Skip to main content

Full text of "Recueil des historiens des croisades. Historiens occidentaux"

See other formats


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  générations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 
to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  copyright  or  whose  légal  copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  présent  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book' s  long  journey  from  the 
publisher  to  a  library  and  finally  to  y  ou. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  y  ou: 

+  Make  non- commercial  use  of  the  files  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  thèse  files  for 
Personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrain  from  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  System:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  récognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  thèse  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attribution  The  Google  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  légal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  légal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  offer  guidance  on  whether  any  spécifie  use  of 
any  spécifie  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 


Google's  mission  is  to  organize  the  world's  information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 

at  http  :  /  /books  .  qooqle  .  corn/ 


Digitized  by 


Google 


<3^00679940016  C} 

<36600679940016 
8aVer.  Staatsbjb(iothek 


A 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


RECUEIL 


DES 


HISTORIENS 


DES  CROISADES 


HISTORIENS  OCCIDENTAUX 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


RECUEIL 


DES 


HISTORIENS 


DES  CROISADES 

PUBLIÉ  PAR  LES  SOINS 
DE  L'ACADÉMIE  IMPÉRIALE  DES  INSCRIPTIONS  ET  BELLES-LETTRES 


HISTORIENS  OCCIDENTAUX 

TOME  TROISIÈME 


PARIS 

IMPRIMERIE  IMPÉRIALE 


M  DCCC  LXVI 


'/}) 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


PRÉFACE. 


Après  Guillaume  de  Tyr,  placé  en  tête  pour  servir  d'introduction 
à  l'Histoire  des  Croisades,  nous  arrivons  à  la  publication  des  historiens 
de  chacune  d'elles,  et  le  présent  volume  commence  à  donner  ceux 
de  la  première,  dans  l'ordre  fixé  par  le  rapport  fait  à  l'Académie  1  : 
d'abord  les  témoins  oculaires,  puis  les  simples  contemporains,  enfin 
ceux  qui  ont  écrit  plus  tard.  Nous  publions  ici  Tuebœuf  et  quelques 
chroniques  abrégées  ou  imitées  de  la  sienne,  qui  en  sont  comme  les 
annexes;  puis  Raimond  d'Aguilers  ou  d'Agiles,  Foucher  de  Chartres 
et  ses  Abrégés,  Raoul  de  Caen,  Robert  le  Moine.  La  notice  que  nous 
allons  donner  dç  chacun  d'eux  pourra  justifier  le  rang  que  nous  leur, 
avons  assigné  dans  cette  première  partie  des  Historiens  de  la  première 
Croisade. 

i 

I. 

PETRI  TUDEBODI  SEU  TUDEBOVIS, 

SACERDOTIS  SIVRACENSIS, 

HISTORIA  DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE2. 


Les  diverses  formes  du  nom  ou  surnom  de  l'auteur,  telles  que  nous  les 
trouvons  dans  nos  manuscrits,  sont  Tudebovis,  Tudabovis,  Tutebovis,  Tude- 
bodus  et  Tudeboius*.  Les  trois  premières,  qtie  nous  lisons  dans  trois  de  nos 


1  Historiens  occident,  t.  1",  p.  îx. 

1  Cf.  Histoire  littér.  de  la  France,  t.  VIII,  p.  629; 
Vossius,  de  Historicis  latinis,  lib.  III,  p.  771;  Fabricius, 
Bibliotheca  med.  et  inf.  Latinit.  t.  V,  p.  282  ;  le  P.  Lelong, 
Bibliothèque  historique  de  la  France,  t.  II,  n"  16,579, 
i6,58o;  Struve,  Bibliotheca  historica,  ed.  Meusel,  t.  II, 


pars  2 ,  p.  289  ;  Ellies  Dupin ,  Bibliothèque  des  auteurs 
ecclésiastiques,  xn*  siècle,  2"  part.  p.  647  (in-8°);  Paulin 
Paris,  la  Chanson  d'Antioche,  Introduction;  Micbaud, 
Bibliothèque  des  Croisades,  1. 1,  p.  2,  2Ô2;  t.  II.  p.  455. 

3  Voyez  aux  pages  67,  85  et  106,  le  texte  et  les  va- 
riantes. 


Digitized  by 


Google 


ii  PREFACE. 

quatre  manuscrits,  et  particulièrement  dans  le  meilleur  de  tous,  sont  bien 
vraisemblablement  la  traduction  ou  transcription  latine  d'un  nom  français  en 
bœuf  :  «  Tudebœuf ,  Tutebœuf,  »  ou  peut-être  «  Tuebœuf.  »  Au  temps  où 
les  Bénédictins  écrivaient  le  tome  VIII  de  ÏHistoire  littéraire  de  la  France,  ils 
ne  connaissaient  de  ce  nom  que  la  forme  Tudebodus1.  C'est  ce  qui  explique 
la  note  qu'ils  ont  placée  au  bas  de  la  première  page  de  leur  Notice  sur  Pierre 
Tudebode*,  note  dont  la  fin,  du  reste,  autorise  elle-même  la  désinence  fran- 
çaise que  nous  proposons.  «  Quelques  écrivains,  disent-ils,  en  traduisant  en 
«  notre  langue  le  nom  latin  de  Tudebodus,  font  rendu  par  celui  de  «  Tude- 
«  bœuf,  n  comme  celui  de  Marbodus  par  «  Marbœuf ;  »  ce  qui  est  prendre  des 
«  licences  contre  les  règles  de  la  traduction.  A  la  bonne  heure,  que  Ton  tra- 
«  duise  de  la  sorte  les  noms  terminés  en  605;  mais  on  n'est  point  autorisé  à 
*  traduire  de  même  ceux  qui  se  terminent  en  bodus.  » 

Dans  le  cours  du  récit,  vers  la  fin3,  le  nom  de  l'auteur  est  suivi,  dans  trois 
de  nos  manuscrits  (B,  C  et  D),  de  l'adjectif  Sivracensis,  «  né  à  Sivracum,  »  ou 
«  habitant  de  Sivracum.  »  Ce  Sivracum  est  .évidemment  Sivray,  ou,  comme  l'on 
écrit  maintenant,  Civray,  la  petite  ville  du  diocèse  de  Poitiers  qui  est  aujour- 
d'hui un  des  chefs-lieux  d'arrondissement  du  département  de  la  Vienne.  Notre 
historien  paraît  confirmer  lui-même  sa  qualité  de  Poitevin  par  le  soin  qu'il 
prend,  seul  entre  tous  les  narrateurs  contemporains  de  la  première  Croisade, 
de  mentionner  la  présence  au  siège  d'Antioche,  sous  le  commandement  de 
Gaston  de  Béarn,  des  vassaux  du  comte  de  Poitiers,  Guillaume  VIII,  duc 
d'Aquitaine,  qui,  après  avoir  pris  la  croix,  ne  fit  pas  lui-même  tout  d'abord 
le  voyage  de  Terre  sainte,  et  n'accomplit  son  vœu  qu'en  1 101 \  Nous  parle- 
rons plus  loin,  au  sujet  de  notre  second  texte,  que  i\ous  avons  intitulé  Tude- 
bodus abbreviatus,  de  la  supposition  faite  par  Bon  gars,  que  ce  texte  était 
l'œuvre,  non  d'un  Français,  mais  d'un  Italien,  supposition  qui  a  été  étendue 
depuis  au  premier  rédacteur  de  la  chronique. 

Deux  de  nos  manuscrits  (B  et  D),  dans  le  passage  dont  nous  venons  de 
parler,  joignent  à  la  mention  de  Sivray  le  titre  de  prêtre,  sacerdos;  et,  dans 
un  autre  endroit,  que  nous  aurons  à  citer  plus  bas,  et  où  l'auteur  parle  certai- 
nement de  lui-même,  à  l'occasion  des  obsèques  d'un  de  ses  frères,  trois  ma- 
nuscrits sur  quatre  (A,  C,  B)  lui  donnent  cette  même  qualité.  Nous  com- 
prenons les  raisons  qui  ont  porté  notre  savant  confrère,  M.  de  Saulcy,  dans 
son  intéressant  article  sur  Tancrède 5,  à  la  lui  contester;  mais  nous  pensons 
que,  s'il  avait  eu  sous  les  yeux,  comme  nous,  ce  double  témoignage  de  nos 
sources,  et  si,  en  outre,  il  eût  pu  s'assurer  qu'elles  omettent  ou  modifient  dans 
le  récit  plus  d'un  des  passages,  en  apparence  décisifs,  dont  il  s'était  appuyé, 
il  aurait  reconnu  la  force  que  ces  raisons  tirées  des  textes  ajoutent  aux  autres 


1  C'est  celle  que  donne,  deux  fois  sur  trois  (voyez 
p.  67  et  85),'  le  manuscrit  unique  de  Duchesne,  notre 
second  de  Paris.  Nous  devons  toutefois  foire  remorquer 
que  ce  manuscrit  aussi,  à  la  troisième  mention  (voyez 
p.  106),  porte  Tudeboius,  forme  à  peu  près  identique 
avec  Tudebovis,  car  elle  n'en  diffère  que  par  la  transpo- 
sition du  point  ou  accent  de  17,  du  troisième  au  premier 


des  trois  jambages ,  qui  se  lisent  ui  ou  iu  (Tudeboius-Tu- 
debouis). 

1  Histoire  littéraire  de  la  France,  t  VIII,  p.  629. 

3  Voyez  ci-après,  p.  106. 

4  Voyez  Foucher  de  Chartres,  1.  II,  c.  xvi,  p.  398. 

s  Bibliothèque  de  VÉcole  des  Chartes,  ln  série,  t.  IV, 
p.  3o2,  noie  3. 


Digitized  by  Google 


PRÉFACE.  III 

arguments  très-solides  opposés  aux  siens  par  M.  Paulin  Paris1,  et  qu'il  aurait 
renoncé  à  substituer  au  prêtre  de  Sivray  «  un  soldat  quelque  peu  clerc.  » 

Le  chroniqueur  que  nous  pouvons,  d'après  ce  qui  précède,  nommer  et 
qualifier,  sans  témérité,  ce  nous  semble,  «Pierre  Tudebœuf  ou  Tuebœuf, 
«  prêtre  de  Sivray,  »  ne  commence ,  à  proprement  parler,  son  récit  qu  a  1  ar- 
rivée des  princes  croisés  à  Constantinople.  La  prédication  de  la  Croisade,  les 
préparatifs,  le  départ,  font  Tobjoit  d'une  sorte  de  rapide  introduction,  qu'on 
peut  croire  ajoutée  après  coup,  comme  une  entrée  en  matière  indispensable, 
ne  contenant  que  le  strict  nécessaire.  Cette  introduction  reste  dans  des  termes 
si  généraux,  quelle  ne  nous  laisse  pas  même  soupçonner  quand  et  avec  qui 
l'auteur  partit.  Ce  fut  probablement^vec  les  Poitevins,  commandés,  paraît-il, 
d'abord  par  Hugues  de  Lusignan,  et  plus  tard  par  Gaston  de  Béarn.  Ces  Poi- 
tevins durent  faire  partie,  comme  le  suppose  M.  Paulin  Paris2,  des  troupes 
d'Etienne,  comte  de  Blois  et  de  Chartres,  et  se  joindre  avec  lui,  suivant  la 
conjecture  de  Besly  dans  sa  préface3,  au  corps  d'armée  de  Hugues  le  Grand, 
frère  du  roi  de  France.  Notre  historien  lui-même  ne  nous  apprend  rien  à 
cet  égard.  De  quelque  manière  qu'il  soit  parti  de  sa  province,  puis  de  France, 
il  paraît  vraisemblable  qu'il  était  à  Amatfi  lorsque  Boémond  se  croisa;  qu'il 
y  était  avec  les  Français  placés  sous  les  ordres  d'Etienne  de  Blois  et  de  Ro- 
bert, duc  de  Normandie,  et  qu'il  quitta  son  premier  chef,  quel  qu'il  fût, 
pour  s'attacher  à  la  fortune  de  Boémond.  Au  moins  ce  que  la  chronique,  à 
partir  de  ce  moment,  nous  raconte  avec  détail,  ce  sont  les  faits  dans  lesquels 
figure,  et  le  plus  souvent  comme  principal  acteur,  le  prince  normand  d'Italie. 
L'historien  accompagne  son  héros  dans  son  voyage  à  travers  l'empire  grec.  Il 
est  avec  lui  au  siège  de  Nicée,  et  lui  demeure  attaché  lorsque,  après  la  prise  de 
cette  ville,  les  Croisés  se  divisent  en  trois  corps  d'armée.  Il  assiste  à  la  bataille 
de  Dorylée,  où  Boémond  et  une  partie  des  Francs  furent  en  danger  de  périr, 
écrasés  par  les  Turcs  de  Kilidj-Arslan.  Il  partage  ensuite  les  périls  et  les  fa- 
tigues du  long  siège  d'Antioche,  puis  les  misères  et  les  souffrances  de  cet  autre 
siège  qui,  pendant  vingt-six  jours,  tint  les  Chrétiens,  à  leur  tour,  enfermés 
dans  la  place.  Dans  une  sortie,  il  perd  un  de  ses  frères.  Enfin  il  est  présent 
à  la  victoire  remportée  sur  Kerboga;  c'est  à  cette  occasion  qu'il  mentionne, 
comme  faisant  partie  de  la  cinquième  colonne,  sous  les  ordres  de  Tancrède 
et  de  Gaston  de  Béarn,  la  troupe  du  comté  de  Poitiers  :  Cum  gente  Pictavensis 
comitis*.  Après  la  prise  d'Antioche,  quand  Boémond  refuse  d'aller  en  avant 
et  veut  régner  à  Antioche,  quand  la  division  éclate  entre  lui  et  Raimond  de 
Saint-Gilles,  le  clerc  poitevin,  on  n'en  peut  douter  d'après  son  récit,  change 
d'étendard  et  de  héros  :  il  laisse  Boémond  pour  suivre  le  comte  de  Toulouse  ; 


1  Introduction  à  la  Chanson  d'Antioche,  p.  xxx  et  suiv. 

*  Introduction  à  la  Chanson  d'Antioche,  p.  xxix.  — 
Dans  un  autre  endroit  de  cctle  Introduction  (p.  xi), 
M.  Paulin  Paris  ne  met  sous  les  ordres  d'Élienne  de 
Blois  que  les  Tourangeaux,  les  Percherons  et  les  Char- 
trains,  et  il  place  les  Croisés  poitevins  sous  le  com- 
mandement de  Raimond  de  Saint-Gilles,  comte  de 
Toulouse  :  ce  qui  ne  s'accorde  point  avec  sa  propre  con- 

in. 


jecture  de  la  page  xxix,  que  nous  venons  de  citer,  et 
rendrait  inadmissible  la  supposition,  à  nos  yeux  très- 
probable,  que  nous  exprimerons  tout  à  l'heure,  de  la 
présence  des  Poitevins,  et  parmi  eux  de  Tuebœuf,  à 
Amalfi.  On  sait  que  Raimond  de  Saint-Gilles ,  qui  partit 
plus  tard  que  Hugues  le  Grand,  prit  un  autre  chemin. 

3  Voyez  ci-après,  p.  4. 

4  Voyez  p.  79. 

b 


Digitized  by 


iv  PRÉFACE. 

c  est  dans  le  camp  de  ce  dernier  que  désormais  il  écrit.  11  assiste  avec  lui  au 
siège  de  Marrah;  poursuit  la  route  avec  lui  et  le  comte  de  Normandie,  comme 
aussi,  on  le  peut  croire,  tous  les  hommes  de  l'Ouest;  entre  dans  la  vallée  de 
Dessem,  passe  devant  Tripoli  ;  se  trouve  enfin  de  sa  personne  au  siège  de 
Jérusalem  et  même,  comme  le  remarquent  les  auteurs  de  X Histoire  littéraire  \ 
«  y  fait  quelque  personnage.  »  En  nous  racontant  la  procession  que  firent  les 
Croisés  autour  de  la  ville,  et  dans  laquelle Jes  évêques  et  les  prêtres  mar- 
chaient nu-pieds,  revêtus  de  leurs  ornements  et  la  crcjix  à  la  main,  il  nous 
apprend  qui!  figurait  lui-même  dans  le  saint  cortège,  et  qu'il  vit  un  des  clercs 
tomber  mort,  frappé  d'une  flèche  qui  l'atteignit  au  front.  «  On  peut  en  croire,  . 
«  dit-il,  celui  qui  le  premier  écrit  cela,  parce  qu'il  fut  dans  la  procession  et  vit 
«  la  chose  des  yeux  de  son  corps  :  c'est  Pierre  Tuebœuf.  »  Credendus  est  qui  pri- 
mus  hoc  scripsit,  quia  in  processione  fuit  et  oculis  carnatibns  vidit,  videlicet  Petrus 
Tudebovis,  et  dans  d'autres  manuscrits,  comme  nous  l'avons  dit  :  Petrus  sacer- 
dos  Tudebovis  Sivracensis*. 

L'histoire  se  termine  par  le  récit  de  la  victoire  d'Ascalon,  remportée  par 
les  Croisés  le  i4  août  1099.  Pour  le  temps  qui  suit,  il  ne  nous  reste  plus 
d'autre  trace  de  la  vie  de  notre  chroniqueur  qu'une  exclamation  contenue 
dans  le  préambule  dont  nous  avons  parlé,  et  qui,  si  ce  préambule,  comme  il 
y  a  tout  lieu  de  le  croire,  est  de  la  même  main  que  le  reste  de  la  narration, 
semble  montrer  qu'il  écrivait  encore  après  la  mort  de  Godefroi,  sous  le  règne 
de  Baudouin  Ier  (de  1 100  à  1118  ou  1119).  Après  avoir  nommé  Godefroi, 
tout  simplement  et  sans  rien  joindre  à  son  nom,  dux  Godefredus,  il  mentionne 
son  frère  en  ces  termes  :  Sapiens  Christi  athleta  Balduinus,  f rater  ejus,  quem 
Deus  muniat  atque  custodiat*  ! 

Pierre  Tuebœuf  avait  un  frère,  deux  peut-être,  dans  l'armée  des  Croisés.  Le 
premier,  Ârveus  ou  Arvedus  Tudebovis,  «  Arvé  ou  Hervé  vTuebœuf,  »  mourut 
(nous  avons  déjà  rapporté  le  fait)  des  suites  d'une  blessure  qu'il  reçut  sous 
les  murs  d'Antioche,  dans  une  sortie  contre  Kerboga\  C'était,  dit  notre 
auteur,  un  chevalier  de  grande  estime,  probatissimus  miles.  Il  l'ensevelit  lui- 
même,  au  péril  de  sa  vie,  habens  maximum  timorem  sicuti  amittendi  caput, 
devant  la  porte  occidentale  de  l'église  de  Saint-Pierre.  On  ne  peut  lire  sans 
émotion  la  modeste  et  fraternelle  requête  par  laquelle  il  termine  son  récit  : 
il  demande  aux  fidèles  qui  le  liront  ou  entendront  des  prières  et  des  aumônes 
pour  le  repos  de  l'âme  de  celui  qu'il  pleure  et  dont  il  laisse  la  dépouille  dans 
cette  contrée  lointaine  :  Corpus  cujus  sepelivit  Petrus  quidam  sacerdos,  frater 
ejus. . .  Omnes  legentes  et  audientes  deprecamur  ut  dent  elemosinas  et  orationes  di- 
cant  pro  anima  ejus. 

L'autre  Tuebœuf,  dont  Besly,  dans  sa  préface5,  fait,  sans  hésiter  et  non  sans 
vraisemblance,  un  autre  frère  de  l'historien,  bien  que  celui-ci  ne  lui  donne 
pas  ce  titre,  fut  tué  devant  Marrah,  dans  la  reconnaissance  faite  par  Rai- 
mond  Pelet.  Il  est  nommé  Arnaldus  Tudebovis  ou  Tudabovis,  «  Arnauld  Tue- 

1  T.  VUI.  p.  637.  4  Voyez  p.  67. 

*  Voyez  ci-après ,  p.  106.  5  Voyez  ci-après,  p.  5. 

2  Voyez  p.  20. 


PREFACE.  v 

a  bœuf,  »  et  qualifié  excellent  chevalier,  optimus  miles1.  Cette  qualité  de  cheva- 
lier, donnée  aux  deux  frères,  nous  montre,  comme  on  le  fait  remarquer  dans 
Y  Histoire  littéraire*,  que  le  chroniqueur  était  de  famille  noble. 

Nous  n  avons  pas  d'autres  renseignements  sur  l'auteur  de  la  chronique  que 
ceux  que  l'on  peut  tirer  de  son  livre ,  et  voilà  à  quoi  ils  se  réduisent.  H  nous 
reste  à  parler  de  la  chronique  même.  «  L'Histoirè  de  la  première  Croisade  par 
«Pierre  Tudebode,  qui  est  l'unique  production  de  la  plume  de  cet  écrivain 
a  dont  on  ait  connaissance,  porte  avec  elle,  disent  les  auteurs  de  Y  Histoire  lit- 
«  téraire  de  la  France3,  tous  les  caractères  d'écrit  authentique,  vrai  et  sincère. 
«  Son  auteur,  comme  on  vient  de  le  voir,  avoit  été  présent  à  presque  tout  ce 
«  qu'il  rapporte,  et  paroît  visiblement  l'avoir  écrite  sur  les  lieux  mêmes.  H  est 
«  au  moins  certain  que,  lorsqu'il  mit  la  main  à  la  plume  pour  exécuter  son  des- 
«  sein,  il  ne  connoissoit  personne  qui  eût  encore  fait  la  même  chose.  C'est  ce 
«  qui  lui  a  inspiré  la  confiance  de  se  donner  pour  le  premier  qui  eût  traité 
«ce  sujet:  qui  primas  scripsit,  dit-il  en  parlant  de  lui-même.  Ainsi,  supposé 

*  qu'il  quitta  la  Palestine  après  la  journée  d'Ascalon,  comme  tant  d'autres 

*  Croisés,  qui  avoient  alors  rempli  leur  vœu,  il  est  certain  qu'il  avoit  composé 
«  son  ouvragé  avant  que  de  revenir  en  France.  On  y  découvre  même  divers 
«  indices  qui  font  juger  qu'il  y  travailloit  à  mesure  qu  arrivoient  les  événe- 
«  ments.  » 

Dans  le  manuscrit  de  Paris  (A),  qui  sert  de  base  à  notre  texte  et  que 
M.  Paulin  Paris  a  le  premier  signalé,  en  conseillant  de  le  prendre  pour  guide 
principal4  pour  une  édition  nouvelle  de  cette  histoire,  le  récit  se  partage  non 
pas  en  livres  et  en  chapitres,  mais  en  seize  «  thèmes,  »  themata,  qui  tous,  à 
l'exception  de  deux  (le  xne  et  le  xme) ,  se  terminent  par  le  nom  de  Dieu  ou  de 
Notre  Seigneur  Jésus-Christ,  joint  à  quelqu'une  des  formules  consacrées  dans 
la  chaire  ou  dans  la  liturgie  :  Unde  sit  benedictus  Deus  in  sœcala  sœculorum. 
Amen.  —  Cui  est  honor  et  gloria  in  sœcala  sœculorum.  Amen.  —  Qui  vivit  et 
régnât  per  cuncta  sœculorum  sœcula.  Amen5.  — «La  plupart  de  ces  thèmes,  dit 
«  M.  Paris  semblent  reproduire  l'impression  du  moment  :  on  les  croiroit  dictés 
«le  jour  ou  le  lendemain  de  chaque  action  décisive,  tant  ils  présentent  le 
«  cachet  de  ce  que  j'appellerois  volontiers  un  bulletin  de  bataille.  Les  ré- 
«  flexions,  toujours  rares,  n'y  doivent  rien  à  l'expérience  des  jours  suivants  : 
«  c'est  la  forme  claire ,  vive  et  précise ,  du  premier  sentiment  qu'on  vouloit 
«communiquer  aux  chrétiens  d'Occident...  J'ai  dit,  reprend-il  plus  loin7, 
«  que  onze  (treize)  des  thèmes  de  Tudebode  avoient  le  caractère  de  vrais 

• 

1  Voyez  p.  85.  *  s'appliquent  au  clerc  martyr  de  sa  foi  :  Cujus  anima,  ut 

*  T.  VIII ,  p.  63o.  credo,  regnabit  cum  Christo  per  infinita  sœcula  sœculorum. 

3  T.  VIII,  p.  63 1.  —  M.  Paulin  Paris  ne  compte  que  quatorze  thèmes. 

4  Introduction  à  la  Chanson  d'Antioche,  p.  xxv.  Nous  supposerions  que  c'est  à  cause  des  deux  (xn  et  xm  ) 

5  Ces  formules,  légèrement  variées  d'un  thème  à  qui  n'ont  point  la  finale  ordinaire,  si  lui-même  ne  nous 
l'autre,  terminent:  la  première,  les  thèmes  1,11,111,  ix  disait  qu'il  y  en  a  trois  où  elle  manque.  Le  troisième, 
et  x;  la  deuxième,  les  thèmes  vu,  vm,  xi,  xv  et  xvi;  sans  doute,  dont  il  veut  parler,  estlexiv*,  où  la  formule 
la  troisième,  les  thèmes  iv,  v  et  vi.  Le  thème  xiv,  qui  est  suivie,  nous  venons  de  le  dire,  de  l'affirmation  : 
finit  par  le  récit  de  la  mort  du  prêtre  frappé  d'une  flèche      Credendus  est ,  etc. 

en  tête  delà  procession,  a  pour  conclusion  la  phrase         *  Introduction  à  la  Chanson  d'Antioche,  p.  xxvm  et 

que  nous  avons  citée  :  Credendus  est  qui  primus  hoc  scrip-  xxix. 

sit,  etc.;  mais  cette  phrase  est  précédée  de  ces  mots,  qui  7  Ibidem,  p.  xxxm. 


B . 


Digitized  by  Google 


vi  PRÉFACE. 

«  bulletins  ;  c  etoit  admettre  qu'on  dût  les  envoyer  l'un  après  l'autre  en  France 
«  en  forme  de  lettres.  Ces  lettres,  fort  multipliées  dans  le  cours  de  toutes  les 
«  Croisades,  étoient  ordinairement  lues  au  prône  de  l'église,  à  la  place  des 
«  sermons  ou  homélies  ;  de  là  le  nom  de  légendes  qui  leur  étoit  donné.  * 

Les  récits  du  prêtre  poitevin  sont,  en  effet,  on  n'en  saurait  douter,  les  rela- 
tions successives  des  événements  qui  se  passent  sous  ses  yeux.  L'on  y  sent 
cette  émotion  du  témoin  qui  raconte  ce  qu'il  vient  de  voir  et  d'entendre;  il 
rend  les  sentiments  qu'il  a  éprouvés,  ceux  qu'on  exprime  autour  de  lui.  Et  ces 
indices  de  la  présence  du  narrateur,  du  vif  et  actuel  intérêt  qu'il  prend  aux 
choses,  sont  d'autant  plus  frappants  que  l'art  n'y  est  pour  rien,  et  qu'il  les  ré- 
pand, comme  à  son  insu,  dans  son  récit.  Suit-il  de  là  et  de  la  division  en 
thèmes,  et  des  formules  pieuses  et  consacrées  par  lesquelles  la  plupart  des 
thèmes  se  terminent,  que  chacun  d'eux  fut  une  lettre,  une  lettre  expédiée  de 
Palestine  en  France,  destinée  à  être  lue  au  prône  dans  les  églises,  et  «  qui  sans 
<«  doute  parvint  aiix  chrétiens  d'Occident1?  »  C'est  une  ingénieuse  conjecture, 
que  rien,  ni  en  soi  ni  quant  à  Tuebœuf,  ne  contredit  formellement.  Les  lettres, 
les  relations  épistolaires,  écrites  par  les  Croisés  sur  les  lieux  mêmes  ou  plus 
tard,  et  envoyées  soit  de  Terre  sainte,  soit  après  leur  retour  en  Europe,  furent 
nombreuses  selon  toute  vraisemblance.  De  la  première  espèce,  c'est-à-dire  des 
lettres  écrites  d'Orient,  il  nous  reste,  sous  leur  forme  primitive,  pour  la  pre- 
mière Croisade,  les  trois  que  nous  donnons  à  la  fin  du  volume;  et  Guibert  de 
Nogent,  dont  l'histoire  fera  partie  de  notre  tome  IV,  mentionne  en  ces  termes 
les  autres,  à  savoir  les  lettres  écrites  après  le  retour  :  Omnes  qui,  sancta  civi- 
tate  recepta,  rediere,  et  qui  super  gestis  ad  nos  rébus  epistolas  direxere*.  De  bul- 
letins destinés  aux  églises,  rédigés  pour  être  lus  au  prône,  ceux  de  Tuçbœuf, 
s'ils  avaient  incontestablement  ce  caractère,  seraient,  si  nous  ne  nous  trom- 
pons, les  seuls  qui  nous  eussent  été  conservés,  et  formeraient  un  recueil 
d'autant  plus  précieux,  qu'il  serait  vraiment  unique3.  Malheureusement,  de  la 
possibilité,  et  même  d'un  certain  degré  de  vraisemblance  à  la  certitude  ab- 
solue, il  y  a  loin.  À  notre  très-grand  regret,  toute  preuve  expresse,  directe 
et  vraiment  concluante,  nous  manque.  Les  formules  par  lesquelles  le  prêtre  de 
Sivray  clôt  ses  chapitres  peuvent  bien  ne  témoigner  que  d'une  pieuse  habitude; 
ce  sont  des  actes  de  foi  dont  il  se  plaît  à  semer  sa  narration,  et  qui  paraissent 
tout  à  fait  à  leur  place  dans  un  tel  sujet.  Si  ces  chapitres  étaient  une  suite  de 
missives,  il  y  aurait  lieu  peut-être  de  s'étonner  que  ces  sortes  de  refrains  se 
fussent  si  bien  conservés,  et  que  toute  formule  initiale,  toute  entrée  en  matière, 
tout  préambule  épistolaire,  comme  aussi,  dans  le  corps  des  lettres  ou  bulletins, 
toute  apostrophe,  toute  allusion  caractéristique  aux  lecteurs  et  aux  auditeurs, 


1  Introduction  à  la  Chanson  d'Antioche,  p.  xxix.  M.  Paulin  Paris  sur  Tuebœuf.  «The record...  îs  so  cir- 

*  L.  VII,  c.  xxx  (édit.  Bongars,  p.  553  ;  édit.  d'A-  «  cumstantial  that  il  must  have  been  io  ils  integrily  tbe 

chery,  p.  447-)  «  work  of  an  eye-witness,  who  registcred  day  by  day  ihe 

3  Nous  devons  dire  ici  que  M.  William  Stubbs,  dans  «  opérations  of  tbe  army.  We  sbould  further  infer  froin 

l'introduction  placée  en  tête  de  Yltinerarium  régis  Ri-  «  its  form  that  il  was  originally  a  journal  kept  in  Pales- 

cardi,  publié  en  i864  dans  le  recueil  intitulé  Rerum  «  tine,  and  sent  over  from  time  to  time  in  detached  por- 

britannicarum  medii  œvi  scriptores,  fait,  au  sujet  de  cet  ili-  «  tions  to  England.  »  (P.  xxvm  et  xxix.) 
néraire,  une  conjecture  qui  a  de  l'analogie  avec  celle  de 


Digitized  by 


Google 


PRÉFACE.  vu 

eussent  complètement  disparu  sans  laisser  aucune  trace.  Le  passage  omîtes 
legentes  etaudientes,  que  nous  avons  eu  l'occasion  de  citer  plus  haut1,  est  un  de  ces 
indices  dont  on  pourrait  tout  au  plus  se  servir  pour  corroborer  d  autres  preuves 
concluantes,  s'il  y  en  avait;  mais  le  mot  audientes,  surtout  figurant  ainsi  dans 
une  formule  consacrée  :  «  tous  ceux  qui  liront, ou  orront2,  »  ne  suffit  certes 
pas  à  lui  seul  pour  établir  que  l'ouvrage  fût  destiné  à  tel  ou  tel  genre  parti- 
culier de  lecture  ou  d'audition.  La  recommandation  de  publier  le  triomphe 
des  Croisés  dans  tout  l'univers,  de  l'exalter,  de  le  prêcher  dans  les  églises 
mêmes,  recommandation  qui  se  lit,  non  dans  la  chronique  originale,  mais  à 
la  fin  du  prologue  d'un  de  ses  remaniements  publié  par  Mabillon 3,  n'est  pas 
non  plus  un  argument  décisif:  il  est  possible,  à  la  rigueur,  que  la  phrase  s'ap- 
plique au  récit,  à  la  relation  détaillée  des  faits,  mais  il  faut  convenir  qu'il  est 
plus  naturel  de  l'entendre,  d'\jne  manière  générale;  de  l'heureuse  issue  de  la 
Croisade  :  c'est  la  victoire  des  pèlerins  qu'il  faut  célébrer;  c'est  de  la  conquête 
de  la  ville  sainte  qu'il  faut  bénir  îe  Seigneur. 

Au  reste,  soit  qu'on  y  retrouve  une  série*  de  lettres  réunies  plus  tard  en  un 
recueil  unique  par  l'auteur  lui-même,  à  son  retour  en  France,  comme  le 
croit  M.  Paulin  Paris4,  ou  par  d'autres  mains;  soit  qu'on  y  voie  une  nar- 
ration suivie,  et,  même  dans  l'intention  première,  un  ouvrage  d'ensemble, 
c'est,  dans  tous  les  cas,  un  document  d'une  incomparable  importance. 
Considéré  en  lui-même  ou  rapproché  des  autres  histoires  de  cette  Croisade, 
il  nous  offre  tous  les  caractères  d'un  récit  original.  Nous  croyons  que 
l'auteur  a  bien  eu  le  droit  de  dire ,  en  pariant  de  lui-même  :  qui  primus  hoc 
scripsit;  que  cette  parole  s'applique ,  non  pas  seulement  au  contenu  du  thème 
qu'elle  terminé5,  mais  à  tout  l'ouvrage;  que,  si  d'autres  mettaient  par  écrit, 
en  même  temps  que  lui,  le  récit  des  événements,  il  n'a.  pas  eu  connaissance 
de  leur  travail  et  n'a  puisé  à  aucune  source  étrangère.  Tout  dans  sa  manière, 
dans  son  style,  dans  sa  composition,  si  l'on  peut  ainsi  parier  d'une  œuvre 
d'où  l'art  est  absent  à  ce  point,  et  où  domine  tellement  la  naïve  inexpérience 
et  la  rude  et  incorrecte  simplicité,  tout  dans  sa  façon  de  voir  les  hommes 
et  les  choses,  de  sentir,  de  raconter,  révèle,  nous  l'avons  déjà  dit,  le  témoin, 
l'auteur  original;  rien  ne  trahit  le  copiste,  l'imitateur. 

En  parlant  ainsi,  nous  avons  en  vue  notre  texte  principal,  celui  que  nous 
donne  le  manuscrit  de  Paris  (À),  que  nous  avons,  comme  nous  le  dirons  plus 
loin,  conféré  avec  deux  autres,  où  l'on  trouve,  à  peu  de  chose  près,  la  même 
rédaction.  Mais  ce  texte  primitif,  on  ne  s'est  pas  contenté  de  le  répandre  en  le 
copiant,  on  a  voulu  le  corriger,  l'abréger,  l'imiter  :  ce  qui  témoignait  de  son  im- 
portance, et  devait,  par  contre-coup,  le  faire  négliger  et  des  lecteurs  et  des  co- 
pistes. Nous  connaissons  trois  de  ces  retouches  ou  remaniements,  qui  ont  tous 
pour  base  et  pour  point  de  départ,  plus  ou  moins  prochain ,  notre  premier  texte, 
et  qui  présentent,  soit  avec  lui ,  soit  entre  eux,  une  différence,  telle,,  que  nous 
avons  cru  devoir  les  publier  comme  annexes  :  nous  avons  placé  le  premier,  où 

1  Voyez  ci-dessus,  p.  iv.  5  Voyez  ci-après,  p.  173. 

*  Voyez  ci-après,  p.  733,  la  fin  du  Prologue  de  Ro-  *  Introduction  à  la  Chanson  d'Antioche,  p.  xxxiv. 

bert  le  Moine.  s  Voyez  le  thème  xiv,  p.  106. 


Digitized  by  Google 


VIII  PRÉFACE. 

les  différences  n'affectent  pas  le  fond  ni  la  composition,  mais,  en  général,  la 
langue  seule,  au  bas  des  pages,  au-dessous  de  la  version  que  nous  regardons 
comme  la  plus  ancienne  et  la  plus  authentique;  les  deux  autres  viennent  à  la 
suite  de  ces  deux  versions  principales. 


Nous  nous  sommes  servis,  pour  constituer  notre  texte  fondamental ,  de  trois 
manuscrits,  que  nous  désignons  par  les  lettres  A,  C,  D. 

Le  premier  manuscrit,  coté  A,  celui  que  nous  avons  pris  pour  base  de  notre 
édition ,  et  dont  nous  n  avons  eu  que  de  rares  occasions  de  nous  écarter  légè- 
rement, p  été  d'abord  signalé,  nous  l'avons  dit,  par  M.  Paulin  Paris.  C'est  un 
petit  in- 4°,  parchemin,  d'une  écriture  du  xiie  siècle,  peut-être  même  de  la  pre- 
mière moitié  ;  M.  Paris  dit  des  «  premières  années 1  »  du  siècle.  Il  pourrait 
donc  être,  ou  peu  s'en  faut,  du  temps  même  de  l'auteur.  Il  appartient  au  fonds 
latin  de  la  Bibliothèque  impériale. de  Paris,  et  porte  le  n°  5i35,  A3.  Il  vient 
dé  la  riche  bibliothèque  de  Michel  Thévenot,  le  savant  voyageur2.  A  la  suite 
de  notre  chronique,  il  contient  une  description  des  Lieux  saints  commençant 
par  ces  mots  :  Si  quis  ab  occidentalibus  partibus,  Jherasalem  pergere  voluerit,  etc. 

Les  manuscrits  C  et  D  nous  ont  fourni  des  variantes  dont  un  certain 
nombre  ne  manquent  pas  d'intérêt. 

C  est  un  des  manuscrits  du  fonds  harleïen  de  la  Bibliothèque  du  British 
Muséum,  n°  3904.  C'est  un  in-8°,  parchemin,  de  65  feuillets  contenant  de 
22  à  23  lignes  par  page.  L'écriture  est  aussi  du  commencement  du  xne  siècle. 
La  chronique  est  suivie  de  la  même  description  des  Lieux  saints  que  dans  le 
manuscrit  A. 

Le  manuscrit  D  est  maintenant  à  la  bibliothèque  de  la  Faculté  de  méde- 
cine de  Montpellier,  où  il  est  marqué  H,  1 42.  Il  a  appartenu  à  Pithou,  puis 
aux  Oratoriens  de  Troyes3.  C'est  un  in -4°,  parchemin,  d'une  écriture  du 
XIIIe  siècle.  Il  contient  : 

i°  Liber  de  regno  et  actibus  Liidovici  filiï ,  auctore  Aimoino; 

2°  Notre  chronique  :  Bellom  Hierosoly mitanum  ,  liber  anonymus  (au  folio  67  verso 
se  trouve  un  plan  de  Jérusalem); 

3°  La  description  des  Lieux  saints  :  Si  gais  ab  occidentalibus  partibus,  etc.; 

4°  De  prophetiis  Merlini; 

5°  Epistola  Turpini  arcbiepiscopi; 

6°  Calixtus  papa  :  De  Inventione  corporis  B.  Turpini; 

70  Versus  Calixti  papae; 

8°  Versus  B.  Fortunati  ; 

90  Prœfatio  B.  Calixti  papae  in  librum  Miraculorum  S.  Jacobi,  apostoli  Galliciœ; 
1  o°  Vita  Amicii  et  Amelii  Romanorum; 

1 1°  Vita  Karoli  Magni  imperatoris  a  Bernard o  (Eginhardo),  capellano  suo,  scripta; 

1  Introduction  à  la  Chanson  d'Antioche,  p.  xxv.  3  Catalogne  général  des  manuscrits  des  Bibliothèques  des 

3  Catalogus  cod.  mscr.  Biblioth.  reg.  in-fol.  t.  IV,  p.  43.       départements,  in-A°,  t.  I ,  p.  33g. 


Digitized  by 


PRÉFACE. 


IX 


i  2°  Karoti  Magni  et  Ladovici  Pu  historia  brevis;  # 

1 3°  Fretellus  :  De  Locis  sanctis; 

1 4°  Oddonis  Prœfatio  in  vita  dompni  Geraldi; 

i5°  De  Sibyllis. 

Le  manuscrit  B  renferme  le  texte  publié  par  Duchesne,  en  1 64 1 ,  celui  que 
nous  avons  placé,  nous  lavons  dit,  au  bas  des  pages,  au-dessous  de  notre 
texte  principal.  C'est  un  gros  in-folio,  parchemin,  d'une  écriture  duxne  siècle. 
Il  appartient ,  comme  le  manuscrit  A ,  à  la  Bibliothèque  impériale ,  fonds 
latin,  4892.  Ce  volume1  a  été  écrit  dans  l'abbaye  deMaillezais  (en  Poitou). 
Au  xv?  siècle,  il  faisait  partie  de  la  xne  armoire  de  la  bibliothèque  de  cette 
abbaye.  MaiUezais  fut,  au  xvie  siècle,  ruiné  par  les  guerres  de  religion,  et  sa 
bibliothèque,  ainsi  que  celles  des  églises  voisines  de  la  Rochelle,  fut  dispersée. 
Notre  manuscrit  devint  la  propriété  du  baron  de  La  Cressonnière,  qui  en  fit 
don  (avant  l'année  1 6 1 6)  à  Jean  Besly  *,  l'historien  du  Poitou.  Besly  reconnut 
bien  vite  l'importance  de  ce  texte  pour  l'histoire  des  Croisades,  et  il  en  pré- 
para une  édition.  Il  annota  son  manuscrit  à  l'aide  des  auteurs  publiés  par 
Bongars,  particulièrement  des  Gesta  Francorum  et  aliorum  Hierosolymitanorum, 
puis  donna  son  travail  à  Duchesne ,  qui  le  fit  paraître ,  en  1 6  4 1  »  dans  le  tome  IV 
de  sa  collection  des  Historiens  de  France,,  en  le  faisant  précéder  de  cette  sa- 
vante préface  de  Besly  que  nous  avons  cru  devoir  reproduire. 

Après  la  mort  de  Besly  (i644),  le  manuscrit  fut  remis  par  son  fils  aux 
frères  Pierre  et  Jacques  Dupuy,  qui  le  prêtèrent  à  Ph.  Labbe  ;  il  arriva  en- 
suite dans  la  bibliothèque  du  cardinal  Mazarin ,  et  figura  dans  son  catalogue 
sous  le  n°  390.  En  1668,  il  passa  dans  la  Bibliothèque  du  Roi,  où  il  eut  d'a- 
bord le  n°  4729,  et  plus  tard  le  n°  4892.  Il  contient  la  Chronique  universelle 
de  Julius  Florus,  avec  la  continuation  connue  sous  le  nom  de  Chronique  de 
MaiUezais 3 ',  et  l'histoire  de  la  fondation  de  ce  monastère,  composée  par  un 
des  religieux,  nommé  Pierre.  A  la  suite  vient  l'Histoire  de  la  première  Croi- 
sade, par  Pierre  Tuebœuf,  que,  par  erreur,  les  rédacteurs  du  catalogue  im- 
primé ont  attribuée  à  Baudri  \ 

Dans  le  manuscrit  B,  bien  que  les  formules  finales  des  thèmes  du  manus- 
crit A  soient  toutes  conservées,  à  l'exception  de  deux,  celles  des  thèmes  11  et 
x5,  la  chronique  n'est  pas  divisée  en  thèmes,  mais#en  cinq  livres.  Nous  avons 
cru  devoir  donner  intégralement  cette  leçon  importante.  Elle  a  été  souvent 
citée  depuis  que  Duchesne  l'a  fait  imprimer,  et,  en  la  rapprochant  du  texte 
du  manuscrit  A,  nous  avons  trouvé  les  différences  de  rédaction  trop  nom- 
breuses et  trop  considérables0  pour  qu'il  nous  parût  clair  et  commode,  soit 


1  Voyez  dans  la  Bibliothèque  de  V École  des  Charles, 
1"  série,  t.  II,  p.  i48  et  suiv.  une  notice  sur  ce  manus- 
crit par  M.  Marchegay. 

5  Préf.  de  Besly,  ci-après,  p.  8.  —  Lettre  de  Besly, 
Collect.  Duchesne,  t.  XXXV,  P  187. 

3  Voy.  Ph.  Labbe,  Bibliotheca  nova  Manuscriptorum , 
t.  II,  p.  190  et  suiv.  M.  Marchegay,  dans  la  Bibliothèque 
de  l'Ecole  des  Chartes  (V*  série,  t.  II,  p.  1 58  et  suiv.) ,  a 
publié  divers  fragments  chronologiques  (de  1  a36  à  1 45o), 


écrits  par  des  religieux  de  l'abbaye  sur  les  feuillets  blancs 
du  manuscrit. 

4  Catalogus  cod.  mscr.  Bïblioth.  reg.  t.  IV,  p.  i4- 
*  Une  fois,  a  savoir  au  thème  III,  la  formule  :  SU  be- 
nedictus  Deus,  est  allongée  par  les  mois  qui  tradidit  im- 
pios.  La  même  prière,  avec  la  même  addition,  est  répétée 
tout  à  la  fin  du  manuscrit,  après  les  mois  :  Explicil  liber 
quintus, 

0  Pour  le  fond,  les  différences  sont  rares,  nulles  en 


Digitized  by 


Google 


x  PREFACE. 

pour  la  lecture,  soit  pour  les  recherches,  d  avoir  à  les  démêler  dans  les  notes 
parmi  les  variantes,  plus  rares  et  de  moindre  importance,  que  donnent  les 
manuscrits  C  et  D. 

Au-dessous  de  notre  second  texte,  tiré  du  manuscrit  B,  nous  avons  noté, 
en  les  marquant  de  la  lettre  E,  les  changements  et  corrections  que  présente 
l'édition  de  Duchesne,  et  qui  sont  dus,  pour  la  plupart,  à  Besly. 

IL 

GESTA  FRANCORUM  ET  ALIORUM  HIEROSOLYMITANORUM, 

SEU 

TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


A  peine  l'ouvrage  de  Tuebœuf  fut-il  sorti  de  ses  mains,  qu'il  se  trouva  un 
écrivain,  demeuré  anonyme,  qui  entreprit  de  le  remanier  et  de  le  réduire. 
Cet  abrégé,  intitulé,  Les  Gestes  des  Francs1  et  des  autres  pèlerins  de  Jérusalem, 
eut,  comme  il  est  arrivé  souvent,  plus  de  succès  que  l'original,  et  fut,  pa- 
raît-il, à  peu  près  seul  connu  des  contemporains.  Robert  le  Moine,  Baudri  et 
Guibert  de  Nogent  s'en  servirent,  comme  «  de  modèle  et  de  canevas  pour 
«  composer  ce  qu'ils  ont  écrit  sur  le  même  sujet2.  »Bongars  le  publia  en  1611, 
en  tête  de  son  recueil  d'Historiens  des  Croisades,  et  lui  consacra,  dans  sa  pré- 
face, cette  courte  notice,  que  nous  avons  omis  de  placer  dans  notre  volume, 
comme  nous  l'aurions  dû  faire,  devant  la  chronique  mêm'e,  et  que  nous  insé- 
rons ici  : 

Igitur  primum  sine  nomine  scriptorcm  debemus  Paulo  Petavio  et  Guill.  Cambdeno. 
Ilalum  stylus  prodit  et  in  Boamundum  affectas  :  in  cujus  comitatu  viam  ingressum,  ex 
lib.  I  cap.  iv,  et  alias  interfuisse  apparet  ex  lib.  IV  cap.  xix  et  xxni,  etc.  Libro  titulum 
fecit  Gesta  Francorwn  et  alioram  Hierosolimitanorum.  Orditur  ab  Urbani  PP.II  in  Galliam 
profectione,  et  prima  Crucis  praedicatione.  Finit  post  captam  Hierosolimara,  victo  ad 
Âscalonam  Ammiraviso  Babilonis;  et  historiam  continet  annorum  quinque,  a  MXCV 
adMXCIX. 

Cambdeni  codex  librum  claudit  tribus  verbis  :  Explicit  via  bona,  quae  hic  maie  omissa. 
Comme  on  le  voit,  Bongars,  qui  ne  connaissait  pas  l'original  de  Tuebœuf, 


quelque  sorte  ;  mais  elles  affectent  notablement  la  forme , 
et  ont  évidemment  pour  principe  une  intention ,  nous  ne 
dirons  pas  constante  (il  semble  que  parfois  le  correcteur 
se  lasse),  mais  au  moins  très-fréquente,  d'atténuer  les 
fautes  et  d'améliorer  le  langage. 

1  Gesta  Francorum  est  aussi  le  titre  de  la  chronique 
originale  dans  le  manuscrit  du  British  Muséum,  que 
nous  avons  noté  de  la  lettre  C.  C'est  par  suite  d'une  la- 


cune laissée  dans  la  collation  de  ce  manuscrit  qu'il  a 
été  dit  en  note  qu'il  n'avait  point  de  titre,  non  plus  que 
les  manuscrits  A  et  D. 

*  Histoire  littéraire  de  la  France,  t.  VIII,  p.  634-  — 
Voyez  Robert  le  Moine,  Apologeticus  sermo,  p.  721; 
Baudri,  p.  85  (édit.  Bongars);  Guibert,  Gesta  Dei  per 
Francos,  p.  469  (édit.  Bongars). 


Digitized  by 


PRÉFACE.  xi 

dont  la  lecture  eût  bien  pu  suffire  à  le  détromper,  suppose  que  l'auteur  est 
Italien,  et  donne  de  sa  conjecture  deux  raisons  :  son  affection  pour  Boémond 
et  son  style.  Cette  opinion  a  été  suivie  par  EUies  Dupin  \  bien  qu'il  ait  écrit 
après  la  publication  du  texte  primitif  par  Duçhesne.  Mais  les  indices  qui  ont 
frappé  Bongars  «  sont  trop  équivoques,  disent  avec  raison  les  auteurs  de 
«Y  Histoire  littéraire*,  pour  y  établir  celte  opinion,  puisque  le  plagiaire  a  re- 
«  tenu  le  style  de  fauteur  original,  et  que  celui-ci  se  montre  fort  affectionné 
«  à  Boémond.  »  Il  faudrait  donc,  si  Ton  se  rangeait  à  lavis  de  Bongars,  étencfre 
à  fécrivain  original  la  supposition  faite  au  sujet  de  fabréviateur,  et  c  est,  pen- 
sons-nous, ce  qu'on  ne  tentera  plus  désormais,  après  les  réponses r  à  nos 
yeux  décisives,  que  M.  Paulin  Paris  a  opposées  à  la  noté,  déjà  citée,  où  M.  de 
Saulcy 3,  reprenant  la  thèse  du  premier  éditeur  du  Gesta  Francoram  el  a/io- 
rum  Hierosotymitanorum,  a  essayé  de  fortifier  l'assertion  générale  de  celui-ci 
par  certains  passages  de  la  chronique,  et  partie ulièrement  par  des  arguments 
tirés  du  langage.  Nous  croyons  inutile  d'analyser  ici  cette  discussion  et  de 
reproduire  les  moyens  qu'on  a  fait  valoir  de  part  et  d'autre.  Il  nous  suffira  de 
renvoyer  à  l'Introduction  à  la  Chanson  d'Antiochek,  plusieurs  fois  mentionnée 
dans  la  première  partie  de  cette  préface.  Au  reste,  nous  doutons  que  M.  de 
Saulcy  eût  adopté  et  soutenu  cette  opinion,  si,  au  lieu  de  lire  d'abord  l'ou- 
vrage dans  le  texte  remanié  qu'a  publié  Bongars,  il  en  avait  pris  connais- 
sance, sous  sa  forme  première,  dans  l'édition  de  Duchesne,  ou,  mieux  en- 
core, <J#rns  la  rédaction  que  présentent  nos  manuscrits  A,  C  et  D,  et  qui  paraît 
aujourd'hui  pour  la  première  fois. 

Les  Gesta  Francorum  se  divisent  en  quatre  livres.  Le  premier  répond  au 
premier  thème  de  Tuebœuf.  Il  contient  le  récit  sommaire  de  l'expédition  de 
Pierre  l'Hermite;  l'arrivée  de  Godefroi  de  Bouillon  et  du  comte  de  Toulouse, 
Raimond  de  Saint-Gilles,  à  Constantinople;  le  voyage  de  Boémond  à  travers 
l'empire  grec 5. 

Le  IIe  livre6,  qui  renferme  le  IIe  thème  de  notre  auteur,  raconte  l'arrivée 
des  envoyés  de  l'empereur  grec  aiu  camp  de  Boémond,  qui,  sur  leur  invi- 
tation, se  rend  à  Constantinople;  le  passage  des  Croisés  en  Asie;  le  siège  et  la 
prise  de  Nicée.  Aux  événements  qu'il  emprunte  à  la  chronique  originale,  le 
narrateur  ajoute  quelques  faits  secondaires  :  le  séjour  des  Croisés  italiens  à 
Serra,  ville  de  Macédoine;  les  croix  de  fer  ou  de  bois  plantées  sur  les  routes 
par  ordre  de  Godefroi;  l'arrivée  de  Robert  de  Normandie  et  d'Etienne  de 
Blois  devant  Nicée  ;  l'envoi  de  barques  par  l'empereur  Alexis.  A  la  fin  du 
livre  H,  la  plus  grande  partie  du  chapitre  v  (Hepuis  Modo  vènit)  et  tout  le 
chapitre  vi  sont  une  addition  à  Tuebœuf. 

Le  111e  livre7  est  le  récit  de  la  bataille  de  Dorylée.  C'est  un  seul  thème, 
le  IIIe  du  récit  primitif,  et  encore  raccourci. 

1  Bibl.  des  auteurs,  etc.  xn"  siècle, t.  II,  p.  6^7  (in-8°).  *  P.  xxxi  et  suiv. 

*  T.  VIII,  p.  634  et  635.  5  P.  121-124. 

3  Diblioth.  de  VÈc.  des  Ch.  in  série,  t.  IV,  p.  3oa,  *  P.  124-127. 

note  3.  7  P.  128-129.  ^ 

c 

m. 


Digitized  by 


xii  PRÉFACE. 

Quant  au  livre  IV  \  il  contient  à  lui  seul  les  thèmes  iv  à  xvi  de  l'original, 
fort  abrégés. 

Nous  nous  sommes  servis,  pour  la  constitution  de  ce  texte,  des  deux  ma- 
nuscrits que  nous  avons  marqués  E,  F. 

E ,  notre  manuscrit  principal ,  celui  que  nous  avons  pris  pour  base  de  notre 
édition,  appartient  au  Vatican,  fonds  de  la  reine  de  Suède,  n°  572.  C'est  un 
petit  in-4°,  parchemin,  de  76  feuillets,  xne  siècle.  Il  vient  de  Paul  Petau.  H 
porte  pour  titre  :  Gesta  Francorum  et  aliorum  Hierosolimitanoram.  A  la  suite  se 
trouvent  :  i°  La  petite  description  des  Lieux  saints  que  nous  avons  déjà 
signalée  :  Si  quis  ab  occidentalibus  partibus,  etc.  20  Missa  in  veneratione  S.  Sepul- 
chri;  3°  l'Histoire  d'Olivier  le  Scholastique  (écriture  du  xme  siècle).  11  y  a  dans 
ce  manuscrit  une  lacune  considérable,  que  nous  avons  indiquée  en  son  lieu. 
Elle  s'étend  de  la  page  1 46  (ligne  10)  de  notre  édition,  à  la  page  i52 
(ligne  1)  :  c'est  la  partie  du  récit  qui  contient  la  vision  de  Pierre  Barthéletni, 
la  découverte  de  la  sainte  lance,  la  fuite  d'Etienne  de  Blois,  et  la  défaite  de 
Kerboga. 

F  est  un  manuscrit  de  Cambridge,  in -4°  parchemin,  12  lettres  ornées, 
22  feuillets,  écriture  du  xive  siècle.  Le  titre,  écrit  d'une  main  plus  récente 
que  le  texte,  est  :  Expeditio  contra  Turcos,  circa  annum  Domini  109â.  Dans  ce 
manuscrit,  qui  fait  partie  du  n°  281  de  la  bibliothèque  de  Corpus  Christi,  et 
dont  la  collation  a  été  faite  sur  les  lieux  par  feu  M.  Langlois,  une  portion  du 
récit  est  abrégée  à  un  tel  point,  et  se  trouve  par  là  si  différente  de  notre  texte 
principal,  que  nous  avons  cru  la  devoir  imprimer  intégralement  au  bas  des 
pages  i33  à  i5o. 

Nous  avons  marqué  de  la  lettre  G  les  variantes  de  l'édition  de  Bongars.  Il 
nous  apprend  qu'il  s'était  servi,  pour  établir  son  texte,  de  deux  manuscrits  : 
l'un  lui  avait  été  communiqué  par  Cambden,  et  l'autre  par  Paul  Petau.  Ce 
manuscrit  de  Petau  est-il  le  même  que  le  n°  572  de  la  reine  de  Suède  (notre 
manuscrit  E)  ?  Nous  l'ignorons.  Ce  pourrait  être  tout  aussi  bien  un  autre  ma- 
nuscrit du  Vatican,  dont  les  variantes  n'ont  pas  été  relevées  pour  notre  édition, 
le  n°  64 1  du  fonds  de  la  reine  de  Suède,  qui  vient  également  de  Petau  et 
contient  de  même  les  Gesta  Francorum.  La  connaissance  que  nous  avons  du 
n°  572  ne  nous  suffit  pas  pour  décider  la  question,  Bongars  ayant  combiné 
dans  son  texte  les  leçons  de  deux  manuscrits. 

'  p.  129-163. 


Digitized  by 


PRÉFACE. 


XIII 


III.  . 

HISTORIA  PEREGRINORUM  EUNTIUM  JERUSOLYMAM, 

SEU 

TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 


Cette  chronique  de  la  première  Croisade  nous  a  été  conservée  par  un  ma- 
nuscrit que  Mabillon  trouva  au  monastère  du  Mont-Cassin1.  Ii  la  publia  en 
1687  dans  son  Muséum  italicum*.  Le  savant  Bénédictin,  qui  ne  connaissait  pas 
le  plus  ancien  texte  de  Tuebœuf,  quoiqu'il  eût  été  publié,  comme  nous  l'avons 
dif,  par  Duchesne,  en  1 64 1  •  supposa  que  la  rédaction  intitulée  dans  notre 
volume,  Gesta  Francorum  seu  Tudebodus  abbreviatus,  à  savoir  notre  n°  II, 
était  un  abrégé  du  récit  qu'il  avait  découvert.  Les  auteurs  dé  ÏHistoire  litté- 
raire* ont  eu  grande  raison  de  rejeter  l'opinion  de  leur  illustre  confrère.  Ils  se 
sont  attachés  à  prouver  que  l'anonyme  publié  par  Mabillon  est  postérieur  à 
celui  qu'a  imprimé  Bongars  (notre  n°  II),  et,  à  plus  forte  raison,  à  Tuebœuf, 
(notre  n°  Ier).  «  Qu'on  se  donne4,  disent-ils,  la  peine  de  lire  deux  endroits  de 
«l'anonyme  de  dom  Mabillon,  où  il  désigne  lui-même  le  temps  auquel  il 
«  écrivoit. . .  Un  des  endroits  qui  le  montre  est  celui  où  l'auteur,  pariant  de 
«  la  tour  dont  Tancrède  se  saisit  en  assiégeant  Jérusalem  avec  les  autres  Croi- 
«sés,  en  1099,  dit  qu'elle  se  nommoit  encore,  lorsqu'il  écrivoit,  la  tour  de 
«  Tancrède ,  Usque  hodie  turris  Tancredi  appellatur,  expression  qui  suppose 
«  visiblement  qu'il  s'étoit  écoulé  alors  un  temps  considérable  depuis  la  date  de 
«  ce  siège.  L'autre  endroit,  qui  prouve  la  même  chose,  est  la  fin  de  l'ouvrage. 
«  L'auteur,  y  ayant  parlé  de  l'avènement  de  Baudouin  Ier  à  la  couronne  de 
«  Jérusalem,  dit  qu'il  n'entreprendra  pas  de  décrire  son  gouvernement,  ni  de 
«  faire  le  détail  de  ses  victoires,  de  ses  conquêtes  et  autres  exploits,  par  la 
«  raison  que  cette  entreprise  demanderoit  un  volume  entier  :  autre  expres- 
«  sion  qui  marque  clairement  qu'il  y  avoit  alors  plusieurs  années  que  Bau- 
a  douin  régnoit,  si  même  il  n'étoit  pas  déjà  mort,  ce  qui  arriva  au  commence- 
«  ment  de  1118.  Ce  qui  précède  immédiatement  ceci  dans  l'ouvrage  de  cet 
»  anonyme  ne  permet  pas  de  douter  qu'il  n'écrivît  encore  plus  tard.  En  effet, 
«  ayant  fait  mention  de  la  mort  de  Boémond,  arrivée  en  1 1 1 1 ,  et  de  celle  de 
«  Tancrède,  arrivée  l'année  suivante,  il  rapporte  encore  celle  du  fils  de  Boé- 
«  mond,  de  même  nom  que  le  père,  qui  n'étoit  qu'un  jeune  enfant  en  1112, 
«  et  qui  ne  mourut  qu'après  avoir  gouverné  plusieurs  années  par  lui-même 
«  la  principauté  d'Antioche.  » 

1  Ce  manuscrit  est  coté  N.  3oo.  Voy.  Aug.  Potthast,  1  T.  VIII,  p.  636  et  637. 

Bibliotheca  medii  œvi,  p.  371.  4  T.  VIII,  p.  637. 

*  Muséum  italicum,  t.  I,  11,  p.  i3o-236. 


Digitized  by 


Google 


XIV  PRÉFACE. 

On  pourrait  objecter  à  cela  que  l'auteur  du  Gesta  Francorum  (l'auteur  de 
notre  n°  II)  peut  bien  s'être  contenté  d'abréger  Tuebœuf  sans  glisser  dans  sod 
^remaniement,  comme  l'a  fait  l'autre  anonyme,  aucune  addition  marquant 
l'époque  où  il  le  composait.  C'est  peu  probable,  bien  que  possible  à  la  rigueur. 
Mais,  entre  les  deux  anonymes  et  leurs  récits  empruntés,  la  question  d'anté- 
riorité est  de  peu  d'intérêt.  Le  seul  point  qu'il  importe  d'établir,  c'est  qu'ils 
sont  l'un  et  l'autre  postérieurs  au  recueil  primitif  des  thèmes  de  Tuebœuf,  et 
ce  point-là  est  incontestable.  Mabillon  n'en  eût  pas  douté  plus  que  nous,  s'il 
avait  eu  connaissance  de  l'édition  de  Duchesne,  s'il  l'avait  eue  sous  les  yeux, 
ou  du  moins  présente  à  la  pensée,  quand  il  rédigeait  sa  préface  de  l'anonyme 
du  Mont-Cassin.  Très-probablement  aussi,  en  le  comparant  avec  le  texte  ori- 
ginal, il  aurait  renoncé  à  certaines  autres  conjectures  :  il  se  fût  surtout  gardé 
de  supposer  que  son  narrateur,  qui,  par  cette  comparaison,  est  convaincu 
de  plagiat,  avait  été  de  la  Croisade  et,  par  conséquent,  témoin  oculaire  de 
presque  tout  ce  qu'il  avance.  «  Les  narrés,  nous  dit  encore  Y  Histoire  littéraire1, 
«  qui  se  lisent  les  mêmes  et  presque  en  mêmes  termes  dans  l'anonyme  posté- 
rieur (celui  de  Mabillon)  et  dans  l'autre  (celui  de  Bongars),  ont  été  pris 
«ou  de  celui-ci  ou  de  Tudebode,  l'auteur  original.  Or  c'est  de  ces  narrés 
«  que  dom  Mabillon  a  tiré  les  caractères  personnels  sous  lesquels  il  nous 
«  représente  son  anonyme.  On  ne  peut  donc  raisonnablement  y  faire  aucun 
«  fond,  puisqu'ils  se  rapportent  originairement  à  Tudebode,  de  sorte  que  cet 
«  anonyme  ne  se  caractérisant  point  dans  ce  qui  est  de  son  cru,  l'on  est 
«  réduit  à  ignorer  qui  il  étoit  et  à  douter  même  s'il  fut  de  la  Croisade.  Le  pré- 
«  lude  de  son  ouvrage  et  le  motif  qui  le  lui  fit  entreprendre,  c'est-à-dire,  en 
«  parlant  d'après  lui,  pour  réveiller  les  esprits  des  fidèles  à  venir,  font  juger 
«  qu'il  le  composa  dans  le  repos  du  cabinet.  » 

On  peut  conclure  des  passages  de  la  chronique  de  Mabillon  qui  ont  été 
cités  plus  haut,  et  des  dates  auxquelles  ils  se  rapportent,  que  cette  nouvelle 
histoire  de  la  première  Croisade  a  été  rédigée  quarante  ans  au  moins  après  la 
prise  de  Jérusalem,  c'est-à-dire  vers  1 1 4o.  C'était  le  temps  où  les  succès  crois- 
sants de  Zenghi,  prince  de  Mossoul,  venaient  de  mettre  en  péril  les  Etats 
chrétiens  de  l'Orient.  L'attention  de  l'Europe  se  reportait  sur  la  Terre  sainte 
avec  de  nouvelles  alarmes  et  un  redoublement  d'intérêt.  Si  le  nouveau  récit 
est  de  cette  date,  l'occasion  était  opportune,  les  circonstances  bien  choisies, 
pour  revenir  àur  les  grandâ  événements  de  la  sainte  expédition  et  exciter  le 
zèle  des  fidèles  :  ad  excitationem  Jidelium 2.  La  source  principale  où  puisa  le 
nouvel  écrivain  fut  incontestablement,  comme  nous  l'avons  dit,  le  récit  de  Tue- 
bœuf; on  ne  peut  guère  douter  qu'il  n'eût  aussi  sous  les  yeux  l'ancien  abrégé 
sans  nom  d'auteur,  Gesta  Francorum;  mais,  naturellement,  ce  ne  furent  pas 
là  ses  seuls  guides;  il  a,  en  outre,  tiré  parti  des  autres  historiens  contem- 
porains. C'est  surtout  Raoul  de  Caen  qu'il  a  mis  à  contribution  :  il  se  sert 
librement  de  son  ouvrage,  et,  dans  plus  d'un  endroit,  le  copie  sans  scrupule. 
11  a  emprunté  aussi  quelques  faits  à  Raimond  d'Aguilers.  Quoique  le  panégy- 

• 

1  T.  VIII ,  page  637  638.  —  a  Page  229. 


Digitized  by 


Google 


PREFACE.  XV 
rique  de  Tancrède  par  Raoul  de  Caen  eût  été  publié,  dès  1717,  dans  le 
tome  III  du  Thésaurus  anecdotorum  de  dom  Martène,  les  auteurs  de  Y  Histoire 
littéraire  ne  l'ont  pas  rapproché  du  récit  de  notre  plagiaire  anonyme,  et  ils 
ne  parlent  point  des  nombreux  emprunts  que  celui-ci  a  faits  à  Raoul. 

Le  livre  commence  par  une  sorte  dé  préambule,  qui  donne  d'abord  quelques 
détails  sur  Pierre  l'Hermite,  dont  les  contemporains  avaient  peu  parlé,  détails 
à  la  suite  desquels,  pour  mieux  faire  connaître  les  principaux  chefs  de  l'armée 
chrétienne,  l'auteur  copie,  sans  en  indiquer  la  source,  deux  passages  de 
Raoul  de  Caen l.  Après  ces  préliminaires,  qui  paraissent  avoir  été  ajoutés  après 
coup  et  pourraient  être  d'une  autre  main,  vient  un  court  prologue2,  très-pieux 
et  plein  de  recherche,  terminé  par  cette  recommandation  que  nous  avons 
mentionnée  plus  haut,  de  publier  dans  tout  l'univers  et  de  célébrer  dans  les 
églises  du  Seigneur,  le  triomphe  des  Croisés. 

À  la  suite  de  ce  prologue  et  après  trois  ou  quatre  phrases  sur  les  signes  et 
prodiges  par  lesquels  Dieu  poussa  les  Chrétiens  à  la  délivrance  du  Saint 
Sépulcre,  la  chronique  débute  par  la  reproduction  du  récit,  très-souvent 
même  du  texte  de  Tuebœuf,  et  elle  continue  ainsi  très-longtemps.  Par  des 
notes  fréquentes,  nous  donnons  au  lecteur  le  moyen  de  suivre  parallèlement 
le  narrateur  original  et  son  copiste.  A  ces  emprunts  faits  à  Tuebœuf,  qui  sont 
le  vrai  fonds  de  la  plus  grande  partie  de  son  histoire,  l'auteur,  nous  l'avons  dit, 
en  mêle  d'autres  qu'il  fait  soit  à  Raoul  de  Caen  (source  dont  nous  aurons  à 
parler  plus  spécialement  tout  à  l'heure),  soit  à  Raimond  d'Aguilers,  à  qui  il 
prend,  par  exemple,  et  presque  dans  les  mêmes  termes,  le  récit  de  la  mala- 
die du  comte  de  Toulouse3,  soit  encore,  si  on  ne  le  suppose  lui-même  origi- 
nal en  quelques  endroits,  à  des  sources  qui  nous  sont  inconnues.  On  peut 
ranger  dans  cette  dernière  espèce  d'emprunts  l'ambassade  d'Ugo  de  Bellafayre 
et  de  Bertrand  de  Picca,  envoyés  en  Egypte  par  les  Croisés4;  l'expulsion  des 
Chrétiens  d'Antioche  et  les  souffrances  du  patriarche  grec5;  la  mort  du  comte 
'  de  Roscigno6;  le  nouvel  envoi  d'ambassadeurs  aii  sultan  d'Egypte7.  Seul  aussi, 
le  compilateur  raconte  la  prise  par  les  Turcs  de  ce  Rainaud  Porcher8  dont 
Tuebœuf  rapporte  la  fin  tragique.  Seul,  il  fait  mention  de  l'émir  qui  précipite 
douze  Chrétiens  du  haut  d'une  tour  d'Antioche9;  de  cet  autre  qui  reçoit  le 
baptême  pour  mieux  tromper  les  Croisés 10  ;  de  l'image  du  Sauveur  insultée  par 
les  Turcs  dans  l'église  Saint-Piérre  d'Antioche11;  enfin,  de  cette  merveille 
étrange  de  la  montagne  qui  marche12.  Dans  l'espace  d'un  demi-siècle,  les 
légendes,  les  contes  populaires,  affranchis  de  tout  contrôle,  avaient  eu  tout 
le  temps  d'amplifier  et  de  broder  l'histoire ,  surtout  cette  sainte  et  lointaine 
histoire  de  la  Croisade  qui  prêtait  si  bien  aux  embellissements  et  aux  addi- 
tions merveilleuses. 


1  Comparez  les  pages  170,  172,  avec  les  pages  6o5,         7  P.  190,  212. 

6i5  et  616.  8  P.  5i-5a  et  194. 

*  P.  172-173.  9  P.  189. 

3  Comparez  les  pages  i84  et  24 1.  10  P.  190. 

4  P.  181,  189.  11  P.  195. 

6  P.  186.  "  P.  2l3-2l4. 
'  P.  189. 


Digitized  by 


Google 


XVI  PRÉFACE. 

Après  la  prise  de  Ramla  \  notre  anonyme  abandonne  le  récit  de  Tuebœuf 
et  le  remplace  par  celui  de  Raoul  de  Caen,  auquel  il  prend  le  songe  d'An- 
selme de  Ribemont 2,  le  souper  de  Boémond  à  Antioche  3,  etc.  Souvent  il 
abrège,  lorsqu'il  ne  le  copie  pas,  son  nouveau  modèle  :  il  pille  jusqu'à  ses 
hexamètres;  mais  il  a  soin  de  les  mettre  en  prose. 

Lorsque,  dans  les  parties  où  le  chroniqueur  suit  Raoul  de  Caen,  nous 
comparons  le  texte  de  celui-ci,  tel  que  nous  l'offre  le  manuscrit  de  Bruxelles4, 
au  texte  de  l'imitateur,  nous  sommes  bien  tentés  de  supposer,  à  voir  certaines 
différences,  que  ce  n'était  point  là  précisément  la  rédaction  que  ce  dernier 
avait  sous  les  yeux.  Il  est  possible  que  Raoul  aussi  ait  été  l'objet  d'une  révi- 
sion, que,  dans  certaines  copies,  l'on  ait  remanié  çà  et  là,  et,  comme  il  arrive 
alors,  tantôt  amplifié,  tantôt  abrégé.  Nous  trouvons  amplifiés,  par  exemple, 
dans  l'anonyme  du  Mont-Cassin,  le  passage  relatif  à  Raibaldus5,  et  de  même 
l'accusation  de  trahison  lancée  contre  Raimond  de  Saint-Gilles,  qui  refusa  de 
prendre  Ascalon  après  la  défaite  des  Égyptiens,  accusation  à  peine  indiquée 
dans  Raoul6.  Au  reste,  hâtons-nous  d'ajouter,  pour  ne  pas  trop  insister  sur 
cette  conjecture,  que  les  développements  donnés  par  le  compilateur  à  certains 
faits,  dont  le  biographe  de  Tancrède  paraît  être  le  premier  narrateur,  peu- 
vent fort  bien  dériver  des  sources,  à  nous  inconnues,  auxquelles  nous  avons 
rapporté  d'autres  parties  du  récit  de  notre  anonyme. 

On  a  supposé,  au  rapport  de  Mabillon,  que  l'auteur  de  la  chronique  du 
Mont-Cassin  pourrait  être  ce  Grégoire,  successivement  moine  dans  ce  monas- 
tère et  évêque  de  Terracine,  dont  Pierre  Diacre,  dans  son  opuscule  Sur  les 
Hommes  illustres  du  Mont-Cassin  (ch.  xxxn) ,  mentionne  des  vers  se  rapportant 
à  l'expédition  des  pèlerins  et  à  la  prise  de  Jérusalem.  Mabillon  incline  plutôt  à 
penser  qu'elle  est  l'œuvre  d'un  laïque,  et,  sans  doute,  comme  le  veut  M.  Beu- 
gnot7,  d'un  homme  de  guerre.  Nous  nous  contenterons  de  répéter  que,  dans 
un  abréviateur  et  compilateur  qui  n'intervient  pas  dans  le  récit,  les  caractères 
personnels,  comme  disent  les  auteurs  de  Y  Histoire  littéraire,  ne  sont  pas  fa- 
ciles à  déterminer.  Cependant  les  passages  cités  par  l'illustre  Bénédictin  ne 
laissent  pas  de  donner  à  son  opinion  un  commencement  de  vraisemblance, 
insuffisant  à  notre  gré.  Quant  à  la  patrie  de  l'écrivain,  il  le'  croit,  en  exa- 
minant la  langue,  Français  ou  Normand.  Chez  un  copiste  et  un  imitateur, 
les  mots,  les  tours,  ne  sont  pas  non  plus  deà  marques  bien  concluantes,  sur- 
tout pour  qui  songe  aux  grands  et  nombreux  rapports  des  langues  romanes 
entre  elles.  Les  noms  propres,  quand  le  copiste  les  modifie,  seraient  peut- 
être  plus  décisifs,  et  la  manière  dont  notre  chroniqueur  les  écrit  est  plutôt, 
ce  nous  semble,  d'un  Italien  que  d'un  Français.  Nous  lisons  Bego  de  la  Rivera*; 
Riccardus9;  Gottifredus10;  de  Grandemasneda11,  et  passim  Guilielmus.  Il  nomme12 


1  Voyez'p.  212. 

*  P.  2i5,  cf.  p.  680-681. 

3  P.  a 1 5-2 16,  cf.  p.  657-658. 

4  Voyez  ci-après,  dans  cetle  préface,  la  notice  sur 
Raoul  de  Caen. 

1  Comparez  p.  218-219  et  689. 

•  Comparez  p.  225-226  et  705. 


7  Bibl.  de  l'École  des  Chartes,  IIP  série,  t.  V,  p.  32, 
noie. 

6  P.  210. 

9  P.  200. 

10  P.  1 70  et  passim. 

11  P.  200. 
,a  P.  212. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  xvn 

le  mois  de  mai  madius,  forme  latine  qui,  pour  la  prononciation,  rappelle  jus- 
qu'à un  certain  point  l'italien  maggio. 

Quelque  confiance  que  nous  inspire,  l'édition  de  Mabilion,  nous  aurions 
voulu  pouvoir  la  comparer  à  la  source  d'où  il  l'a  tirée  ;  mais  il  nous  a  été  impos- 
sible d'obtenir  une  collation  du  manuscrit  du  Mont-Cassin.  Il  nous  a  donc 
fallu  réimprimer  simplement  la  chronique  d'après  le  texte  du  Muséum  iialicum 
publié  en  1687.  E^e  n'y  est  pas  partagée  en  livres,  mais  seulement,  comme 
dans  notre  réimpression,  en  cent  quarante-deux  chapitres. 

IV. 

RAIMUNDI  DE  AGUILERS, 

CANONïCI  PODIENSIS, 

HISTORIA  FRANCORUM  QUI  CEPERUNT  IHERUSÀLEM  \ 


Bongars,  en  publiant  Raimond  d'Aguilers  ou  d'Agiles,  lui  consacre  dans 
sa  préface  une  courte  notice,  que  nous  avons  omise  dans  notre  édition  et  que 
nous  reproduisons  ici  : 

Sequitur  quartus  Raimundus  de  Agiles,  canonicus,  ut  ipse  inscribit,  Podiensis,  capel- 
lanus  comitis  Tholosani  :  ipse  [p.  2 55,  257,  284].  Itaque  de  comité  S,  ./Egidii,  id  est 
Tholosano,  et  episcopo  Podiensi  praecipue  scripturum  se  profitetur,  prœfatione  [p.  2  35]. 
Adfuit  quum  efFoderetur  Lancea  [p.  257].  Quam  et  in  praelio  tulit  [p.  26 1].  Ad  sacerdotium 
promotus  in  hoc  itinere  [p.  276],  scripsit  precibus  Pontii  de  Baladuno  [p.  275];  et  inscri- 
bit orthodoxis  et  transalpinis  omnibus,  nominatim  episcopo  Vivariensi  :  ibid.  et  prœfat. 

Fuit  autem  hic  Pontius,  miles,  vir  nobilis  et  familiaris  comiti  Tholosano,  quod  praeter 
hune  notât  Tyrius,  lib*  VII,  cap.  xvn  [p.  3o3];  alii.  Manuscriptae  Gatlicae  membranae  vocanl 
Poinces  de  Baladon  et  Baladun.  Lapide  petrariae  interfectus  in  obsidione  Archados,  temere  a 
comité  incepta  [p.  275],  dignus  memoria  posteritatis ,  postpritatis  ipse  in  tantis  periculis 
memor.  Pontium  Balonensem  vocat  Robertus  [p.  857]. 

Ab  eo  scriptam  hujus  belli  historiam,  quae  Londini  exstet,  legimus  in  Bibliotheca  Gesne- 
riana  :  quae  et  Raimundum  de  Podio  laudat  auctorem  scriptionis  ejusdem  argument!  : 
utraque,  nisi  fallor,  eadem  cum  hac  nostra.  Petavianus  liber  Principalis  Bellorum  Domini 
citât  Raimundum  de  Arguilliers,  ut  nos  ipse  Petavius  per  litteras  docuit. 

Sed  hanc  habemus  ex  ms.  uno  Vulcobiano  Guilelmi  Ancelii;  altero  nostro,  quem 
nobis  dono  dpdit  Lingonensibus  nuper  juridicundo  praefectus  Reip.  studiosissimus  Joannes 
Russatus. 

Libri  extrema  sunt  ab  alio  auctore,  quod  dictio  indicat,  et  testatur  Vulcobianus. 

Incipit  ab  comitis  Tholosani  in  Sclavoniam  ingressu,  et  narrationem  ejusdem  iliius  quin- 
quennii  persequitur,  quam  praecedentes ,  scilicet  ad  illam  de  Ammirato,  ita  enim  vocat, 
Babyloniae  victoriam. 

1  Cf.  Histoire  littéraire  de  la  France,  t.  VIII ,  p.  622-628;  G.  Cave,  Scripiorum  ecclesiasticorum  historia  litteraria, 
Vossius,  De  Historicis  latinis,  lib.  III,  p.  771;  Fabricius,  in -fol.  p.  543;  EU.  Dupin,  Diblioth.  des  a  ut.  ecclésiast. 
Bibliolh.  med<  et  inf.  latinitatis,  1.  VI,  p.  37;  le  père  Le-  xne  siècle,  2*  part.  p.  645;  Michaud,  Bibliothèque  de* 
long,  Biblioth.  hist.  de  la  France,  t.  Il,  n°  1 6,584:       Croisades,  t.  I,  p.  26-43. 


Digitized  by 


Google 


xviii  PRÉFACE. 

Les  traits  de  la  vie  de  Raimond  d'Aguilers  ou  d'Agiles,  relevés  par  Bongars 
dans  la  préface  qu'on  vient  de  lire,  sont,  on  le  voit,  bien  peu  nombreux, 
quoique  ce  nouvel  historien  de  la  guerre  sainte  ait  été  moins  discret  que 
Tuebœuf,  et  n'ait  pas  craint  de  parler  de  soi-même  en  plusieurs  circons- 
tances. 

Raimond  s'appelait  d'Aguilers,  d'Arguilliers,  de  Guilers  ou  d'Agiles,  car  ce 
nom  se  trouve  sous  ces  différentes  formes  dans  les  manuscrits.  Il  était  cha- 
noine de  Notre-Dame  du  Puy  \  lorsque  son  évêque  Adhémar  partit  comme  légat 
du  pape  à  la  tête  des  Croisés.  Cependant,  malgré  cette  qualité  de  chanoine,  il 
n'était  encore  que  diacre ,  et  ne  reçut  l'ordre  de  la  prêtrise  que  dans  le  cours 
du  voyage  à  Jérusalem;  c'est  lui-même  qui  nous  l'apprend  :  Quia,  qaum 
promotus  ad  sacerdotium  in  itinere  Dei  sim,  etc. 2 

Raimond  s'attacha  à  la  personne  du  comte  de  Toulouse,  qui  pour  lui  fut 
toujours  le  Comte,  Cornes,  par  excellènce.  H  suivit  sa  fortune  et  devint  son  cha- 
pelain, comme  on  l'apprend  de  lui  en  plusieurs  endroits  de  son  histoire3. 
Les  Croisés  du  Midi,  à  la  tête  desquels  se  trouvaient  l'évêque  du  Puy  et  le 
comte  de  Toulouse,  prirent  leur  chemin  par  le  nord  de  l'Italie  et  les  rivages 
de  la  Dalmatie.  Notre  historien  eut  donc  sa  part  des  fatigues  endurées  à 
travers  cette  contrée,  qu'il  appelle  la  Slavoniek.  Il  vint  à  Constantinople  avec 
le  Comte,  puis  il  passa  le  Bosphore  et  arriva  devant  Nicée,  pour  être  présent 
à  la  défaite  des  Turcs.  C'est  là  qu'il  apprit  les  malheurs  et  la  mort  des  com- 
pagnons de  Pierre  l'Hermite 5. 

Raimond  d'Aguilers  raconte  trop  brièvement  la  bataille  de  Dorylée  pour 
qu'on  puisse  croire  qu'il  y  ait  assisté.  Tous  les  incidents  du  voyage  des  Croisés 
à  travers  l'Asie  Mineure  se  réduisent  pour  lui  à  la  maladie  du  comte  de  Tou- 
louse0, fait  qui  lui  a  été  emprunté  par  le  continuateur  anonyme  de  Tuebœuf. 
Mais  il  ne  pouvait  manquer  d'être  au  siège  d'Antioche,  où  presque  tous  se 
trouvaient  réunis. 

Un  événement  qui  suivit  la  prise  de  cette  grande  cité  le  mit  plus  particu- 
lièrement en  scène. 

Les  Chrétiens  étaient  maîtres  d'Antioche;  mais  ils  s'y  voyaient  à  leur  tour 
assiégés,  et  ils  étaient  réduits  à  la  dernière  misère.  Enveloppés  par  Kerboga, 
harcelés  du  côté  de  la  citadelle,  d'où  les  Turcs  n'avaient  jamais  été  chassés, 
mourants  de  faim,  épuisés  de  veilles,  ils  avaient  à  peine  la  force  de  se  rallier 
pour  tenir  tête  à  ces  attaques  sans  cesse  renouvelées  :  un  jour,  Boémond  mit 
le  feu  à  la  ville  pour  les  tirer  de  leurs  maisons  et  les  contraindre  à  s'opposer 
aux  assaillants.  Dans  ces  extrémités,  plusieurs  des  chefs  eurent  la  pensée 
d'abandonner  la  place;  mais  c'était  s'exposer  en  rase  campagne,  avec  toute  la 
multitude,  à  l'ennemi  contre  lequel  on  se  sentait  à  peine  en  sûreté  derrière 
ces  murs.  Quelques-uns,  clercs  et  laïques,  ne  songeant  qu'à  eux,  s'enfuirent 
en  se  laissant  glisser,  au  moyen  de  cordes,  du  haut  des  murailles7.  D'autres, 

1  P.  a35;  GalUa  christ,  t.  H,  p.  7o3.  6  P.  a4o. 

a  P.  276.  6  P.  241. 

1  P.  255,  a57,  284.  1  P.  256. 
4  P.  235  et  note  d. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  XIX 

quand  tout  secours  humain  semblait  leur  faire  défaut,  mirent  leur  espoir  ail- 
leurs. Les  nuits  étaient  pleines  de  visions.  On  voyait  le  Christ  sous  les  formes 
où  il  était  représenté  dans  les  tableaux;  il  alléguait,  pour  relever  les  courages, 
les  psaumes  qu'on  chante  dans  les  offices.  Une  nuit,  sur  le  faux  bruit  que  les 
Turcs  étaient  sortis  de  la  citadelle  et  que  tous  fuyaient,  un  prêtre,  Etienne 
Valanti,  voulant  au  moins  mourir  en  saint  lieu,  était  entré  avec  plusieurs 
compagnons  dans  une  église,  et  il  s'était  mis  en  prière.  Comme  les  Turcs  ne 
venaient  pas  et  que  les  autres,  rassurés,  ou  accablés  de  fatigue,  s'étaient  en- 
dormis, il  eut  une  vision  de  ce  genre.  Le  Christ  lui  apparut,  senquit  de  lui 
qui  était  chef  dans  l'armée,  et  lui  commanda  de  prêcher  la  pénitence  au 
peuple  et  de  lui  annoncer  un  secours  prochain.  Le  prêtre  voulut  réveiller  un 
de  ceux  qui  étaient  à  ses  côtés,  pour  qu'il  fût  témoin  de  sa  vision;  mais  elle 
s'évanouit.  H  vint  alors  trouver  les  chefs,  leur  rapporta  ce  qu'il  avait  vu,  et, 
pour  preuve  de  la  vérité  de  sa  parole,  il  offrait  de  passer  par  les  flammes  ou 
de  se  précipiter  du  haut  d'une  tour  :  on  se  contenta  de  son  serment1.  Un 
autre  prêtre,  fuyant,  avait  été  arrêté  par  le  Seigneur  et  revenait  avec  la  pro- 
messe de  la  victoire.  Un  autre,  qui  descendait  à  l'aide  de  cordes,  par  les  mu- 
railles, avait  vu  se  dresser  devant  lui  son  frère,  mort  dans  la  guerre  sainte  : 
«  Où  fuis-tu?  lui  avait-il  crié.  Reste,  ne  crains  pas;  le  Seigneur  vous  escortera 
•  dans  la  bataille,  et  tous  vos  compagnons  morts  avant  vous  dans  ce  voyage 
«  combattront  avec  vous3.  » 

Il  y  avait  dans  l'armée  des  Croisés  un  pauvre  paysan  provençal  nommé 
Pierre  Barthélemi.  Lui  aussi  avait  eu  des  visions,  qu'il  vint  révéler  àl'évêque 
Adhémar  et  à  Raimond  de  Saint-Gilles.  Il  avait  vu,  disait-il,  saint  André.  Dès 
avant  la  prise  de  la  ville,  l'apôtre,  l'introduisant  dans  la  place,  l'avait  conduit 
dans  l'église  de  Saint-Pierre,  et  là,  pénétrant  dans  le  sol,  au  bas  des  marches 
de  l'autel,  il  en  avait  tiré  la  sainte  lance  qui  perça  Jésus-Christ  sur  la  croix, 
et  l'avait  placée  entre  ses  mains;  mais  ensuite  il  l'avait  remise  en  terre,  lui 
commandant  de  revenir  avec  douze  hommes  quand  la  ville  serait  prise,  et  de 
donner  la  relique  sacrée  au  comte  de  Toulouse;  après  quoi  saint  André  l'avait 
ramené  par-dessus  les  murailles  en  sa  maison.  Pierre  Barthélemi  avouait  qu'il 
avait  négligé  la  parole  de  l'apôtre.  Saint  André  était  revenu,  lui  reprochant  son 
silence,  et  il  avait  continué*  de  se  taire,  craignant  qu'on  ne  le  prît  pour  un 
pauvre  hère  affamé  qui  voulait  se  faire  donner  à  manger  en  récompense  de 
ses  révélations.  Il  avait  même  voulu  s'éloigner  et  gagner  l'île  de  Chypre;  mais 
deux  et  trois  fois  il  avait  été  ramené  au  port  par  les  vents  contraires3.  Tout 
récemment,  dans  une  sortie,  pris  par  deux  cavaliers,  il  avait  été  laissé  pour 
mort;  et  saint  André  lui  avait  apparu  pour  la  quatrième  fois,  le  menaçant  des 
plus  grands  maux,  s'il  ne  se  décidait  pas  à  remplir  son  message.  Il  était  venu 
enfin,  il  avait  tout  dit;  mais  l'évêque  Adhémar  ne  vit  dans  ses  paroles  que  de 
vains  propos.  Le  Comte  y  crut  tout  au  contraire;  et,  en  attendant  le  cinquième 


1  Voy.  p.  a55.  Cf.  p.  68,  i46,  201  et  821. 
*  Foucher  de  Chartres,  1.  1,  c.  xx,  p.  346. 
3  P.  255.  On  Ht  dans  notre  texte  :  A  transita  prohi- 
biti,  in  insulam  ad  porlam  Sancti  Simeonis  reversi  snmut. 


11  faut  lire,  en  remettant  la  virgule  à  sa  place  :  A  transita 
prohîbili  in  insalam ,  ad  portant  sancti  Simeonis  reversi 
snmus. 


r 


Digitized  by  Google 


xx  PRÉFACE. 

jour,  marqué  par  Pierre  Barthélemi  pour  la  recherche  de  la  saipte  lance,  il 
le  confia  à  la  garde  de  son  chapelain  Raimond,  notre  historien. 

Au  jour  fixé,  on  choisit  les  douze  hommes  dont  avait  parlé  saint  André, 
et,  dans  le  nombre,  l'évêque  d'Orange,  le  comte  de  Toulouse,  son  chapelain 
Raimond  d'Aguilers,  celui  qui  écrit  (capellanus  quihœc  scripsit);  Ponce  de  Balon 
(de  Baladuno),  celui  qui  le  décida  à  écrire;  et  Faraldus  de  Tournaise.  Ils  en- 
trèrent dans  Téglise,  d'où  ils  firent  sortir  tout  le  monde ,  et  Ton  se  mit  à  fouiller. 
Du  matin  jusqu'au  soir  on  fouilla,  et,  le  soir  venu,  on  commençait  à  désespé- 
rer du  succès.  Le  Comte  était  parti;  plusieurs  des  travailleurs  s'étaient  retirés 
de  lassitude;  ils  étaient  remplacés  par  d'autres,  qui  redoublaient  de  zèle; 
mais  ces  hommes  se  lassaient  aussi,  quand  Barthélemi,  pieds  nus,  en  che- 
mise, sauta  dans  la  fosse,  adjurant  tout  le  monde  de  se  mettre  en  prières. 
Lorsqu'on  reprit  le  travail,  le  fer  de  la  lance  apparut  :  «Moi  qui  écris,  dit 
«  Raimond  d'Aguilers,  lorsqu'on  n'en  voyait  encore  que  la  pointe,  je  la  baisai 
«  (i4  juin  1098).  » 

Le  bruit  s'en  répandit  aussitôt  dans  la  ville,  et  l'enthousiasme  fut  immense. 
Barthélemi  continuait  d'avoir  des  visions  :  saint  André  lui  répétait  que  la  lance 
devait  être  confiée  à  Raimond  de  Saint-Gilles;  il  ordonnait  la  fête  qui  en  devait 
célébrer  l'invention  et  lui  marquait  les  hymnes  à  chanter.  Quand  on  deman- 
dait au  pèlerin  s'il  savait  ses  lettres  (l'évêque  d'Orange  et  notre  historien  lui- 
même  lui  firent  cette  question,  qui  n'était  point,  pour  l'évêque  au  moins/ 
sans  arrière-pensée),  il  répondait  «  Non,  »  craignant,  dit  Raimond  d'Aguilers, 
que,  s'il  répondait  «  Oui,  »  on  ne  crût  moins  à  ses  paroles.  Et  par  le  fait,  ajoute 
notre  historien,  il  les  savait  un  peu,  et  erat  aliquantulum  sciens.  On  ne  poussa 
pas  l'enquête  plus  loin  pour  le  moment.  Nul  ne  songeait  à  contenir  l'ardeur 
qui  avait  ressaisi  les  Chrétiens  et  relevé  les  courages,  et  l'on  sait  quel  en  fut 
le  résultat  :  la  grande  bataille  qui  dissipa  l'armée  de  Kerboga  et  délivra 
Antioche.  En  cette  journée,  c'est  Raimond  d'Aguilers  lui-même  qui  portait 
la  sainte  lance.  Dans  le  corps  de  bataille  que  formaient  les  méridionaux  autour 
de  lui,  sous  l'évêque  Adhémar,  un  seul,  au  dire  de  Raimond,  fut  blessé  : 
le  sénéchal  de  l'évêque,  Héraclius  de  Polignac,  qui  s'était  écarté  des  rangs. 

Cette  victoire  éclatante  était  sans  doute  un  puissant  argument  en  faveur  de 
Pierre  Barthélemi,  et,  s'il  n'était  pas  incontestable,  du  moins  n'en  pouvait-on 
pas  souhaiter  de  meilleur.  Mais  l'ascendant  que  la  précieuse  relique  assurait 
au  comte  de  Toulouse  éveillait  la  jalousie  des  autres;  et  Barthélemi,  d'ailleurs, 
persévérait  plus  que  jamais  à  avoir  des  visions.  Jésus-Christ  lui  apparaissait 
avec  saint  André  et  saint  Pierre;  il  lui  donnait  des  règles  sur  les  dîmes,  sur 
la  distribution  de  la  justice;  il  lui  annonçait  que,  si  les  Croisés  ne  croyaient 
pas,  il  les  traiterait  comme  les  Juifs,  et  il  le  chargeait  de  l'aller  dire  aux  in- 
crédules. Cela  redoublait  l'incrédulité1.  L'évêque  du  Puy  avait  douté;  le  cha- 
pelain du  comte  de  Normandie,  le  prêtre  Arnoul,  se  mit  à  la  tête  de  ceux  qui 
v   niaient  absolument2. 

Le  comte  de  Toulouse  était  parti  d' Antioche.  Il  avait  attaqué  et  pris  Albara 

l'p.  379-280.  —  1  p.  381. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  XXI 

et  Marra,  et  mis  le  siège  devant  Archas,  où  périt,  frappé  d'une  pierre,  Ponce 
de  Baiadun  ou  de  Balon,  qui  figure  avec  Raimond  d'Aguilers  dans  la  lettre 
d'envoi  de  son  histoire  à  l'évêque  de  Viviers.  Notre  historien,  qui  a  suivi  le 
comte  de  Toulouse  dans  cette  campagne,  comme  dans  les  autres,  exprime  la 
douleur  que  cette  mort  lui  causa;  et  ce  sentiment  ajoute  peut-être  à  la  viva- 
cité avec  laquelle  il  relève  l'imprudence  et  la  mollesse  de  l'attaque  dirigée 
contre  cette  place  imprenable- 
Ce  fut  pendant  ce  siège  d'Archas  que  l'opposition  d'Arnoul  éclata. 
Il  ne  suffirait  point  d'analyser  Raimond  d'Aguilers,  il  faudrait  prendre  et 
combiner  tous  les  historiens  de  la  première  Croisade  pour  donner  une  idée 
complète  du  débat  où  Pierre  Barthélemi  se  vit  engagé  dès  lors,  et  entraîné 
plus  loin  qu'il  ne  l'eût  voulu  sans  doute.  Les  visions  ne  suffisaient  plus  à  le 
couvrir.  En  vain  Étienne  Valanti,  en  vain  unévêque  venaient-ils  rapporter  les 
témoignages  du  Seigneur  lui-même,  qui  leur  était  apparu.  En  vain  Raimond 
d'Aguilers  disait-il  :  •  J'étais  là  et  j'ai  vu;  j'étais  là  quand  on  fouillait  la  terré, 
«  et  j'ai  baisé  la  lance  avant  qu'elle  en  fût  tirée.  »  En  vain  alléguait-il  la  parole- 
de  l'évêque  Adhémar,  qui  avait  douté ,  mais  qui  était  mort  et  qui  avait  apparu 
à  un  prêtre  de  ses  amis,  lui  disant  de  croire  à  la  sainte  lance.  Qu'étaient-ce 
que  ces  visions?  Une  réalité  ou  un  rêve?  Et  qu'avait  vu  Raimond  d'Aguilers 
lui-même  dans  cette  fosse?  Un  fer  de  lance1.  Était-ce  la  sainte  lance?  La 
•question  n  était  pas  résolue. 

Barthélemi,  échauffé  parla  dispute,  pressé  par  ses  adversaires,  poussé  par 
ses  adhérents,  par  Raimond  d'Aguilers  tout  le  premier,  en  vint  aux  grands 
moyens.  H  s'offrit  à  subir  l'épreuve  du  feu  :  on  le  prit  au  mot. 

On  dressa  deux  bûchers,  hauts  de  quatre  pieds,  longs  de  treize,  et  séparés 
l'un  de  l'autre  par  un  sentier  d'un  pied  de  largeur.  Quand  le  bois  s'alluma, 
ce  fut  Raimond  d'Aguilers  qui,  devant  la  multitude,  prononça  l'invocation  : 
«  Si  le  Dieu  tout-puissant  a  parlé  à  cet  homme  face  à  face,  si  saint  André 
<«  lui  a  montré  la  sainte  lance  quand  il  était  bien  éveillé,  qu'il  traverse  le  feu 
«  sans  atteinte;  s'il  a  menti,  qu'il  soit  brûlé  avec  la  lance  qu'il  porte  à  la  main.  » 
Et  tout  le  peuple  à  genoux  répondit  :  a  Amen.  » 

Les  bûchers  étaient  en  feu.  La  flamme,  dit  Raimond  d'Aguilers,  tourbil- 
lonnait à  une  hauteur  de  trente  coudées.  Barthélemi  reçut  la  sainte  lance  des 
mains  de  l'évêque  d'Albara,  il  fit  le  signe  de  la  croix  et  s'avança  entre  les 
deux  brasiers.  Un  moment  on  cessa  de  le  voir  :  moment  plein  d'attente  et 
d'angoisse.  Enfin  il  reparut  à  l'autre  issue,  levant  la  lance  et  criant  :  «Dieu 
«  aide  !»  A  sa  vue,  la  multitude  se  rua  sur  les  bûchers  :  en  un  clin  d'œil  il 
n'en  resta  plus  rien,  chacun  se  disputant  les  tisons,  les  braises,  les  cendres 
même,  comme  ayant  une  vertu  miraculeuse;  mais  la  foule  s'était  précipitée 
aussi  sur  le  héros  de  la  scène.  Il  fut  enveloppé,  pressé,  roulé,  foulé  aux  pieds, 
et  presque  mis  en  pièces  :  il  semblait  qu'on  voulût  en  avoir  aussi  des  reliques  ! 
H  ne  s'en  fallut  guère.  Tiré  des  mains  de  la  multitude,  l'échiné  brisée,  les 
jambes  rompues,  le  ventre  crevé,  les  chairs  en  sang,  il  expira  peu  de  jours 

1  Cuspidis  Arubicœ ferrum,  Raoul  de  Caen,  p.  677.  (Voy.  Foucher  de  Chartres,  1.  I,  c  xvm ,  p.  344.) 

#  d  . 


Digitized  by 


xxii  PREFACE. 

après.  Et  le  débat  ne  fut  point  vidé;  car  plusieurs  soutinrent  qu'il  était  mort 
de  ses  brûlures l. 

Notre  savant  confrère,  M.  Paulin  Paris,  dans  son  introduction  à  la  Chanson 
d'Antioche,  n'épargne  pas  le  pauvre  Barthélemi  :  il  dit  que  c'était  un  fourbe, 
et  il  prétend  qu'il  obéissait  à  Raimond  d'Aguilers.  Tout  en  plaignant  la  triste 
victime,  nous  ne  pouvons  guère  nous  porter  caution  pour  elle;  mais  nous 
réclamons  en  faveur  de  notre  historien.  Raimond  d'Aguilers  fat  un  des  plus 
fervents  à  croire  à  la  parole  de  Pierre  Barthélemi  :  il  avait  vu  la  lance  poindre 
de  terre,  et  n'avait  pas  douté  un  seul  instant  que  ce  ne  fut  la  sainte  lance, 
révélée  par  saint  André.  Il  croyait  même  avoir  été  présent  à  une  des  appari- 
tions de  saint  André.  C'était  une  nuit  qu'il  couchait  avec  Pierre  Barthélemi, 
un  évêque  et  un  autre  chapelain  nommé  Simon,  sous  une  même  tente.  Ce 
Simon  prétendait  avoir  entendu  l'apôtre  en  conversation  avec  Pierre;  il  en 
avait  même  retenu  quelque  chose;  mais,  pour  notre  historien,  tout  en  décla- 
rant que  lui-même  était  là,  il  confesse  qu'il  n'a  ni  vu  ni  entendu.  Ce  récit, 
qui  témoigne  de  la  naïveté  de  sa  foi,  montre  en  même  temps  sa  sincérité.  Et 
une  preuve  qu'il  croyait,  c'est  qu'il  avait  poussé  le  malheureux  pèlerin  à  de- 
mander l'épreuve  du  feu  :  Pierre  lui-même  le  lui  reprocha  en  mourant,  tout 
en  lui  pardonnant  sa  mort2. 

Le  triste  résultat  de  cette  épreuve  n'ébranla  pas  Raimond,  et  sa  crédulité, 
qui  n'était  pourtant  pas  toujours  aussi  aveugle3,  se  montre,  sur  ce  point,  voi- 
sine de  l'intolérance  :  il  ne  permettait  à  personne  d'en  douter,  pas  même  à  son 
évêque.  On  sait  quelle  vénération  il  avait  pour  levêque  Adhémar,  légat  du 
Pape  et  l'un  des  hommes  les  plus  éminents  de  la  guerre  sainte.  Il  la  manifeste 
assez  hautement  à  l'occasion  du  péril  couru  par  le  prélat,  lorsque,  au  début 
du  voyage,  il  tomba  entre  les  mains  des  peuples  demi-sauvages  de  la  Slavonie; 
et,  après  sa  mort,  il  racontera  qu'on  l'a  vu  au  grand  jour  de  l'assaut  escalader 
les  murs  de  Jérusalem,  lui  rapportant  volontiers  l'honneur  de  mener  en  ce 
moment  suprême  à  la  victoire  le  peuple  qu'il  avait  si  longtemps  conduit  dans 
les  épreuves  du  voyage4.  Et  néanmoins,  quand  il  mourut,  il  ne  le  laisse  entrer 
en  paradis  qu'après  l'avoir  fait  passer  par  l'enfer  pour  avoir  douté  de  la  sainte 
relique.  Il  le  dit  sur  la  parole  de  l'évêque  lui-même  :  c'est  Adhémar  qui, 
après  sa  mort,  a  raconté  ce  qu'il  y  endura.  Raimond,  il  est  vrai,  ne  le  sut 
que  par  l'intermédiaire  de  nos  deux  visionnaires,  Pierre  Barthélemi  et  Pierre 
Didier  ;  et  c'était  au  moment  où  l'on  était  au  vif  de  la  dispute.  Il  était  bon 
de  retourner  contre  les  adversaires  une  voix  aussi  autorisée  que  celle  du 


1  P.  284 1  287,  288.  Raimond  d'Aguilers,  qui  pré- 
tend que  la  tunique  de  Pierre  Barthélemi  fut  intacte, 
que  la  banderole  même  de  la  sainte  lance  fut  respectée 
des  flammes  (ita  nt  nec  tunica  ejas  combusta  fuerit,  nec 
etiam  pannus  ille  tenaissimus ,  da  quo  lancea  Domini  in- 
voluta  erat,  signant  lœsionis  habaisset),  avoue  pourtant 
quelque  petite  brûlure  :  Et  erat  aliquantala  adustio  in 
cruribns,  veram  non  multa  (p.  2 84). 

1  P.  284,285. 

5  Un  certain  Pierre  Didier,  qui ,  à  1* exemple  de  Pierre 
Barthélemi,  se  donnait  comme  ayant  des  visions  de 


saint  André,  était  venu  trouver  Raimond  et  lui  avait  dit 
qu'il  avait  reçu  en  songe  Tordre  d'aller  dans  une  cha- 
pelle chercher  les  reliques  de  quatre  saints.  On  y  alla , 
et  les  reliques  furent  trouvées  à  point  nommé.  Avec  ces 
reliques,  portant  des  noms  connus ,  on  en  trouva  d  autres 
que  personne  ne  savait  à  qui  rapporter.  Didier  les  vou- 
lait prendre  avec  le  reste;  Raimond  s'y  opposa  :  •  Si  ce 
•  saint,  dit-il,  veut  venir  avec  nous,  qu'il  dise  son  nom 
«  et  manifeste  sa  volonté;  sinon ,  qu'il  reste  ici ,  car  nous 
«n'avons  que  faire  d'ossements  inconnus.  >  (P.  290.) 
4  P.  3oo. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  XXIII 

légat,  chef  de  la  Croisade.  Aussi  n épargnait-on  pas  les  détails  les  plus  précis. 
Adhémar  avait  montré  en  témoignage  à  Pierre  Barthélemi  sa  face  brûlée  par 
les  flammes  infernales1.  Pierre  Didier  savait  qu'il  leur  avait  laissé  en  tribut  la 
moitié  de  sa  barbe,  et  qu'admis  en  paradis  il  avait  attendu,  pour  voir  Dieu, 
quelle  fût  repoussée2. 

Avec  la  crédulité  du  temps,  on  retrouvera  aussi  dans  notre  historien  plu- 
sieurs des  traits  qui  marquent  la  physionomie  imposante,  mais  farouche,  des 
soldats  de  la  guerre  sainte.  La  piété  du  pèlerin,  sa  sensibilité  même  pour 
un  frère  souffrant,  n'exclut  pps  l'enivrement  du  sang  versé  dans  la  bataille. 
Avec  quelle  joie  Raimond  lui-même  assiste  au  spectacle  des  Turcs  précipités 
du  haut  des  rochers  dans  leur  fuite  d'Antioche  :  accidit  ïbi  quoddam  salis  nobis 
jocundum  atque  delectabile  !  Une  seule  chose  tempère  le  plaisir  qu'il  a  de  les 
voir  ainsi  culbutés  dans  l'abîme,  c'est  la  perte  de  leurs  chevaux3.  Il  trouve 
également  délectable  la  vue  des  aqueducs  roulant  vers  Tripoli  les  cadavres 
décapités  des  nobles  et  des  gens  du  peuple,  sortis  de  la  ville  pour  combattre, 
et  battus  par  les  Croisés4.  A  la  prise  de  Jérusalem ,  il  ne  se  lasse  pas  de  dé- 
crire le  massacre  des  Turcs  :  les  uns  (quod  levius  erat)  décapités,  les  autres 
forcés  à  coups  de  flèche  à  sauter  du  haut  des  tours  ou  périssant  au  milieu 
des  flammes;  les  places,  les  rues,  encombrées  de  têtes,  de  pieds  et  de  mains; 
les  Chrétiens  ayant  peine  à  se  frayer  un  chemin  à  travers  les  cadavres,  et, 
dans  le  temple,  le  sang  montant  jusqu'à  la  bride  des  chevaux.  Après  quoi 
détournant  les  yeux  de  ce  spectacle,  il  se  met  à  raconter  avec  la  même  verve 
la  joie  et  l'enthousiasme  des  pèlerins,  leurs  processions  et  leurs  chants  de 
triomphe,  les  chants  les  plus  joyeux  de  Pâques,  comme  en  un  jour  de  résur- 
rection :  Hœc  dies  quant  fecit  Dominus,  exultemus  et  lœtemur  in  ea5. 

Après  la  prise  de  Jérusalem,  Raimond  d'Aguilers  accompagna  le  comte 
de  Toulouse  dans  son  pèlerinage  au  Jourdain,  et,  comme  par  un  dernier 
hommage  au  souvenir  de  Pierre  Barthélemi6,  il  raconte  que  Raimond  de  Saint- 
Gilles  ne  s'y  baigna  qu'en  suivant  scrupuleusement  les  rites  prescrits  par  le 
malheureux  martyr  de  la  sainte  lance.  On  le  retrouve  encore  avec  Raimond 
de  Saint-Gilles  à  la  bataille  d'Ascalon  :  la  sainte  lance,  au  rapport  de  Tuebœuf, 
y  était  portée  par  le  chapelain  du  comte  de  Toulouse7.  Or  ce  chapelain,  nous 
le  savons,  c'est  Raimond  d'Aguilers;  et  ainsi  notre  historien  tint  dignement  sa 
place  dans  ce  dernier  triomphe  de  la  Croisade  qu'il  nous  a  racontée. 

Dans  la  lettre  d'envoi,  tenant  lieu  de  préface,  adressée  à  l'évêque  de  Vi- 
viers, Raimond  d'Aguilers  et  Ponce  de  Balon,  à  la  prière  duquel  Raimond 
paraît  avoir  écrit,  indiquent  le  but  et  l'objet  du  livre.  Ils  veulent  dissiper 
les  faux  bruits  que  les  Croisés  déserteurs  de  la  guerre  sainte  peuvent  ré- 
pandre en  Occident;  et,  se  bornant  à  ce  qu'ils  ont  vu,  ils  déclarent  qu'ils  lais- 
seront de  côté  les  aventures  de  ceux  qui  ont  pris  soit  par  l'Allemagne  soit  par 
l'Italie  méridionale  et  par  la  mer,  pour  décrire  uniquement  le  voyage  du 

1  P.  262.  *  P.  3oo. 

*  P.  281  ;  cf.  p.  287.  6  P.  255,  292,  3oi. 

3  P.  25l,  252.  7  P.  n3. 

4  P.  2&5. 


Digitized  by  Google 


XXIV  PRÉFACE. 

comte  de  Toulouse  par  la  Slavonie.  À  partir  de  Constantinople,  l'histoire  re- 
devient générale.  Mais,  quand  les  armées  se  divisent  dans  leur  marche,  l'auteur 
suit  toujours  Raimond  de  Saint-Gilles  et  il  l'accompagne,  nous  l'avons  dit, 
jusqu'à  la  fin  de  la  Croisade,  jusqu  a  la  prise  de  Jérusalem  et  au  voyage  du 
comte  de  Toulouse  au  Jourdain  :  le  dernier  épisode,  où  Raimond  d'ailleurs 
figura,  la  bataille  d'Ascalon,  imprimé  par  Bongars  à  la  suite  de  son  texte, 
n'est  pas  de  notre  auteur.  Il  n'existe  pas  dans  nos  bons  manuscrits;  c'est  un 
abrégé  du  thème  xvi  de  Tuebœuf  qui  a  été  reproduit  dans  les  manuscrits  du 
xme  siècle  :  Bongars  lui-même  avait  signalé  ce  .fait1  ;  l'autre  fragment,  tiré  du 
manuscrit  de  l'Arsenal,  que  nous  avons  réimprimé  à  la  suite,  n'est  pas  non 
plus  de  Raimond  d'Aguilers2. 

Quoique  la  préface  porte  deux  noms,  on  peut  croire  que,  même  dans  la 
première  partie,  le  récit  est  entièrement  de  Raimond  d'Aguilers,  et  que  le 
seul  titre  de  son  compagnon  à  y  figurer,  c'est  d'avoir  poussé  Raimond  à 
l'écrire3.  Entre  cette  préface,  où  Ponce  de  Balon  paraît  à  titre  égal  avec  Rai- 
mond  d'Agui!ersf  et  le  passage  où  ce  dernier  raconte  sa  mort,  il  n'est  nommé 
qu'une  fois  :  c'est  à  l'occasion  de  la  découverte  de  la  sainte  lance,  où  il  inter- 
vient comme  témoin  avec  Raimond  d'Aguilers;  mais  c'est  Raimond  qui  tient  la 
jÀumeicapellanusquihœcscripsit.  C'est  d'ailleurs,  d'un  bout  à  l'autre,  la  même 
inspiration,  la  même  manière  d'écrire;  et  le  récit,  dans  sa  forme  un  peu  bar- 
bare, a  des  mérites  qui  ne  sont  pas  à  dédaigner.  Nous  avons  signalé  plusieurs 
traits  où  l'on  a  pu  voir  avec  quelle  vivacité  se  traduit,  dans  les  descriptions  de 
l'auteur,  l'impression  qu'il  a  reçue  des  événements.  Nous  n'avons  pas  seule- 
ment là,  en  effet,  le  récit  d'un  pèlerin  qui,  revenu  dans  ses  foyers,  consacre 
ses  loisirs  à  mettre  en  écrit  ce  qu'il  a  vu  :  c'est  un  témoin  qui  voit,  et  qui 
note  les  faits  dans  le  temps  même  où  ils  s'accomplissent.  Les  auteurs  de  l'His- 
toire littéraire  l'ont  très-judicieusement  remarqué;  et  Ton  en  a  une  preuve 
directe,  d'abord  dans  cette  lettre  d'envoi  où  Ponce  de  Balon  est  associé  à 
Raimond  d'Aguilers,  car  Ponce  fut  tué  au  siège  d'Archas;  ensuite  dans  la 
suspension  même  que  Raimond  marque  au  point  où  il  raconte  cette  mort  : 
«Maintenant,  pour  ce  qui  reste,  Dieu  m'inspirant,  qui  a  fait  toutes  ces 
«  choses,  je  tâcherai  d'achever  mon  histoire,  dans  le  même  esprit  de  charité 
«  que  je  l'ai  commencée,  •  et  il  en  prend  occasion  de  protester  des  sentiments 
qui  l'animent  :  «  Je  prie  et  conjure  tous  ceux  qui  doivent  ouïr  ces  choses  de 
«  croire  qu'elles  sont  arrivées  ainsi.  Que  si  jamais,  par  faveur  ou  par  haine,  je 
«  disais  de  personne  autre  chose  que  ce  que  j'ai  su  ou  vu,  que  Dieu  me  pu- 
«  nisse  de  toutes  les  peines  de  l'enfer.  Car,  quoique  j'ignore  bien  des  choses, 
«je  sais  au  moins  qu'ayant  été  promu  au  sacerdoce  dans  le  voyage,  je  dois 
«  plutôt  obéir  à  Dieu,  en  attestant  la  vérité ,  que  capter  les  faveurs  de  personne, 
«  en  ourdissant  des  mensonges.  Mais,  comme,  selon  la  parole  de  l'Apôtre,  la 
«  charité  ne  manque  jamais,  je  veux  agir  par  la  même  charité.  Dieu  me  soit 
«  en  aide4!  »  Raimond  d'Aguilers,  quoiqu'il  ait  des  préférences,  ne  flatte  per- 
sonne, et  son  histoire  a  tous  les  caractères  de  la  sincérité. 

1  Hist.  litt.  t.  VIII,  p.  6a8;  Besly,  préface  cilée,  p.  8.  1  Voyez  p.  27b ,  et  la  noie  g. 

*  P.  3o7-3og.  4  P.  275-276. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  XXV 

Pontius  de  Baladuno  ou  Balonensis,  ce  personnage  à  qui  Raimond  d'Agui- 
lers  rapporte  la  première  pensée  de  son  histoire,  est  appelé,  par  les  auteurs 
de  Y  Histoire  littéraire,  Ponce  de  Balazum  1  ;  dans  la  traduction  de  Guillaume 
de  Tyr  (1.  VII,  c.  xvn,  p.  3o3),  Poinces  de  Baladun;  Tuebœuf  l'appelle  Poti- 
tins  de  Balan.  La  vraie  forme  de  son  nom  est  peut-être  Balon  ou  Ballon.  Balon 
est  en  effet  un  nom  de  lieu  qui  existe  dans  plusieurs  de  nos  départements, 
notamment  dans  la  Charente-Inférieure  et  dans  la  Sarthe.  Simler,  abré- 
viateur  de  Gesner,  a  pris  trop  à  la  lettre  les  premiers  mots  de  la  préface  de 
Raimond  d'Aguilers,  quand  il  dit  de  ce  personnage  :  Pontius  de  Baladuno, 
Gallus,  scripsit  ad  episcopum  Vivariensem  de  Hierosofymitana  captione  lib.  I.  Lon- 
dini  Bibliotheca*.  Le  P.  Lelong3  pèche  plus  gravement  encore  par  omission, 
lorsque,  sans  nommer  Raimond  d'Aguilers,  il  attribue  à  Pontius  de  Baladuno 
«  une  histoire  de  la  première  Croisade  conservée  dans  les  manuscrits  de 
«  Baluze,  n°  284.  «Cette  histoire  c'est  la  nôtre;  et  le  rang  d'honneur  donné  à 
Ponce  de  Balon  dans  la  préface  ne  devait,  en  aucun  cas,  faire  passer  sous 
silence  le  nom  du  véritable  auteur,  qui  se  nomme  au  second  rang. 

Simler4  reproduit  cette  autre  note,  fort  erronée  :  Raimundus  de  Podio,  co- 
v  mitis  Podiensis  capellanus,  scripsit  de  obsidione  Hierosofymœ  per  Francos  lib.  I, 
an.  ab  incarnatione  Domini  1091.  Londini  Bibliotheca.  —  Raimundus  de  Podio, 
Raimond  du  Puy,  est  Raimond  d'Aguilers  :  Vossius  le  constate5.  Quant  au 
comte  dp  Puy,  c'est  sans  doute  un  lapsus  de  l'auteur. 

Un  chevalier  du  diocèse  du  Puy,  nommé  Guillaume  Grassegals,  qui  vivait 
au  XIIe  siècle,  forma,  pour  l'offrir  à  Louis  VII,  roi  de  France,  un  recueil  de 
divers  historiens  de  la  Terre  sainte.  Ce  recueil,  qui  renferme  Foucher  de 
Chartres,  Gautier  le  Chancelier  et  Raimond  d'Aguilers,  a  eu  du  succès,  car 
nous  en  avons  rencontré  plusieurs  exemplaires. 

Nous  nous  sommes  servis,  pour  constituer  le  texte  de  cette  nouvelle  édi- 
tion ,  des  manuscrits  suivants  : 

A,  manuscrit  venant  de  l'abbaye  de  Saint-Victor  de  Paris,  aujourd'hui 
à  la  Bibliothèque  impériale,  n°  ao5\  in-folio,  parchemin,  xne  siècle,  lettres 
ornées;  magnifique  exemplaire,  qui  paraît  être  le  livre  même  destiné  par 
Guillaume  Grassegals  à  Louis  VII. 

Ce  manuscrit,  qui  nous  a  servi  de  base,  comprend: 

i°  La  préface  de  Guillaume  Grassegals,  que  nous  avons  reproduite,  p.  3 17-3 18  de 
ce  volume; 

2°  Une  table  des  matières; 
3°  Foucher  de  Chartres; 
4°  Gautier  le  Chancelier; 
5°  Raimond  d'Aguilers. 

1  T.  VIII,  p.  6«3,  626.  3  T.  H,n°  i6,6i5  (p.  i34). 

1  Gesnerianee  bibliothecee  compendium  a  Simlero,  in-  4  Gesn.  bïbl.  comp.  p.  719. 

folio,  Tiguri,  i583,  p.  704.  fc  De  Historicis  latinis,  1.  III,  p.  771. 


Digitized  by  Google 


XXVI  PRÉFACE. 

B  est  le  manuscrit  n°  55 1 1 A 1  du  fonds  latin  de  la  Bibliothèque  impériale 
de  Paris,  ayant  appartenu  à  Colbert,  parchemin,  in-folio,  xme  siècle.  H  com- 
prend2 : 

i°  Rauiond  d'Aguilers  (à  la  suite  se  trouve  le  récit  abrégé  de  la  bataille  d'Ascalon); 
2°  Versiculi  De  forma  honestœ  vitœ; 

3°  Hildeberti ,  Cenomannensis  episcopi,  Opasculum  de  sacramento  missœ. 

Sous  la  lettre  C,  nous  ayons  compris  le  manuscrit  5 1 3 1  du  fonds  latin  de 
la  Bibliothèque  impériale  de  Paris3.  Ce  volume  in-folio  vient  de  Colbert  : 
xiie  siècle,  parchemin,  écriture  du  midi  de  la  France,  de  la  même  forme  que 
le  manuscrit  A,  dont  il  reproduit  le  texte.  Quelques  feuillets  manquent.  Il  com- 
prend : 

i°  Une  table  des  matières; 

2°  Foucher  de  Chartres  (les  derniers  feuillets  ont  disparu); 
3°  Gautier  le  Chancelier; 
4°  Raimond  d'Aguilers. 

D  est  le  manuscrit  5i32  du  fonds  latin  de  la  Bibliothèque  impériale  de 
Paris.  H  existe  encore  à  la  Bibliothèque  impériale  un  manuscrit  de  Raimond 
d'Aguilers,  qui  vient  de  Baluze,  il  porte  le  n°  5i3i  A,  papier,  in-folio, 
xve  siècle. 

F  est  le  manuscrit  de  l'Arsenal,  H.  io3,  in-4°,  parchemin,  xme  siècle.  H 
renferme  le  recueil  de  Grassegals.  A  la  fin  de  l'Histoire  de  Raimond  d'Aguilers 
se  trouve  le  récit  de  la  mort  de  Carpinelle  et  le  songe  d'Ida,  mère  de  Gode- 
froi  de  Bouillon;  ce  fragment  a  été  imprimé,  p.  307-309  de  notre  édition. 

.  G  appartient  à  la  bibliothèque  de  Clermont-Ferrand ,  H.  199,  in-folio, 
parchemin,  xive  siècle.  Il  comprend  également  les  historiens  publiés  par 
Guillaume  Grassegals. 

L'Histoire  de  Raimond  d'Aguilers  a  été  imprimée  pour  la  première  fois 
par  Bongars  dans  son  recueil  des  Gesta  Dei,  p.  139-180.  Bongars  s'était  servi, 
pour  constituer  son  texte,  de  deux  manuscrits,  l'un  qui  lui  avait  été  donné  par 
Jean  Rousset,  /.  Russatus;  l'autre  qui  appartenait  à  Guillaume  Ancel.  Nous 
avons  tenu  compte  de  cette  édition ,  en  la  désignant  par  la  lettre  E. 

M.  Guizot,  dans  sa  collection  des  Mémoires  sur  l'histoire  de  France,  a  publié 
(t.  XXI,  p.  227-397),  une  traduction  française  de  Raimond  d'Aguilers  (Paris, 
in-8°,  1824). 

1  Par  erreur,  p.  a34,on  a  imprimé  553i  A.  5  Catal.  t.  IV,  p.  4a. 

1  Cataloyas  codtcum  manuscriplornm ,  I.  IV,  p.  126. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  xxvn 

V. 

HISTOfllA  HIEROSOLYMITANA, 
GESTA  FRANCORUM  IHERUS ALEM  PEREGRINANTIUM, 

AB  AN  NO  DOMINI  MXCV  USQUE  AD  ANNUM  MCXXVII, 

AUCTORE  FULCHERIO  CARNOTENSI1. 


Foucher  de  Chartres,  ainsi  nommé  du  lieu  de  sa  naissance,  vit  le  jour  en 
*  io58;  car,  selon  qui!  le  déclare  lui-même,  il  avait  65  ans  en  1 123  2;  et,  en 
1 124,  il  accomplissait  sa  66e  année  \ 

Il  était  prêtre,  ainsi  que  le  dit  Guibert  de  Nogent*  :  Fulcherium  quemdam 
Carnàtensem  presbyteram ,  etc.  Peut-être  se  rattachait -il  à  cette  famille  de 
Chartres  dont  le  chef,  nommé  également  Foucher,  est  cité  par  Orderic  Vital, 
à  cause  dune  donation  faite  à  l'abbaye  de  Saint-Evroult5.  Ce  Foucher,  fils  de 
Girard,  d origine  noble,  était  devenu,  quoique  marié,  chanoine  de  l'église 
Notre-Dame  de  Chartres.  H  eut  plusieurs  fils,  dont  un  était  appelé  Bartholomœus 
Boellas.  Au  reste,  ce  nom  de  Foucher  était  assez  commun  à  Chartres  à  cette 
époque.  M.  Leprévost,  dans  ses  notes  sur  Orderic  Vital0,  cite  quatre  person- 
nages qui  s'appelèrent  Fulcherius  Carnotensis. 

Guillaume  Cave,  dans  son  histoire  des  écrivains  ecclésiastiques7,  ne  sait  si 
Foucher  était  moine  ou  prêtre  :  Fulgerias  Carnotensis  monachas  an  presbyter? 
Ellies  Dupin  veut  qu'il  soit  moine  de  Chartres8,  VHistoire  littéraire  de  la 
France9  adopte  le  sentiment  de  Guibert  de  Nogent. 

Les  détails  que  Foucher  de  Chartres  nous  donne  sur  le  concile  de  Cler- 
mont  nous  paraissent  suffire  à  montrer  en  lui  un  témoin  oculaire  de  ce  pre- 
mier acte  de  la  Croisade.  H  partit  en  1 096 l0,  à  la  suite  de  Robert,  duc  de  Nor- 
mandie, et  d'Etienne,  comte  de  Blois  et  de  Chartres,  son  seigneur.  Foucher 
passa  avec  les  Croisés  l'hiver  en  Italie  et  n'arriva  à  Durazzo  qu'au  printemps 
de  l'année  1097  n.  Il  vint  avec  Etienne  de  Blois  au  siège  de  Nicée  dans  la  pre- 
mière semaine  de  juin12.  Il  assista  à  la  bataille  de  Dorylée13;  il  faisait  alors 
partie  du  corps  d'armée  de  Boémond. 


1  Cf.  Histoire  littéraire  de  la  France,  t.  XI,  p.  47*55; 
Vossius,  De  Historicis  latinis,  p.  775*776;  Fabricius, 
Biblioth.  med.  et  inf.  latinitalis,  t.  II ,  p.  2  i4-2  1 5  ;  Lelong , 
Biblioth.  histor.  de  la  France,  t.  II,  n-  16,637  ;  Michaud , 
Biblioth,  des  Croisades,  t.  I,  p.  82  96. 

1  Cf.  p.  457  et  note  d. 

3  Cf.  p.  A73  et  note  b. 

4  L.  VIII,  p.  55a  et  553  de  Tédit.  de  Bongars. 

5  L.  V,  t.  II,  p.  4q3  £26,  édit.  A.  Leprévost 

m. 


6  T.  111,  p.  538,  note. 

7  Scriptorum  ecclesiasticoram  histor ia  litteraria,  p.  575, 
in-fol. 

*  Biblioth.  ecclesiast.  xn"  siècle,  t.  II,  p.  645,  in- 12. 
-T.  XI,  p.  47. 

10  L.  I,  c.  v,  p.  327;  c.  vi,  p.  328. 

11  Ibid.  c.  vin,  p.  33o. 
lt  lbid.  c.  x,  p.  333. 

11  Ibid.  c.  xi,  p.  334. 


Digitized  by  Google 


xxviii  PREFACE. 

Foucher  suivit  les  Croisés  jusqu  a  Mariscus !.  Là  il  se  sépara  du  gros  de  l'ar- 
mée pour  accompagner  Baudouin  :  Ab  exercitu  ego  Fulcherius  discessi,  et  cum 
domno  Balduino  comité. . .  in  sinislrœ  partent  provinciœ  diverti.  Il  devait  être  déjà 
le  chapelain  du  frère  de  Godefroi  de  Bouillon,  titre  qu'il  se  donne  lorsqu'il  se 
trouve  élabli  à  Edesse  avec  Baudouin,  devenu  comte  de  ce  pays2  :  Ego  vero, 
Fulcherius  Carnotensis,  capellanus  ipsius  Balduini  eram. 

Foucher  n  assista  donc  pas  au  siège  d'Antioche.  Il  se  contente  désormais 
de  résumer,  selon  son  expression  [volo  autem  nunc  de  exercitu  Dei  sermonem. . . 
resumere) 3,  l'histoire  de  l'armée  de  Dieu.  Cependant  plusieurs  écrivains,  ne 
tenant  pas  compte  de  cette  déclaration,  ni  du  récit  même4,  qui  trahit  par 
ses  incertitudes  l'éloignement  de  l'auteur,  ont  confondu  le  chapelain  de  Bau- 
douin avec  cet^iutre  Foucher  de  Chartres,  dont  parle  Raimond  d'Aguilers5, 
qui  monta  le  premier  sur  les  murs  d'Antioche  :  Primus  quidam  Francus,  nomine 
Fulgerius,  frater  scilicet  Budelli  Carnotensis.  Un  autre  historien  de  la  première 
Croisade,  Gilon  de  Paris,  dans  son  poëme6,  dit  également,  en  parlant  de  ce  fait  : 

.  .  .  .Fulcherius  ille 

Naius  Carnoti .... 

Fabricius7  nous  paraît  être  le  premier  auteur  de  cette  méprise,  qui  se 
retrouve  dans  Y  Histoire  littéraire  de  la  France^. 

Relevons  encore  ici  une  autre  erreur  d'Orderic  Vital 9,  qui  fait  de  Foucher 
de  Chartres  le  chapelain,  non  de  Baudouin,  mais  de  Godefroi  de  Bouillon, 
son  frère.  Cette  erreur,  du  reste,  est  signalée  par  Bongars  dans  la  préface  que 
nous  avons  réimprimée,  p.  3 1  5-3 16  de  ce  volume. 

Foucher  ne  vint  à  Jérusalem  que  dans  l'hiver  de  1099,  >à  ^a  suîte  de  Bau- 
douin. Le  comte  d'Edesse  et  Boémond,  ayant  connu  la  prise  de  Jérusalem ,  vou- 
lurent accomplir  leur  pèlerinage.  Baudouin  rejoignit  Boémond  vers  Belnias 
[Valenium),  au  sud  de  Djebali  (Gibellum),  sur  le  rivage  de  la  Syrie.  Leur  troupe 
montait  à  2 5, 000  tant  hommes  que  femmes.  C'était  assez  pour  se  défendre, 
mais  c'était  trop  pour  trouver  de  quoi  vivre  dans  un  pays  qui  se  fermait  à 
eux.  Ibant  nec  mandncabant,  dit  tristement  l'historien,  qui  avait  part  à  ces  souf- 
frances10; ils  en  étaient  réduits  au  jus  des  cannes  à  sucre  (cannamelles)  qui  crois- 
saient sauvages  en  ces  contrées,  et  dont  l'auteur  fait,  à  ce  propos,  la  descrip- 
tion. La  pluie,  le  froid,  ajoutaient  à  ces  maux.  «  Moi,  Foucher  de  Chartres,  qui 
«  étais  présent,  dit  notre  auteur,  j'ai  vu  en  un  jour  un  grand  nombre  d'hommes, 
«  de  femmes  et  de  bêtes  de  somme,  succomber  à  cette  pluie  glaciale.  »  Les 
Sarrasins  gardaient  les  défilés  et  faisaient  périr  ceux  qui  s'écartaient  pour 
chercher  des  vivres;  les  chevaliers  étaient  devenus  hommes  de  pied;  les  che- 
vaux manquant,  on  se  servait  des  chèvres  et  des  moutons  du  pays  pour  por- 
ter les  bagages.  En  deux  endroits  seulement,  on  put  obtenir  quelques  vivres, 


1  L.  I,  c.  xiv,  p.  337,  C. 
*  Jbid.  p.  33g ,  A. 

3  Jbid.  p.  33g. 

4  Ibid.  c.  XVIII,  p.  3^3. 

1  C.  ix,  p.  a5 1,  D.  Cf.  Raoul  de  Caen,  p.  6f>4  * 
note  d. 


6  Duchesne,  t.  IV,  p.  909;  Marlène,  Thésaurus  anec- 
dot.  t.  III,  p.  34 1. 

7  Bibliolh.  med.  et  inf.  latinilatis,  t.  H,  p.  ai 5. 
•  T.  XI,  p.  5i-5a. 

9  L.  IX,  t.  III,  p.  458-459. 

10  P.  365. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  xxix 

à  Tripoli  et  à  Césarée.  Aussi  la  joie  fut-elle  vive  quand,  après  tant  de  fa- 
tigues, nos  pèlerins  arrivèrent  devant  Jérusalem,  quand  ils  purent  visiter  le 
saint  tombeau.  L'auteur  nous  apprend  qu'à  cette  date  les  environs  des  rem- 
parts, au  dedans  et  au  dehors,  étaient  encore  empestés  de  l'odeur  des  cadavres 
de  ceux  qui  avaient  été  massacrés  à  la  prise  de  la  ville  *. 

Le  ier  janvier  de  Tannée  1  îoo,  Baudouin  reprit  le  chemin  de  ses  États,  et 
Foucher  quitta  Jérusalem  avec  lui.  Ils  devaient  bientôt  y  être  rappelés  l'un  et 
l'autre.  La  mort  de  Godefroi  désignait  Baudouin  à  recueillir  son  héritage.  Il 
partit  d'Edesse  le  2  octobre  de  l'année  1100*.  Il  avait  à  traverser  des  pays 
ennemis.  La  crainte  arrêta  plusieurs  des  compagnons  du  nouveau  roi,  qui 
rebroussèrent  chemin  sans  prendre  congé  (latenter),  dit  notre  historien.  Atta- 
qués par  les  Turcs  dans  un  défilé,  à  cinq  milles  de  Beyrouth3,  Baudouin  et  ses 
fidèles  se  défendirent  avec  vigueur  et  franchirent  le  passage.  Mais  le  combat 
fut  sanglant;  et  Foucher,  après  la  victoire,  ne  se  fait  pas  plus  brave  qu'il  ne 
l'avait  été  dans  la  bataille  :  «J'eusse  mieux  aimé,  dit-il,  être  à  Chartres  ou  à 
«  Orléans;  et  d'autres  aussi.  »  Ego  quidem  Carnoti  vel  Aurelianis  mallem  êsse;  alii 
quoque \ 

A  peine  arrivé  à  Jérusalem,  le  roi  Baudouin  fit  une  expédition  en  Arabie, 
toujours  suivi  de  Foucher,  son  fidèle  chapelain.  Ils  visitèrent  Hébron 5  et  arri- 
vèrent sur  les  bords  de  la  mer  Morte.  Foucher  voulut  voir  si  cette  mer  fa- 
meuse était  bien  ce  que  la  faisait  la  tradition  :  si  elle  ne  produisait  rien  de 
vivant,  si  elle  était  tellement  salée  que  ni  les  bêtes  ni  les  oiseaux  ne  vinssent 
s'y  abreuver.  Il  descendit  de  sa  mule  et  goûta  de  son  eau;  il  la  trouva  plus 
amère  que  l'ellébore 6. 

Le  samedi  saint  de  l'an  1101,  se  trouvant  à  Jérusalem,  il  n'eut  garde  de  ne 
pas  se  rendre  à  l'église  du  Saint-Sépulcre  pour  assister  au  miracle  annuel  du 
feu  sacré  allumant  les  lampes.  L'office  commença,  et,  selon  les  formes  du  rituel, 
les  Grecs  et  les  Latins  lurent  alternativement  leurs  leçons.  Le  Kyrie  eleison  fut 
chanté  et  répété  en  chœur;  puis  on  se  tut,  et  tous  les  yeux  cherchaient  le  feu 
sacré  :  l'heure  était  venue.  Mais  il  ne  parut  point.  On  reprit  le  Kyrie  eleison 
pour  la  deuxième,  pour  la  troisième  fois;  le  patriarche  entra  dans  le  Saint- 
Sépulcre  et  en  revint  consterné.  Nulle  trace  de  lumière.  Foucher  monta  lui- 
même  vers  le  Calvaire,  afin  de  voir  si  le  feu  sacré  n'y  aurait  point  paru,  et  il 
ne  fut  pas  plus  heureux.  Le  peuple  était  dans  la  douleur;  les  cris,  les  gémis- 
sements se  mêlaient  aux  chants  de  l'invocation  liturgique.  Quelques-uns  tâ- 
chaient déjà  d'en  prendre  leur  parti  :  ils  se  disaient  que  le  miracle,  qui,  au 
temps  de  l'occupation  musulmane,  imposait  aux  infidèles  et  les  empêchait  de 
couper  la  tête  aux  Chrétiens  du  pays,  n'était  peut-être  plus  nécessaire,  main- 
tenant que  les  Francs  étaient  devenus  les  maîtres  des  saints  lieux  et  les  pro- 
tecteurs des  populations  indigènes.  Mais  Foucher  et  le  plus  grand  nombre 
avec  lui  se  rappelant  la  parole,  «Demandez,  et  il  vous  sera  donné;  frappez, 

1  P.  366.  *  Ibid.  p.  375. 

1  L.  H,  c.  1,  p.  373.  5  Ibid.  c.  iv,  p.  378. 

3  lbid.  c.  il,  p.  374.  b  Ibid.  c.  v,  p.  38o,  B. 


Digitized  by  Google 


xxx  PREFACE. 

«  et  on  vous  ouvrira,  »  redoublaient  de  prières.  Le  roi,  les  grands,  le  clergé,  la 
multitude,  allèrent  en  procession  au  Temple,  tandis  que  les  Grecs  et  les  Sy- 
riens restaient  en  prière  dans  le  Saint-Sépulcre  ;  et ,  quand  nos  Francs  revinrent , 
avant  qu'ils  en  franchissent  les  portes,  on  annonça  au  patriarche  et  aux  autres 
que  le  Jeu  sacré  brillait  dans  une  des  lampes  du  saint  tombeau.  Nous^  lais- 
sons à  notre  auteur,  ou  à  celui  qui  parle  ici  en  son  nom,  le  soin  de  dire 
avec  quelle  joie  fut  reçue  la  nouvelle,  avec  quel  enthousiasme  le  miracle  fut 
célébré  l. 

Foucher  ne  suivit  pas  Baudouin  dans  toutes  ses  campagnes.  Il  était,  en 
1 1  o5 ,  à  Jérusalem,  lors  de  l'invasion  des  Turcs  d'Ascalon.  Les  Chrétiens,  enfer- 
més dans  la  ville  sainte,  tirent  une  procession,  à  laquelle  notre  auteur  nous 
dit  qui!  assista  pieds  nus2,  tandis  qu'une  troupe  de  cent  cinquante  chevaux, 
quittant  la  ville,  allait  prendre  part  à  la  bataille  engagée  et  gagnée  près  de 
Ramla,  aux  cris  mille  fois  répétés  de  Christus  vincit,  Christus  régnât,  Christus 
imperat.  En  l'année  iiii,  il  accompagna  Baudouin  dans,  son  expédition 
contre  les  Turcs  de  Mésopotamie,  et  il  revint  à  Jérusalem  avec  le  roi  :  Cum 
quo  illic  eram 3. 

Après  la  mort  de  Baudouin  Ier,  arrivée  en  1118,  Foucher,  qui  paraît  avoir 
été  hostile  à  son  successeur,  ne  dut  pas  s'éloigner  de  Jérusalem.  On  l'y  voit 
présent  dans  les  scènes  qui  suivent  l'avènement  de  Baudouin4.  Les  auteurs  de 
l'Histoire  littéraire*  croient  qu'il  était  devenu  chanoine  du  Saint- Sépulcre.  Il 
termine  brusquement  son  histoire  en  l'année  1127;  il  avait  alors  69  ans. 
Vécut-il  quelque  temps  encore?  Nous  l'ignorons. 

Dans  le  Gattia  christiana0  on  a  confondu  notre  auteur  avec  Foucher  de  Mon- 
gervillier,  abbé  de  Saint-Père-en- Vallée,  à  Chartres  (de  n5i  à  1171).  Cela 
n'est  pas  soutenable  :  Foucher,  né  en  1  o58 ,  qui  avait  66  ans  en  1 1 2  4 ,  n  a  pu 
vivre  jusqu'en  1171.  Aussi  D.  Mabillon  a-t-il  rejeté  cette  conjecture7.  Du- 
chesne8,  en  s'appuyant  sur  le  traité  De  Hierarchia  subcœlesti  (traité  écrit  en 
i38i),  a  donné  à  Foucher  le  titre  de  cardinal.  Bongars,  dans  sa  préface9,  et, 
après  lui,  XHistoire  littéraire,  ont  réfuté  cette  opinion. 

L'histoire  de  Foucher  de  Chartres  a  dû  être  écrite  à  plusieurs  reprises  ; 
Bongars  et  les  auteurs  de  XHistoire  littéraire 10  le  reconnaissent.  La  première 
partie  de  l'œuvre  du  chapelain  de  Baudouin  s'étendait  jusqu'en  1  io5 ,  c'est-à- 
dire  jusqu'à  la  défaite  de  Djemal-Almolk ,  émir  d'Ascalon11,  auprès  de  Ramla, 
et  à  la  fuite  de  la  flotte  égyptienne  devant  Jaffa.  Cette  première  partie  se  ré- 
pandit promptement  :  le  premier  abréviateur  de  Foucher,  l'auteur  anonyme 
des  Gesta  Francorum,  n'en  a  pas  connu  d'autre;  il  s'arrête  au  même  point. 
Guibert12,  qui  écrivait  vers  1 1 1 2 ,  et  qui  est  mort  en  1 1 24,  la  connaissait  éga- 
lement, car  il  reprend  notre  auteur  sur  sa  crédulité,  et  en  même  temps  le 


1  P.385-387. 

1  L.  H,  c.  xxxi,  p.  4i3. 

5  Ibid.  c.  xlv,  p.  4a  4,  B. 

*  L.  111,  c.  ix,  p.  445-446;  c.  xvm,  p.  45 1,  C. 

*  T.  XI,  p.  48. 

*  T.  Vlll,  col.  1226. 

7  Annales,  liv.  LXXVI,  n'  Go,  t.  VI,  p.  ï5a. 


8  HisU  des  cardinaux  françois,  t.  I ,  p.  57. 
*  P.  3i5  de  noire  édition. 

10  T.  XI,  p.  49. 

11  L.  n,  c.  xxxiii,  p.  4i5. 

11  L.  vin,  p. 552-553  de  l'édition  de  Bongars;  p.  446 
de  l'édit.  de  d'Achery. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  xxxi 

blâme  de  ne  pas  ajouter  foi  à  la  découverte  de  la  sainte  lance.  Aucun  ma- 
nuscrit ne  nous  est  resté  de  cette  première  partie. 

Plus  tard,  Foucher  reprit  son  travail  et  le  continua  jusqua  la  prise  de  Tyr, 
en  1 12  4-  H  semble  indiquer  cette  reprise  par  ces  mots,  qui  sont  en  quelque 
sorte  la  préface  de  la  seconde  partie  :  Quoniam  quidem  ne  vel  scriptorum  negli- 
gentia  vel  imperitia,  etc. 1 

Nous  possédons  un  certain  nombre  de  manuscrits  qui  contiennent  cetle 
histoire  de  Foucher  se  terminant  en  1 1  C  est  ce  texte  même,  divisé  en  cha- 
pitres, que  Guillaume  Grassegals  avait  inséré,  au  xnc  siècle,  dans  sa  collection, 
et  que  Bongars  a  publié  dans  les  Gesta  Dei. 

Le  succès  qu'obtint  1  ouvrage  engagea  sans  doute  fauteur  à  le  continuer  en- 
core une  fois.  Il  le  divisa  alors  en  trois  livres,  et  y  mit  une  préface;  le  récit 
finit  en  1 127,  avec  une  invasion  d'une  nouvelle  sorte  :  une  véritable  armée 
de  rats  qui  ravagèrent  les  récoltes  en  Palestine.  Cette  dernière  rédaction, 
plus  complète  que  les  autres,  est  celle  que  nous  avons  publiée,  en  nous  ser- 
vant de  l'excellent  manuscrit  de  l'abbaye  de  Marchiennes,  aujourd'hui  à  la 
bibliothèque  de  Douai,  H.  838,  coté  C  dans  la  présente  édition.  Duchesne 
l'avait  déjà  donnée  dans  le  tome  IV  de  sa  collection,  d'après  un  manuscrit 
incomplet  de  l'abbaye  de  Mont-Saint-Quentin,  près  de  Péronne. 

Nous  diviserons  les  manuscrits  de  Foucher  de  Chartres  en  deux  classes.  La 
première  contiendra  ceux  qui  reproduisent  la  rédaction  publiée  par  Bongars; 
la  seconde  renfermera  le  texte  donné  par  Duchesne,  et  réimprimé  dans  cette 
édition. 

Dans  la  première  classe  se  trouvent  les  manuscrits  A,  B,  F,  G  et  N.  Dans 
les  volumes- de  cette  première  classe,  le  prologue  manque  toujours. 

A  est  le  n°  2o5 ,  fonds  Saint-Victor,  à  la  Bibliothèque  impériale  de  Paris.  Il 
contient  la  préface  de  Guillaume  Grassegals  dont  nous  avons  parlé  plus  haut; 
puis  vient  une  table  des  matières,  ensuite  le  texte  de  Foucher  de  Chartres, 
divisé  en  cinquante-quatre  chapitres.  Nous  croyons  devoir  donner  ici  la  table 
de  ces  chapitres. 

ADMIRABILIS  GLORIOSISSIMiEQUE  IEROSOLIM1TAN/E  EXPEDITION IS  1STOBIAM  MIRACULIS 
V1RTUTIBUS  PRODIGIISQUE  FAMOSISSIMAM  VOLUMEN  ISTUD  CONTINET. 

INCIP1UNT  CAPITULA. 

1.  De  concilie*  Claromontensi  quod  tenuit  papa  Urbanus,  in  quo  fuerunt  tam  episcopi 

quam  abbates  usque  ecc**  x0®11,  et  constitutum  est  ibi  ut  quicumque  Iherusalem 
pro  amore  Christi  ire  voluisset  dominicain  crucem  super  se  in  tunica  vel  in 
byrro  suo  portaret. 

2.  Ubi  exercituS  Francorum  cœpit  ire  Iherusalem,  et  de  sediiione  quae  tune  temporis 

pro  Guitberto  stolido  papa  erat. 

1  L.  11 ,  c  xxxiv,  \).  ki 5. 


Digitized  by  Google 


xxxn  PRÉFACE. 

-3.  Ubi  cornes  Normannus  et  Stephanus  Blesensis  cum  gente  sua  mare  introiit,  et  de 
quadam  nave  in  mare  submersa. 

4.  Ubi  Constantinopolim  venerunt,  et  de  compositione  ipsius  civitatis,  et  qualiter  urbs 

Nicea  fuit  capta. 

5.  Bellum  quod  fuit  in  campo  florido  factum,  ubi  per  virtutem  Dei  mirabiliter  gens 

nefanda  corroit. 

6.  De  signo  in  cœlo  viso  in  modum  ensis  figurato,  et  qualiter  Balduinus  cum  exerci- 

tulo  suo,  scilicet  militibus  octoginta,  Edessam  (Roais)  cepit. 

7.  Ubi  ventum  est  Antiochiam,  et  de  compositione  ipsius  civitatis,  vel  de  penuria 

magna  in  obsidione  ejus  a  Christianis  passa. 

8.  Ubi  dominus  noster  Jésus  Christus  per  visionem  cuidam  Turco  admonuit,  ut  red- 

deret  civitatem  Christianis. 

9.  Ubi  lancea  fuit  inventa  quœ  latus  Domini  perforavit. 

10.  Ubi  post  captionem  ipsius  civitatis  Franci,  in  ipsa  inclusi,  ultra  quam  credi  potest 

remanserunt  anxii. 

11.  Ubi  apparuit  cuidam  clerico  dominus  noster  Jésus,  timenti  mortem  vel  fugienti. 

12.  Ubi  apparuit  cuidam  descendenti  vel  fugienti  frater  ejusdem  jam  mortuus. 

13.  Ubi  mandaverunt  principes  nostri  per  Petrum  Heremitam  Corbara  ut,  nisi  terram 

quœ  Christianis  abolim  pertinebat  dimitteret,  sine  dubio  contra  eos  bellum 
sequenti  die  inirent. 

14.  Ubi  exierunt  ad  bellum  contra  Turcos,  in  quo  admirati  circiter  xxvm  mirabiliter 

devicti  sunt. 

15.  Qualiter  Amirdalis  Turcus  Corbarat  admirato  majori  alloquitur. 

16.  De  epistola  quam  principes  nostri  Romae  Urbano  papae  direxerunt. 
J7.  Ubi  ventum  est  ad  civitates  Albaram  et  Maram,  et  obtinuerunt  eas. 

18.  Ubi  venerunt  ad  oppidum  Archados. 

19.  Ubi  exercitus  Francorum  venit  Iherusalem,  et  obsedit  eam,  et  obtinuit,  et  de  compo- 

sitione ipsius  civitatis. 

20.  Bellum  primum  contra  Ascaloni tas,  ubi  infinita  pecunia,  aurum  scilicet  et  argentum , 

capta  fuit. 

21.  Ubi  Buamundus  et  Balduinus  Edessenus  Iherusalem  veniunt  cum  x'xv  milia  tam 

militum  quam  equitum. 

22.  De  reversione  eorum  ab  Iherusalem ,  et  ubi  captus  fuit  Buamundus. 

23.  Ubi  dux  Godefridus  moritur,  et  qualiter  Balduino  fralri  ejus,  cum  exercitulo  suo 

Iherusalem  venienti,  obviamfueruntTurci,a  Beritto quasi  miliariisquinque,  quos 
idem  devicerit. 

24.  Ubi  venerunt  ad  sepulchra  Habrae  et  Isaac  et  Jacob,  et  quare  mare  Mortuum  sic 

nominatur,  et  ubi  venerunt  ad  fontem  quem  Moyses  coram  filiis  Israhel,  Domino 
insinuante,  silicem  virga  bis  percutiens,  exire  jussit,  et  ad  monasterium  Sancti 
Aaron. 

25.  Ubi  Balduinus  efficitur  rex,  et  ubi  Antiocheni  ad  Tancredum  dominum ,  scilicet  Cay- 

phan,  nuncios  mittunt,  ut  eis  subveniat. 

26.  Ubi  Balduinus  rex  cepit  Arsuth  castrum  et  Cesaream  civitatem. 

27.  Bellum  primum  apud  Ramulas  a  rege  Balduino  peractum,  in  quo  fertur  quinque  mi- 

lia Turcorum  interisse. 

28.  Aliud  bellum,  in  quo  Balduinus  rex  fugatus  est,  et  barones  nostri  capti  et  interfecti 

fuerunt. 

29.  Ubi  rex  Balduinus,  viribus  resumptis,  mirabiliter  vicit. 

30.  Ubi  vulneratus  fuit  ipse. 

31.  Qualiter  fuit  civitas  Achon  capta. 

32.  Aliud  bellum  a  Tancredo  principe  factum  in  Antiochcna  regione. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  xxxiii 

33.  Item  aliud  bellum  contra  Babyloniosa  rege  Balduino  peractum,  in  quo  patriarcha 

cum  cruce  dominica  interftiit,  et  in  quo  mortuus  fuit  Gemelmuch ,  admiratus  As- 
chalouiae. 

34.  De  cometa  in  ethere  apparente. 

35.  Aliud  bellum  a  Joppitis  honorifice  peractum. 

36.  De  pace  inter  Buamundum  et  imperatorem  facta. 

37.  Ubi  Bertrannus,  filius  Raimundi  comitis,  venit  Tripolim. 

38.  Ubi  civitas  capitur  Baruth  et  Sydon. 

39.  Ubi  Turci  obsederuntcastrum  quod  vocatur  Turbexel,  et  non  potueruut  eum  obti- 

nere. 

40.  De  morte  Tancredi  principis. 

41.  Ubi  visum  est  signum  in  sole,  mense  Marcio. 

42.  Ubi  iterum  fugatus  est  rex  Balduinus,  vexillo  suo  ibi  perdito. 

43.  De  locustarum  multitudine. 

44.  Ubi  rex  Damascenus  Doldequinus  cum  Balduino  rege  et  Rogero,  principe  An tiocheno, 

pacem  facit. 

45.  Quare  mare  Rubrum  sic  nominatur. 

46.  Item  de  locustarum  multitudine. 

47.  De  morte  Balduini  primi  régis,  et  ubi  efficitur  rex  Balduinus  secundus,  cognatus  scili- 

cet  primi  régis. 

48.  Ubi  Gelasius  papa,  successor  Pascbalis,  obiit,  post  quem  substitutus  est  Calixtus. 

49.  Ubi  incontinentiam  gentis  nostrae  quidam  Turcus  vitupérât. 

50.  Ubi  gens  Venetica  in  Syria  cum  magno  navigio  venerunt,  cum  navibus  scilicet  CXX. 
,51.  Qualiter  Balduinus  rex  secundus  capitur,  Goscclinus  Galerannusque  cum  eo. 

52.  Ubi,  Deo  volente,  rex  Balduinus  de  carcere  eripitur. 

53.  Qualiter  Goscelinus  in  periculo  mortis  se  posuit,  et  Eufraten  fluvium  transfretavit 

cum  du  obus  utribus  quos  secum  detulerat,  quos  etiam  vento  inflavit. 

54.  Ubi  Tyrus  capitur. 
Expliciunt  capitula  libri  primi. 

Après  Foucher  se  trouvent,  avec  le  titre  de  Liber  secundus,  les  histoires  de 
Gautier  le  Chancelier  et  de  Raimond  d'Aguilers  précédées  d'une  autre  table 
des  matières,  commençant  par  ces  mots  : 

Incipiunt  capitula  libri  secundi  editi  a  Gaulterio  Doctore. 

B  est  le  5 1 3 1 ,  fonds  latin  de  la  Bibliothèque  impériale  de  Paris.  Nous 
avons  plus  haut  donné  la  description  de  ce  manuscrit,  à  l'article  de  Raimond 
d'Aguilers.  La  table  des  chapitres  est  semblable  a  celle  de  Saint- Victor,  n°  2o5. 

F  appartient  à  la  Bibliothèque  de  l'Arsenal,  à  Paris,  H.  î  o3.  H  en  est  aussi  ' 
parlé  à  l'article  de  Raimond  d'Aguilers.  La  table  des  chapitres  de  Foucher  est 
différente  de  celle  des  mss.  2o5  Saint- Victor  et  5 1 3 1  fonds  latin. 

G  fait  partie  de  la  bibliothèque  de  Clermont-Ferrand,  H.  199. 

N  désigne  l'édition  de  Foucher  donnée  par  Bongars  dans  les  Gesta  Dei, 
1. 1,  p.  38i-44o.  Le  savant  éditeur  avait  établi1  son  texte  sur  deux  manus- 
crits :  l'un  très-imparfait,  qui  appartenait  à  Papyre  Masson;  et  l'autre  qui 
lui  avait  été  donné  par  J.  Rousset  (Russatus),  et  qui  venait  de  1  église  de 

1  Préface,  voyez  ci-après,  p.  3 1 5-3 1 6. 


Digitized  by  Google 


XXXIV  PRÉFACE. 

Clermont-Ferrand.  Il  se  servit  également  du  fragment  de  Foucher,  intercalé 
au  xvc  siècle  dans  la  première  édition  de  Robert  le  Moine1.  Cependant  Bon- 
gars,  ainsi  qu'il  le  déclare,  avait  vu  un  manuscrit  de  la  dernière  rédaction  de 
XHistoire  de  Foucher  de  Chartres. 

Dans  la  seconde  classe  nous  rangerons  les  manuscrits  C,  D,  E,  H,  I,K, 
L,  M. 

C,  qui  nous  a  servi  de  base  pour  cette  nouvelle  édition  de  Foucher  de 
Chartres,  vient,  nous  l'avons  dit,  de  l'abbaye  de  Marchiennes,  et  appar- 
tient aujourd'hui  à  la  bibliothèque  de  Douai,  H.  838,  parchemin,  in-folio, 
écriture  du  xnc  siècle.  L'histoire  de  Foucher  y  est  précédée  d'un  prologue. 
Ce  manuscrit  renferme  : 

i  °  Des  vers  sibyllins  ; 

n°  Gesta  Francoram  Iherusalem  expugnantium  (P*  3)  (le  premier  abrégé  de  Foucher  de 
Chartres); 

3°  Fretelli  Descriptio  de  situ  Locorum  sanctorum; 

4°  Lamentalio  de  secundo,  via  Iherosolimitana  ; 

5°  Genealogia  Francoram  regum; 

6°  Fulcherii  Carnotensis  Gesta  Francoram  (f°  70  v°); 

70  Epistola  patriarchœ  Antiocheni  régi  Francoram  scripta; 

8°  Qaomodo  Tyrus  ab  Alexandro  rege  capta  sit; 

90  Historia  Gilonis  cardinalis  episcopicfe  via  Iherosolimitana;  9 
jo°  Incipit  Physiologus; 

1  i°  Historia  Hildeberti,  episcopi  Cenomannensis,  de  Mahumeth; 

1 20  Historia  Daretis  Frigiî; 

•  3°  Anecdota  varia  de  Balduino  I  rege  (1*  iào); 

i4°  Historia  Britonum,  etc. 

D,  manuscrit  du  xme  siècle,  petit  in-folio,  parchemin,  appartient  à  la  Bi- 
bliothèque impériale  de  Paris,  fonds  Saint -Germain  latin,  n°  1080  (aujour- 
d'hui n°  12,945,  fonds  latin).  H  contient: 

i°  Guiberti  abbatis  Historia  sea  Gesta  Dei  per  Francos; 

20  Fulcherii  Carnotensis  Gesta  Francoram  (f°  65); 

3°  Gilo  Parisiensis  De  expeditione  Hierosolimitana  ; 

4°  Ranerius,  De  vita  Apollonii; 

5°  Apologeticam  domini  Bernardi  abbatis; 

6°  De  divisione  parrochiarum  arbis  Corbeiensis; 

70  Sententia  de  opusculis  Hieronymi; 

8°  Guillelmi  Britonis  de  ordine  Minorum,  Vocabalarius  biblicus. 

E  se  trouve  également  à  la  Bibliothèque  impériale  de  Paris,  fonds  Notre- 
Dame,  n°  102  in-4°.  parchemin,  xne  siècle.  H  contient  : 

i°  Incipit  somniale  Danielis; 
20  Robert  le  Moine; 

3°  Foucher  de  Chartres.  Ce  texte  est  incomplet;  il  commence  au  livre  I,  ch.  xxvi,  De 
situ  Iherusalem ,  et  il  finit  avec  la  prise  de  Tyr,  aux  mots  :  Qao  audito,  clamor  jocundissimus 

1  Voy.  p.  3i6. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  xxxv 

aUolilur,  Te  Deum  laudamus  ilico  verbis  altissonis  decanlalur,  signa  pulsantur,  processif  ad 
Dewn  dcducitur.  .  . 

H  est  à  la  Bibliothèque  impériale  de  Paris,  fonds  Saint-Victor,  n°  893,  in- 
4°,  parchemin,  xne  siècle. 

I,  manuscrit  du  British  Muséum,  à  Londres,  fonds  du  Roi,  n°  5,  B.  XV, 
écriture  du  xnc  siècle.  L  ouvrage  de  Foucher  est  précédé  du  prologue,  le  texte 
finit  avant  les  mots  :  Paschalis,  servus  servorum  Dei  (1.  III,  c.  xxxv,  p.  466  de 
notre  édition). 

R  appartient  à  la  bibliothèque  de  l'Université  de  Cambridge,  n°  1786,  écri- 
ture du  xnc  siècle. 

L  appartient  également  à  l'Université  de  Cambridge,  n°  2079,  XIIie  ^cle; 
le  prologue  manque  dans  cet  exemplaire.  Ce  manuscrit,  qui  s'arrête  en 
1 2  2  k  y  nous  a  fourni  une  suite  nombreuse  de  variantes,  souvent  très-curieuses, 
et  que  nous  avons  imprimées  à  part  au  bas  des  pages  en  caractères  plus 
petits.  Voy.  1.  I,  c.  xxvi,  p.  355,  description  de  Jérusalem;  la  fin  du  livre  I, 
c.  xxxv  et  xxxvi,  p.  368;  1.  II,  c.  i-xxïi,  p.  3g5-4o6. 

M  était  le  manuscrit  de  1  abbaye  du  Mont-Saint-Quentin,  près  de  Péronne, 
que  Duchesne  a  reproduit  dans  sa  collection  des  Historiens  de  France,  t.  IV, 
p.  816-889.  Ce  manuscrit  était  incomplet  au  commencement  jusqu'au  c.  xxxi 
du  livre  I  !.  Duchesne,  pour  combler  celte  lacune,  avait  réimprimé  les  pre- 
miers chapitres  du  texte  donné  par  Bongars. 

Il  existe  encore  à  la  Bibliothèque  royale  de  Bruxelles  un  manuscrit  de 
Foucher  de  Chartres,  in-folio,  parchemin,  xne  siècle,  n08  9823  à  9833, 
fonds  de  Bourgogne.  L'histoire  de  notre  chroniqueur  y  est  divisée  en  trois 
livres  et  précédée  d'un  prologue.  Elle  finit  avec  le  chapitre  De  pestilentia 
murium  (voy.  p.  485).  Ce  manuscrit,  que  nous  n'avons  pu  collationner  en 
temps  utile,  renferme  : 

i°  Robert  le  Moine; 

20  De  sita  urbis  Jérusalem  et  de  Locis  sanctis  infra  ipsam  urbem  sive  circumjacentibus.  Jéru- 
salem civitas  sita  est  in  montana  Judeœ,  in  provincia  Palestinœ,  etc.  ; 
3°  Fulchehii  Carnotensis  Gesta  Francoram; 

4°  Anecdota  varia  de  Balduino  I  rege  (voy.  l'article  i3  du  ms.  C,  de  Douai,  H.  838); 
6°  Descriptio  locorum  circa  Jérusalem  adjacentium.  Ebron,  metropolis  olim  Phylistinorum ,  etc. 
(par  Frelel); 

6°  Descriptio  sanctuarii  Lateranensis  ecclesiœ  ; 

70  Relatio  miraculi  in  regione  Saxonum  facti ,  tempore  sancti  Ileriberli,  Colonicnsis  archiepi- 
scopi; 

8°  De  septem  miraculis  mundi; 

90  Genealogia  Francorum  regam; 

1  o°  Historia  de  Mahumet; 

1 1°  Plan  de  Jérusalem; 

12°  Incipit  genealogia  Flandrensium  Comitam. 

1  P.  362  de  notre  édition. 


Digitized  by  Google 


xxxvi  PRÉFACE. 

Peux  éditions  successives  de  Foncher  de  Chartres  ont  été  publiées  :  la  pre- 
mière par  Bongars,  dans  les  Gesta  Dei  per  Francos,  p.  38i-44o;  la  seconde 
par  Duchesne,  t.  IV  de  la  collection,  p.  816-8891. 

Le  prologue  de  Foucher  a  été  imprimé  pour  la  première  fois  par  D.  Mar- 
tène,  Thes.  anecdotor.  1. 1,  p.  364,  d'après  le  manuscrit  du  fonds  Saint-Ger- 
main latin  1080  (aujourd'hui  12,945,  fonds  latin).  Ludewig  (l.  III  des  Reli- 
quiœ)  a  publié  les  remarques  de  Barthius  sur  Foucher  de  Chartres. 

Une  traduction  française  de  cette  histoire  a  été  donnée  par  M.  Guizot 
dans  le  tome  XXIV  de  sa  collection. 

VI. 

GESTA  FRANCORUM  EXPUGNAJNTIUM  IHERUSALEM2. 


L'auteur  de  cette  nouvelle  chronique,  resté  jusqu'à  ce  jour  anonyme,  dé- 
clare, au  commencement  de  son  ouvrage,  qu'il  veut  abréger  le  récit  de 
Foucher  de  Chartres  : 

Deo  inspirante,  enucleare  tentemusquod frater  Fulcherius  Carnotensis,  ut  oculis 
vidit.  .  .  in  unum  Hbellum  congessit.  Nos  vero  qui  et  Hbelli  pagina,  alioramque 
arguta  inquisilione  edocti,  prolixam  narrationem  vitantes,  his  tantum  qucç  ad  rem 
pertinere  senlimus  contenti,  hujus  voluminis  textum  diligenter  transformare  curavi- 
mus 3. . . 

Cette  chronique  des  Gesta  Francorum  est  en  effet  un  abrégé  de  Foucher 
de  Chartres,  mais  un  abrégé  fait  par  une  main  habile,  qui  a  suppléé  en  quel- 
ques endroits  au  récit  incomplet  de  fauteur  principal. 

La  description  de  la  ville  sainte4  est  très-étendue  dans  les  Gesta,  et  diffère 
de  celle  qu'avait  donnée  Foucher.  L'apparition  longtemps  attendue  du  feu 
sacré  au  Saint-Sépulcre,  le  samedi  saint  de  l'an  1 101 5,  est  racontée  avec  une 
émotion  qui  reproduit  l'accent  d'un  témoin  occulaire.  Le  récit  de  la  défaite 
des  Chrétiens  près  de  Ramla  est  plus  complet  dans  les  Gesta  que  dans  Fou- 
cher6. Entre  autres  particularités,  on  y  trouve  le  nom  du  cheval  de  Bau- 
douin, qui  s'appelait  la  Gazelle,  Gazela.  L'élection  du  patriarche  Evermarus1, 
qui  manqué"  dans  Foucherê,  est  racontée  par  notre  anonyme.  L'auteur  met 
fin  à  son  récit  après  la  défaite  des  Égyptiens  et  la  mort  de  l'émir  d'Asca- 
lon,  en  l'an  1  io5.  Il  écrivait  avant  l'année  1 1098,  puisqu'il  parle  de  Tripoli 
comme  étant  encore  au  pouvoir  des  Sarrasins. 


1  M.  Àug.  Potthast,  dans  sa  Bibliotheca  historica  medii 
mi  (in-8\  Berlin,  1862),  indique  par  erreur  une  troi- 
sième édition  publiée  par  Joannis  dans  sa  réimpression 
des  Scrip torts  de  Beuber  (Francfort,  1726].  Cette  col- 
lection ne  contient,  sur  les  Croisades,  que  le  texte  de  Ro- 
bert le  Moine  et  la  lettre  des  Croisés  au  pape  Urbain  II. 

*  Cf.  Hist.  litt.  de  la  France,  t.  XI,  p.  53-54  ;  Fabri- 
cius ,  Bibl.  mea\  et  inf.  ht.  1. 1,  p.  182  ;  Lelong,  Bibl.  hist. 
de  France,  t.  II,  n*  1 6,638;  Struve  et  Meusel,  Biblioth. 


historica,  t.  II,  2,  p.  275-276;  Ludewig,  Reliqaiœ,  t. III, 
p.  5oo;  Micbaud,  Biblioth.  des  Croisades,  t.  I.  p.  96. 

3  Ch.  11,  p.  492,  E. 

4  Ch.  xxxi-xxxiu,  p.  609-5 12. 

*  Ch.  xlvi,  vers  la  fin,  ch.  xux,  p.  524-526. 

6  Ch.  lviii,  p.  533-534. 

7  Ch.  1.XV1,  p.  538. 

8  Ch.  i  xviii,  p,  53g;  lxxi,  p.  54 1;  cf.  Hist.  littér. 
t.  XI,  p.  54. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  xxxvii 

Barthius,  dans  ses  remarques  sur  les  Gesta  Francorum,  publiées  par  Lu- 
dewig1,  attribue  cet  ouvrage  à  Bartolphus,  peregrinus  de  Nangeio,  et  croit 
que  l'auteur  était  Allemand.  Fabricius2  a  suivi  ce  sentiment,  ainsi  que  Struve 
dans  la  Bibliotheca  historien 3. 


Nous  avons  publié  cette  nouvelle  édition  d après  quatre  manuscrits  :  A, 
B,  C,  E,  conférés  avec  le  texte  de  Bongars. 

A  est  le  manuscrit  de  Douai  H.  838,  XIIe  siècle,  parchemin,  originai- 
rement de  l'abbaye  de  Marchiennes.  Nous  en  avons  donné  plus  haut  la  des- 
cription, à  l'article  de  Foucher. 

B  appartient  à  la  bibliothèque  de  la  Faculté  de  médecine  de  Montpellier4, 
H.  139,  parchemin,  xivc  siècle,  petit  in-folio.  H  renferme  : 

i°Thomœ  de  Capua,  cardinalis,  Episiolœ; 

20  Gesta  Francorum  expugnantiam  Iherusalem  (f.  226); 

3°  Historia  Karoli  Magni,  a  Turpino  scripta; 

l\°  Vies  de  saints. 

C  appartient  à  la  bibliothèque  de  Copenhague,  n°  2169,  xme  siècle,  par- 
chemin» petit  in-folio.  Dans  ce  manuscrit,  les  dernières  lignes  des  Gesta  sont 
remplacées  par  un  fragment  tiré  de  l'ouvrage  de  Fretellus;  nous  l'avons 
imprimé  (p.  542-543)  en  variante. 

E  appartient  à  la  bibliothèque  de  Saint-Omer,  in-8°,  parchemin,  xnc  siècle, 
incomplet  à  la  fin5.  Le  manuscrit  contient  un  curieux  plan  de  Jérusalem,  que 
nous  avons  reproduit. 

Sous  la  lettre  D,  nous  avons  noté  les  variantes  que  nous  offrait  l'édition  de 
Bongars  :  il  s'était  servi,  pour  établir  son  texte,  de  deux  manuscrits,  dont 
l'un  appartenait  à  Pithou  et  l'autre  à  Marquard  Freher. 


VII. 

SECUNDA  PARS  HISTORIEE  IHEROSOLYMITANjE  \ 


Barthius,  dans  ses  remarques,  publiées  par  Ludewig,  s'exprime  ainsi7  :  la 
membranis  liber  iste  hune  habet  titulum  :  L.  Sard.  d.  Traoms.  I.  Mïhi  visum  sic 


1  Reliquîœ  manuscriptorum ,  t.  III,  p.  5oo. 
'  Bibl.  med.  et  inf.  lat.  1. 1,  p.  i8ai83. 
5  T.  II,  a,  p.  a75. 

4  Ce  volume  est  porté  par  erreur,  dans  le  Catalogue 
des  manuscrits  des  Biblioth.  des  départements,  t.  I,  p.  337, 
sous  le  nom  de  Foucher  de  Chartres. 

*  Ce  volume  fait  partie  d'un  recueil  coté  n*  776 
(voyez  Catalogue  des  manuscrits  des  Bibliothèques  des  dé- 


partements, tome  III,  page  35a ,  Bibliothèque  de  Saint- 
Omer). 

6  Cf.  Histoire  littéraire  de  la  France,  t.  XI,  p.  54-55; 
Lelong,  Biblioth.  historique  de  France,  t.  II,  n*  1 6,33g; 
Vossius,  De  Historicis  latinis,  p.  774  ;  Fabricius,  Bibl. 
med.  et  inf.  lat.  t.  IV,  p.  377  ;  Struve  et  Meusel,  t.  II,  11 , 
p.  376;  Michaud,  Biblioth.  des  Croisades,  1. 1,  p.  99-1/I0. 

7  Beliquiœ,  t.  111,  p.  5a3. 


Digitized  by  Google 


xxxviii  PREFACE. 

interea  inscribere  (Lisiardi  Turonensis),  donec  quid  certius  aliunde  suboriatur. 
L'attribution  de  ce  second  abrégé  de  Foucher  de  Chartres  à  Lisiardus  de 
Tours  est  admise  par  Struve  dans  sa  bibliothèque,  et  par  Fabricius.  (Voyez 
p.  5^7»  note  a  de  notre  édition.)  Ce  Lisiard  ou  Lictard  fut  doyen  de  Laon  et 
vécut  jusqu'en  1168. 

Ce  nouvel  abrégé  de  Foucher  commence  au  voyage  de  Jérusalem  entre- 
pris par  Boémond  et  par  Baudouin  d'Edesse,  afin  de  rendre  visite  à  Godefroi, 
et  s'étend  jusqu'en  112/4.  H  renferme,  comme  le  dit  avec  raison  Y  Histoire 
littéraire  \  «  plusieurs  choses  intéressantes  qui  ont  échappé  à  Foucher.  » 

Bongars,  qui  a  publié  ce  texte  d'après  un  manuscrit  de  P.  Daniel,  n'y  a  vu 
qu'un  fragment  incomplet,  et  l'a  intitulé  :  Secunda  pars  historiée  Iherosolimi- 
lanœ,  cujus  prima  pars  periit. 

Nous  en  donnons  une  nouvelle  édition  d'après  un  manuscrit  de  Chkrtres 
<jui  vient  de  l'abbaye  de  Saint-Père,  et  qui  sera  décrit  au  tome  suivant.  Ce 
texte,  qui  est  du  xnc  siècle,  se  trouve  à  la  suite  de  l'Histoire  de  Baudri. 

VIII. 

GESTA  TANCREDI,  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI, 

EJUS  FAMILIARI2. 


Raoul,  le  biographe  de  Tancrède,  était  né  à  Caen.  Lui-même  nous  l'ap- 
prend, à  l'occasion  d'un  phénomène  céleste  qui  avait  vivement  frappé  son 
esprit  en  1097,  «  une  lueur  effrayante  qui  semblait  embraser  tout  le  ciel,  »  et 
qui,  reportant  la  pensée  des  populations  de  l'Occident  sur  leurs  frères  engagés 
dans  la  guerre  sainte,  faisait  crier  :  «l'Orient  combat.»  Vidi  egomet  signum 
ïllud  quum  adhuc  in  paterna  domo,  Cadumi,  adolescentulus  degerem*.  Il  pouvait 
avoir  alors  de  seize  à  dix-sept  ans;  c'est  pourquoi  D.  Martène,  en  sa  préface4, 
le  fait  naître  en  1080  :  opinion  adoptée  par  ï Histoire  littéraire  de  la  France5 
et  par  Fabricius. 

Raoul  eut  pour  précepteur  Arnoul,  qui  fut  chapelain  de  Robert,  duc  de 
Normandie,  et  devint  patriarche  de  Jérusalem.  C'est  lui-même  qui  nous  le 
dit  à  la  fin  de  sa  préface  :  Si  quem  sortitus  swn  prœceptorem  puer  juvenem,  etc6. 
Raoul,  sous  ce  maître  habile,  apprit  à  connaître  les  auteurs  de  l'antiquité, 
et  il  les.  cite  plus  volontiers  que  les  livres  saints,  à  la  différence  des  autres 


1  T.  XI,  p.  55. 

*  Cf.  Histoire  littéraire  de  la  France,  t  X,  p.  67-78; 
Fabricius,  Biblioth.  med.  et  inf.  latin,  t.  VI,  p.  3i-3a; 
Lelong,  Biblioth.  historique  de  France,  t.  II,  n*  16,612  ; 
Slruve  et  Meuse! ,  Bibliotheca  historica,  t.  II,  11,  p.  291  ; 


Michaud,  Bibliothèque  des  Croisades,  t  II,  p.  5o6-52  5. 
3  Ch.  lvii,  p.  648. 
*  P.  594  de  notre  édition. 
5  T.  X,  p.  67. 
0  P.  6o4. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  XXXIX 

historiens  de  la  Croisade.  Il  est  à  croire  qui!  n'entra  pas  dans  les  ordres,  ou 
que,  s  il  fut  élevé  pour  l'Eglise,  il  n  y  resta  pas  et  devint  un  homme  de  guerre. 

Il  partit  pour  la  Terre  sainte  vers  1 107  l,  pendant  que  Boémond  prépa- 
rait son  expédition  contre  l'empire  grec.  Il  arriva  à  Antioche,  sans  doute  avec 
d'autres  pèlerins  normands,  plus  désireux  de  servir  sous  Tancrède  que  sous 
les  autres  princes  latins  de  Syrie.  Raoul  fut  admis  auprès  de  Boémond  et  de 
Tancrède,  et  il  le  rapporte  avec  complaisance  :  Hœc  publiée  moventes,  specia- 
liter  in  me,  nescio  quo  awpicio,  sœpius  visi  sant  oculos  retorquere,  ac  si  innuerent  : 
Tibi  loquimur,  in  te  confidimus. . .  At  prœcipue  Tancredi  familiaritas  accendit*.. . 

Grâce  à  cette  intimité  de  Tancrède.  Raoul  put  apprendre  sur  la  première 
Croisade  un  grand  nombre  de  faits  curieux,  inconnus  des  autres  historiens. 
H  n'a  pas  vu  lui-même;  mais  il  a  conversé  familièrement  avec  l'un  des  prin- 
cipaux acteurs;  il  s'est  pénétré  de  ses  sentiments,  en  s'associant  de  cœur  à  sa 
cause.  Aussi  son  histoire  n'est  plus  un  simple  récit  des  faits,  c'est  un  plaidoyer  : 
mieux  encore,  c'est  le  panégyrique  du  guerrier  dont  il  suit  la  fortune,  per- 
sonnage dont  le  rôle  s'est,  avec  le  temps,  singulièrement  agrandi.  Cependant 
Raoul  résolut  de  n'écrire  la  vie  de  Tancrède  qu'après  la  mort  de  son  héros 3  ; 
soit  qu'il  ait  voulu  se  garder  de  tout  reproche  d'avoir  écrit  par  flatterie,  soit 
qu'il  ait  craint,  en  se  jetant  personnellement  dans  le  débat  par  son  histoire, 
d'être  obligé  de  prendre  trop  directement  parti  contre  les  hommes  que  Tan- 
crède haïssait.  Tancrède  mort,  Raoul  se  trouvait  dans  une  situation  plus  indé- 
pendante pour  écrire.  Baudouin,  le  roi  de  Jérusalem,  qui  avait  offensé  si 
cruellement  Tancrède  lors  de  la  prise  de  Tarse,  reçoit  dans  cette  histoire  des 
éloges  mérités4;  sa  violence  même  y  trouve  presque  des  excuses. 

D.  Martène,  dans  sa  préface5,  croit  que  notre  auteur  est  ce  Raoul  de  Acon 
dont  parle  Gautier  le  chancelier0.  Rien  ne  nous  a  paru  confirmer  cette 
conjecture. 

L'Histoire  littéraire 7  dit  que  Raoul  mourut  vers  1 1 1 5 ,  et  elle  fonde  cette 
assertion  sur  ce  fait,  que  l'histoire  de  Tancrède  est  dédiée  au  patriarche 
Arnoul,  mort  en  1118.  Cela  prouverait  seulement,  croyons-nous,  que  Raoul 
se  mit  à  l'œuvre  avant  cette  année  et  après  1112,  date  du  décès  de  Tancrède. 
Notre  historien  vivait  encore  après  l'année  1  i3i,  puisque,  parlant  de  la  mort 
de  Boémond  le  jeune,  tué  parles  Turcs,  il  ajoute  :  Qaœ  nos  in  nece  Boamundi 
junioris  vidimus*. . . 

VHistoire  littéraire  de  la  France  a  justement  apprécié  les  qualités  et  les  dé- 
fauts de  Raoul9  :  «Quoique  Raoul,  dit-elle,  se  soit  principalement  occupé 
«  de  Tancrède,  son  héros,  il  ne  laisse  pas  de  rendre  justice  à  la  valeur  et  à  la 
«bravoure  des  autres  généraux  de  la  Croisade.  On  ne  peut,  par  conséquent, 
«  l'accuser  de  partialité ,  ce  qui  est  un  grand  défaut  dans  un  historien.  Il  est 
«attentif  à  donner  les  choses  ce  qu'elles  sont...  Ses  descriptions  sont  vives, 
«  agréables,  mais  quelquefois  trop  abrégées.  Il  a  cru  devoir  charger  son  écrit 

1  Martène,  préface,  p.  5o,5  de  notre  édition.  '  P.  443  de  l'édition  de  Bongars;  Fabricius,  t.  VI , 

1  Préface  de  Raoul ,  p.  6o3.  p.  3i  -3a. 

3  Hist.  litt.  I.X,  p.  69.  7  T.  X,  p.  68. 

1  Ch.  xxxvii,  p.  63a-633.  9  P.  658. 

5  P.  5g5  de  notre  édition.  '  Hist.  litt.  t.  X  ,  p.  71-72. 


Digitized  by  Google 


xl  PHÉFACE. 

«  de  plusieurs  harangues,  le  plus  souvent  trop  longues. . .  Le  style  dont  s'est 
«  servi  Raoul  dans  son  histoire  est  gêné,  affecté,  et  rien  moins  que  naturel, 
«  mais  plus  latin  que  celui  des  autres  historiens  de  son  temps.  Il  semble  qu'il 
«  y  ait  voulu  imiter  le  laconisme  de  Tacite,  ce  qui  le  rend  obscur  en  plusieurs 
«  endroits.  Du  reste,  il  retient  plus  le  génie  de  la  poésie  que  celui  de  la  prose* 
«  Aussi  l'auteur  avoit-il  un  goût  particulier  pour  la  versification,  qu'il  a  em- 
«  ployée  à  écrire  environ  la  cinquième  partie  de  son  ouvrage,  et  l'on  peut  dire 
«  que  ces  endroits  intercalés  sont  au-dessus  des  autres.  H  y  a  effectivement  du 
«feu,  de  l'élévation,  de  l'énergie...  La  manière  dont  est  écrit  l'ouvrage  qui 
«  nous  reste  de  lui  fait  juger  qu'il  fit  dans  les  lettres  autant  de  progrès  qu'on 
«  étoit  capable  d'en  faire  alors.  On  y  aperçoit  sans  peine  qu'il  possédoit  les 
«  auteurs  des  bons  siècles  et  surtout  les  anciens  poëtes1. . ;  » 

Nous  avons  dit  aussi  que  Raoul  est  plein  de  la  lecture  des  anciens.  Il  cite 
Virgile2,  Horace3,  Lucain\  Ovide5,  Plaute6,  etc. 

L'Histoire  de  Raoul  diffère  en  beaucoup  de  points  des  récits  que  l'on  trouve 
dans  les  autres  chroniqueurs.  Notre  auteur  paraît  même  ne  les  avoir  pas 
connus.  Après  une  courte  généalogie  de  la  famille  de  Tancrède  et  1  éloge  de 
Boémond,  il  raconte  le  voyage  des  Croisés  normands  et  italiens  à  travers 
l'empire  grec,  le  passage  du  fleuve  Bardai  (le  Vardar),  le  départ  de  Boémond 
pour  Constantinople ,  les  refus  de  Tancrède  de  se  rendre  à  l'invitation  d'Alexis, 
et  son  insolente  demande  à  l'Empereur.  Ces  faits  sont  omis  ou  tout  au  plus 
indiqués  dans  Tuebœuf  et  dans  Raimond  d'Aguilers.  La  victoire  des  Chrétiens 
à  Dorylée  est  racontée,  partie  en  prose  et  partie  en  vers.  La  prise  de  Tarse  par 
Tancrède  et  ses  démêlés  avec  Baudouin  sont  présentés  d'une  façon  nouvelle, 
ainsi  que  le  siège  d'Antioche  et  la  prise  de  Jérusalem. 

Raoul,  élève  d'Arnoul,  n'était  point  disposé  à  croire  à  l'authenticité  de  la 
sainte  lance.  Il  n'aime  pas  les  Provençaux,  dont  il  fait  un  portrait  peu  flatté; 
et  leur  comte,  Raimond  de  Saint-Gilles,  ne  trouve  pas  grâce  devant  lui. 

L'ouvrage  de  Raoul  ne  semble  pas  avoir  été  achevé.  Il  s'arrête  brusquement 
après  la  prise  d'Apamée. 

Le  seul  manuscrit  connu  de  l'Histoire  de  Tancrède  avait  été  trouvé  par  les 
Bénédictins  à  l'abbaye  de  Gemblours,  dans  le  petit  nombre  des  volumes 
échappés  à  l'incendie  qui  avait  ruiné  ce  célèbre  monastère.  Ce  manuscrit 
pourrait  bien  être  l'original  même  de  Raoul;  il  est  plein  de  ratures,  de  cor- 
rections et  de  renvois.  C'est  un  petit  in-8°,  parchemin,  d'une  écriture  minus- 
cule du  xiie  siècle,  qui  semble,  par  la  différence  de  l'encre  en  divers  feuillets, 
avoir  été  tracée  à  plusieurs  reprises;  il  n'y  a  ni  grandes  lettres  ni  aucune 
séparation.  Il  appartient  aujourd'hui  à  la  Bibliothèque  royale  de  Bruxelles, 
n°  5373.  Notre  chronique  s'y  trouve  jointe  aux  Fastes  d'Ovide,  manuscrit 
du  xie  siècle. 

D.  Martène  en  fut  le  premier  éditeur,  dans  le  tome  III  de  son  Thésaurus 
Anecdotorum.  Il  la  fait  précéder  d'une  préface  que  nous  avons  reproduite7; 

1  Hist.  litt.  t.  X,  p.  67.  5  P.  619,  634,  etc. 

•  P.  6o4,  658,  70a.  •  P.  668. 

3  P.  612,  617,  619,  etc.  7  P.  593-597: 

4  P.  6a  5,  etc. 


Digitized  by 


xu 


PREFACE. 

mais  cette  préface  fut  plus  tard  refaite  par  le  savant  Bénédictin.  Aussi  avons- 
nous  cru  devoir  en  placer  sous  les  yeux  du  lecteur  les  deux  rédactions  suc- 
cessives. Maiiène  divisa  le  texte  de  Raoul  en  chapitres,  et  il  y  ajouta  des 
titres  ou  lemmata,  que  nous  donnons  également. 

Muratori,  dans  le  tome  V  de  sa  collection  des  Scriplores  italici,  réimprima, 
avec  une  préface  nouvelle/  les  Gesta  Tancredi,  d'après  le  texte  publié  par 
D.  Martène,  en  y  laissant  toutes  les  imperfections  et  les  lacunes  que  l'on  y 
peut  remarquer.  Nous  avons  donné  aussi  la  préface  de  Muratori,  qui  est  un 
morceau  intéressant  de  critique  historique. 

Raoul  de  Gaen  a  été  traduit  en  français  dans  la  collection  des  Mémoires  sur 
l'histoire  de  France,  de  M.  Guizot,  t.  XXIII,  p.  1-294,  Paris,  1825.  La  bien- 
veillance de  l'administration  de  la  Bibliothèque  de  Bruxelles  a  mis  à  notre 
disposition  le  précieux  manuscrit  de  Raoul.  Autorisés  par  elle,  nous  avons 
pu,  avec  le  concours  d'un  chimiste  illustre,  entreprendre  de  remettre  en  lu- 
mière plusieurs  pages  entièrement  maculées.  Quelques  endroits  semblent 
détruits  pour  toujours;  en  d'autres,  nous  sommes  parvenus  à  restituer  plu- 
sieurs passages  inconnus  de  nos  devanciers  ]. 


IX. 


ROBERTI  MONACHI 

HISTORIA  IHEROSOLIMITANA*. 


L'auteur  de  cette  histoire  nous  dit  lui-même  son  nom  à  la  fin  d'une  pre- 
mière préface,  intitulée  :  Discours  apologétique  :  Si  nomen  auctoris  exigitur  qui 
eam  composuit,  Robertus3  appellaturk.  Un  autre  passage  de  la  même  préface 
nous  apprend  que  ce  Robert  était  contemporain  de  la  première  Croisade, 
qu'il  avait  assisté  au  concile  de  Clermont  :  Clari  Montis  consilio  interfui  Enfin, 
de  l'indication  du  lieu  où  l'ouvrage  fut  composé,  nous  pouvons  conclure, 
avec  une  très-grande  vraisemblance,  que  cet  historien  contemporain  est  le 
Robert  qui  fut  abbé  de  Saint-Remi,  puis  prieur  de  Senuc  :  Si  quis  affectât 
scire,  dit  l'auteur  avant  de  se  nommer,  locum  quo  hœc  historia  composita  fuerit, 
sciât  esse  claustrum  cujusdam  cellœ  Sancti  Remigii5.  Telle  est  l'opinion  de  Bon- 


1  Cf.  p.  63o  et  note  b;  p.  C3a  et  noie  a;  p.  63 7  et 
noie  a. 

'  Cf.  Histoire  littéraire  de  la  France,  1.  X,  p.  323- 
33i;  Lelong,  Biblioth.  hislor.  de  France ,  t.  II, n"  16,577, 
i6,58i;  Struve  et  Meusel,  t.  II,  11 ,  p.  271;  Fabricius, 
Biblioth.  med.  et  inf.  latin,  t.  VI,  p.  107  ;  Cave,  Script, 
ecclcs.  hist.  litt.  p.  558;  Vossius,  De  Historicis  latinis» 
p.  ko*  et  774;  Oudin,  t.  II,  p.  861;  Préface  de  Joannis ; 
Gallia  christ,  l.  IX,  p.  23 1;  Wilmans,  in  Pertz'  Archiv. 
x,  p.  an;  MabiHon,  Annales  Bcncd.  t.  V,  Vï;  Michnitd, 
Bibl.  des  Croisades,  p.  3- 19. 


5  Nos  manuscrits  nous  donnent  les  leçons  diverses  : 
Robertus,  Ruodbertus,  Rudbertus,  Rutpertus.  C'est  un 
nom  d'origine  germanique,  dont  le  sens  est  fuma  du- 
ras, et  dont  les  formes,  en  ancien  haut  allemand,  sont 
Hruodperuht,  Hruodpert,  Hruadpcii,  JJruatpert,  d*où 
s'est  formé  Rupprecht,  Ruppert  et  Robert.  (Voyez  Graff, 
Althochdeutscher  Sprachsckatz ,  t.  IV,  p.  1 1 53;  J.  Grimm, 
Deutsche  Grammatik,  t.  II,  p.  46a;  Pott,  die  Personen- 
namen,  p.  22a.) 

k  Voyez  ci  après,  p.  722. 

s  Voyez  p.  72?,  cl  note  6. 


Digitized  by 


Google 


XLU 


PREFACE. 


gars,  de  Mabilion,  1  opinion  aujourd'hui  généralement  admise.  Gesner  1  et 
Duchesne2,  ne  prenant  pas  garde  au  dernier  endroit  que  nous  venons  de 
citer,  avaient  pensé  que  le  nom  de  Robert  désignait  un  abbé  de  ce  nom,  du 
Mont- Saint-Michel.  Possevin3,  sans  paraître  s'apercevoir  de  la  contradiction 
dans  laquelle  il  tombe,  attribue  la  chronique,  une  fois  à  l'abbé  du  Mont-Saint- 
Michel,  une  autre  fois  à  l'abbé  de  Saint-Remi. 

Nous  ne  connaissons  ni  la  date  ni  le  lieu  de  la  naissance  de  ce  Robert, 
abbé  de  Saint-Remi4.  Il  fut  élevé  dans  l'abbaye  même  de  Saint-Remi,  sous  la 
discipline  de  l'abbé  Hérimar.  Il  passa  ensuite  dans  le  célèbre  monastère  de 
Marmoutier- lez -Tours  5.  En  1096,  après  la  mort  d'Henri,  abbé  de  Saint- 
Remi,  Manassès  II,  archevêque  de  Reims,  voulut  mettre  à  sa  place  Robert, 
qui  jouissait  d'une  grande  réputation  de  savoir  :  Grégoire  VII  le  cite  avec 
éloge  dans  ses  lettres  à  Godefroi,  évêque  de  Paris6.  Mais  il  ne  put  obtenir 
qu'à  grand'peine,  et  grâce  à  l'interVention  du  pape  Urbain  II7,  que  Bernard, 
abbé  de  Marmoutier,  consentît  à  son  élection  et  à  son  départ;  Bernard  ne 
le  fit  qu'à  la  condition  qu'il  aurait  le  droit  de  corriger  le  nouvel  abbé,  si  sa 
conduite  méritait  correction.  A  peine  installé,  Robert  assista,  comme  nous 
l'avons  dit,  au  concile  de  Clermont,  où  Urbain  II  prêcha  la  première  Croisade. 
L'année  suivante  il  fonda,  par  un  acte  de  munificence  de  Manassès,  le  prieuré 
de  Saint-Thomas,  dans  le  diocèse  de  Reims8.  Il  paraît  que  le  nouvel  abbé  ne 
remplit  pas,  au  gré  de  l'archevêque,  l'espérance  que  celui-ci  avait  conçue  de 
voir  la  règle  et  la  discipline  refleurir  sous  sa  direction  °.  Bientôt ,  à  l'instiga- 
tion de  Manassès,  Bernard,  usant  du  droit  qu'il  s'était,  légitimement  ou  non, 
réservé,  le  cita  devant  lui,  sur  des  accusations  vraies  ou  fausses.  Robert, 
n'ayant  point  comparu  au  jour  fixé,  fut  excommunié.  Cette  excommunication, 
entraînant  nécessairement  la  déposition,  fut  confirmée  dans  un  concile  tenu 
à  Reims,  en  1097.  A  celte  occasion,  Lambert,  évêque  d'Arras,  Hugues,  ar- 
chevêque de  Lyon  et  légat  du  Saint-Siège,  et  Hugues,  abbé  de  Cluny,  écri- 
virent au  pape I0,  pour  lui  rendre  compte  de  ce  qui  s'était  passé,  et  le  mettre 
en  garde  contre  les  réclamations  de  Robert;  car  ils  savaient  ou  prévoyaient 
qu'il  appellerait  de  la  sentence  rendue  contre  lui.  Il  fit  en  effet  le  voyage  de 
Rome.  Le  pape  l'accueillit  avec  bienveillance  et  cassa  le  jugement  de  Ber- 
nard et  du  concile,  en  déclarant  qu'un  moine  sorti  d'un  monastère,  pour 
devenir  le  chef  d'un  autre,  se  trouve,  par  ce  fait  même,  émancipé,  et  n'est 
plus  soumis  à  la  juridiction  de  son  ancien  abbé11.  Robert  écrivit  à  Lambert, 
évêque  d'Arras,  pour  lui  faire  connaître  la  décision  d'Urbain  II  et  le  prier 


1  P.  73o;  cf.  p.  7A0. 

1  T.  IV,  p.  774. 

3  T.  II,  p.  329,344  et  3/15. 

*  Voyez  la  notice  qui  lui  est  consacrée  dans  Y  Histoire 
littéraire,  t.  X,  p.  3a3-33i. 

»  Mabilion,  Annales,  1.  LXIX,  n'  6,  t.  V,  p.  347- 

6  Au  moins  est-ce  de  notre  abbé  de  Saint-Remi  que 
le  Gallia  christiana  (t.  IX,  p.  a3o)  entend  la  mention 
faite  d'un  Robert  par  Grégoire  VII,  dans  une  lettre 
écrite  à  Godefroi  en  1077. 

7  Voyez,  dans  Martène,  Ampl.  collectio,  t.  IV,  p  998, 
la  lettre  de  Hugues,  archevêque  de  Lyon. 


8  Gallia  christiana,  t.  IX,  p.  a3o. 

9  (Eum)  expetieral  Manassès  archiepiscopus  causa  ibi 
artias  augendœ  religionis.  (Martène,  Ampl.  collectio,  t.  IV, 
P-  997-)  ~  Voyez  ibidem,  p.  998  et  999,  les  deux  let- 
tres, que  nous  citerons  quelques  lignes  plus  bas,  de 
Hugues,  archevêque  de  Lyon,  et  de  Hugues,  abbé  de 
Cluny. 

,0  Mabilion,  Annales,  1.  LXIX,  n°65,  t.  V,  p.  38o. 
—  Martène,  Ampl.  collectio,  t.  IV,  p.  998  et  999. 

11  Mabilion  Annales,  1.  LXIX,  n°  66,  t.  V,  p."38i  ; 
Œuvres  posthumes,  t.  III ,  Append.  p.  407.  —  Ducange, 
Gloss.  art.  Emancipatio ,  n°  a. 


Digitized  by 


Google 


PREFACE.  xliii 

d'intercéder  pour  lui  auprès  de  Manassès1.  Baudri,  abbé  de  Bourgueil,  plus 
tard  évêque  de  Dol,  dont  Robert,  paraît-il,  avait  été  le  disciple,  adressa  en 
sa  faveur  une  supplique  en  vers  à  Odon*,  cardinal  et  évêque  d'Ostie,  fort 
en  crédit  auprès  du  pape.  Cette,  supplique,  jointe  à  la  sentence  papale  et  à 
celle  du  concile  de  Poitiers,  dont  nous  parlerons  bientôt,  nous  permet  de 
garder  tout  au  moins  quelques  doutes  sur  les  fondements  des  accusations  et 
la  justice  de  la  condamnation  : 

Unicus  est,  Odo,  mihi  filius,  immo  coabbas, 

Pro  quo  devotus  adsto  tuis  pedibus. 
Namque  manum  super  hune  nimis  aggravât  ille  Kemensis, 

Iram  qui  papse  Iunditus  emeruit, 
Imposuit  siquidem  régi  diadema  Philippe», 

Nunc  et  in  hoc  papse  negligit  imperium. 
Propterea  fundo  mea  viscera  iunditus,  Odo, 

Ut  mihi  perficias  hanc  tibi  rem  facilem. 
Àbbatis  partem  sustentes  ordine  recto, 

Ut  restauretur  filius  ille  meus. 
Quod  confirmavit  in  eo  Romana  potestas , 

Inconvulsum  sit  permaneatque  ratum. 
Et  potes  et  debes,  nisi  me  contemseris,  Odo, 

Àbbatem  Sancto  reddere  Remigio. 

Malgré  la  cassation  de  l'arrêt,  Robert  ne  put  rentrer  dans  son  abbaye.  On 
lui  permit  seulement  de  se  retirer  au  prieuré  de  Senuc3.  Son  affaire  fut  l'objet 
d'un  nouvel  examen  au  concile  qui  se  tint  à  Poitiers  l'an  1 100  \  On  y  déclara 
que  sa  vie  était  irréprochable,  sa  promotion  et  son  ordination  authentiques, 
canoniques,  et  confirmées  par  les  lettres  du  pape  Urbain  II;  on  jugea  qui! 
avait  été  déposé  injustement,  et  que  la  nomination  de  Burchard,  mis  à  sa 
place,  avait  été  illicite.  Cependant,  grâce  à  l'infatigable  opposition  de  Ma- 
nassès, il  ne  fut  point  rétabli.  Il  est  vrai  que  Burchard  ne  fut  pas  non  plus 
confirmé.  On  élut  abbé  de  Saint-Remi,  Azenaire,  qui  était  parent  d'un  bien- 
faiteur insigne  de  l'abbaye,  Gui  de  la  Trémoille5;  et  Robert  retourna  dans 
son  prieuré  de  Senuc  :  mais  là  même  il  ne  trouva  pas  le  repos.  On  l'accusa 
encore  de  mal  administrer  les  biens  de  son  prieuré;  on  porta  même  des 
plaintes  jusqu'au  pape  Calixte  II,  qui,  par  un  rescrit  du  1 6  mai  1 1 2  2  6f  ordonna 
sa  destitution7.  H  survécut  peu  à  cette  dernière  humiliation.  Sa  mort  est 
marquée  en  ces  termes  au  Nécrologe  de  l'abbaye  de  Saint-Remi ,  à  la  date  du 
23  août8,  probablement  de  cette  même  année  1 1 22  :  «  Robert,  dixième  abbé 
«  de  ce  monastère,  mourut.  Il  gouverna  deux  ans.  »  Une  main  plus  récente  a 
ajouté  :  «  Il  fut  ensuite  déposé,  et  mourut  moine  vers  l'an  1122.  » 


1  Baluze,  MiscelL  t.  V,  p.  3i5v  I.  V.  ep.  54.  — 
Mabillon,  Œuvres  posth.  t.  III,  Âppend.  p.  £07. 

*  Duchesne,  Scriptores,  t.  IV,  p.  267;  Préface  de 
Joannis,  p.  3o5. 

3  Aujourd'hui  dans  le  département  des  Ârdennes , 
arrondissement  de  Vouziers.^ 

4  Mabillon,  Annales,  l  LXIX,  n°  ia5,  t.  V,  p.  4i6. 
—  G  allia  christiana,  t.  IX,  p.  a3i. 

1 

III. 


6  Mabillon,  Annales,  l  LXIX,  not  89,  12 5,  t.  V. 
p.  397,  4i6. 

6  Voyez  D.  Bouquet ,  t.  XV,  p.  a36  ;  Jaffé ,  Reg.  pontij. 
p.  54i»  n.  5091. 

7  Mabillon,  Annales,  1.  LXIX,  n°  ia5,  t.  V,  p.  k  16. 

8  Mabillon,  Annales,  1.  LXXIII,  n*  i35,  t.  VI, 
p.  65. 

G 


Digitized  by 


*liv  PREFACE. 

11  nous  reste  à  parler  de  ce  qui  surtout  nous  intéresse  ici ,  de  la  chronique 
en  neuf  livres  où  Robert  raconte  l'histoire  de  la  première  Croisade,  en  com- 
mençant au  concile  de  Clermont  (1095),  et  finissant  à  la  victoire  des  Chré- 
tiens à  Ascalon  (1099).  Si,  comme  il  y  a  tout  lieu  de  le  penser,  c'est  bien 
1  abbé  de  Saint-Remi  qui  est  l'auteur  de  cette  histoire,  il  l'écrivit  sans  doute 
dans  sa  retraite  du  prieuré  de  Senuc.  Son  récit  est-il  celui  d'un  témoin  ?  en 
d'autres  termes,  Robert  a-t-il  fait  lui-même  le  pèlerinage?  était-il  de  l'expé- 
dition? Flavius  Blondus  (Flavio  Biondo)  l'affirme,  mais  sans  nous  dire  pour- 
quoi. Bongars,  qui  rapporte  son  témoignage1,  ne  l'adopte  ni  ne  le  conteste,  et 
n'examine  pas  la  question.  Vossius 2,  le  P.  Lelong 3,  les  auteurs  de  ï Histoire  lit- 
téraire, ne  la  discutent  pas  davantage,  mais  cela  ne  les  empêche  pas  d'être  aussi 
affirmatifs  que  Blondus.  Marlot,  dans  son  Histoire  de  la  Métropole  de  Reims", 
non-seulement  lui  fait  faire  le  voyage,  mais  encore  il  conjecture  qu'il  fut 
déposé  pour  avoir  dissipé  les  biens  de  l'abbaye,  afin  de  fournir  aux  dépenses 
de  l'expédition.  Martène,  dans  une  histoire  manuscrite  de  l'abbaye  de  Mar- 
moutier,  citée  dans  Y  Histoire  littéraire*,  assigne  la  même  cause  à  la  déposition 
de  Robert,  qu'il  place  après  son  retour  de  Palestine.  Marlot  et  Martène  ne 
nous  disent  pas  plus  que  Flavius  Blondus,  sur  quoi  ils  fondent  leur  supposi- 
tion. Mabillon,  à  son  tour,  ne  doute  en  aucune  manière  que  notre  historien 
n'ait  assisté  à  la  prise  de  Jérusalem  :  Jerosolymam  profectus  est,  ejusque  expug- 
nationi  se  interfuisse  testatur  in  libris  quos  de  expeditione  Jerosolymitana  composuit0. 
Nous  pouvons  conclure  de  cette  phrase  que  Mabillon  appuyait  uniquement 
son  assertion  sur  le  récit  même  de  Robert;  il  ne  cite  aucune  autre  source, 
aucune  ancienne  autorité.  Mais  ce  récit  est-il  bien  une  preuve?  D'abord,  est-il 
vraisemblable  que  l'auteur,  s'il  avait  été  présent,  non  pas  seulement  au  con- 
cile de  Clermont,  qui  a  précédé  la  Croisade,  mais  encore  à  la  Croisade  même, 
se  fût  contenté  de  parler,  comme  il  a  fait,  dans  sa  préface,  de  son  assistance 
au  concile  et  n'eût  fait  aucune  mention  de  son  voyage  en  Terre  sainte?  Peut- 
on  penser  qu'ayant  eu  part  aux  événements,  ayant  rapporté  de  la  Croisade 
des  impressions  personnelles,  les  plus  grands,  les  plus  frappants  souvenirs, 
il  eût  pu  nous  dire,  dans  cette  même  préface,  que  la  seule  chose  qu'on  lui 
demandât,  la  seule  qu'il  se  proposât  lui-même,  était  de  polir  et  d'orner  l'œuvre 
inculte  de  Tabréviateur  de  Tuebœuf,  de  la  refaire  d'un  style  plus  soigné 
(accuratiori  stilo  componerem1)?  Il  n'est  guère  possible,  ce  nous  semble,  qu'un 
pieux,  qu'un  actif  témoin,  veuille  se  borner  au  rôle  d'amplificateur  et  de  rhé- 
teur; et,  en  admettant  même  qu'il  l'eût  pu  vouloir,  sa  qualité  de  témoin  ne 
se  serait-elle  pas,  malgré  lui,  trahie  çà  et  là  dans  son  histoire,  comme  il  est 
arrivé  à  Tuebœuf?  Ne  se  fût-elle  pas  au  moins  révélée  par  sa  manière  même 
de  raconter  les  faits  quil  avait  vus?  Or,  dune  part,  nous  ne  trouvons  dans 
tout  l'ouvrage  qu'une  phrase,  dont  nous  parlerons  tout  à  l'heure,  qui  semble 
indiquer,  mais  ne  suffit  pas  à  nous  prouver,  seule  contre  tant  de  raisons 


1  Voyez  ci  après,  p.  719. 
*  De  Historien  latinis,  p.  4oa,  art.  Robertus. 
3  Bibliothèque  historique  de  France,  n°  i6,58i,  t.  II, 
p.  i3i. 


4  Metropolis  Remensîs  hist  lib.  U.c.  xvn,  t.  II,  ]p.  22 1 . 

6  T.  X,  p.  3a4. 

•  Annales,  1.  LXIX,  n°  67,  I.  V,  p.  38i. 

7  Voyez  ci-après,  p.  721. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  xlv 

contraires,  que  le  narrateur  est  sur  les  lieux;  et,  d'autre  part,  sa  manière 
de  raconter  est  bien  réellement  et  uniquement  celle  que  nous  annonce  son 
Discours  apologétique  :  il  fait  surtout  œuvre  littéraire,  il  ne  s'attache  le  plus 
souvent  qu'à  parer  et  embellir,  presque  toujours  superficiellement,  le  canevas 
qu'on  l'a  chargé  de  broder,  le  récit  trop  simple  et  trop  sec  du  Gesta  Francorum. 
Qu  on  relise,  par  exemple,  les  chapitres  où  est  racontée  la  prise  de  Jérusalem, 
mentionnée  particulièrement  par  Mabillon;  on  n'y  découvrira  nulle  trace  de 
la  présence  de  l'historien.  On  ne  peut  évidemment  appeler  ainsi  le  mot  nostri, 
répété  neuf  ou  dix  fois  dans  ces  chapitres,  pour  dire  les  Croisés.  Tout  Chré- 
tien, présent  ou  non,  tout  Français  surtout,  pouvait  les  désigner  de  la  sorte. 
Le  même  pronom  d'ailleurs  se  lit  dans  la  rapide  chronique  que  Robert  déve- 
loppait; il  le  reproduisait,  il  le  copiait  tout  naturellement. 

Reste  le  passage  qui  seul,  disions-nous  plus  haut,  pourrait  être  invoqué 
à  l'appui  de  la  thèse  de  Flavius  Blondus  et  de  ceux  qui,  après  lui  et  à  son 
exemple,  ont  mis  Robert  au  nombre  des  Croisés.  C'est  la  phrase  suivante; 
elle  se  lit  dans  un  des  derniers  chapitres  du  livre,. dans  le  chapitre  qui  pré- 
cède le  récit  de  la  bataille  d'Àscaion  :  Et  ne  quis  frivolum  esse  dicat  quod  dicluri 
sumus,  a  quodam  viro  qui  hœc  postea  in  Iherusalem  retulit  habuimus,  qui  sponte 
sua  factus  est  Christianus,  et  in  baptismate  vocatus  est  Boamundus1.  Les  mots, 
«Nous  avons  eu,  nous  tenons  ceci  d'un  homme  qui  l'a  ensuite  rapporté  à 
«Jérusalem,  »  peuvent  signifier,  nous  en  convenons,  que  c'est  à  Robert  lui- 
même,  à  Robert  présent  à  Jérusalem,  que  le  Turc  converti  a  fait  ce  récit;  c'est 
même  là  peut-être,  au  premier  aspect,  le  sens  le  plus  naturel.  Pour  peu  que 
d'autres  arguments,  d'autres  indices  vinssent  la  corroborer,  nous  adopterions 
sans  hésiter  cette  interprétation.  Mais  ne  peut-on  pas  aussi,  sans  faire  grande 
violence  au  texte,  l'entendre  autrement?  L'autorité  de  Robert  pour  le  fait 
dont  il  s'agit  est  Boémond;  mais  l'a-t-il  su  de  lui  directement  et  dans  le  temps 
même?  Ne  pourrait-il  pas,  à  la  rigueur,  s'être  exprimé  de  la  sorte,  s'il  y  avait 
eu  entre  eux  des  intermédiaires,  s'il  avait  su  la  chose  de  Croisés  revenus  en 
France,  ou  s'il  en  avait  tiré  le  récit  de  quelque  autre  chroniqueur?  Nous 
n'osons  nous  prononcer;  il  nous  reste  des  doutes.  Cet  habuimus  est  spécieux, 
mais  point  assez  fort  pour  nous  convaincre  entièrement,  réfuter  les  pré- 
somptions contraires  et  détruire  l'impression  générale  que  laisse  la  lecture  de 
la  chronique. 

Nous  avons  dit  que  l'ouvrage  refait  et  amplifié  par  Robert  paraissait  être 
le  Tuebœuf  abrégé,  le  Gesta  Francorum  et  aliorum  Hierosotymitanorum,  seu 
Tudebodus  abbreviatus,  qui  est  le  second  des  récits  contenus  dans  le  présent 
volume.  La  table  synchronique  des  événements  de  la  Croisade,  que  nous 
donnerons  dans  le  volume  suivant,  rendra  facile  la  comparaison  de  l'ouvrage 
original  avec  celui  du  prieur  de  Senuc,  et  montrera  en  même  temps  qu'il  ne 
puisait  pas  à  une  seule  source.  Pour  un  certain  nombre  de  faits  et  de  détails, 
omis  par  l'abréviateur,  nous  verrons  qu'il  se  rencontre  avec  tel  ou  tel  autre 
des  récits  contemporains.  Il  y  a  aussi  quelques  événements,  comme  la  mort 

1  Voyez  ci-après,  i.  JX,  c.  xvn,  p.  874  el  875.  * 


Digitized  by  Google 


xlvj  PRÉFACE. 

d'Odon  de  Beaugenci1,  celle  de  Gérard  de  Melion2,  qui  ne  sont  rapportés 
que  par  Robert  et  ne  se  trouvent  dans  aucun  autre  des  historiens  qui  nous 
restent.  De  même,  il  nous  donne  seul  l'entretien  de  Kerboga  et  du  Provençal 
renégat3;  le  discours  d'Adhémar,  évêque  du  Puy,  avant  la  bataille  contre  Ker- 
boga4; certains  détails  du  récit  de  l'ambassade  du  calife  d'Egypte,  et  particu- 
lièrement le  discours  des  envoyés5,  etc.  Parmi  ces  additions,  il  en  est  (les 
discours  par  exemple)  qui  sont  plutôt  des  ornements,  que  de  vraies  preuves 
d'originalité;  mais,  par  quelques  autres,  Robert  prend  pour  nous  le  caractère 
d'un  auteur  original,  soit  qu'il  ait  été  réellement  le  premier  narrateur,  soit 
que  les  écrits  qu'il  peut  avoir  copiés  ne  soient  point  parvenus  jusqu'à  nous. 

On  peut  voir  dans  Y  Histoire  littéraire6  les  éloges  et  les  critiques  dont  Robert 
et  son  histoire  ont  été  l'objet.  Ni  ces  éloges  ni  ces  critiques  n'ont  rien,  ce 
nous  semble,  qui  s'applique  bien  spécialement  à  lui  et  qui  le  caractérise.  11 
nous  dit  lui-même,  à  la  fin  de  son  Prologue,  que  ceux  qui  liront  son  livre  n'y 
trouveront  rien  de  frivole,  aucun  mensonge f  aucune  bagatelle,  et  qu'il  ne 
racontera  que  la  seule  vérité  :  Sciant  qui  hœc  legerint  vel  audierint  quia  nihil 
friuoli,  nihil  mendacii,  nihil  nugarum,  nisi  quod  verum  est  enarrabimus1 .  Ce 
témoignage,  plus  sincère  que  vrai,  c'est-à-dire  applicable  à  l'intention  cons- 
tante du  narrateur  bien  mieux  qu'à  la  nature  de  quelques-uns  de  ses  récits, 
il  n'avait  ni  plus  ni  moins  le  droit  de  se  le  rendre  que  la  plupart  des  histo- 
riens de  la  même  Croisade.  Les  fables  qu'on  lui  a  reprochées,  il  n'est  pas  seul 
à  les  rapporter,  et  elles  ne  justifient  pas  cette  accusation  de  mensonge  et 
de  fiction  qu'on  a  fait  peser  sur  lui  tout  particulièrement,  au  point  de  le 
soupçonner,  de  préférence  à  tous  les  écrivains  de  son  temps,  d'être  l'auteur 
du  Roman  de  Turpin.  11  est  naïf,  et  çà  et  là  crédule  à  l'excès,  mais  pas  plus  que 
ne  l'étaient  en  général  ses  contemporains;  et,  quant  à  la  forme,  il  ressemble, 
par  la  frivole  préoccupation  du  style,  par  la  vaine  recherche,  à  tous  ceux 
qui  alors  se  piquaient  de  littérature  et  de  beau  langage  :  encore  pousse-t-il 
moins  loin  que  plus  d'un  la  prétention  et  le  mauvais  goût.  Laborieusement 
maniéré  en  maint  endroit,  si  on  te  compare  à  Tuebœuf,  il  est  presque  simple 
et  naturel  auprès  de  Raoul  de  Caen. 

Qu'on  nous  permette  d'ajouter  ici  quelques  mots  sur  un  doute  que  nous 
laisse  la  première  phrase  du  Discours  apologétique.  Le  texte  adopté  dit  que 
*  c'est  par  l'ordre  d'un  abbé  nommé  Bernard,  homme  lettré  et  vertueux ,  que 
«  Robert  a  écrit  son  livre8,  »  et  les  auteurs  de  Y  Histoire  littéraire9  n'hésitent 
point  à  faire  de  ce  Bernard,  l'abbé  de  Marmoutier  dont  nous  avons  parlé,  le 
persécuteur  de  Robert.  H  n'est  pas  impossible,  mais  il  peut  paraître  extraor- 
dinaire que  ce  soit  l'auteur  même  de  sa  ,  disgrâce  qui  lui  ait  imposé  une  telle 
tâche,  et  que  lui,  pour  obéir  à  celui  qui  l'avait  excommunié  (scribere  com- 
pubus  per  obedientiam)  \  l'ait  entreprise  et  exécutée,  non  comme  on  fait  une 
pénitence  accomplie  à  contre-cœur,  mais  avec  un  soin  et  une  recherche  qui 

1  Voyez  ci-après,  p.  83 1.  *  T.  X,  p.  327. 

*  Voyez  p.  833.  7  Voyez  ci-après,  p.  723. 

3  Voyez  p.  828.  8  Voyez  p.  721. 

4  Voyez  p.  829.  *  T.  X,  p.  326. 

*  Voyez  p.  791. 


Digitized  by 


Google 


PREFACE.  XLVII 

seraient  plutôt  des  marques  d'une  très-bonne  volonté  et  du  goût  pris  au  tra- 
vail. Quand  même  les  manuscrits  seraient  tous  d'accord  sur  le  nom  propre 
Bernardus,  on  pourrait  encore,  nous  le  pensons,  se  demander  si  c'est  bien 
l'abbé  de  Marmoutier  que  ce  nom  désigne;  mais  l'accord  sur  le  nom  même 
n'existe  pas.  Bernardas  ne  se  lit  en  toutes  lettres  que  dans  deux  manuscrits  : 
manuscrits  du  xiie  siècle,  il  est  vrai,  l'un  de  Tours,  et  l'autre  du  Vatican; 
sept  autres,  dont  quatre  du  xiie,  et,  parmi  eux,  notre  manuscrit  principal  (A), 
de  la  Bibliothèque  impériale  de  Paris,  n'ont  que  l'initiale  B1;  un,  également 
du  xne,  porte,  au  lieu  du  B,  un  N,  qui  a  été  reproduit  par  l'édition  princeps 
et  par  celle  de  Bongars;  enfin  six  manuscrits  moins  anciens,  des  xme,  xiv*, 
xve  et  xvie  siècles,  donnent  Benedictus.  Cette  diversité  de  leçons  empêche, 
comme  on  voit,  de  rien  affirmer,  et  peut-être,  au  lieu  de  trancher  la  ques- 
tion en  mettant  Bernardus  dans  le  Jexte,  eussions-nous  mieux  fait  de  la  laisser 
indécise  et  de  nous  borner  à  imprimer  l'initiale  B.  Pour  faire  admettre  la 
chose,  malgré  son  invraisemblance,  ne  faudrait-il  pas  tout  au  moins  que  les 
manuscrits  fussent  unanimes  ou  qu'il  y  eût  plus  deecord  entre  eux? 


Pour  établir  le  texte  de  cette  nouvelle  édition,  nous  nous  sommes  servis  des 
manuscrits  et  des  livres  suivants,  que  nous  avons  cotés  de  A  à  Z.  Les  variantes 
fournies  par.ces  textes  divers  ont  été,  autant  qu'il  a  dépendu  de  nous,  rele- 
vées avec  soin.  Malheureusement  la  personne  chargée  par  M.  Le  Bas  de  col- 
lationner  les  manuscrits  de  Rome  ne  fit  ou  n'envoya  qu'une  portion  de  son 
travail  :  de  là,  dans  cette  partie  des  variantes,  quelques  lacunes  regrettables. 

A  est  le  manuscrit  5129,  fonds  latin  de  la  Bibliothèque  impériale  de  Paris, 
in-folio,  parchemin,  xnc  siècle,  lettres  ornées.  Il  vient  de  Letellier,  arche- 
vêque de  Reims.  Ce  manuscrit,  que  nous  avons  pris  pour  base,  contient  : 

i°  Roberti  Monaghi  Historia  Iherosolimitana; 
20  Descriptio  locorum  circa  Hierusalem  adjacentium  (par  Fretellus); 
3°  Historia  Gilonis  cardinalis,  de  Via  Ierosolimitana; 
4°  Hildebertus  Cenomanneiisis,  de  Operibus  seœ  dierum; 
5°  Descriptio  sanctuçLrii  Lateranensis  ecclesiœ; 
6°  Versus  Hildeberti; 
'  70  Vies  de  Saints,  etc. 

8°  Historia  Hildeberti,  de  Mahumeth. 

B  fait  partie  du  fonds  Notre-Dame,  n°  102,  à  la  Bibliothèque  impériale, 
xne  siècle.  Nous  en  avons  donné  la  description  (ci-dessus,  p.  xxxiv)  à  l'article 
de  Foucher  de  Chartres. 

C  est  le  n°  55o7  du  fonds  latin  de  la  Bibliothèque  impériale,  parchemin, 
in-folio,  xve  siècle.  Il  vient  de  Lancelot. 

D  appartient  au  fonds  de  Saint-Victor,  n°  909,  Bibliothèque  impériale, 
parchemin,  in-folio,  xivc  siècle. 

1  Le  manuscrit  de  Bruxelles,  n°  9828 ,  ne  donne  également  que  cette  initiale  B. 


Digitized  by 


Google 


XLVII1  PRÉFACE.  > 

E  fait  partie  du  fonds  de  Compiègne,  n°  4i,  Bibliothèque  impériale,  par- 
chemin ,  xiii*  siècle. 

F  (ancien  fonds  Colbert  3837),  n°  55o8  du  fonds  latin  de  la  Bibliothèque 
impériale,  in-folio,  parchemin,  xive  siècle. 

G  (ancien  fonds  Colbert  3873),  n°  55o<),  fonds  latin  de  la  Bibliothèque 
impériale,  parchemin,  in-folio,  xv6  siècle. 

H  est  le  n°  1 3,936  du  fonds  latin  de  la  Bibliothèque  impériale,  parchemin, 
in-folio,  xve  siècle.  C'était  auparavant  le  n°  1 4 1 8  de  Saint-Germain  latin. 

I  est  le  n°  5i3o  du  fonds  latin,  papier,  xvic  siècle.  Il  vient  de  Delamare, 
et  contient  le  fragment  de  Foucher  qui  a  été  imprimé  dans  la  première  édi- 
tion de  Robert  le  Moine1. 

K,  manuscrit  de  Copenhague,  n°  2159,  in-f°li°t  parchemin  et  papier, 
xine  siècle.  Il  renferme  Robert  le  Moine  et  les  Gesta  Francorum  Iherusalem 
expugnantium. 

L,  manuscrit' du  Vatican,  n°  1795,  in-folio,  parchemin,  xiie  siècle.  H  com- 
prend : 

i°  Historia  Daretis  Phrigii; 

2°  De  origine  et  gestis  Francoram  usque  ad  regem  Ludovicum  Balbum; 

3°  De  gestis  Longobardorum; 

k°  De  gestis  Alexandri  magni; 

5°  De  sibillis,  et  prœdictionibus  sibillœ  Tiburtinœ; 

6°  Roberti  Monachi  Historia  Iherosolimitana. 

M,  qui  appartient  au  Vatican,  n°  2000,  parchemin,  in-folio,  xii6  siècle, 
contient  l'Histoire  de  Robert,  et,  à  la  suite,  un  traité  de  rhétorique  commen- 
çant ainsi  :  Sunt  tria  gênera  quœ  nos  figuras  appellamus. 

N,  Vatican,  n°  2001,  parchemin,  in-folio,. xii6  siècle.  M.  Le  Bas  en  a  laissé 
la  description  suivante  :  «  Sur  le  frontispice  se  trouve  le  portrait  en  pied  d'un 
empereur  tenant  en  main  le  globe  surmonté  de  la  croix,  avec  la  croix  sur  la 
poitrine,  et  sur  le  bouclier  placé  derrière  lui,  à  droite.  Un  moine,  d'une  sta- 
ture quatre  fois  moins  grande,  s'élève  dans  les  airs,  à  gauche,  pour  lui  offrir 
un  livre.  Au  haut  de  la  page,  on  lit  : 

Hic  est  depictus  Rome  César  Fridericus. 
Signifer  invictas  celorum  régis  arnicas. 

En  dehors  et  autour  de  l'encadrement,  de  gauche  à  droite  : 

+  César  magnifions  pias  augustas  Fridericus 
De  terra  Domini pellat  gentem  Sala[dini\. 

Derrière  le  moine,  on  lit  :  Henricus  prepositus. 

1  Vovex  ci-après,  p.  720  et  noie  a. 


Digitized  by 


I 


PRÉFACE.  xlix 

Entre  les  lignes  de  l'encadrement,  en  lettres  alternativement  rouges  et 
noires  : 

Nulli  pacificum  Sarraceno  Fridericum  + 
Dirigat  iste  liber  abi  sit  locus  A  NECE  LIBER. 

Ce  manuscrit  a  été  écrit  avant  Tan  1190  par  le  prévôt  Henri  pour  Henri 
de  Schefdeier,  qui  dut  1  offrir  à  Frédéric  Ier  Barberousse,  avant  son  départ 
pour  la  Croisade.  » 

0,  Vatican,  n°  2  0o5,  parchemin,  in-folio,  xnc  siècle,  contient  : 
1 0  Hisioria  Britonum  ; 

2°  Robert  1  Monachi  Hisioria  Iherosolimitana. 

P,  Vatican,  n°  3901 ,  papier,  xvie  siècle,  paraît  être  une  copie  du  manus- 
crit 1795.  Après  l'Histoire  de  Robert  vient  une  lettre  du  patriarche  de  Jéru- 
salem et. des  évêques  grecs  et  latins  au  clergé  d'Occident. 

Q,  fonds  de  la  reine  Christine  (Reginœ),  n°  658,  xnc  siècle,  parchemin.  A 
la  suite  de  Robert  le  Moine  se  trouve  l'opuscule  :  De  decem  captionibus  Hieru- 
salem. 

R,  fonds  Ottoboni,  n°  8,  parchemin,  xmc  siècle. 

S,  Palatinus,  n°  962,  parchemin,  XVe  siècle.  Après  l'histoire  de  Robert  se 
lit  la  lettre  du  patriarche  de  Jérusalem. 

T,  manuscrit  de  la*  bibliothèque  de  Tours,  parchemin,  lettres  ornées, 
in-/i°,  xiie  siècle,  n°  923  (provisoire),  ancien  n°  166  de  Marmoutier.  Ce  ma- 
nuscrit appartenait,  vers  1695,  à  un  médecin  nommé  Perdrius. 

U  est  le  n°  146  de  la  bibliothèque  de  la  Faculté  de  médecine  de  Mont- 
pellier, et  vient  de  Bouhier1;  xni°  siècle,  parchemin. 

î 0  Roberti  Monachi  Historia  Iherosolimitana  ; 

2°  Incerti  auctoris,  De  concepta  et  nativitate  B.  Marke  Virginis  (attribué  à  saint  Jérôme); 
3°  Libellas  de  miraculis  B.  Mariœ  Virginis  ; 
k°  Passio  S.  Thomœ  apostoli. 

V,  n°  235  de  la  bibliothèque  de  la  Faculté  de  médecine  de  Montpellier, 
parchemin,  xmc  siècle,  vient  aussi  de  Bouhier2.  11  contient  : 

i°  Roberti  Monachi  Historia  Iherosolimitana; 

20  T.  Turpini,  archiepiscopi  Remensis,  Historia  Caroli  Magni; 

3°  Calixti  papae  U  Libellas  de  morte  et  inventione  corporis  B.  Tarpini; 

à°  Anonymi  Libellas  de  S.  Jacobi  in  Galecia  miracalis; 

5°  Vita  55.  Amici  atqae  Amelii; 

6°  Libelli  de  translatione  5.  Jacobi. 

1  Voyez  Catalogue  des  manuscrits  des  bibliothèques  des  5  Voyez.  Catalogue  cité,  t.  I,  p.  375. 

départements,  t.  I,  p.  34  a. 


Digitized  by 


l  PRÉFACE. 

X,  n°  43 4o  du  British  Muséum,  fonds  harléien,  à  Londres,  parchemin, 
xuie  siècle.  Ce  manuscrit  porte  par  erreur  le  nom  de  Raimundus  de  Agellis. 
Le  commencement  de  l'Histoire  de  Robert  manque.  Ce  texte  a  été  colla- 
tionné  par  M.  Langlois. 

Y  est  l'édition  princeps,  publiée  à  la  fin  du  xve  siècle.  Nous  nous  sommes 
servis  de  1  exemplaire  de  la  Bibliothèque  impériale  de  Paris,  J.  286  A 
(réserve). 

Z  est  le  texte  donné  par  Bongars,  dans  les  Gesta  Dei. 

Nous  avons  connu  trop  tard  pour  nous  en  servir,  notre  texte  étant  déjà 
imprimé,  le  manuscrit  de  l'Université  d'Upsal,  n°  25,  in- 4°,  parchemin,  fin 
du  xne  siècle.  Ce  manuscrit,  dont  nous  devons  la  communication  à  l'obligeance 
de  M.  Riant,  qui  l'avait  emprunté  pour  ses  propres  travaux,  vient  d'un 
savant  danois,  André  Velleius,  chanoine  à  Rypen,  qui  se  proposait,  en  1 584, 
de  donner  une  nouvelle  édition  de  l'Histoire  de  Robert  le  Moine.  Il  avait  déjà 
rédigé  sa  préface;  elle  se  trouve  en  tête  du  manuscrit,  nous  la  reproduisons 
ci-après  (voyez  p.  lii-lv). 

Ce  texte  de  Robert  le  Moine  paraît  se  rapprocher  beaucoup  de  notre  ma- 
nuscrit A  (le  n°  5129  de  la  Bibliothèque  impériale),  qui  nous  a  servi  de 
base.  La  division  en  livres  et  en  chapitres  est  la  même  que  dans  A. 

Après  l'Histoire  de  Robert,  terminée  par  les  mots  explicit  liber  nonus,  est 
une  description  de  Jérusalem,  qui  commence  ainsi  :  Incipit  de  siiu  sancte  civi- 
tatis  Jherusalem  :  Quia  vero  de  nominibus  et  conditoribus  sancte  civitatis  quedam 
breviter  prelibaverimus,  restât  ut  de  situ  ejus  etiam  aliqu^id  dicamus  :  Situs  sancte 
civitatis  qui  nunc  est  murorumque  ambitus,  etc.  Cette  description  est  extraite 
des  Gesta  Jherusalem  expugnantium1 ,  premier  abrégé  de  Foucher  de  Chartres. 
Un  plan  de  Jérusalem  est  joint  à  la  description  (f*  39). 

Aux  feuillets  4o  et  suivants  se  trouve  une  continuation  de  l'histoire  de 
Robert  :  Incipit  liber  XttS  historiœ  Iherosolimitanœ.  Post  hœc  Boamundus  Antio- 
chenus  et  Balduinus  Rothasiensis  audientes  civitatem  Iherusalem  a  nostris  expug- 
natam,  etc.  La  dernière  phrase  commence  par  :  Venerandus  Podiensis,  etc.  et 
à  la  fin  du  livre  est  écrit  :  Explicit  liber  Xas. 

Ce  livre  dixième  ajouté  à  Robert  le  Moine  est  un  extrait  du  premier  abrégé 
de  Foucher  intitulé  Gesta  Francorum,  qui  a  été  publié  d'abord  par  Bongars 
(p.  578),  et  qui  a  été  réimprimé  dans  le  présent  volume,  p.  5 18  (cap.  xl). 

A  la  suite  vient  : 

Le  livre  de  Fretellus  :  Incipit  de  nominibus  Locorum  sanctoram  et  de  situ  eoram.  Ebron  me- 
tropolis  olim,  etc.;  fin  :  Fulco,  tercius  cornes  Andegavensis  et  Cenomannorum.  Explicit  hysloria 
Jerosolimitana. 

Nomina  episcoporum  Iherosolimitanorum. 

De  origine  Pylati,  et  de  actibus  ejus. 

De  natione  Jude,  (radiions  Domini. 

Incipit  relacio  Nicodemi  de  passione  et  resurrectione  Domini  '2. 
1  Voyez  ci-après,  p.  509.  —  *  Cf.  Thilo,  p.  /|(). 


Digitized  by 


PRÉFACE.  li 

Trithème,  cité  par  Bon  gars  l,  dit,  dans  sa  notice  sur  Robert  le  Moine,  que 
son  ouvrage  était  divisé  en  dix  livres.  Cependant  tous  les  manuscrits  consultés 
par  nous  n  en  contenaient  que  neuf  et  se  terminaient  avec  la  bataille  d'As- 
calon.  Nous  pouvions  craindre  que  ce  livre  dixième,  dont  nous  n  avions  pas 
encore  trouvé  le  texte,  ne  renfermât  une  suite  inédite.  Nos  doutes  sont  dé- 
sormais levés  :  ce  livre  dixième  n  est  évidemment  qu'une  continuation  ajoutée 
après  coup ,  comme  celle  qui  se  -trouve  à  la  fin  du  manuscrit  d'Upsal. 

La  Bibliothèque  royale  de  Bruxelles  possède  un  fort  beau  manuscrit  de 
Robert,  n°  9823,  in-folio,  xne  siècle.  Nous  lavons  décrit  plus  haut  (p.  xxxv), 
à  l'article  de  Foucher  de  Chartres.  Ce  texte  paraît  se  rapprocher  beaucoup  de 
notre  manuscrit  A,  n°  5129  de  la  Bibliothèque  impériale2. 

L'Histoire  de  Robert  le  Moine  a  été  publiée  plusieurs  fois. 

La  première  édition  date  de  la  fin  du  xve  siècle.  L'exemplaire  qui  est  à  la 
Bibliothèque- impériale  (réserve,1  J  286  A)  est  un  petit  in-4°,  relié  en  maro- 
quin rouge,  aux  armes  de  France.  Au  commencement  se  trouve  la  lettre  de 
l'empereur  Alexis  au  comte  de  Flandre  :  Oc  (hoc)  exemplar,  etc.  Puis  vient 
l'Histoire  de  Robert  le  Moine.  A  la  fin  de  cette  histoire,  après  les  mots, 
Factum  est  autem  prelium  hoc  ad  laudem,  etc.  (1.  IX,  c.  xxiv,  p.  880) ,  on  lit  : 
lis  peractis,  plaçait  quibusdam  in  patriam,  etc.  fragment  emprunté  à  Foucher 
de  Chartres.  Le  texte  de  Robert  reprend  aux  mots  :  Quia  vero  historiens 
sermo,  etc.  Après  l'Histoire  de  Robert,  se  trouve  la  lettre  du  patriarche  de  Jéru- 
salem que  nous  avions  mentionnée  plus  haut  (aux  manuscrits  P  et  S).  Le  livre 
se  termine  par  ces  mots  :  Explicit  hystoria  de  ilinere  contra  Tnrchos.  Dans  ce 
volume,  il  n'y  a  ni  titre,  ni  lettres  capitales  (la  place  de  celles-ci  est  restée 
en  blanc),  ni  chiffres/  ni  réclames.  Les  auteurs  de  Y  Histoire  littéraire3,  sur  la 
description  d'un  exemplaire  de  cette  édition  qui  leur  avait  été  envoyée  de 
Limoges,  ont  cru  qu'elle  avait  été  imprimée  à  Paris  avant  1^76;  mais,  selon 
Brunet\  elle  doit  être  sortie  des  presses  de  Therhoernen,  imprimeur  de  Co- 
logne, entre  1^70  et  1^72. 

En  1 533,  parut  chez  Henricus  Pétri,  à  Baie,  un  volume  in-folio,  renfermant 
Robert  le  Moine  et  plusieurs  pièces  détachées,  sous  le  titre  de  Bellum  christia- 
norum  principum  contra  Sarracenos.  Reuber  5  l'inséra  dans  sa  collection  des 
Scripiores  rerum  germanicaram,  in-folio,  Francfort,  i583;  Hanau,  1619. 
Joannis,  en  donnant  une  nouvelle  édition  de  cette  collection,  joignit  au  texte 
de  Robert  les  remarques  de  Barthius,  et  le  fit  précéder  d'une  préface.  Bon- 
gars,  dans  les  Gesta  Dei,  assigna  le  second  rang  à  notre  historien;  et  se  servit, 
pour  établir  son  texte,  outre  l'édition  du  xvc  siècle,  des  manuscrits  de  Nicolas 
Lefebvre,  de  ceux  de  Laurent  Bochel,  et  de  ceux  qu'il  possédait  lui-même. 

Il  existe  plusieurs  traductions  de  l'Histoire  de  Robert  : 

Une,  en  langue  allemande,  publiée  en  1482,  dont  M.  Riant  possède  un 

1  Voyez  la  préface  de  Bongars,  ci-après,  p.  71g.  Lini,  un;  à  Troyes,  deux,  n°*  A70  ter  et  2268;  à  Klos- 

*  Les  manuscrits  de  Robert  le  Moine  sont  très-nom-  ter-Neuburg,  un;  à  Vienne,  trois;  à  Wolfenbûttel,  un 

breux.  Outre  ceux  que  M.  Le  Bas  a  fait  collationner  pour  du  xn*  siècle;  à  Giessen,  un;  à  Hambourg,  un,  etc. 

cette  édition ,  il  en  existe  un  à  la  Bibliothèque  de  Sainte-         3  T.  X ,  p.  3a8-33o. 

Geneviève  de  Paris  ;  a  Berne ,  un  ;  à  Cambrai ,  un ,  n*  7 1  o ,  4  Manuel  du  libraire,  b*  édition ,  t.  IV,  p.  1 334- 1 335 . 
xir  siècle;  à  Saint-Gall,  trois,  n"  3ao,  5^7  et  620;  à  s  Voyez  ci-après,  p.  719,  note  h. 

m.  H 


Digitized  by 


PREFACE. 


exemplaire,  qui!  a  bien  voulu  nous  communiquer.  Au  lieu  de  titre,  on  lit  en 
tête  le  préambule  suivant,  dont  nous  reproduisons  exactement  l'orthographe  : 

jjifiiarl)  wlgt  fin  nmrljaft  vni  bmtxtc  Ijtetari  wxt  hit  turke  m  attire  geBrljlecljt  itx  m$itu~ 
bxqtn  Me  cxisteUt ften  Mrclje  *0r  vil  taré  m  mamgrrUg  t»et«  angtforljten  aur t)  tnl  Ijetltger  sut 
in  txxBttlxc Ijfr  tant  beatrttten  grttôt  in  betzairogra  Si  ht  nntartattg  graacljt  Ijaben.  Bantmb  ntt 
frrabà  t6t  2tt)drrn  fra*  whr  çete  frnr  gUtrijeu  aurt)  frulim  tm  Ufora  nriwBm  waacljfii  ftalben  t>n«r 
aànîtai  tm  mtBBdaien  tt.  Bmljalben  bapat  ftrbamt*  ier  auto  bnwflt  mari  rtn  Conrtlhtm  zrbr- 
rufftn.  21U  attrl)  ht  km  aelbro  Canriltum  mtltcl)  beôcljloaôm  warfr  zn  irm  Ijetliflê  grab  eut  Ijnr- 
fart  zroolbrîgfn  tmb  rofonr  Me  ungltubtgfit  mieften  al*  aurt)  be*ri)arf)  ht  raa«  Mi  klarltrljer 
uememm  mirât  in  ter  naripalgeitôeit  tititarmu 

Tout  à  la  fin»  au  recto  du  9^  et  dernier  feuillet,  se  trouvent  le  nom  de 
Timprimeur,  le  lieu  de  l'impression  et  la  date  : 

Wtat  ruarljafftige  Ijçatarç  t)at  grfrntrkt  jjamt*  0amler  hu  2lng0pnrg  uni  uatlenttbet  an  mantag 
uor  3eorg.  Shma  zr  tm  CXXX33  {are  et  *. 

Trois  traductions  en  langue  italienne  : 

La  première,  la  plus  ancienne  :  «  Historia  di  Roberto  Monaco  délia  guerra 
«  fatta  da principi  christiani  contra  Sarracini,  per  l'acquisto  di  Terra  santa,  tra- 
«  dotta  per  M.  Franc.  Baldelli;  Firenza,  i552,  in-80;» 

La  seconde,  due  à  Sébast.  Ciampi  :  «  La' Guerra  per  li  principi  cristiani  guer- 
«  raggiata  contra  i  Sarraceni,  Firenza,  1825,  in-8°;  » 

La  troisième,  toute  récente  :  «  La  prima  Crociata.  .  .  di  Roberto  Monaco, 
«  tradotta,  con  note  e  schiarimenti,  dal  prof.  G.  B.  Ceresato;  Nizza,  i85/», 
«  3  vol.  in-160.  » 

M.  Guizot  a  publié  une  traduction  française  de  notre  histoire  dans  sa  Col- 
lection de  mémoires ,  t.  XXIII,  p.  299-^76  (Paris,  1825). 

Nous  plaçons  ici,  à  la  suite  de  cette  notice,  le  titre  et  la  préface  composés 
par  André  Velleius  pour  l'édition  qu'il  avait  préparée  de  Robert  le  Moine. 

HISTORIA 

BELLI  SACRI,  -  * 

GESTI 

ANTE  ANNOS  PENE  QUINGENTOS 
A  PRINCIPIBUS  CHRISTIAMS,  CONTRA 
SARACENOS,  PRO  RECUPERANDA 
TERRA  SANCTA , 
DESCRIPÏA 
A 

ROBERTO  QUODAM ,  MONACHO  G  ALLO, 

EDITA  ANTE  ANNOS  QUINQUAGINTA , 
LIBR1S  OCTO,  NUNC  DECEM  COMPLETIS 
DENUO  IN  LUGEM  PRODUCTA, 
OPERA 

ANDREA  SEVERINI  VELLEI 
ANNO  DOM1NI  MD.LXXXIIII. 

1  Le  manuscrit  de  celle  traduction  allemande  est  à  r  En  i5oa,  in-4°  (Panzer,  Sapplem.  n°  53o);  2°  à  Mu- 
Saint-Gall,  n°  547.  Elle  a  été  réimprimée  plusieurs  fois:       nich,  en  i5i8,  in-4°  (Weller,  Repertorium  typographe 


Digitized  by 


PREFACE.  lui 

Non  defuturos  arbitrer,  mi  generose  Domine  Erice,  qui  (ut  nunc  sunt  tempora)  hune  Duo 
au  tore  m,  quem  T.  G.  offerimus,  ut  paru  m  elegantem  et  minus  purum  put  um  carpere  prae-  ,n  mérita  ^ 
sumant.  Neque  enim  negari  certe  potest  eum  magis  simplicis  lidei  ac  candoris  in  historia  de8,deranl"r 
scribenda  fuisse  studiosum,  quam  religiosae  veritatis  aut  eloquentiae  alicujus  peculiaris. 

Quorsum  igitur  hic,  dices,  editur  hoc  aevo,  eruditorum  et  elegantium  scriptorum  tam 
fertili?  Fateor  ingénue,  quum  primum  de  eo  edendo  cogitassem,  matura  statim  delibera- 
tione  me  mutasse  consilium ,  quod  et  rude  esset  et  barbarum  plane  multis  in  locis  ipsius 
dicendi  genus,  et  narrationes  quasdam  a  fideli  pietate  aliénas  historiae  inspergeret. 

Verum,  ubi  ait i us  mecum  perpenderem  neminem,  quantumvis  praestantem,  autorem 
existere,  qui  naevis  suis  careat,  etiam  hujus  errata  apud  aequos  lectores  veniae  locum  reper- 
tura  confîdebam. 

Etenim  quum  professione  monachus  exstitit,  quo  ulterîus  progredi  potuit,  quam  eum  Excusatur 
iniqua  ejus  saeculi  in  quod  inciderat  sinebant  tempora?  certisTe'causis 

Neque  dubium,  si  ipsi  nostrum  vivere  contigisset  saeculum,  quin  et  seipsum  et  sui  ordinis 
morum  ac  studiorum  rationes  improbaret  merito. 

Feratur  itaque  in  bibliothecis  doctorum,  loco  subselliorum  imo.  Et  reponantur  sane 
Sallustius,  Caesar,  Livius,  et  alii  de  meliori  nota  historiographi ,  tanquam  in  archivis  prin- 
cipum,  idque  eo  quo  merentur  styli  elegantiae  et  gravitalis  argumenti  jure  ac  nomine.  Ex 
his  orationem,  ex  his  judicium  formet  juventus,  eloquentiae  et  scientiae  politicae  studiosa, 
ut  sapere  et  fari  quae  sentit  possit  abunde. 

Hic  Robertus  noster  eo  se  nomine  non  venditat. 

Sunt  alii  autores  praestantes  multi,  ex  quibus  haurienda  venit  latini  sermonis  elegantia 
et  puritas.  Neque  ex  hoc  religionis  fundamenta  vera ,  aut  discenda  aut  defensanda ,  petenda 
veniunt.  Quae  quum  ab  innumeris  scriptoribus  sacris  vulgataatque  proposita  sint,  verendum 
non  est  ut  qui  judicio  alioquin  mediocri  valeat,  bujus  lectione  seduci  aut  labem  aliquam 
queat  attrahere. 

At  impedire  tamen,  inquies,  poterit  lectionem  meliorum,  quibus  ocium'majori  cum 
fruge  impendi  poterat?  Profecto  natura  ita  comparatum  video  ut  varietate  delectemuri  et, 
post  sérias  ac  graves  occupationes,  minoris  momenti  ac  ponderis  rébus,  quadam  ceu  animi 
munditate  nos  applicemus  et  inhaereamus  sine  fastidio.  Taedet  etiam  reges,  et  tui  ordinis, 
mi  Erice,  hommes,  assidue  pérorantes,  audire  viros  oratores  eloquentia  et  dexteritate  acu- 
minis  judicii  praestantes.  Immo  etiam,  ubi  colloquiorum  aulicorum  (quorum  omnia  acri 
quodam  sale  urbanitatis  ac  honestatis  condita  esse  oportet)  pertaesum  est,  alloquia  rustico- 
rum  lubenter  fertis,  et  quadam  etiam  aviditate  ac  patientia  auscultare  comperimini.  Et  quod 
mireris,  saepenimvero  quoque  accidit  ut,  quo  rudius  ac  magis  rustice  res  ipsas,  pleno  ac 
libero  ore,  sermoneque  fuco  et  phaleris  experte,  explicent,  eo  majori  cum  applausu  exci- 
piantur  et  gratia.  Sit  sane  hic  noster  autor  alicui  e  média  Jiorum  turba  conterendus.  Ne- 
mini  tamen  invito  obtruditur.  Légat  eum  nemo  cum  ocii  melius  collocandi  dispendio.  Fo- 
veantur  et  circumgestentur  in  sinu  delicati  isti  majoris  no/ninis  scriptores.  Hic  locum 
inveniet,  ubi  saties  cepit  animos,  multa  gravium  autorum  lectione  obrutos,  atque  secessum 
jam  et  relaxationem  requirentes.  Habet  enim  quo  lectorem  suum  morari  ac  remunerari  po- 
test cum  fœnore,  ut  insumti  in  ipso  temporis  minime  pœniteat.  Rem  tractât  non  futilem 
aut  ludicram,  sed  quae  optanda  solum  esset  ab  aliis  plenius  et  purius  perscripta.  Proponit 
exempla  luculenta  utriusque  generis,  ut  invenias  facile  quod  laudes  et  in  vita  imiteris, 
quodque  vicissim  improbes  actotis  averseris  viribus.  Quis  enim,  pectore  natus  vere  gene- 
roso,  ad  memorabilia  virtutis  facinora  non  penitus  inflammetur,  ubi  hinc  legendo  cognoscit 
quo  ferventissimo  gloriae  Dei  et  Ecclesiae  zelo  tôt  praeclari  principes,  tôt  tamque  nobiles 

rum,  n°  1 1  53 )  ;  3°  en  i584,  dans  le  Beyssbuck  dess  deux  traductions  flamandes  ;  i°  Harlem,  1/186 ,  in-folio  ; 
heyligen  Lands,  collection  de  voyage»  publiée  à  Franc-  a"  Anvers,  i544,  in-folio;  el  une  version  anglaise,  de 
fort  par  Feyerabend.  M.  Paul  Riant  nous  signale  encore       Caxlon,  i48a,  in-folio. 

h  . 


Digitized  by 


Googl 


liv  PRÉFACE. 

heroes,  hanc  expeditionem  sacram  sponte  susceperint,  gnaviter  peregerint  atque  ope  prae- 
sentis  Dei  opt.  max.  perfecerint?  Déserta  patria,  relictis  conjugibus  cura  iiberis  dulcissi- 
mis,  posthabitis  amplissimis  ditionibus,  praediis,  opibus  ac  deliciis  omnibus,  vitam  devo- 
verunt  huic  militiae  sacra,  neque  prius  quiescendum  rati,  quam,  puisis,  fugatis  ac  caesis 
cbristiani  nominis  hostibus,  loca  reciperent.sancta,  in  quibus  postea  et  cultum  divinum, 
quantum  ea  ferebant  tempora,  postliminio  quasi  reductum,  restaurarunt,  et  sedem  liberi 
regni  ac  novi  imperii  constituerunt. 

Magni,  ut  scis,  mi  Erice,  restât  nominis  umbra  Haraldoruin,  Gormonum,  Canutoruni, 
et  caeterorum  nostrae  gentis  regum  ac  procerum  veterum,  sed  summa  et  nullo  aevo  interi- 
tura  laus  comitatur  Suenonem,  filium  ejusdem  nominis  régis  Daniae,  quod  relicta  patria 
comitem  se  praebuerit  hujus  militiae  votivae.  Praedicetur  de  eo  tantisper,  dum  mundus  du- 
rabit,  quod  adeo  heroico  ac  magnanimo  pectore  juvenis,  ut  perbibet  de  eo  historia,  génère, 
fama  et  moribus  illustris,  adduxerit  secum  équités  mille  quingentos  optime  armatos,  et, 
superatis  tandem  maximis longinqui  itineris  molestiis,  penetraverit  Tbraciam ,  atque,  relicta 
Nicaea,  demum  non  procul  a  Terma  oppido,  fortissime  una  cum  suis  solis  Danis  dimicans, 
caesa  jam  bostium  turba  innumera,  dono  acceptis  a  pâtre  moriebatur  in  armis.  Quis  in  haec 
intuetur  exempta  et  fortitudinis  non  agita tur  atque  animositatis  stimulis,  nisi  plane  stipes  sit 
et  plumbeus? 

Sed  longe  alia  nostrorum  est  temporum  ratio.  Alius  quoque,  pro  dolor!  Reipub.  chris- 
tianae  status.  Respice,  quaeso,  aevi  nostri  mores  atque  instituta.  Crevit,  nescio  quorum  ignavia 
ausim  dicere,  potentia  turcica.  Discidia  intestina  et  bella  Cbristianorum  civilia,  fenestram, 
immo  valvas,  aperuerunt  Turcis,  ut  nostra  nobis  ante  fores,  ante  oculos,  e  manibus  eripe- 
rent.  Exempla  notiora  sunt  quam  ut  commemoratione  longa  opus  sit.  Tu,  Erice,  adoles- 
cens  generose ,  audax  coram  spectator  eras,  non  sine  vitae  tuae  discrimine,  funeste  istius 
caedis,  édite  ante  annos  duodecim,  in  plurimos  sanctos  Dei  martyres,  detestandis  dolis 
peremtos  in  Metropoli  ejus  gentis,  quae  primae  fere  laudis  palmara  in  vindicanda  terra 
sancta  olim  obtinuit.  Ita  nunc  vice  versa,  cuncta  rétro  sublapsa  feruntur  :  fatali  nimirum  çt 
débitas  nostris  delictis  culpae,  non  virtutiaut  magnanimitati  bostium  nostrorum  peculiariter 
ascribendum.  Neque  enim  illa  est  aut  fuit  unquam  Turcorum  industria  aut  militaris  rei 
peritia,  ut  nostris  ea  in  parte  ullo  modo  superiores  censendi  sint.  Docet  praesens  bistoria, 
saepe,  exigua  militum  nostrorum  manu,  una  vice  atque  congressu  fusos  atque  ad  internecio- 
nem  caesos  esse  plures  exercitus  turcicos. 

Constat  quoque  veris  narrationibus  eorum  qui  inde  hue  ad  nos  redeunt,  non  esse  gen- 
tem  mahometicam  ita  fortem  atque  invictam ,  quemadmodum  nostra  nobis  fingit  ignavia  et 
caecitas,  quin  facile  terris  dolo  ac  fraude  occupatis  ejiceretur,  modo  nos  ipsi  nobis  non 
deessemus,  séria  ad  Deum  pœnitentia  et  mutua  inter  nos  animorum  concordia.  Sed  exstant 
hac  de  re  multorum  diserte  scripte  orationes,  adeo  ut  supervacaneum  ducam  hic  eadem 
oberrare,  quod  aiunt,  chorda.  Navarunt  illi  operam  praeclaram  et  laude  dignam.  Et  faceret 
operae  quoque  pretium,  si  quis  historiam  belli  sacri  in  unum  tanquam  corpus  redactum, 
oratione  magis  latina  quam  est  nostri  autoris  aut  Wilhelmi  Tyrii,  npvo  modo  conscriberet. 
Ego  dum  historiae  patriae  nostrae  restaurandae  incumbo,  et  varia  ac  laboriosa  indagine  ejus 
rei  adminicula  inquiro,  incidi  in  hune  Robertum,  in  bibliotheca  viri  omnium  praestantis- 
simi,  piae  memoriae  Domini  Johannis  Frisii.  Qui  ultra  quam  me  etiam  optare  competebat, 
totum  se  mihi,  dum  viveret,  dédit,  ita  quod  nihil  aut  celaret  aut  denegaret,  quod  insti- 
tuto  meo  arbitrabatur  conducere. 

Accipe  igitur,  mi  Erice,  pro  innata  animi  tui  generositate  summa,  hoc  nostrum  dedi- 
cationis  studium  benevola  mente,  et  ex  voluntatis  promptitudine,  non  operis  magnitudine, 
rem  aestima.  Labor  enim  noster  non  ita  magnus  fuit  in  hoc  autore  edendo,  nisi  quod  dum 
eum  reviderem,  quaedam  inter  legendum  correxerim,  quaedam  etiam  penitus  necessario 
immutaverim  ac  sustiderim.  Adjeci  librum  decimum  integrum  t  quem  nobis  exemplum  dicti 
nostri  Mecaenatis  carissimi  praebuit.  Librum  vero  septimum,  quem  typographus  industrius 


Digitized  by 


PREFACE.  lv 

Henricus  Pétri  unicum  reliquerat,  eum  in  duos  secuimus,  quemadmoduiii  fieri  jubebat 
codex  antiquus.  Caetera  quae  forte  aliis  videbuntur  aut  novanda  aut  penitus  tollenda,  aliorum 
reliqui  arbitrio.  Nam  singula  si  ad  vivum  resecare  placuisset,  quid  de  ipso  tandem  resti- 
tisset  autore  ?  Erant  in  eodem  volumine  huic  autori  ad juncta  quœdam  alia  scripta  vetusta , 
quae  alias  forte  communicabimus.  Hac  vice  vix  ocii  tantum  suflurari  licuit  justis  ac  statis  la- 
boribus,  ut  subcisivis  horis  haec  conficerem. 

Rogo  iterum  atque  iterum,  velit  T.  G.  ista  boni  consulere,  majora,  si  fata  ferant,  exspec- 
taturus  in  posterum.  Oro  Deum  ut  T.  G.  conservet  quam  diutissime  incoiumem  atque  flo- 
rentem  in  nominis  sui  gloriam  ac  patriae  communis  usum  salutarem.  Amen. 

Ripis  Phundusiorum  ,  cal.  Martii,  Anno  Domini  MDLXXX11II. 

G.  T.  addictus, 

Andréas  Velleius. 

x. 

STEPHANI,  COMITIS  CARNOTENSIS, 

ATQUE 

ANSELMI  DE  RIBODI  MONTE 
EPISTOL^1. 


Aux  histoires  dont  nous  venons  de  parier,  nous  joignons  trois  lettres,  qui 
sont  elles-mêmes  des  récits  partiels  de  la  première  Croisade,  et  des  récits  du 
plus  haut  intérêt,  puisqu'ils  émanent,  non  pas  seulement  de  témoins,  mais 
d'acteurs  :  et  l'un  des  deux  remplit  un  rôle  considérable  sur  cette  grande 
scène. 

Etienne  était  le  fils  aîné  de  Thibaut III,  comte  de  Champagne,  de  Brie, 
de  Blois  et  de  Chartres;  il  eut  pour  mère  Gersende,  fille  d'Herbert,  comte  du 
Maine5.  H  reçut  une  éducation  brillante  et  tint  même  sa  place  parmi  les  poëtes 
de  son  temps.  Raoul  de  Caen  vante  sa  libéralité  et  son  audace,  et  n'est  pas  éloi- 
gné d'en  faire  un  général,  un  chevalier  accompli3  :  Cujus  si  largitatem  hilaritas, 
si  audaciam  fervor,  quanti  debuerant,  illustrassent,  nihil  eideerat  ad  ducem,  nihil 
ad  strenuissimum  militum.  Etienne  épousa  Adèle,  fille  de  Guillaume  le  Con- 
quérant, roi  d'Angleterre  et  duc  de  Normandie  \  Geoffroi  de  £haumont  avait 
été  chargé  de  négocier  cette  alliance 5.  Il  se  montra  facile  et  généreux  dans 
ses  rapports  avec  le  clergé  de  ses  Etats.  En  1089,  il  fonda  à  Blois  le  prieuré 
de  Saint Jean-en-Grève ,  uni  à  l'abbaye  de  Pontlevoi6.  Vers  1096  il  faisait 
encore  une  donation  à  l'abbaye  de  Marmoutier7,  et,  plus  tard,  il  renonçait  en 


1  Cf.  Hisl.  litt.  t.  IX,  p.  a65-273  ;  Fabricius,  Bibl. 
med  et  inf.  lat.  t.  VI,  p.  ao5;  Struve  et  Meusel,  Biblioth. 
p.  290-291;  Michaud,  Biblioth.  des  Croisades,  t.  I, 
p.  445,  t.  II,  p.  463. 

*  Martène,  Ampliss.  collect.  1. 1,  p.  621;  Hildebert,  ep. 


3  P.  616.  Cf.  Tudeb.  imit.  p.  170. 

4  Order.  Vilal ,  l.  V,  t.  II,  p.  393  (éd.  Leprévosl). 

5  Spicil.  I.  X,  549-552-553  (éd.  in-4°). 
A  Bernier,  p.  291  et  Append.  p.  i3-i4. 

7  Mabillon,  Annales,  t.  V,  Append.  p.  656. 


Digitized  by  Google 


LVI  PRÉFACE. 

faveur  d'Yves,  évêque  de  Chartres,  au  droit,  que  les  comtes  de  ce  pays  s  étaient 
attribué,  de  faire  enlever,  à  la  mort  de  Tévêque,  tout  ce  qui  se  trouvait  dans 
la  maison  épiscopale  et  sur  les  terres  qui  en  dépendaient l. 

Etienne  partagea  l'enthousiasme  des  seigneurs  pour  la  guerre  sainte  prêchée 
au  concile  de  Clerniont.  Il  prit  la  croix  au  mois  de  septembre  1096,  et  partit 
avec  Robert,  duc  de  Normandie,  et  avec  Robert,  comte  de  Flandres2.  Ils 
prirent  leur  chemin  par  l'Italie,  et,  après  avoir  visité  Rome3  et  passé  l'hiver 
en  Pouille\  ils  s'embarquèrent  à  Brindes  au  printemps  de  l'année  1097.  Us 
traversèrent  les  contrées  de  l'ancienne  Epire,  de  la  Macédoine  et  de  la  Thrace, 
et  arrivèrent  à  Constantinople.  L'empereur  Alexis  accueillit  Etienne  avec  dis- 
tinction, le  combla  de  bienfaits  et  voulut  même  adopter  l'un  de  ses  fils5.  Aussi 
Etienne  lui  rend-il  les  meilleurs  témoignages  :  cette  déclaration  unique  en 
faveur  de  l'empereur  fait  contraste  avec  les  imprécations  dont  l'accablent  les 
autres  historiens.  Etienne  rejoignit  l'armée  chrétienne  devant  Nicée,  la  pre- 
mière semaine  de  juin  1097 6.  Il  prit  une  part  importante  au  siège  de  cette 
ville.  C'est  là  qu'il  fut  nommé  par  les  autres  princes  le  chef  de  l'armée,  si  tant 
est  qu'il  y  ait  eu  un  chef  véritable  dans  cet  immense  rassemblement  de  grands 
feudataires  qui,  en  l'absence  de  tout  roi,  se  regardaient  comme  égaux.  Il  con- 
tribua à  la  victoire  remportée  à  Dorylée  sur  les  Turcs7,  et  vint  avec  le  plus 
grand  nombre  des  Croisés  mettre  le  siège  devant  Antioche  8.  Là  encore 
Etienne  se  distingua  dans  plusieurs  combats  contre  les  Musulmans9;  mais  la 
longueur  du  siège,  les  nombreuses  privations  qu'éprouvèrent  les  Chrétiens 
pendant  l'hiver  de  1097-1098,  le  firent  tomber  malade  et  le  contraignirent 
à  se  retirer  dans  Àlexandrette 10. 

C'était  un  premier  pas  en  arrièçe.  Il  ne  tarda  point  à  en  faire  d'autres  beau- 
coup plus  marqués  dans  cette  voie.  Dégoûté  de  cette  longue  campagne ,  il 
partit,  abandonnant  ceux  qui  l'avaient  nommé  leur  chef,  juste  au  moment  où 
leur  persévérance  allait  être  récompensée  :  deux  jours  après,  les  Chrétiens 
étaient  maîtres  d' Antioche. 

Cette  défection  n'a  pas  trouvé  grâce  devant  les  historiens  contemporains. 
Tuebœuf,  Raimond  d'Aguilers,  Robert  le  Moine,  flétrissent  en  termes  éner- 
giques la  conduite  d'Etienne,  et  le  maudissent  à  l'égal  de  l'empereur  Alexis, 
devenu,  depuis  l'occupation  de  la  ville  de  Nicée,  si  justement  suspect  aux 
Chrétiens  de  ne  chercher  que  son  bien  dans  la  guerre  sainte.  Tuebœuf 11  pré- 


1  Mart.  AmpL  coll.  t.  I,  p.  621-622%  Ivo  ep.  49.  La 
meilleure  édition  de  la  charte  du  comte Élienne  est  celle 
qui  a  été  donnée,  d'après  l'original,  par  MM.  de  Lépiuois 
et  Merlet  dans  leur  cartulaire  de  Notre-Dame  de  Char- 
tres ,  1. 1 ,  p.  1  o4.  Cette  charte  leur  paraît  être  de  1 1 00  ou 
1 101.  Dans  le  même  recueil,  t.  I,  p.  98,  est  une  autre 
charte  du  même  comte  Étienne,  portant  concession  à 
l'église  de  Chartres  d'une  terre  sise  à  Bullainville.  On 
en  trouve  une  aussi  dans  le  cartulaire  de  Saint -Père 
(éd.  Guérard,  t.  II,  p.  295). 

*  Tadeb.  imit  p.  170;  Foucher  de  Chartres,  p.  328; 
Gesta,  p.  493 ;  Robert  le  Moine,  p,  739-740. 

3  Foucher,  p.  329;  Robert  le  Moine,  p.  7^0;  cf. 
p.  885. 


*  Fôucher,  p.  329;  Gesta,  p.  493. 
5  Cf.  p.  885-886. 

*  Foucher,  p.  332;  Gesta,  p.  49^;  Raoul,  p.  616; 
Robert,  p.  756;  cf.  p.  886-887. 

7  Foucher,  p.  335. 

*  Raoul,  p.  642;  Robert,  p.  8i5  ;  cf.  p.  887-890. 

*  Raoul  de  Caen,  p.  646-647-  • 

10  Tuebœuf,  p.  74,  i48,  2o3;  Raimond  d'Agui- 
lers, p.  258;  Foucher,  p.  342,  398;  Gesta,  p.  5oi, 
532;  Raoul  de  Ca^n,  p.  649;  Robert  le  Moine, 
p.  8i5-8i6. 

11  P.  74-75,  148-149,  2o3-2o4î  Gesta,  p.  5oi;  Ro- 
bert, p.  816-817. 


Digitized  by 


PREFACE.  lvii 

tend  même  que  le  comte,  par  ses  faux  rapports,  empêcha  l'empereur  d'amener 
à  Antioche  le  secours  qu'il  avait  promis  et  l'armée  qu'il  avait  rassemblée. 

Revenu  en  France,  Etienne,  au  lieu  de  ces  témoignages  de  la  vénération 
populaire  qui  accueillaient  les  pèlerins,  ne  trouva  que  froideur  et  mépris,  et  il 
n'avait  qu'à  prêter  l'oreille  pour  apprendre  ce  que  l'on  pensait  de  sa  conduite1. 
Sa  femme  elle-même,  la  fille  du  conquérant  de  l'Angleterre,  souffrait  pour  lui 
de  ces  manifestations  presque  publiques;  et,  malgré  ses  répugnances  pour  un 
voyage  dont  il  avait  éprouvé  les  difficultés  et  les  périls,  il  se  résolut,  d'après 
ses  conseils,  à  reprendre  la  croix.  En  1 101,  il  repartit  pour  la  Terre  sainte3 
avec  Guillaume,  comte  de  Poitiers,  Etienne,  comte  de  Bourgogne,  et  Hugues 
le  Grand. 

Cette  nouvelle  Croisade  ne  fut  pas  heureuse.  La  route  que  l'on  s'était  frayée 
à  travers  l'Asie  Mineure  par  la  victoire  était  loin  d'être  restée  ouverte.  Les 
Français,  assaillis  et  battus  par  Kilidj-Àrsian,  eurent  grand  peine  à  gagner  An- 
tioche. De  là. ils  allèrent  avec  moins  de  périls  à  Jérusalem,  et  y  célébrèrent 
les  fêtes  de  Pâques.  Ils  avaient  achevé  leur  pèlerinage  et  gagné  Jaffa  pour  re- 
tourner en  Europe3;  mais  il  ne  suffisait  pas  de  s'être  agenouillé  aux  Saints 
Lieux  :  Jérusalem ,  devenue  chrétienne,  réclamait  davantage  de  ceux  qui  la  visi- 
taient; et,  sur  les  instances  du  roi  Baudouin,  ils  allèrent  avec  lui  combattre 
les  Sarrasins  près  de  Ramla.  Ce  fut  pour  plusieurs,  et  pour  notre  comte  en 
particulier,  le  tenue  de  leur  pèlerinage.  Les  Chrétiens  furent  défaits;  Etienne 
et  le  comte  de  Bourgogne  restèrent  parmi  les  morts  (18  juillet  1  io2)\ 

Nous  avons  réimprimé  dans  ce  volume  les  deux  seules  lettres  connues  qui 
nous  restent  d'Étienne.  La  première  est  datée  du  siège  de  Nicée.  Bernier,  au- 
teur d'une  Histoire  de  Blois,  qui  la  publia  en  1682,  d'après  une  copie  faite  sur 
un  cartuiaire  de  Chartres  par  Duchesne,  s'exprime  ainsi  :  «  On  voit  deux  fort 
«  belles  lettres  de  ce  comte  écrites  à  cette  princesse,  son  épouse.  L'une  est 
«  imprimée  dans  le  tome  quatrième  du  Spicilége,  et  c'est  pourquoi  elle  ne  se 
«  trouvera  pas  dans  mes  preuves.  L'autre  a  été  tirée  d'un  cartuiaire  de  N.  D. 
«de  Chartres  par  feu  M.  Duchesne,  et  m'a  été  communiquée  par  M.  Du- 
«  chesne,  son  fils,  avocat  en  Parlement.  Quoique,  au  sentiment  des  savants, 
«  cette  dernière  soit  fausse  quant  au  style,  jé  ne  laisse  pas  d'en  donner  la 
*  copie  dans  mes  preuves,  parce  qu'elle  est  véritable  quant  aux  faits,  et  qu'elle 
«  contient  des  singularités  qui  ne  se  voient  nulle  part5.  » 

Cinq  années  plus  tard,  Mabiilon6  donnait  de  la  lettre  publiée  par  Bernier 
une  autre  édition,  d'après  un  manuscrit  de  ïa  reine  Christine.  Nous  avons 
suivi  le  texte  de  Mabiilon,  tout  en  insérant  les  variantes  que  présentait  la 
leçon  adoptée  par  Bernier. 

La  seconde  lettre,  écrite  par  Etienne  à  Adèle  pendant  le  siège  d' Antioche, 

1  Ord.  Vital.  I.  X,  t.  IV ,  p.  118-119.  mibus  coatulît ,  et pro cujua anima uxor ejus  Adela nobis 

1  Foucher,  p.  398-400;  Gesta,  p.  53a-56i.  (1/  faut  sans  doute  lire  nobi[li]s)  comitissa  conoessit  ca- 

*  Gesta,  p.  53 1 ,  53a ,  56 1 .  nonicis  Beats  Maria?  vicariam  quam  eia  Gaufridus  Britto 

4  Foucher,  p.  4oa;  Gesta,  p.  533,  534,  563.  L'obi-  vendidit,  et  alia  multa  bona  fecit.» 

tuaire  de  l'église  de  Chartres  (voyez  Lépinois  et  Merlet,  5  Bernier,  Hist.  de  Bbis,  p.  392-293. 

III,  1 15)  porte  au  19  mai  :  6  Muséum  italicum,\%  pars  altéra,  p.  a37-a3g.  Paris, 

«  Obiit  Stephanus ,  palatinus  cornes ,  in  defensione  Je-  1 687. 

rosolymitanœ  ecclesiae;  qui  libertatem  episcopalibus  do- 


Digitized  by  Google 


LVIII 


PRÉFACE. 

avait  été  publiée  par  d'Àchery,  dans  son  Spicilegium1 .  Nous  avons  reproduit  le 
texte  donné  par  le  savant  Bénédictin. 


Anselme3,  comte  de  Ribemont,  descendait  des  anciens  comtes  de  Valen- 
ciennes3.  Il  avait  un  grand  attachement  pour  l'Eglise,  et  les  monastères  du 
pays  fiirent.de  bonne  heure  l'objet  de  ses  libéralités.  Vers  Tan  1070,  du  con- 
sentement d'Agnès,  sa  mère,  il  donnait  une  portion  de  ses  biens  à  l'abbaye 
de  Saint-Amand\  En  1079,  ^  donna  l'île  sur  laquelle  l'abbaye  d'Anchin  fut 
construite,  à  deux  lieues  de  Douai5.  Il  fonda  en  io83,  sur  ses  terres,  lè  mo- 
nastère de  Notre-Dame-de-Ribemont6,  et  fit,  l'année  suivante  (en  io84),  con- 
firmer cette  fondation  par  le  roi  Philippe  I. 

Anselme  prit  la  croix  et  fut  l'un  des  premiers  qui  suivirent  Godefroi  de 
Bouillon7.  Il  périt  au  siège  d'Archis  ou  Archas8.  La  plupart  des  historiens  de 
la  première  Croisade  ont  raconté  la  fin  du  noble  Croisé.  La  veille  de  sa  mort, 
il  avait  cru  voir  un  de  ceux  qui  avaient  péri  devant  Marra,  tout  rayonnant  de 
gloire  et  de  beauté;  et,  comme  il  l'admirait  :  «Pourquoi,  lui  dit  son  ancien 
compagnon ,  t'étonner  de  cet  éclat  quand  j'habite  une  si  belle  demeure  ?  •  et 
il  lui  avait  montré  un  palais  resplendissant  dans  le  ciel,  ajoutant  :  «  Demain  un 
«plus  brillant  te  sera  préparé.  »  Le  pieux  guerrier,  à  son  réveil,  appela  un 
prêtre,  se  confessa,  et  ce  jour  même  une  pierre  lancée  par  une  machine  lui 
brisa  la  tête.  Raimond  d'Aguilers  et  Raoul  de  Caen,  et  après  eux  le  Tuebœuf 
imité  ont  rapporté  avec  une  foi  égale  à  leur  vénération  cette  sainte  mort. 

Pendant  le  cours  de  la  Croisade,  Anselme  avait  écrit  deux  relations  ou  lettres 
à  Manassès  H,  archevêque  de  Reims,  qui  avait  pris  sous  sa  garde  les  domaines 
du  comte  de  Ribemont.  La  première  de  ces  lettres  semble  avoir  disparu.  Nous 
n'en  connaissons  aucun  exemplaire.  La  seconde,  la  seule  que  nous  puissions 
donner  ici,  a  été  publiée  pour  la  première  fois  par  d'Achery,  dans  son  Spici- 
legium9,  d'après  un  manuscrit  qui  avait  appartenu  à  Baluze10.  Manassès11, 
annonçant  la  mort  d'Anselme  à  l'évêque  d'Àrras,  l'exhorte  à  prier  Dieu  pour 
le  repos  de  l'âme  du  vaillant  Croisé. 

L'Histoire  littéraire 12  a  relevé  l'erreur  commise  par  Fabricius  quand  il  attri- 
bue à  Anselme  de  Ribemont  une  description  de  la  Terre  sainte,  écrite  au 
xvie  siècle,  par  un  moine  nommé  Anselme  :  cette  description  fort  intéressante 
a  été  publiée  par  Canisius l3. 

L'histoire  delà  première  Croisade  se  continuant  au  volume  suivant,  nous 
reportons  à  ce  volume  le  tableau  chronologique  qui  doit  présenter,  dans  leur 

'  Éd.  in-4\  t.  IV,  p.  a  57-261  ;  édit.  in-fol.  t.  III. 

a  Cf.  Bist.  litt.  t.  VIII,  p.  496-500  ;  Struve  et  Meu- 
sel,  Bibl.  t.  II,  11,  p.  296;  Fabricius,  Biblioth.  med.  lat. 
t.  I,  p.  a  16;  Michaud,  Biblioth.  des  Crois,  t.  I,  p.  446. 

3  Àlbéric  de  Trois -Fontaines,  an.  1099,  P-  l7^; 
Will.  Tyr.  1.  VIII,  c.  xvii. 

4  Mabillon,  Annales,  I.  LXI1I,  n#  67,  t.  V,  p.  37-28. 
*  Mirœus,  Notitia  ecelesiarum  Belgii,  i63o,  in  -4*, 

p.  ao5;  Robert  le  Moine,  p.  857. 

9  Miraeus ,  Donationum  Belgicarum  lib.  II ,  1 629 ,  in-4*. 
p.  57,  59. 


7  Chroniq.  d'Àndres,  Spicileg.  t.  IX ,  éd.  in-4°,  p.  375; 
cf.  Robert  le  Moine,  p.  844*  variantes. 

4  Tuebœuf,  p.  100,  i58,  211,  2i5;  Raimond  d'A- 
guilers, p.  276,  377;  Foucher,  p.  352,  507  ;  Raoul  de 
Caen,  p.  680,  681  ;  Robert  le  Moine,  p.  857. 

•  Éd.  in-4°,  t.  VIII,  p.  ig5;  éd.  in-fol.  t.  III,  p.  43 1. 

10  Hist.  litt.  t.  VIII,  p.  5oo. 

11  Baluze,  Miscell.  t.V,  p.  317. 
11  T.  VIII,  p.  5oo. 

13  T.  IV,  p.  1289  de  Tédit.  in-4p,  et  t.  IV,  p.  779  de 
l'édil.  in-fol.  donnée  par  Basnage. 


Digitized  by 


PRÉFACE.  lix 

ensemble  et  dans  leur  suite,  les  faits  donnés  par  chacun  des  historiens  de  la 
Croisade. 

Nous  ne  finirons  pas  cette  préface  sans  rendre  témoignage  au  concours 
excellent  que  nous  a  prêté  M.  Sainte-Marie  Mévil,  archiviste  du  département 
de  Seine-et-Oise,  attaché  comme  auxiliaire  aux  travaux  de  l'Académie.  H 
s'est  acquitté  avec  un  zèle  infatigable  de  tous  les  soins  accessoires  dont  nous 
lavons  chargé.  La  table  qui  termine  le  volume  est  particulièrement  son  ou- 
vrage. 

H.  W.,  A.  R.\ 


1  Le  second  signataire  de  cette  préface  se  fait  un  de- 
voir de  déclarer  que  la  copie  du  présent  volume  était 
déjà  tout  entière  livrée  à  l'impression  et  imprimée  jus- 
qu'à la  page  97,  quand  il  a  été  appelé  à  succéder  à  son 
confrère  et  ami  très-regret  table,  M.  Ph.  Le  Bas,  dans  le 


soin  d'en  poursuivre  la  publication.  Cest  donc  à  M.  Pli. 
Le  Bas  qu'appartient  l'honneur  d'en  avoir  préparé  le 
texte  et  les  notes  pour  toute  une  moitié  (Tuebœuf  el 
ses  annexes,  et  Robert  le  Moine). 


m. 


Digitized  by  Google 


Digitized  by 


Google 


TABLE  DES  MATIÈRES 

DU  TOME  TROISIÈME 

DES  HISTORIENS  OCCIDENTAUX  DES  CROISADES. 


Pages 

Préface   i 

1.  Pétri  Tudebodi  seu  Tudebovis,  sacerdotis  Sivracensis,  historia  de 

Hierosolymitano  itinere   1 

Ad  Pétri  Tudebodi,  sacerdotis  Sivracensis,  historiam  de  Hierosolymitano  itinere, 
Joannis  Besly  Pictonis  praefatio   3 

IL  Gesla  Francorum  et  aliorum  Hierosolymitanorum ,  seu  Tudebodus 

abbreviatus   119 

III.  Tudebodus  imitatus  et  continuatus,  ex  codice  bibliothecae  casinensis 

qui  inscribitur,  Historia  peregrinorum  euntium  Jerusolymam  ad  liberan- 
dum  Sanctuqi  Sepulcrum  de  potestate  ethnicorum,  et  a  cl.  viro  Mabillone 
editus  est  in  Musaeo  italico   1 65 

Jo.  Mabilionis  admonitio  in  sequentem  historiam  Belli  sacri   167 

IV.  Raimundi  de  Aguilers,  canonici  Podiensis,  historia  Francorum  qui 

ceperunt  lherusalem   q3i 

V.  Historia  lherosolymitana.  Gesta  Francorum  lherusalem  peregrinan- 
tium,  ab  anno  Domini  mxcv  usque  ad  annum  mcxxvii,  auctore 
domno  Fulcherio  Carnotensi   3i  j 

Viricl.  D.  Bongarsii  ad  Fulcherii  Carnotensis  historiam  praefatio   3*1  5 

Monitum  Willelmi  Grassegals  militis  ad  historias  Belli  sacri  (Fulcherii  Carno- 
tensis, Galterii  cancellarii  et  Raimundi  de  Aguilers),  quas  régi  Francorum, 
Ludovico  VII ,  offerebat ....    3  1  7 

VI.  Gesta  Francorum  expugnantium  lherusalem   487 

Viri  cl.  Bongarsii  ad  Gesta  Francorum  praefatio..  .    489 

VIL  Securida  pars  historiée  Iherosolimitanae   545 

Viri  cl.  Bongarsii  ad  Secundam  historiœ  lherosolimitanœ  partem  prapfatio   S 4  7 


Digitized  by 


lxii  TABLE  DES  MATIERES. 

Pages 

VIII.  Gesta  Tancredi  in  expeditione  Hierosolymitana,  auctore  Radulfo  Ca- 

domensi,  ejus  familiari   587 

D.  Edmundi  Ma  rte  ne  et  D.  Ursini  Durand  admonitio  prœvia     593 

In  Gesta  Tancndi  praefatio  Ludo?ici  An|oniï  Muratorii   600 

IX.  Roberti  Monachi  liistoria  Iherosolimitana   717 

Viri  cl.  D.  Bongarsii  ad  Roberti  Monachi  historiam  praefatio   719 

X.  Stephani,  comitis  Carnotensis,  atque  Ànselmi  de  Ribodi  Monte  epi- 

stolae   883 

Stephani,  comitis  Carnotensis,  ad  Adelam,  uxorem  suam,  epistolae   885 

Anselmi  de  Ribodi  Monte  ad  Manassem,  archiepiscopum  Remensem,  epistola.  890 

Index  generalis  quo  nomina  quae  ad  res,  locos  et  homines  pertinent,  com- 

prehenduntur   897 


Digitized  by 


Google 


PETRI  TUDEBODI  SEU  TUDEBOVIS 


SACEBDOTIS  SIVRACE1NSIS 


HISTORIA  DE  HIEROSOLYMITANO  ITMERE 


Digitized  by 


Google 


INDEX 


CODICUM  MANUSCRIPTORUM  ET  LIBRI  TYPÏS  MANDAT1 

QUIBUS  USI  SUNT  EDITORES  AD  CONSTITUENDUM  CONTEXTUM 

1°  IN  PARTE  SUPER ÏO RI  PAGINAROM  IMPRESSOM  : 

A.  5 1 35  (codd.  lat.  Bibl.  imp.  Paris.), 
G.  Londinensis ,  iyok, 

D.  Montispessulanus,  H.  itx*  ; 

2°  IV  FAITE  INFIRIORI  paginaagm  exhibitom  : 

B.  4892  (codd.  lat.  Bibl.  imp.  Paris.)  quo  usus  est  Duchesne, 

E.  Contextus  a  viro  cl.  Duchesne  editus. 


Digitized  by 


AD 


PETRI  TUDEBODI 

SACERDOTIS  SIVRACENSIS 

HISTORIAM  DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE 

JOANNIS  BESLY  PICTONIS  PRyEFÀTIO. 


Jacobus  Bongarsius,  de  literis  bene  meritus,  ingens  volumen  auctorum 
orientalis  historiae  ut  Hanoviae  anno  mdcxi  ederetur,  curavit.  Horum  primum, 
qui  sine  nomine  agmen  ducit,  ex  stylo  et  in  Buamundum  affectu,  Italum 
existimavit  :  quod  utrum  verum  sit  necne,  ego  nolim  acrius  aut  pugnatius 
in  dubium  vocare.  Unum  hoc  audacteraffirmaverim,  istum  suum  anonymum 
ex  Pëtri  Tudebodi  Pictonis  historia,  quam  inscripsit  De  Hierosolymitano  itinere, 
fere  omnia  desumpsisse.  Cujus  ut  exantlatds  labores,  et  famam  qualem  qualem 
sibi  clanculum  arrogaret,  ejus  nomen  plagiarius  expunxit,  et  genuini  scrip- 
toris  dignoscendi  notas,  fréquentes  et  indubitatas,  ex  opère  toto  evulsit, 
crimine  legibus  vindicando.  Quaedam  tamen  aliunde  petita,  mihi  quidem  non 
ingrata,  raro  scriptis  interseruit.  Sed  plura  quae  scire  conducat,  et  in  damno 
sit  ignorare,  temere  truncavit  et  rejecit  sine  judicio.  Quamplurima  denique 
aut  in  sequiorem  formam  aut  non  meliorem  commutavit;  et,  si  dicendi  facultas 
ei  tanta  fuisset  quantam  sibi  praesumpsit,  potuisset,  putidus  magister,  edocere 
Tudebodum  latine  loqui.  Quicumque  ille  fuit,  fortunae  débet  ludibrium, 
qui  dum  alteri  nomen  eripere  conatur,  ipse,  non  iUe,  suum  amisit.  Meliori 
fide  Robertus  monachus,  Baldricus  Dolensis  archiepiscopus,  et  Guibertus 
abbas,  omnes  coaetanei,  se  interprètes  aliénas  historiée  candide  professi, 
plerumque  fusiori  stylo,  Iaxis  habenis,  quandoque  verbum  verbo  semper  cum 
cura  quantum  possunt,  istum  illum  anonymum  reddunt.  Ipsi  etiam  alia  his- 
toriae  studiosis  non  pœnitenda,  quae  ab  his  qui  Hierosolymitanae  expeditioni 
interfiierunt  didicerant,  suis  libris  permixta  posteritati  tradiderunt. 

Noster  de  seipso,  de  nomine,  familia,  patria,  professione,  libris,  librorum- 
que  inscriptione,  de  aetate  qua  vixit  et  scripsit,  nos  monitos  voluit,  veterum  so- 
lemni  more.  Quum  exercitus  Christianorum  per  Hierosolymorum  obsidionem, 
mense  Julio,  anno  mxcix,  «  sitiet  tempore  anni ferventissimo,  et  cœlo  aestuanti, 
«  et  solo  torrido  laboraret  (quae  verba  sunt  iEmilii)  obsecrationes  habitae,  sacra 
«  loca  suburbana  nudatis  pedibus  reverentissime  supplicum  habitu  peragrata,  » 


Digitized  by 


4  PRyEFATIO  AD  HISTORIAM  HIEROSOLYMITANAM. 

ad  haBC  Tudebodus  addit  quae  ponam  ex  lib.  V  [Th.  XIV,  vi]  :  «  Quo  loco  (ad 
«  montem  Sionis)  cupiens  intrare  ecclesiam,  quidam  clericus  prior  in  proces- 
«  sione  veniebat.  Ad  ostium  ipsius  monasterii  cum  quadam  sagitta  in  média 
«  fronte  vulneratus  est,  atque  defunctus  est.  Credendus  est  quiprimusscripsit, 
«  quia  in  procession^  fp#,  et  ocnlis  camalibus  yi(Jit,  scilicet  Petrus  sacer- 
«  dos  Tudebodus  Sivracensis.  »  Nomen  suum  et  patriam  indicat  suam  anxia 
verborum  junctura.  Nam  si  Sivracencis  sacerdos  connecterentur,  ambiguus 
sermo  nos  ancipites  torqueret,  et  fortasse  induceret  in  errorem.  Sivracum 
autem  non  obscurae  notae  est  oppidum  in  Pictonum  agro  situm,  hodie  praeturae 
regiae  sedes,  una  e  qijatuor  roajoribus  quibus  amplissima  et  florentissima  regio 
insignitur.  Senescalias  vocant.  Tune  temporis  sub  ditione  Hugonis  Lizinia- 
censis,  ab  invicto  animi  robore  cognomine  Diaboli,  erat.  Meminit  auctor  Rai- 
naldi  ejusdepa  Hugonis  miiitiae  mçgistri,  quem  D^piferum  appellat.  Is,  quum 
nostri  iv  id.  Junias,  quinto  ab  Adventu  die,  anno  mxcix,  Hierosolymam  essent 
aggressi,  et,  antemuralibus  effractis,  ad  interiora  occupanda  scalas  admovis- 
sent,  ipse  Rainaldus  inter  acriores  qui  muros  conscenderant,  ab  inclusis  caesus, 
non  inulta  morte,  ibi  periit.  Nam  etsi  Guillielmus  VIE ,  Pictavus  cornes  et  dux 
Aquitanorum,  bello  sacro  per  se  nondum  militaret,  turmas  tamen  sub  signis 
armatas,  neque  paucas  neque  exiguas,  princeps  potentissimus  submiserat. 
Quarto  kal.  Julias  anno  praecedenti,  pugnatum  est  ad  Antiochiam  contra 
Corbonam,  et  equitum  ducenta  millia,  peditumque  numerum  innumerum. 
Exercitus  cunctus  Christianorum  in  sex  acies  tributus  :  Pictones  eo  die  Gastoni, 
Benearnii  vicecomiti,  ducis  clienti,  qui  cum  Tancredo  aciem  quintam  rexit, 
parebant.  Tudebodus,  ipse  Picto,  Pictonum  suorum,  qui  ad  immortalem  de 
Barbaris  fusis,  fugatis,  trucida tis,  victoriam  deportandam,  animum,  vires,  san- 
guinem  subministrarant,  gloriae  favens,  patriaeque  amore  flagrans,  id  unus 
literis  consignavit  :  anonymus,  ceteri  omnes  quorum  non  intererat  commé- 
morasse, silentio  transmisere. 

Quando  Hierosoly morum  iter  sit  ingressus  ostendit  nusquam  ;  et  in  historia 
divinare  illicitum  est.  Gonjicio  tamen  Hugoni  Magno  ab  initio  se  dédisse 
comitem.  Sed  postquam  Magnus  apud  Dyrachium,  quo  se  cum  Guillielmo, 
Marchisi  ex  sorore  Buamundi  filio,  intempestive  transjecerat,  per  insidias 
interceptus,  ad  Alexium  imp.  in  vincuiis  missus  est,  nostrum  Buamundo, 
qui  nondum  ex  Apulia  copias  deduxerat,  tune  adhaesisse,  et  cum  illo  Con- 
stantinopoHm  ivisse,  eoque  pervenisse  xvi  kal.  Àpril.  anno  mxcvii,  aut  verbis 
Alberti  Aquensis,  «  quum  jam  Pascha  tribus  septimanis  evolutis  processisset.  » 
Iiïius  enim  anni  Pascha  inciderat  in  a.  d.  non.  Aprii.  Scribit  pontifex  Tyrius 
Buamundum  Alexio  «  occurrisse  quinta  feria  ante  Paschalem  solemnitatem,  » 
paulo  serius,  hoc  est  ad  diem  iv  non.  ejusdem  mensis.  De  se  in  historia  Tu- 
debodus dat  intelligi  tantum  ex  a.  d.  v  kal.  Martias  ejusdem  anni.  Qua  tempes- 
tate  Tancredus  et  Ruscilionensis  cornes  Alexii  insidiantes  turmas,  quae  eos 
imparatos,  et,  nae  in  pacato,  ab  hostibus  securos,  ex  improviso  erant  adortae, 
ad  fluvium  Bardarum  in  IUyrico  cruenta  clade  affectas,  fudere.  «  Hoc  bellum, 
«  inquit,  factum  est  in  quarta  feria  quod  est  caput  Jejunii.  His  ita  transactis, 
«  imperator  nequissimus  praecepit  cuidam  suo  fidelissimo,  nomine  Corpolatio, 


Digitized  by 


PRjEFATIO  ad  HISTORIAM  HIEROSOLYMITANAM.  5 

«  ut  nos  secure  deduceret  per  suam  terram  usque  dum  venissemus  Gonstan- 
«  tinopolim.  »  Ita  deinceps. 

Duos  habuit  fratres,  Arveum  et  Araaldum,  rei  militari  deditos  :  quos,  in 
suos  pius,  tanquam  •  probissimos  et  optimos  milites,  »  hoc  est  bellica  virtute 
et  moribus  praes tantes,  commendat  nobili  elogio.  Origine  fuisse  Francos,  si 
aliunde  non  constaret,  vel  nomina  docerent.  Arveus,  quum  nos  tri,  antea  ob- 
sessores,  versis  fatis  Antiochiœ  obsessi  essent,  et  in  Sarracenos  eruptionem 
magno  animo  fecissent,  egregie  pugnans  occubuit.  Petrus  frater  ei  parentavit, 
et  ad  D.  Pétri,  ante  portam  quœ  ad  Occidentem  vergit,  dédit  sepulturae. 
Araaldum  iniqua  conditione  decertantem  hostes  prope  Marram  vulneribus 
confossum  interemere. 

Robertus  monachus  nequicquam  conqueritur  historiam  anonymi  «  initium 
«  suum  quod  in  Claromontis  concilio  constitutum  fuit  non  habuisse,  et  ideo 
«  se  acephalae  matériel  caput  praposuisse  »  gloriosiolus  jactat.  Tudebodus 
enim,  ex  quo  anonymus,  ab  eodem  concilio  historiae  principium  sumit,  sed 
orationem  quam  ipse  Robertus,  aliique  certatim,  cum  magno  et  ambitioso 
apparatu,  Urbano  papas  affingunt,  noster  et  ex  eo  anonymus  tribus  verbis 
exsequuntur,  quisque  pro  arbitratu  et  captu  mentis  et  ingenii. 

Narra tionem  claudit  insigni  coronide,  Victoria  nempe  illa  nobilissima, 
quam  christiani  principes  de  Ammaraviso  Babylonis  xix  kalendas  Septem- 
breis,  anno  Ghristi  nati  mxcix,  ad  Ascalonam  mirabiiiter  obtinuere.  Neque 
anonymus,  neque  Robertus,  neque  Baldricus,  ulterius  sunt  progressif  Solus 
Guibertus  duorum  annorum  additamento  auctior  est.  Scripsit  et  finem  scri- 
bendi  fecit  duce  Godefrido  adhuc  superstite,  hoc  est  ante  diem  xv  kal. 
SextiL  anni  mc  quo  magnus  ille  princeps  decessit.  Libro  enim  I  «  illi  et  ejus 
«  fratri  Balduino,  sapientissimo  Ghristi  athletœ,  »  bene  precatur  :  «  quos,  inquit, 
«  Dominus  mundi  gloria  muniat  atque  custodiat,  »  quod  de  mortuo  nemo  sanae 
mentis  unquam  dixerit.  Historiam  suam  libris  quinque  complexus,  illos  ano- 
nymus in  quatuor  contraxit,  totidem  Baldricus  anonymum  interpretatur, 
Robertus  novem,  Guibertus  septem,  sed  ultimum  ad  Balduini  régis  I  annum 
secundum  produxit.  Eam  inscripsit  De  Hierosofymitano  itinere.  Quem  titulum 
Baldricus  ab  anonymo  mutuatus,  retinuit,  et  u trique  restituendum  censeo, 
ex  Baldrici  ipsius  ad  Petrum  abbatem  epistola;  «hbellum,  inquit,  quem  De 
«  Hierosofymitano  itinere  quoquo  modo  composui,  ad  castigandum  tibi  trans- 
«  misi,  quem  regulari  censura  volo  compescas,  et  poiias,  et  epistolam  hanc 
«  cum  ipso  non  inremuneratam  remittas.  »  Remissa  est  epistola,  atque  ipsis- 
sima  est  quae  praefixa  legitur  Baldrici  libris,  quorum  inscriptioni  idem  abbas 
epistola  sua  remuneratoria  videtur  allusisse  :  «  librum  quoque  Hierosolymi- 
•  tanum,  inquit,  Hierosolymitano  mihi  directum,  cum  epistola  in  fronte  ipsius 
«  apposita,  miraque  dulcedine  referta,  remittimus.  » 

Gamdeni  codex  manuscriptus,  quo  usus  est  Bongarsius  in  anonymo 
edendo,  praeferebat  in  calce  haec  verba  :  «  Explicit  via  bona.  »  Via  bona,  illic 
nihil  aliud  est  quam  de  Hierosolymitano  itinere,  pro  «  de  bello  Hierosolymi- 
«  tano,  »  aut  «  de  expeditione  Hierosolymitana.  »  Torquatus  Tassus,  poetarum 
Italorum  suœ  aetatis  phœnix,  opus  divinum  illud  suum,  mutato  consilio, 


Digitized  by 


Google 


6  PRiEFATIO  AD  HISTORIAM  HIEROSOLYMITANAM. 

postea  non  Di  Gerusalume  conquiestata,  sed  Di  Gerusalume  liberata,  inscriptum 
maluit.  Et  nosler  alicubi  titulo  De  Hierosofymitano  itinere  addit  et  liberatione 
civitatam.  Via  Dei  absolute,  more  illius  aevi,  idem  significat.  Guibertus  lib.  II  : 
«  Terminato  itaque  concilio  quod  Claromonti  habitum  circa  B.  Martini  octa- 
«  vas,  Novembri  mense,  consederat,  magnus  per  universas  Franciae  partes 
«  rumor  émanât,  de  praeponenda  Via  Dei  (sic  enim  antonomastice  vocabatur) 
«  contiguos  sibi  ac  familiares  quoque  sollicitât.  »  Ceterum  Petrus  abbas,  de  quo 
Baldricus,  erat  Malleacensis  abbas,  non  Malleocensis,  quod  esset  erroneum. 
Gaufredus  patruus,  cui  successit,  ex  monacho  Clusensi  renuntiatus  est  abbas 
Malleacensis  anno  mlxxxiii.  Baldricus  vero  Burgulium  rexit  ex  anno  mlxxxix. 
Inter  utriusque  monasterii  abbates  magna  vetustas,  magna  consuetudo  inter- 
cessit.  Utrumque  monasterium  agnoscit  funda tores  Emmam  Campanam  et 
Guillelmum  IV  filium,  duces  Aquitanorum.  Haec  satis  nodo  dissolvendo  qui 
quosdam  nutabundos  vexarat.  Intérim  ad  Tudebodum  calamum  vertamus. 

Quam  fidem  et  auctoritatem  in  his  quae  memoriae  mandavit  mereatur, 
coaetanei  interprètes  melius  suo  periculo  sententiam  ferant.  Robertus  :  «  Sciant 
«qui  haec  legerint  sive  audiverint,  quod  nihil  frivoli,  nihil  mendacii,  nihil 
«  magnum,  nisi  quod  verum  est,  narrabimus.  »  Baldricus  :  «  Nescio  quis  com- 
«  pilator,  nomine  suppresso,  libellum  super  hac  re  nimis  rusticanum  ediderat, 
«  sed  veritate  texerat.  »  Guibertus  abbas  :  «  Ea  sane  quae  ferebantur  in  libro 
«  contuli  crebrius  cum  ipsorum  qui  facta  viderant  verbo,  et  proculdubio  ex- 
«  pertus  sum  quia  neutrum  discreparet  ab  altero.  »  Quae  omnia  quidem  de 
anonymo,  sed  eodem  judicio  Tudebodus  comprehensus  intelligitur,  ex  quo 
tanquam  ex  fonte,  ut  jam  dixi,  anonymus  omnia  hausit.  Ab  anonymo  autem 
omnes  illae  scaturigines  fluxere.  Quamobrem,  quum  vult  se  credi  primum 
scriptorem  hujusce  sacrae  expeditionis,  in  partes  suas  me  facile  impeilat, 
quando  eo  antiquior  nullus  adhuc  repertus  est  qui  taie  onus  humeris  suis 
imposuerit  Suppar  tamen  et  illius  temporis  aequalis  exstat  Raimundus  de 
Agiles,  Raimundi  Tholosanorum  comitis  a  sacris,  qui  quae  eo  bello  quoque 
die  a  nostris  gererentur  adversariis  videtur  excepisse.  Is  et  noster,  militiae 
contubernales,  fortassé  commentarios  suos  inter  se  communicarunt.  Sane 
invicem  collati  mire  conveniunt  minimumque  discrepant,  atque  etiamnum 
pagellam  unam  et  alteram  eodem  tenore  propemodum  conceptam  apud  utrum- 
que légère  est.  Utriusque  quoque  monumenta  in  praelio  Ascalonico  conquies- 
cunt.  Neque  primum  fragmentum,  ut  vocat  et  putat,  optimus  Bongarsius 
debuit  dubitare  esse  alterius  quam  Raimundi,  sed  mancum  est  et  imperfectum. 
Aliud  vero  est  pars  recisa  ex  suo  anonymo,  fine  lib.  ult.  Ideo  non  immerito 
quis  miretur  id  non  animadvertisse,  quum  libros  recensuit.  Sed  vir  magnus 
tôt  negotiis  qua  publicis  qua  privatis  occupatus,  supersedit  notare. 

Tudebodus  et  Raimundus,  quum  taies  sint,  digni  sunt,  meo  judicio,  quibus 
fides  prae  aliis  de  his  rébus  adhibeatur.  Fulcherium  Carnotensem  non  moror. 
Nam  Roberti,  Normannorum  ducis,  et  Stephani,  Carnutum  comitis,  militares 
copias,  in  quibus  Fulcherius,  quum  pridie  id.  Maii  dux  Godefridus,  Hugo  Mag- 
nus, alii  proceres,  Nicaeam  obsidione  cinxissent,  postremae  tandem  in  hebdo- 
mada  Junii  prima  (quod  ipse  fatetur)  ceteris  se  conjunxerunt,  anno  mxcvii. 


Digitized  by 


PRvEFATIO  AD  HISTORIAM  HIEROSOLYMITANAIt  7 

Tertio  nonas  Quintileis  dedita  est  Nicaea;  m  Lai.  Novenib.  perventum  Àntio- 
chiam.  Aiiquot  dies  ante  Fulcherius  a  castrâ  jain  reœsserat,  et  Balduino  Bo- 
loniensi  addictus  cornes,  secum  Euphratem  versus,  inde  Edessam  profectus, 
harum  partium  factus  incola,  ibi  mansit,  donec,  duce  Godefrido  diem  suum 
obeunte,  Baiduinus  frater  io  defuncti  locum  suffectus  est.  Interea  Fulcherhis 
votî  gratia  exsolvendi,  Hierosolyma  semel  se  contulit,  idib*  Decemb.  aut,  scho- 
lasticis  suis  verbis,  «  die  Hio  quo  sol  retrogradus,  descensu  hiemaii  peracto, 
«recursum  resumpsit  ascensibilem,  »  aut,  ut  exhibet  Guilielmus  Malmesbu- 
riensis,  «  solstitii  hrumalis  die,  •  anno  mxcix.  «  Sed  die  seconda  •  anni  sequen- 
tis  m c  «  iter  remeabile  cœpit.  »  Quare  quœ  a  nostris  gesta  sunt  per  Ulud  înter- 
vallum  quo  absens  fuit,  ab  auditu  tantum  et  jejune  tradit  Noster  autem,  ut 
semel  sacrae  peregrinationis  itineri  se  acanxit,  infracta  mente  tenuit,  nec  alio 
flexit,  tôt  bel!  o  ru  m,  tôt  praeclarorum  facinorum  oculatus,  ut  plurimum,  testis. 

Neminem  veterum  aut  recentiorum  praeter  anonymum  Bongarsianum  legi, 
cui  Tudebodus  notas  aut  lectus,  qui  citet,  aut  ex  illius  dape  auctiorem  et  in- 
structiorem  cœnam  suam  faciat.  Otto  tamen,  episcopus  Frisingensis,  et  Chun- 
radus,  Urspergensis  abbas,  dubitationem  injicere  queant,  ex  bis  quae  de  hoc 
bello  commentantur  initio  Henrici  IV  imperatoris-  Chunradus  enim  ait  «  se 
«  legisse  Hierosolymae  libellum  a  loco  praesenti  »  (quum  dux  Godefridus  et  alii 
proceres  Cous  tan  tinopolitanas  attigissent  arces)  «  totam  hujus  historiae  seriem 
«  diligentissime  prosequentem,  plurimosque  populi  Dei  labores  in  captas  Hie~ 
«  rusalem  laetissima  Victoria  concludentem.  Quapropter  se  hinc  jam  pauca  de 
«  pluribus  allaturum.  »  Noster  quoque  historiam  finit  his  verbis  :  «  Haec  de 
«  Hierosolymitano  itinere  in  tribus  annis  et  liberatione  civitatum  dicta  suffi- 
«  ciant.  »  Certe  ad  liberationem  Hierosolymorum  explendam  Âscalonica  Vic- 
toria plurimum  erat  necessaria.  Qua  parla,  plene  et  perfecte  sancta  civitas, 
excusso  prorsus  impiorum  jugo,  tum  demum  christiano  imperio  mancipata  et 
confinnata  potuit  vere  censeri.  De  qua  Cbunradus  etiam  ex  eodem  libello. 
Baldricus  similiter  anonymi  libros  et  suos  quatuor,  alio  nomine  non  digoatur 
quam  libelli. 

Deinde,  etsi  Tudebodus  incipiat  a  concilio  Claromontano,  nihilominus 
historiae  suae  annos  putat  tantum  ab  eo  tempore  quando  principes  christiani 
Gonstantinopolim  pervenere,  et  Bosporo  transmeato  in  Asiam  trajecere,  hoc 
est  ab  anno  mxcvii  jam  inchoato.  Temporis  autem  quod  in  apparatu  armorum 
expediendo  consumptum  est  rationem  non  habet  Frisingensis  nihil  quicquam 
de  libello,  ab  eodem  tamen  fonte  eadem  cum  Chunrado  ;  et  quaecunque 
comprehendit  chronicis,  usque  ad  annum  mcvi,  ex  libris  eorum  qui  ante  scrip- 
serant  se  mutuo  accepisse  profitetur.  In  contrarium  urget  magis  ejusdem 
Chunradi  locus  :  «  Ubi  per  duorum  fere  mensium  novitios  in  dies  suscepere 
«  exercitus  Byzantium,  e  quibus  tandem  absque  vulgi  parvulorum  ac  mulierum 
«  incredibili  multitudine,  recensiti  sunt  ccc  millia  pugnatorum.  »  Otto  expressif 
lib.  VII,  quem  rursus  Paulus  yEmilius  lib.  IV.  De  loco  videntur  dissentire. 
Cbunradus  Byzantium  assignat,  Chalcedonem  /Emilius.  Utrum  magis  placet, 
neutrum  concedam.  Enimvero  apud  Tudebodum  aut  anonymum  nihil  simile 
invenias,  neque  a  properantibus  librariis  per  incuriam  praetermissum  possis 


Digitized  by 


Google 


8  PRjEFATIO  ad  historiam  hierosolymitanam. 

suspicari,  quum  Robertus,  etanonymi  interprètes,  et  Raimundus,  et  Fulehe- 
rius,  et  Tyrensis  archiepiscopus,  veteres  omnes  denique,  de  hoc  sileant. 
Factum  certe  ex  disciplina  par  est,  nec  aliter  putandum,  sed  non  ibi  una  vice 
de  omnibus,  quod  historia  non  patitur.  Fulcherius  :  «  Non  omnes  in  unum 
«  exercitus  congregati  fuerunt,  donec  ad  Nicaeam  pervenimus.  »  Potius  sit  ergo 
Chunradum  et  Ottonem  alios  auctores  prae  oculis  habuisse  quos  sequerentur. 
Atque  ipsi  plura  afferunt  ex  epistola  Godefredi  ducis  a  Roberto  comité  (puto, 
Flandriensi)  ad  Pascalem  papam  allata,  quam  Sigebertus,  auctor  coaetaneus, 
ad  annum  mxcvii,  xcviii  et  xcix  exscripsit,  et  Dodechinus  abbas  sub  anno  mc 
integram  posuit.  Fieri  potest  eos  numerum  incertum,  quem  in  eadem  epistola 
invenerunt,  pro  certo  habuisse.  Epistola  :  «  Quum,  capta  Nicaea,  cunctus  exer- 
«  citus  inde  discesserat,  plus  quam  ccc  millia  armatorum  ibi  fuerunt.  »  Sed  et 
Urbanus  II  papa  in  quadam  epistola  ad  Alexium  Constantinop.  imp.  :  «  Tanta 
«  hominum  multitudo,  inquit,  cruce  signata  est,  ut  ad  ccc  hominum  millia 
«  censa  fuerint.  »  Quicquid  sit,  auctor  iflius  libelli  imposuit  Ottoni  et  Chunrado. 

Vir  incomparabilis  Nicolaus  Vignerius  viderat  anonymum  priusquam  Ron- 
garsius  eum  compedibus  solutum  asseruisset  in  libertatem.  Nam  ter  citât  et 
illud  de  Francorum  bellica  virtûte  celeberrimum  emblema,  quod  ex  ms.  ad- 
ducit  lib.  ni.  Ribliothecae,  ad  annum  mxcvii,  hodie  habetur  in  edito  Rongar- 
siano  lib.  El,  desumptum  ex  Tudebodo  lib.  H,  oscitanter  neglectum  a  Ro- 
berto, celebratum  Guiberto  lib.  III,  et  Raldrico  lib.  II,  ex  quo  Ordericus 
lib.  IX. 

Tudebodus,  et  ejus  interprètes  quatuor,  Tyrensi  incogniti  fuere,  qui  duos, 
Raymundum  de  Agiles  et  Albertum  Aquensem,  sibi  praeposuerat  in  hoc  itinere 
duces.  ^Emilius  Tyrensem  et  Ralduinum  aemulatur.  Id  negabit  nemo  cui 
voluntas  et  otium  erit  eosdem  omnes  inter  se  comparare.  Tudebodi  sermo 
solœcismis  undique  scatet,  estque  omnis  rusticanus  quo  ante  quingentos  et 
quinquaginta  annos  vulgo  qui  romane  loqui  se  putabant  utebantur;  hoc 
solum  latinus,  quatenus  terminationes  verborum  et  flexiones  nescio  quo, 
quamvis  aspero  et  rudi,  latinitatis  sono  aures  nostras  radunt  et  verberant; 
quem  facile  praeterire  et  evanescere  patiamur,  modo  res  delectationi  et  utilitati 
in  omne  tempus  non  parum  profiuturae  pondère  et  soliditate  sua  haereant 
menti  et  incumbant,  eamque  mira  factorum  eventuumque  varietate  et  veritate 
alliciant  et  perfundant.  Nos  etiam  in  puerulis  nostris,  quum  priraum  discunt 
fari,  veritatem  balbutientem  quaerimus  et  amamus.  Codex  membraneus  ex  quo 
descripsi  antiquissimus  est,  et  unicus  in  Europa  nostra,  ut  existimo.  Eum 
mihi  dono  dédit  à  (xaxap/rrçs  Pilingenius  baro  Cressonerius,  e  nobilitate 
Pictonica  vir  nobilissimus,  et  rébus  gestis  clarissimus,  mihique,  dum  fata 
sinebant,  amicissimus.  Rursus  ego  antigraphum,  ut  publici  juris  faceret, 
concessi  Andreae  Duchesnio,  regio  geographo,  mihi  multis  nominibus  per- 
caro,  cui  respublica  magna  jam  débet,  et  olim  majora  debitura  erit,  quum 
quae  molitur,  et  quae  adfecta  exire  desiderant,  dias  in  luminis  auras  emiserit. 
Cetera  te  docebunt  ad  Tudebodum  collectanea. 


Digitized  by 


PETRI  TUDEBODI  SEU  TUDEBOVIS, 

SACERDOTIS  SIVRACENSIS, 

HISTORIA  DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE1. 

EX  CODD.  PARIS.  LONDIN.  ET  MONTISPESS.  (NOBIS  A.  C.  D.) 


THEMA  I. 


I.  Anno  ab  incarnatione  Domini  millesimo  nonagesimo  septimo5*,  quum  jam  a.  io9s. 
appropinquasset  ille  terminus  quem  Dominus  quotidie  suis  demonstrat  fidelibus  ' 
atque3  specialiter  ostendit  in  Evangelio  dicens  :  «  Si  quis  vultpost  me  venire,  abneget 
tsemetipsum  et  tollat  crucem  suant  et  sequatur  meb,  •  facta  est  utique  motio  in  uni- 
versas  Gailorum  regiones,  ut  si  aliquis4  Dominum  studiose  puroque  corde  et 
mente  sequi  desiderasset  atque  post  ipsum  crucem  fideliter  bajulare  voluisset, 
non  dubitasset  Sancti  Sepulchri  viam  celerius  accipere.  Apostolicus  enim5  Romanae 

^esideralur  titulus  in  codd.  a.  b.  g.  d.  quibus  usi  sumus.  —  *Verba  anno  septimo  om.  c.  d.  — 

3Om.  atque  d.  —  4  Si  quis.  d.  —  5  Apostolicus  namque.  d* 

'  Errât  Tudebovis,  vel  potius  amanuensis  cod.  a.      «Anno  ab  incarnatione  Domini  millesimo  nonagesimo 
quo  usi  sumus;  raelius  profecto  Robertus  monachus,      «quinto. » 
Fulcherius  Ctrnotensis,  Willelmus  Tyrensis  et  ceteri  :         b  Luc.  ix,  a3. 


PETRI  TUDEBODI, 

SACERDOTIS  SIVRACENSIS, 

HISTORIA  DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE. 

EX  GODICB  MBMBRANBO  V.  CL.  JOANNIS  BBSLT  PICT0N1S,  IN  PBiETUBA  FONTINIACI  GOMITALIS  CONSIUAR1I ,  ET  BBGII 
PATRONI 9  NUHG  BIBL.  PARIS.  F.  LAT.  N°  48()2  ( NOBIS  AUTEM  B.)  ET  Y.  GL.  DUCHESNB  EDITIONS  ( NOBIS  B.). 


INCIPIT  LIBER  PRIMUS  DE  ITINERE  HIERUSALEM. 

I.  Quum  jam  appropinquasset  ille  terminus,  quem  quotidie  Dominus1  suis  demonstrat 
fidelibus,  acs  specialiter  in  Evangilio  ostendit3  dicens  :  «  Si  quis  vult  post  me  venire,  abneget 
«  semetipsam ,  et  tollat  crucem  suam,  et  sequatur  me,  »  facta  est  itaque  4  motio  in  universis  Gai- 
lorum nationîbus  :  ut  si  aliquis  Dominum  studiose  puroque  corde  et  mente  6  desiderasset, 
atque  post  ipsum  crucem  fideliter  bajulare  voluisset,  non  dubitasset  Sancti  Sepulchri  viam 
celerius  accipere.  Apostolicus  enim  Romanae  Sedis  quantocius  intra  montaneis  partibus6 

1  Dominus  quotidie.  e.  —  2  Om.  ac  s.  —  5  Om.  ostendit  e.  —  4  Om.  itaque  e.  —  5  Om.  et  mente  e.  — 
6  Intra  montaneas  partes,  e. 

m.  2 


Digitized  by 


Google 


10  PETRI  TUDEBODI  HISTORÏA 

•095.  sedisUrbanus 1  quantocius  ultra  montaneas  partes  cum  honprîfico  atque  reverendis- 
simo  episcoporum  et  arcbiepiscoporum  clericorum  collegio  ac  cam  honestissimis 
Romanorum  laicis  personis  est  profectus2,  ac  proinde  domino  Amato,  Burdigalensis 
Ecclesiae  archiepiscopo,  et  Romae  legato  sibi  adhibito,  cœpit  cum  suo  clero  subli- 
miter serraocinari3  et  praedicare  dicens*,  ut  si  quis  animam  suam  salvam  facere 
voluisset,  non  dubitasset  viam  humiliter  incipere  Domini  et  Sancti  Sepulchri4;  ac 
si  ei  denariorum  deesset  copia ,  divina  ei  satis  daret  misericordia.  Ait  quippe  domi- 
nus  apostolicus  :  «Fratres,  oportet  nos  pati  multa  pro  nomine  Christi,  videlicet 
«miserias,  paupertates,  persecutiones ,  egestates,  infirmitates,  nuditates,  famem, 
«sitim  et  alias5  hujusmodi,  sicuti  idem  ait  suis  discipulis  :  Oportet  vos  pati  multa 
«  pro  nomine  meoh;  et  nolite  erubescere0  loquiantefaciem  hominum  :  ego  vero  dabo  vobis  os 
«  et  eloquiumày  ac  deinceps  persequetur  vos  larga  rétribution.  »  Quumque  jam  hic  sermo 
paulatim  per  universas  regiones  ac  Gallicanorum  patrias6  cœpisset  crebrescere, 
Franci  audientes  talia  eloquia,  protinus  in  dextera  fecere  suere  cruces7  scapula, 
dicentes  sese8  Ghristi  unanimiter  sequi9  vestigia,  qui10  de  manu  erant11  redempti 
tartarea. 

«096.  H.  Jamjamque  Galli  e  suis12  remoti  domibus,  fecerunt13  duas  partes.  Una  pars 
in  Hungarias  intravit  regionem,  scilicet  Petrus  Eremita14  et  dux  Godefredus15,  et 
sapiens  Christi  athleta,  Balduinusf  frater  ejus,  quem  Deus  muniat16  atque  custo- 
diat!  Isti  prudentissimi  milites,  etalii  quos  ignoro,  penitusque  ductore17  careo, 

1  Om.  Urbanus  d.  —  2  In  ultramontaneis  partibus  profectus  est.  d. — 3  Cum  suis  archiepiscopis  et  presbyterh, 
et  cœpit  subtiliter  sermocinari.  d.  —  4  Om.  et  Sancti  Sepulchri  d.  —  5  Famés,  sites  et  alia.  c.  d.  —  6Gallicorum 
patrias.  CD.  —  7  Om.  cruces  a.  c.  —  8  Dicentes  esse.  a.  —  90m.  sequi  a.  —  10  Quibus.  c.  d.  —  11  Erant.  c. 
Redempti  erant.  d.  —  12  Galli  suis.  c.  —  13  Fecerunt  Galli.  c.  Feceruntque  Galli.  d.  —  14  Heremita.  a.  b.  c. 
sic  et  ubique.  —  15  Godifredus.  d.  —  16  Quos  Dominas  mundi  gloria  muniat.  d.  —  17  Penitus,  ductore.  c.  r>. 


*  In  concilio  Claromonlanensi ,  die  18  mensis  No- 
vembris,  cL  Willelm.  Tyr.  1. 1,  c.  xv,  p.  39. 

b  Acta  ix,  16. 

•  II,  Timoth.  1,8. 


d  Luc.  xxi ,  1 5. 
•  Coloss.  m,  24. 

f  Inde  colligere  est  Tudcbovem  régnante  Baldnînn 
scripsîsse. 


profectus  est,  cum  suis  archiepiscopis,  episcopis  et  presbyteris  cœpit1  subtiliter  sermoci- 
nare2  et  praedicare,  dicens  :  Ut  si  quis  animam  suam  salvam  facere  voluisset,  non  dubitasset 
viam  Domini  accipere  ;  ac  si  denariorum  ei  deesset  copia ,  divina  satis  ei  daret  misericordia. 
Ait  quippe  dûmnus  Apostolicus  Urbanus  :  «  Fratres ,  oportet  nos  pati  multa  3  pro  nomine 
«Christi,  videlicet  miserias  paupertatum,  persecutionum ,  egestatum,  infirmitatum,  nudi- 
«  tatis,  famis  et  sitis,  et  alias  hujusmodi  :  sicut  isdem  Dominus  suis  ait  discipulis  :  Oportet11 
m  vos  pati  pro  nomine  meo,  et  Nolite  erabescere  loqui  ante  faciès  hominum;  ego  vero  dabo  vobis 
•  os  et  sapientiam,  ac  deinceps  subsequetur  vos  larga  retribatio.  »  Quumque  jam  hic  sermo 
paulatim  per  universds  regiones  ac  Gallorum  provincias  cœpisset  crebrescere ,  Franci 5  au- 
dientes talia  eloquia,  protinus  in  dextera  fecere  cruces  suere  scapula,  dicentes  se  unani- 
miter Christi  sequi  vestigia ,  quibus  de  manu  erant  redempti  tartarea. 

IL  Jamjamque  Galli  ex  suis  remoti  sunt  domibus.  Feceruntque6  Galli  très7  partes. 
Una  pars  in  Ungriae  intravit  regionem  :  scilicet  Petrus  Eremita ,  et  dux  Godefredus 8,  et 
sapiens  Christi  athleta  Baudoinus  frater  ejus,  quos  Dominus  mundi  gloria  muniat,  atque 
custodiat.  Isti  prudentissimi  milites,  et  alii  plures,  quos  ignoro  penitus0,  et  ductore  careo, 

1  Cœpitque.  e.  —  2  Sermocinari.  e.  —  3  Multa  pati.  e.  —  4  Suis  ait  dicens  :  Oportet  —  5  Francique,  b.  — 
6  Fecerunt  denique.  1.  —  1  Duas.  b.  Legendum  autem  sine  ullo  dubio  très.  (Cf.  cap.  v.)  —  8  Godcfridus.  e.  sic 
et  ubique.  —  9  Om.  penitus  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITÀNO  ITINERE.  11 

venerunt  per  viam  quam  jamdudum  Carlomanmis1*,  mirificus  rex  Franciae,  ap-  a.  1096. 
tare  fecit  usque  Constantinopolim.  Petrus  vero  Eremila  primus  Constantinopolimb 
venit  m  kal.2  Augustic,  et  cum  eo  maxima  gênera tio  Alamannorum.  Illic  invenit 
Lumbardos  et  Langobardosd  et  alios  plures  congregatos,  quibus  imperator  jusserat 
dare3  mercatum  sicuti  erat  in  civitate,  dixitque  illis  :  a  Nolite  transmeare  Brachium" 
«  donec  veniat  maxima  multitude*  Christianorum4,  quia  vos  tanti  non  estis  quanti5 
«  cum  Turcis  praeliari6  valeatis.  »  Ipsi  quippe7  Christiani  nequiter8  deducebant 
se,  quoniam  palatia  civitatis  sternebant  et  ardebant;  et  auferebant  plumbum,  unde 
ecclesiae  coopertae  erant9,  et  vendebant  Graecis.  De  quo  magis  iratus  est10  impe- 
rator11. Mox  jussit  imperator  illos  transmeare  Brachium12.  Postquam  verotrans- 
fretati  fuerunt,  non  cessabant  agere13  omnia  mala.  Ardebant  enim lk  et  devastabant 
domos  et  ecclesias. 

III.  Tandem  pervenerunt  Nicomiam 15  f.  IUic  divisi  sunt  Lumbardi  et  Lango- 
bardi16 et  Alamanni  a  Francigenis,  quia  Franci  pleni  erant17  tumida  superbia. 
Elegerunt  utique18  Lumbardi  et  Langobardi  seniorem  super  se19,  cui  nomen 
Raginaldus20,  et  Alamanni  similiter.  Et  intraverunt  in  Romaniam,  et  per  quatuor 
dies  ierunt  ultra  Nicenam  civitatem  &,  et  in  venerunt  quoddam  castrum  Exerogorgo 21 , 

1  Kallomagnus.  d.  —  2  /  kal.  c.  d.  —  3  Dari.  d.  —  4  Maxima  Christianorum  virtus.  d.  —  5  Quod.  d.  — 
6  Prœliare.  d.  —  7  Ipsique.  c.  D.  —  8  Nequiter  Christiani.  c.  D.  —  9  Erant  coopertœ.  c.  d.  —  10  Om.  est.  c. 

—  11  Alexius  imperator.  c.  Imperator  Alexius.  d.  —  12  Ultra  Brachium.  c.  —  13  Facere.  d.  —  14  Et  arde- 
bant. c.  d.  —  15  Nichomiam.  à.  d.  sic  el  ubique.  —  16  Lombardi  et  Longobardi.  c.  Longobardi.  d.  et  infra. 

—  17  Erant  pleni.  d.  —  18  Om.  utique  d.  —  19  Super  illos.  a.  —  20  Rainaldas.  c.  et  sic  infra.  —  21  Exoro- 
gorgo.  d. 

*  De  falsa  Caroli  Magni,  Francorum  imperatoris,  ad         *  Id  est  tricesima  dies  menais  Julii. 
Terram  sanctam  peregrinatione,  vid.  quœ  disputave-         4  Sub  duce  GualUrio  vulgo  dicto  Sans  Avoir.  (Vid. 
runt  Le  Beuf  et  Foncemagne,  Mémoires  de  t Académie      Guillelmum  Tyrensem ,  1.  I,  c.  xvni,  p.  69.) 
des  inscriptions,  L  XXI,  p.  1 36  et  1 4 9  et  seq.  *  Brachium  Sancti  Georgii. 

b  Petrus,  Eremita  diclus,  secundus  tantum  Conslan-         f  Id  est  Nicomediam. 
linopolim  pervenit,  si  credas  Willelm.  Tyr.  1. 1,  c.  xix,         f  Id  est  Nicœam. 
p.  5o. 


venerunt  per  viam,  quam  dudum1  Carolus  Magnus,  mirificus  rex  Francorum,  aplare2  fecit 
usque  Constantinopolim.  Petrus  vero  Eremita  primus  Constantinopolim  venit  tertio  kal. 3 
Àugusti,  et  cum  eo  maxima  multitudo  Alemannorum.  IUicque  invenit  Italicos  et  Lango- 
bardos4,  et  alios  quamplures  congregatos,  quibus  imperator  jusserat  dari  mercatum,  si- 
cuti  fuerat  in  civitate  ;  dixitque  illis  :  «  Nolite  transmeare  Brachium,  donec  veniat  maxima 
«  Christianorum  virtus  :  quia  vos  tante  virtutis  non  estis5,  quod  cum  Turcis  prœliare6  valea- 
«  tis.  »  Ipsi  vero  Christiani  nequiter  se  in  omnibus  habebant.  Nam  palatia  civitatis  destrue- 
bant  et  ardebant,  et  auferebant  plumbum  unde  ecclesiae  erant  coopertœ,  et  vendebant 
Grœcis.  Quapropter  imperator  Alexius,  nimis  iratus,  jussit  illos  transmeare  Brachium.  Post- 
quam vero  transfretaverunt,  non  cessabant  agere  omnia  mala.  Nam  ardebant  et  devastabant 
domos  et  ecclesias. 

III.  Tandem  pervenerunt  Nicomiam7.  Illic  divisi  sunt  Lumbardi  et  Langobardi,  et 
Àlemanni8  a  Francis,  quia  Franci  pleni  erant  invidia  et  tumida  superbia.  Elegeruntque 
sibi 9  seniorem  nomine  Rainaldum,  et  intraverunt  Romaniam;  et  per  quatuor  dies  ierunt 
ultra  Nicenam10  civitatem,  et  invenerunt  quoddam  castrum  Exerogorgo,  quod  vacuum  erat 

1  Quam  jamdudum.  e.  —  2  Francorum  aptari.  e.  —  3 ///  kal.  e.  —  4  Longobardos.  b.  —  5  Tanti  non  estis.  e. 
—  6  Prœliari.  e.  —  7  Nichomiam.  b.  —  8  Lombardi  et  Longobardi  et  Alamanni.  e.  —  9  Om.  sibi  e.  — 
10  Nichenam.  b. 


Digitized  by 


Google 


12  PETRI  TUDEBODI  H1STORIA 

1096.  quod  vacuum  erat  gente.  Et  apprehenderunt  illud  in  quo  invenerunt  satis  frumenti  \ 
et  vinum,  et  carnem  et  omnia  bon  a.  Audientes  itaque  Turci  quod  Christiani  forent 
in  castris2,  venerunt  continuo  obsidere  illud.  An  te  portam  castri  erat  quidam  puteus, 
et  ad  pedem  castri  erat  fons  vivus3  juxta  quem  exiit  Reginaldus  excubare  Turcos. 
Venientes4  namque  Turci  in  die  dedicationis  sancti  Michaelis*,  invenerunt  Ragi- 
naldum  et  alios5  omnes  qui  cum  eo  erant,  et  occiderunt  multos  ex  eis.  Alii  qui 
remanserunt  vivi  fugerunt  in  castrum,  quod  Turci  obsederunt  continuo,  eisque 
illico  abstulerunt  aquam6.  Fuerunt  autem7  nostri  in  tanta  afflictione  sitis,  quod 
flebotomare8  faciebant  suos9  equos  et  asinos10  quorum  sanguinem  bibebant.  Alii 
mittebant  eniciclas11  in  piscinam,  et  eas  postea1*  deprimebant  in  os  suum.  Alii 
quippe  mingebant  in  pugillo  alterius  et  sic  bibebant.  Alii  autem  fodiebant13  humi- 
dam  terram,  et  supini  jactabant  se  et  mittebant  eam  super  eorum  pectora  aut 
corpora  pro  nimia  ariditate  sitis.  Episcopus  namque  et  presbyteri,  qui  illic  ade- 
rant,  confortabant  et  submonebant  nostros,  dicentes  :  «Estote  ubique  fortes14,  in 
«Christi  fide.  Nolite15  timere  illos16  qui  vos  persequuntur.  Sicuti  Dominus  dicit  : 
«  Nolite  timere  eos  qui  occidunt  corpus,  animam  vero  non  possunt  occidereh.  »  Haec  per- 
secutio  fuit  per  octo  dies.  Dominus  namque  Alamannorum  consiliatus  est  cum 
Turcis  qualiter  traderet  alios  omnes;  et,  fingens  se  exiread  bellum,  fugit17ad  illos, 
et  cum  eo  multi  ex  aliis.  Illi  autem  qui  Deum  abnegare 18  noluerunt  capitalem  sen- 
tentiam  susceperunt.  Alios  apprehenderunt  Turci ,  et  diviserunt  illos  adinvicem , 
sicut  aliquis  dividit  oves.  Alios  miseront  ad  signum,  et  sagittabant  eos,  et  alios 
vendebant  et  donabant  sicuti  animalia.  Unusquisque  conducebat  suos  in  domum 

1  Satis  frumentum.  d.  —  2  Castrum.  c.  d.  —  3  Vnus.  a.  c.  d.  —  4  Itaque.  d.  —  5Om.  alios  d.  —  0  Eisque 
abstulerunt  semper  aquam.  c.  d.  —  7  Fuerunt  que.  c.  d.  —  8  Fleobotomare.  d.  —  9  Om.  suos  d.  —  10  Aut 
asinos.  c.  Aut  asinum.  d.  —  11  Cinciclas.  c.  d.  —  12  Et  eas  post  a.  — -  13  Fodebant.  a.  d.  —  14  Fortes  ubique.  d. 
—  15  Et  nolite.  d.  —  16  Eos.  d.  —  17  Fugivit.  a.  Fugiit.  d.  —  lsNegare.  c. 

*  Id  est  die  29  menais  Septembris.  —  k  Matth.  x,  28. 


gente.  Et  apprehenderunt  illud,  in  quo  invenerunt  frumentum  abundanter,  et  vinum,  et 
carnes,  et  omnia  bona.  Audientes  itaque  Turci  quod  Christiani  essent  in  castro,  venerunt 
continuo  obsidere  illud.  Ante  portam1  quidem  castri  erat  puteus,  et  ad  pedem  castri  erat 
fons  vivus ,  juxta  quem  exiit  Rainaudus  excubare  propter  Turcos.  Venientes  itaque  Turci 
in  die  dedicationis  sancti  Michael 2,  invenerunt  Rainaldum ,  et  alios  omnes  qui  cum  eo 
erant,  et  occiderunt  multos  ex  eis.  Alii  vero  qui  remanserunt  fugerunt  in  castrum,  quod 
Turci  obsederunt  continuo ,  eisque  abstulerunt  aquam 3.  Fuerunt  itaque  nostri  in  tanta 
afflictione  sitis,  quod  flebotomare  facerent  suos  equos  et  asinos,  quorum  sanguinem  bibe- 
bant, et  alia  quamplurima  horribilia  4  propter  penuriam  aquae  perpetrarunt.  Alii  vero  mit- 
tebant cincidas  in  piscinam,  et  postea  deprimebant3  in  os  suum.  Alii  quippe  mingebant 
in  pugillo  alterius,  et  sic  bibebant.  Alii  autem  fodiebant  humidam  terram,  et  supini  jac- 
tabant se,  et  mittebant  eam  super  eorum  pectora  aut  corpora  pro  nimia  ariditate  sitis. 
Episcopi  autem  et  presbyteri,  qui  illic  aderant,  commonebant  eos  dicentes  :  «Estote  for- 
•  tes,  dilectissimi ,  in  fide  Christi,  et  nolite  timere  eos  qui  vos  persequuntur.  Nam  Domi- 
«  nus  dixit  :  Nolite  timere  eos  qui  occidunt  corpus,  unimum  autem  non  possunt  occidere.  »  Haec 
persecutio  fuit  diebus  octo.  Interea  dominus  Alemannorum  consiliatus  est  cum  Turcis, 
qualiter  traderet  alios  omnes.  Et  fingens  se  exire  ad  bellum,  fugiit  ad  illos  cum  multis.  Illi 
autem  qui  Dominum  negare  noluerunt  capitalem  sententiam  susceperunt.  Alios  appre- 
henderunt Turci,  et  diviserunt  inter  se  sicut  quaelibet  animalia.  Alios  miserunt  ad  signum, 

1  Portam.  b.  —  2  5.  Michaelis.  b.  —  3  Aquam  abstulerunt.  b.  —  4  Terribilia.  e.  —  5  Dimittebant  b. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  13 

suam,  alii  in  Corosanum,  alii  in  Antiochiam,  alii  in  Aleph,  aut  ubi  ipsi  mane-  a.  io96. 
bant 

IV.  Isti  primi  acceperunt  féliciter  martyrium  pro  Christi  nomine.  Audientes 
namque  Turci  quod  Petrus  Eremita  et  Galterius1  sine  habere*  fuissent  Civito3, 
quœ  est4  super5  Nicenam  civitatem,  vénérant  illic  cum  magno  gaudio  occidere 
illos.  Quumque  venissent  1  se  tan  tes,  obviaverunt  Galterium6  et  suos  milites,  quos 
omnes  confestim  Turci  occiderunt.  Petrus  vero  Eremita  non  ante  hoc  multum 
iverat  Constantinopolim,  eo  quod  nequibat  retinere  illain  diversam7  gentem  quae 
non  volebat*  eum  auscultare,  neque  verba  ejus  audire.  Irruentes  autem  Turci 
super  eos,  multos  ex  eis  occiderunt,  alios9  invenerunt  dormientes,  alios  jacentes, 
alios  nudos.  Unum  quoque  presbyterum  celebrantem  missam  super  altare  inve- 
nerunt, eumque  statim 10  martyrizaverunt11.  Illi  quidem12  qui  potuerunt  vivi  eva- 
dere  fugerunt  ad  Civito13;  alii  miserunt  se  in  mare,  alii  in  silvam  supermonta- 
neam14.  Turci  namque  persequuntur  illos  in  castrum,  et  adunaverunt  ligna  unde 
eos  ardèrent  simul  cum  Castro.  Christiani  igitur  qui  in  castello  erant,  miserunt 
ignem  in  lignis  adunatis,  et  reversus  est  ignis  adversus15  Turcos,  quod  Deus  eos 
noluitderelinqui.  Diviseront  namque  Turci  illos  quos  apprehenderunt  vivos,  sicuti 
prius  fecerant  alios16,  et  disperseront  illos  per  universas  eorom  regiones,  alios 
in  Gorosanum,  alios  in  Persiam.  Hoc  totum 17  factum  est  in  mense  Octobri.  Audiens 
hoc  imperator  quod  Turci  ita  dissipassent  nostros,  lsetus  et  gavisus  fuit,  et  man- 
davit  et  fecit  eos  transmeare  Brachium,  et  postquam  ultra  fuerunt,  ille  comparavit 
omnia  arma  eorom. 

V.  Secunda  vero  pars  intravit  in  Sclavaniae  partibus  :  scilicet  Raimundus  cornes 

1  Galiarias.  a.  —  *  Om.  sine  habere  c,  d.  —  3  In  castro  Civitot.  c.  Civitoli.  d.  —  *  Quod  est.  c.  — 
5  Supra,  d.  —  •  Gauterium.  à.  —  7  Divisam.  d.  —  8  Nolebat  d.  —  0  Verba  occiderunt,  alios  om.  a.  Occiderunt 
ex  eis.  c.  — 10  Eum  statim.  c.  —  11  Super  altare  martyrizaverunt,  omissis  verbis  invenerunt  eumque  statim.  d. 
—  18  Om.  quidem  c.  d.  —  15  CivitoU  c.  d.  —  14  In  silvam  sive  per  montaneam.  c.  d.  —  15  Adasque.  c.  — 
16  Verba  sicuti  prius  fecerant  alios  om.  a.  —  17  Hoc  autem  totum.  d. 


et  sagittabant  eos;  alios  vendebant  et  donabant,  prout  illis  erat  voluntas.  Unusquisque  de- 
ducebat  suos  ubi  ipsi  manebant,  alii  in  Corosanum,  alii  in  Antiochiam,  alii  Aleph. 

IV.  Isti  primi  acceperunt  féliciter  martyrium.  Post  haec  audientes  Turci  quod  Petrus 
Eremita  et  Gauterius  fuissent  in  Civitoth1,  quod  est  supra  Niceam3  civitatem,  concur- 
rerunt  illuc  cum  magno  gaudio,  trucidare  eos  cupientes.  Et  quum  invenissent  Gauterium 
cum  suis  militibus,  omnes  confestim  occiderunt.  Petrus  autem  Heremita  paulo  ante  venerat 
Constantinopolim,  eo  quod  nequiret  retinere  indomitœ  gentis  vesaniam,  qui  nec  in  modico 
obtempéra re  volebant  saluberrimis  monitis  ipsius.  Igitur  Turci  irruentes  super  eos,  multos 
occiderunt,  alios  dormientes,  alios  jacentes,  alios  nudos;  necnon  et  presbyteros  missas 
célébrantes  super  altare3  martyrizaverunt.  Illi  qui  potuerunt  evadere  fugerunt  ad4  Civitoth, 
alii  miserunt  se  in  mare,  alii  in  silvas,  alii  in  montana.  Turci  namque  persequentes  eos  in 
castrum ,  adunaverunt  ligna ,  ut  eos  ardèrent  cum  castro.  Christiani  igitur  qui  in  castello 
erant  sub miserunt  ignem  in  lignis  adunatis,  et  ex  Dei  voluntate  reversus  est  ignis  ad 
Turcos,  et  idcirco  eos  reliquerunt.  Igitur  Turci  dividentes  illos  quos  apprehenderant 
vivos  distraxerunt  quosdam  Corosanum,  alios  in  Persidam,  et  alios  per  diversas  provincias. 
Hoc  totum  factum  est  in  mense  Octobrio.  Audiens  hoc  imperator,  quod  Turci  ita  dissi- 
passent nostros,  lœtus  et  gavisus  fuit,  fecitque  eos  remeare  trans  Brachium.  Post  hœc 
comparavit  omnia  arma  eorom.  Hœc  omnia  ita  gesta  sunt. 

V.  Secunda  vero  pars  intravit  partes  Sclaviniae,  scilicet  Raimundus  Sancti  vEgidii  cornes, 

1  In  Itoth.  b.  —  2  Nicenam.  b.  —  3  Altaria.  e.  —  4  Om.  ad  b. 


Digitized  by 


14  ,  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1096.  de  Sancto  iEgidio,  et  cum  eo  honorabilis  Podiensis  episcopus;  tertia  enim  pars 
per  antiquam  viam  venit  Romam1.  In  ista  namque  parte  fuit  Rotbertus  cornes 
Flandrensis2,  Rotbertus  cornes  Normannus3,  et  Hugo4  Mannus5  et  alii  plures. 
Ac  deinde  appropinquantes  portum  Brundusii6,  aut  Bari  sive  Ortrentum,  Hugo 
vero  Mannus7  et  Willelmus,  Marchisi  filius,  confestim  miserunt  sese  in  mare 
porto  Bari,  et  transfretantes  applicuerunt  Duracbium.  Audiens  itaque  dux  illius 
civitatis  illos8  prudentissimos  viros  applicatos*  continuo  mala  cogitatio  in  ejus 
corde  ascendit,  et  jussit  illos9  apprehendi,  ac10  Constantinopolim  infelici  impe- 
ratori  eau  te  deduci  eique11  fideliter  fidelitatem  facërent. 

VL  Dux  itaque  Godefredus12  primus  Constantinopolim  venit*  cum  suo  magno 
exercitu  per  duos  dies  ante  Domini  nostri  Iehsu  Christi  nativitatemb,  et  hospitatus 
est  juxta  Constantinopolim  ,  fuitque  ibi  donec  iniquus  imperator0  jussit  eum  13 
honorabiliter14  hospitari  in  burgo. 

a.  1097.  Quumque  hospitatus  fuit  secure,  legebat  dux  armigeros15  suos  per  unumquem- 
que  diem  foras  quatenus  paleas  et  alia  necessaria  asportarent.  Et  jam  computabant 
cum  fiducia  exire  quoeumque  ire16  voluissent;  iniquus17  imperator,  Alexius  no- 
mine,  sagaciter  faciebat  eo£  excubare,  suisque  Turcopolis  et  Pincinnatis18  impe- 
rabat  eos  invadere  etoccidered.  Balduinus  itaque,  ducis  frater,  audiens  hoc  quod 
proditor  imperator  suis  imperaverat  hominibus ,  statim  misit  se  in  nimia  intentione 
an  forte  illos  invenire  potuisset.  Tandem  invenit  eos  occidentes  gentem  suam ,  quos- 
que invasit  toto  corde,  et,  Deo  juvante,  eos  superavit.  Et  apprehendit  quadrâginta19 
ex  eis,  partem20  occidit  et  partem  ante  ducem  conduxit21.  Quumque  vidisset  hoc 
imperator,  valde  iratus  est,  Videns  namque  dux  quod  imperator  esset  iratus,  eo 

1  Rome  venit.  c.  Romam  venit  d.  —  2  Fait  vir  Flandrensis  cornes,  c.  d.  —  3  Et  Robertas  Romanus.  c.  d. 

—  4  Ugo.  a.  c.  Ygo.  d.  —  5  Lo  Magnas,  c.  d.  —  6  Portum  Brundusi.  c.  Portum  Brundasium.  d.  —  7  Magnas.  A. 

—  8  Om.  illos.  a.  c.  —  9  Mox  jassit.  d.  —  10  Et.  c.  d.  —  11  Ut  ei.  c.  —  12  Godifredas.  d.  —  13  Om.  eum  a. 

—  14  Venerabiliter.  a.  —  15  Armigeres.  c.  d.  —  16  Om.  ire  d.  —  17  Inimicus.  d.  — 18  Et  Pincinatis.  om.  d.  — 
l9Sexaginta.  c.  d.  —  20  Partim.  c.  d.  sic  et  infra.  —  21  Dedaxit.  c.  d. 

*  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  II,  c.  v.  p.  8o.  e  Alexius  I  Comnenus,  imperator  Romanorum. 

b  Die  a3  menais  Decembris,  A.  D.  1096*.  d  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  II  f  c.  vin  et  seq.  p.  84. 


et  cum  eo  honorabilis  Podiensis  episcopus.  Tertia  deinde 1  pars  per  antiquam  Romam 
venit.  In  ista  parte  prœerant  Flandrensis  cornes,  et  Rotbertus  Normannus,  et  Hugo  Magnus, 
et  alii  plures.  Hi  omnes  applicuerunt  ad  portum  Brundusium2,  et  Barum,  atque  Tarentum. 
Mox  Hugo  Magnus,  et  Guillelmus  Marchisi  filius,  mitt entes  se  in  mare  porto  Barum,  trans- 
fretaverunt  Durachim.  Quod  audiens  dux  civitatis,  illos  videlicet  applicatos,  continuo  iniqua 
cogitatione  succensus  jussit  illos  appréhendé  et  Constantinopolim  ante  imperatorem  de- 
duci ,  ut  ei  fidelitatem  facerent. 

VI.  Dux  itaque  Godefredus  cum  suo  exercitu  Constantinopolim  adveniens  pridie  Natale 
Domini,  hospitatus  est  juxta  civitatem  :  fuitque  ibi,  donec  imperator  iniquus3  jussit  eum  in 
burgo  recipi.  Quumque  receptus  fuisset,  eligebat  secure  ex  suis  quos  per  singulos  dies  trans- 
mittebat  foras,  ut  asportarent  paleas,  et  alia  necessaria.  Sed  perfidus  imperator  suis  Tur- 
copolis et  Pincinnatis  subdole  imperabat  eos  invadere  et  occidere.  Quod  animadvertens 
Baudoinus,  frater  ducis,  mox  sagaciter  cœpit  perquirere  an  forte  illos  utcumque  invenire 
potuisset.  Tandem  gentem  suam  eos  dévastantes  reperiens,  animositate  invasit,  et,  Deo  ad- 
juvante, superavit.  Et  apprehendens  ex  eis  sexaginta,  alios  interfecit,  alios  ante  ducis  con- 
spectum  deduxit.  Quod  audiens  imperator,  tristis  nimis  effectus  est.  Dux  autem  sentiens 

1  Tertia  autem  pars.  e.. —  2  Brondusiam.  b.  —  3  Om.  iniquus.  e. 


Digitized  by 


Google 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  15 

jussit  suis  militibus  exire  de  burgo  et  hospitari  ubi  prius  fuerant  extra  civitatem.  a,  io97. 
Sero  autem  superveniente,  mandavit  infelix  imperator  suos  exercitus,  et  fecit  in- 
vadere  ducem  simul  cum  Christi  gente,  Quos  sequens1  invictus  dux2,  una  cum 
Christi  militibus  occidit  septem  ex  illis  et  persequendo  alios  veniebat3  usque  ad 
civitatis  portam.  Reversus  est  namque  dux  ad  sua  tentoria,  et  fuit  in  campo  illo 
fereper  quinque  dies,  donecpactus  est  cum  imperatore.  Dixitque  illi  imperator 
quod  transfretaret4  Brachium  Sancti  Georgii,  illique  promisit  habere5  orane 
mercatum ,  sicuti  est6  Gonstantinopolim ,  et  pauperibus  eleemosinam  erogare  unde 
vivere  potuissent. 

VIL  At  bellipotens7  vir  Boamundus,  qui  erat  in  obsessione  Malfiâ,  scilicet  a.  io9g. 
Scaphardi  pontis8,  audiens  venisse  innumerabilem  genteni  Francorum  quatinus 
Sancti  Sepulchri  viam9  de  manu  eriperet  pessimorum  paganorum10,  ut  uiterius 
foret11  îiberataet  Christianis  omnibus  undique  staret12  patefacta,  continuo cœpit13 
sapientissime  diligenter  inquirere  quae  arma  pugnandi  haec  gens  déférât  *\  et  quam 
ostensionem  Christi  in  via  portât,  vel  quod  signum  in  certamine  sonat.  Cui  per 
ordinem  dicta  sunt  omnia.  Deferunt  utique  arma  jugiter  ad  bellum  convenîentia. 
In  dextera15  vel  inter  utrasque  crueem  Christi  bajulant  scapulas;  sonum  vero 
Deus  hoc  vult,  Deus  hoc  vult,  Deus  hoc  vult16,  simui  omnes17  una  voce  conclamant. 
Mox  Sancto  commotus  Spiritu,  jussit  pretiosissimum  pallium  quod  apud  se  ha- 
bebat  deferri,  idemque18  incidi  praecepit,  totumque  in  cruces  statim19  expendit. 

1  Persequens.  c.  d.  —  2  Om.  dux  à.  c.  —  5  Om.  veniebat  c.  —  4  Transfretet  c.  Transfretes.  d.  —  5  Illicque 
promisit  ei  habere.  c.  D.  —  6  Om.  est  c.  —  7  Om.  bellipotens  c.  d.  —  8  Ponti.  a.  Pontii.  c.  —  9  Viam  Sancti 
Sepulchri.  c.  d.  —  10  Paganorum  pessimorum.  c.  d.  —  11  Utrum  uiterius  fieret.  a.  —  12  Stare.  d.  —  13  Om. 
cœpit  d.  —  14  Et  déférât  c.  d.  —  15  Dextra.  d.  —  16  Deus  lo  vult,  Deus  lo  vult  d.  —  17  Om.  omnes  d.  — 
18  Idque.  d.  —  19  Statim  in  cruces.  c.  d. 

*  De  luijus  urbis  obsidione  cf.  Dumoulin,  Conquêtes  et  trophées  des  Normands,  1.  V,  p.  173,  et  Historias  Pandulfi 
Collenutii,  p.  lia,  ed.  in-ia,  1618. 


imperatoris  slomachationem,  jussit  suos  commilitones  de  burgo  exire,  et  extra  civitatem 
sicut  prius  castra  ponere.  Imperator  vero,  sero  superveniente,  misso  exercitu  fecit  invadere 
ducem  plebemque  sanctam.  Quos  persequens  invictus  dux  una  1  cum  Christi2  militibus, 
occidit  septem  ex  illis,  persequendo  alios  venit 3  usque  ad  portam  civitatis.  Dehinc  reversus 
ad  tentoria,  mansit  ibi 4  per  quinque  dies.  Post  haec  transfretavit  dux  Brachium  Sancti  Geor- 
gii  cum  omni  exercitu,  fœderatus  prius  cum  imperatore  :  tali  videlicet  pacto,  ut  omnia  quae 
sihi  necessaria  forent  multo  viliori  pretio  exercitui  venundarentur,  quam  prius  in  civitate 
emehantur.  Insuper  etiam  promisit  imperator,  omnibus  adventantibus  pauperibus  alimonia 
erogare ,  unde  vivere  abundanter  potuissent. 

VII.  Quomodo  Boamundus  crueem  accepit.  —  Interea  Boamundus ,  qui  erat  in  obsidione 
Mal  phi,  scilicet  Caphardi  pontis,  audiens  venisse  innumerabilem  gentem  Francorum,  qua- 
tinus viam  Sancti  Sepulchri  de  manu  eriperet  pessimorum  paganorum ,  ut  uiterius  fuisset 
liberata,  et  Christianis  omnibus  undique  staret  patefacta,  continuo  cœpit  sapientissime  et 
diligenter  inquirere,  quae  arma  pugnandi  haec  gens  déférât5,  et  quam  ostensionem  Christi 
portât  in  via,  vel  quod  signum  in  certamine  sonat.  Cui  per  ordinem  dicta  sunt  omnia.  Dé- 
férant0 arma  itaque  jugiter  ad  bellum  convenîentia 7  :  in  dextra  vel  inter  utrasque  scapulas 
crueem  Christi  bajulant.  Sonum  vero,  Deus  hoc  vult,  Deus  hoc  vult,  Deus  hoc  vult!  simul 
una  voce  conclamant.  Mox  Sancto  Spiritu  commotus,  jussit  quoddam  pretiosissimum  pal- 
lium, quod  apud  se  habebat,  deferri,  idque  incidi  praecepit,  quod  et  in  cruces  totum  ex- 

1  Om.  una  e.  —  2  Christianis.  e.  —  3  Om.  venit  e.  —  4  In  ibi.  e.  —  5  Defert  e.  —  0  Déférant  e.  — 
7  Congraentia.  e. 


Digitized  by 


16  PETRI  TUDEBODI  HISTORIÀ 

jl  1096.  Cœpit  namque  vehementer  ad  eum  concurrere  maxima  pars  militum,  qui  erant  in 
obsessione  illa,  tam  mirabiiiter  quod1  cornes  Rotgerius2  pene  solus  remansit. 
Vix  reversus  Siciliam  dolens  ac  mœrens  quandoque  gentem  amisisse  suam3.  Re- 
versus  est  itaque  dominas4  Boamundus  iterum  in  terram  suam5.  Diligenter  enim 
undique  honestavit  sese  ad  incipiendum  Sancti  Sepulchri  iter.  Tandem  transfre- 
tavit  mare  cum  suo  exercitu  et  cum  eo  prudentissimus  Tancredus,  Marchisi  filius, 
et  alii  plures. 

VIII.  Omnes6  igitur  transfretaverunt  et  applicuerunt  in  Burgariae7  partibus. 
Illicque  invenerunt  nimiam  abundantiam  frumenti  et  vini  et  alimenti  corporis. 
Deinde  vero  descenderunt8  in  vallem  de  Andrinopolim9,  illicque  applicuerunt 10 
exspectando  gentem  suam,  donec  omnes  aequaliter11  transfretati  fuissent12. 

IX.  Tune  exeuntes13,  inde  venerunt14  per  nimiam  plenitudinem  de  villa15  in 
villam,  de  castello  in  castellum,  et  de  civitate  in  civitatem,  quoadusque16  perve- 
neruntin  Castoriam;  ibique  Nativitatem  Domini  solemniter  celebrarunt;  egressi- 
que17  de  Castoria18,  intraverunt  in  Pelagoniam 19,  in  qua  erat  quoddam  haereti- 
corum  castrum.  Nos  vero  undique  aggressi  sumus  illud  in  quodam  lacu  in20  quo 
aedificatum  fuerat 21  ;  quod  continuo  nostro22  succubuit  imperio.  Accenso  itaque 
igne  combusserunt 23  castrum  illud  una  cum  babitatoribus  suis,  scilicet  haereti- 
corum  congregatione. 

X.  Postea  vero24  pervenerunt25  ad  flumen  Bardarum.  Perrexit  itaque  dominus 26 

1  Quomodo.  c.d.  —  2  Rogerius.  c.  d.  —  3  Amisisse  gentem  suam.  d.  —  4  Om.  dominus  c.  d.  —  5  Jn  terram 
suam  iterum.  c.  d.  —  6  Om.  omnes  c.  d.  —  7  Bugariœ.  c.  —  8  Descendentes.  d.  —  9 In  vallem  Andrino- 
polim.  c.  d.  —  10  Applicantes.  c.  d.  —  11  Pariter.  d.  —  uFuerint.  c.  d.  —  ^Exientes.  d.  —  14  Invenerunt.  à. 

—  15  Et  de  villa,  d.  —  l6Quousque.  c.  d.  —  17  Egressi  itaque.  c.  —  18  Verba  ibique  Nativitatem,  etc.  usque 
ad  de  Castoria  desiderantur  in  a.  —  10  Palagoniam.  c.  d.  —  20  Quod  undique  aggrediuntar  unum  lacum 
ubi.  c.  —  21  Illi  vero  undique  aggredientes  illud  una  cum  habitatoribus  in  lacum  ubi  œdificatum  fuerat.  d.  — 
22  Continuo  illorum.  c.  —  23  Accepto  itaque  comburerunt.  c.  —  24  Postea  enim.  c.  —  25  Postea  venerunt  d. 

—  26  Om.  dominus  d. 


pendit1.  Cœpit  namque  vehementér2  ad  eum  concurrere  maxima  pars3  militum,  qui  erant 
in  obsidione  illa  :  ita  ut  cornes  Rotgerius 4  pene  solus  remanens,  reversus 5  Siciliam,  doleret 
se  gentem  amisisse  suam.  Reversus  itaque  Boamundus  in  terram  suam  iterum.  Diligenter 
enim  undique  honestavit  se 6  ad  incipiendum  Sancti  Sepulchri  iter.  Tandem  transfretavit 
mare  cum  suo  exercitu,  et  cum  eo  prudentissimus  Tancredus  Marchisi  filius,  et  cum  eo 
alii  plures. 

VIII.  Omnes  transfretaverunt,  et  applicuerunt  in  Burgariae  partibus7.  Ibi  invenerunt  abun- 
dantiam frumenti ,  et  vini ,  et  alimenti  corporis.  Deinde  vero 8  descendentes  in  vallem  de 
Àndronopoli,  illicque  applicantes,  exspectaverunt9  gentem  suaito,  donec  omnes  transfretati 
aequaliter  fièrent. 

IX.  Tune  exientes  inde,  venerunt  per  nimiam  plenitudinem,  et  de  villa  in  villam,  de 
castro  in  casteilum10,  et  de  civitate  in  civitatem11,  quousque  perveniunt  in  Castoriam,  ibique 
Nativitatem  Domini  solemniter  celebrarunt.  Egressi  itaque  de  Castoria,  intraverunt  in  Pa- 
lagoniam, in  qua  erat  quoddam  haereticorum  castrum.  Illi  vero  undique  aggredientes  illud 
una  cum  habitatoribus  in  lacum,  ubi  aedificatum  fuerat,  quod  continuo  in  nostro  subdunt 
imperio.  Accenso  itaque  igne  combusserunt  castrum  illud  una  cum  habitatoribus  suis, 
scilicet  haereticorum  congregatione. 

X.  Postea  enim  pervenerunt  ad  flumen  Bardarum.  Perrexit  itaque  Boamundus  cum  una 

1  Expensum,  e.  —  2  Om.  vehementer  e.  —  3  Verba  maxima  pars,  quae  dat  e.  et  quae  primum  omissa  fue- 
rant  in  b.,  ad  marg.  addidit  manus  multo  recentior.  —  4  Rogerius.  b.  —  5  Reversusque.  e.  —  6  Sese.  e.  — 
1  Partes,  e.  — 8  Om.  vero  e.  —  9  Exspectando.  b.  —  10  Castrum.  e.  —  11  Om.  et  de  civitate  in  civitatem.  e. 


Digitized  by 


Google 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  17 

Boamundus  cum  una  parte  gentis  suae.  Alia  vero  pars  remansit  simul  cura  comité  A-  »°97- 
de  Rosignolo1  et  cum  fratre  suo  episcopo.  Venit  itaque2  exercitus  exsecrati  im- 
pera loris,  invasitque  comitem3  cum  fratre  suo  et  alios  omnes.  Audiens  haec  pru- 
dentissimus  miles  Tancredus\  regressus  est5,  et  projectus  in  flumen6  natando 
pervenit  ad  illos  %  duoque  millia7  militum  miserunt  se  in  flumine  sequendo 
Tancredum.  Novissime  autem 8  invenerunt  Turcopolos  et  Pincinatos9  dimicantes 
simul  cum  nostris,  quos  repente  ferociter10  invaserunt,  et  prudenter  eos  supera- 
verunt,  et  apprehenderunt  plures  ex  eis,  et  duxere  illos  ligatos  ante  domini  Boa- 
mundi  praesentiam.  Hos  ergo  alloquens  vir  sapiens  Boamundus11  dixit  :  «Quare, 
«  miseri,  occiditis  gentem  Ghristi  et  meam.  Ego  enim  cum  vestro  imperatore  nullam 
«  altercationem  habeo.  »  Qui  dixerunt:  «  Nos  certe  nequimus12  aliud  agere.  In  roga 
«enim13  profani  imperatoris  collocati  sumus,  et  quidquid  nobis  imperat  oportet 
«illud  adimplere.  »  Quos  dominus  Boamundus  absque  ulla  punitione1*  permisit 
abire.  Hoc  bellum  factum  est  in  quarta  feriab  qiiod  est  caput  Jejunii15,  unde  per 
omnia  sit  Deus  benedictus1*  in  saecula.  Amen 


THEMA  IL 

I.  Mandavit  quidem  infelix  imperator  simul  cum  nuntiis  nostris18  unum  ex 
suis19  quem  valde  diligebat,  quem  et  Corpolasium20*  vocabat,  ut  nos  secure21 

1  De  Rosignolo.  c.  d.  —  2  Veniens  itaque.  d.  —  *Invasit  comitem.  c.  d.  —  4  Audiens  itaque  pruiens  Tan- 
chredus.  c.  —  5  Regressus  est  rétro  et.  c.  d.  —  0  In  flumine.  c.  —  7  Duo  millia.  c.  d.  —  *  Om.  autem  d.  — 
9  Pinzinacos.  c.  —  10  Fortiter.  c.  d.  —  11  Hos  alloquens  Boamundus.  c.  d.  —  12  Nos  nequimus.  c.  d.  — 
13  Om.  enim  d.  —  14  Impunicione.  c.  d.  —  15  Freria  capud  Jejunii.  c.  —  16  Unde  benedictus  Deus.  d.  — 
17  Jejunii,  per  omnia  sit  benedictus  Deus.  Amen.  d.  —  18  Cum  nuntiis  Francorum.  c.  Cum  nuntiis  suis.  d.  — 
19  Ex  suis  militibus.  c.  —  20  Diligebat  et  Corpolasium.  c.  Diligebat  quemque  Corpolasium.  d.  —  21  Ut  Francos 
secure  se.  c. 

*  Cf.  Robertum  Monachum,  1.  II,  vin,  et  Willelm.  in  hoc  anno  Domini  1097,  erat  dies  xvm  mensis  fe- 
Tyr.  1.  II,  c.  xiv,  p.  0,3.  bruarii. 

h  Quarta  feria,  id  est  Mercurii  et  Cinerum  die,  quœ         e  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  II,  c.  xv,  p.  g3. 


parte  gentis  suœ.  Alia  vero 1  pars  remansit  simul  cum  comité  de  Rugsinolo 2  et  cum  fratre 
suo  episcopo.  Veniens  namque  exercitus  exsecrati  imperatoris,  invasit  comitem  cum  fratre 
suo,  et  alios  omnes.  Audiens  itaque  Tancredus,  prudentissimus  miles,  et3  projectus  in  flumen 
natando  pervenit  ad  illos.  Duo  millia  militum  miserunt  se  in  flumine,  sequendo  Tancre- 
dum. Novissime  invenerunt  Turcopolos  et  Pincinnatos  dimicantes  simul  cum  nostris,  quos 
repente  fortiter  invaserunt,  et  prudenter  eos  superaverunt.  Et  apprehenderunt  plures  ex 
eis,  et  duxerunt  eos  ligatos  ante  Boamundi  praesentiam.  Quos  alloquens  Boamundus,  dixit: 
«  Quare,  miseri,  occiditis  gentem  Christi  mihi  subditam?  Ego  enim  cum  vestro  imperatore 
«  nullam  altercationem  habeo4.  »  Qui  dixerunt  :  «  Nos5  imperatoris  jussis  obtempérantes, 
«  nolentes  quicquid 6  ab  illo  imperatum  fuerit  adimplere  festinamus.  »  Hos  Boamundus 
absque  ulla  punitione 7  permisit  abire.  Hoc  bellum  factum  est  in  quarta  feria,  quod  est 
caput  Jejunii.  Per  omnia  sit  benedictus  Deus,  amen. 

XI.  (Th.  il,  1.)  His  ita8  transactis,  imperator  nequissimus  praecepit  cuidam  suo  Gdelis- 
simo  nomine9  Corpolasio  ut  nos  secure  deduceret  per  terram  suam,  usque  dum  venis- 

1  Om.  vero  b.  —  2  Russinolo  e.  —  3  Om.  et  e.  —  4  Altercationem  habeo  nullam.  e.  —  5  Nostri.  e.  — 
5  Obtempérantes  nos  quicquid.  e.  —  7  Impunitione.  b.  —  8  Itaque.  e.  —  9  Om.  nomine  e. 

m.  .] 


Digitized  by 


Google 


18  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1097.  deduceret  per  terram  suam  usquedum  venissemus  Constantinopolim.  Quumque 
venissemus1  ante  eorum  civitates,  imperabat  hominibus  civitatum  ut  nobis2 
secure  apportarent  mercatum,  quomodo  faciebant  illi3;  certe  tantum  timebat* 
fortissimi 5  Boamundi  gentem,  quod  nullum  nostrorum6  sinebat7  intrare  civi- 
tatis  murum.  Denique  sic  pervenimus8  ad  Rusam*  civitatem,  illicque  hospitati 
sumus10.  Ibique  doctus11  Boamundus  dimisit  gentem  suam12.  Ille  autem  perrexit 
Constantinopolim  simul  locutum13  cum  imperatore,  suisque  hominibus  impe- 
ravit  dicens  :  «Modeste  appropinquate  civitatem.  Ego  autem  ibo  prius,  cum 
«  paucis  militibus14.  » 

II.  Postquam  imperator  cognovit  honestissimum  virum15  Boamundum  ad  se 
venisse,  jussit  eum  honorabiliter  recipi  et  aptissime16  hospitari  extra  civitatem. 
Quumque  féliciter  hospitatus  esset,  tune  imperator  mandavit  pro  eo 17  ut  iret  lo- 
cutum secrète  cum  eo 18.  Concordaverunt  se  ambo.  Imperator  quidem  permisit 19 
Boamundo  XV  dietas  terrae20  in  longitudine  Romaniae  et  octo  in  latitudine; 
Boamundus  vero21  fecit  ei  fiduciam  terrae  suae  quod  non  auferret  ei  neque  con- 
sentîret  auferri22. 

III.  Raimundus  itaque,  cornes  Sancti  iEgidii,  simul  cum  Podiensi  episcopo 
exiens  de  Sclavania,  in  qua  multa  pro  Christi  nomine  et  Sancti  Sepulchri  via 
fuit  passus*,  quae  minime  pati  deberet,  in  qua  et23  plures24  honestissimos  per- 

1  VenissenU  c.  —  2  Ut  Mis.  c.  —  3  Faciebat  ille.  à.  Sicuti  faciebant  ei.  c.  —  4  Tantum  quoque  timebat.  c.  d. 

—  5  Om.  fortissimi  c.d.  —  6  Nullum  eorum.  c.  —  7  Sinebant.  c.  d.  —  8  Pervenerunt  c.  —  0  Rusiam.  d.  — 
10  Fuerunt.  c.  —  11  Oui.  doctus  c.  d.  —  12  Suam  gentem.  c.  —  13  Loqui  simul.  c.  d.  —  14  Qaï  duœit  secum 
paucos  milites,  à.  —  15  Om.  honestissimum  virum  c.  d.  —  16  Cautissime.  c.d.  —  17  Mandavit  illi.  d.  — 
18  Ut  veniret  loqui  cum  eo.  d.  —  19  Ambo  ita  quod  imperator  permisit.  c.  —  20  Om.  terrœ  c.  —  21  Om.  vero  c. 

—  ^Verba  Concordaverunt,  etc.  usque  ad  auferri,  desiderantur  in  a.  Om.  auferri  c.  —  23  In  quo  et.  a.  In 
qua  etiam.  d.  —  24  Multos,  d. 

*  Cf.  Willclm.  Tyr.  1.  II,  c.  xvm,  p.  96  et  seq.  et  Raimund.  de  Aguilers. 


semus  Constantinopolim.  Venientibus  autem  nobis  ante  civitates  eorum,  imperabat  civibus 
ut  nobis  secure  apportarent  mercatum,  quod  et  ipsi  faciebant.  Tamen  in  tantum  timebant 
Boamundi  gentem,  ut  nullum  sinerent1  aliqua  occasion e  infra  ciyitatem  ingredi.  Denique 
sic  pervenimus2  ad  Rusiam  civitatem,  illicque  hospitati  sumus5.  Tune  Boamundus  dimisit 
gentem  suam,  perrexitque4  loqui  cum  imperatore,  praecipiens  suo  comitatui  ut  ipsum 
appropinquantes  civitati  insequerentur.  Qui  duxit  secum  paucos  milites. 

XII.  (11,  2.)  Postquam  vero  imperator  cognovit  Boamundum  ad  se  venire,  jussit  eum 
recipi,  et  venerabiliter  hospitari  in  civitatem.  Quumque  taliter  receptus  fuisset,  mandavit 
imperatori  quatinus  insimul  colloquerentur.  Tune  concordaverunt  se  ambo.  Nam  impe- 
rator promisit5  Boamundo  quindecim  dietas  terrœ  in  longitudinem  Romanis,  et  octo  in 
latitudinem.  Boamundus  autem  fecit  ei  fiduciam  terrœ  suae  quod  non  auferret  ei  neque  , 
consentiret  auferre6  ? 

KXPLICIT  LIBER  PRIMUS. 

INCIPIT  SECDNDUS. 

I.  (u,  3.)  Raimundus  itaque  cornes  Sancti  yEgidii  simul  cum  Podiensi  episcopo  exivit  de 
Sclavinia,  in  qua  multa  pro  Christi  nomine  et  Sancti  Sepulchri  via  fuit  passus,  quae  minime 

1  Ut  non  sinerent.  b.  —  2  Pervenerunt.  e.  —  5  Sont.  z.  —  4  Om.  que  b.  —  5  Permisit.  e.  —  6  Verba 
Boamundus  autem  auferre  om.  s. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  19 

didit  milites.  Exinde  pervenit  Durachium  *,  quae  civitas  imperatoris  est,  cupiens-  a.  io97. 
que  jam  esse  in2  terra  sua,  quandoque3  inimicorum  invasus  est4  pessimorum 
manu.  Graecorum  itaque  gens  insidians  istos  prudentissimos  Ghristi  milites5, 
quocumque6  eis  nocere  aut  offendere  potuerat7,  in  die  et  in  nocte  latenter  et 
occulte  non  desinebat.  Erat  autein  ibi  dux  illius  civitatis,  qui  continuo  eis 
fiduciam,  quousque  in8  terra  fuerint*  sua,  gavisus  spopondit.  Infra  istam  nam- 
que  fiduciam  quam  eis  dono  concessit,  ejus  homines10  fraudulenter  ex  nostris 
interfecerunt  quemdam  egregium  militem,  cui  nomen  Pontius  Raginaldus11  erat. 
Fratrem  quoque  suum  vulneraverunt  graviter.  Interea  illi  cœperunt12  carpere 
iter,  et  obviaverunt  imperatoris  litteris 13  de  pace  et 14  fraternitate  t  eo  tenente 
sicuti  cum  suis  filiis'. 

IV.  Intérim  dum  haec  recitarentur,  Turci  et  Pincinati,  et  Comani,  et  Sclavani , 
Usi 15  et  Athenasi,  erant  insidiantes  illos  undique  videlicet  in  qua  parte  eos  laedere 
potuissent.  Quadam  autem  die,  dum  Podiensis  episcopus  hospitatus  fuisset16, 
Contigit  forte  quod  a  Pincinatis17  captus  estb,  qui  continuo  ejecerunt  illum18 
de  mula  in  qua  sedebat,  eumque  exspoliaverunt,  et  in  vertice  capitis  vul- 
neraverunt. Sed,  quia  tantus  pontifex  adhuc  populo  Dei  erat  necessarius, 
per  ejus  misericordiam  vitae  reservatus  est.  Interea  sonus  auditur  in  tentoriis  ; 
cucurrerunt  omnes  ad  eum,  et  sine  mora  eripuerunt  eum  de  eorum  manibus19. 
Taliter  itaque  pervenientes  ad  quoddam  castrum,  quod  vocatur  Bichinat20,  et 
dictum  est  comiti  quod  Pincinati21  insidiabantur  ei22  in  angusta  via23  cujusdam 

1  Durachim.  b.  d.  —  *  Putans  jam  esse  in.  d.  —  s  Quare.  d.  —  4  De  inimicoram  évasas  est  d.  Evasas 
esset.  c.  —  5  Prudentissimos  viros  milites,  d.  —  0  Quodcamque.  d.  —  1  Potaisset.  c.  —  8  Oni.  in  à.  — 
9Faerit.  k.  —  10  Ejusqae  homines.  a.  c.  —  11  Rainaldus.  c.  d.  —  12  Interea  cœperant  statim  illi.  c.  d.  — 
13  Litteras  et.  c.  —  14  Et  de.  c.  —  15  Pinzinathi  et  Clavi  et  Comani  Usi.  c.  Et  Sclavi,  Usi.  d.  —  16  Esset. 
c.  d.  —  17  Pinzinachis.  c.  Pinzinathis.  d.  —  18  Eam.  c.  d.  —  19  Ex  illorum  manions,  c.  —  î0  Buchinat.  c. 
Bachinaht.  d.  —  81  Pinzinachi.  c.  Pinzinati.  d.  —    Om.  ei  d.  —  23  Om.  via  a. 

•  Cf.  WiUelm.  Tyr.  /.  c.  —  k  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  IL 


pati  debcret;  in  qua  etiam  plures  honestissimos  perdidit  milites.  Exinde  pervenit  Dura- 
chim, quae  civitas  imperatoris  est;  putans  jam  esse  in  terra  sua,  quia  de  inimicorum  evasus 
est  pessimorum  manu.  Graecorum  itaque  gens  insidians  istos  prudentissimos  milites  Christi, 
quocumque  eis  nocere  aut  offendere  poterat ,  die  et  nocte  latenter  et  occulte  non  desinebat. 
Erat  autem  ibi  dux  illius  civitalis,  qui  continuo  eis  fiduciam1  quousque  in  terra  fuerint 
sua  gavisus  spopondit.  Infra  istam  namque  fiduciam,  quam  eis  dono  concessit,  ejus  homi- 
nes fraudulenter  ex  nostris  interfecerunt  quemdam  egregium  militem,  cui  nomen  Pontius 
Rainaldus  erat.  Fratrem  quoque  suum  vulneraverunt  graviter.  Mox  illi  iter  arripientes,  in- 
venerunt  nuntîos  imperatoris  portantes  litteras  de  pace  et  fraternitate2  cum  il  lis  tenenda, 
sicut  cum  filiis  propriis. 

IL  (u,  4.)  Inter  haec  autem  Turci  et  Pincinnati,  et  Comati5,  et  Sclavi,  et  Usi,  et  Athe- 
nasi, insidiabantur  Christianis,  ut  in  aliqua  parte  eos  laedere  potuissent.  Quadam  itaque 
die,  dum  Podiensis  episcopus  hospitatus  esset,  contigit  ut  a  Pincinnatis  caperetur.  Qui, 
praecipitantes  eum  de  mula  sua,  exspoliaverunt,  et  in  vertice  capitis  graviter  vulneraverunt. 
Sed  quia  tantus  Dei  pontifex  adhuc  populo  Dei  erat  necessarius,  per  ejus  misericordiam 
vitae  reservatus  est.  Interea  sonus  auditur  in  tentoriis  :  concurrerunt  omnes  ad  eum,  et 
sine  mora  eripuerunt  eum  de  illorum  manibus.  Taliter  itaque  pervenientes  ad  quoddam 
castrum,  quod  vocatur  Buinath,  et  dictum  est  comiti  quod  Pincinnati  insidiabantur  ei  in 

1  Post  fidaciam  in  se  rit  b.  fecit,  quod  rejiciendum  est.  —  *Firmitate.  b.  —  3  Sic  b.  e.  Leg.  Comani. 

3. 


Digitized  by 


Google 


20  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1097.    montis.  Qui  remansit  rétro1  cum  pluribus  militibus  et  invenit  Pincinatos2;  unam 
partem  illorum  occidit,  et  aliam  persécutas  fuit. 

V.  Interea  imperator  mittebat  litteras  suas  ad  illos  pacifiée;  ex  alia  vero  parte 
hostes  illias  undique  insidiabantur  iUis3.  Tandem  pervenerunt  ad  quamdam  ci- 
vitatem  Domine  Rusam.  Cives  autem  illius  civitatis  aperte  quicquid  nocendi  inge- 
nio  agere  potuerant,  contra  illos  faciebant.  Quumque  vidisset  hoc  cornes,  iratus 
est  valde  et  jussit  arripere  arma  et  sua  sonare  signa4;  et  praeliaverunt  contra 
civitatem5,  et  mirabiliter  eam  superaverunt6.  Deinde  pervenerunt  ad  aliam  civi- 
tatem ,  cui  nomen  Rodesto.  Die  autem  illo  milites  imperatoris  invaserunt  illos  in 
cauda7;  cum  quibus  cornes  praeliatus  fuit,  et  interfecit  triginta  ex  illis,  et  quadra- 
ginta8  equos  retinuit. 

VI.  Veneruntque  illic  illorum  legati,  quos  Constantinopolim  quondam  man- 
da verant,  dicentes  quod  imperator  promittit  illis  omnia  eorum  perdita  diligenter 
reddere,  postquam9  Constantinopolim  fuerint  eventi;  et  quod  dux  Godefredus10 
et  Boamundus  et  Rotbertus,  cornes  Flandrensis11,  etomnes  alii  principes  depre- 
cantur  eum,  ut  maximum  dimittat  exercitum,  et  cum  paucis  militibus  et  sine 
armis  festinet  Constantinopolim,  quoniam12  imperator,  assumpta  cruce,  ait  se 
venturum13  in  Hierosolymitano  itinere,  et  erit  noster  dux  et  nostrum  caput.  Hoc 
vero14  cornes  audiens15  dimisit  exercitum16,  et  properavit  Constantinopolim,  ibi- 
que  loquitur17  cum  imperatore 18.  Cui  imperator  dixit  quod  ejus  homo  esset,  et 
fiduciam  ei  faceret  quemadmodum  et19  Boamundus  et  alii  principes  fecerant. 
Dixitque  ei  cornes  :  «  Absit.  Certe  in  hac  via  nullum  seniorem  faciam  nisi  illum 

■  quem  habeo,  cujusque  amore20  hue  usque  veni.  Si  vero  crucem  diligenter 

» 

1  Om.  rétro  à.  c.  —  2  Pinzinacos.  c.  —  3  Illos  c.  d.  —  4  Sonare  in  signa,  c.  d.  —  5  Prœliaverunt  civi- 
tatem. c.  Prœliati  sunt  civitatem.  d.  —  6  Superaverunt  eam.  c.  —  7  Illos  rétro  in  cauda.  c.  d.  —  8  Sexaginta. 
c.  d.  —  0  Priusquam.  d.  —  10  Godifredus.  d.  —  11  Boamundus  et  Flandrensis  cornes,  c.  d.  —  12  Quia.  d.  — 
13  Venturum  nobiscum.  c.  d.  —  14  Dam  vero.  c.  d.  —  15  Audiens  hoc.  c.  Audisset  hoc.  d.  —  16  Wco  dimisit 
suam  hostem.  c.  d.  —  17  Constantinopolim  loqui.  c.  d.  —  18  Om.  cum  imperatore  a.  —  19  Om.  et  d.  — 
20  Cujus  amore.  c.  d. 


angusta  via  cujusdam  montis.  Qui  remansit  rétro  cum  pluribus  militibus,  et  invenit  Pin- 
cinnatos;  unam  partem  illorum  occidit,  et  reliquos  fugavit. 

III.  (h,  5.)  Interea  imperator  mittebat  litteras  suas  ad  illos  pacifiée;  ex  alia  vero  parte 
hostes  illius  undique  insidiabantur  illos.  Tandem  pervenerunt  ad  civitatem  quamdam  no- 
mine  Reusam.  Cives  autem  illius  civitatis  aperte  quicquid  poterant  contra  illos  faciebant. 
Hoc  quum  vidisset  cornes,  iratus  nimis  jussit  arripere  arma,  et  impetu  maximo  debellantes 
civitatem  mirabiliter  superaverunt.  Deinde  pervenerunt  civitatem1,  cui  nomen  Rodesto 
est.  Die  autem  illo  milites  imperatoris  invaserunt  eos  rétro  in  cauda.  Cum  quibus  cornes 
praeliatus,  interfecit  ex  illis  triginta,  et  sexaginta  equos  retinuit. 

IV.  (11,  6.)  Intérim  venerunt  legati  ab  imperatore  missi,  dicentes  quod  imperator  pro- 
mitteret  omnia  perdita  diligenter  reintegrare,  si  cornes  tantummodo  cum  paucis  et  sine 
armis  festinare  Constantinopolim  dignaretur.  Quod  et  dux  Godefredus,  et  Boamundus,  et 
Flandrensis  cornes,  et  omnes  alii  principes  deprecabantur.  Aiebant  etiam  quod  imperator, 
assumpta  cruce,  spopondit  se  venturum  Hierosolymam,  existens  dux  et  caput  christianorum. 
Hoc  cornes  audiens,  illico,  dimisso  exercitu,  properavit  Constantinopolim  loqui  cum  impe- 
ratore. Cui  dixit  imperator  ut  ejus  homo  fieret,  et  fiduciam  ei  faceret,  quemadmodum 
Boamundus  et  alii  principes  fecerant.  Responditque  cornes  :  «  Absit  ut  in  hac  via  aliquem 
«  Dominum  constituant  super  me,  nisi  illum  tantummodo  quem  habeo,  cujus  amore  hue 

1  Verba  a  mirabiliter  usque  ad  pervenerunt  civitatem  om.  e.  ôfioiorsXevTov  causa. 


Digitized  by 


Google 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  21 

«  bajulare  vis  et  nobiscum  una  Hierosolymam  venire,  ego  et  mei  homines,  omne   a.  1097. 
«  quicquid  Dei  misericordia  in  mea 1  contineo  potestate,  in  tua  erit  libéra  volun- 
«  tate.  » 

VIL  Interea  dum  cornes  isset  Gonstantinopolim ,  venit  exercitus  imperatoris 
insidiando,  invenitque  comités  et  hostem*  solam,  quam  invasit  fortiter,  et  lœsio- 
nem  quam  ei  facere  potuerunt  fecere.  Quumque  audisset  cornes  quod  exercitus 
imperatoris  laesisset  suum  exercitum,  ingemuit  et  nimis  dolens  est3.  Statim  vero* 
advocavit  Boamundum  et  alios  principes»  mandavitque5  imperatori  cur  causa 
proditionis  eum  Constantinopolim  venire  fecisset,  et  suum  laedere  exercitum 
consentisse^  Qui  omnimodo  perhibens  dixit  eis  6  :  «  Verumtamen  non  per  m  eu  m 
«consilium  hoc  factum  est,  et,  me  sciente,  nulla  laesio  fuit  in  ter  eos.  Sed  hoc 
«satis  scio  quoniam  exercitus  tuus  damnum  mihi  intulit.  Latius  enim  et  castella7 
«et  civitates  in  mea  fregerunt  terra.  Tibique  satisfactionem  fideliter  concedo,  et 
«dominum8  Boamundum  tibi  in  fiduciam  do.  »  Quum  autem  venissent9  ad  judi- 
cium,  cornes  primus  absolvit  suam  fiduciam,  et  quum  esset  absoluta10  fiducia, 
exercitus  ejus  venit  Constantinopolim.  Mandavit  itaque  imperator  comiti,  sicuti 
superius  diximus,  quod  fecisset  ei  hominii  fiduciam11,  qijtemadmodum  alii  fece- 
rant.  Et  dum  haec  imperator  mandaret 12,  cornes  meditabatur  qualiter  vindictam 
de  imperatoris  exercitu  habere  potuisset  Sed  dux  Godefredus  et  Flandrensis 13 
cornes  et  alii  principes  dixerunt  ei  injustum  esse  contra  Christianos  pugnare;  et 
Boamundus  dixit  quod  si  aliquid  injustum  cornes  imperatori  fecisset,  et  fiduciam 
ei14  facere  prohiberet,  quod  ipse  fieret15  ex  imperatoris  parte. 

VIII.  Igitur  cornes,  accepto  consilio  a  suis,  vitam  et  honorem  Alexio16  juravit, 

^m.  in  mea  k.  — 2Invenit  comitis  hostem.  c.  d.  —  3Om.  est  c.  —  4Om.  vero  c.  d.  —  5  Alios  omîtes 
principes  mandavit.  c.  Alios  principesque  mandavit  d.  —  0  Prohibait  atque  dixit  eis.  d.  Atque  dicens  eis.  c.  — 
7  Mihi  operatus  est  et  castella.  c.  d.  1 —  8Omittunt  Dominum  c.  d.  —  9  Vénérant,  c.  d.  —  10  Et  postquam 
absoluta  fuit.  c.  d.  —  llHominium  et  fiduciam.  c.  d.  —  12  Mandabat.  c.  d.  —  13  Flandensis.  d.  et  sic  ubique. 
—  14  Om.  ei  c.  —  15  Foret,  d.  —  16  Alexio  vitam  et  honorem.  c.  d. 


•  usque  veni.  At  si  crucem  Domini  diligenter  bajulare  vis,  et  nobiscum  Hierosolymam  venire, 
a  ego  et  omnes  subditi  mihi  tuo  imperio  obtemperabimus.  » 

V.  (il,  7.)  Inter  haec  dum  cornes  isset1  Constantinopolim,  exercitus  imperatoris  insi- 
dians  exercitui  comitis5,  ex  improviso  invaserunt  plurimosque  ex  eis  vulneraverunt.  Cornes 
autem  audiens  sui  exercitus  laesionem ,  ingemuit  nimisque  tristis  effectus  est.  Statimque 
invocavit  Boamundum  et  alios  principes,  mandans  imperatori  cur  causa  proditionis  eum 
Constantinopolim  venire  fecisset,  et  suum  exercitum  laedere  consensisset.  Qui  omnino 
eum  adtestatione  denegavit,  dicens  :  a  Hoc  in  rei  veritate5  non  est  factum  meo  consilio, 
«  quamvis  certissime  sciam  quia4  tuus  exercitus  damnum  mihi  maximum  intulerit,  castella 
«  videlicet  et  civitates  proprias  depopulando.  Tibi  autem  fideliter  satisfactionem  concedo.  » 
Post  haec  autem,  antequam  convenirent  ad  judicium,  cornes  absolvit  fiduciam.  Absolutaque 
fiducia,  exercitus  ejus  venit  Constantinopolim.  Tune  imperator  mandavit  comiti,  sicut  su- 
perius diximus,  ut  faceret  ei  hominium  et  fiduciam5,  quemadmodum  alii  latrones  fecerant. 
Cornes  vero  meditabatur  qualiter  se  de  imperatoris  exercitu  vindicare  potuisset.  Sed  dux 
Godefredus  et  Flandrensis  cornes  et  alii  principes  prohibebant  eum,  dicentes  esse  in- 
justum pugnare  contra  Christianos.  Et  Boamundus  dixit  quod  si  aliquod  injustum  contra 
imperatorem  faceret,  et  fiduciam  ei  facere  noluisset,  ipse  foret  ex  imperatoris  parte. 

VI.  (n,  8.)  Igitur  cornes,  accepto  consilio  a  suis,  Alexio  vitam  et  honorem  juravit,  quod 

1  Esset.  e.  —  2  Insidias  exercitui  struentes.  e.  —  3  Veritatem.  e.  —  4  Quod.  e.  —  5  Om.  et  fiduciam  e. 


Digitized  by 


Google 


22  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1097*  quod  nec  perse  necper  alium  ei  terram1  auferret.  Quumque  de  hominio  appel- 
laretur,  respondit  non  se  pro  capitis  periculo  id  facturum.  Fortissimo  autem  viro 
Boamundo  dixit2  imperator,  quem  valde  timebat  in  corde  suo,  quia  sœpe  eum3  eje- 
cerat4  de  campo,  quod  si  libenter  ei  jurasset,  quindecim  dies  eundi  terrae  suae5  in6 
extensione  ab  Àntiochia  rétro  daret,  et  octo  in  latitudine.  Eique  talimodo  juravit 
ut  si  ille  fideliter  tenuisset  sacramentum  illud7,  iste  nunquam  suum  praeteriret. 

IX.  Tune  gens  domini  Boamundi8  appropinquavit  Constantinopolim.  Hoc 
autem  totum  factum  est9.  Omnes  itaque10  congregati  sunt  in  unum  et11  sic  per- 
venerunt  ad  portum,  omnesque  una  transfretaverunt  Brachium,  et  communiter 
exierunt  terram,  et  applicuerunt  Nicomiam,  fueruntque  ibi  per  très  dies.  Dux 
itaque  Godefredus 12  et  Flandrensis  cornes  primitus  obsederunt  Nicenam 13  civita- 
tem, quae  est  caput1*  totius  Romanis,  cum  suis  exercitibus;  juxta  quos  venit  vir 
sapiens  Boamundus15,  eamque16  obsedit  a  septentrione  ;  in  sexto  die  in  Maioft  ibi 
castrametati  fuerunt. 

X.  In  die  Ascensionisb  Domini  cœperunt  civitatem  circumquaque  invadere, 
et  aedificare  instrumenta  lignorum,  atque  turres  ligneas,  quo  possint17  murales 
turres  sternere.  Tarn  fortiter  et  tam  acriter  aggrediuntur  civitatem  unanimiter 
per  duos  dies  quod  fodere  quoque  fecerunt  civitatis  murum.  Turci  quippe, 
scilicet  gens  barbara,  qui  erant  intus  civitatem18,  miserunt  nuntios1*  aliis  qui 
vénérant  civitati  adjutorium  dare ,  in  hune  modum  :  quod  audacter  secureque 
approximent,  et  per  meridianam  portam  introeant,  quoniam  ex  illa  parte  nemo 

1  Om.  terram  à.  —  2  Facturum  Boamundo  dixii.  c.  Itaque  dixiU  d.  —  3  In  corde  quia  jam  sape  eum.  c.  d. 
—  4  Cum  suo  exercitu  ejecerat.  c.  d.  —  5  Om.  suœ  c.  d.  —  6  Om.  in  a.  c.  —  7  Illud  sacramentum*  c.  d.  — 
*Gens  Boamundi.  c.  d. —  9  Verba  Hoc  autem  totum  factum  est  desiderantur  in  d.  —  10  Om.  itaque  a.  c.  — 
11  Omnes  congregratim  in  unum  et.  a.  —  12  Godifredus.  c.  d.  et  sic  ubique.  —  13  Nichenam.  a.  d.  —  14  Ca- 

pud.  c.  —  15  Venit  Boamundas.  c.  d.  —  l6Ibique.  c.  d.  11  Quibus  possint.  c.  d.  —  l$  Intus  in  civitatem.  d. 

— 19  Mittentes  nuntios.  a. 

*  Accuratius  autem  Willelm.  Tyr.  1.  II ,  c.  xxi,  b  Scilicet  die  Jovis,  quarto  decimo  ejusdem  menais 
p.  io5  :  «Urbem  mense  Maio,  quinlo  decimo  die  men-  Maii  1097.  Pascha  enim  in  hoc  anno  célébra tum  est 
■  sis  obsederunt.  »  quinlo  die  menais  Aprilis. 


nec  per  se  nec  per  alium  ei  terram  auferret.  Quumque  de  hominio  appellaretur,  respondit 
se  nec  etiam  pro  vite  periculo  id  facturum.  Boamundo  itaque  dixit  imperator,  quem  valde 
timebat  (nam  sœpe  eum  cum  suo  exercitu  devicerat)  quod  si  libenter  jurasset,  ei  quinde- 
cim dietas  terra  in  extensione  ab  Antiochia  daret,  et  octo  in  latitudine.  Eique  tali  pacto  ju- 
ravit, ut  si  ille  fideliter1  tenuisset  illud  sacramentum,  ipse  suum  nunquam  praeteriret. 

VII.  (h,  9.)  Tune  gens  Boamundi  appropinquavit  Constantinopolim3.  Omnes  itaque 
christianae  religionis  simul  in  unum  congregati  pervenerunt  ad  portum,  sicque  una  trans- 
fretaverunt Brachium,  et  applicuerunt  Nichomiam3,  fueruntque  ibi  per  très  dies.  Dux 
itaque  Godefredus  et  Flandrensis  cornes  primitus4  obsederunt  Nicaeam  civitatem,  quae  est 
totius  caput  Romaniae,  cum  suis  exercitibus;  juxta  quos  venit  Boamunclus,  eamque  obsedit 
a  septentrione  in  sexto  die  in  Maio,  ibique  castrametati  fuerunt. 

VIII.  (11,  10.)  In  die5  Âscensionis  Domini  cœperunt  civitatem  circumquaque  invadere, 
et  aedificare  instrumenta  lignorum  extra  turres  ligneas,  quibus  possent6  murales  turres 
sternere.  Tam  fortiter  et  tam  acriter  aggrediuntur  civitatem  unanimiter,  per  duos  dies, 
quod  fodere  quoque  fecerunt  civitatis  murum.  Turci  quoque,  scilicet7  gens  barbara,  mise- 
runt nuntios  aliis,  qui  vénérant  civitati  adjutorium  dare,  in  hune  modum  :  Quod  audacter 
secureque  approximant 8,  et  per  meridianam  introeant  portam ,  quoniam  ex  illa  parte  nemo 

1  Fiiacialiter.  b.  —  2  Constantinopoli.  e.  —  3  Nicomiam.  b.  —  4Om.  primitus  b.  —  5/n  die  autem.  b.  — 
6Possunt.  b.  —  nLicet.  b.  —  8  Sic  b.  ;  approximent.  b. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  23 

erit  eis  obviam,  nec  contrastabit1.  Quae  porta  ipso  die  a  comité  Sancti  iEgidii  et  a.  io97. 
Podiensi2  episcopo  statim  propere  hospitata  fuit. 

XI.  Qui  cornes  veniens  ex  alia  parte  protectus3  divinis  virtutibus  atque  terrenis 
fulgebat  armis  cum  suo  fortissimo  exercitu.  Hic  itaque  invenit  contra  nos  venientes 
Turcos.  Undique  signo  crucis  armatur*;  vehementer  irruit  super  illos  armatus5, 
et  superati  sunt  et  dederunt  fugam,  fuitque  mortua  maxima  pars  illorum. 

XIL  Qui  rursum  venientes  nuntio  aliorum  gaudentes  et  exsultantes  ad  certum 
bellum ,  deferebant  secum  fîmes  unde  nos  ligatos  in  captivitatem  ducerent  Coro- 
sanum.  Venientes  autem  laetantes  cœperunt  ex  cacumine  montis  paulatim  descen- 
dere.  Quotquot  namque6  descenderunt  in  valle  illa,  caesis  capitibus  a  Francorum 
manibus,  remanserunt  in  custodia  civitatis.  Elatis7  itaque  eorum  capitibus,  pro 
jecerunt  illa  in  funda  cujusdam 8  instrumenti  in  civitatem  ;  unde  magis  dolerent 
ilii  qui  intus  erant. 

XIII.  Cornes  namque  de  Sancto  ^Egidio  et  Podiensis  episcopus  consiliati  sunt  in 
unum  qualiter  fecissent  fodere  quamdam  turrim  quae  erat  ante  eorum  tentoria. 
Ordinati  sunt  homines  qui  hanc  fodissent9  turrim,  et  arbalistae  et  sagittarii  qui 
eos  defendebant  ubique10.  Foderunt  namque  illam  usque  ad  radices  mûri,  submi- 
seruntque  postes  et  ligna,  ac  demum11  miserunt  ignem.  Sero  autem  superveniente, 
forte  cecidit  turris  in  nocte,  ideoque  quod  nox  erat,  nequiverunt  praeliari  cum  illis. 
Nocte  vero1*  surrexerunt  festinanter15  Turci,  et  restauraverunt  murum  tam  fortem 
et  tam  purum  quod  in  die  veniente  ex  illa  parte  nemo  eos  laedere14  potuit15. 

1  Contrùtabit.  a.  —  *Pondiensi.  d.  et  sic  ubique.  —  *Profectus.  a.  d.  —  *  Armatus.  c.  d.  —  5Om.  arma- 
tas,  c.d.  —  6  Quotquot  vero.  d.  —  7  Cm  sis.  c.  Cessù.  d.  —  8  Om.  cujusdam  a.  —  9  Fodiant.  d.  Foderant.  c. 
—  10  Défendant  undique.  d.  —  11  Ac  deinde.  c.  d.  —  11  Nocte  vero  illa.  c.  d.  —  13  Om.  festinanter  a.  — 
14  Eis  lœdere.  c.  —  lbPotuisset.  d. 


erit  eis  obviam1,  nec  contra  stabit2.  Quae  porta  ipso3  die  a  comité  Sancti  yEgidii  et  Podiensi 
episcopo  statim  prospère  hospitata  est4. 

IX.  (h,  il.)  Qui  cornes  veniens  ex  illa  parte  protectus5  divinis  virtutibus6,  atque  terrenis 
fulgebat  armis  cum  suo  fortissimo  exercitu.  Hic  itaque  invenit7  Turcos  venientes  undique. 
Signo  crucis  armatus  vehementer  irruit  super  illos,  et  superati  sunt,  et  dederunt  fugam; 
fuitque  mortua  maxima  pars  illorum. 

X.  (h,  12.)  Qui  rursum  venientes  nuntio  aliorum  gaudentes  et  exsultantes  ad  certum 
bellum,  deferebant  secum  fîmes  unde  nos  ligatos  in  captivitatem  ducerent  Corosanum. 
Venientes  autem  laetantes  in  cacumine  montis ,  cœperunt  paulatim  descendere.  Quotquot 
vero  descenderunt  in  valle  illa,  capti  a  Francorum8  manibus  remanserunt  in  custodia  civi- 
tatis. Caesis  itaque  eorum  capitibus,  projecerunt  illa  in  fundo  cujusdam  instrumenti  in 
civitatem,  unde  magis  dolerent  illi  qui  intus  erant0. 

XI.  (n,  1 3.)  Cornes  namque  de  Sancto  jEgidio10  et  Podiensis  episcopus  consiliati  sunt  in 
unum  qualiter  fecissent  fodere  quamdam 11  turrem  quae  erat  ante  eorum  tentoria.  Ordi- 
nati sunt  homines  qui  hanc  foderent  turrem12,  et  arbalistae  et  sagittarii  qui  eos  defenderent 
utique.  Foderunt  namque  illam  usque  ad  radices  mûri,  submiseruntque  postes  et  ligna,  ac 
deinde  miserunt  ignem.  Sero  autem  superveniente,  cecidit  turris  nocte,  et  quia  nox  erat, 
nequiverunt  praeliare13  cum  illis.  Turci  vero  nocte  eadem  surrexerunt,  et  restauraverunt 
murum  tam  fortem ,  quod  ex  illa  parte  nemo  eos  lœdere  potuisset. 

1  Eis  erit.  b.  —  2  Contrùtabit.  e.  —  3  Ipsa.  e.  —  4  Hospitati  sunt.  h.  —  5  Profectus.  b.  —  0  Divina  vir 
tate.  e.  —  7  Inveniens.  e.  —  8  Cœsis  capitibus  a  Francorum,  etc.  b.  —  9  Om.  illi  qui  intus  erant  e.  — 
10 Sancti  jEgidii.  e.  —  11  Om.  quamdam  e.  —  12  Verba  quœ  erat.. .  foderent  turrem  om.  e.  —  nPrœliari.  e. 


Digitized  by 


Google 


24  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

XIV.  Videntes  autem  Turci  quod  nullatenus  ex  suis  exercitibus  minime1  adju- 
torium  habere  potuissent,  per2  legationem  imperatori  mandaverunt  quod  civi- 
tatem3  ei  sponte*  redderent,  si  eos  vivos  abire  permisisset  cum  suis  mulieribus 
et  filiis  suis  et  substantiis  omnibus5.  Tune  imperator  plenus  vana  atque  ini- 
qua  cogitatione  jussit  illos  impuni tos  sine  ullo  timoré  abire,  et  sibi  eos  Constan- 
tinopolim  cum  fiducia  magna  adduci,  quod  annuerunt  peregrini  pro  amicitia 
imperatoris6.  Fueruntque  in  obsessione  illa  per  septem  hebdomadas,  et  multi  ex 
nostris  illic  fideliter  receperunt  martyrium  laetantes,  atque  gaudentes  reddiderunt 
felices  animas  Deo,  Et  ex  pauperrima  gente  multi  mortui  sunt  famé,  et  féliciter 
mortui  sunt  pro  Christi  nomine,  qui  est  benedictus  et  laudabilis  in  saecula  sœcu- 
lorum.  Amen. 


THEMA  III. 

• 

L  Interea,  reddita  civitate%  et  Turci  deducti  sunt7  Constantinopolim,  unde 
imperator  magis  magisque  gavisus8  quod  civitas  redditur  in  sua  potestate,  jussit9 
maximas  eleemosinas  erogare10  nostris  pauperibus.  Denique  in  prima  dieb  qua 
recessimus11  de  civitate,  venimus  ad  quemdam  pontemc,  ibique  mansimus  per  très 
dies 12  d.  Tertia  autem  die,  priusquam  cœpisset  lux13  oriri,  surrexerunt  nostri.  Eo 
quod  nox  erat,  non  viderunt  tenere  unam  viam,  sed  divisi  sunt  per  duo  agmina, 
et  venerunt  divisi  per  duos  dies.  In  uno  namque  agmine  fuit  vir  Boamundusl\ 

1  Oui.  minime  d.  —  2  Om.  per  a.  c.  —  *Quoniam  civitatem.  c.  d.  —  4  Sponte  ei.  c.  —  5  Et  filiis  et  om- 
nibus substantiis.  c.  d.  — 6  Verba  quod  annuerunt,  etc.  usque  ad  imperatoris,  desiderantur  in  a.  — 1  Reddita 
civitate  Turcis  deductis.  a.  —  8  Gavisus  fuit.  d.  —  9  Jussitque.  d.  —  10  Erogari.  d.  —  11  Recedimus.  a.  — 
12  Per  duos  dies.  c.  d.  —  13  Postquam  lux.  d.  Priusquam  lux.  c.  —  14  Fuit  Boamundus.  c.  d. 

"  Capta  est  urbs  Nicœa,  xx  die  mensis  Junii,  anno  c  Cf.  Robertum  Montfcbum,  1.  III,  et  Willelm.  Tyr. 

Domini  1097.  Cf.  Willelm.  Tyr.  t.  UI,  c.  m,  p.  128.  loc.  cit. 

h  Id  est  tertia  kalendas  Julii.  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  III,  d  «  Duobus  diebus  quiescentes.  »  (Robert.  Monach.) 
c.  xiii,  p.  129. 


XII.  (11,  Videntes  autem  Turci  quod  nullatenus  habere  adjutorium  potuissent, 
per  legationem  imperatori  mandaverunt  quod  civitatem  ei  sponte  redderent,  si  tantum- 
modo  eos  abire  vivos  permisisset1  cum  mulieribus  et  filiis,  et  omnibus  suis  utensilibus. 
Mox  imperator,  plenus  iniqua  cogitatione,  jussit  illos  impunitos  absque  ullo  timoré  sibi2 
Constantinopolim  adduci.  Quod  annuerunt  Christiani  gratia  imperatoris.  Fuerunt  vero  in 
illa  obsidione  septem  hebdomadibus,  et  multi  ex  nostris  perceperunt  felice3  martyrium  pro 
Christi  nomine,  gaudentes  atque  laetantes,  et  ex  pauperrima  gente  quamplurimi  mortui 
sunt  famé  in  Christi  nomine4. 

XIII.  (Th.  m,  1.)  Cum  Solimanno  Christiani  pagnant.  — Interea  reddita  civitate,  Turcis- 
que  deductis  Constantinopolim,  imperator  magis  magisque  gavisus  eo  quod  civitas  redige- 
retur  in  sua  potestate5,  jussit  copiosam  alimoniam  pauperibus  erogari.  Nos  vero  postquam 
recessimus  a  civitate,  prima  die  venimus  ad  quemdam  pontem,  ibique  mansimus  duobus 
diebus.  Tertia  autem  illucescente  die,  surrexerunt  nostri,  et  non  videntes  tenere  viam,  di- 
visi sunt  ab  invicem.  Nam  pars  exercitus,  videlicet  Boamundus,  et  Rotbertus  Normannus, 

1  Permitteret.  e.  —  2  Sibi  eos.  b.  e.  —  3  Félix,  e.  —  *  Verba  gaudentes  atque  in  Christi  nomine 

absunt  ab  e.  —  5  In  suam  potestatem.  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  25 

et  Rotbertus1  Normannus2,  et  prudens  Tancredus  et  alii  plures.  In  alia  vero  parte  a.  1097. 
fuit  Raimundus,  cornes  Sancti  jEgidii,  et  dux  Godefredus,  et  Podiensis  episcopus, 
et  Hugo  Mannus3,  et  cornes  Flandrensis4  et  alii  plures.  Tertia  autem  die,  irruerunt 
Turci  vehementer  super  Boamundum  et  his  qui 5  cum  eo  erant.  Continuo  vi- 
dentes  nostros  inimici  nostri  et  Dei ,  scilicet  Turci,  cœperunt  stridere,  et  garrire, 
ac  clamare6  excelso  clamore ,  dicentes  diabolicum  sonum  nescio  quomodo  in  ex- 
tranea  iingua. 

IL  Sapiens  statim  vir  Boamundus  videns  innumerabiles  Turcos  procul  stri- 
dentes et  clamantes  daemoniaca  voce,  protinus  jussit  omnes  milites  descendere,  et 
celeriter  tentoria  extendere,  et  priusquam  tentoria  essent  extensa7,  rursus  dixit 
omnibus  militibus  :  «  Seniores  et  fortissimi  Christi  milites,  ecce  modo  bellum  an- 
«  gustum  est  undique  circa  nos,  Igitur  omnes  milites  eant  obviam  viriliter  illis , 
«  et  pedités  prudenter  atque  citius  tentoria  extendant.  »  Postquam  vero  hoc  factum 
est  totum,  Turci  undique  jam  erant8  circumcingentes  nos  dimicando,  et  jaculando, 
et  spiculando ,  et  mirabiliter  longe  lateque  sagittando.  Nos  itaque  quanquam  ne- 
quivimus9  resistere  eis  neque  sufferre  pondus  tantorum  hostium,  tamen  persistimus 
illic  unanimiter  gradum.  Feminae  namque  nostrae  in  illa  die  fuerunt  nobis  in 
maximo  refugio;  quae  afierebant  ad  bibendum  aquam  nostris  praeliatoribus,  et  for- 
titer  semper  confortantes  eos10,  pugnantes  et  defendentes11.  Vir  itaque  sapiens 
Boamundus12  protinus  mandavit  aliis,  scilicet  egregio  comiti  de  SanctojEgidio,et 
inclito  duci  Grodefredo,  et  Hugoni  Magno13,  et  honestissimo  Podiensi  episcopo  et 
aliis  omnibus  prudentissimis  militibus14,  quod  sese  festinent  et  ad  bellum  citius 
approximent,  dicens  :  «  Et  si  hodie  luctari  volunt ,  viriliter  agant 15.  »  Qui  omnimodo  , 
prohibentes  deludebant  illos  dicentes16  :  «  Verumtamen  hoc  fallacium  est17  totum.  » 

1  Rodbertas.  c.  —  2  Normandus.  d.  —  3  Ugo  Magnas,  d.  —  4  Et  Flandiensis  cornes,  d.  —  5  Hi  qui.  d.  — 
6  Atone  clamare.  d.  —  7  Fuissent  extensa.  c.  d.  —  8  Om.  jam  erant  a.  —  9  Nequimus.  d.  —  10  Confortantes 
illos.  c.  —  11  Confortantes  et  defendentes.  d.  —  12  Itaque  Boamundus.  c.  —  l*Hugo  Magno.  c.  —  14  Pruden- 
tissimis omnibus  militibus.  d.  —  15  Viriliter  veniant.  c.  d.  —  16  Prohibentes  et  deludentes  illos  et  dicentes.  a. 
— 17  Om.  est  d. 


et  Tancredus,  aliique  complures1,  in  di versa  abierunt.  Alia  vero  pars,  scilicet  Raimundus- 
Sancti  iEgidii  cornes,  et  dux  Godefredus,  et  Podiensis  episcopus,  et  cornes  Flandrensis,  et2 
plures  alii,  per  aliam  viam  devenerunt.  Tertia  vero  die  irruerunt  Turci  vehementer  super 
Boamundum,  et  super  eos  qui  cum  eo  erant,  clamantes  videlicet  atque  stridentes  excelso 
clamore,  atque  dicentes  nescio  quid  diabolicum  in  barbara  lingua. 

XIV.  (ni,  2.)  Mox  Boamundus,  sapientissimus  vir,  videns  innumeros 5  Turcos  procul  cla- 
mare et  stridere,  jussit  celeriter  omnes  milites  descendere,  et  tentoria  extendere.  Sed  ante- 
quam  tentoria  extensa  fuissent,  dixit  militibus  :  *  0  fortissimi  milites  Christi,  ecce  bellum 
«  in  arcto  situm  est  :  jamque  hostes  undique  nobis  supereminent.  Quapropter  omnes  mi- 
dites  eant  illis  obviam  viriliter,  et  pedites  prudenter,  atque  citius  tentoria  extendant.  » 
Dum  haec  agerentur,  Turci  undique  jam  imminentes  circumeinxerunt  nos,  dimicando, 
jaculando,  spiculando,  longe  lateque  sagittando.  Nos  vero  postquam  nequivimus  resistere, 
neque  sufferre  pondus  tantorum  hostium,  persistimus  immobiliter  in  unum  gradum. 
Feminae  vero4  nostrae  in  illa  die  fuerunt  nobis  in  refugium,  quae  afferebant  nobis  aquam, 
confortantes  nos,  fortiter  pugnantes,  et  viros  protegentes.  Vir  itaque  sapientissimus  Boa- 
mundus protinus  mandavit  comiti  de  Sancto  yEgidio,  et  inclyto  duci  Godefredo,  et  Hu- 
goni Magno,  et  honestissimo  Podiensi  episcopo,  et  aliis  omnibus  militibus,  ut  festinanter 

1  Quamplures.  e.  —  2  Om.  et  b.  —  3  Innumerabiles.  e.  —  *Feminœ  quoque.  e. 

m.  4 


Digitized  by 


Google 


26  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1097.    Nam  nos  non  credebamus  jam  illos  esse  tam  prudentes  quod  amplius  auderent 
sese  erigere  et  praeliari  nobiscum. 

III.  Dux  itaque1  Godefredus  audax  et  fortis  simui  cum  HugoneMagno*  vénérant 
prius  cum  suis  exercitibus.  Episcopus  namque3  Podiensis  illospersequebatur4  una 
cum  suo  exercitu,  et  Raimundus,  fortissimus  miles5,  cornes  de  Sancto  iEgidio, 
juxta  illos  cum  magna  gente.  Mirantur  ergo  valde  nostri  unde  esset  exorta  tam 
maxima  multitudo  Turcorum  et  Àrabum  et  Sarracenorum  et  aliorum  quos  nu- 
merare  ignoro,  quia  omnes*  montes  et  colles  et  valles  et  omnia  plana  loca  intus 
et  infra  undique  stabant  cooperta  de  illa  excommunicata  generatione.  Factus  est 
itaque  sermo  secretus  inter  nos7  laudantes  et  consulentes  atque  dicentes  :  «  Estote 
«omnino  unanimes  in  fide  Christi,  et  sanctae  Crucis  vexilli8  Victoria  muniti, 
«quare  hodie9,  si  Deo  placet,  omnes  divites  effecti  eritis10.  »  Continuo  namque11 
fuerunt  ordinate  acies12.  In  sinistra  itaque  parte  fuit  vir  sapiens  Boamundus13,  et 
Rotbertus  Normannus,  et  prudens  Tancredus,  et  honestissimus  miles  Rotbertus 
de  Ansa14,  et  inclitus  Richardus15  de  Principatu.  Episcopus  namque  Podiensis  venit 
per  alteram  montaneam  undique  circumcingens  incredulos  Turcos.  In  dextera 
vero  parte  fuit  prudentissimus  miles  Raimundus,  cornes  de  Sancto  iEgidio,  et 
honorabilis  dux  Godefredus,  et  acerrimus  miles,  Flandrensis  cornes16,  et17  Hugo 
Mannus  et  alii  plures  quorum  nomina  ignoro.  Statimque,  venientibus  militibus 
nostris18,  Turci,  et  Arabes  et  Sarraceni  et  Agulani19  et  omnes  barbarae  nationes 
dederunt  velociter  fugam  per  compendia  montis  et  plana  loca.  Erat  autem  numerus 
Turcorum  et  Sarracenorum ,  Publicanorum  et  Persarum  et  Agulanorum  et  aliorum 

1  Dux  tamen.  c.  d.  —  2  Hugo  Magno.  c.  —  5  Episcopus  vero.  d.  — 4  Illos  persequens.  a.  —  5Omittunt  miles. 
c.d.  —  6  Quia  pene  omnes.  c.  d.  —  7  Om.  inter  nos  d.  —  8  Veœillum.  c.  —  9  Qui  hodie.  c.  —  10  Omnes  divites, 
si  Deo  placet,  effecti  eritis.  c.  d.  —  11  Continuo  ergo.  d.  —  nAcies  ordinales,  c.  — 13  Fuit  Boamundus.  c.  d. 
—  14  Tancredus  (et.  c.)  Rotbertus  de  Ansa.  c.  d.  —  15  Et  Ricardus.  c.  d.  —  Cornes  Flandensis.  d.  —  17  Om. 
et  c.  d.  —  18  Nostris  militibus.  d.  —  19Gulami.  a.  Angulani.  c. 


ad  bellum  approximarent,  sibique  absque  mora  viriliter  succurrerent1.  Qui  haec  audientes, 
primum  hune  esse  falsissimum  putaverunt.  Non  enim  credebant  quod  illi  semel  devicti 
amplius  auderent  erigere  se  ad  prœliandum. 

XV.  (m,  3.)  Dux  itaque2  Godefredus  mox  audito  nuntio,  et  Hugo  Magnus,  advenerunt 
cum  suis  exercitibus.  Hos  autem  insequebatur  episcopus  Podiensis,  et  Raimundus  cornes 
cum  magna  gente.  Hi  quum  vidèrent  tam  innumerabilem  gentem ,  Turcorum  multitudinem 
et  Arabum  atque  Sarracenorum,  aliorumque  quos  enumerare  longum  est,  obstupuerunt  : 
quippe  quia  omnes  montes,  et  colles,  et  valles,  et  omnia  plana  intus  et  infra  undique 
stabant  cooperta  de  illa  excommunicata  gente  vel  generatione.  Factus  est  itaque  sermo 
secretus  inter  nos,  laudantes  et  consulentes,  atque  dicentes  :  «Estote  omnino  unanimes 
•  in  fide  Christi,  et  sanctœ  Crucis  vexilli  Victoria  :  quia  hodie  omnes  divites,  si  Deo  placet, 
«  effecti  eritis.  »  Continuo  ergo  fuerunt  ordinate  acies.  In  sinistra  itaque  parte  fuit  Boa- 
mundus, et  Rotbertus  Normannus,  et  prudens  Tancredus,  et  Rotbertus  de  Ansa9,  et  Ri- 
chardus de  Principatu.  Episcopus  namque  Podiensis  venit  per  alteram  montaneam ,  undi- 
que circumcingens  incredulos  Turcos.  In  dextera  vero  parte  fuit  prudentissimus  miles 
Raimundus  cornes  de  Sancto  jEgidio,  et  venerabilis  dux  Godefredus,  et  acerrimus  miles 
Flandrensis  cornes,  et  Hugo  Magnus,  et  alii  plures  quorum  nomina  ignoro.  Statimque4 
venientibus  militibus  nostris,  Turci,  et  Arabes,  et  Sarraceni,  et  Agulani,  et  omnes  bar- 
barae nationes  dederunt  velociter  fugam,  per  compendia  montis  et  plana  loca.  Erat  autem 
numerus  Turcorum  et  Sarracenorum,  Publicanorum  et  Persarum,  Agulanorum  et  alio- 

1  Verba  sibique  succurrerent  om.  e.  —  2lgitur.  e.  —  5  De  Anso.  b.  —  4  Statim  autem,  e. 


Digitized  by 


1 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  27 

paganorum  trecenta1  sexaginta  millia  extra  Arabes,  quorum  numerum  nemo  scit  A.  1097. 
nisi  solus  Deus.  Fugientibus  autem  illis  nimis  féliciter  ad  eorum  locum,  ibi  diu* 
morari  non3  licuit.  Iterum  vero  arripuerunt  fugam,  nosque  persecuti  fuimus  illos 
occidentes4  per  totum  diem,  et  accepimus  spolia  multa,  aurum  et  argentum,  equos 
et  asinos5,  camelos,  oves  et  boves,  et  plurima  alia  quae  ignoramus;  et  nisi6  Domi- 
nus  foret  nobiscum  in  bello,  et  aliam  cito  mandasset  aciem7,  nullus  nostrorum 
penitus  evaderet.  Quare8  ex  bora  tertia  usque  in  boram9  nonam  perduravit  haec 
pugna.  Sed  omnipotens  Deus,  pius  et  misericors,  qui  non  permisit  suos  milites 
perire  nec  in  manibus  inimicorum  incidere,  festine  adjutorium  nobis  mandavit10. 

IV.  Fueruntque  illic  mortui  duo  ex  nostris  milites  honorabiles,  scilicet  Gau- 
fredus11  de  Monte  Scabioso,  et  Wilielmus  Marchisi  filius,  frater12  Tancredi,  et 
alii  milites  et  pedites  quorum  nomina  ignoro.  Quis  unquam  tam  sapiens  autdoctus 
vir  audebit  describere  autpraemeditari  prudentiam  Turcorum  et  militiam  et  forti- 
tudinem13, qui  putabant  gentem  Francorum  terrere  minis  illarum  sagittarum, 
sicut14  terruerunt  Arabes  et  Sarracenos  et  Hermenos15  et  Surianos  et  Graecos? 
Sed  hoc,  si  Deo  placet,  unquam16  non  erit  visum,  nec  factum,  nec  cogitatum, 
quod  ipsi  tanti  valeant17.  Verumtamen  dicunt  se  esse  de  Francorum  generatione, 
et  quod18  nullus19  homo  naturaliter  débet  esse  miles  nisi  Franci  et  illi.  Veritatem 

1  Trecentos.  k.  ccc.  c.  Trecentis.  d.  —  2  Nimis  velociter  usque  ad  eorum  tentoria  ibidiu.  c.  d.  —  3Om.  non  a. 
—  4  Nosque  illos  persequentes  et  occidentes.  A.  —  *  Equos,  asinos.  c.  —  6  Et  tamen  nisi.  d.  Et  tune  nisi.  c.  — 
7  Aliam  cito  misisset  aciem.  d.  —  8  Quod.  c.  —  0  Ex  hora  tertia  usque  ad  horam.  d.  —  10  Festine  illis  adju- 
torium misit.  d.  —  11  Goffredas.  c.  Godifredas.  d.  —  nFratris.  A.  —  13  Prudentiam  et  militiam  et  fortitudinem 
Turcorum.  c.  d.  —  14  Sicuti.  d.  —  15  Ermenios.  d.  —  16  Nunquam.  a.  —  17  Tantam  valeant.  c.  d.  —  18  Om. 
quod  a.  — 10  Dicitur  et  nullus.  c.  Dicunt  quod  nullus.  d. 


rum  paganorum,  trecenta  sexaginta  millia,  extra  Arabes,  quorum  numerum  nemo  scit 
nisi  Deus.  Fugientibus  autem  illis  nimis  velociter  usque  ad  eorum  tentoria ,  ibi  diu  morari 
non  licuit.  Iterum  vero  arripuerunt  fugam,  nosque  persecuti  sumus  eos  occidentes  per 
totum  diem.  Et  accepimus  spolia  multa,  aurum  et  argentum,  equos  et  asinos,  camelos, 
oves  etboves,  et  plurima  alia  quae  ignoramus.  Et  tamen  nisi  Dominus  foret  in  bello,  et 
aliam  cito  misisset1  aciem,  nullus  nostrorum  penitus  evaderet.  Sed  omnipotens  Deus,  et2 
pius,  qui  non  permisit  suos  milites  perire,  nec  in  manibus5  inimicorum  incidere,  festine 
illis  adjutorium  misit.  Quis  unquam  tara  sapiens  aut  doctus  vir  audebit  describere  aut  prae- 
ineditari  prudentiam,  et  militiam,  et  fortitudinem  eorum?  Qui  putabant  terrere4  gentem 
Francorum  minis  sagittarum  illarum,  sicut  terruerunt  Arabes  et  Sarracenos,  et  Hermenios, 
et  Surianos,  et  Graecos.  Sed  hoc,  si  Deo  placet,  unquam  non  erit  visum,  nec  factum,  nec 
dictum,  nec  cogita tum,  quod  ipsi  tantum  valeant.  Verumtamen  dicunt  se  esse  de  Franco- 
rum generatione,  et  dicunt  quod  nullus  homo  naturaliter  débet  esse  miles,  nisi  Franci  et 
illi.  Veritatem  quoque  dicam  per  omnia,  quam  nemo  audebit  prohibere.  Certe  si  in  fide 
Christi  et  Christianitate  semper  firmi 5  fuissent,  et  unum  in  Trinitate  manentem  natum 
de  Virgine  matre,  et  passum,  et  resurgentem,  ac  deinde  consolationem  Sancti  Spiritus 
perfecte  mittentem,  in  cœlo  et  in  terra  aequaliter  regnantem,  recta  mente  et  fide  credi- 
dissent,  magis  prudentiores,  aut  fortiores,  aut  bellorum  ingeniosissimos  aliquis  invenire 
minime  potuerit. 

XVI.  (m,  4.)  Ibique  interfecti  sunt  duo  honorabiles  viri  Gaufredus  de  Monte  Scabioso6, 
et  Guillelmus  Marchisi  filius,  frater  Tancredi,  et  alii  milites  et  pedites,  quorum  nomina 
ignoro.  De  prudentia  vero  et  animositate  Turcorum  quid  plura  referam?  Sunt  namque 

1  Mitteret.  b.  —  2  Om.  et  b.  —  3  In  manus.  b.  —  4  Terrere  om.  b.  quod  manas  multo  recentior  restituit 
inter  Uneas.  —  5  Christianitate  sancta  firmi.  e.  —  6  Scabion.  b. 

4. 


Digitized  by 


Google 


28  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1097.  quoque  dicam  per  orania  quam  nemo  audebit  prohibere.  Certe,  si  in  fide  Christi 
et  Christianitate  semper  firmi  fuissent,  et  unum  in  Trinitate  manentem,  natum 
de  Virgine  matre  et  passum  et  resurgentem,  ac  deinde  consolationem  Sancti  Spi~ 
ritus  perfecte  mittentem,  in  cœlo  et  in  terra  œqualiter  regnantem,  recta  mente  et 
fide  credidissent,  magis  prudentiores,  aut  fortiores,  aut  beilorum  ingeniosissimos, 
aliquis  invenire  minime  potuerit.  Factum  est  hoc  bellum  primo  die  Julii%  unde 
benedictus  Deus  in  saecula  sœculorum.  Amen1. 


THEMA  IV. 


I.  Postquam  vero  inimici  Dei  et  sanctae  Christianitatis  per  omnia  fuissent 
devicti2,  et  per  quatuor  dies  et  noctes  fugientes3  hue  et  illuc,  contigit  dum 
Solimanus,  dux  illorum,  fiJius  Solimani  Veteris,  de  Nichea 4  fugeret ,  quadam  die 
invenit  decem  millia  Arabum  qui  dixerunt  ei  :  «  0  infelix  et  miser  omnium  gen- 
<  tilium,  cur  tremefactus  adhuc  fugis?  »  Quibus  Solimanus  lacrymabiliter  inquit  : 
«Verumtamen  olim  quum  habuissem  omnes  Francos  devictos,  eosque  putabam 
«jam  habere  in  captivitate  ligatos,  dum  paulatim  voluissem  ligari 5  adinvicem, 
«tune  respiciens6  vidi  tam  innumerabilem  gentem  eorum  quam  si  vos  aut  ali- 
•  quis  illic  adesset,  putaret  quod  omnes  montes  et  colles  et  valles,  omnia  loca 
«plena7  essent  illorum  multitudine8.  Nos  igitur  illos  cémentes  statim  cœpimus 
«  capere  subitaneum  iter,  timentes  tam  mirabiliter  quod  pene  evasimus  de  illorum 

1  Verba  unde  benedictus,  etc.  desiderantur  in  a.  —  2  Omnino  fuissent  devicti.  d.  —  5  Fugerent.  d.  — 
4  Nichea  civitate.  c.  d.  —  5  Ligare.  c.  —  6  Respiciens  rétro,  c.  d.  —  7  Omnia  plana  loca.  c.  d.  —  8  Multi- 
tudine illorum.  c. 

•  De  hac  vicloria,  a  Christianis  prope  urbem  quae  Gorgoni  reporlata,  conf.  Willelm.  Tyr.  1.  III,  c.  xm, 
dicitur  Dorylœum ,  ad  Bathy  n  flumen ,  in  valle  cui  nomen      p.  î  a  g,  etc. 


ferocissimi,  humeris  et  sagittas  et  pharetras  toxicatis  refertas  portantes,  naturaliter  belli- 
cosissimi,  gloriantes,  ut  diximus,  se  fore1  de  Francorum  generatione.  Sed  omnipotens 
Dominus2  superbiam  illorum  antea  indomitam  debellavit  per  humilitatem  Christianorum. 
Ab  hora  autem  tertia  usque  ad  horam  nonam  perduravk  hoc  praelium.  Factum  est  bellum 
hoc  primo  die  Julii  mensis.  Unde  benedictus  Deus  per  omnia,  qui  tradidit  impios. 
Amen. 

XVII.  (Th.  iv,  î.)  Hic  Solimannus  superatar  a  Francis.  —  Postquam  vero  inimici  Dei  et 
Sanctae  Christianitatis  omnino  devicti  fuissent,  et  per  quatuor  dies  et  noctes  fugerent9  hue 
et  illuc,  contigit  dum  Solimannus  dux  illorum,  filius  Solimanni  veteris,  de  Nicea  civitate 
fugeret,  quadam  die  invenit  decem  millia  Arabum,  qui  dixerunt  ei  :  «  0  infelix  et  miser 
«  omnium  gen tilium,  cur  tremefactus  adhuc  fugis?  »  Quibus  Solimannus  lacrymabiliter  ait  : 
«  Verumtamen  olim  quum  habuissem  omnes  Francos  devictos,  eosque  putabam  jam  habere 
«  in  captivitate  ligatos,  dum  paulatim  voluissem  ligare  ad  invicem,  tune  respiciens  rétro, 

•  vidi  tam  innumerabilem  gentem  eorum,  quam  si  vos,  aut  abus  aliquis  adesset  illic,  putaret 
«  quod  omnes  montes,  et  colles,  et  valles,  et  omnia  plana  loca  plena  essent  illorum  mul- 

•  titudine.  Nos  igitur  illos  cémentes,  statim  cœpimus  capere  subitaneum  iter,  timentes  tam 
«mirabiliter,  quod  pene  evasimus  de  illorum  manibus,  unde  adhuc  in  nimio  terrore 

1  Om.  se  fore  e.  —  2  Deus.  e.  —  5  Fugientes.  e. 


Digitized  by 


Google 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  29 

«  manibus,  unde  adhuc  in  nimfe>  terrore  sumus.  Et,  si  mihi  et  meis  verbis  vultîs  a.  io97. 
«  credere,  auferte  vos  bine,  quia,  si  ipsi  vos  poterint  solummodo  scâre*\  anus  ex 
•  vobis  vix  amplius  vivet.  »  At  illi  audientés  talia  coeperunt  retrorsum  vertere 
scapulas,  et  se  expandere  per  uoiversam  Romaniam.  Deinde*  veniebaimis  nos3 
persequentes  iniquissimos  Turcos,  quotidie  fugientes  an  te  nos4.  At  illi  vènientet 
ad  cuncta  castra  sive  civitates,  fugientes5  etdeludentes  habita  tores  ilkrum,  dice- 
bant6  :  tNos  itaque  devicimus  Cbristianos  omnes,  atque7  superavimus  illos  eo 
«tenore  quod  nullus  eorum  jam  unquam  audebit8  se  erigere  ante  nos.  Tantum 
«  permittite  nos  intrare9.  »  Qui  intrantes  exspoliabant  ecclesias  et  domos,  et  alia 
omnia,  et  ducebant  secum10  equos  et  asinos  et  mulos,  aurum  et  argentum,  et  ea 
quae  reperire  poterant.  Adhuc  quoque  et  Christianorum  filios  secum  tolerabant, 
et  ardebant  et  devastabant  omnia  convenientia  sive  utilia,  fugientes  et  paventes 
valde  ante  faciem  nos  tram.  Nos  itaque  persequentes  per  desertam 11  atque  ina-* 
quosam  et  inhabitabilem  terram  ex  qua  vix  vivi  exivimus.  Famés 12  vero  et  sitis 
undique  coartabat13  nos,  nihilque  penitus  nobis  erat  ad  edendum,  nisi  forte 
vellentes  et  fricantes  spicas  manibus 14  de  tali  cibo  quam  misérrime  vivebamus. 
IUic  fuit  mortua  maxima  pars  nostrorum  equitum ,  propter  quod  multi  ex  nostris 
militibus  remanserunt  pedites.  Et  pro  paupertate  equorum  erant  nobis  boves  in 
ordine  caballorum,  et  pro  nimia  necessitate  succedebant  nobis  caperoni  et  mun- 
toni  et  canes 15  ad  portandum 16. 

IL  Interea  cœpimus  intrare  in  optimam  terram,  plenam  corporalibus  alimen- 

1  Ipsi  poterunt  vos  scire.  c.  —  2  Dein.  c.  —  3  Veniebant  nostri.  d.  —  4  Ante  eos.  d.  —  5  Fingentes.  d.  — 
6  Marnm,  dicentes.  a.  —  7  Om.  atque  d.  —  8  Tenore,  jam  unquam  audebit  c.  —  9  Intus  intrare.  c.  d.  — 
10  Secum  ducebant.  c.  d.  —  11  Nostri  itaque  persequebantur  eos  per  déserta,  d.  —  12  Famis.  d.  —  15  Coarta- 
bant.  d.  —  14  Manibus  nostris.  c.  d.  —  15  CanL  a.  —  16  Sufficiebant  nobis  caprem  et  arietes  et  canes  ad  por- 
tandum nostra.  c.  d. 


•  sumus.  Et  si  mihi  et  meis  verbis  vultis  credere,  auferte  vos  hinc,  quia  si  ipsi  vos  solum- 
«  modo  poterint  scire,  unus  ex  vobis  vix  amplius  vivet.  »  At  illi  audientés  talia,  coeperunt 
retrorsum  vertere  scapulas,  et  se  expanderunt  per  universam  Romaniam.  Deinde  venerunt 
nostri  persequentes 1  iniquissimos  Turcos  quotidie  fugientes  ante  illos.  At  illi  venientes  ad 
cuncta  castra,  sive  civitates,  fingentes  et  deludentes  habitatores  illorum,  dicebant  :  «Nos 
«  devicimus  Christianos  omnes  atque  superavimus  illos ,  eo  tenore  quod  nullus  eorum 
«  jam  unquam  audeat  se  erigere  ante  nos.  Tantum  permittite  nos  intus  intrare.  »  Qui 
intrantes  exspoliabant2  ecclesias,  et  domos,  et  alia  omnia,  et  ducebant  secum  equos  et 
asinos,  et  aurum  et  argentum,  et  mulos,  et  ea  quœ  reperire  poterant.  Adhuc  quoque  et 
Christianorum  filios  secum  ducebant,  et  ardebant  et  devastabant  omnia  convenientia  sive 
utilia,  fugientes  et  paventes  valde  ante  faciem  nostram.  Nostri  itaque  persequebantur  per 
déserta  atque 5  inaquosa,  et  inhabitabilem  terram,  ex  qua  vix  vivi  exivimus  4.  Famés  vero  et 
sitis  undique  coarctabant 5  nos,  nihilque  penitus  nobis  erat  ad  edendum ,  nisi  forte  vellentes 
et  fricantes  spicas  manibus  nostris,  de  tali  cibo  quam  misérrime6  vivebamus.  Ibi  fuit  mortua 
maxima  pars  nostrorum  equorum,  propter  quod  multi  ex  nostris  militibus  remanserunt 
pedites,  et  pro  paupertate  equorum  erant7  nobis  boves  in  ordine  equorum8  caballorum, 
et  pro  nimia  necessitate  sufficiebant  nobis  capreae,  et  arietes,  et  canes,  ad  portandum 
nostra. 

XVIII.  (iv,  a.)  Interea  cœpimus  intrare  in 9  optimam  terram,  plenam  temporalibus  bo- 

1  Romaniam.  Sed  exercitas  noster  persequebatar.  e.  Lacuna  non  est  in  b.  —  2  SpoliabanL  b.  — 

3  Déserta  et*.  —  4  Evasimus.  b.  — 5  Cohariabant.  e.  Coatctabat.  b.  —  6  Commiserrime.  b.  —  7Om.  erant  b. 
—  8  Om.  equorum  b.  —  9  Om.  in  e. 


Digitized  by  Google 


30 


PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 


a.  1097.  tis  atque  deliciis,  seu  omnibus  bonis.  Ac  deinceps  appropinquavimus  Iconium1  a; 
habita  tores  enim  illius  terrœ  suadentes  atque  ammonentes  nos  ferre  simul2  nobis- 
cutn  utres  plenos  aqua,  quare  illic  in  itinere  diei  unius  est  maxima  paupertas 
aquae.  Nos  vero  ita  facientes  consensimus  eorum  consiliis3,  donec  pervenimus 
ad  quoddam  flumenb,  ibique  hospitati  fuimus4  per  duos  dies.  Cœperunt  enim 
curri tores  nostri  anteire,  donec  pervenerunt  ad  Herchliam5c,  in  qua  erat  niraia 
Turcorum  congregatio  exspectans  atque  insidians  quomodo  Christi  militibus 
nocerent6  et  contristarent7.  Quos  Turcos  milites  omnipolentis  Dei  invenientes 
audacter  invaserunt.  Superali  itaque  sunt,  Deo  annuente,  inimici  nostri  in  illa 
die;  fugientes  enim,  dederunt8  scapulas  rétro.  Tain  céleri  ter  fugiebant  Turci, 
quantum  sagitta  quando  dividit  se  ab  ictu  cordae  arcus  cujusdam  prudentissimi 
viri9.  Nostri  igitur  intraverunt  statim  in  civitatem,  atque  mansimus10  illic  per  qua- 
tuor dies.  Illic  namque11  divisit  se  abaliis  Tancredus,  honorabilis  atque12  acerri- 
mus  miles,  Marchisi  filius,  et  Balduinus13,  cornes  egregius,  frater  ducis  Godefredi, 
et  insimul  intraverunt  in  vallem  de  Botenhtrot14.  Divisit  enim  se  Tancredus  et 
venit  Tarso15d  solummodo  cum  suis  militibus.  Exierunt  namque  Turci  de  civi- 
tate,  et  venerunt  obviam  eis  atque16  in  unum  sunt  congregati,  et  praeparaverunt 
sese  ad  bellum  contra  Christianos.  Àppropinquantes  itaque  nostri  atque  pugnan- 
tes,  omnes  dederunt  inimici  nostri  fugam,  revertentes  in  civitatem  céleri  gressu. 
Tancredus17,  vir  prudens  atque  honorabilis  Christi  miles,  pervenit  laxatis  loris 
et  castrametatus  est  ante  civitatis  portam.  Ex  alia  igitur  parte  venit18  vir  sapientis- 

1  Hiconium.  a.  —  2  Suadentes  ammonebant  nos  f «rentes  simul  c.  d.  —  3  Eoram  verbis.  d.  —  4  Ibique 
morati  fuimus.  d.  —  bErachliam.  c.  Erachiam.  d.  —  6  Nocere  potuissent  c.  Potuisset.  d.  —  7c.  d.  omittunt 
et  contristarent.  —  8  Fugientes  dederunt  c.  Fugientesque  dederunt.  d.  —  9  Om.  Tarn  celeriter  fugiebant,  etc. 
osque  ad  cujusdam  prudentissimi  viri.  c.  d.  — 10  Atque  manserunt.  c.  d.  —  11  Illic  vero.  d.  —  12  Om.  atque  d. 

—  13  Baldoinus.  d.  et  sic  ubique.  —  14  Botrenthot.  c.  Botrenthrot.  d.  —  15  Tharso.  k.  c.  —  16  Om.  atque  a. 

—  17  Tancredus  vero.  d.  —  18  Veniens.  a. 

*  Œ  Willelm.  Tyr.  1.  m,  c.  xvm,  p.  i38.  e  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  III,  c.  xvm,  p.  i3g. 

h  Cf.  Robertum  Monacbum,  1.  III.  *  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  III,  c.  xix,  p.  j3g. 


nis  et  alimentis  atque  deliciis1,  seu2  omnibus  bonis;  ac  deinceps  adproximavimus  Iconium. 
Habitatores  enim  illius  suadentes  admonebant  nos,  ferentes  simul  nobiscum  utres  plenos 
aqua,  quia  illic  in  itinere  diei  unius  fuit  maxima  paupertas  aquae.  Nos  vero  facientes  ita, 
consensimus  illorum  consiliis,  donec  pervenimus  ad  quoddam  flumen,  ibique  morati  fuimus 
per  duos  dies.  Cœperunt  enim  curritores  nostri  anteire  donec  pervenerunt  ad  Eracleam  ; 
in  qua  erat  nimia  Turcorum  congregatio,  exspectans  atque  insidians  quomodo  Christi  mi- 
litibus nocere  potuissent.  Quos  Turcos  milites  omnipotentis  Dei 3  invenientes,  audacter 
invaserunt.  Superati  itaque  sunt,  Deo  annuente,  inimici  nostri  in  illa  die,  fugientesque 
scapulas  dederunt.  Nostri  igitur  intraverunt  statim  civitatem ,  atque  manserunt  illic  quatuor 
dies.  Illic  vero4  divisit5  se  ab  aliis  Tancredus,  honorabilis  et6  acerrimus  miles,  Marchisi 
filius,  et  Balduinus  cornes  egregius  frater  ducis  Godefredi,  et  insimul  intraverunt  in  val- 
lem de  Borentot.  Divisit  enim  se  Tancredus,  et  venit  Tharso  solummodo  cum  suis  militi- 
bus. Exierunt  namque  Turci  de  civitate,  et  venerunt  obviam  eis,  atque  in  unum  sunt 
congregati,  et  praeparaverunt  se  ad  bellum  contra  Christianos.  Appropinquantes  itaque 
nostri  atque  pugnantes  omnes,  dederunt  inimici  nostri  fugam,  revertentes  in  civitatem 
céleri  gressu.  Tancredus  vero,  vir  prudens  atque  honorabilis  Christi  miles,  pervenit  laxatis 
loris  ad  castra  ante  civitatis  portam.  Ex  alia  igitur  parte  venit  vir  sapientissimus  cornes 

l£onis  et  aliis  deliciis.  b.  —  2Scilicet.  s.  —  3  Dei  omnipotentis.  e.  —  4  Qui  vero.  b.  —  5  Diviseront  k. 
— 6  Om.  et  b. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  31 

simus  cornes  inclitu^1  Balduinus  cum  suo  exercitu,  postulans  et  deprecans  Tan-  a.  1097. 
credum,  acerrimum  militem,  quatenus  eum  amicissime  in  civitatis  societatem 
recipere  diguaretur 2.  Cui  ait  pulcherrimus 3  Tancredus  :  «  Te  omnimodo  in  hac 
«  societate  denego.  »  Node  itaque  superveniente,  tremefacti  omnes  Turci  una  arri- 
puerunt  fugam.  Exierunt  quippe  habitatores  civitatis  sub  ipsa  noctis  obscuritate 
damantes  atque  dicentes  excelsa  voce:  «Currite,  invictissimi  Francif  currite, 
•  quia  Turci  expergefacti  vestro  timoré  omnes  pariter  recedunt.  » 

III.  Recedente  autem  nocte,  lux4  cœpit  paulatim  insurgere,  veneruntque  civi- 
tatis majores  ac  reddiderunt5  sponte  civitatem,  dicentes6  illis  qui  adinvicem 
litigabant:  «Sinite  modo,  seniores,  sinite  modo,  quia  nos  illum7  flagitamus  et 
«petimus  dominari  et  regnare  super  nos  qui  heri  tam  viriliter  pugnavit  cum 
«  Turcis.  »  Balduinus  itaque,  mirificus  cornes,  altercans  et  litigans  cum  prudentis- 
simo  Tancredo,  dicebat8  :  «Intremus  insimul,  et  exspoliemus  civitatem,  et  qui9 
«  plus  potuerit  habere,  habeat,  et  qui  potest  capere,  capiat.  »  Cui  obstans  fortissi- 
mus10  Tancredus  dixit  :  «  Àbsit  hoc  a  me.  Ego  autem  Christianos  nolo  exspoliare, 
«bomines  istius  civitatis  eligunt11  me  esse  iliorum  dominum1*,  meque  habere 
«  desiderant.  »  Novissime  autem  nequivit  vir  fortis  Tancredus 13  diu  luctari  simul 
cum  Balduino  doctissimo  comité,  quare  illi  maximus  erat  exercitus.  Tamen  volens 
nolensque  dimisit  eam14  et  viriliter  recessit  cum  suo  exercitu\  Fueruntque  ei 
redditœ  duae  optimae  civitates,  videlicet  Athenab  et  Mamistra15  et  plurima  castra. 

1  Om.  inclitas  d.  —  *  Dignetur.  à.  —  3  Om.  pulcherrimus  d.  —  4  Luxque.  à.  —  5  Vénérant  civitatis  majores 
reddiderunt.  c.  Et  reddiderunt.  d.  —  6  Dicentesque.  c.  —  7  Nos  eum.  d.  —  8  Dicens.  A.  —  0  Civitatem  qui. 
c.  d.  —  10  Om.  fortissimus  c.  d.  —  11  Elegerunt.  c.  —  ,s  Suorum  dominum.  d.  —  13  Novissime  vero  nequivit 
Tanchredus.  c.  d.  —  14 Dimisit  illi  eam.  c.  —  16  Manistra.  a. 

*  De  ista  Balduini  riolcntia  erga  Tancredom  a  quo  *  SiWill.Tyr.(/.c.p.i&i)fidas:  t  Oblinueratenimeam- 
multum  hospitaliter  plena  cantate  susceptus  Juerat,  cf.  Wil-  <  dem  civitatem  quidam Guelfo,  natione  Burgundus,  qui , 
lelm.  Tyr.  1.  ffl,  c.  xx,  p.       et  seq.  <  ejectis  Turcorum  copiU ,  eam  violenter  occupaverat.  » 


Bauduinus1  cum  suo  exercitu,  postulans  et  deprecans  Tancredum,  acerrimum  militem, 
quatinus  eum  amicissime  in  civitatis  societatem  recipere3  dignaretur.  Cui  ait  Tancredus  : 
«  Te  omnino  in  hac  civitate  denego.  •  Nocte  itaque  superveniente,  tremefacti  omnes  Turci 
una  arripuerunt  fugam.  Exierunt  quippe  habitatores  sub  ipsa  noctis  obscuritate,  clamantes, 
atque  dicentes  excelsa  voce  :  «  Currite,  invictissimi  Franci,  currite,  quia  Turci  experge- 
«  facti  vestro  timoré  omnes  pariter  recedunt.  » 

XIX.  (iv,  3.)  Recedente  autem  nocte,  lux  cœpit  paulatim  insurgere,  veneruntque  civi- 
tatis majores,  et  reddiderunt  sponte  civitatem,  dicentes  illis  qui  ad  invicem  litigabant  : 
«Sinite  mine  seniores,  sinite  modo,  quia  nos  illum  flagitamus  et  petimus  dominari  et 
«  regnare  super  nos,  qui  heri  tam  viriliter  pugnavit  cum  Turcis.  »  Bauduinus9  itaque,  mi- 
rificus cornes,  altercans4  et  litigans  cum  prudentissimo  Tancredo,  dicebat5  :  «Intremus 
«  insimul,  et  exspoliemus  civitatem.  Qui  pluspoterit  habere,  habeat;  et  qui  potest  capere, 
«capiat.  »  Cui  obstans  Tancredus,  dixit  :  «Absit  hoc  a  me.  Ego  enim  Christianos  nolo 
«  exspoliare.  Homines  istius  civitatis  eligunt6  me  iliorum  esse  Dominum,  meque  habere 
«  desiderant.  »  Novissime  vero  nequivit  Tancredus  diu  luctari  simul7  cum  Bauduino,  doc- 
tissimo comité,  quia  maximus  illi  erat  exercitus.  Tamen  volens  nolensque  dimisit  eum,  et 
viriliter  recessit  cum  suo  exercitu.  Fueruntque  ei  reddite  duae  optimae  civitates,  videlicet 
Athenas8  et  Mamistra,  et  plurima  castra. 

1  Balduinus.  e.  —  2  Suscipere.  e.  —  3  Balduinus.  b.  sic  et  iofra.  —  4  Alternons,  b.  —  5  Et  dicebat.  b.  — 
6  Elegerunt.  e.  —  7  Om.  simul  b.  —  8  Athena.  b. 


Digitized  by  Google 


32  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1097.  IV.  Major  vero  exercitus,  scilicet  Raimundus,  cornes  de  Sancto  iEgidio  et 
doctissimus  Boamundus1  et  dux  Godefredus  et  alii  principes2  in  Herminiorum3 
intraverunt  terram  sitientes  atque  aestuantes  Turcorum  sanguine.  Tandem  per- 
venit*  ad  quoddam  castrum*  quod  tam  forte  erat  quod  nihil  ei5  potuerunt 
facere.  Erat  autem  ibi  homo  quidam,  cui  nomen  Simeon6,  qui  in  illa  erat  ortus7 
regione,  qui  hanc  petiit  terram  quo  eam  defenderet8  de  manibus9  inimicorum 
Turcorum,  cui  sponte  illi  dederunt10  terram,  quique  remansit  ibi  cum  sua  gente. 
Nos  enim  exeuntes11  inde12  pervenimus  féliciter  usque  Caesaream  Cappadociae 13. 
À  Gappadocia  enim  egressi1*  venientes15  ad  quamdam  civitatem  valde  pulcherri- 
mamb  atque  uberrimam16  quam  paululum  ante  nostrum  adventum  obsederant 
Turci  pertres  hebdomadas,  eamque  minime  superaverunt.  Mox,  illic  advenienti- 
bus  nobis,  continuo  tradidit  se  in  nostra  manu17  cum  magna  laetitia.  Hanc  igitur 
quidam  petiit  miles18,  cui  nomen  erat19  Petrus  de  Àliphi,  omnibus  senioribus, 
quatinus  eam  defenderet  in  fidelitate  Dei  et  Sancti  Sepulchri  et  seniorum  et 
imperatoris20.  Cui  satis  cum  nimio  amore  gratis  concesserunt  eam.  Recedente 
autem  die21,  nocte  vero  appropinquante,  audivit  Boamundus  quod  qui  fuerant  in 
oppressione22  civitatis  fréquenter  procédèrent  nos.  Extemplo  praeparavit  sese 
solummodo  cum  militibus  quatinus  iilos  undique  dimicaret,  quos  vero23  invenire 
non  potuit. 

1  Et  Boamundus.  c.  d.  —  2  Alii  plures  principes,  d.  —  3  Herminorum.  d.  —  4  Pervenerunt.  c.  Perve- 
niunt.  d.  —  5  Ei  nichil.  d.  —  6  Quidam  nomine  Simeon.  d.  —  7  Orlus  fuit.  c.  d.  —  8  Quod  eam  defenderet.  d. 
—  9  Qui  eam  de  manibus.  c.  —  10  Dederunt  illi.  d.  —  11  Nos  vero  exientes.  c.  d.  —  12  Unde.  d.  —  15Capa- 
dociam.  a.  Cesariam  Capadociœ.  c.  —  14  il  Capadocia  quoque  egressi.  d.  —  15  Venimus.  d.  —  16  Et  nimis 
uberrimam.  c.  d.  —  17  Continuo  Dominus  tradidit  in  nostra  manu.  d.  —  18  Petiit  quidam  miles,  c.  p.  — 
10  Om.  erat  c.  d.  —  20  Atque  imperatoris.  c.  d.  —  21  Recedente  die  autem.  d.  —  22  Quod  Turci  qui  fuerant  in 
obsessione.  c.  d.  —  23  Quos  etiam.  d.  % 

*  Docent  etiam  Roberius  Monachus,  Baldricus  et  meoni nomine,  qui  lerram  defeoderel,  commissam  esse. 
Ordericus  Vilalis,  hanc  urbcra,  quam  Alfiam  vocant,  b  Urbs  illa  a  Baldrico  Piastentia  vocatur,  et  ab  Or- 
Francis  redditam  fuisse,  militique,  indigène  viro,  Si-      derico  Vitali  Piastencia. 


XX.  (iv,  4.)  Major  vero  exercitus,  scilicet  Raimundus,  cornes  de  Sancto  iEgidio,  et 
Boamundus,  et  dux  Godefredus,  et  alii  plures  principes,  in  Hermeniorum 1  intraverunt 
terram,  sitientes  atque  aestuantes  Turcorum  sanguinem.  Tandem  perveniunt  ad  quoddam 
castrum,  quod  tam  forte  erat,  quod  ei  nihil  potuerunt  facere.  Erat  autem  ibi  quidam  homo 
nomine  Simeon,  qui  in  illa2  ortus  fuerat  regione,  quique3  hanc  petiit  terram,  quatinus 
eam  defenderet4  de  manibus  Turcorum.  Cui  sponte  illi  dederunt  terram ,  quique  remansit 
ibi  cum  gente  sua.  Nos  vero  exeuntes  inde,  pervenimus  féliciter  usque  Caesaream  Cappado- 
ciae. À  Cappadocia  egressi,  venimus  ad  quamdam  civitatem  valde  pulcherrimam5,  et  nimis 
uberrimam,  quam  paululum  ante  nostrum  adventum  obsederant  Turci  per  très  hebdoma- 
das, eamque  minime  superaverant.  Mox  illic  advenientibus  nobis,  continuo  se  dominus6 
tradidit  in  manu  nostra  cum  magna  laetitia.  Hanc  igitur  petiit  quidam  miles,  cui  nomen 
Petrus  de  Aliph7,  omnibus8  senioribus,  quatinus  eam  defenderet  in  fidelitate  Dei,  et  Sancti 
Sepulchri,  et  seniorum,  atque  imperatoris.  Cui  satis9  cum  nimio  amore  gratis  concesserunt 
eam.  Recedente  autem  die10,  nocte  veropropinquante11,  audivit  Boamundus  quod  Turci,  qui 
fuerant  in  obsidione12  civitatis,  fréquenter  praecederent  nos.  Extemplo  praeparavit  sese13  so- 
lummodo cum  militibus,  quatinus  illos  dimicaret  undique,  quos  etiam  invenire  non  potuit. 

1  Herminiorum.  b.  —  2  In  ea.  b.  —  3  Quique  b.  et  b.  in  quo  que  manus  recentior  addidit.  —  4  Defenderat.  b. 
—  *Pulchram.  b.  —  6Om.  dominas  b.  —  7  Aluph.  b.  —  8Ab  omnibus,  b.  —  *Cuiseniores  cum  nimio.  b.  — 
10  Om.  die  b.  —  11  Appropinquante.  b.  —  12  Obsessione.  b.  —  13  Se.  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOEYMITANO  ITINERE.  33 

V.  Deinceps  venimus  ad  quamdam  civilatem  nomine  Coxon,  in  qua  erat  a.  io97. 
maxima  ubertas  atque  stipata  omnibus  bonis  quae  nobis  erant  necessaria.  Chris- 

tiani  igitur,  videlicet  alumni  illius  civitatis,  reddiderunt  sese  statim,  nosque 
fuimus  ibi  satis  optime  per  très  dies,  atque  maxime1  sunt  illic  recuperati 
nostri.  Audiens  itaque  Raimundus,  cornes  de  Sancto  iEgidio,  quod  Turci  qui 
erant  in  custodia  Àntiochiae  discessissent,  invenit  in  suo  consîlio2  cum  suis 
hominibus  quoniam  mandasset  illic3  aliquos  ex  suis  militibus  qui  eam  diligen- 
ter  custodirent.  Tandem  elegit  illos  quos  legare  volebat,  videlicet  Petrum  de 
Castellione4  vicecomitem,  et  Willelmum  de  Monte  Pislerio5,  et  Àlarium6  viceco- 
mitem7, et  Petrum  de  Roas8,  et  Petrum  Raimundum  Dalphul9  cum  quingentis 
militibus.  Venerunt  namque10  in  vallem  prope  Antiochiam  ad  quoddam  castrum 
Publicanorum ,  illicque  audierunt  Turcos  fore  in  civitatem,  eamque  fortiter  defen- 
dere  praeparabant.  Petrus  de  Roas  divisit  se  ab  aliis,  et  proxima  nocte  transivit 
prope  Antiochiam,  intravitque11  féliciter  in  vallem 12  de  Rugia.  Et  invenit  Turcos 
et  Sarracenos,  et  praeliatus  est  cum  eis,  et  occidit  multos  ex  eis,  et  alios  persé- 
cutas est  valde.  Misitque  plenam  hastam  labiis  et  nasibus  Turcorum  Raimundo 
comiti13.  Videntes  hoc  Hermenii,  scilicet14  habitatores  illius  terrae,  illum  fortiter 
superasse  paganos,  continuo15  reddiderunt  se. 

VI.  Ipse  vero  statim  apprehendit  Rusam16  civitatem  et  plurima  castra.  Nos 
aulem  qui  remansimus17  exeuntes  inde  intravimus  in  diabolicam  montaneam, 
quae  tam  nimis  erat  alta  atque  angusta,  quod  nullus  nostrorum  audebat  per  tra- 

1  Atque  illic  maxime,  c.  d.  —  2  In  suo  invenit  consilio.  c.  d.  —  3  Misisset  illic.  d.  —  4  Castullone.  d.  — 
*Pisierio.  c.  —  6  Aralium.  c.  —  7  Pisierio.  c.  Et  Willelmum  de  Monte  Pisierio,  Alarium  vicecomitem  om.  A. 
—  8  Petrum  de  Roes.  a.  Roeis.  c.  Roais.  d.  sic  et  infra.  —  •  Dalphor.  c.  —  10  Om.  namque  c.  Ergo.  d.  — 
11  Et  intravit.  c.  d.  —  12  In  voile,  d.  —  13  Verba  Misitque,  usque  ad  comiti  om.  a.  —  ^Licet  scilicet.  a. 
Licet  c.  —  15  Continuo  illi.  d.  —  16  Rursam.  c.  —  17  Remansimus  rétro,  d. 


XXI.  (iv,  5.)  Deinceps  venimus  ad  quamdam  civitatem  nomine  Coxon,  in  qua  erat  maxima 
ubertas,  atque  stipata  omnibus  bonis  quae  nobis  erant  necessaria.  Christiani  igitur,  vide- 
licet alumni  illius  civitatis,  reddiderunt  se  statim,  nosque  fuimus  ibi  satis  optime  per  très 
dies,  atque  illic  maxime  sunt  recuperati  nostri.  Audiens  itaque  Raimundus,  cornes  de 
Sancto  jEgidio,  quod  Turci  qui  erant  in  custodia  Antiochiae  discessissent,  in  suo  invenit 
consilio  cum  suis  hominibus  quoniam  misisset1  illic  ex  suis  militibus2  qui  eam  diligenter 
custodirent.  Tandem  elegit  illos  quos  legare  volebat3  :  videlicet  Petrum  de  Castellione 
vicecomitem,  et  Guillelmum  de  Montepislerio4,  et  Aralium  vicecomitem,  Petrum  de 
Roias,  et  Petrum  Raimundum  d'Alphul,  cum  quingentis  militibus.  Venerunt  ergo  in  val- 
lem prope  Antiochiam  ad  quoddam  castrum  Publicanorum  ;  illicque  audierunt  Turcos 
fore  in  civitate,  eamque  fortiter  defendere  praeparabant.  Petrus  de  Roias  divisit  se  ab  aliis9 
et,  proxima  nocte,  transivit  prope  Antiochiam,  et  intravit  féliciter  in  vallem  de  Rugia;  et 
invenit  Turcos  et  Sarracenos,  et  praeliatus  est  cum  eis,  et  occidit  multos  ex  eis,  et  alios 
persécutas  est  valde.  Misitque  plenam  hastam  de  labiis  et  nasibus  Turcorum  Raimundo 
comiti.  Videntes  hoc  Hermenii5,  scilicet  habitatores  terrae  illius,  illum  fortiter  superasse 
paganos,  continuo  illi  reddiderunt  sese. 

XXII.  (iv,  6.)  Ipse  vero  statim  apprehendit  Rursiam  civitatem,  et  plurima  castra.  Nos 
autem,  qui  remansimus  rétro,  exeuntes  inde  transivimus  per  diabolicam  montaneam,  quae 
tam  nimis  erat  alta  et  angusta,  quod  nullus  nostrorum  audebat  per  tramitem  ejus6,  aut 

1  Jussisset  b.  manus  autem  recentior  correxit  misisset.  —  2  Om.  ex  suis  militibus  e.  —  1  Voluit.  e.  — 
4  Montepeslorio.  b.  —  5  Herminii  b.  sic  et  ubique.  —  6  Illius.  e. 

m.  5 


Digitized  by 


Google 


34  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1097.  mitem  ejus  aut  per  semitam  quae  in  monte  patebat  ante  alium  praeire.  Illic 
praecipitabant  sese  equi,  et  unus  saumerius  praecipitabat  alium.  Milites  ergo  sta- 
bant  undique  tristes.  Plaudebant1  manibus  prœ  nimia  tristitia  atque  dolore,  du- 
bitantes  quid  facere  debuissent  de  semetipsis  et  de  suis  armis,  vendentes  suos 
clypeos  et  loricas  nimis  optimas2,  et  galeas  solummodo  per  très  aut  quinque  dena- 
rios  sive  per  id  quod  plus  potuerant3  habere.  Qui  autem  vendere  nequibant, 
gratis  et  immune  jactabant  et  ibant.  Exientes  igitur  de  exsecrata  montanea,  per- 
venimus  ad  quamdam  civitatem  quae  vocatur  Marasim\  Cul  tores  enim  illius  civi- 
tatis  exierunt  laetantes  obviam  nobis,  déférentes4  maximum  mercatum;  illicque 
sat5  habuimus  omnem  copiam,  exspectando  donec  adveniat  dominus  Boamun- 
dus6.  Venerunt  itaque  nostri  milites  et  appropinquaverunt  in  vallem  illam7  in 
qua  regalis  civitas  Antiochia  sita  est,  quae  est  caput  totius  Syriae;  quam  Dominus8 
Ihesus  Ghristus  tradidit  beato  Petro,  apostolorum  principi,  quatinus  eam  ad  cul- 
turam  sanctae  fidei  revocaret,  qui  vivit  et  régnât  trinus  et  unus  Deus  per  cuncta 
saeculorum  saecula9.  Amen. 


THEMA  V. 

I.  Quumque  cœpimus 10  appropinquare  ad  Portum  Ferreum llb,  curritores  nostri , 
qui  solebantpraecederenos,  invenerunt  Turcos  innumerabiles  congregatos  obviam 

1  Et  plaudebant  t>.  —  2  Et  lorica  nimi$  optima.  c.  d.  —  9  Poterint.  d.  —  4  Obviam  nostri*  nobis  déférentes,  d. 

—  5  Saht.  c.  Satis.  d.  —  6  Donec  adveniat  Boamunius.  c.  Donec  venit  Boamundus.  d.  —  7  In  vaUe  Ma.  c.  d. 

—  8  Dominas  noster.  d.  —  9  Sœculorum  sœcula  trinus  et  unus.  c.  Smcula  sœculorum.  d.  —  10  Quumque  cœpis- 
semus.  d.  —  11  Ad  Pontem  Ferreum  appropinquare.  d. 

*  Cf.  WiUelm.  Tjr.  I.  III,  c.  xvin,  p.  i3g,  el  1.  IV,  Fer,  ii*  utraque  fronte  turres  munitissimas  babebat. 
c.  vu,  p.  161.  (Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  IV,  c.  vin,  p.  i64.) 

h  Pons  qui  Ferreus  vocatur  a  fluvio  Oronte,  vulgo 


per  semitam  quae  in  monte  patebat,  ante  alium  praeire.  Ulic  prœcipitabant  sese  equi,  et 
unus  sagmarius1  praecipitabat  alium.  Milites  ergo  stabant  undique  tristes,  plaudebant  ma- 
nibus prœ  nimia  tristitia  atque  dolore,  dubitantes  quid  facere  debuissent  de  semetipsis 
et  de  suis  armis;  vendentes  suos  clypeos,  et  loricas  nimis  optimas,  et  galeas,  solummodo 
per  très  denarios2  aut  quinque,  sive  per  id  quod  plus  poterant  habere.  Qui  autem  vendere 
nequibant,  gratis  et  immunere  jactabant,  et  ibant.  Exeuntes  igitur  de  exsecrata  montanea, 
pervenimus  ad  quamdam  civitatem,  quae  vocatur  Marusim.  Cul  tores  vero  illius  civitatis 
exierunt  laetantes  obviam  nobis 9,  déférentes  maximum  mercatum  ;  illicque  satis  habuimus 
omnem  copiam,  exspectando  donec  venit  Boamundus.  Venerunt  itaque  nostri  milites,  et 
appropinquaverunt  in  valle  illa4,  in  qua  regalis  civitas  Antiochia  sita  est,  quae  est  caput 
totius  Syriae  :  quam  Dominus  Jésus  Christus  tradidit  beato  Petro,  principi  apostolorum, 
quatinus  eam  ad  culturam5  sanctae  fidei  vocaret;  qui  vivit  et  régnât  trinus  et  unus  Deus 
per  cuncta  saecula.  Amen. 

XXIII.  (Th.  v,  1 .)  Quomodo  obsessa  est  civitas  Antiochia  a  Christianis.  —  Quumque  cœpimus 
ad  Pontem  Ferreum  appropinquare,  curritores  nostri,  qui  solebant  praecedere  nos,  invene- 

1  Sagittarius.  b.  —  2  Per  très  autem  denarios.  b.  —  5  Obviam  nobis  lestantes,  s.  —  4  Om.  illa  e.  —  5  Ad 
cultam.  b. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITJNERE.  35 

eis  qui  dare  adjutorium  Antiochiae1  festinabant.  Irruentes  igitur  nostri  uno  corde  a.  io97. 
et  mente  super  illos  sapienter,  Turci  namque  vehementer2  superati  sunt  Gonster- 
nati  sunt  omnes  barbari,  et  dederunt  celerius3  fugam,  et  multi  mortui  sunt  ex  eis 
in  illo  certamine.  Nostri  igitur  superantes  illos,  Deo  adjuvante,  acceperunt  spolia 
multa,  equos  et  camelos,  mulos  et  asinos  onustos  frumento  et  vino4.  Venientes 
namque  nostri,  metati  sunt  castra5  super  ripam  fluminis.  Protinus  equitavit  vir 
sapiens6  Boamundus  cum  quatuor  millia  militum7,  et  venit  an  te  portam  vigilare 
civitatis,  an  forte  aliquis  nocte  latenter  exiret  aut  intraret  civitatem. 

IL  Crastina  vero  die  pervenerunt  usque  ad  Antiochiam  ad  medietatem  diei  in 
quarta  feria,  quod  est  xn  kal.  Novembris*,  et  obsedimus  inirabiliter  très  portas 
civitatis8,  quoniam  in  alia  parte  deerat  nobis  locus  obsidendi,  quia  alta  et  nimis 
angusta  montanea  coarctabat  nos.  Tantum  namque  timebant  nos  undique  inimici 
nostri  Turci  qui  erant  intus  in  civitatem,  quod  nemo  illorum  audebat9  offendere 
alicui10  ex  nostris  fere  per  spatium  dierum  quindecim.  Mox  hospitantibus  nobis 
circa  Antiochiam ,  reperimus  satis  illic  de  rore  cœli  abundantiam ll,  videlicet  vineas 
et12  undique  foveas  plenas13  frumento,  arbores  refertas  pomis  jocundis14  ad  eden- 
*  dum,  et  alia  multa  bona  quae  alimentis  corporeis15  sunt  utilia.  Hermenii 16  et 
Suriani  qui  erant  intus  in  civitatem,  exeuntes  et  ostendentes  sese17  fugere,  qui 
quotidie  erant  nobiscum  una18,  quippe  habebant19  uxores  suas  intus20  in  civitatem; 
illi  namque  ingenioseinvestigabant  nostrum  esse,  nostramque  essentiam  aut  aequa- 

1  Antiochim  adjutorium.  d.  —  2  Turci  vehementer.  d.  —  3  Sceleriter.  c.  —  4  Vino  et  frumento.  d.  —  5  Castra 
metati  sunt  c.  —  6  Omittunt  vir  sapiens  CD.  —  7  Militibus.  d.  —  8  Très  civitatis  portas,  c.  —  0  Om.  aude- 
lat%  a.  —  l0Aliquem.  d.  —  11  Verba  reperimus,  etc.  usque  ad  abundantiam  om.  à.  —  12  Om.  et  c.  d.  — 
13  Plenas  foveas.  à.  Plenas  foveas  plenas.  d.  —  14  Sic.  a.  d.  —  15  Corporis.  a.  —  16  Hermenii  vero.  d.  — 
17  Exeuntes  ostendebant  sese.  d.  —  18  Una  nobiscum.  c.  d.  —  19  Qui  habebant.  d.  —  20  Om.  intus  d. 

*  Id  est  30  die  menais  Oclobris,  anno  Dotnini  1097  ;  si  autem  fidem  W31ehm  Tyr.  adhibeas,  die  18  ejusdem  menai*. 


runt  Turcos  innumerabiles  congregatos  obviam  eis,  qui  dare  adjutorium  Antiochiae  festi- 
nabant. Irruentes  igitur  uno  corde  nostri 1  et  mente  super  illos  sapienter,  Turci  vehementer 
superati  sunt.  Consternati  sunt  omnes  barbari,  et  dederunt  celerius  fugam  et  multi  mortui 
sunt  ex  eis  in  illo  certamine.  Nostri  igitur  superantes  illos,  Deo  adjuvante,  acceperunt 
spolia  multa,  equos  et  mulos,  camelos  et  asinos,  onustos  frumento  et  vino.  Venientes  ita- 
que  nostri  castrametati  sunt  super  ripam  fluminis.  Protinus  equitavit  Boamundus  cum 
quatuor  millihus  militibus 2,  et  venit  ante  portam  civitatis  vigilare ,  an  forte  aliquis  nocte 
latenter  exiret,  aut  intraret  civitatem. 

XXIV.  (v,  2.)  Crastina  vero  die  pervenerunt  usque  ad  Antiochiam3  civitatem  ad  medie- 
tatem diei,  in  quarta  feria,  quod  est  duodecimo4  kal.  Novembris,  et  obsedimus  mirabiliter 
très  portas  civitatis,  quoniam  in  alia  parte  deerat  nobis  locus  obsidendi,  quia  alta  nimis5 
angusta6  montanea  coarctabat  nos7.  Tantum  namque  eminebant  nos8  undique  inimici 
nostri  Turci,  qui  erant  intus  in  civitate,  quod  nemo  illorum  audebat  offendere  aliquem  ex 
nostris,  fere  per  spatium  dierum  quindecim.  Mox  hospitantibus  nobis  circa  Antiochiam,  re- 
perimus satis  illic  de  rore  cœli  abundantiam  :  videlicet  vineas  undique  plenas,  foveas  plenas 
frumento,  arbores  refertas  pomis  jocundis  ad  edendum,  et  alia  multa  bona,  quae  alimentis 
corporeis  sunt  utilia.  Hermenii  vero9  et  Suriani,  qui  erant  intus  in  civitatem10,  exeuntes 
ostendebant  sese  fugere 11 .  Qui  quotidie  erant  una  nobiscum,  quique  habebant  uxores  suas 
intus  in  civitatem 12,  illi  namque  ingeniose  investigabant  nostrum  esse ,  nostramque  essen- 

1  Nostri  uno  corde,  e.  —  2  Militum.  e.  —  3  Usque  Antiochiam.  e.  —  4  xn.  e.  —  5  Nimis  alta.  e.  —  6  Om. 
angusta  e.  —  7  Nos  coarctabat.  e.  —  8  Nobis.  e.  —  90m.  vero  e.  —  10  ln  civitate.  e.  —  11  Fugientes.  e.  — 
12  In  civitate.  e. 

5. 


Digitized  by 


36  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  i©97-   litatem ,  et  illi  referebant  omnia  quae  videbant  facta  foris  illis  excoinmunicatis  qui 
erant  in  cl  u  si  in  tus  \ 

III.  Postqtiam  vero  Turci  fuerunt  edocti  de  nostra  nolitia  atque  facto,  cœperunt 
paulatim  extra  civitatem  exire  oostrosque  peregrinos  undique  coangustari,  non 
solum  ex  una  parte,  sed  undique  erant  latentes  obviam  nobis  ad  mare  et  ad  mon- 
taneam.  Erat  autem  non  longe  ab  hoste  castrum  quoddam,  cui  nomen  Àreg\ 
ubi  congregati  erant  multi  fortissimi  Turci ,  non  pauci,  sed  plures,  qui  fréquenter 
conturbabant  nostros  homines. 

IV.  Audientes  itaque  nostri  seniores  quod  Turci  per  tôt  vices  dilaniarent  et 
occiderent  nostros  peregrinos,  nimis  doluerunt,  miseruntque  ex  militibus  illis2 
qui  diligenter  investigarent  locum  quo  Turci  erant.  Reperto  itaque  loco  ubi  late- 
bant3,  nostri  milites  qui  subtiliter  quœrebant4  illos,  obviam  veniunt  illis.  Àt  illis5 
paulatim  redientibus,  rétro  ubi  sciebant  Boamundum  reconditum  cum  sûo  exer- 
citu,  statim  fuerunt  illic  mortui  multi  ex  nostris6  militibus.  Hoc  itaque  audiens7 
Boamundus,  surrexit8  continuo  ut  fortissimus  Christi  athleta.  Barbari  vero9  illic 
irruerunt  contra  illos10,  eo  quod  nostri  erant  pauci;  tamen  insimul  juncti  inie- 
runt  bellum.  Mortui  sunt  namque  multi  ex  nostris  inimicis,  et  capti  qui  fuerunt 
deducti  ante  civitatis  portam,  et  decollabantur  ibi,  ut  magis  tristes  fièrent  illi 
qui  erant  in  civitate. 

V.  Exiebant  quippe  alii  de  civitate,  et  ascendebant  super  nos  in  quamdam  por- 
tam11 et  sagittabant  ita  quod  sagittae  eorum  ceciderant12  in  domini13  Boamundi 
platea I&.  Et  una  die  quaedam  mulier  occubuit  ictu  céleri 15  sagittae.  Congregati 
sunt16  itaque  omnes  nostri  majores,  ordinaverunt  concilium  dicentes  :  «  Faciamus 

1  Aregh.  c.  d.  —  2  Ex  militibus  suis.  d.  —  3  Î7W  illi  latebant.  c.  d.  —  4  Om.  quœrebant  a.  —  b  At  nostris. 
c.  d.  —  6 Mortui  ex  nostris.  c.  —  7  Om.  audiens  d.  —  8 Surrexerunt.  a.  —  9Om.  vero  a.  —  10  Om.  illos  d. 
—  11  In  quamdam  montaneam  et.  c.  d.  —  l*Cadebant.  d.  —  13  Om.  domini  c.  d.  —  ^Plateam.  d.  — 
15  Céleris,  c.  —  .16  Om.  sunt  d. 

•  Cf.  WiUelm.  Tyr.  1.  IV,  c.  xxm,  p.  189. 


tiam  aut1  qualitatem2,  et  illis  referebant  omnia  quae  videbant  foris  facta,  vel  excommuni- 
catis  qui5  erant  inclusi4  intus. 

XXV.  (v,  3.)  Postquam  vero  Turci  fuerunt  edocti  de  nostra  notitia  atque  facto,  cœperunt 
paulatim  extra  civitatem  exire,  nostrosque  peregrinos  undique  coangustafe,  non  solum 
ex  una  parte,  sed  undique  erant  latentes  obviam  nobis  ad  mare,  et  ad  montaneam.  Erat 
autem  ab  hoste  non  longe  quoddam  castrum,  cui  nomen  Aregh.  Illic  congregati  erant  multi5 
fortissimi  Turci  non  pauci,  sed  plures  qui  fréquenter  conturbabant  nostros  homines. 

XXVI.  (v,  4-)  Reperto  itaque  loco  ubi  illi  latebant,  nostri  milites,  qui  subtiliter  quœ- 
rebant illos,  obviam  veniunt  illis.  At  nostris  paulatim  redeuntibus  rétro,  ubi  sciebant  Boa- 
mundum reconditum  cum  suo  exercitu,  statim  fuerunt  illic  mortui  multi  ex  nostris  mili- 
tibus. Hoc  itaque  Boamundus  audiens6,  surrexit  continuo,  ut  fortissimus  Christi  athleta. 
Barbari  vero  illic  irruerunt  contra,  eo  quod  nostri  erant  pauci;  tamen  insimul  juncti 
inierunt  bellum.  Mortui  namque  sunt  multi  ex  inimicis  nostris,  et  capti,  qui  fuerunt 
deducti  ante  civitatis  portam,  et  decollabantur  ibi,  ut  magis  tristes  fièrent  illi  qui  erant 
in  civitate. 

XXVII.  (v,  5.)  Exiebant  quippe  alii  de  civitate,  ita  quod  si  mittebant  sagittas,  cadebant 
in  Boamundi  plateam,  et  una  die  quaedam  mulier  occubuit  ictu  sagittae.  Congregati  itaque 
omnes  nostri  majores  ordinaverunt  concilium ,  dicentes  :  «  Faciamus  igitur  castrum  in  ver- 

1  Et  s.  —  2  jEqualitatem.  b.  —  3  Vel  eis  qui.  e.  —  4  Om.  inclusi  e.  —  5  Om.  multi  e.  —  6  Om.  audiens  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMÏTANO  ITINERE.  37 

«igitur  castrum  in  vertice  montisa,  qui  mous  est  super  hostem  Boamundi,  quo  a.  io97. 
«securi1  atque  tuti  possimus  permanere  de  Turcorum  formidine.  »  Facto  itaque 
Castro  et  munitof  quod  omnes*  majores  studiose  ad  invicem  illud3  custodiebant. 
Jamjam'  cœperant  fmmentum  et  omnia  nutrimenta  corporis  nimis  esse  cara  ante 
Domini  nostri5  Ihesu  Christi  nativitatem.  Foras  nihil  penitus  audebamus  exire, 
nihilque  in  terra  Christianorum  invenire  ad  edendum  poteramus.  In  Sarracenorupn 
namque  terram6  nemo  intrare  audebat  nisi  cum  maxima  gente. 

VI.  Ad  ultimum  statuerunt  seniores  nostri  conciliura  ordinando  quemad- 
modum  recte  regerent  bas  gentes.  Inventum  est  namque  in  concilio  quatinns  una 
pars  nostri  diligenter  pergat7  attrahere  stipendium  et  ubique  custodire  exercitum, 
alia  quoque  pars  fiducialiter  remaneat  custodire  hostem.  Boamundus  itaque8 
primus  dixit  :  «  Seniores  et  prudentissimi ô  milites,  si  vos  vultis,  et  bonum  ho- 
«  nestumque  vobis  videatur,  ego  iturus  ero 10  una  cum  prudentissimo  Flandrensi 
•  comité.  » 

VIL  Celebratis  itaque  gloriosissime  solemnitatibusNativitatis,  in  die  lunae,  scili- 
cet  secunda  feriab,  egressi  sunt  illic  et  alii  plusquam  viginti  millia  militum  et  pedi- 
tum.  Isti,  sani  et  incolumes11,  inlraverunt  Sarracenorum  terram.  Congregati  quippe 
erant  multi  Turci  et  Arabes  et  Sarraceni  ab  Hierusalem  et  Damasco  et  Aleph  et  ab 
illis  regionibus  innumeri,  qui  veniebant  fortitudinem  Antiochiœ12  dare.  Audientes 
itaque  isti  Christianorum  gentem  esse  conductam  in  illorum  terra13,  illico  prae- 

1  Qui  securi.  a.  —  *  Munito  omîtes,  d.  —  3  Om.  illud  a.  —  4  Jamjamque.  d.  —  5  Om.  nostri  c.  d.  — 
6  Terra,  d.  —  7  Om.  pergat  a.  —  8  Boamundus  ergo.  d.  —  9  Seniores  prudentissimi.  c.  —  10  Ego  ibo.  d.  — 
11  Peditam  terni  sani  et  incolumpni.  A,  —  12  Antiochiœ  fortitudinem.  d.  —  13  Terram.  d. 

"  Baldricus  :  «Super  verticem  montis  qui  vocalur         b  Id  est  die  lune,  28  menais  Dec.  anno  Dom.  1097. 
Maregard,  »  gallice  Maaregard,  Malreguard.  e  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  IV,  c.  xix,  p.  i85  et  seq. 


«  tice  montis  Maregart  \  qui  mons  est  super  Boamundi  hostem ,  quo  securi  et  tuti  possimus 
«  manere  de  Turcorum  fortitudine.  »  Facto  itaque  castro  et  munito,  omnes  majores  studiose 
adinvicem  illud  custodiebant.  Jamjamque  cœperant  frumentum  et  omnia  nutrimenta  cor- 
poris nimis  esse  cara  ante  Domini  nostri  Ihesu  Christi  nativitatem.  Foras  nihil  penitus  aude- 
bamus exire*,  nihil  in  terra  Christianorum  ad  edendum  penitus  invenire3  poteramus4;  in 
Sarracenorum  namque  terra  nemo  intrare  audebat,  nisi  cum  maxima  gente. 

XXVIII.  (v,  6.)  Ad  ultimum  statuerunt  seniores  nostri  consilium,  ordinando5  quemad- 
modum  recte  regerent  has  gentes.  Invenerunt  itaque  in6  coosilio,  quatinus  una  pars  nostri 
diligenter  pergat  abstrahere  stipendium ,  inibique  custodire  exercitum  :  alia  quoque  pars 
fiducialiter  remaneat  custodire  hostem.  Boamundus  ergo  dixit  :  «  Seniores  et  prudentissimi 
«  milites,  si  vos  vultis,  et  bonum  honestumque  videtur  vobis,  ego  ibo  cum  prudentissimo 
«  Flandrensi  comité.  » 

XXIX.  (v,  7.)  Celebratis  itaque  gloriosissime  solemnitatibus  Nativitatis,  in7  die  lunae, 
scilicet  secunda  feria,  egressi  sunt,  et  alii  plusquam  viginti  millia  militum  et  peditum,  qui8 
sani  et  incolumes  intraverunt  Sarracenonun  terram.  Congregati  quippe  erant  multi  Turci, 
et  Arabes,  et  Sarraceni,  ab  Hierusalem,  et  Damasco,  et  Aleph,  et  ab  illa  regioue  innu- 
meri9 qui  veniebant  Antiochiae  fortitudinem  dare.  Audientes  itaque  isti  Christianorum 
gentem  esse  conductam  in  illorum  terram,  illico  praeparaverunt  sese  ad  bellum  contra 

1  Maregard  in  b.  inter  lineas  manus  recentior  insérait.  —  2  Om.  exire  e.  —  3  Om.  invenire  b.  —  4  Om. 
poteramus  b.  —  5  Ordinantes.  e.  —  6  Inventumque  itaque  in.  —  7  Om.  in  B.  —  *Et.  b.  — 9  Vocem  innumeri, 
quae  evanuerat  in  b.  et  cui  puncta  substituit  e.  ,  restituimtis  ex  a.  c.  d. 


Digitized  by 


Google 


38  PETRI  TUDEBODI  H1STORIÀ 

a.  1097.  paraverunt  sese  ad  bellum  contra  Christianos,  atque  in  suramo  diluculo  venerunt 
in  locum  quo  gens  nostra  erat  in  unum.  Diviseruntque  continuo  sese  barbari,  et 
fecerunt  duas  acies,  una  acies  ante,  et  alia  rétro1,  cupientes  ex  omni  parte  cir- 
cumcingere  nos2.  Egregius  namque  cornes  Flandrensis3  undique  regimine  fidei 
atque  signo  crucis  quam  quotidie  fideliter*  bajulat  armatus,  occurrit  illis  una  cum 
prudentissinio  viro5  Boamundo.  Irrueruntque  nostri  unanimiter  super  illos,  qui 
statim  arripuerunt  fugam  et  festinanter  verterunt  scapulas  rétro,  et  mortui  sunt 
multi  ex  illis,  nostrique  apprehenderunt  plures6  equos  et  alia  spolia.  Alii  vero  qui 
remanserunt7,  velociter  fugientes,  ierunt  extra  et  nunc  in  iram  perditionisa.  Nos 
autem  reversi  sumus8  cum  magno  tripudio,  laudantes  et  magnificantes  trinum  et 
unum  Dominum  qui  vivit  et  régnât  nunc  et  semper9  in  aevum.  Amen. 


THEMA  VI. 


a.  1098.  I.  Turci  vero,  videlicet  inimici  Dei  et  sanctae  Christianitatis,  qui  erant  in  tus 
in  custodia  civitatis  Antiochiae,  audientes  dominum 10  Boamundum  et  Flandren- 
sem  comitem  in  obsessione11  non  esse,  exierunt  de  civitate  et12  audacter  veniebant 
praeliari  nobiscum.  Insidiabantur13  undique  ex  qua  parte  plus  esset  obsessio  lan- 
guida,  scientes  illos  prudentissimos  milites  foris  esse.  In  venerunt 14  quod  in  una 
die  Marris  potuissent  nos 15  laedere  et  obsistere  nobis.  Veneruntque  iniquissimi 
barbari  caute,  et  irruerunt  vehementer16  super  nos  nescientes17  hoc  bellum  atque 

1  Altéra  rétro,  d.  —  2  Circumcingere  nostros.  d.  —  5  Flandrensis  cornes,  c.  d.  —  4  Fideliter  quotidie.  c.  d. 

—  5  Om.  viro  c.  d.  —  6  Plures,  multos.  d.  —  7  Qui  vivi  remanserunt.  c.  d.  —  8  Nos  autem  revertentes.  à. 

—  9  Et  semper.  c.  sic  desinit.  —  10  Om.  dominum  c.  d.  —  11  ln  obsessionem.  d.  —  12  Omitt.  et  d.  — 
13  Insidiantes.  c.  d.  —  14  Inveneruntque.  d.  — 15  Om.  nos  a.  —  16  Om.  vehementer  c.  —  17  Saper  nos  venerunt 
nescientes.  c. 

■  Victoria  illa  Christian orum  die  3 1  menais  Decembris  relata  est. 


Christianos,  atque  summo  diluculo  venerunt  in  locum  quo  nostra  gens  erat  in  unum. 
Diviseruntque  se  ab  invicem  barbari,  et  fecerunt  duas  acies  :  una  acies  ante,  altéra  rétro, 
cupientes  ex  omni  parte  circumcingere  nostros1.  Egregius  igitur  cornes  Flandrensis,  undi- 
que regimine  fidei,  atque5  signo  crucis,  quam  fideliter  bajulabat,  armatus,  occurrit  illis 
una  cum  prudentissimo  Boamundo.  Irrueruntque  nostri  unanimiter  super  illos,  qui  statim 
arripuerunt  fugarn,  et  festinanter  verterunt  scapulas  rétro,  et  mortui  sunt  multi  ex  illis, 
nostrique  remanserunt5  vivi,  velociter  fugi entes.  Ierunt  ex  tune  et  nunc  in  iram  perditionis; 
nos  autem  reversi  sumus  cum  magno  tripudio,  laudantes  et  magnificantes  trinum  et  unum4, 
qui  vivit  et  régnât  nunc  et  semper  in  aevum.  Amen. 

XXX.  (Th.  vi,  t .)  Turci  vero  inimici  Dei  videlicet  et  sanctae  Christianitatis,  qui  erant  intus5 
in  custodia  civitatis  Antiochiae,  audientes  Boamundum  et  Flandrensem  comitem  in  obses- 
sione6 non  esse,  exierunt  de  civitate,  et  audacter  veniebant  praeliari  nobiscum,  insidiantes 
undique,  ex  qua  parte  plus  esset  obsessio7  languida,  scientes  illos  prudentissimos  milites 
foris  esse.  Inveneruntque  quod  in  una  die  Martis  potuissent  non  laedere,  et  obsistere 
nobis.  Veneruntque  iniquissimi  caute ,  et  irruerunt  vehementer  super  nos  nescientes  hoc 

1  Nos.  s.  —  2  Ac.  b.  —  3  Illi  remanserunt  e.  —  4  Trinum  et  unum  Deam.  e.  —  5  Om.  intus  e.  —  6  Obsi- 
dione.  s.  —  7  Obsidio.  b. 


Digitized  by 


Goog 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  39 

ignorantes,  occideruntque  multos1  ex  nostris  militibus  et  pedonis2.  Episcopus   a.  1098. 
namque  Podiensis  Sanctae  Maria?  in  illa  amara  die  perdidit  suum  senescalcum 
conducentem  etregentem  suujn  vexillum.  Et  nisi  esset  flumen,  quod  erat  inter 
nos  et  illos,  ssepius  invaderent  nos,  atque  maximam  laesionem  saepe  in  nostra 
gente3  fecissent,  adhuc  et  in  nostras,  laxatis  fraenis,  concurrerent*  tendas. 

IL  Regrediebatur  autem  vir  prudens5  Boamundus  simul  cum  suo  exercitu  de 
Sarracenornm  terra,  venitque  in  Tancredi  montanea,  cogitando  an  forsitan  ibi 
inveniret  aliquid  quod  deferri5  potuisset7,  totamque  terram  in  expendio  mise- 
runt.  Àlii  invenerunt8,  alii  vero  vacui  reverterunt.  Illi  namque  qui  invenire  non 
poterant,  statim  reverti  festinabant.  Tune  Boamundus  increpavit  eos  valde  dicens: 
«0  infelix  et  miserrima  gens,  o  vilissima  ac  dolentissima  omnium  Cbristiano- 
«rum,  cur  tam  celeriter  vultis  abire.  Sinite  modo,  sinite,  usque  quo  erimus 
«omnes  congregati  in  unum.  Et  nolite  errare  sicut  oves  non  habentes  pastorem. 
«Si  autem  inimici  nostri  invenerint  vos  errantes,  qui  die  noctuque  vigilant 
«  atque  ex  cubant  ut  vos  sine  ullo  ductore  segregatos  sive  solos  inveniant,  qui  nos 
«  quotidie  occidere  atque  in  captivitatem  ducere  laborant,  quid  miseri  facietis9?  » 
Quumque  finis  esset  dictis,  respiciens  se  ante  et  rétro,  et  quum  se  jam  invenisset10 
undique  soium,  tamen  cum  illis  quos  reperire  potuit11  ad  suum  revertit12  exer- 
citum,  plus  vacui  quam  onusti. 

III.  Videntes  autem  hoc  Hermenii  et  Suriani  et  Graeci  quod  nostri  penitus 
vacui  redissent,  nihiique  secum  déférentes13,  consiliati  in  unum  abibant  per  mon- 

1  Occiderunt  multos.  a.  —  *  Atque  pedonis.  d.  —  3  In  nostram  gentem.  c.  d.  —  4  Cucurrerent.  k.  —  5  Autem 
prudens.  c.  d.  —  6  Defferre.  c.  —  1  Defferrent  potaisseU  d.  —  8  Invenerant  vos.  d.  —  0  Quid  miseri  facietis 
om.  à.  c,  —  10  Et  quum  jam  invenisset  se.c.v.  —  11  Reperire  potnerit.  a.  —  12  Reverterunt.  c.  d.  —  13  Secum 
déferrent  d. 


beiium,  atque  ignorantes,  occideruntque  multos  ex  nostris  militibus1  et  pedones.  Epi- 
scopus namque  Podiensis  Sanctae  Mariae  in  illa  amara  die  perdidit  suum  senescalcum,  con- 
ducentem et  regentem  suum  vexillum.  Et  nisi  esset  flumen,  quod  erat  inter  nos  et  illos, 
saepius  invaderent  nos,  atque  maximam  laesionem  saepe2  in  nostram  gentem  fecissent5. 
Adhuc  et  in  nostras  laxatis  fraenis  cucurrerunt4  tendas. 

XXXI.  (vi,  2.)  Regrediebatur  autem  prudentissimus  Boamundus  simul  cum  suo8  exer- 
citu de  Sarracenorum  terra,  venitque  in  Tancredi  montaneam,  cogitando  an  forsitan0  ibi 
inveniret  aliquid,  quod  defendere  potuisset,  totamque  terram  in  expiando  miserunt.  Alii 
invenerunt,  alii  vero  vacui7  reverterunt.  Illi  vero  qui  invenire  non  poterant,  statim  reverti 
festinabant.  Tune  Boamundus  increpavit  eos  valde,  dicens  :  «  0  infelix  et  miserrima  gens  ! 
«  o  vilissima  ac  dolentissima  omnium  Christianorum  !  cur  tam  celeriter  vultis  abire.  Sinite 
«modo,  sinite,  usque  quo  erimus  omnes  congregati  in  unum.  Et8  nolite  errare  sicut  oves 
«  non  habentes  pastorem.  Si  autem  inimici  nostri  invenerint  vos  errantes,  qui9  die  noctu- 
«  que  vigilant  atque  excubant,  ut  vos  sine  ullo  ductore  segregatos  sive  solos  inveniant, 
«  qui  nos  quotidie  occidere10  atque  in  captivitatem  laborant  ducere,  quid  miseri  facietis?  ■ 
Quumque  finis  esset  dictis,  respiciens  se  ante  et  rétro,  et  quum  jam  invenisset  undique 
solum,  tamen  cum  illis  quos  reperire  potuit  ad  suum  reverterunt  exercitum,  plus  vacui 
quam  onusti. 

XXXII.  (vi,  3.)  Videntes  autem  hoc  Hermenii  et  Suriani11,  et  Graeci,  quod  nostri  peni- 
tus vacui  redissent14,  nihiique  secum  déferrent,  consiliati  in  unum  abibant  per  montaneas 

1  Milites,  e.  —  2  Om.  sape  e.  —  3  Facerent.  e.  —  4  ConcurrerunL  e.  —  5  Exercitu  suo.  e.  —  6  Forsan.  e. 
—  7  Vacui  vero.  b.  —  8  Om.  et  e.  —  9  Errantes  occident  vos  quia.  e.  —  10  Om.  occidere  a.  —  11  Et  Sarra- 
ceni.  e.  —  12  RediissenL  s. 


Digitized  by 


Google 


40  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1098.  taneas  et  prœscita  loca  subtililer  inquirentes  et  ementes  frumentum  et  corporea 
alimenta  quaeque1  adhostem  deferebant,  in  qua  famés  erat  iinmensa,  et  vende- 
bant  unius  asini  onus2  octo  purpuratis,  qui  adpreciati  erant  centum  viginti  dena- 
riorum  solidos1.  In  qua  quidem  multi  mortui  sunt  ex3  nostris  militibus,  non 
habentes  pretium  unde  tam  carum  emere  potuissentb. 

IV.  Willelmus  igitur4  Carpentarius5  et  Petrus  Eremita,  pro  immensa  infeli- 
citate  atque  miseria,  quas  in  se  sciebant  insimul  consiliati,  latenter  recesserunt. 
Quos  Tancredus  persequens  apprehendit,  secumque  duxit  magno  cum6  dede- 
corec.  Dextram  et  fidem7  illi  dédit  Willelmus  quod8  libenter  redissent9  ad  exerci- 
tum  et  satisfactionem  senioribus  faeerent10.  Tota  namque  nocte11,  uti  mala  res,  in 
tenta12  Boamundi  jacuit.  Crastina  autem  die  in  summo  diluculo  veniens  erubes- 
cendo  ante  Boamundi  praesentiam,  et  huûc  alloquens13  Boamundus  dixit  :  «  0  in- 
«felix,  et  infamia  totius  Francise!  o  dedecus  et  scelus  Gallorum  provinciae14!  eto 
«  nequissime  omnium  quos  terra  suffert!  cur  tam  turpiter  fugisti?  forsitan  propter 
«  hoc  nequam  quod15  voluisti  tradere  hos  milites  et  exercitum  Christi,  sicut  tradi- 
«  disti  alios  in  Hispaniam.  »  Qui  omnino  tacuit,  et  nullus  sermo  ex  ore  ejus16  pro- 
cessit.  Àdunaverunt  itaque  sese  omnes  Francigenae,  rogaverunt  humiliter  Boa- 
mundum  militem  Christi  ne  deterius  ei17  aliquid  facere  promittat.  Ait  vero  ille18: 
«  Hoc  ego19  pro  veslro20  amore  libenter  consentiam21,  si  modo  toto  corde  et  mente 
«  jurare  voluerit  ita  quod  nunquam  erit 22  recessurus  ab  itinere  Sancti  Sepulchri 

lQuoque  à.  —  *Onï.  onus  A.  —  3  J&i  (ibique.  c.)  quidem  mortui  fuerunt  multi  ex.  c.  d.  —  4  Guilelmus 
itaque.  —  5  Om.  Carpentarius  c.  —  6  Cum  magno.  d.  —  7  Dedecore  et  fidem.  c.  d.  — 8  Dédit  quod.  a.  —  9  Red- 
dissent,  c.  Redisset.  d.  —  10  Faceret.  d.  —  11  Tota  nocte  namque.  d.  —  12  ln  tendam.  d.  —  13  Quem  alloquens. 
c.  d.  —  liProvincia.  a.  Galliarum  provinciœ.  c.  d.  —  15  Nequam  quia.  d.  —  ltEx  ejus  ore.  d.  —  17  Roga- 
veruntque  Boamundi  humiliter  ne  deterius  ei.  c.  d.  —  18  Om.  Ait  vero  ille  a.  Ait  namque  Me.  c.  —  19  Hoc 
namque.  a.  c.  —  20  Pro  nostro.  c.  —  21  Libenter  faciam.  d.  —  22 Numquam  sit.  d. 

'  De  purpuratis  vel  hyperpyris  vid.  Ducangii  Diss.  de  que  aviditate  cf.  Robertum  Monachum ,  Baldricum ,  Rai- 
inf.  œvi  nanûsm.  $  xc  (p.  189-190),  t.  VII,  ed.  Henschel.      mundum  de  Aguilers,  etc. 

*  De  ista  Christianorum  famé  ac  inopia  Syrianoram-         0  Cf.  Willelm.  Tyr.  i.  VI,  c.  v,  p.  a43. 


et  prœscita  loca,  subtiliter  inquirentes  et  ementes  frumentum,  et  corporea  alimenta, 
quae  ad  hqstem  deferebant,  in  quo  famés  erat  immensa  :  et  vendebant  unius  asini  onus 
octo  purpuratis,  qui  adpreciati  erant  centum  viginti  denariorum  solidis.  Ibi  quidem  mor- 
tui fuerunt  multi  ex  nostris  militibus,  non  habentes  pretium  unde  tam  carum  emere  po- 
tuissent. 

XXXin.  (vi,  4.)  Willelmus  igitur  Carpentarius  et  Petrus  Eremita,  pro  immensa  infe- 
licitate,  atque1  miseria,  quas  in  se  sciebant,  insimul  consiliati,  latenter  recesserunt.  Quos 
Tancredus  persequens,  apprehendit,  secumque  duxit  cum  magno  dedecore  :  et  fidem  illi 
dédit  Willelmus2  quod  libenter  redisset  ad  exercitum ,  et  satisfactionem  senioribus  faceret. 
Tota  namque  nocte,  uti  mala  res,  in  tenda  Boamundi  jacuit.  Crastina  autem  die  in3  summo 
diluculo  venit  erubescendo  ante  Boamundi  praesentiam.  Quem  alloquens  Boamundus  dixit  : 
«  O  infelix  infamia  totius  Francise  !  o  dedecus  et  scelus  Galliarum  provinciae  !  et  o  iniquis- 
•  sime  omnium  quos  terra  suffert  !  cur  tam  turpiter  fugisti?  Forsitan  propter  hoc,  nequam, 
«  voluisti  tradere  hos  milites,  et  exercitum  Christi,  sicut  tradidisti  alios  in  Hispania?  »  Qui 
omnino  tacuit,  et  nullus  sermo  ex  ejus  ore  processit.  Adunaverunt  itaque 4  sese  omnes 
Francigenae,  rogaveruntque  humiliter  Boamundum,  ne  deterius  ei  aliquid  facere  permit- 
tat.  Ait  vero  ille  :  «Hoc  ego  pro5  vestro  amore  libenter  faciam,  si  modo  toto  corde  et 
«  mente  juraverit,  ita  quod  nunquam  sit  reversurus  ab  itinere  Sancti  Sepulchri,  sive  bono, 

1  Ac.  b.  —  2  Guillêlmus.  b.  —  3  Om.  in  b.  —  4  Igitur.  e.  —  5  Hoc  enim  pro.  e. 


Digitized  by 


Google 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  41 

«sive1  bono,  sive  malo;  et  Tancredus2  neque  per  se  neque  peralios  suos  araicos  a.  io98. 
«  aliquid  mali  facere  consentiat3.  ■  Qui  statim  auditis  his  sermonibus  libenter 
concessit.  Ipse  autem  protinus  dimisit  eum.  Postea  vero  Willelmus  Carpenta- 
rius\  maxima  turpitudinecaptus,  non  diu5morantefurtim  recessit.  Hancpauper- 
tatem  atque  miseriam  pro  nostris  delictis  concessit  nobis  habere  Deus.  In  toto 
namque  exercitu  non  valebat  aliquis  invenire  mille  milites  qui  equos  haberent 
optimos. 

V.  Interea  Titidus6  quidam  nobilis  ac  dives  miles7  de  exercitu  imperatoris,  quem 
imperator  commiserat  Francis,  quod  ipse  pulchre  conduceret8  illos  et  terram 
liberatam  de  Turcorum  manibus  in  fidelitate9  imperatoris10  reciperet,  ille  infelix11, 
audiens  quod  exercitus.  Turcorum  venisset  super  nos,  ingemuit*,  arbitrans1*2  nos 
omnes  périsse,  atque  in  manus  inimicorum  incidisse,  fingens  et  componens  omnia 
mendacia13,  quae  jugiter  seminare  poluerat  dicens  illis14  :  «  Seniores  et  viri  pru- 
«  dentissimi,  videte  :  nos  sumus  bic  in  nimia  necessitate  coacti  et  ex  nulla  parte 
«adjutorium  nobis  succedit.  Ecce  modo  sinite  me  in  Romaniae  reverti  patriam15; 
«  absque  ulla  dubitatione  revertar  ad  vos.  Ego  vero  faciam  hue  multas  naves  venire 
«per  mare  onustas  frumento,  vino,  oleo16,  carne,  farina17,  et  caseis  sive  omnibus 
«  bonis  alimentis  quae  sunt  nobis  in  necessitate18.  Adhuc  autem  et  equos  faciam 
«  conducere  ad  vendendum 19  et  mercatum  per  terram  imperatoris  hue  advenire 
«  cito20  faciam.  Ecce  haec  omnia  vobis  fideliter  jurabo  attendendum.  Adhuc  quoque 

1  Sive  in.  A.  —  *  Tancredo.  d.  —  5  Concessit  Jieri.  d.  —  4  Guilelmus  Carpenterius.  c.  d.  —  5  Non  dia  eo  in 
exercitu.  c.  —  6  Tatinus.  c.  —  7  Interea  quidam  miles  nobilis  ac  dives.  d.  —  ê  Conducet.  d.  —  9  In  fidelita- 
tem.  d.  —  10  Om.  imperatoris  A.  —  11  Ille  infelix  om.  a.  —  15  Arbitransque.  c.  d.  —  13  Omnia  fallacia.  d.  — 
14  Jugiter  machinari  poterat,  dixit  Mis.  d.  —  l5Patria.  k.  —  16  Vino,  ordeo.  c.  d.  —  11  Et  farina,  c.  —  lsQuœ 
nobis  sunt  necessaria.  d.  —  19  At  tendendum.  c.  —  20  Quam  citius.  d. 

*  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  IV,  c.  xxi,  p.  186. 


«  sive  malo;  et  Tancredus  neque  per  se  neque  per  alios  amicos  suos  aliquid  mali  fieri  con- 
«  sentiat.  ■  Ipse  autem  protinus  dimisit  eum1,  qui  statim,  auditis  his  sermonibus,  libenter 
concessit.  Postea  vero  Guillelmus  Carpentarius,  maxima*  turpitudine  captus,  non  diu  mo- 
rans3,  furtim  recessit.  Hanc  paupertatem  et  miseriam  pro  nostris  delictis  concessit  nobis 
habere  Deus.  In  toto  namque  exercitu  non  valebat  aliquis  invenire  mille  njilites  qui  equos 
haberent  optimos. 

XXXTV,  (vit  5.)  Interea4  quidam  miles  et  dives  et  nobilis  de  exercitu  imperatoris,  quem 
imperator  commiserat  Francis,  ut  ipse  pulchre  conduceret  illos,  et  terram  liberatam  de 
Turcorum  manibus  in  fidelitate  imperatoris  reciperet,  ille,  ille  infelix  audiens  quod  exer- 
citus Turcorum  venisset  super  nos,  ingemuit,  arbitransque  omnes  périsse,  atque  incidisse 
in  manibus5  inimicorum  nostrorum,  fingens  et  componens  omnia  fallacia,  quae  jugiter 
machinari  poterat,  dixit  illis  :  «  Seniores,  et  prudentissimi  viri,  videte6  :  nos  sumus7  in 
•  hac  nimia  necessitate  coacti,  et  ex  nulla  parte  adjutorium  nobis8  succedit.  Ecce  modo 
«  sinite  me  in  Romaniae  reverti  patriam.  Absque  ulla  dubitatione  revertar  ad  vos.  Ego 
«  vero  hic9  faciam  multas  naves  venire  per  mare,  onustas  frumento,  vino,  hordeo,  carne, 
«farina,  et  caseis,  sive10  omnibus  bonis  alimentis  quae  necessaria  sunt.  Adhuc  autem  et 
«  equos  faciam  conducere  ad  vendendum,  et  mercatum  per  terram  imperatoris  hue  venire 
«  cito  faciam.  Ecce  haec  omnia  vobis  fideliter  jurabo  ad  tendendum11.  Adhuc  quoque 

1  Verba  ipse  autem . .  .  eum  om.  b.  —  2  Om.  maxima  e.  —  3  Morante.  b.  —  4  Igitur.  e.  —  5  In  manus.  e.  — 
6Videte  quia.  e.  —  nNos  sumus  hic.  e  —  *Nobis  adjutorium.  e.  —  9 Hue.  e.  —  10 Et.  e.  —  11  Ad  tenendum.  e. 

m.  6 


Digitized  by 


Google 


42  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

c  domestici  mei  et  papilio  meus  jugiter  in  campo  erit.  Et  nullo  modo  nolite  esse 
•  increduli,  sed  firmiter  crédite  quod  ego  citius  ad  vos  reversurus  ero1.  »  Ivitque 
Ole  inimicus  omniaque  sua2  dimisit  in  campo,  eo  tenore  quod  tune3  et  modo  et 
semper  perjuratus  erit. 

VI.  Sic  itaque  tali  modo  venerat  nobis  maxima  nécessitas,  quod  Turci  undi- 
que  constringebant  nos,  quodnullus  nostrorum  audebat  jam  exire  extra  tentoria, 
tantus  erat  Turcorum  timor.  Illi  namque  constringebant  nos  in  una  parte;  coan- 
gustabat  nos  crudelis  famés4  in  alia5.  Nos  eramus  valde  tristes  ac  dolentes. 
Majores  quoque  nostri  in  nimio  erantpavore.  Succursus6  quidem  aut  adjutorium 
nobis  penitus  deerat.  Gens  minuta  et7  pauperrima  fugiebat,  alii  Cypro,  alii  in 
Romaniam,  alii  in  montaneis.  Ad  mare  utique8  non  audebamus  ire  pro  timoré9 
pessimorum  Turcorum.  Nullatenus  erat  nobis  via  patefacta. 

VII.  Audientes  namque10  nostri  majores  innumerabilem  gentem  Turcorum 
venisse  super  nos*,  ceperunt  consilium  dicentes  :  «  Ecce  innumerabilis  Turcorum 
«  exercitus  venit  super  nos.  Quid  faciemus?  Nos  itaque  tanti11  non  sumus,  quod 
«in  duabus  partibus12  pugnare  valeamus  cum  illis.  Faciamus  ergo  ex  nobis  duas 
«partes  :  pars  namque  peditum  remaneat  jugiter  custodire  papiliones  nostros,  et 
«  obsistere  his  qui  in  civitate  sunt.  Et  alia  pars  militum  simul  equitet  obviam  ini- 

1  Revertar.  d.  —  2  Omnia  sua.  a.  c.  —  3  Om.  quod  tune  a.  —  4  Om.  crudelis  famés  a.  —  5  Cruciatus  famis 
in  alia.  c.  —  6  Secursus.  c.  —  7  Minuta  ac.  d.  —  8  Ad  mare  itaque.  c.  —  9  Prœ  iïmore.  d.  Pro  nimio 
timoré,  c.  —  10  Audientes  vero.  d.  —  11  Et  nos  quidem  tanti.  d.  —  12  Partis,  a. 

*  Cf.  Willelm.  Tyr.  I.  V,  c.  1 ,  p.  19&,  et  Rrinaud,  v.  cl.  Extraits  des  Historiens  arabes,  ex.  ô. 


«  domestici  mei,  et  papilio  meus  jugiter  in  campo  erit.  Et  nullo  modo  nolite  increduli 
«esse,  sed  firmiter  crédite,  quia  ego  quantocius  ad  vos  revertar.»  Ivit  ille  inimicus, 
omniaque  sua  dimisit  in  campo,  eo  tenore  quod  tune,  et  modo,  et  semper  perjuratus  erit. 

XXXV.  (vi,  6.)  Sic  itaque  tali  modo  venerat  nobis  maxima1  nécessitas,  quod  Turci  un- 
dique  constringebant  nos,  quod  nullus  nostrorum  audebat  jam  exire  extra  tentoria,  tantus 
erat  Turcorum  timor.  Uli  namque  constringebant  nos  in  una  parte;  coangustabat  nos  cru- 
delis famés  in  alia.  Eramus  nos  miseri  valde,  ac  dolentes.  Majores  nostri  quoque  in  nimio 
pavore  erant.  Succursus  quidem  aut  adjutorium  nobis  penitus  deerat.  Gens  minuta  et  pau- 
perrima fugiebat2,  alii  Cypro,  alii  in  Romaniam,  alii  in  montaneis.  Ad  mare  utique  non 
audebamus  ire  pra  timoré  pessimorum  Turcorum ,  nullatenus  erat  nobis  via  patefacta. 

EXPLICIT  LIBER  SECUNDUS. 

INCIPIT  TERTIUS3. 

I.  (vi,  7.)  Item  Christiani  pugnaverant*  cam  Tunis.  —  Interea  nostri  principes,  audientes 
innumerabilem  gentem  Turcorum  venisse  super  nos,  ceperunt  consilium,  dicentes  :  «  Ecce 
«  innumerabilis 5  Turcorum  exercitus  venit  super  nos,  quid  faciemus  ?  Nos  quidem  tanti 
«non  sumus,  quod  in  duabus  partibus  pugnare  valeamus  cum  iliis.  Faciamus  ergo  ex 
«  nobis  duas  partes.  Pars  namque  peditum6  remaneat  jugiter  custodire  papiliones  nostros, 
«  et  obsistere  his  qui  in  civitate  sunt.  Et  alia  pars  militum  simul  equitet  obviam  inimi- 

1  Magna,  b.  —  *  Fugiebant  e.  —  3  Incipit  liber  tertius.  e.  —  4  Pugnarunt.  e.  —  5  Innumerabilium.  e.  — 
6  Militai*,  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  43 

«micorum  nostrorum1  qui  hic  hospitati  sunt  prope  nos  in  Castro  quod  vocatur  a.  k 
«  Àreg2  ultra  Pontem  Ferreum3.  i 

VIII.  Sero  autem  facto  exierunt  ex  tentoriis  ultra  flumen4,  et  fecerunt  conci- 
lium  dicentes  :  «  Omnes  eamus  contra  inimicos  nostros  qui  sunt  viginti  quinque 
«  millia  sicuti  nobis  narratur5.  Sed  Podiensis  episcopus  et  Rotbertus  Normannus 
«  et  Eustachius  cornes  remaneant  custodire  tentoria  ab  his  qui  in  civitate  sunt.  • 
Summo  autem  diluculo  miserunt  ex  militibus  suis  qui  exierunt  videre  exercitum 
Turcorum  et  ubi  sunt  aut  quid  certe  agant.  Exierunt  quippe  illi,  et  cœperunt 
subtiliter  inquirere  et  investigare  ubi  acies  Turcorum  sunt  reconditae. 

IX.  Viderunt0  Turcos  segregatos  venire  ex  parte  fluminis*  divisos  per  duas 
acies.  Maxima  vero  illorum  virtus  veniebat  rétro.  Reversi  sunt  ergo7  celeriter 
nostri  dicentes  :  «Ecce  jamjam8  veniunt.  Estote  igitur  omnes  undique  parati, 
«quia  jam  prope  nos  sunt,  sicut  videre  potestis9.!  Diviseruntque  nostri10  inter 
se  ut  unusquisque  ex  majoribus  ordinet  suam  aciem  per  se11.  Mox12  ordinatae  sunt 
sex  acies.  Quinque  autem  acies  ierunt  adunatim13  invadere  illos.  Flandrensis  cornes 
fuit  in  primo  capite.  Boamundus  paulatim  gradiebatur  rétro  cum  sua  acie. 

X.  Junctis  itaque14  prospère  nostris  cum  Turcis,  unusquisque15  sternebat 
alium.  Clamor  vero16  eorum  resonabat  ad  cœlum.  Imbres  telorum  obnubilabant 
aerem.  Postquam  venit  maxima  virtus  illorum  quae  erat17  rétro,  nimis  acriter  nos- 

1  Obviam  inimicis  nostris.  d.  —  *  Areght.  c.  Agreh.  d.  —  5  Pharreum.  k.  —  4  Om.  ultra  flumen  c.  —  5  Om. 
sicuti  nobis  narratur.  k.  —  6  Illico  viderunt  d.  —  1  Sunt  namque.  k.  —  8Om.  jamjam  k.  Ecce,  ecce  jam.  c. 
—  9  Om.  sicut  videre  potestis  k.  Hinc  videre.  c.  — 10  Decreveruntque  nostri.  d.  —  11  Per  se  ordinet  suam  aciem. 
c.  d.  —  15  Om.  mox  a.  — 13  Ordinatim.  k.  —  14  Junctis  igitur.  d.  — 15  Unusquisque  nostrorum.  c.  — 16  Clamor 
namque.  k.  —  17  Qui  eraJt  d. 

*  Flumen  illud ,  si  credas  Orderico  Vital! ,  1.  IX ,  et  Baldrico ,  1.  H ,  non  Orontes  erat ,  sed  Daphnes  (hodie  Doucir) 
ad  Orontem  affluons. 


«  cis  nostris ,  qui1  hospitati  sunt  prope  nos  in  Castro2  quod  vocatur  Aregh9,  ultra  Pontem 
t  Ferreum  4.  ■ 

II.  (vi,  8.)  Sero  autem  facto,  exierunt  de  tentoriis,  et  fecerunt  concilium5,  dicentes  : 
i  Omnes  eamus  contra  inimicos  nostros,  qui  sunt  viginti  quinque  millia,  sicut  narratur 
«nobis.  Sed  Podiensis  episcopus,  et  Rotbertus  Normannus,  et  Eustachius  cornes,  rema- 
«  néant  custodire  ah  illis  qui  in  civitate  sunt.  »  Summo  autem  diluculo  remiserunt  ex  mi- 
litibus suis,  qui  exierunt  videre  exercitum  Turcorum,  et  ubi  sunt,  aut6  quid  certe  agant. 
Exierunt  quippe7  illi,  et  cœperunt  subtiliter  inquirere  et  investigare8  ubi  acies  eorum  Tur- 
corum sunt  reconditae. 

m.  (vi,  9.)  Illico  viderunt  segregatos  venire  ex  parte  fluminis  divisos  per  duas  acies; 
maxima  vero  illorum  virtus  veniebat  rétro.  Reversi  sunt  ergo  celeriter  nostri,  dicentes: 
«  Ecce,  ecce  jam  veniunt.  Estote  itaque  omnes  undique  parati,  quia  jam  prope  sunt  nobis, 
«  sicut  videre 9  potestis.  ■  Decreverunt  nostri  se  ut  unusquisque  ex  majoribus  per  se  ordi- 
naret  suam  aciem.  Mox  ordinaverunt  sex  acies.  Quinque  autem  acies  ierunt  adunatim  inva- 
dere illos.  Flandrensis  cornes  fuit  in  primo  capite.  Boamundus  paulatim  gradiebatur  rétro 
cum  sua  acie. 

IV.  (vi,  10.)  Junctis  igitur  prospère  nostris10  cum  Turcis,  unusquisque  sternebat  alium. 
Clamor  vero  eorum  resonabat  ad  cœlum.  Imbres  telorum  obnubilabant  aerem.  Postquam 
venit  maxima  virtus  eorum,  quae  erat  rétro,  nimis11  acriter  invasit  nostros,  ita  ut  nostri 

1  Qui  hic.  e.  —  2  In  castello.  e.  —  3  Areg.  e.  —  4  Ferrum.  b.  —  5  Consilium  fecerunt  —  5  Et  b.  — 
7  Itaque.  e.  —  8  Om.  et  investigare  e.  —  9 Potestis  videre.  e.  —  l0Juncti .....  nostri.  e.  —  11  Om.  nimis  e. 

6. 


Digitized  by 


Google 


44  PETRI  TUDEBODI  HISTORIÀ 

k.  1098.  tros  invasit,  ita  Ut  nostri  jam  paululum  cédèrent1  rétro.  Hoc  quum  vidit  Boamun- 
dus,  ingemuit.  Praecepit  ergo*  conestabili3  suo\  scilicet  Rotberto,  filio  Gerardi5*, 
diligenter  dicens6:  «Rccordare  prudentium  antiquorum,  et  nostrorum  fortium 
«  parentum  quales  fuerunt  et  qualia7  bella  fecerunt.  >  Ivit  itaque  ille  undique8 
aigno  crucis  armatus,  ut  fortissimus  athleta,  et  sicut  sapiens  et  prudens9  invasit 
eoSj  deferens  vexillum  Boataundi. 

XL  Videntes  autem  alise  acies  quod  vexillum  Boamundi  tam  prudentissime  fo- 
ret ante  alios  delatum,  reverterunt10  retrorsum11,  et  invaserunt  unanimiter12  illos, 
fueruntque  nostri13  numéro  septingenti M  ;  Turci  namque15  xxv  millia.  Sed  gratia 
Dei16  omnes  stupefacti  arripuerunt  fugam,  et  verterunt  statim  scapulas  rétro. 
Nostri  itaque 17  persecuti  stint  illos 18  superantes  et 19  detruncantes  usque  ultra 
Pontem  Farreum20;  Reversi  sunt  itaque21  Turci  festinantes  in  suo  castro,  qui  vivi 
remansernnt22,  acceperunt  omnia  quœ  ibi  reperire  potoerunt,  totumque  castrum 
exspoliaverunt;  miserunt  ignem  et  fugefunt.  Hermenii  quoque23  et  Suriani  et 
Graeci,  scientes  omnino  Turcos  perdidisse  belium,  exierunt  et  excubaverunt  arta 
loca,  et  oceiderunt,  et  appréhenderont  multos  ex  eis.  Superati  sunt  itaque,  Deo 
antiuente,  in  illa  die  inimici  nostri.  Satis  vero  sunt  recuperati  nostri  deequis  et  de 
aliis  rébus  multis  quce  erant  illis  valde  necessaria.  Àccipientes  itaque  multa  spolia 
deduxerunt  multos  ei  illis  inimicis  ?ivos  secuta 24  et  centum 25  capita  taortuorum 

1  Cedebant  a.  —  *Prmcepit  enim.  a.  —  3  Conestabuli.  c.  —  4  Om.  suo  a.  —  5  Girùrdi.  c.  fc.  —  6  Et  diligenter 
dixit.  a.  Girardi  dicens.  c.  —  7  In  qualia.  c.  —  8  Ivitque  itaque.  c.  —  9  Et  sicut  fortissimus  et  prudens.  d. 
—  10  Reversi  sunt.  d.  —  11  Retrorsum  iter.  a.  —  12  Om.  unanimiter  c.  —  l$  Om.  nostri  A.  —  14  Septingenti 
centum.  a.  — 15  Turci  vero*  d.  —  16  Om.  xxv  millia.  Sed  gratia  Dei  a.  —  17  Nostri  ergo.  d.  « —  18  Illos  perse- 
quentes  ac.  a.  —  19  Ac.  d.  —  20  Om.  usque  ultra  Pontem  Farreum  c.  d.  —  21  Sunt  vero.  d.  Sunt  enim.  c.  — 
22  Om.  qui  vivi  remanserunU  a.  —  25  Om.  quoque  c.  d.  —  ^Pro  verbis  àccipientes,  etc.  usque  ad  secum, 
exhibent  a.  c.  Qum  de  vivis  deduxerunt  secum.  —  25  Plurima.  c.  d. 

•  Cf.  Oïderic.  Vital.  1.  IX. 


jam  paululum  recédèrent  rétro.  Hoc  quum  vidit  Boamundus,  ingemuit.  Praecepit  ergo 
conestabili  suo,  scilicet  Rotberto,  filio  Girardi,  dicens  :  «  Recordare  prudentium 1  antiquo- 
i  rum,  et  nostrorum  fortium  parentum,  quales  fuerunt,  et  qualia  bella  fecerunt.  ■  Fuit  ille 
itaque2  undique8  signo  crucis  armatus,  ut  fortissimus  Christi4  atbleta,  et,  sicut  sapiens  et 
prudens,  invasit  illos,  deferens  vexillum  Boamundi. 

V.  (vi,  11.)  Videntes  autem  aliae  acies  quod  vexillum  Boamundi  tam  prudentissime 
foret  ante  alios  delatum,  reversi  sunt  retrorsum,  et  invaserunt  unanimiter  illos5.  Fuerunt- 
que nostri  numéro  septingenti ,  Turci  vero6viginti  quinque  millia.  Sed  gratia  Dei  omnes 
stupefacti  arripuerunt  fugam,  et  verterunt  statim  scapulas  rétro.  Nostri  igitur  persecuti 
sunt  illos,  superantes  ac  detruncantes.  fceversi  sunt  vero  ïurci  festinanter  in  suo  castro7. 
Qui  vivi  remanserunt,  acceperunt  omnia  quœ  ibi  reperire  potuerunt,  totumque8  castrum 
exspoliaverunt,  miserunt9  ignem,  et  fugerunt.  Hermenii  et  Suriani,  et  Graefci,  scientes  om- 
nino Turcos  perdidisse  belium,  exierunt  et  excubaverunt  per10  arcta11  loca,  et  occiderunt, 
et  appréhenderont  multos  ex  eis.  Superati  sunt  itaque,  Deo  annuente,  in  illa  die  inimici 
nostri.  Satis  vero  recuperati  sunt  nostri12  de  equis,  et  aliis  rébus  multis,  quœ  erant  illis 
valde  necessariae 1S.  Accipientes  itaque  multa  spolia,  deduxerunt  multos  ex  illis  inimicis 
vivos  secum;  et  plurima  capita  mortuorum  detulerunt  ante  portam  civitatis,  ubi  legati 

1  Prudentiam.  b.  —  2  Itaque  ille.  s.  —  3  Om.  undique  e.  —  4  Om.  Christi  s.  —  5  Et  ipsos  unanimiter 
invaserunt  b.  —  6Om.  ver*  t.  —  7  In  suum  castrum.  b.  —  8Oih.  que  e.  —  9  Miseruntque.  b.  —  10  Om. 
per  b.  —  11  Per  arta.  B.  —  12  Om.  noètri  b.  —  15  Necessaria.  b. 


Digitized  by 


DE  HIER0S0LYM1TÀN0  ITINERE.  45 

detulerunt  ante  portam  civitatis,  ubi  legati  ammirati1  Babylonis  castrametati  a. 
fuerant2,  qui  mittebantur  comiti  de  Sancto  iEgidio  et  aliis  senioribus.  Illi  qui 
remansérant  in  tentoriis  quotidie3  praeliabantur*  cum  illis  qui  in  civitate  erant 
ante  très  portas  civitatis.  Factum  est  hoc  bellum  in  die  Martis,  caput  jejuniï,  v 
idus  Februarii*,  favente  Domino  nostro  Ihesu  Christo,  qui  cum  Pâtre  et  Spiritu 
Sancto  vivit  et  régnât  per  immortalia  sœcula  saecuiorum5.  Amen. 


THEMA  VIL 

I.  Reversi  sunt  namque  nostri,  hoc  agente  Deo,  triumphantes  ac  gaudentes  de 
triumpho  quod  in  die  illo  habuerunt  de  victis  inimicis  qui  supt  per  omiria  semper 
superati,  fugientes,  hue  et  iiluc  vagantes  et  errantes,  alii  in  Corotfanum,  alii  vero 
in  Sarracenorum  terram6.  Videntes  autem  nostri  majores  et  seniores  quod  maie 
detractarent  et  constringerent  nos  inimici  nostri  qui  erant  in  civitate  (die  enim7 
ac  nocte  jugiter  vigilabant  et  insidiabantur,  qua  parte  nos8  laedere  et  angustari 
potuissent),  interea9  congregati  in  unum  petierunt  concilium  dicentes  :  «Prius- 
«quam  perdamus  gentem  Dei  et  nostram,  faciamus  castrum  ad  Machomariam 10, 
«  quae  est  ante  portam  civitatis  ubi  pons  est,  ibique  forsitan  poterimus  inimicos 
«nostros  constringere  b.  »  Consenserunt 11  omnes  consiliis"  et  laudaverunt  quod 
bonum  esset  ad  faciendum.  Cornes  de  Sancto  iEgidio  dixit  primus  :  •  Estote  mihi  in 

1  Ammirdii.  c.  d.  —  *  San*.  A.  —  3  Toto  die.  d.  Tota  die.  c.  —  *Prmliati  sont.  d.  —  5  Om.  per  immortalia 
smcula  sœculorum  d.  —  6  Sarracenorum  intraverunt  (  introierant.  c.  )  terram.  c.  p.  —  7  Om.  enim  a.  — ' 
8  Nobis.  A.  —  9  Om.  interea  d.  —  10  Mochomariam.  d.  et  sic  ubique.  —  11  Contenter e.  c.  d.  —  15  Consilio.  d. 

4 

'  Id  est  die  Dont  menais  Febr.  ao.  Dom.  1098,  die  c.  m,  p.  197).  (Cf.  Baidric  1.  II,  etOrd.  Vitalem,  l  PL) 
autem  septima,  si  Willelmo  Tyrio  fidem  adhibeas  (1.  V,         *  Cf.  Willdm.  Tyr.  1.  V,  c.  iv,  p.  198. 


amiralii 1  Babyloniae  castra  metati  fuerant,  quae  mittebantur  comiti  de  Sancto  iEgidio  et 
aliis  senioribus.  Illi  qui  remansemnt  in  tentoriis  tota  die  praeliati  sunt  cum  illis  qui  in 
civitate  erant ,  ante  très  portas  civitatis.  Factum  est  hoc  bellum  in  die  Martis  ante  caput 
jejunii,  v  idus  Februarii,  favente  Domino  nostro  Ihesu  Christo,  qui  cum  Pâtre  et  Spiritu 
Sancto  vivit  et  régnât.  Àmen. 

VI.  (Th.  vu,  1 .)  Reversi  sunt  itaque  nostri,  hoc  agente  Deo ,  triumphantes  ac2  gaudentes 
de  triumpho,  quod5  in  die  illo  habuerunt  de  victis4  inimicis,  qui  sunt  per  omnia  semper 
superati,  fugientes,  hue  et  illuc  vagantes  et  errantes.  Alii  in  Corosanum,  alii  vero  in  Sa- 
racenorum  intraverunt  terram.  Videntes  autem  nostri  majores  ac  seniores  quod  maie  de- 
tractarent nos  et5  constringerent  inimici  nostri,  qui  erant  in  civitate  (die  enim  ac  nocte 
jugiter  vigilabant  et  insidiabantur,  qua  parte  nos  laedere  et6  angustari  potuissent),  congregati 
in  unum  consilium  petierunt,  dicentes  :  ■  Priusquam  perdamus  gentem  Dei  et  nostram,  fa^ 
«  ciamus  castrum  ad  Machomariam,  quae  est  ante  portam  ubi  pons  est;  ibique  forsitan  pote- 
«  rimus  inimicos  nostros  constringere.  »  Consensere  omnes  consilio,  et  laudaverunt  quod 
bonum  esset  ad  faciendum.  Cornes  de  Sancto  iEgidio  dixit  primus  :  «  Estote  mihi  in  adju- 

1  Ammiralih  b.  —  *  Om.  triumphantes  oc  t  —  3  Quem.  b.  —  4  Om.  victis  b.  —  6  Tractarent  et.  t.  — 
tAc.  B. 


Digitized  by 


Google 


46  PETRI  TUDEBODI  HISTGRIA 

a.  1098.  t  adjutorium 1  ad  faciendum  castrum,  et  ego  muniam  et  servabo.  »  Respondit* 
Boamundus  :  «Si  vos  vultis,  et  alii  seniorës  laudent3,  ibo  vobiscum  ad  portum 
«  Sancti  Simeonis  diligenter  conducere  illos  qui  illic  sunt  homines  qui  hoc  fideliter 
c  peragant  opus.  Alii  qui  sunt  remansuri  muniant  undique  sese  ad  defendendum 
«si  forte  inimici  nostri  et  Dei  exierint  de  civitate,  et  in  loco  illo  sint  omnes  con- 
«gregati  in  unum,  scilicet  ubi  nos  demonstraremus4.  »  Factum5  est  ita.  Cornes 
igitur  et  Boamundus  perrexerunt  ad  Sancti  Simeonis  portum.  Nos  itaque  qui  re- 
mansimus6 congregati  in  unum  uti  castrum7  incipere  debuissemus.  Turci  vi- 
dentes  hoc  praeparaverunt  sese  illico,  et  exierunt  extra  civitatem  obviam  nobis 
ad  bellum.  Sic  itaque  irruerunt  super  nos  et  miserunt  nos  in  fugam  et  occiderunt 
plures  ex  nostris  militibus,  unde  nos  tristes  dolentesque  valde  fuimus. 

IL  Crastina  autem  die  videntes  Turci  quoniam  nostri  majores  non  essent  in 
obsessione,  et  quodhiesterno  die  militassent  ad  portum,  praeparaverunt  sese  omnes 
majores  de  Turcorum  exercitibus8  et  milita verunt  obviam  illis  venientibus  e 
portu.  Tune  videntes  comitem  et  Boamundum  venientes  et  conducentes  hanc  gen- 
tem9, continuo  cœperunt  stridere  et  garrire,  et  clamare  vehementissimo  clamore 
circumeingendo  undique  nostros,  jaculando10,  et'sagittando,  et  vulnerando,  ac 
crudeli11  undique  detruncando  ense12.  Tam  acriter  invaserunt  nostros  quod  illi 
inierunt  fugam  per  proximam  montaneam,  ac  ubi  via  eundi  patebat,  et  qui  potuit 
se  céleri  expedire  gressu  evasit  vivus.  Ille  vero  qui  fugere  nequivit,  pro  Christi 
nomine  mortale  letum  suscepit 13.  Fueruntque  in  illa  die  martyrisati  ex  nostris 
militibus  sive  peditibus  plusquam  mille,  qui  in  cœlum  laetantes  ascendebant 

1  Adjutorio.  c.  —  *Respondxt  illi.  d.  —  9  Seniorës  laadaverint.  c.  d.  —  *  Demonstrabimus.  c.  d.  —  5Fac- 
tumque.  d.  —  6  Itaque  remansimus.  d.  —  1  Ut  castrum.  c.  Ubi  castrum.  d.  —  6Exercitu.  d.  —  9  Conducentes 
gentem  de  portu.  c.  d,  —  10  Om.  jaculando  c.  d.  —  11  Crudelibus.  c.  d.  —  12  Ensibus.  c.  d.  —  13  Nomine 
martyrium  suscepit.  c. 


«  torium  ad 1  faciendum  castrum,  et  ego  muniam  et  servabo.  »  Respondit  illi  Boamundus  : 
«  Si  vos  vultis,  et  alii  seniorës  laudaverint,  ibo  vobiscum  ad  portum  Sancti  Simeonis,  dili- 
igenter  conducere  illos  qui  illic  sunt  homines,  qui  hoc  fideliter  peragant  opus.  Alii  qui 
«sunt  remansuri  undique  muniant  sese  ad  defendendum,  si  forte  inimici  nostri  et  Dei 
«  exierint  de  civitate,  et  in  loco  illo  sint  omnes  congregati  in  unum,  scilicet  ubi  nos  de- 
«  monstrabimus.  ■  Factumque  est  ita.  Cornes  igitur  et  Boamundus  perrexerunt  ad  Sancti 
Simeonis  portum.  Nos  itaque,  qui  remansimus  congregati  in  unum,  ubi  castrum  incipere 
debuissemus,  tune  Turci  videntes  hoc  praeparaverunt  se,  et  exierunt  illico2  extra  civitatem 
obviam  nobis  ad  bellum9.  Sic  itaque  irruerunt  super  nos,  et  miserunt  nos  in  fugam  et 
occiderunt  plures  ex  nostris  militibus,  unde  nos  tristes  dolentesque  fuimus. 

VII.  (vu,  2.)  Crastina4  autem  videntes  Turci  quoniam  majores  nostri  non  essent  in 
obsessione,  et  quod  hesterna  die  militassent  ad  portum,  praeparaverunt  se  omnes  majores 
de  Turcorum  exercitu,  et  militaverunt  illis  obviam  venientibus  e  portu.  Tune  videntes  co- 
mitem et  Boamundum  venientes,  et  conducentes  gentem  de  portu,  continuo  cœperunt 
stridere  et  garrire,  et  clamare  vehementissimo  clamore,  circumeingentes  undique  nostros, 
et9  sagittando  et  vulnerando,  ac  crudelibus6  undique  detruncando  ensibus.  Tam  acriter 
invaserunt  nostros,  quod  illi  inierunt  fugam  per  proximam  montaneam,  ac  ubi  patebat  via 
eundi  ;  et7  qui  potuit  se  expedire  céleri  gressu,  evasit  vivus".  Ille  vero  qui  fugere  nequivit,  pro 
Christi  nomine  martyrium  suscepit.  Fueruntque  in  illo 8  die  martyrizati  ex  nostris  militibus 
sive  peditibus  plus  quam  mille,  qui  in  cœlum  laetantes  ascendebant,  atque9  candi datam 

1  Om.  ad  b.  —  2  Illico  exierunt.  e.  —  3  Prœlium.  b.  —  4  Crastino.  s.  —  5  Om.  et  b.  —  6  Crudeliter.  e.  — 
7  Om.  et  s.  —  8  Illa.  b.  —  9  Om.  atque  b. 


Digitized  by 


Google 


DE  JHIEROSOLYMITÀNO  ITINERE.  47 

atque  candidati  ferentes  stolam1  recepti  martyrii,  glorificantes  et  laudantes  Do-   A-  >o98. 
minum  Deum  nostrum  trinum  et  unum,  in  qua  féliciter  triumphantes  dicebant 
in  concordali2  voce  :  «  Quare  non  défendis  sanguinem  nostrum,  Deus  noster,  qui 
«  bodie  effusus  est  pro  tuo  nomine?  • 

III.  Boamundus  itaque  viam  quam  alii  tenuerunt  non  tenuit.  Sed  celerius  venit 
cum  paucis  militibus,  laxatis  fraenis,  donec  properasset  usque  ad  nos,  qui  eramus 
in  unum  congregati  ultra  flumen  Farfar3.  Tune  nos  accensi  mira4  occisione5 
nostrorum,  Christi  invocato  homine,  et  Sancti  confidentes  Sepulchri  itinerte  juncti 
insimul  sic  pervenimus  contra  eos  ad  bellum,  quosque  invasimus  uno  corde  et 
animo.  Stabant  autem,  inimici  nostri  et  Dei,  Turci6  undique  jam  stupefacti  et 
vehementer  perterriti,  et  putantes  nostros  devincere  et  occidere,  quemadmodum 
fecerunt  gentem7  comitis8  et  Boamundi.  Sed  omnipotens  Deus  hoc  illis  permit- 
tere  nullatenus  yoluit.  Milites  igitur  yen  Dei,  undique  signo  Crucis  protecti,  irrue- 
runt  nimis  acriter  super  illos  et  fortiter  invaserunt  illos9.  Illi  autem  arripuerunt 
celerem  fugam  per  médium  angusti  pontis  ad  illorum  introitum.  Illi  qui  vivi  non 
potuerunt  transire  pontem,  prae  nimia  multitudine  gentium  et10  caballorum,  ibi 
receperunt  sempiternum  interitum,  et  reddiderunt  infelices  animas  Diabolo  et 

1  Fréquentes  stolam.  d.  —  *  Dicebant  cordalL  a.  —  5Om.  ultra  flamen  Farfar  a.  —  4Om.  mira  a.  c.  — 
5  Occasions  a.  —  6  Qm.  Turci  d.  —  7  Occiderunt  gentem.  d.  —  8  Raimanii  comitis.  c.  d.  —  9  Invaserunt 
eos.  d.  —  10  j4c.  d. 


ferentes  stolam  recepti  martyrii,  glorificantes  et  laudantes  Dominum1  Deum  trinum  et 
unum,  in  quo  féliciter  triumphabant2,  et  dicebant  concordali3  voce  :  «  Quare  non  défendis 
«  sanguinem  nostrum ,  Deus  noster,  qui  hodie  effusus  est4  pro  tuo  nomine?  ■ 

VIII.  (vu,  3.)  Boamundus  itaque  viam  quam  alii  tenuerunt  non  tenuit;  sed  celerius 
venit  cum  paucis  militibus,  laxatis  fraenis,  donec  properasset  usque  ad  nos,  qui  eramus  in 
unum  congregati  ultra  flumen5  Pharphar.  Tune  nos  accensi  in  ira  occisione  nostrorum, 
Christi  invocato  nomine,  et  Sancti  confidentes  Sepulchri  itinere fl,  juncti  insimul  sic  perve- 
nimus  contra  eos  ad  belium,  quosque7  invasimus  uno  corde  et  animo.  Stabant  autem 
inimici  nostri  et  Dei  undique  stupefacti,  et  vehementer  perterriti,  et  putantes  nos  devin- 
cere  et  occidere,  quemadmodum  gentem  Raimundi  comitis8,  et  Boamundi.  Sed  omnipo- 
tens Deus  hoc  illis  permittere  nullatenus  voluit.  Tune  dux  Godefiredus,  Christi  miles  po- 
tentissimus,  irruens  in  eos,  evaginato  ense,  percussit  quemdam  gentilem  ferocissimum  tam 
viriliter,  ut  in  duas  partes  ipsum  divideret,  a  vertice  videlicet  usque  in  sellam  equi.  Ao 
tumque  est  ex  Dei  providentia,  ut  quamvis  in  duo  discissus,  minime  ex  toto  de  equo  dila- 
beretur.  Post  hune  aggressus  alium  ex  obliquo,  secuit  eum  per  médium.  Ex  hinc  maximus 
timor9  et  horror  omnes  inimicos  Christianitatis  perculit,  non  solum  qui  présentes  aderant, 
sed  omnes  qui  hoc  utcumque  audire  potuerunt.  Deinde  dux  per  omnia  mémorandum  illos 
in  fugam  versos  persequens,  nunc  hos,  nunc  illos,  ut  leo  fortissimus  invadens,  detrunca- 
bat,  et  in  amnem  precipitabat.  Simili  autem  modo  Hugo  Magnus  et  cornes  Sancti  /Egidii, 
et  Boamundus,  et  Flandrensis  cornes,  et  alii  proceres,  ipsos  trucidabant,  et  in  amnem  pra- 
cipitabant  Locus  vero  fugiendi  non  erat,  nisi  solummodo  per  pontem,  qui  tune  illis  per- 
angustus  erat,  ipsique  semetipsos  praepedientes  in  flumine  demergebantur.  Milites  igitur 
veri  Dei  undique  signo  crucis  protecti  irruerunt  nimis  acriter  super  illos,  et  fortiter  inva- 
serunt. Illi  autem  arripuerunt  celerem  fugam  per  médium  pontis  angusti ,  ad  illorum  inte» 
ritum.  Illi  qui  vivi  non  potuerunt  per  pontem  transire  10  prae  nimia  multitudine  gentium 
et  caballorum,  ibi  receperunt  sempiternum  interitum,  et  reddiderunt  infelices  animas  Dia- 

1  Om.  Dominum  e.  —  2  Triomphant  b.  —  5  Concordabili.  e.  —  4  Est  effusus.  e.  —  5  Fluvium.  b.  — 
•  Christi  itinere.  e.  —  7  Quo  usque.  e.  —  8  Comitis  Raimundi.  s.  —  9  Terror.  e.  —  10  Pertransire  pontem.  e. 


Digitized  by 


Google 


48  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1098.  Satanae1  ministris.  Nos  itaque  superantes  eos,  impellebamus 2  in  flumen  cum 
nostris  mortiferis  lanceis.  Unda  quoque  rapidi  fluminis3  ubique  videbatur  fluere 
'  rubea4  Turcorum  sanguine.  Et  si  forte  aliquis5  eorum  voluisset  reptare  super 
pontis  columnas  aut  natando  vulneratus  ad  terram  moliretur  exire,  nos  undique 
stantes  super  fluminis,  ripam  impellebamus  necantes  eum 6  in  impetu  rapidi  flu- 
minis. Rumor  quoque  et  clamor  nostrorum  et  illorum  resonabat  ad  cœlum. 
Pluviae  telorum  etsagittarum  tegebant7  polum  etclaritatem  diei.  Altae  voces8  intus 
et  extra  civitatem9.  Mulieres  civitatis  veniebant  ad  mûri  fenestras;  Christian®, 
spectantes  misera  fata  Turcorum,  plaudebant  manibus  occulte,  sicut  mos  erat 
illorum10.  Hermenii  et  Suriani  etGraeci,  jussn  majorum  tyrannorum  Turcorum, 
quotidie  inviti  sive  sponte  sagittabant  ceieres  sagittas  foras  ad  nos.  Mortui  sunt  in 
anima  etcorpore  duodecim  Ammiravissi11  de  Turcorum  agmine  in  praelio  illo  et 
aliorum  prudentissimorum  militum  et  fortiorum,  qui  melius  civilatem  pugnando 
defendebant;  numerus  quorum 12  fuit  mille  quingenti.  Alii  qui  remanserunt  vivi, 
jam  ampiius  non  audebant  clamitare  neque13  garrire  in  die  sive  in  nocte,  sicut 
ante  solebant.  Omnes  itaque  nos  et  illos  non  separavit  quisquam  nisi  solummodo 
nox,  noxque  divisit14  utrosque  praeliando  et  jaculando,  et  spiculando  atquesagit- 
tando.  Sicque  virtute  Dei  et  Sancti  Sepulchri  superati  sunt  inimici  nostri  eo  tenore 
quodulterius  non  valuerunt15  talem  habere  virtutem  neque  in  voce  neque  in  opère 
sicuti  prius.  Nos  itaque  valde  fuimus  in  illa  die  refecti  de  illorum  equis  et  de  aliis 
rébus,  quae16  nobis  erant17  necessaria*. 

1  Sathanœ.  a.  c.  d.  —  *  Superantes  ac  impellentes.  a.  —  5  Rabidi  fluminis.  d.  —  kRubeo.  c.  —  5  Aliquid.  i>. 
—  6  Impellentes  et  necantes  illos.  a.  —  7  Tangebant.  a.  —  8  Voces  erant.  d.  —  9  Om.  civitatem.  a.  —  10  Om. 
illorum  d.  —  11  Amiralii.  c.  d.  —  12  Numerus  quoque  eorum.  a.  —  13  Om.  neque  d.  —  14  Solummodo  nox  quœ 
divisit  A.  —  15  Ulterius  valuerunt.  d.  —  16  Quœ  satis.  c.  d.  —  17  Erant  nobis.  c. 

'  De  hac  Christianorum  prima  strage,  quam  Victoria  deinde  secuta  esl,  cf.  Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  iv-vi,  p.  198 
et  seq.  et  alios. 


bolo  et  Sathanœ1  ministris3.  Nos  itaque  superantes  eos  impellebamus  in  flumen,  cum 
nostris  mortiferis  lanceis.  Unda  quoque  rapidi  fluminis  ubique  videbatur  fluere  rubea  Tur- 
corum sanguine.  Et,  si  forte  aliquis  eorum  voluisset  reptare  super9  pontis  columnas,  aut 
natando  vulneratus  ad  terram  moliretur  exire,  nos  undique  stantes4  super  ripam  fluminis 
impellebamus,  necantes  eum  in5  impetu  rapidi  fluminis.  Rumor  quoque  et  clamor  nos- 
trorum et  illorum  resonabat  ad  cœlum.  Pluviae  telorum  et  sagittarum  tegebant  polum  et 
claritatem  diei;  altae  voces  intus  et  extra  civitatem  erant.  Mulieres  civitatis  veniebant  ad 
mûri  fenestras;  Christianae,  inspectantes  misera  fata  Turcorum,  plaudebant6  manibus 
occulte,  sicut  mos  est  illarum.  Hermenii  et  Suriani  et  Graeci,  jussu  majorum  Turcorum 
tyrannorum,  quotidie  inviti  sive  sponte  sagittabant  ceieres  sagittas  foras  ad  nos7.  Mortui 
sunt  in  anima  et  corpore  duodecim  amiralii  de  Turcorum  agmine  in  praelio  illo,  et  aliorum 
prudentissimorum  militum  et  fortiorum,  qui  melius  pugnando  civitatem  defendebant, 
numerus  quorum  mille  quingenti.  Alii,  qui  remanserunt  vivi,  jam  non  ampiius  audebant 
clam  are,  neque  garrire,  in  die  sive  in  nocte,  sicut  ante  solebant.  Omnes  itaque  nos  et  illos 
non  separavit  quisquam  nisi  solummodo  nox.  Nox  itaque  divisit  utrosque  praeliando  et 
jaculando,  et  spiculando8  et  sagittando.  Sicque  virtute  Dei  et  Sancti  Sepulchri  superati 
sunt  inimici  nostri,  eo  tenore  quod  ulterius  non  valuerunt  habere  talem  virtutem  neque  in 
voce,  neque  in  opère,  sicuti  prius.  Nos  itaque  valde  fuimus  in  illa  refecti  die  de  illorum 
equis,  et  de  aliis9  rébus  quae  satis  nobis  erant  necessariae. 

1  Sathanœ  ejus  b.  e.  —  2  Ministris  ejus.  e.  —  3  Saper  ripam  b.  —  4  Tantes,  b.  Notantes,  e.  —  5Om.  in  t. 
—  6  Et  plaudebant  e.  —  7Om.  foras  ad  nos  e.  —  8Om.  et  spiculando  e.  —  9  Aliis  multis.  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  49 

IV,  Grastina  autem1  die,  summo  diluculo,  exierunt  alii  Turci  de  civitate  et  col- 
legerunt  omnia  cadavera  fœtentia  Turcorum  mortuorum  quae  reperire  potuerunt 
super  ripam  fluminis,  excepta  illa  quae  in  alveo  latebant  fluminis 2  et  sepeliere3  ad 
Machomariam,  quae4  est  ultra  pontem  ante  portam  civitatis.  Simulque  cum  illis  se- 
peliere pallia,  bisantios  aureos,  arcus  et  sagittas,  et  alia  plurima  instrumenta  quae 
nominare  nequimus.  Audientes  itaque  nostri  quod  humare  fecissent  mortuos  Tur- 
cos,  omnes  statim  praeparaverunt  sese,  et  venerunt  festinantes  ad  diabolicum 
atrium,  et jusserunt  rite  desepelireâetfrangereeorum  tumbaset  trahere  illos  extra 
illorum  sepulturas.  Et  ejecerunt  omnia  eorum  cadavera  in  quamdam  foveam  et 
deportaverunt  caesa  capita  ad  nostra  tentoria,  quatinus  perfectus5  sciretur  eorum 
numerus,  exceptos  quatuor  equos  onustos  eorum  capitibus6  qui  fuerunt  ad  mare 
nuntiis  admiralii7  de  Babylone8  delata.  Quod  videntes  Turci  nimis  fuerunt  tristes 
et  dolentes  usque  ad  necem,  qui  quotidie  plorantes  nihil  nequibant*  agere  nisi 
plorare  et  ululare.  Tertia  autem  die  veniente,  cœpimus  gaudentes  et  exsultan  tes 
juncti  insimul  aedificare  eodem  die  castrum  illud  jam  supra  dictum  de  eisdem 
lapidibus  quos  abstraximus  desuper  humata  corpora  Turcorum10. 

V.  Facto  itaque  castrob,  mox  cœpimus  ex  omni  parte  coangustare11  prudenter 
inimicos  nostros  quorum  tumida  superbia  ad  nihilum  jam12  erat  redacta.  Quod 
castrum  unusquisque  nostrorum  seniorum  fecit  per  partem  immenso  aggere  et 
muro,  et  aedificarunt  in  eo  duas  turres  in  Machomariam 13.  Nos  autem  secure  am- 
bulabamus  hue  et  illuc  ad  portum  et  ad  montaneam,  laudantes  et  glorificantes 

1  Om.  autem  d.  —  a  Om.  Excepta  illa  quœ  in  alveo  latebant  fluminis  d.  —  5Sepelire  fecere.  d.  —  4Qaod.  a. 
—  5  Perfecte.  c.  d.  —  4  Om.  eorum  capitibus  à.  Turcorum  capitum.  c.  —  7  Amiralii.  c.  Ammiralii.  d.  — 
8  Babiloniœ.  d.  —  9  Nihil  aliud  quibant.  d.  —  10  Humatis  Turcorum  corporibus.  d.  Turcorum  cadavera.  c.  — 
11  Coangustari.  d.  —  12  Om.  jam  a.  —  15  In  Machomaria.  d. 

"  Cf.  WUIelm.  Tyr.  ).  V,  c.  vu,  p.  ao5  et  cœteros.  —  b  Cf.  WilWm.  Tyr.  1.  V,  c.  vu,  p.  ao5. 


IX,  (vu,  4-)  Crastina  autem  die,  summo  diluculo,  exierunt1  alii  Turci  de  civitate,  et 
collegerunt  omnia  cadavera  fetentia  Turcorum  mortuorum,  quae  reperire  potuerunt  super 
ripam  fluminis,  excepta  illa5  quae  in  alveo  latebant  fluminis,  et  sepelire  fecerunt  ad  Ma- 
chomariam, quae  est  ante  portam  civitatis  ultra  pontem3.  Simulque  cum  illis  sepeliere 
pallia,  hysantios  aureos,  arcus  et  sagittas,  et  alia  plurima4  instrumenta,  quae  nominare 
nequivimus.  Audientes  itaque  nostri  quod  humare  mortuos Turcos  fecissent,  omnes  statim 
praeparaverunt  sese,  et  venerunt  festinantes  ad  diabolicum  atrium,  et  jusserunt  rite5 
desepelire,  etfrangere  eorum  tumbas,  et  trahere  illos  extra  illorum  sepulturas.  Et  ejece- 
runt eorum  cadavera  omnia  in  quamdam  foveam,  et  deportaverunt  caesa6  capita  ad  ten- 
toria nostra,  quatinus  perfecte  sciretur  eorum  numerus,  exceptos  quatuor7  equos  onustos 
eorum  capitibus  quae  fuerunt  ad  mare  nuntiis  amiralii  Babyloniae8  delata.  Quod  videntes 
Turci,  nimis  fuerunt  tristes,  et  dolentes  usque  ad  necem,  qui  quotidie  plorantes,  nil 
aliud  quibant  facere,  nisi  plorare  et  ululare.  Tertia  autem  die  veniente,  cœpimus9  gau- 
dentes et  exsultantes  juncti  insimul  aedificare  eodem  die  castrum  illud  jam  supradictum , 
de  iisdem  lçpidibus,  quos  abstraximus  desuper  humatis  Turcorum  corporibus. 

X.  (vu,  5.)  Peracto  itaque  castro,  mox  cœpimus  ex  omni  parte  coangustare  prudenter 
inimicos  nostros,  quorum  tumida  colla  ad  nihilum  jam  erant  redacta.  Quod  castrum  unus- 
quisque seniorum  nostrorum  fecit  per  partem  immenso  aggere  et  muro;  et  aedificaverunt 
in  eo  duas  turres  in  Machomaria.  Nos  autem  secure  ambulabamus  hue  et  illuc  ad  portum , 

1  Exierunt  et  venerunt  b.  —  2Excepto  illa.  b.  Exceptis  illis.  e.  —  3  Est  ultra  pontem  civitatis  ente  por- 
tam. b.  —  *Quamplurima.  k.  —  5Om.  rite  b.  —  6Cœsorum.  e.  — nExcepto  quatuor,  e.  . —  *Babylonis.  r.  — 
9  Cœperunt.  e. 

m.  7 


Digitized  by 


Google 


1098. 


50  PETRI  TUDEBODI  H1STORIÀ 

jbcunda  et  lesta  consona  Voce1  Dominum  Deùm  nostrum,  cui  dst2  honor  et  gloria 
per  cuncta  ssculorum  saecula.  Amen. 


THEMA  VIII. 

I.  Omnes  vero  seniores  nostri  et  principes  commiserunt  illud  castrum  Rai- 
mundo  Sancti  jEgidii  ad  custodiendum,  eo  quod  ipse  habefcat  plus  milites  in  sua 
familia  quam  alii,  et  plus  poterat3  dare.  Iile  quoque  conservavit  castrum  ijlud4 
cum  suo  exercitu,  et  cum  eo  fuit  Gasto5  de  Biarz6  cum  suis  hominibus,  et 
Petrus^vicecomes  de  Castellione7,  et  Raimundus  vicecomes  de  Torena,  et  Willel- 
mus  de  Monte  Peslerio8}  et  Golferius  de  Turribus,  et  Petrus  Raimundus  Delpoz9, 
et  Willelmus10  de  Sabra,  Omnes  isti  çt  alii  plures,  fcum  suis  hominibus,  fijerunt 
cum  eo.  Raimundus11,  cornes  Sancti  iEgidii,  quos  milites  vel  clientes  inyenire 
per  censum  potuit  ad  castrum  retinendum  per  conventionem  retinuit.  Uno  die 
exierunt  Turci  de  civitate  et  venerunt  ad  castrum  ,  quod  undique  circumdederunt 
clamando  et  sagittando,  nostrosque  vulnerando  et  occidendo,  ita  quod  etiam  ten- 
toria  #nostrorum  Scooperta  essent12  infixis  sagittis,  et,  nisi  esset  succursus  qui13 
venit  de  alio  exercitu,  maximum  damnum  in  eis  fecissent.  Hoc  nostri  videntes14, 
statim  ordinaverunt  ut  facerent  maximam  talpam  cum  qua  potuissent  perforare 
pontem  ;!quod 15  et  fecerunt.  Quadam  die  praeliaverunt  supra  pontem  et  duxerunt 
talpam;  fueruntque16  multi17  mortui  Turci,  et  pons  fuit  perforatus.  Nocte  vero 

1  Jocunda  et  consona  voce.  d.  Voce  consonantes.  c.  —  2  Om.  est  d.  —  3  Om.  poterat  à.  —  4  Om.  illud 
c.d.  —  5  Gastos.  c.D.  —  6  De  Bearn.  c  De  Beari.  d.  —  1  De  Castello.  c  De  Castellum.  d.  —  *Monspes- 
lerio.  c.  Monpeslerio.  d.  — 9  Dalpoh.  d.  —  10  Guilelmus.  c.  d.  —  11  Raimundus  quoque.  c  d.  —  12  Erant 
quooperta.  c  D.  —  l\Eorum  qui.  c  —  14  Videntes  nostri.  c  —  15  Om.  quod  c  D.  —  16  Om.  que  a.  —  17  Mulli 
Turci  mortui.  c.  d. 


et  ad  montaneam,  laudantes  et  glorificantes  jocunda,  laeta  et  consona  voce,  Dominum 
Deum  nostrum,  cui  est  honor  et  gloria  per  cuncta  saeculorum  saecula.  Àmen. 

XI.  (Th.  vin,  1.)  Raimundus  erexit  castrum  suum  contra  civitatem.  —  Omnes  vero  seniores 
nostri  et  principes  commiserunt  illud  castrum  Raimundo  Sancti  ,/Egidii  ad  custodiendum , 
eo  quod  ipse  habebat1  plus  milites  in  sua  familia  quam  alii,  et  plus  poterat  dare.  Ille 
quoque  conservavit  castrum  cum  suo  exercitu,  et  cum  eo  fuit  Gastos  de  Biart2  cum  suis 
hominibus,  et  Petrus  vicecomes  de  Castellon,  et  Raimundus  vicecomes  de  Torena,  et 
Guillelmus  de  Montepeslerio,  et  Goffredus,  et  Petrus  Raimundus  d'Alpoz,  et  Guillelmus 
de  Sabra.  Omnes  isti  et  alii  plures,  cum  hominibus  suis,  fuerunt  cum  eo.  Raimundus 
quoque  Sancti  jEgidii  quos  milites,  vel5  clientes,  invenire  per  censum  potuit,  ad  cas- 
trum custodiendum  per  conventionem  retinuit.  Una  die  exierunt  de  civitate ,  et  venerunt 
ad  castrum,  quod  undique  circumdederunt  clamando  et  sagittando,  nostrosque  vulne- 
rando et  occidendo,  ita  quod  etiam  tentoria  nostrorum  erant  cooperta  infixis  sagittis,  et 
nisi  esset  succursus,  qui  venit  de  alio  exercitu,  maximum  damnum  in  eis  fecissent.  Hoc 
nostri  videntes,  statim  ordinaverunt  ut  facerent  maximam  talpam,  cum  qua  potuissent 
perforare  pontem,  et  fecerunt.  Quadam  die  praeliaverunt  super  pontem,  et  duxerunt  tal- 
pam; fuertmtque  Turci  mortui  multi,  et  pons  perforatus  est.  Nocte  vero  dormientibus 

1  Haberet.  k.  —  2  De  BioL  b.  —  3  Videlicet.  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  51 

veniente,  dormientibus  nostris,  exierunt  Turci  de  civitate  et  arserunt  talpam  et  a.  1098. 
restauraverunt  pontera  ;  undenimis  Christi  exercitus  fuit  iratus1. 

IL  Alia  die  adduxerunt  Turci  supra  murum  civitatis  quemdam  militem  nos- 
trorum  nobilem,  nomine  Rainaldum  Porchetum,  quem  diu  tenuerant  in  malis 
carceribus,  dixeruntque  ei  ut  loqueretur  cum  Christianis  peregrinis2,  quatinus. 
eum  redimerent  maximo  censu  antequam  caput  amisisset.  Qui  quum  fuit3  supra 
murum,  locutus  est  nostris  senioribus  dicens  :  «Seniores,  tantum  namque* 
«  valet  ac  si  mortuus  essem5,  et  ideo  deprecor  vos  sicuti  meos6  fratres,  quod  pro 
«  me7  nullum  munus  offeratis.  Sed  estote  securi  in  fide  Cbristi  et  Sancti  Sepul- 
«  chri,  quod  Deus8  vobiscum  est  et  semper  erit.  Omnes  majores  atque  audaciores 
«  hujus  civitatis  occidistis,  videlicet  duodecim  amiralios  et  mille  quingentos9  no- 
«bilium,  nullusque  remanserat10  qui  praeliari  valeat  vobiscum  neque  civitatem 
«  defendat11.  »  Interrogaverunt  autem  Turci  drogomandum 12  quid  Rainaldus  dice- 
bat.  Qui  dicit  illis  :  «  Nibil  boni  loquitur  de  vobis.  »  Tune  Cassianus  amiraHus 
continuo  jussit  eum  descendere  de  muro,  et  dixit  ei  per  drogomandum  :  aRai- 
«nalde,  vis  honeste  nobiscum  vivere  et  gaudere?»  Rainaldus  respondit  :  «Quo- 
«modo  vobiscum  honeste  vivere13  sine  peccato  potuero?*  Dixitque  illi1*  ami- 
ralius  :  «  Abnega  Deum  tuum  quem  colis  et  credis,  et  crede  Malphumet15  et 
«nostris  aliis  diis16.  Quod  si  feceris,  dabimus  tibi  omnia  quae  petieris,  videlicet 
«  aurum  et17  argentum,  equos  et  mulas,  et  alia  plurima  ornamenta  quae  volueris, 
«et  uxores  et  haereditates,  et  maximo  honore  ditabimus  te.  »  Cui  Rainaldus  re- 

1  Exercitus  Christi  iratus  fait  c.  d.  —  2  Om.  peregrinis  c.  —  3  Qui  quum  esset  d.  —  4  Tantum  quidem.  d. 

—  5  Quasi  (quod  si.  c.)  ego  jam  mortuus  essem.  c.  d.  —  ô  Vti  meos.  d.  —  7  Ut  pro  me.  d.  —  *  Quia  Deus.  d. 

—  9  Quingenti.  c.  —  l0Remansit.  c.  d.  —  11  Defendere.  d.  —  wOm.  dogromandum  a.  —  13  Honeste  sine 
peccato  vivere.  c.  d.  —  14  Dixitque  ei.  d.  —  }*Maphumet.  c.  Maphumes.  d.  —  16  Diis  aliis.  c.  d.  —  17  Tibi 
aurum  et.  c. 


nobis,  exierunt  Turci  de  civitate  et  arserunt  talpam,  et  restauraverunt  pontem.  Unde  nimis 
exercitus  Christi  iratus  fuit, 

XII.  (vin,  2.)  Alia  die  adduxerunt  Turci  super  murum  civitatis  quemdam  militem  nos- 
trorum  nobilem,  nobile  Rainaldum  Porchetum,  quem  diu  tenuerant  in  malis  carceri- 
bus;  dixeruntque  ut  loqueretur  cum  Christi  peregrinis,  quatinus  eum  redimerent  maximo 
censu,  antequam  caput  amisisset.  Qui  quum  esset  super  murum,  locutus  est  senioribus 
dicens  nostris  :  «  Seniores,  tantum  quidem  valet  quasi  ego  jam1  mortuus  essem.  Et  ideo 
«  deprecor  vos  sicuti  meos  fratres,  ut  per  me  nullum  munus2  offeratis.  Sed  estote  securi 
«  in  fide  Christi  et  Sancti  Sepulchri,  quia  Deus  vobiscum  est  et  semper  erit.  Omnes  ma- 
«jores  itaque  et  audaciores  hujus  civitatis  occidistis,  videlicet  duodecim  amiralios,  et 
«mille  quingentos  nobilium,  nullusque  remansit  qui  praeliari  vobiscum  audeat,  neque 
«  civitatem  defendere.  »  Interrogaverunt  autem  Turci  drogamandum 5,  quid  Rainaldus  di- 
cebat.  Qui  dixit  illis  :  «  Nihil  loquitur  boni  de  vobis  \  »  Tune  Cassianus  amiralius  continuo 
jussit  eum  descendere  de  muro,  dixitque  ei  per  drogamandum5:  «  Rainalde6,  vis  nobiscum 
«honeste  vivere,  et  gaudere?»  Rainaldus  respondit  :  «  Quomodo  vobiscum  honeste  sine 
«  peccato  vivere  potero?  »  Dixitque  amiralius  :  «  Abnega  Deum  tuum,  quem  credis  et  colis, 
«  et  crede  Malphum7  et  nostris  diis  aliis.  Quod  si  feceris,  dabimus  tibi  omnia  quae  petieris, 
«  videlicet  aurum  et  argentum,  equos  et  mulos,  et  alia  plurima  ornamenta,  quae  volueris, 
«  et  uxores,  et  haereditates;  et  maximo  honore  ditabimus  te.  »  Cui  Rainaldus  respondit  : 

1  Jam  ego.  b.  —  2Funus.  b.  —  3  Drogmannum.  e.  et  sic  infra.  —  4  De  nobis.  e.  —  5  Drogamundam.  b. 
et  sic  infra.  —  6  Rainaldus.  e.  — 7  Malphium.  e. 


Digitized  by 


Google 


52  PETRI  TUDEB0D1  HISTORIA 

1098.  spondit  :  «  Date  mihi  spatium ,  quo  possim  consiliare1  mecum.  »  Et  amiralius  libenti 
animo  concessit  Tune  Rainaldus  projecit  se  in  orationibus,  junctis  manibus, 
contra  orientem,  bumiliter  Deum  rogans  ut  ei  subveniat  suamque  animant  in 
sinu  Abrahœ  dignanter  suscipiat.  Quod  quuro  vidisset  amiralius,  Yocavit  drogo- 
mandum ,  et  dixit  ei  :  «  Quid  ait  Rainaldus  ?  *  Drogomandus  respondit  :  «  Suuxn 
«  Deum  nullomodo  negabit.  Omnia  tua  ornamenta  et  tuos  deos  abnegat  *  Quod 
audiens  amiralius,  nimis  iratus  fuit.  Illico  jussit  eum  decollari,  et  Turci  cum 
magno  gaudio  decollaverunt  eum,  animam  cujus  angeli  confestim  suscipientes 
an  te  conspectum  Dei,  pro  cujus  amore  martyrium  suscepit,  gaudentes  et  psallen- 
tes2  detulerunt.  Tune  amiralius  iratus  fuit  vehernenter  ideo  quod  Rainaldum  ad 
suos  non  potuit  convertere  deos.  Statim  jussit  ad  se  omnes  peregrinos  adduci 
qui  erant  in  civitate,  ligatis  post  tergum  manibus.  Quumque  an  te  eum  venissent, 
imperavit  ut  nudi  exspoliarentur  omnes.  Quum  vero  exspoliati  fuissent,  feçit  eos 
stricte  congregari  in  unum,  et  cum  fune  ligare3  omnes  in  gyrum  \  Et  fecit  sicca 
ligna  et  paleam  et  fœnum  circa  eos  ordinare6,  ac  deinde,  sicuti  inimicus  Dei, 
ignem  jussit  mittere6.  Christiani  igitur,  videlicet  Cbristi  milites,  valde  stridebant 
et  clamabant;  quorum  voces  resonabant  ad  cœlum  ad  Deum  pro  cujus  amore 
eorum  carnes  et  ossa  cremabant7.  Et  sic  martyrizati  fuerunt  omnes  isti  uno8  die 
portantes  in  cœlum9  candidas  stolas  an  te  Dominum10  pro  quo  fideliter  hsec11 
passi  fuerunt,  régnante  Domino  nostro  Ihesu  Cbristo,  cui  est1*  honor  et  gloria 
nunc  et  semper13  in  sœcula  saeculorum.  Amen. 

1  Consiliari.  d.  ■ —  2Om.  et  psaïlentes  d.  —  zLigari.  d.  4  Jn  gyrum  fecit.  0.  p.  — Oriinari.  d.  6  Fecit 
mîtti.  d.  —  1  Ossa  in  igne  cremabantur.  c.  d.  — -  *In  uno.  c.  d.  — •  *Ad  cœlum.  c.  —  10  Ad  Dominum.  c.  — 
uHoc.  d.  ~-  12  Om.  est  d.  —  15  Om.  nunc  et  semper  d. 


«Date  mihi  spatium,  quo  possim  consiliari1  mecum.  »  Et  amiralius  respondit,  et  libenti 
animo  concessit.  Tune  Rainaldus  projecit  se  in  orationibus,  junctis  manibus,  in  terra  con- 
tra orientem,  humiliter  Deum  rogans  ut  ei  subveniat  suamque  animam  in  sinu  Abrahae 
dignanter  suscipiat.  Quod  quum  vidisset  amiralius,  vocavit  drogamandum,  et  dixit  ei  : 
«  Quid  ait  Rainaldus?  •  Drogamandus  respondit  :  «  Dominum  Deum  suum  nullo  modo  ne- 
«  gavit.  »  Quod  audiens  amiralius,  nimis  iratus  fuit.  Illico  jussit  eum  decollari,  et  Turci 
cum  magno  gaudio  decollaverunt  eum,  cujus  animam  confestim  suscipientes  angeli,  ante 
conspectum  Domini,  pro  cujus  amore  martyrium  suscepit,  gaudentes  detulerunt.  Tune 
amiralius  iratus  fuit  vehernenter  ideo  quod  Rainaldum  ad  suos  non  potuit  convertere 
deos.  Statim  jussit  ad  se  omnes  peregrinos  adduci  qui  erant  in  civitate,  ligatis  post  tergum 
manibus.  Quumque  ante  eum  venissent,  imperavit  ut  nudi  exspoliarentur  omnes.  Quum 
ergo  exspoliati  fuissent,  fecit  constricte  congregari  in  unum,  et  cum  fune  ligari  omnes  in 
gyrum;  et  fecit  ligna  et  paleam  et  fœnum  circa  eos  ordinari,  ac  deinde,  sicut*  inimicus 
Dei,  ignem  fecit  mitti5.  Christiani  igitur,  videlicet  Christi  milites,  valde  stridebant  et  cla- 
mabant; quorum  voces  resonabant  ad  cœlum  ad  Deum,  pro  cujus  amore  eorum  carnes  et 
ossa  in  igne4  cremabantur.  Et  sic  martyrizati  fuerunt  omnes  isti  in  una  die,  portantes  in 
cœlum  candidas  stolas  ante  Deum,  pro  cujus  amore  fideliter  hœc  passi  sunt,  régnante 
Domino  Deo  nostro,  cui  est  honor  et  gloria  in  sœcula  sœculorum.  Amen. 

1  Conciliari.  b.  e.  —  Me  si.  b.  — •  *lmmitti.  e.  —  4  Ignem.  b. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  53 


A.  1098. 


THEMA  IX. 

L  Jamjam  omnes 1  semitae  prohibitœ  et  2  incisée  undique  stabant  Turcis,  nisi 
ex  illa  parte  fluminis  in  qua  erat  quoddam  castrum  in  quodam  monasterio%  quod 
si  perfecte  fieret  corroboratum,  jam  nullus  eorum  auderet  extra  civitatis  portam 
exire.  Consiliaverunt 3  naraque  se  fideliter  nostri  una  concordali4  voce  dicen- 
tes  :  «Eligamus  unum  quempiam  ex  nobis  qui  robuste  illud5  teneat  castrum,  et 
«  nostris  inimicis  prohibeat  viriliter  montaneam ,  sive  planum  et  introitum  civi- 
«  tatis  et  exitum.  »  Plures  vero  ex  iliis  prohibebant6  se  illud  hospitari,  nisi  forte 
fuissent  multi  in  unum.  Tancredus  igitur  primus  vere  protulit  se  ante  alios  di- 
cens  :  «  Verumtamen  si  scirem  quid  proficui  mihi  attingeret,  ego  sedulo  solum- 
«  modo  cum  meis  hominibus  corroborabo  castrum,  et  viam,  per  quam  inîmici  nos- 
«tri  soient  frequentius  sœvire,  viriliter  illis  omnimodo  devetabo.  »  Qui  continuo 
spoponderunt  ei  quatuor  centum7  marcas  argentib.  Nunc  adquievit  Tancredus; 
quam  vis  solus  erat8,  tamen0  perrexit  cum  suis10  honestissimis  militibus  et  ser- 
vientibus.  Extemplo  abstulit  undique  viam  et  semitam  Turcis,  ita  ut  nulli  eorum 
audebant11,  jam  timoré  ejus  perterriti,  extra  civitatis  portam  exire,  neque  per 
herbam  neque  per  ligna  neque  per  ulla  necessariac. 

II.  Remansit  aulem  ibi  Tancredus  simul  cum  suis  hominibus ,  et  cœpit  vehe- 

1  Quam  jam  omnes.  d.  —  2  Om.  et  a.  —  5  Consiliati  sunt.  d.  —  4  Nosiri  in  cordali.  a.  ~-  5  Ittad.  d.  — 
—  5  Prohibentes.  a.  c.  —  7  Qaodringentos.  d.  —  8  Qaanquam  solus  esset  d.  —  0  Tune.  a.  —  10  Om.  cum 
suis  d.  —  11  Auderent.  d. 

'  Monasterinm  illud,  siib  B.  Georgii  invocations         *  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  vin,  p.  207. 
prope  Antiochiœ  portam  occidentalem  erat  situm.  Cf.         c  Cf.  Willelm.  Tyr.  /.  c.  Orderic.  Vital.  I.  IX. 
Will.  Tyr.  1.  IV,  c.  xin ,  p.  17s,  et  1.  V,  c.  vin ,  p.  207. 


XIII.  (Th.  ix,  i.)  Quumjam1  omnes  semitœ  prohibitœ  et  incisae undique2  starent  Turcis, 
nisi  ex  illa  parte  fluminis  in  qua 3  erat  quoddam  castrum  in  quodam  monasterio,  quod  si 
perfecte  fieret  corroboratum,  jam  nullus  auderet  eorum4  extra  civitatis  portam  exire,  con- 
siliati sunt  fideliter  nostri,  concordali  una  voce  dicentes  ;  «  Eligamus  unum  quempiam  ex 
«  nobis,  qui  robuste  illud  teneat  castrum,  et  nostris  inimicis  prohibeat  viriliter  montaneas, 
«  sive  planum ,  et  introitum  et  exitum  civitatis.  »  Plures  vero  ex  illis  prohibebant  se  illud 
hospitari,  nisi  forte  multi  fuissent  in  unum.  Tancredus  igitur  primus  vere5  protulit  se 
ante  alios,  dicens  :  «Verumtamen,  si  scirem  quid  proficui  mihi  attingeret6,  ego  sedulo 
«  solummodo  cum  meis  hominibus  corroborabo  castrum,  et  viam,  per  quam  inimici  nostri 
«  soient  fréquenter  sœvire,  viriliter  illis  omnino  devetabo.  »  Qui  continuo  spoponderunt  ei 
quadringentos  marcos  argenti.  Non  adquievit  Tancredus,  quanquam  solus  esset,  tamen 
perrexit  cum  honestissimis  militibus  et  aervientibus,  et7  extemplo  abstulit  undique  viam 
et  semitam  Turcis;  neque  per8  herbam,  neque  per  ligna,  neque  per  ulla  necessaria 
recessit. 

XIV.  (ix,  2.)  Remansit  autem  ibi  Tancredus  simul9  cum  suis  hominibus,  et  cœpit  vehe- 

1  Quam  jam  jam,  b.  —  2  Om,  et  incism  undique  e.  5  In  quo.  e.  —  4  Om.  eorum  e.  —  5  Om.  vere  b.  — 
6  Attigerit.  e.  —  7Om.  et  b.  —  *Propter.  e.  et  sic  deinde.  ~—  9Om.  simul  b. 


Digitized  by 


Google 


I 


54  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1098.  menter  ubique  coangustare  civitatem.  Ipsa  autem  quoque1  die  veniebat  maxima  pars 
Hermeniorum  et  Surianorum  secure  de  montaneis ,  qui  ferebant  alimenta  Turcis 
in  adjutorium  civitatis.  Obviam  quibus  advenit  Tancredus,  et  confestim  appre- 
hendit  illos  et  omnia  quae  deferebant2,  videlicet  frumentum,  vinum,  bordeum, 
oleum  et  alia  hujuscemodi.  Sic  itaque  prospère  robusteque  ducebat  se3  Tancrc- 
dus.  Et  jam  quoque  babebat  prohibitas  et  incisas  omnes  semitas  Turcis,  usque 
dum  Antiochia  fieret  capta.  Omnia  quae  fecimus  antequam  Antiochia  capta  fuisse t 
nequeo  numerare4;  quae  facta5  sunt  et  quomodo  fiunt  postea6  aliquantulum  volo 
explicare.  Ideo  aliquantulum  dico,  quia  nemo  est  in  bis  partibus  qui  omni  modo, 
sive  clericus  sive  laicus,  dicendo  sive  scribendo  possit  narrare  sicut  est  res  acla7. 

III.  Erat  quidam  amiratus8  de  gente  Turcorum  cui  nomen  Pyrus9,  qui  maxi- 
mam  amicitiam  receperat10  cum  Boamundo.  Hoc11  saepe  Boamundus  tangebat 
cum  nuntiis  adinvicem  missis,  quod  eum  infra  civitatem  amicissime  reciperet, 
eique  Christianitatem  liberius  promittebat,  atque  eum  valde  divitem  multo  honore 
facere  mandabat.  Consensit  itaque12  ille  dictis13  promissionibusque14,  dicens  : 
«  Verumtamen  très  turres  diligenter  custodio.  Easque  ei15  libenter  promitto16,  et 
«quacumque  hora  voluerit,  in  eas  voluntarie  eum17  recolligam18.  »  Erat  itaque 
Boamundus  jam  securus*  de  introitu  civitatis.  Gavisus  atque  placido  vultu  scre- 
naque  mente  venit  ad  omnes19  seniores,  eisque  jocunda  verba  intulit20  in  hoc 
modo  :  •  Viri,  prudentissimi  milites,  videte  quomodo  nos  omnes  in  nimia  pauper- 

1  Om.  quoque  d.  —  2Om.  Obviam  quibus  advenit,  etc.  usque  ad  omnia  quœ  deferebant  d.  —  *Deducebat 
se.  c.  d.  —  *  Narrare.  c.  d.  —  5  Quanta  facta.  c.  —  6  Fiunt  sed  ea.  c.  —  1  Res  est  acta.  d.  —  *Ammiralius.  d. 

—  9  Pirus.  c.  —  10  Acceperat.  d.  —  11  Hune.  c.  d.  —  12  Namque.  a.  c.  —  13  Illis  dictis.  c.  —  14  Om.  que  a. 

—  15  Om.  que  ei  a.  — 16  Libenter  custodio  easque  ei  libenter  promitio.  d.  — 17  Om.  eum  a.  —  18  Recolligebo.  a. 

—  19  Omnes  alios.  c.  d.  —  20Protulit.  c.  d. 

'  Cf.  Willehn.  Tyr.  1.  V,  c.  xu,  xiu,  p.  ai3  et  seq. 


menter  ubique  coangustare  civitatem.  Ipsa  autem  die  veniebat  maxima  pars  Hermenio- 
rum et  Surianorum  securc  de  montaneis,  qui  ferebant  alimenta  Turcis  in  adjutorium 
civitatis.  Quibus  obviam  venit  Tancredus,  et  confestim  apprehendit  illos1  et  omnia  qurc 
deferebant,  videlicet  frumentum ,  vinum  et  oleum,  et  alia  hujuscemodi2.  Sic  itaque  pros- 
père robusteque  deducebat  se  Tancredus,  etiam  quoque  habebat  prohibitas  et  incisas 
omnes  semitas  Turcis,  usquedum  Antiochia  fieret  capta.  Omnia  quae  fecimus  antequam 
Antiochia  capta  fuisset,  nequeo  enarrare.  Quae  facta  sunt,  vel  quomodo  fiunt5  postea, 
aliquantulum  volo4  explicare.  Ideo  aliquantulum  dico,  quia  nemo  est  in  his  partibus, 
qui  omnino,  sive  clericus  sive  laicus,  dicendo  sive  scribendo  possit  narrare5  sicut  res 
est  acta. 

XV.  (ix,  3.)  Interea  igitur  erat  quidam  amiralius  de  génère  Turcorum,  cui  nomen  Py- 
rus, qui  maximam  amicitiam  acceperat  cum  Boamundo.  Hune  saepe  Boamundus  tangebat 
cum  nuntiis  ad  invicem  missis,  quo  eum  infra  civitatem  amicissime  reciperet;  eique 
Christianitatem  liberius  promittebat,  atque  eum  divitem  multo  honore  facere  mandabat. 
Consensit  vero  ille  dictis  promissionibus,  dicens  :  «Verumtamen  très  turres  diligenter6 
«  custodio,  easque  libenter  ei  promitto,  et  quacumque  hora  voluerit  in  eas  voluntarie  re- 
•  colligam.  •  Erat  itaque  Boamundus  jam  securus  de  introitu  civitatis.  Una  ergo  die7,  gavisus 
atque  placido  vultu  serenaque8  mente,  venit  ad  alios  omnes  seniores,  eisque  jocunda 
verba  protulit  in  hoc  modo  :  «  Viri,  prudentissimi  milites,  videte  quomodo  nos  omnes  in 

1  Om.  illos  e.  —  2  Hujusmodi.  e.  —  3  Fuerunt.  e.  —  4  Nolo.  b.  —  5  Dicere  sive  narrare  possit.  e.  — 
6  Om.  diligenter  e.  —  7  Om.  die  e.  —  8  Om.  que  e. 


Digitized  by 


Google 


DE  HIEROSOLYMITÀNO  JTINERE. 


«  tate  atque  miseria  projecti  sumu^  majoré  sive  tfiinores,  et  ignoramtis  pbnitus   a.  io98. 

«  e*  qua  pàrte  melius  succédât  nobis.  SI  vobis  igitur  bonum  ac  honestum  ubi- 

f  que1  yidetur,  eligat  se  ante  alios  unus  en  nobis  quera2  vultis,  utrum3  si  ille  ullo 

«  modo  aut  ingénie  civitatem  adquirere  vej  ingeniarë  per  se  aut  per  aliôs  potfcerit, 

t  quod  concorda  voce  ei  dono  permittamus.  •  Qui  oranino4  prohibedtes  àtque  deawr 

gantes,  dixerunt  :  «Nemini  vere5  umjuam  erit  bac  eivitaa  dimissa;  sed  omnes 

«  œqualiter  habebimus  illam.  Sicuti  habemus  œquakm  laborem,  sic  inde  babebi- 

«  mut  œqualem  honorera.  »  Sic  itaque  Boamundus*  auditis  bis  verbis,  paulo  minus 

subridens  protinus  reoessit  Non  poat  multum  vero  jam6  tèmporis  audiorunt 

oranes  nostri  majores  nuntios  de  exercitu  hoetium  nostrorum,  videlicet  Twoô- 

rum  et  Publicanorum  ,  Agulanorum,  Azimitarum,  et  aliarum  plurimarum  natio- 

num  gentilium  quas  numerare  neque  nominare  nescio.  Statim  adunaverunt  sese 

omqes  in$imul  majores  et  fecerunt  conciliudi,  dicentes  :  «Quoniam  si  Boamun- 

«  dus  potuerit  adquirere  civitatem  àut  per  se  aut  per  alios;  nos  una  libenti  corde 

«  ultro  ei  donabimus7,  eo  tenore  quod  si  imperator  venerit  nobis  in  adjutorium 

«et  oirmem  conventionem  nobis  *  sicut  proœisit  atque  juravit,  attendere  volue- 

«  rit*  nos  ei  eam  dono8  reddemus  jure.  Sin  autem,  in  sua  semper  haheat  potefr- 

«  tate0a,  » 

IV.  Mox  itaque  Boamundus  cœpit  quotidiana  humiliter  suum  deprecare  ami- 
cum  petitione,  prœmittendo 10  humillima  atque  duicia  verba  in  buno  dicendo 
modum  :  «  Ecce  vere  tempus  modo  habemus  idoneuni  f  in  quo  possimus  Qperari 

1  Ora.  unique  d.  —  *  QuemcQinqae.  c.  Qaemque.  d.  —  3  Utramque.  d.  —  4  Ofonimodo.  a.  —  50«*.  veri?  d. 
—  6Om.  jam  d.  «*»«-  7  Donamus.  c.  d.  —  8Om.  dono  c.  d.  —  9  ln  suam  temper  potestatem  habeat  Boamundus. 
a.  c.  d.  —  10  Promittendo.  a. 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  I  V,  c.  xvi,  p.  219. 


«nimia  paupertate  atque1  mi  séria  projecti  sumus,  majores  sive  minores,  et  ignoramus 
«  penitus  ex  qua  parte  melius  succédât  nobis.  Si  igitur  vobis  bonum  ac  honestum  videtur, 
«  eligat  se  ante  alios  unus  ex  nobis  quemcumque*  vtiltis,  utrum  se  ille  ullo  modo  àut 
«ingenio  civitatem  adquirere,  vel  ingeniarë  aut  per  se  aut  pér  alios  potuerit8,  concorda 
«  vôce  dono  permittamus.  »  Qui  omnino  prohibentes  âtque4  dènegantes  dixerunt  :  «  Nemini 
«  unquam  erit  hœb  civitas  dimïssa;  sed  omnes  œqualiter  *  habebimus6  illartï.  Sicuti7  aequa- 
«  lem  habuimus  laborem,  sic  inde  habebimus  aequalem  honorem.  »  Sic  itaque  Boamun- 
dus, aùditis  his  verbis,  paulo  minus  stibridens  protinus  recéssit.  Non  post  multum  vero 
temporis  audierunt  omnes  majores  nostri  nuntios  de  exercitu  nostrorum  hôstium,  vide- 
licet  Turcorum  et  Publicanorum,  Angulanorum,  Azimitarum,  et  aliarum  plurimarum 
nàtionum  gentilium  quas  nominare  nec  numerare8  nescio.  Statim9  adunaverunt  sese  omnes 
insimul  majores  et  fecerunt  concilium,  dicentes  :  «  Quoniam  si  Boamundus  potuerit  ad- 
«  qiiirere  civitatem  àut  per  se,  àut  per  alios,  nos  una  libenti  animo  illtro  éi  donamus,  in 
«  tenoré10  quod  si  imperator  venerit  nobis  in  adjutorium,  et  omnem  conventioncm,  sicut 
«  pobis  promisit  atque  ju^àvit,  adtendere  voluerit,  nos  ei  eam  reddemus11  jure.  Sin  àutem, 
«  in  suam  potestatem  habeat  Boamundus.  » 

XVI.  (tx,  4.)  Mox  itaque  Boamundus  cœpit  qûotidie  humiliter  siium  deprècare  artii- 
cum12,  petitione  prœmittendo  humillima,  atque  dulcia  verbâ13  in  hune  dicëndo  modum  : 
a  Ecce  vere  tempus  modo  habemus  idoneum,  in  quo  possumùs  ope^ari  quifcquid  boni 

1  Eu  e.  —  2Queque.  b.  Quicumque.  b.  —  3Om.  potuerit  e.  —  4  Et  e.  —  bfâqualem.  e.  —  6Om. 
habebimus  b.  —  7  Sieut  b.  —  8  Numerare  neque  nominare.  «.  —  9  Statimque.  fe.  —  10  In  tantum.  e.  — 
nReddimus.  b.  —  l2Suos  deprecari  amicos.  e.  —  13  Dulci  voce.  e. 


Digitized  by 


Google 


56 


PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 


a.  1098.  «quidquid1  boni  velimus2.  Igitur  adjuvet  me  modo  amicus  meus  Pyrus.  »  Qui 
satis  gavisus  de  nuntio  ait  se  illum  adjuvare  omnino  sicuti  agere  débet.  Nocte 
itaque  veniente  in3  proximo,  mandavit  caute  filium  suum  pignus  Boamundo,  eo 
quod  magis  fieret  securus  de  civitatis  introitu.  Amodo  misit  ei  verba  in  hoc 
modo  :  «  Quod  cras  omnem  Francorum  gentem  praeconiare  atque  submonere u 
«faciat,  quo  in  Sarracenorum  terram  depraedare  vadat5  dissimulans,  et6  deinde 
•  céleri  ter  revertatur  per  sinistram  montaneam.  Egoque  ero  intentione  erecta 
«  praestolando  illa  agmina,  eaque  dulciter  recepero7  in  turres  quas  in  mea  habeo 
«  custodia.  »  Deinde  Boamundus  confestim  jussit  ad  se  vocari  servientem  quem- 
dam  suum,  videlicet  Malam  Coronam8*,  eique  praecepit  ut  praeconiaret  hodie9 
Francorum  gentem  maximam  quod  fideliter  praepararet 10  se  in  Sarracenorum 
eundi  terram b.  Factumque  est  ita11. 

V.  Credidit  itaque  Boamundus  hoc  consilium  duci  Godefredo  et  Flandrensi 
comiti,  et  comiti  de  Sancto  iEgidio,  atque  Podiensi  episcopo  :  «  Quoniam,  si  placet 
«Deo12,  in  bac  nocte  erit  nobis  Antiochia  tradita13.  »  Ordinata  sunt  itaque14  haec 
omnia  :  milites  tenuerunt  plana,  et  pedites  montaneam  15.  Tota  nocte  miiitave- 
runt  et  ambulaverunt  usque  prope  auroram16,  ac  deinceps  cœperunt  appropin- 
quare  ad  turres  quas  ille  vigilabat.  Confestim  descendit  Boamundus ,  et  praecepit 
omnibus  dicendo  haec  verba:  «lté,  securo17  animo  et  felici  concordia,  et  ascen- 
«dite  per  scalam  in  Antiochiam.  Quam  statim  habebimus,  si  Deo  placet18,  in 
«  nostra  custodia.  »  Veneruntque  illi  usque  ad  scalam,  quae  jam  erat19  directa  et 

1  Et  quidquid.  d.  —  2  Volumus.  c.  d.  —  3Om.  in  p.  —  *Submunire.  a.  Submonire.  c.  Om.  atque  submo- 
nere d.  —  5  Vadant.  d.  —  6  Ac.  c.  d.  —  7  Recipiam.  c.  d.  —  8  Massa  Coronam.  à.  —  9  Om.  hodie  c.  d.  — 
10  Prœpararent.  c.  d.  —  11  Om.  factumque  est  ita  d.  —  12  Si  Deo  placet.  c.  d.  —  13  Dedita.  c.  Reddita.  d. 
—  lkNamque.  a.  —  l*Montanea.  d.  —  l6Auroram  diei  c.  d.  —  17  Secure.  c.  —  18  Om.  si  Deo  placet  d.  — 
19  Om.  erat  a. 

'  Cf.  Order.  Vital.  1.  IX.  —  b  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  xx,  p.  aa6. 


«  voluimus.  Igitur  adjuvet  me  amicus  meus  Pyrus.  »  Qui  satis  gavisus  de  nuntio,  ait  se 
adjuvare  illum  omnino \  sicuti  agere  débet.  Nocte  itaque  veniente  in  proximo,  misit  filium 
suum  caute  pignus  Boamundo;  eo  quod2  magis  fieret  securus  de  introitu  civitatis,  amodo 
misit  ei  verba  in  hoc  modo  :  «  Quod  cras  omnem  Francorum  gentem  praeconiare  faciat,  quo 
«  in  terram  Sarracenorum  vadat  dissimulans,  et  deinde5  celeriter  revertatur  per  sinistram 

•  montaneam.  Egoque  ero  intentione  erecta,  prastolans4  illa  agmina;  eaque  dulciter5  reci- 
«  piam  in  turres6  quas  habeo  in  mea  custodia.  »  Deinde  Boamundus  confestim  ad  se  jussit 
vocari  servientem  quemdam  suum,  videlicet  Malam  Coronam,  eique  praecepit  ut  praeco- 
niaret gentem  Francorum  maximam7,  quod  fideliter  praepararet  se  in  Sarracenorum  eundi 
terram.  Factumque  est  ita. 

XVII.  (ix,  5f)  Credidit  itaque  Boamundus  hoc  consilium  duci  Godefredo  et  Flandrensi 
comiti,  et  comiti  de  Sancto  yEgidio,  atque  Podiensi  episcopo  :  «  Quoniam,  si  Deo  placet, 
«  erit  nobis  in  hac  nocte  Antiochia  reddita.  »  Ordinata  sunt  ergo 8  haec  omnia.  Milites  te- 
nuerunt plana,  et  pedites  montanea.  Tota  nocte  militaverunt  et  usque  prope  auroram 
diei,  et  deinceps  cœperunt  appropinquare  ad  turres  quas  ille  vigilabat.  Confestim  des- 
cendit Boamundus,  et  praecepit  omnibus,  dicendo  hsec  verba  :  «  lté  securo  animo  et  felici 

•  concordia,  et  ascendite  per  scalam9  in  Antiochiam,  quam  statim  habebimus,  si  Deo  pla- 
«  cet,  in  nostra  custodia.  »  Veneruntque  illi  usque  ad  scalam,  quae  jam  erat  directa  et 

1  Om.  omnino  e.  —  2  Et  quod.  e.  —  3  Terram  vadat  deprœdari;  deinde.  e.  —  kPrœsto.  b.  —  5Om.  dul- 
citer e.  —  6Om.  in  turres  b.  —  1  Gentem  maximam  Francorum.  e.  —  8  Itaque.  e.  —  9  Scalas.  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  57 

fortiter  ligata  ad  civitatis  mœnia1,  et  ascenderunt  per  illam  homines  ex  nostris  a.  1098. 
fere  sexaginta  ac  divisi  sunt  per  turres  quas2  ille  vigilabat.  Videns  autem  hoc3 
Pyrusa  quod  tam  pauci  fuissent  ascensi4  ex  nostris,  mox  cœpit  pavere.  Timens 
namque  se  et  nostros  ne  in  manibus  Turcorum  evenissent,  dixit5  :  «  Micro*  Francos 
«  echomeh  (hoc  est,  paucos  Francos  habemus7).  Ubi  est  Boamundus?  ubi  est  ille 
«  miles  invictus?  »  Interdum  descendit  quidam  serviens  Longobardusc  deorsum,  et 
cucurrit8  quantocius  ad  Boamundum  dicens  :  «  Quid  hic  stas,  vir  prudens?  quam 
«  ob  rem  hue  venisti?  Ecce  nos  jam  très  turres  habemus-  »  Motus  est  autem  ille  vir 
cum  aliis;  omnes  congaudentes  atque  laetantes  pervenerunt  usque  ad  scalam. 

VI.  Videntes  itaque  illi  qui  erant  jam  in  turres,  cœperunt  jocunda  voce  cla- 
mare  :  *Deus  h  vult*.  »  Nos  vero10  similiter  dicebamus.  Et  cœperunt  mirabiliter 
continuo  ascendere.  Et  ascenderunt  turrim11,  et  cucurrerunt  festinantes  in  alias 
turres.  Quosque  illic  inveniebant,  mortalem  eis  continuo  dabant  sententiam.  Fra- 
trem  quoque  Pyri  occideruntd.  Interea  forte  rupta  est  scala  ex  qua  noster  erat 
ascensus  :  unde  inter  nostros  est  orta  immensa"  angustia  sive  tristitia;  confes- 
tim  fuimus  omnes  stupefacti  ac  dolentes.  Quanquam  fuisset  scala  fracta ,  tamen 
quaedam  porta  erat  juxta  nos  clausa  in  sinistra  parte  quae  a  quibusdam  manebat 
incognita.  Nox  namque  erat;  sed  tamen  invenimus  eam  palpando  et  subtiliter 
inquirendo  ubi15  ipsa  latebat,  omnesque  cucurrimus  ad  eam;  et,  fracta  porta14", 
intravimus  per  illam.  Jam  innumerabilis  fragor  mirabiliter  resonabat  per  univer- 

1  Merala.  à.  —  2  Turres  quales.  c  —  3Om.  hoc  d.  —  *Accensi.  c.  —  5Incidant,  dicens.  A.  —  bMicho.  a. 
—  7  Uabeo.  d.  —  *Currit.  c.  —  9  Deus  valt,  Deus  vult.  c.  —  10  Itaque.  A.  —  11  Terni,  a.  —  12  Om. 
immensa  d.  —  13  Oui.  ubi  a.  —  14  Eam  qua  porta,  d. 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  xxi,  p.  3*7.  *  Si  fidem  WilleJmo  Tyr.  (!.  V,  c.  xxi ,  p.  229)  adhi- 

k  Id  est  vulgari  Graecorum  lîngua  :  Mtxpoùç  <t>péyxovç  beas,  Pyrus ♦  quem Emir  Feiras  vocat  (I.  V,  c.  xi ,  p.  1 1  a), 

égopty.  îpse  fratretn  suum  occidit. 

e  «  Nomine  Paganus.  »  Orderic.  Vital.  1.  IX.  •  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  xxn,  p.  a3o. 


firmiter  ligata  ad  civitatis  mœnia,  et  ascenderunt  per  illam  homines  fere  sexaginta  ex 
nostris,  et  divisi  sunt  per  très  turres,  quas  ille  vigilabat.  Videns  autem  Pyrus1  quod  tam 
pauci  fuissent  ascensi  ex  nostris,  cœpit  pavere  mox.  Timens  namque  se  et  nostros,  ne  in 
manibus  Turcorum  evenissent,  dixit  :  *  Micro  Francos  echome*  (hoc  est,  paucos  Francos  ha- 
«  beo).  Ubi  est  Boamundus?  Ubi  est  miles  invictus?  »  Interdum3  descendit  quidam  serviens 
Langobardus  deorsum,  et  cucurrit  quantocius  ad  Boamundum,  dicens  :  «Quid  hiestas, 
«  vir  prudens?  Quam  ob  rem  hue  advenisti4?  Ecce  jam  nos  très  turres  habemus.  »  Motus 
est  autem  vir  ille  cum  aliis  omnibus,  omnes  gau dentés  atque  laetantes  pervenerunt  usque 
ad  scalam. 

XVIII.  (ix,  6.)  Videntes  itaque  illi  qui  erant  in5  turres,  cœperunt  jocunda  voce  cla- 
inare  :  «  Deus  hoc  vult  »  Nos  vero  similiter  dicebamus.  Et  cœperunt  mirabiliter  continuo 
ascendere,  et  ascenderunt  in  turrem,  et  cucurrerunt  festinanter  ad  alias  turres.  Quosque 
illic  inveniebant,  mortalem  eis  continuo  dabant  sententiam.  Fratrem  quoque  Pyri  occide- 
runt.  Interea  forte  rupta  est  scala  ex  qua  noster  erat  ascensus;  unde  inter  nos  est  orta 
immensa  angustia,  sive  tristitia,  et  confestim  fuimus  omnes  stupefacti  ac  dolentes.  Quan- 
quam fuisset  fracta  scala,  tamen  quaedam  porta  erat  juxta  nos  clausa  in  sinistra  parte  quae 
a6  quibusdam  manebat  incognita;  nox  namque  erat.  Sed  tamen  invenimus  eam  palpando7 
et  subtiliter  inquirendo  ubi  ipsa  latebat,  omnesque8  cucurrimus  ad  eam.  Fracta9,  intravi- 
mus per  illam.  Jam  innumerabilis  fragor  mirabiliter  resonabat  per  universam  civitatem.  Non 

1  Pyrrus.  e.  et  ubiqne.  —  2  Echomai.  e.  —  3  Intérim,  s.  —  4  Venisti.  e.  —  5  Infra.  e.  —  6  Om.  a  e.  — 
7  Sed  tamen  inquirendo  et  palpando.  e.  —  8  Om.  que  e.  —  9  Ipsaque  fracta.  e. 

m.  8 


Digitized  by 


58  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1098.  sam  civitatem.  Non  adquievit  Boamundus.  Illico1  imperavit  honorabile  vexillum 
déferre2  sursum  coram  castello  in  quodam  monte.  Omnes  itaque3  pariter  nimis 
stridebant  in  civitate.  Summo  autem  diluculo,  audientes  illi  qui  erant  foras4  ad 
tentoria  vehementissimum  clamorem5  strepere  in  civitate,  exierunt  festinantes 
et  viderunt  vexillum  Boamundi  seorsum  in  monte.  Céleri  cucurrerunt  omnes 
cursu,  et  venerunt  properantes  unusquisque  ad  suam  portam,  et  intraverunt 
civitatem,  et  interfecerunt  Turcos  et  Sarracenos,  quos  ibi  repererunt6  extra  illos 
qui  fugerunt  sursum  in  castrum.  Alii  vero  ex  militibus  Turcorum  exierunt  per 
médias  portas,  fugientes  evaserunt  vivi. 

VIL  Cassianus  igitur,  dominus  eorum,  expavens  valde  gentem  Francorum, 
dédit  se  omni  modo  fugae  cum  multis  aliis7  qui  erant  cum  eo.  Et  fugiendo  pervenit 
in  Tancredi  terram  non  longe  a  civitate.  Fatigatique  erant  eorum  equi,  et  mise- 
ront8 se  in  quoddam9  casale,  et  intraverunt  in  quamdam  domum.  Cognoverunt 
erço  eum  babitatores  hujus10  montaneae,  scilicet  Suriani  et  Hermenii.  Confestim 
apprebenderunt  illum11  et  ceciderunt  caput  ejus  et  obtulerunt  illud  ante  Boa- 
mundi praesentiam ,  unde  mererentur  libertatem  perfecte  recipere.  Balteus  quoque 
ejus  et  vaginafuerunt  appreciati  sexaginta  bizanteos12.  Omnes  itaque13  plateae  civi- 
tatis  jam  undique  plenae  stabant  cadaveribus  mortuorum ,  ita  ut  nemo  vix  poterat 
sufferre  esse  ibi  prae  nimiis  fœtoribus.  Nullus  poterat  ire  per  semitam  civitatis  nisi 
super14  cadavera  Turcorum  calcando15.  Haec  omnia  gesta  sunt  tertia  die  intrante 
mense  Junii  in  die  Jovis.  Unde  sit  benedictus  Deus  per  cuncta  saecula  saeculorum. 
Amen16. 

lIllic.  d.  —  2Deferri.  c.  d.  —  ^Namque.  a.  — 4Forw.  d.  —  *Rumorem.  c.  d.  — ù  Reperierunt.  a.  — 1  Multis 
ex  aliis.  c.  —  8  Miseruntque.  a.  —  9  Quodam.  a.  —  10  Illius.  c.  d.  —  11  Om.  illum  d.  —  12  Bizanteos.  Hœc  omnia 
gesta  sunt  tertia  die,  intrante  mense  Junii  in  die  Jovis,  nonas  Junii.  Omnes  namque  plateœ.  a.  —  19  Namque. 
a.  c.  —  14  Om.  super  c.  d.  —  15  Om.  calcando  a.  —  16  Verba  unde  sit  Amen  desiderantur  in  a. 


adquievit  Boamundus,  sed  illico  imperavit1  honorabile  vexillum  deferri  sursum,  coram  cas- 
tello, in  quodam  monte.  Omnes  ergo  pariter  nimis  stridebant  in  civitate2.  Summo  autem 
diluculo,  audientes  illi  qui  foras3  erant  ad  tentoria  vehementissimum  rumorem  strepere 
in 4  civitatem,  exierunt  festinantes,  et  viderunt  Boamundum  seorsum  in  monte.  Céleri  cucur- 
rerunt omnes  cursu,  et  venerunt  properantes5  unusquisque  ad  suam  portam;  et  intrave- 
runt civitatem 6,  et  interfecerunt  Turcos  et  Sarracenos  quos  ibi  repererunt ,  qui  fuerunt 
extra  castrum.  Alii  vero  ex  militibus  Turcorum  exierunt  portas,  et  fugientes  evaserunt  vivi. 

XIX.  (ix,  7.)  De  morte  Cassiani,  qaomodo  interfectus  est  a  Sarianis.  —  Cassianus  vero, 
dominus  illorum ,  expavescens  valde  gentem  Francorum ,  dédit  se  omnino  fugae  cum  mul- 
tis aliis  qui  erant  cum  eo  :  et  fugiendo  pervenit  in  Tancredi  terram,  non  longe  a  civitate. 
Fatigatique  erant  eorum  equi7,  et  miserunt  se  in  quoddam  casale,  et  intraverunt  in  quam- 
dam domum.  Cognoverunt  ergo  eum  habitatores  terra  illius  montaneae,  scilicet  Suriani 
et  Herminii.  Confestim  apprehenderunt  illum,  et  ceciderunt  caput  ejus,  et  obtulerunt 
illud  ante  Boamundi  praesentiam ,  unde  8  mererentur  libertatem  perfecte  recipere.  Bal- 
teus quoque  ejus,  et  gaina,  id  est  vagina,  fuerunt  adpreciati  lx  bisantos.  Omnes  vero 
plateae  civitatis  jam  undique  plenae  stabant  cadaveribus  mortuorum ,  ita  ut  nemo  vix  po- 
terat ire  per  semitas  civitatis,  nisi  cadavera  Turcorum  calcando.  Haec  omnia  gesta  sunt 
tertia  die,  intrante  mense  Junii,  in  die  Jovis;  unde  sit  benedictus  Deus  per  cuncta  saecula 
saeculorum.  Amen. 

EXPLICIT  LIBER  TERTIDS. 

1  Non  adquievit  illic  imperavit.  b.  —  */n  civitate  stridebant  e.  —  3  Foris.  b.  —  4  Per.  e.  —  5  Venerunt 
pariter.  e.  —  6  In  civitatem.  b.  —  7  Equi  eorum.  e.  —  8  Ut.  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE. 


59 

A.  1098. 


THEMA  X. 

1.  Curbaan 1  autem  princeps  militiae  soldani  Persiae  dum  adhuc  esset,  Coro- 
sanum  quotiens2  Cassianus  praedictus3,  amiralius  Antiochiae,  legationem  ei  mi- 
serai quo  sibi  succurreret  in  opportuno  tempore,  quoniam  gens  fortissima  atque 
robnstissima  Francorum  eum  impeditum  graviter  obsidebat  in  Antiochia;  et,  si 
adjutorium  fideliter  impenderet5,  Antiochenam  civitatem  in  suis  manibus  con- 
tinuo* traderet7,  aut  eum  ditaret  maximo  munere;  quumque  jam  habuisset  maxi- 
mum exercitum  Turcorum  ex  longo  collectum  tempore,  et  licentiam  occidendi 
rccepisset  a  calipha8,  illorum  apostolico,  illico  inchoavit  iter  longae  viae  Antiochiae, 
et9  Hierosolimitanus  amiralius  cum  eo,  cum  suo  exercitu10.  Rexque  Damasci  ibi 
advenit  cum  maxima  gente.  Isdem  vero  Curbaan11  congregavit  ex  omni  parte 
paganorum  innumeras  gentes,  videlicet  Turcos  et  Arabes,  et  Sarracenos,  et  Publi- 
canos,  et  Azimitas,  etCurtos,  et  Perses,  et  Agulanos,  et  alias  multas  gentes,  quas 
nominare  aut  numerare  nemo  poterat.  Et  Agulani  fuerunt  numéro  tria  millia.  Ipsi 
neque12  lanceas  neque  sagittas  neque  ulla  arma  timebant,  quia  omnes  erant  coo- 
perti  ferro  undique  et  equi  eorum,  ipsique  nolebant  in  bellum13  ferre  arma,  nisi 
solummodo  gladios.  Isti  omnes  venerunt  in  obsessionem 14  Antiochiae  ad  disper- 
gendum  Francorum  collegium.  Et  quum  appropinquassent  civitati,  obviam  venit 

1  Curbalan.  c.  —  *  Om.  quotient  d.  —  3  Om.  prœdictus  à.  —  4  MisiU  à.  —  5  Impendet.  d.  —  6  Om. 
continuo  c.  —  7  Licentiam  Christianorum  traderet.  c.  —  8  Caliphas.  a.  d.  sic  ubique.  —  9  Om.  et  d.  — 
10  Exercitu  fuit.  d.  —  11  Curbalam.  d.  —  nNamquc.  c.  —  13  Om.  in  bellum  a.  —  14  In  obseuione.  c.  d. 


HIC  INCIPIT  QUARTUS. 

I.  (Th.  x9  î.)  Curbalan  autem  princeps  militiœ  soldani  Persiae  dum  adhuc  esset1,  Coro- 
sanum  Cassianus  praedictus  amiralius2  Antiochiae  legationem  ei  miserat,  quo  sibi  succur- 
reret in  opportuno  tempore,  quoniam  gens  fortissima  atque  robustissima  Francorum  eum 
impeditum  graviter  obsidebat  in  Antiochia3,  et,  si  adjutorium  fideliter  impenderet,  Antio- 
chiam  civitatem  in  suis  manibus  continuo  traderet,  aut  eum  ditaret  maximo  munere. 
Quumque  jam  habuisset  maximum  exercitum  Turcorum  ex  longo  collectum  tempore,  et 
licentiam  Christianos4  occidendi  accepisset  a  calipha,  illoruip  apostolico,  illico  inchoavit 
iter  longae  viae  Antiochiae.  Hierosolymitanus  amiralius  cum  eo  et  cum  suo  exercitu  fuit, 
rexque  Damasci  ibi  advenit  cum  maxima  gente.  Isdem  vero  congregavit  ex  omni  parte 
paganorum  innumeras  gcntes  :  videlicet  Turcos  et  Arabes,  et  Sarracenos,  et  Publicanos, 
et  Azimitas,  et  Curtos,  et  Perses,  et  Agulanos,  et  alias  multas  gentes,  quas5  nominare 
aut  numerare  nemo  poterat.  Et  Agulani  fuerunt  numéro  tria  millia.  Ipsi  neque  lanceas, 
neque  sagittas6,  neque  ulla  arma  timebant,  quia  omnes  erant  cooperti  ferro  undique  et 
equi  eorum,  ipsique  nolebant  in  bellum  ferre  arma,  nisi  solummodo  gladios.  Isti  omnes 
venerunt  in  obsessione  Antiochiae  ad  dispergendum  Francorum  collegium.  Et  quum  appro- 

1  Om.  esset  b.  —  2Om.  amiralius  c.  —  3  Obsidebat  Antiochiam.  b.  Antiochiœ.  e.  —  *  Christianorum.  b.  — 
bQuos.  e.  —  6Om.  neque  sagittas  e. 

8. 


Digitized  by 


Google 


60  PETRI  TUDEBQDI  HISTQRIA 

a.  io98.  illis  Sanzedolas\  filius  Cassiani,  amiralii  Antiochae,  et  continuo  cucurrit2  ad  Cor- 
baan3  lacrymabiliter  rogans  eum,  et  dixit  :  «  0  invictissime  princeps,  te  supplex 
«  precor;  tuam  humili  devotione  prudentiam  rogito,  quatinus  mihi  succurras  modo, 
«quoniam  ecce  Franci  undique  obsidunt  me  in4  Antiocheno  oppido,  civitatem- 
«  que  in  suo  continent  imperio,  nosque  alienare  ab  regione  Romaniae  sive  Syriae, 
«  adhuc  autem  et  Corosanum 6  deposcunt.  Omnia  vero  patravere  quœ  cupiunt. 
«  Patrem  quoque6  occiderunt7  m  eum.  Nihil  aliud  superest  nisi  ut  me  et  te  et  omnes 
«  tuos  et8  alios  ex  génère  nostro  interficiant  gladio.  Ego  vero9  janjdudum  tuum 
«  quotiens  exspectavi  fideliter10  adventum,  utrum  mihi  succurras  in  isto11  periculo 
«incertus  sum12. »  Cui  Curbalan  respondens  ait13  :  «Si  vis14  quod  ex  toto  corde 
<  in  tuo15  sim  proficuo,  tibique  fideliter  in  isto  succurram  periculo,  illud  in  mea 
«  statim  mami  trade16  oppidum,  et  tune  videbis  qualiter  in  tuo  ero  proficuo.  Idque 
«  vigilare  meis  faciam  bominibus.  »  Ait  quoque17  San&edolas18  :  a  Si  potes  omnes 
«  Francosoccidere  etdetruqcare,  mihique  capita  diligentertradere,  ego  praedictum 
«  tibi  fideliter  dabo,  et  deiijde  ero  ubique  tui 19  efiectus  homo,  et  in  tua  fidelitate 
«  hoc  custodiero20  oppidum.  »  Cui  Curbaan21  ait  :  «  Non  ita  erit  ut  tu  putas  atque 
a  cogitas;  sed  continuo  in  mea  manu  committe  hop22  castrum.  »  Taroen  volens 
nolensque  et  illico  commisit  castrum. 

II.  Tertia  autem  die  postquam  civitatem  in  t  ravi  mus,  praecursores  eorum  ante 
civitatem  preecurrerunt.  Exercitus  namqueillorum  usque23  ad  Pontem24  Ferreum25 

1  Senzadolans.  à.  — 2Occurrit.  a.  —  9Corbalan.  c.  Curbalan.  d.  —  4Om.  in  d.  —  bCorosani.  c.  d.  — 
û  Patrem  quondam.  a.  —  7  Occidere.  a.  c.  —  8  Om.  taos  et  d.  Et  ceteros  alios.  c.  —  9  Ego  namque.  A.  —  10  Fide- 
liter exspectavi.  c.  d.  —  11  /n  hoc.  c.  d.  —  12  Om.  incertus  sum  d.  —  ^  Qui  respondens  ait  ML  a.  —  ^Si  vis 
namque.  a.  — 19 Om.  in  tuo  d.  — 16 In  mea  manu  prius  trade.  c.  d.  —  17  Ait  namque  Mi.  a.  —  18 Senzadolus.  a. 
Sanzadone.  p.  • —  19  Tuus.  c.  d.  —  "Custodiam.  d.  21  Curbalan.  c.  d.  —  22  Illud.  c.  d.  —  28  Om.  usque  d. 
—  24/flbmm  ante  pontem.  c.  —  25Farreum.  a. 


pinquassent  civitati,  obviam  venit1  eis  Sanzedola2,  filius  Cassiani,  amiralii  Antiochiae,  et 
continuo  cucurrit  ad  Curbalan,  lacrymabiliter  rogans  eum,  et  dixit  :  «  0  invictissime  prin- 
«  ceps,  te  supplex5  deprecor,  tuam  humili  devotione  prudentiam  rogito,  quatinus  mihi 
«  succurras  modo4  quoniam  Franci  undique  obsidunt5  me  6  in  Antiocheno  oppido,  civi- 
«  tatemque  in  suo  tenent  imperio,  nosque  alienavere7  a  regione  Romaniae,  sive  Syriae, 
a  adhuc  autem  et  Corosanum8  deposcunt.  Omnia  vero  quae  cupiunt  patravere,  patrem  quo- 
«  que  occiderunt  meum;  et  nihil  aliud  est  super,  nisi  ut  me  et  te,  et  omnes9  ex  génère 
■<  nostro  interficiant  gladio.  Ego  vero  jamdudum  tuum  fideliter  exspectavi  adventum,  utrum 
<  mihi  succurras  in  hoc  periculo.  »  Cui  Curbalan  respondens,  ait  :  «  Si  vis  quod  ex  toto 
«corde  in  tuo  sim  proficuo,  tibique  fideliter  in  isto  succurram10  periculo,  illud  in  mea 
«  prius  manu  trade  oppidum;  et  tune  videbis  qualiter  ero  in  tuo  proficuo,  idque  vigilare 
«  faciam  meis  hominibus.  »  Ait  quoque  Sanzedola  :  «  Si  potes  omnes  Francos  occidere  et 
«  detruncare ,  mihique  capita  diligenter  tradere ,  ego  praedictum  tibi  dabo  fideliter  oppi- 
«  dum11,  et  deinde  ero  tanquam  tui12  efiectus  homo,  et  in  tua  fidelitate  hoc  custodiam 
«  oppidum.  »  Cui  Curbalan  ait  :  «  Non  ita  erit  ut  tu  putas  atque  cogitas,  sed  continuo  in  mea 
«  manu  committe  illud  castrum18.  »  Tamen  nolens  volensque  ei  illico  commisit  castrum14. 

IL  (x,  2.)  Tertia  autem  die  postquam  civitatem  intravimus,  praecursores  eorum  ante 
civitatem  praecucurrerunt.  Exercitus  namque  illorum  ad  Pontem  Ferreum  castrametatus 

1  Venit  obviam.  e.  —  *Sanzedona.  p.  —  8  Suppliciter.  e.  —  4Om.  modq  e.  —  *Obsident.  e.  6Om. 
me  b.  —  7  Alienare.  b.  —  8  Corrosum.  b.  —  9  Omnesque.  e.  —  10  Surro.  b.  —  11  Om.  oppidum  b.  — 
12  Tibi  tuus.  e.  —  15  Sed  committe  in  mea  manu  castrum  illud.  e.  —  14  Castrum.  Commisit  tamen  nolens  volens 
ei  illico  castrum.  e. 


Digitized  by 


DE  H1ER0S0LYMITAN0  ITINERE.  61 

castrametatus  e6t,  et  praeliaverunt  turrim 1  et  occiderunt  omnes  quos  illic  inve-  a.  1098. 
ncrunt\  Et  nemo  evasit  vivus,  nisi  dominos  illorum  quem  postea2  repperimus 
ligatum  in  vinculis  ferreis,  facto  majore  bello,  in  vigilia3  Pétri  apostoli4.  Crastina 
autem  die,  moto  exercitu  paganorum,  appropinquaverunt  civitatem5,  et  castra- 
metati  sunt  inter  duo6  flumint,  steterunt  que  ibi  per  duos  dies.  Recepto  itaque 
Castro,  tune  Curbaan7  confestim  advocavit  unum  amiralium  ex  suis  quem  ser- 
mone  sciebat  veracem  mitemque,  et  pacifiée  ait  illi  :  «Volo  ut  intires  in  fide- 
«  litate  mea  hoe  custodire  castrum ,  propterea  quod  ex  tempore  longissimo  scio 
«  te  vaide  fidelissimum.  Ideo  precor  te  ut  summa  cautela  hoc  contineas  oppidum. 
«  Adhuc  namque  quod  scio  te  in  opère  prudentissimum ,  nullumque8  magis  vera- 
«  cem  et  fortissimum  hic  modo  reperire  nequeo.  »  Cui  amiralius  ait  :  Tibi  unquam 
«de  tali  nollem  obedire  officium.  Sed  priusquam  me  tuo  arguas  stimulo,  hoc 
«faciam  eo'tenore  quod  si  Franci  ejecerint  vos  de  mortali  praelio,  eis  contrauo 
«  hoc  reddam  castrum.  »  Dixitque  illi  Curbaan9  :  «  Tarn10  honestum  et  prudentem 
«  te  cognosco,  ut  omne  quicquid  boni  vis  a  gère,  ego  utique  consentio.  ■ 

III.  Reversus  itaque  Curbaan11  festinanter  ad  suum  exercitum  in  valle  illa  ubi 
erat  castrametatus,  protinusTurci  deludentes12  Francorum  collegium  ,  detulerunt13 
ante  Curbaan  u  conspectum  quemdam  viiissimum  ensem  rubigine  tectum  et  teter- 
rimum  15  valde,  arcum  ligneum  et  lanceam  nimis  inutilem ,  quae  abstulerant 
nuper  pauperibus  peregrinis,  dicentes  :  «  Ecce  arma  quae  attulerunt  Franci  obviam 
«  nobis  ad  pugnam.  »  Tune  Curbaan16  videns  hœc  arma  cœpit  subridere  in  propa- 

1  Et  prmliati  sunt  TurcL  CD.  —  1  Om.  postea  à.  —  3  In  ecclesia.  c.  —  4  On»,  in  vigilia  Pétri  apostoH  à.  — 
*Civitati.  d.  —  6  In  duo.  a.  —  1  Curbntam.  c.  d.  — *lllumaue.  d.  — 9Om.  itti  a.  Corbalan.  c.  Curbalan.  d. 
—  10  Tantum.  c.  —  11  Curbalan.  c.  d.  —  n  Devidentes.  c.  —  13  Déférentes,  a.  —  14  Curbalanni.  c.  —  16  Deter- 
rimum.  c.  —  16  Corbalan.  c.  d. 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VI,  c.  n  et  m ,  p.  a37  et  seq. 


est»  et  praeliati  sunt1  turrem  Turci  et  occiderunt  omoes  quos  illic  invenerunt,  et  nemo 
evasit  vivus*,  nisi  dominus  illorum,  quem  postea  ligatum  repperimus  in  vinculis  ferrais, 
facto  majore  bello,  in  vigilia  beati  Aportoli.  Crastina  autem  die,  moto  exercitu  paganorum, 
appropinquaverunt  eîvitati,  et  castrametati  suât  inter  duo  flumina,  steteruntque  ibi  per 
duos  dies.  Recepto  itaque  Castro,  tune  Curbalan  confestim  advocavit  unum  amiralium  e  9 
suis,  quem  sermone  sciebat  veracem,  mitemque4  et  pacifievn,  et  ait  illi  :  «  Volo  ut  intres 
•  in  fidelitalt  mea  hoc  custodire  castrum5,  propterea0  quod  ex  tempore  longissimo  scio 
«te  valde  fidelissimuq*;  ideoque  precor  te,  ut  summa  cautela  hoc  contineas  oppidum. 
«  Adhuc  namque  quia  scio  te  in  opère  prudentissimum,  nullumque  inagis  veracem  et  for- 
«  tissimum  hic  mode  reperire  nequeo.  »  Cui  amiralius  ait  :  «  Tibi  unquam  de  tali  nollem7 
«  obedire  officia,  sed  priusquam  me  tuo  arguas  stimule  ,  hoc  faciam  eo  tenore ,  quod  si 
«Franci  ejecerint  vos  de  mortali  pralio,  eis  eontinuo  hoc8  reddam  castrum.  »  Dixitque 
Curbalan  :  «  Tarn  honestum  et  prudentem  te  cognosco,  ut9  omne  quicquid  boni  vis  agere, 
«  ego  utique.  consentio.  • 

III.  (x,  3.)  Reversus  est  itaque  festinanter  Curbalan  ad  suum  exercitum  in  valle  illa,  ubi 
erat  castrametatus.  ProtinusTurci  deludentes  Francorum  collegium,  detulerunt  ante  Cur- 
balan conspectum  quemdam  viiissimum  ensem  rubigine  tectum ,  et  deterrimum  valde  arcum 
ligneum,  et  lanceam  nimis  inutilem,  quam  abstulerant10  nuper  pauperibus  peregrinis,  di- 
centes :  «  Ecce  arma  quaa  attulerunt  Franci  obviam  nobis  ad  pugnam.  »  Tune  Curbalan 

1  Expugrwvemnt.  e.  —  2Unus.  b.  —  3  Ex.  e.  —  4Om.  que  e.  —  5  Castrum  custodire.  e.  —  6Ora. 
propterea  e.  —  1  Non  vellem.  b.  —  *Hunc.  b.  —  9Om.  ut  b.  —  10 Abstulerunt.  e. 


Digitized  by 


62  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  io98  tulo  dicendo  omnibus  qui  in  illo  aderant  collegio  :  «  Haec  sunt  arma  bellica  atque 
<•  nitida  quae  attulerunt1  Christiani  super  nos2  in  Asia,  orti  in  occidentali  terra, 
«  scilicet  in  Europa,  quae  est  mundi  pars  tertia3;  quibus  putant  ac  confidunt  nos 
«  expellere  et  propulsare4  ultra  Corosani  confinia,  et  delere  omnia  nostra  nomina 
«  ultra  Amazonia  flumina;  qui  propulsaverunt  omnes  nostros  parentes  a  Romania 
«  et  Antiochiae  civitatis  regione5,  quae  est  honorabile  caput  totius  Syriae.  * 

IV.  Continuo  advocavit  suum  fidelem  notarium  ad  se,  et  ait  :  «  Scribe  ergo  cito 
«  plures  cartas  quae  in  Corosanum  sint  legendae,  videlicet*  :  Caliphœ  nostro  aposto- 
«  lico1  et  nostro  régi,  domino  et  solidano*,  militi  fortissimo ,  atque  omnibus  prudentissimis 
«  Corosani  militibus,  salas  et  immensus  honor.  Satis  namque9  sint  lœti  et  gavisi  jocunda 
«  concordia,  et  satisfaciant  ventribus.  Voluntatem10  imperent11  et  sermocinent  per  universam 
«  regionem  illam,  et  omnino  dent  sese  ad  petulantiam  luxuriœ,  utrumn  multos  Jilios  pa- 
«  trare  congaudeant,  qui  contra  Christianos  fortiter  bellare  valeant15,  et  libenter  suscipiant 
«  hœc  tria  arma  quœ  ohm  abstulimus  a  Francorum  turma,  et  discant  modo  quœ  arma 
«adduxit  super  nos  gens  francicalt*>  qualiter  sunt  optima  atque  perfecta.  Heu!  certare 
*  volant15  contra  nostra  arma  quœ  sunt  bis  aut  ter  sive  quater  collata16  atque11  purgata 
«  ceu  argentum  aut  anrum  purissimum.  Adhuc  quoque  sciant  quoniam  ego  omnes  Francos 
«  intus  in  Antiochiam  habeo  inclusos,  et  castrum  in  mea  libéra  teneo  volnntate  :  illi  namque 
«de  deorsum  sunt  in  civitate.  Ego  namque  habeo  jam  illos  omnes1*  in  mea  manu,  aut 
«<  eos  faciam  capitalem  subire  sententiam,  aut  eos  deducam  in  Corosanum  in  captivitate 
«  nimia,  eo  quod  minantur  nos  suis  armis  propulsare  et  eocpellere19  ultra  Corosani  conjinia, 

1  Addaxerunt.  c.  —  2Om.  super  nos  a.  —  3  Terrœ.  a.  —  4  Propulseront,  c.  d.  —  5  Antiochia  civitate  regia. 
c.  a.  —  6  Hoc  modo.  d.  —  1  Nostro  episcopo.  a.  —  9  Régi  soldano.  c.  Domino  soldano.  d.  —  9  Satis  certe.  c. 
—  10  Om.  voluntatem  a.  —  11  SpernenL  a.  —  12  Petuîantia  luxuriam  iterum.  a.  —  13  ConvaleanU  c.  d.  — 
HFrancia.  a.  —  ,5Oin.  volunt  a.  —  16  Collocata.  c.  —  17  Om.  collata  atque  d.  —  18  Om.  omnes  A.  — 
10  Om.  et  expellere  c. 


videns  hœc  arma  cœpit  subridere  in  propatulo,  dicendo  omnibus  qui  in  illo  erant  colle- 
gio :  «  Hœc  sunt  arma  bellica  atque  nitida,  quœ  attulerunt  Christiani  super  nos  in  Asiam, 
«  orti  in  occidentali  terra,  scilicet  in  Europa,  quœ  est  mundi  pars  tertia,  quibus  putant 
«  ac  confidunt  nos  expellere  et  propulsare  ultra  Corosani  confinia,  et  delere  omnia  nostra 
«  nomina  ultra  Amazonia  flumina;  qui  propulsarunt1  omnes  nostros  parentes  a  Romania  et 
«  Antiochia  civitate  regia,  quœ  honorabile  est  caput  totius  Syriœ.  » 

IV.  (x,  4-)  Hic  misit  Corbalan  soldano  Persiœ  epistolas,  et  ad  apostolicum  calipham.  — 
Continuo  advocavit  suum  fidelem  notarium  ad  se,  et  ait  :  «  Scribe  ergo  cito  plures  cartas, 
«quœ  in  Corosanum  sint  legendœ,  hoc  modo  :  Caliphœ2  nostro  apostolico,  et  nostro  régi 
«domino  soldano,  militi  fortissimo,  atque  omnibus  prudentissimis  Corosani  militibus,  salas  et 
«  immensus  honor.  Satis  sint  certe*  lœti  et  gavisi  jocunda  concordia,  et  satisfaciant  ventribus  : 
«  Voluntatem  imperent  et  sermocinent  per  universam  regionem  illam,  et  omnino  dent  sese  ad 
«  petulantiam  luxuriœ,  utrum  multos  jilios  patrare  congaudeant,  qui  contra  Christianos  bellare  for- 
«  titerconvaleant*,  et  libenter  suscipiant  hœc  tria  arma,  quœ  olim  abstulimus  a  Francorum  turma, 
«  et  discant  modo  quœ  arma  addaxit  super  nos  gens  francica*,  qualiter  sunt  optima  atque  perfecta. 
«  Heu!  certare  volunt6  contra  nostra  arma,  quœ  sunt  bis  aut  ter  sive  quater  purgata  ceu  argen- 
•  tum,  aut  aurum  purissimum.  Adhùc  quoque  sciant1,  quoniam  ego  omnes  Francos  intus  Antio- 
«  chiam  habeo  inclusos,  et  castrum  in  mea  libéra  voluntate  teneo.  Illi  namque  deorsum  sunt  in  civi- 
«  taie.  Ego  autem  habeo  jam  illos  omnes  in  mea  manu,  aut  eos  faciam  capitalem  subire  sententiam, 
«  aut  eos  deducam  in  Corosanum  in  captivitate  nimia,  eo  quod  minantur  nos  suis  armis  propulsare 

1  Propulserunt.  b.  e.  —  2  Càliphas.  b.  —  3  Om.  certe  k.  —  4  Prœvaleant.  e.  —  5  Francigena.  e.  — 
0  Volait  e.  —  7  Sciant  omnes.  e. 


Digitized  by 


I 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  63 

«ouf  delere1  omnia  nostra*,  aut  ejicere  nos  ultra  Amazonia  Jluminq,  aut  ejicere  nos3  a.  1098. 
«  ultra  superiorem  Indiam,  ceu  ejecerunt  omnes  nostros  parentes  de  cuncta  Romania  sive 
*Syria.  Âmodo  namque  vobis  juro,  per  Machomet  et  per  omnia  deorum  nomina,  quo- 
*niam  ante  vestram  non  ero  reversants  prœsentiam,  donec  regalem  Antiochiam  et  omnem 
«  Syriam  sive  Romaniam  atque  Bulgariam  usque  in  Apuliam  acquisiero  mea  forti  dextra 
•  ad  deorum  honorem  et  vestri  omniumquek  Turcorum  nostrorum5.  *  Sic  itaque6  fecit 
finem  dictis.  • 

V.  Mater  autem  ejusdem  Curbaan7  quae  erat  in  Aleph  civitate,  statim  accessit 
ad  eum8  lacrymabiliter  et  dixit  :  «  Fili,  suntne  vera  ea  quae  audio?  »  Gui  ille  ait  : 
«  Quae?  •  Et  dixit  illa  :  «  Jam  audivi  quod  bellum  vis  committere  cum  Francoruni 
«gente.  »  Cui  ille  ait  :  « Verumtamen  verum  hoc  esse9  omnino  scias.»  Dixitque 
illa  :  «  Contestor  te,  fiii,  per  deorum  nomina ,  et  per  tuam  magnam  audaciam  im- 
«  mensamque 10  bonitatem11,  ne  bellum  simul  cum  Francis  committere  libeat12, 
«quoniam  tu  es  miles13  invictus,  et  nullam  imprudentiam  ex  te  aut  tuo14  exercitu 
«  unquam  penitus  audivi,  et  te  e  campo  ab  aliquo  victore  fugientem  quisquam  mi- 
«  nime  invenit.  Diffamataest  tua  militia  ab  Oriente  usque  in  Occidentem,  et  omnes 
«  prudentes  milites,  tuo  audito  nomine  solummodo,  contremiscunt.  Satis  namque 
«  scimus,  fili,  quoniam  tu  es  bellipotens  et  fortis  et  bellorum15  ingeniosus;  nulla- 
«que  gens  nec  Christianorum  nec  paganorum  ante  tuum  conspectum  aliquam 
«  virtutem  habere  potuit.  Sed  fugiebant,  solummodo  audito  tuo  nomine,  quemad- 
«modum  oves  ante  leonis  furorem  fugiunt.  Ideoque  obsecro16  te,  carissime  ac 

1  Défère,  d. —  *Nostra  nomina.  d.  —  3  Om.  aut  ejicere  nos  a.  — ^Vestrorum  et  omnium,  a.  —  b  Nostrorum 
genus.  a.  —  0  Namque.  a.  —  7  Curbalan.  c.  d.  —  8  Accessit  ei.  d.  —  9Om.  esse  a.  —  10  Om.  audaciam 
immensamque  a.  —  11  Audaciam  atque  bonitatem.  c.  —  12  Conlibeat.  c.  —  15  Om.  miles  c.  —  14  Aut  in  tuo.  a. 
Om.  tao  c.  —  15  Bellicorum.  c.  —  10  Jamque  obsecro.  c. 


«  et  expellere1  ultra  Corosani  confinia,  aut  delere  omnia  nostra  nomina  ultra  Amazonia  Jlumina, 
«  aut  ejicere  nos  ultra  superiorem  Judœam,  ceu  ejecerunt  nostros  omnes  parentes2  de  cuncta  Ro- 
«  mania  sive  Syria.  Amodo  namque  vobis5  juro  per  Machometh*  et  per  omnia  deorum  nomina,  quom 

•  niam  ante  vestram  non  ero  reversurus  prœsentiam,  donec  regalem  Antiochiam,  omnem  Syriam*, 

•  sive  Romaniam  atque  Rulgariam  usque  in  Apuliam6  adquisiero  mea  forti  dextera,  ad  deorum 
«  honorem* et  vestri1  omniumque  Turcorum  nostrorum*.  »  Sic  itaque  fecit  finem  dictis. 

V.  (x,  5.)  Mater  autem  ejusdem  Curbalan,  quae  erat  in  Aleph  civitate,  statim  accessit 
ei  lacrymabiliter,  et  dixit  :  «  Fili  suntne  vera  ea  quae  audio?  »  Cui  ille  ait  :  «  Quae?  »  Et  dixit 
illa  :  t  Jam  audivi  quod  bellum  vis  committere  cum  Francorum  gente.  »  Cui  ille  ait  : 
«  Verumtamen  verum  hoc  esse  omnino  scias.  »  Dixit  illa  :  «  Contestor  te9,  fili,  per  deorum 
«nomina,  et  per  tuam  magnam  audaciam  immensamque  bonitatem,  ne  bellum  simul 
«cum  Francis  committere  libeat;  quoniam  tu  es  miles  invictus,  et  nullam  imprudentiam 
«  ex  te  aut  tuo  exercitu  unquam  penitus  audivi,  et  te  e  campo  ab  aliquo  victore  fugientem 
«  quisquam  minime  invenit.  Diffamata  est  tua  militia  ab  Oriente  usque  in  Occidentem,  et 
«  omnes  prudentes  milites,  tuo  audito10  nomine  solummodo11,  contremiscunt.  Satis  nam- 
«  que  scimus,  fili,  quoniam  tu  es  bellipotens  et  fortis  et  bellorum  ingeniosus;  nullaque 
«  gens  nec12  Christianorum  nec  paganorum  ante  tuum  conspectum  aliquam  virtutem  habere 
«potuit.  Sed  fugiebant,  solummodo  audito  tuo  nomine,  quemadmodum  oves  ante  leonis 
«furorem  fugiunt.  Ideoque  obsecro  te,  carissime  ac  dilectissime  fili,  ut  meis  adquiescas 

1  Ejicere.  e.  —  2  Omnes  parentes  nostros.  e.  —  3  Vobis  namque.  e.  —  4  Machomet.  e.  —  bSuriam.  b.  — 
0  Apuleiam.  b.  —  7  Vestram.  e.  —  8  Nostrorum  Turcorum.  e.  —  9Om.  te  e.  —  10  Audito  tuo.  e.  —  11  Om. 
solummodo  e.  —  12  Om.  nec  e. 


Digitized  by  Google 


64  PETRI  TUDÈBODI  HISTORIA 

\  io98.  h  dilectissime  fili,  ut  meis  adquiescas  consiliis  et  ne  unquam1  in  tuohaesitet  animo 
«  ut  in  tuo  inveniatur  consilio,  quodbellum  incipere  velis  simul  cum  Christianorum 
«  collegio2.  » 

VI.  Tune  Curbaan3,  materna  audiens  monita,  feroci  quandoque  respondit  ser- 
mone  :  «  Quid  est  hoc,  mater,  quod  mihi  refers?  Puto  namque  quoniam  tu  insanis 
«  aut  furia  es  plena.  Ego  enim  plus  solummodo  habeo  mecum  amiralios  quam 
«iidem  Christiani  non  sunt\  majores  sive  minores.  »  Responditque5  mater  ejus  : 
«0  dulcissime  fili,  Christiani  nequeunt  vobiscum  bellare.  Hoc  namque  scio  satis 
«  quod  ipsi  non  valent  pugnam  inferre  vobiscum.  Sed  eorum  Deus  pro  ipsis  quo- 
«  tidie  pugnat;  eosdem  noctu  dieque6  sua  protectione  défendit  et  vigilat  super  eos 
«  sicut  pastor  vigilat  super  gregem  suum,  et  non  permittit  ipse  eos'laedi  nec  contur- 
«  bàri  a  nulla7  gente.  Et  quicumque  volunt  eis  resistere,  isdem8  eorum  Deus  statim 
«  conturbat  illos,  sicut  idem  ait  per  os  prophetae  David  :  Dissipa  gentes  quœ  nomen 
«tuum  non  invocaverunt*.  Antequam  vero  praeparati  sint  ad  incipiendum  bellum, 
«  eorum  Deus  omnipotens  atque  bellipotens  simul  cum  suis  sanctis  omnes  jam 
«habet9  inimicos  devictos;  quanto  magis  faciet  modo  circa  vos,  qui  ejus  estis10 
«inimici,  et  qui  praeparatis  vos11  obsistere  tota  virtute?  Hoc  namque,  carissime, 
«  in  rei  veritate  scias,  quoniam  Christiani  isti  Christi  jî/iï12  vocati  sunt,  et  per  pro- 
ie phetarum  ora  jilii  adoptionis  ac  promissionish  vocantur,  et  per  apostolum  heredes 
«  Christi0  sunt,  quibus  Christus  hereditates  repromissas  jam  donavit  dicendo  : 
«A  solis  ortu  usque  in  occidentem  erunt  termini  vestri;  ita  quod  nemo  audax  stabit 
«contra  vos.  Et  quis  potest  his  dictis  contradicere  et  obtestari13?  Certe  si  hoc 

1  Nunquam.  k.  —  2  Collegione.  a.  —  3  Carbalan.  c.  d.  —  4  Om.  non  suni  d.  —  5  Respondit  ei.  c.  —  6  Eosque 
die  noctuque.  c.  d.  —  7  Ab  ulla.  c.  d.  —  8  Idem.  c.d.  —  9  Habent.  a.  —  10  Quia  ejus  vos  estis.  c.  d.  — 
11  Vos  eis  c.  d.  —  12  Christi  Jilii  Dei  c.  d.  —  nObstare.  d. 

'  Ps.  lxvii,  3;  lxxviii,  6.  —  b  Rom.  ix,  8.  —  e  Alludit  ad  Rom.  viii,  17. 


«  consiliis,  et  ne  unquam  in  tuo  haesitet  animo,  vel 1  in  tuo  inveniatur  consilio,  quod  bellum 
«  incipere  velis  simul  cum  Christianorum  collegio.  » 

VI.  (x,  6.)  Tune  Curbalan,  materna  audiens  monita,  feroci  quandoque  respondit  ser- 
mone  :  «  Quid  est  hoc,  mater,  quod  mihi  refers?  Puto  namque  quod  tu2  insanis,  aut  furia 
«  es  plena.  Enimvero  plus  solummodo  habeo  mecum  amiralios,  quam  iidem  Christiani 

•  sunt,  majores  sive  minores.  »  Responditque  ei  mater  ejus  :  «  0  dulcissime  fili,  Christiani 
«  nequeunt  vobiscum  bellare.  Hoc  namque9  scio  satis  quod  ipsi  non  valent  pugnam  inferre 
«  vobiscum;  sed  eorum  Deus  pro  ipsis  quotidie  pugnat,  eos4  die  noctuque  sua  protectione 
«  défendit,  et  vigilat  super  eos,  sicut  pastor  qui  vigilat  super  gregem  suum,  et  non  per- 

•  mittit  eos  laedi  ipse,  nec  conturbari  ab  ulla  gente.  Et  quicumque  voluisset  eis  obsistere, 
«  idem  eorum  Deus  statim  conturbat  illos,  sicut  idem  ait  per  os  prophetae  David  :  Dissipa 
«  gentes,  quœ  nomen  taam,  Domine,  non  invocaverant.  Antequam  vero  praeparati  sint  ad  bel- 
«  lum  incipiendum,  eorum  Deus  omnipotens  atque5  bellipotens  simul  cum  suis  sanctis 
«omnes  jam  habent6  inimicos  devictos;  quanto  magis  faciet  modo  circa  vos,  quia  ejus 
«vos  estis  inimici,  et  qui  praeparatis  vos  obsistere  tota  virtute?  Hoc  namque  in  veritate 
«  scias,  quoniam  Christiani  isti  Christi  Jilii  vocati  sunt,  et  per  prophetarum  ora  Jilii  adop- 
*tionis  ac  promissions  vocantur7,  et  per  apostolum,  heredes  Dei  sunt*y  coheredes  autem 

•  Christi,  quibus  Christus  hereditates9  repromissas  jam  donavit,  dicendo  :  A  solis  ortu 
«  usque  in10  occasum,  vel  in  Occidentem,  erunt  termini  vestri  :  ita  quod  nemo  audax  stabit  con- 
«  tra  vos.  Et  quis11  potest  his  dictis  contradicere,  et12  obstare?  Certe  si  hoc  bellum  contra 

1  Aut.  e.  —  20m.  tu  e.  —  5  Enim.  e.  —  4  Eosque.  e.  —  5  Deus  optimus  et  e.  —  6  Habet.  e.  —  7  Om. 
vocantur  e.  —  80m.  sunt  e.  —  9  Hereditates  eis.  e.  —  10  Ad.  e.  —  11  Qui.  b.  —  12  Vel  e. 


Digitized  by 


Google 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  65 

«bellum  contra  illos  inceperis,  maximum  tibi  erit  damnum  ac  dedecus,  et  mul-  a.  1098. 
«tos  tuos  fidèles1  perdideris  et  milites2,  et3  universa  spolia  quae  habes  apud  te 
«amiseris\  et  in  nimio  pavore5  fugiendo  eveneris.  Tu  autem  in6  hoc  bello  non 
«  morieris7  modo ,  sed  omnia  habentia  in  hoc  perdideris  praelio.  Propterea  tibi 
«  dico  quod  non  morieris  modo,  quoniam  eorum  Deus  non  statim  judicat8  offen- 
«dentem  se9  exerta  ira,  sed  quando  vult  eum10  punit  manifesta  vindicta;  timeo- 
«  que 11  ne  te  vindicet  pœnali  tristitia.  Et12  tibi  dico  modo  quia  morieris  in  hoc 
«  anno.  » 

VIL  Curbaan13  autem14  valde  dolens  in  intimis  visceribus,  maternis  auditis  ser- 
monibus,  respondit  :  «Mater  carissima,  quaeso,  quis  tibi  dixit  ista  de  Christiana 
«gente  quod  Deus  ejus15  tantum  eam16  amat,  et  quod  ipse  pugnandi  virtutem 
«in  se  retinet  maximam,  et  quod  illi17  Christiani  vincent18  nos  in  Antiocheno 
«  praelio19,  et  quod  ipsi  erunt  nostra  in  praelio  isto20  capturi  spolia21,  et  nos  per- 
«sequentur  immensa  victoria,  et  quod  in  hoc  anno  ero  moriturus  morte  subi- 
«tanea?»  Tune  respondit  ei  mater  ejus  dolens  :  «Fili  carissime,  ecce  plusquam 
«  centum22  annorum  tempora  quod  inventum  est  in  nostra  pagina  et  in  omnium 
«gentilium  volumina,  quoniam  gens  Christiana  super  nos  foret  venienda  et  nos 
«  ubique  vincenda,  et  super  paganos  regnatura23  et  nostra  gens  illi  ubique  erit  sub- 
«  dita.  Sed  ignoro  amodo  an  est  ista  an  rétro  erit  venienda.  Et  ego  utique  dolens 
«non  desivi  sequi  te  in  Aleph,  civitate  puleherrima,  in  qua  specuiando 24  atque 
«  ingeniose  rimando  respexi  in  cœlorum  astra,  atque  ingeniando  sagaciter  ac  mente 
«  sedula  scrutando  cœlorum  planetas,  ac  in  duodecim  polorum  signa  sive  in  sortes 

1  Et  multos  milites  tuos  fidèles,  a.  —  2  Om.  et  milites  à.  —  3  Om.  et  d.  —  4  Oui.  amiseris  A.  —  5  Omnesque 
tui  milites,  et  in  nimio  pavore.  a.  —  6  Om.  in  c.  —  7  Quod  ta  morieris.  c.  —  8  Statim  vindicat.  c.  - —  9  Om. 
se  a.  —  10 Om.  eum  a.  —  11  Om.  que  a.  —  12  Om.  et  a.  — 15  Curbalan.  c.  d.  et  sic  ubique.  —  l*Namqae.  a. 
—  15  Eorum.  c.  d.  —  ltEos.  c.  d.  —  17  Ipsi.  d.  —  18  Vincebunt.  a.  —  l9Antiochena  prmlia.  a.  —  20  Erunt 
nostra  capturi  spolia.  A.  (omissis  verbis  in  prœlio  isto).  —  21  Capturi  prœlio  isto.  c.  —  22  Cenlorum.  c.  — 
23  Regnari.  a.  —  24  Spiculando.  a. 


«  illos  incœperis,  maximum  erit  tibi  damnum  et  dedecus,  et  multos  milites  tuos  perdide- 
«  ris,  et  universa  spolia  quae  apud  te  habes  amiseris,  et  in  nimio  pavore  fugiendo  evene- 
«  ris1.  Tu  autem  in  hoc  bello  non  morieris  modo,  sed  omnia  habentia  in  hoc  perdideris 
«praelio.  Propterea  dico  tibi,  non  morieris  modo,  quoniam2  eorum  Deus  non  statim  ju- 
«  dicat  offendentem,  sed9  exerta  ira,  et4  quando  vult  eum  punit  manifesta  vindicta;  timeo- 
«  que  ne  te  judicet  pœnali  tristitia,  et  tibi  dico  modo,  quia  in  hoc  anno  morieris.  » 

VIL  (x,  7.)  Curbalan  autem  valde  dolens  in  intimis  visceribus,  maternis  auditis  sermo- 
nibus5  respondit  :  «  Mater  carissima,  quaeso,  quis  tibi  dixit  ista  de  christiana  gente,  quod 
«  Deus  eorum  tantum  amat*  eos,  et  quod  ipse  pugnandi  virtutem  in  se  retinet  maximam,  et 
«  quod  ipsi7  Christiani  vincent  nos  in  Antiocheno  praelio,  et  quod  ipsi  erunt  nostra  capturi 
«in  praelio  isto  spolia,  et  nos  persequentur  immensa  victoria,  et  quod  in  hoc  anno  ero 
«  moriturus  morte  subitanea?»  Tune  respondit  ei  mater,  dicens  et  dolens  :  «Fili,  plus 
«  quam  centum  annorum  tempora  sunt,  quod  inventum  est  in  vestra  pagina,  et  in  omnium 
«  gentilium  volumina8  quoniam  gens  Christiana  foret  super  nos  venienda,  et  nos  ubique 
«  vincenda,  et  super  paganos  regnatura,  et  nostra  gens  illis  ubique  erit  subdita.  Sed  ignoro 
«  amodo  an  ista9,  an  rétro  erit  venienda.  Et  ego  dolens  itaque  non  desivi  sequi  te  in 
«  Aleph,  civitate  pulcherrima,  in  qua  speculando,  atque  ingeniose  rimando,  respexi  cœlo- 
«  rum  astra;  atque  ingeniando  sagaciter,  ac  mente  sedula  scrutando  cœlorum  planetas,  ac 

1Et  in  nimia  fuga  eveneris.  e.  —  2Qaia.  e.  —  *Se.  e.  —  kSed.  e.  —  bDictis.  e.  —  °Amet.  e.  —  1Illi.  e. 
—  8  Voluminibus.  e.  —  9  Om.  an  ista  e. 

m.  Q 


Digitized  by 


Google 


66  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1098.  «innumeras  in  eis1  omnia2  reperi,  quoniam  gens  Christiana  nos  ubique  foret3 
«  vincenda;  ideoque4  timeo,  valde  dolens  et  nimis  mœstissima ,  ne  ex  te  infelix  ego 
«  remaneam5  orbata.  »  Dixitque  illi  Curbaan  :  «  Mater  dulcissima,  die  mihi  omnia 
«  quaein  corde  meosuntincredula.  »  Quae  respondens  ait  :  «Hoc,  carissime6,  liben- 
«  ter  faciam,  si  scivero  ea  quae  tibi  sunt  incognita.  »  Cui  ille  dixit  :  *  Non  sunt7  îgi- 
«  tur  Boamundus  et  Tancredus  Francorum  dii,  et  non  eos  libérant  de  omni  inimi- 
<  corum  persecutione,  et  quod  ipsi  manducant  in  uno  quoque  prandio  duo  millia 
«  vaccarum8  et  quatuor  millia  porcorum9  ?  »  Responditque  ei 10  mater  ejus  et  dixit  : 
«  Fili  carissime,  Boamundus  et  Tancredus  mortales  sunt ,  sicuti  alii  omnes ,  nisi  idem 
«  Deus  eorum  valde  diligit  eos  prœ  omnibus  aliis,  et  virtutem  praeliandi  plusquam 
«  aliis  u.quotidie  illis  ministrat.  Nam  Deus  illorum  omnipotens  est;  nomen  ejus, 
«  qui  fecit  cœlum  et  terram,  et  fundavit  maria  et  universa  quae  in  eisspirant,  cujus 
«  sedes  in  cœlo  est12  parata  in  seternum,  cujus  potestas  ubique  est  metuenda.  » 
Dixitque  illi  filius  :  «  Si  ita  est  causa,  cum  eis  praeliari  non13  desinam.  •  Audiens 
itaque  mater  ejus  quod  nullomodo  non  adquiesceret  consiiiis  ejus,  vebementer 
dolens  recessit  retrorsum  in  Aleph  civitate,  deferensque  secum  cuncta  spolia  quae 
conducere  potuit. 

VIII.  Tertia  vero14  diea  armavit  se  Curbaan  et  maxima  pars  Turcorum  cum 
eo,  veneruntque  ad  civitatem  ex  illa  parte  in  qua  castrum  erat.  Nostri  autem  pu- 
tantes  resistere  eis  paraverunt15  bellum  contra  illos.  Sed  tam  magna  fuit  virtus 
illorum  quod  nos  nequivimus  illis  resistere;  volentes  nolentesque  nos  intravimus 

1  In  ea.  k.  In  eos.  c.  —  2  Om.  omnia  d.  —  *Fieret.  a.  —  4  Ideoque  te.  a.  —  5  Remanerem.  a.  —  0  0  caris- 
sime.  d.  —  7  Nonne  sunt.  c.  —  8  Duo  mille  vaccas.  c.  —  9  Porcos.  c.  Om.  et  quod  ipsi  manducant,  etc.  usque 
ad  millia  porcorum.  d.  —  10 Om.  ei  d.  —  11  Plus  aliis.  a.  —  12  Om.  est  a.  —  13  Om.  non  c.  —  l*Namque.  a. 
—  15  Paravimus.  a. 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VI ,  c.  m,  p.  a58. 


«in  duodecim  polorum  signa,  sive  in  sortes  innumeras,  in  eis1  repperi,  quoniam  gens 
«  christiana  nos  ubique  foret  vincenda.  Ideoque2  timeo  valde  dolens,  et  nimis  mœstissima, 
«  ne  ex  te  infelix  ego  remaneam  orbata.  »  Dixitque  illi  Curbalan  :  «  Mater  dulcissima,  die 
«  mihi  omnia,  quœ  in  corde  meo  sunt  incredula.  »  Quae  respondens,  ait  :  «  Hoc  libenter, 
«  carissime,  faciam,  si  scivero3  ea  quae  tibi  sunt  incognita.  »  Cui  ille  dixit  :  «  Non  sunt  igitur 
«  Boamundus  et  Tancredus  Francorum  dii ,  et  non  eos  libérant 4  de  omnium  inimicorum 
persecutione?  »  Responditque  ejus  mater  et  dixit5  :  «  Fili  carissime,  Boamundus  etTan- 
«  credus  mortales  sunt,  sicut  alii  homines;  sed  Deus  illorum  valde  6  diligit  illos  prae  om- 
«  nibus  aliis,  et  virtutem  prseliandi  plus  quam  aliis  quotidie  ministrat  illis.  Nam  Deus  illo- 
«  rum  omnipotens  est;  nomen  ejus7,  qui  fecit  cœlum  et  terram,  qui8  fundavit  maria,  et 
«  universa  quae  in  eis  spirant0,  cujus  sedes  est  in  cœlo10  parata  in  sternum,  cujus  potes- 
«  tas  ubique  est  metuenda.  »  Dixitque  illi  filius  :  «  Si  ita  est  causa ,  cum  eis  praeliari  non 
«  desinam.  »  Audiens  itaque  mater  ejus,  quod  nullo  modo  adquiesceret  ejus  consiiiis11  vehe- 
menter  dolens  recessit  retrorsum  in  Aleph  civitate,  deferens  secum  cuncta  spolia  quae 
conducere  potuit. 

VID.  (x,  8.)  Tertia  vero  die  armavit  se  Curbalan,  et  maxima  pars  Turcorum  cum  eo, 
veneruntque  ad  civitatem  ex  illa  parte,  in  qua  castrum  erat.  Nostri  autem  putantes  resis- 
tere, volentes  nolentesque li  nos13  intravimus14  civitatem;  quibus  fuit  tam  mirabiliter  arcta 

1  In  eos.  h.  —  2  Om.  que  b.  —  3  Si  vero  sciero.  e.  —  4  Liberabant.  e.  —  5  Om.  et  dixit  e.  —  G  Om.  valde  e. 
—  7  Ejus  nomen.  e.  —  8  Et.  b.  —  9  Sunt.  e.  —  10  In  cœlo  est.  e.  —  11  Consiiiis  suis.  e.  —  12  Nolentes 
volentesque.  e.  —  13  Om.  nos  b.  —  14  Intraverant.  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  67  " 

civilatem.  Alii 1  quibus  fuit  tam  mirabiliter  arta  et  angusta  porta,  quod  multi  fue-  a.  1098. 
runt  illic  mortui  oppressione  aliorum.  Interea  alii  pugnabant  extra  civitatem,  alii 
intus  in  quinta  feria  similiter  praeliati  sunt2  per  totum  diem  usque  ad  vesperam. 
In  sexta  vero  feria  similiter  praeliaverunt  per  totum  diem3  occideruntque  multos 
ex  nostris.  In  illo  die  fuit  sauciatus  quidam  probatissimus  miles,  videlicet  nomine 
Arvedus  Tudebovisky  quem  detulerunt  socii  ejus  usque  deorsum  in  civitatem.  Ibique 
fuit  vivus  usque5  in  sabbato,  et  in  ter  nonam  et  sextam  horam  migra  vit  a  saeculo 
vivens  in  Christo,  Corpus  cujus6  sepelivit  Petrus7  quidam  sacerdos,  frater  ejus, 
an  te  occidentalem  portam  beati  Pétri  apostoli,  habens  maximum  timorem  sicuti 
amittendi  caput,  et  omnes  alii  qui  in  civitate  erant.  Omnes  legentes  et  audientes 
deprecamur  ut  dent  elemosinas  et  orationes  dicant  pro  anima  ejus  et  pro  omnium 
defunctorum  animabus  qui8  in  Hierosolymitana  via9  mortui  fuerunt10.  Alia  die11 
Willelmus 12  de  Grentamasnil 13  et  Albericus  frater  ejus,  Yvoque  de  Grentamasnil14, 
et  Willelmus  de  Bernevilla15,  Guido16  Trosellus17,  et  Willelmus  filius  Richardi18, 
et  Lambertus  Pauper,  isti  omnes  timoré  perterriti  de  hestprno  bello  quod  perdu- 
ravit  usque  ad  vesperam*,  nocte  latenter  dimiserunt  se19  per  murum,  fugientes 
pede  contra  mare,  ita  quod  neque  in  manibus  neque  in  pedibus  nihil  aliud  re- 
mansit20 nisi  solummodo  ossa,  multique21  alii22  fugerunt23  cum  illis  quos  nomi- 
nare  nescio.  Venientes  igitur  ad  naves  quae  erant  in  portu24  Sancti  Simeonis,  dixe- 
runt25  nautis  :  «Quid  hic  miseri  statis?  Omnes  vero  nostri  mortui  sunt,  et  nos 

1  Om.  alii  c.  d.  —  2Om.  similiter  prœliati  sunt  a.  —  sOm.  usque  ad  vesperam,  etc.  usque  ad  per  totum 
diem.  d.  —  4  Sic  a.  d.  Tatebovis  c.  omisso  Arvedus,  —  5Om.  usque  a.  —  6  Ejus.  a.  —  7  Om.  Petrus  a.  — 
8  Om.  901  a.  —  9  Ierosolimitania.  a.  —  10  Om.  via  mortui  fuerunt  a.  —  11  Om.  alia  die  c.  —  12  Guilermus.  d. 
Guilelmus.  c.  et  sic  infra.  —  13  GentamasniL  a.  et  sic  infra.  Grantamasnil.  c.  GranmasniL  d.  —  14  Om.  et 

Albericus  de  Grentamasnil  d.  —  x*Bernella.  a.  Bernonvilla.  b.  —  16  Wiso.  c.  —  17  Trusellus.  c.  D.  — 

l*Ricardi.  c.  d.  —  l9Dimissi  sunt  a.  —  20  Pedibus  aliquid  remansit.  d.  —  21  Occultisque.  a.  Multisque.  c.  — 
22  Aliis.  a.  c.  —  23  Fugientibus.  a.  —  24  Ad  portum.  c.  —  25  Dixeruntque.  c. 

*  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VI,  c.  v,  p.  *à*. 


et  angusta  porta,  quod  multi  fuerunt  illic1  mortui  oppressione  aliorum.  Interea  alii  pu- 
gnabant extra  civitatem,  alii  intus,  in  quinta  feria  per  totum2  diem  usque  ad  vesperam. 
In  sexta  vero3  feria  similiter  prœliati  sunt  per  totum  diem,  occideruntque  ex  nostris  multos. 
In  illa  die  fuit  sauciatus  quidam  probatissimus  miles,  videlicet  Arveus  Tudebodus,  quem 
detulerunt  socii  ejus  usque  deorsum  in  civitatem;  ibique  fuit  vivus  usque  in  Sabbato,  et 
inter  nonam  et  sextam  horam  migravit  a  saeculo,  vivens  in  Christo.  Cujus  corpus  sepelivit 
Petrus  quidam  sacerdos,  frater  ejus,  ante  portam  occidentalem  beati  Pétri  apostoli,  habens 
maximum  timorem  sicuti4  caput  amittendi,  et  omnes  alii  qui  in  civitate  erant.  Omnes 
legentes  et  audientes,  deprecamur  ut  dent  eleemosynas  et  orationes,  et  dicant  pro  anima 
ejus  et  pro  omnium  defunctorum  qui  in  Hierosolymitana  via  mortui  fuerunt.  Alia  die 
Guillelmus  de  Guntamasnil5,  et  Albericus,  frater  ejus,  Ivoque  de  Guntamasnil,  et  Guii- 
lelmus  de  Bernavilla6,  Guido  Trassellus 7,  et  Guillelmus,  filius  Richardi,  et  Lambertus 
Pauper;  isti  omnes  timoré  perterriti  de  h'esterno  bello,  quod  perduravit8  usque  ad  ves- 
peram, nocte  latenter  dimiserunt  se  per  murum,  et  fugientes  pede  contra  mare,  ita  quod 
neque  in  manibus  neque  in  pedibus  aliquid  remansit,  nisi  sola  ossa  solummodo9.  Multique 
fugerunt10  alii  cum  illis,  quos  nominare  nescio.  Venientes  igitur  ad  naves  quae  erant  ad 
portum  Sancti  Simeonis,  dixerunt  nautis  :  «  Quid  hic  miseri  statis?  Omnes  enim  mortui 

1  Illic  fuerunt  multi.  e.  • —  2  Totam.  e.  —  3  Om.  vero  e.  —  4  Sicut.  e.  —  5  Grentamasnil  e.  et  sic  infra.  — 
6 Bernonvilla.  e.  —  7  Trosselas.  e.  —  8  Perduraverat.  e.  —  9 Solummodo  ossa  sua.  e.  —  10  Alii  fugerunt.  e. 

9- 


Digitized  by 


Google 


68  PETRI  TUDEBODI  HlSTORlA 

a.  1098.  «  mortem  pene  evasimus,  quia  exercitus  Turicorum  undique  nos  obsedit1  in  civi- 
«  tate2.  »  At  illi  audientes  talia  stabant  stupefacti,  ac  timoré  pertenriti  cucurrérunt3 
statim  in  naves  et  miseront  se  in  mare.  Deinde,  supervenientibus  Turcis,  quos 
invenerunt  occiderunt ,  et  naves  quae  in  alveo  fluminis  erant  remansi  combusserunt u 
igne,  et  apprehenderunt  spolia  eorum.  Nos  deniquë,  qui  remahsimus  in  .civitate5 
nequivimus  sufiFerre  pondus  neque  arma  illorum  qui  erant  in  castrum6.  Fecimus 
murum  inter  nos  et  illos  quem  vigilabamus  dieque7  nocteque8.  Interdum  tan  ta 
oppression^  fuimus  oppressi,  quatinus  equos  et  a  si  nos  manducabamus.  Alia  parte 
fuimus  in  maiimo  terrore  Turcorum ,  ita  quod  multi  nostrorum  majorum  volebant 
fugere  nocte,  sicuti  alii  fecerunt. 

IX.  Quadam  autem9  die,  stantibus  nostris  majoribus  sursum  in  montanea 
ante  castellum  tristibusacdolentibus,  nescientibus10  quid  facere  debuisssent,  venit 
quidam  sacerdos,  cui  nomen  Stephanûs,  ànte  eos*  et11  dixit  :  «  Seniores,  si  vobis 
«placet,  quamdam  audite  rem,  quam  ego  vidi.  Dum12  in  bac  nocte  jacerem  in 
«  ecclesia  Sanctae  Mariae,  matris  Domini  nostri  Ihesu  Christi,  apparuit  ante  me  Sal- 
«  vator  mundi  simul  cum  sua  génitrice  Maria  et  beato  Petro,  apostolorum  prin- 
«  cipe,  stetitque  ante  me  Dominus,  et  dixit  mihi  :  Stéphane,  agnoscis  me?  Cui  ego 
«  respondi  :  Non.  In  his  itaque  dictis  apparuit  intégra  crux  in  capite  ejus.  Iterum 
tergo13  interrogavit  me  Dominus  dicens  :  Stéphane,  adkuc  agnoscis 14  me?  Cui  ego 
«respondi15  :  Te  ego16  alio  modo  non  agnosco  nisi  quia11  crucem  in  capite  cerno  tuo, 
«  sicuti  Salvatori  nostro.  Dominusque  dixit18  mihi  :  Ego  sum.  Tune  statim  cecidi  ad 
«  pedes  ejus  lacrymando,  rogansque  humiliter  eum  ut  nobis  subveniret  in  obses- 

1  Eos  obsedit.  a.  Obsedivit.  c.  Obsédant,  d.  —  2  In  civitatem.  d.  —  3  Concurrerunt.  d.  —  4  Comburerunt.  a. 

—  5  Om.  in  civitate  a.  —  8Om.  q ai  erant  in  castrum  a.  —  7  Om.  que  a.  —  8  Die  et  nocte.  c.  —  0  Namque.  c. 

—  10  Tristes  ac  dolentes  ac  nescientes.  a.  —  11  Om.  et  c.  —  12  Dam  vero.  a.  —  l9Igitar.  c.  —  l*Cognoscis.  a. 

—  15  Cui  dixi.  a.  —  16  Itaque.  a.  —  17  Nisi  ut.  a.  —  18  Dominus  dixitque.  a. 


«  sunt,  et  nos  mortem  pene  evasîmus,  quia  exercitus  Turcorum  undique  obsedit  nos  in 
«  civitate.  »  At  illi  audientes  lalia,  stabant  stupefacti  et  timoré  perterriti,  et  concurrerunt 
statim 1  in  naves  et  miserunt  se  in  mare.  Deinde ,  supervenientibus  Turcis,  quos  invenerunt 
occiderunt,  et  naves,  quae  in  alveo  fluminis  erant  remansœ,  combusserunt  igne,  et  appre- 
henderunt spolia  eorum.  Nos  denique  qui  remansimus  in  civitate2,  nequivimus  ferre  pon- 
dus, neque  arma  illorum  quj  erant  in  castrum,  fecimusque  murum  inter  nos  et  illos  quem3 
vigilabant  die  et  nocte.  Interdum  tanta  oppressione  fuimus  oppressi,  quatinus  equos  et 
asinos  manducabamus4.  Alia  parte  fuimus  in  maximo  terrore  Turcorum,  ita  quod  multi 
majorum  nostrorum  volebant  fugere  nocte ,  sicut  alii  fecerunt. 

IX.  (x,  9.)  Quadam  vero  die,  stantibus  nostris  majoribus  in  montanea  sursum  ante  cas- 
tellum ,  tristibus  ac  dolentibus,  nescientibus  quid  debuissent  facere ,  venit  quidam  sacerdos, 
cui  nomen  Stephanus,  ad  eos,  et  dixit  eis  :  «  Seniores ,  si  vobis  placet,  quamdam  rem  audite5 
«  quam  ego  vidi.  Dum  in  hac  nocte  jacerem  in  ecclesia  Sanctae  Maris,  matris  Domini  nostri 
«  Jesu  Christi,  apparuit  mihi  Salvator  mundi  simul6  cum  sua  génitrice  Maria  et  beato  Petro, 
«  apostolorum  principe,  stetitque  ante  me  Dominus  et  dixit  mihi  :  Stéphane,  agnoscis  me1? 
«  In  his  namque  dictis  apparuit  intégra  crux  in  capite  ejus.  Interrogavit  me  iterum  Do- 
«  minus,  dicens  :  Stéphane,  adhac  agnoscis  me?  Cui  ego  respondi8  :  Te  ego  alio  modo  non 
«  agnosco,  nisi  quia  crucem  in  capite  tuo  cerno,  sicuti9  Salvatori  nostro.  Dominusque  dixit 
«  mihi  :  Ego  sum.  Tune  statim  cecidi  ad  pedes  ejus  lacrymando  ïogans  humiliter  eum10  ut 

1  Om.  statim  e.  —  2  Om.  in  civitate  e.  —  3  Qui.  e.  —  4  Mandacaremus.  e.  —  5  Audite  rem  aliquam.  e.  — 
6Om.  limai  e.  — 7  Dein.de  insérant  b.  b.  Cui  ego  respondi,  quod  sine  dubio  hoc  loco  erat  omittendum.  — 
8  Verba  In  his  namque  dictis  Cui  ego  respondi  in  e.  desiderantur.  —  9  Sicut.  b.  —  10  Om.  eum  e. 


Digitized  by 


T 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITiNERE.  69 

«sione  illius  exsecratae  gentis  quae  tenebat  nos  inclusos  in  civitate.  Responditque    A.  1098. 

«  mihi  Dominus  :  Bene  adjavi1  vos  et  bene  adjuvabo.  Ego  vero  vobis  permisi*  habere  Ni- 

«  cheam  civitatem  et  omnia  devincere  bella.  Et  condaxi  vos  risque  hue  et  condolui  vestrœ 

«  miseriez  quarn*  pafsifuistis  in  Antiochiœ  obsessione.  Et  modo11  in  opportuno  auxïlio  ad 

«  maximum  succursum  misi  vos  sanos  et  incolumes  intra  civitatem.  Sed  mnltam  ptâvam* 

«remfaciunt  multi  Christiani  eo  quod  jacent  cum  paganis  muliçribus,  unde  immensus 

«  fetor  ascendit  in  cœlum.  Tune  aima  virgo  Maria  et  beatus  Petrus  apostolus  cecide- 

«  runt  ante  pedes  ejus  rogantes  et  deprecantes6  eum  ut  suum  in  hac  angustia  ma- 

«  nentem  populum  adjuvet7,  dicentes  :  Domine,  per  multa  tempora  tenait  paganorum 

«  gens  ecclesias  nostras*,  in  quibus  multa9  ineffabilia  mala  faciebant.  Modo  vero  a  Chris- 

*tianis  expulsi  sunt  inimici10,  unde  angeli  lœtantur  in  cœlis.  Et  iterum  dixit  mihi11 

«  Dominus  :  Stéphane,  vade  et  die 12  populo  meo  ut  revertatur™  ad  me  et  ego  revertar  ad 

«  illum,  et  infralk  quinque  dites  mandabo15  ei  maximum  adjutorium16,  et  quotidie  decantet  : 

«Congregati  sunt1  per11  totum  exercitum1*,  et  accipiant  pœnitentias,  et  nudis  pedibut 

*  faciant  processiones  per  ecclesias ,  et  pauperibus  dent  elemosinas,  et  faciant  presbyteris 

«  missas  cantare19  et  sint  communicati  corpore  et  sanguine  Christi.  Et  sic  incipiant  bellum, 

*et  ego  dabo  eis  adjutorium  beatum  Georgium  et  Theodorum  et  Demetrium  et  omnes 

«  peregrinos  qui  in  ista  via  fuerunt  mortui  Hierosolymitana.  Ista  mihi  dixit  Dominus. 

«  Et,  o  seniores,  si  hoc  non  creditis  esse  verum,  sinite  modo  me  in  hanc  majorem 

«turrim  scandere20,  mittamque  me  deorsum.  Si  vero  ero  sanus  et  incolumis, 

1  Adjuvavi.  a.  —  *  Vobis  promisi.  d.  —  *Qaœ.  a.  —  4£t  nemo.  d.  —  5  Maltam  parvam.  d.  —  6  Om.  et 
deprecantes  a.  —  1  Adjuvaret.  c.  d.  —  8  Vestras.  d.  —  9  Multa  et.  c.  d.  —  10  Inimici  sui.  c.  d.  —  11  Mihi 
dixit.  c.  —  12  Ergo  die.  a.  — 13  Convertatar.  a.  —  14  Usque  ad.  a.  —  15  Mittam.  c.  d.  —  16  Ejus  adjutorium.  d. 
—  17  Om.  per  d.  —  18  Totum  perversum.  c.  —  19  Celebrare.  d.  —  *°Ascendere.  c. 

•  Ps.  xlvii  ,  5. 


nobis  subveniret1  in  obsessione3  illius  exsecratœ  gentis,  quae  tenebat  pos  inclusos  in  civi- 
tate. Responditque  mihi  Dominus  :  Bene  adjuvavi  vos*  et  bene  adjûvabo.  Ego  vero  permisi 
vos  habere  Nicœam  civitatem,  et  omnia  devincens  bella*  condaxi  vos  usque  hue,  condolui  vestrœ 
miseriœ,  quant  passif aistis  in  Antiochiœ  obsessione*.  Et  modo  in  opportuno  auxïlio  ad  maximum 
succursum  misi  vos  sanos  et  incolumes  intra  civitatem.  Sed  multum  pravam  rem  faciant*  multi 
Christiani,  eo  quod  jacent  cum  paganis  mulieribus,  unde  immensus  fœtor  ascendit  in  cœlum. 
Tune  aima  Virgo  Maria  et  beatus  Petrus  apostolus  ceciderunt  ante  pedes  ejus,  rogantes  et 
deprecantes  ut  suum  in  hac  angustia  ipanentem  adjuVet  populum,  dicentes  :  Domine,  per 
multa  tempora  tenait  paganorum  gens  ecclesias  nostras,  in  quibus  multa  et  ineffabilia  mala  facie- 
bant. Modo  vero  a  Chrislianis1  expulsis  inimicis,  tui  angeli  lœtantur  in  cœlis.  Et  iterum  dixit 
mihi  Dominus  :  Stéphane,  vade,  et  die  populo  meo  ut  revertatur  ad  me,  et  ego  revertqr  ad 
illum;  et  infra  quinque  dies  mittam  ei  maximum*  adjutorium,  et  quotidie  decuntet  :  Congregati 

SUNT  INIMICI  NOSTRI  ET  GLORIANTUR  IN  VIRTUTE  SUA  CONTERERE  FORTITUDINEM  ILLORUM9,  CUm 

versu.  Et  accipiant  pœnitentias,  et  nudis  pedibus  faciant  processiones  per  ecclesias,  et  paupe- 
ribus dent  eleemosinas,  et  faciant  missas  presbyteris  celebrare,  et  sint  communicati  corpore  et 
sanguine  Christi.  Et  sic  incipiant  bellum,  et  ego  dabo10  eis  adjutorium  beatum  Georgium  et  Theo- 
dorum, et  Demitrium11,  et  omnes12  peregrinos  qui  istu  via  mortui  fuerunt  Hierosolymitana.  Ista 
mihi  dixit  Dominus.  Et,  o19  Seniores,  si  hoc  non  creditis  verum  esse,  sinite  me  modo  in 
hanc14  majorem  turrim  scandere,  mittamque  me  deorsum;  si  fuero15  salvus  et  incolumis, 

1  Subveniret  nobis.  B.  — .  2  Opprestione.  e.  —  3  Adjavi.  e.  —  4  Et  b.  Ego.  e.  —  5  Obsidione.  e.  —  6  Fa- 
cientes.  e.  —  7  Vero  Christiani.  e.  —  8  Magnum,  b.  —  9  Om.  inimici  nostri,  etc.  usque  ad  illorum  e.  — 
10 Mittam.  b.  —  11  Demetrium.  b.  —  12  Om.  omnes  e.  —  13 Et  omnes.  e.  —  14  Om.  hanc  e.  —  15  Vero.  b. 


Digitized  by 


Google 


70  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1098.  «credatis  hoc  esse  verum;  si1  autem  ullam  laesionem  fuero  passus,  décolla  te  me 
«aut  in  ignem  projicite.  »  Tune  Podiensis  episcopus  prohibuit,  et  jussit  afferri 
Evangelia  et  crucem,  et  fecit  eum  jurare*  illud  esse3  verum.  Postea  conciliati* 
sunt  omnes  nostri  majores  in  illa  hora5  ut  jurarent6  quod  nullus  illorum  fugeret 
de  civitate  quamdiu  vivi  fuissent  neque  per  mortem  neque  per  vitam.  Primus 
dicitur  jurasse  Boamundus,  deinde  Raimundus,  cornes  Sancti  jEgidii,  et  Rotbertus 
Normannus,  et  dux  Godefredus,  et  Rotbertus,  cornes  Flandrensis7,  et  alii  senio- 
res8.  Tancredus  itaque  juravit  tali  modo,  ac  promisit  quamdiu  secum  quadraginta 
milites  haberet,  quod9  non  solum  ex  illa  civitate,  sed  etiam  ab  Hierosolymitano 
itinere  non  esset  reversurus.  Unde  nimis  exsultavit 10  omnis  Christianorum  exer- 
citus,  hoc  audiens  sacramentum. 

X.  Erat  autem  ibi  quidam  peregrinus  de  exercitu  nostro  Petrus  Bartholomeus 
nomine,  cui  apparuit  sanctus  Andréas  apostolus,  antequam  civitatem  intraremus, 
dicens  :  «Quid  agis,  bone  vir?»  Cui  ille  respondit  :  «  Tu  quis  es?»  Dixit  ei  apo- 
stolus: «Ego  sum  Andréas  apostolus.  Noscas,  fîli,  quia  dum  villam  intraveritis, 
«vade  ad  ecclesiam  beati  Pétri  apostoli ll,  ibique  invenies  lanceam  Salvatoris 
«  nostri  Ihesu  Christi,  ex  qua  dum  penderet  in  crucis12  patibulo  vulneratus  fuit.  » 
Haec  omnia  dicente  apostolo,  continuo  recessit.  Ipse  autem  timens  revelare  consi- 
Hum  apostoli,  noluit  indicare  hominibus  nostris,  scilicet  peregrinis.  yEstimabat 
autem  se  visum  vidisse13.  Alia  vice  quoque  venit  ad  eum  sanctus  Andréas  dicens  : 
«Quare  non  dixisti  peregrinis  quod  tibi  prœcepi 14  ?  »  Et  ille  respondit  ad  eum  : 
«Domine,  quis  hoc  crediderit?»  In  illa  vero  hora  accepit  eum  sanctus  Andréas, 

'5m.  a.  —  2Om.jurare  c.  —  5Om.  esse  a.  —  4  Consiliati.  a.  d.  —  5  Jn  illam  horam.  d.  —  6  Jurassent 
c.d.  —  7  Dicitur  jurasse  Boamundus,  et  dux  Godefredus,  et  Rotbertus  cornes  Flandrensis.  A.  —  8  Et  plures 
seniores.  c.  —  9  Om.  quod  a.  —  10  Exaltatas  est  a.  Exaltata  est  c.  —  11  Om.  apostoli  a.  —  12  Dam  in  crucis 
pendens.  A.  c.  —  13  Videre.  a.  c.  —  14  Prœcepimus.  c. 


•  credatis  hoc  esse  verum.  Si  autem  ullam  laesionem  fuero  passus,  decollate  me  et  in  ignem 
«  projicite.  »  Tune  Podiensis  episcopus  prohihuit  et1  jussit  afferri  Evangelia  et  crucem  et 
fecit  eum2  jurare  illud  esse  verum.  Postea  consiliati  sunt  omnes  nostri  majores  in  illa 
hora,  ut  jurassent  quod  nullus  illorum  fugeret  de  civitate  quamdiu  vivi  fuissent,  neque 
per  mortem  neque  per  vitam.  Primus  dicitur  jurasse  Boamundus,  deinde  Raimundus3, 
cornes  Sancti  jEgidii,  et  Rotbertus  Normannus,  et  dux  Godefredus,  et  Rotbertus,  cornes 
Flandrensis4  et  alii  seniores.  Tancredus  juravit  tali  modo  ac  promisit,  quamdiu  secum 
quadraginta  milites  haberet,  quod' non  solum  ex  illa  civitate,  sed  etiam  ab  Hierosolymitano 
itinere  non  esset  reversurus.  Unde  nimis  exsultavit  omnis  Christianorum5  exercitus. 

X.  (x,  10.)  Erat  autem  ibi  quidam  peregrinus  de  exercitu  nostro,  Petrus  Bartholomeus 
nomine,  cui  apparuit  sanctus  Andréas  apostolus,  antequam  civitatem  intraremus,  dicens  : 
«  Quid  agis,  bone  vir?  »Cui  ille  respondit  :  «  Tu  quis  es?  »  Dixit  ei  apostolus  :  «  Ego  sum  An- 
«  dreas  apostolus.  Noscas,  fili,  quia,  dum  in  villam6 intraVeris,  vade  ad  ecclesiam  beati  Pétri7 
«  apostoli ,  ibique  invenies  lanceam  Salvatoris  nostri  Ihesu  Christi ,  ex  qua  dum  in  crucis  pen- 
«  deret  patibulo  vulneratus  luit.  »  Haec  omnia  dicente  apostolo,  continuo  recessit.  Ipse  autem 
timens8  revelare  consilium  apostoli ,  noluit  indicare  hominibus  nostris9,  scilicet  peregrinis. 
yEstimabat  autem  se  visum  visisse10.  Alia  quoque  vice  apparuit  iterum11  sanctus  Andréas, 
dicens  ei  :  «  Quare  non  dixisti  peregrinis  quod  tibi  prœcepi?  »  Et  ille  respondit12  ad  eum  : 

•  Domine,  quis  hoc  crediderit?  »  In  illa  vero  hora  accepit  eum  sanctus  Andréas  et  portavit 

1  Om.  prohibuit  et  b.  —  2  Om.  eum  b.  —  3  Om.  Raimundus  e.  —  4  Flandriœ.  b.  —  5  Christianus.  b. 
—  6  Dam  villam.  b.  —  7  Om.  Pétri  b.  —  8Om.  timens  b.  —  9  Nostris  hominibus.  b.  —  10  Videre.  b.  — 
11  Om.  iterum  b.  —  12  Et  dixit.  b. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITÀNO  ITINERE  ?1 
et  portavit  eum  in  civitatem  usque  ad  locum  ubi  lancea  erat  recondita  in  terra,  a.  1098. 
Eo  vidente,  abstraxit  Andréas  apostolus1  lanceam  de  terra,  et  misit  in  manibus 
suis  dicens  :  «  Haec  est  lancea  Domini  nostri  Ihesu  Christi2,  quam  ego  misi  hic  et 
•  frater  meus  apostolus  Petrus.  •  Eo  vidente,  misit  eam  ibidem,  et  dixit  Petro  pos- 
tea  :  «  Revertere  ad  exercitum.  »  Cui  ille  respondit  :  «  Domine,  quomodo  possum 
«ire,  nam  Turci  supra  muros  civitatis  sunt,  qui,  postquam  viderint  me  illico 
«  occident?  »  Cui  respondit  apostolus  :  «  Vade,  ne  timeas.  »  Tune  Petrus  cœpit  exire 
de  civitate,  videntibus  Turcis,  nihilque  ei  dixerunt. 

XL  Turci  namque  qui  erant  seorsum  in  castello  tam  mirabiliter  coangustabant 
nos3,  quod  quadam  die  incluserunt  très  milites  ex  nostris  in  quadam  turre  quae 
erat  ante  castrum4.  Exierunt  namque  Gentiles  et  irruerunt  super  illos  tam  acriter 
quod  ilii  nequibant  jam  sufferre  virtutem  illorum5.  Duo6  ex  illis7  exierunt  de 
turre  vulnerati,  et  tertius  per  totam  diem  viriliter8  defendebat  se  de  Turcorum 
invasione  ita  prudentissime,  quod  in  die  illa  duos  Turcos  stravit  super  aditum 
mûri9  cum  cœsa  hasta;  nam10  très  hastas  detruncaverunt  ei11  die  illa  in  manibus 
suis.  Erat  nomen  ei  Hugo  lo  Forsenet12  de  exercitu  Godefredi  de  Monte  Sca- 
bioso13.  Videns  autem  Boamundus  et  Tancredus  quod  nullatenus  potuissent  con- 
ducere  gentem  sursum  in  montanea  ante  castelium  ad  bellum,  sed  erant  inclusi 
in  domibus  timentes  aiii  famé,  alii  timoré  Turcorum,  inde  nimis  iratus  fuit14. 
Jussit  namque 15  confestim  mittere  ignem  in  civitatem  in  illa  parte  in  qua  Cas- 
siani  amiraiii  erat  palatium 16.  Videntes  vero 17  illi  qui  erant  in  civitate  ignem 

1  Oui.  apostolat  a.  —  *  Om.  Ikesu  Ckristi  d.  —  3  Nostros.  c.  d.  —  4  forant  castrant,  d.  —  5  Eormm.  c.  d. 

—  0  Duo  vero.  d.  —  7  Ex  eis.  c.  D.  —  8  Viriliter  per  totam  diem.  d.  —  9  Om.  saper  aditum  mari  d.  — 
10  Om.  nam  c.  d.  —  11  Illi.  c  d.  —  12  Li  Forsenet.  d.  Lo  Forsenes.  c.  —  13  Monte  Caioso.  k.  Cabioso.  d. 

—  lkIrati  sont.  c.  p.  —  15 Namque  Boamandas.  t>.  —  lftOm.  palatium  a.  —  17  Enim.  a.  Etiam.  c. 


eum  in  civitate  usque  ad  locum  ubi  lancea  erat  recondita  in  terra.  Eo  vidente,  abstraxit 
sanctus  Andréas  apostolus  lanceam  de  terra  et  misit  in  manibus  suis1,  dicens  :  «  Haec  est 
«  lancea  Domini  Ihesu  Christi,  quam  misi  hic,  et  frater  mens  apostolus  Petrus.  »Eo  vidente, 
misit  eam  ibidem  et  dixit  Petro  postea  :  «  Revertere  ad  exercitum.  •  Cui  ille  respondit  : 
«Domine,  quomodo  possum  ire?  Jam  Turci  sunt  supra9  muros  civitatis,  qui,  postquam 
«  audierint  me,  illico  occident  me.  »  Cui  respondit  Apostolus  :  «  Vade,  ne  timeas.  »  Tune 
Petrus  exire  cœpit  de  civitate,  videntibus  cunctis  Turcis,  nihilque  ei  dixerunt. 

XI.  (x,  n.)  Turci  namque  qui  erant  in  castello  seorsum  tam  mirabiliter  coangustabant 
nostros,  quod  quadam  die  incluserunt  très  milites  ex  nostris  in  quadam  turre  quae  erat  ante 
eorum  castrum.  Exierunt  namque  Gentiles,  et  irruerunt  super  illos  tam  acriter  quod  illi 
nequibant  sufferre  virtutem  eorum.  Duo  vero  ex  eis  exierunt  de  turre3  vulnerati,  et  tertius 
viriliter  per  totura4  diem  defendebat  se  de  Turcorum  invasione  ita  prudentissime,  quod 
in  illa  die  duos5  Turcos  stravit6  super  aditum  mûri  cum  caesa  hasta.  Très  hastas  detrunca- 
verunt illi  die  illa  in  manibus  suis.  Erat  autem  nomen  ejus  Hugo  lo  Forsenet  de  exercitu 
Goffiredi  de  Monte  Scabioso. 

Hic  jussit  Boamanius  igne  civitatem  accendere.  —  Videns7  autem  Boamundus  et  Tancredus 
quod  nullatenus  potuissent  conducere  gentem  sursum  in  montanea  ante  castelium8  ad  bel- 
lum, sed  erant  inclusi  in  domibus,  timentes  alii  famé,  alii  timoré  Turcorum,  nimis  irati 
fuerunt.  Jussit  itaque  Boamundus  confestim  mittere  ignem  in  civitatem,  in  illa  parte  qua9 
erat  Cassiani  amiraiii  palatium.  Videntes  vero  illi  qui  erant  in  civitate  ignem  ardere,  et  in 

1  Om.  sais  b.  —  2  Saper,  i.  —  3Ora.  de  turre  i.  —  4  Totam.  e.  —  5  Om.  duos  e.  —  6Straverit.  e.  — 
7  Videntes.  e.  —  8  Castrum.  e.  —  9  In  qua.  b. 


Digitized  by 


Google 


72 


PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 


a.  1098.  ardere  et  ventum  surgere,  dereliquerunt  domos  et  simul  cum  suis  spoliis  fugie- 
bant, alii  in  montauea1  an  te  castellum,  alii  ad  portam  comitis  Sancti  iEgidii, 
alii  ad  portam  ducisGodefredi,  et  sic  unusquisque  ad  suamgentem.  Tune2  Boa- 
mundus  contristatus  fuit  valde  timens  quod  ecclesias  Sancti  Pétri  et  Sanctae 
Mariae  ardèrent,  quia  hic  ignis  perduravit  a  tertia  hora  usque  ad  mediam  noctem. 
Tamen  fuerunt  crematae  duo  millia  inter  ecclesias  et  domos.  Veniente  autem  média 
nocte,  cessavit  ventus  et  cecidit  ignis.  Itaque  Turci3  habitantes  in  castello  intra 
civitatem  bellabant4  nobiscum  die  ac  nocte,  ita  quod  nihil  aliud  disseparabat5 
nos6  nisi  arma.  Aliquando  exiebant  cum  illis  quatuor  amiralii  qui  erant  omnes 
cooperti  auro  et  equi  eorum  similiter  usque  ad  juncturam  genuum,  qui  amiralii 
conducebant  eos.  Videntes  hoc  nostri  quod  non  potuissent7  diu  pati,  quoniam 
qui  habebat  panem  non  licebat  manducare,  et  qui  habebat  aquam  non  licebat 
bibere.  Tune  nostri  fecerunt  murum  inter  nos  et8  illos  in  montanea ,  et  aedifica- 
verunt  quasi  castellum  et  machinam  ut9  securi  fuissent. 

XII.  Alia  vero  pars  Turcorum  hospitata  fuit  circa  civitatem  in  una  valle  ex  alia 
parte.  Nocte  quippe  veniente,  ignis  de  cœlo  apparuit  ab  occidente  et  cecidit  inter 
Turcorum  exercitus.  Unde  multum  mirati  sunt10  Turci  et  nostri.  Mane  autem  facto, 
tremefacti  Turci  fuerunt.  Fugiebant11  omnes  hue  et  illuc  propter12  ignis  timorem. 
Tamen  obsederunt  nos  ita  circa  civitatem  quod  nullus  nostrorum  audebat  exire13 
aut  intrare14  nisi  nocte  furtim.  Ita  vero  eramus  obsessi  et  oppressi15  ab  aliis16  pa- 
ganis,  inimicis  Dei  et  sanctae  Christianitatis,  qui  fuerunt  numéro  trecenti  sexaginta 

1  In  montaneam.  d.  —  2  Om.  tune  à.  c.  —  3  Om.  Turci  d.  —  4  Bellantes.  a.  Habitantes  bellantes.  c.  — 
5  Disparabat.  a.  —  6Om.  nos  a.  c.  —  7  Potuerunt.  a.  —  8Om.  nos  et  a.  c.  —  9Om.  ut  d.  —  l0Mirantur. 
a.  c.  —  11  Et  fugiebant  d.  —  12  Per.  a.  c.  —  15  Om.  auod  nullus  nostrorum  audebat  exire  d.  —  14  Sic  d. 
Circa  civitatem  audebat  exire  aut  intrare.  a.  —  15;  Eramus  oppressi  et  territi.  b.  —  16  Illis.  d. 


tantum  surgere,  dereliquerunt1  domos,  et  simul  cum  spoliis  fugiebant  in  montaneam,  alii 
ante  castellum 2,  alii  ante  portam  comitis  Sancti  jEgidii,  alii  ad 3  portam  ducis  Godefredi, 
et  sic  unusquisque  ad  suam  gentem.  Tune  Boamundus  contristatus  est  valde,  timens  quod 
ecclesia  Sancti  Pétri  et  ecclesia  Sanctae  Mariae  ardèrent,  quia  ignis  perduravit  a  tertia  usque 
ad  mediam  noctem.  Tamen  fuerunt  crematae  tam  ecclesiae  quam  domus  duo  millia. 
Veniente  autem  média  nocte ,  cessavit  ventus  et  cecidit  ignis.  Itaque  Turci  habitantes  in 
castello,  intra  civitatem  bellabant  nobiscum  die  ac  nocte,  quod  nihil  aliud  disseparabat 
nos  nisi  arma.  Aliquando  exiebant  cum  aliis  quatuor  amiralii4,  qui  erant  omnes  cooperti 
auro,  et  equi  eorum  similiter  usque  ad  juncturam  genuum,  qui  amiralii  conducebant 
eos.  Videntes  hoc  nostri  quod  non  potuissent  diu  pati,  quoniam  qui  habebat  panem  non 
licebat  manducare ,  et  qui  habebat  aquam  non  licebat  bibere.  Tune  nostri  fecerunt 
murum  inter  nos  et  montaneam ,  et  aedificaverunt  quasi  castellum  et  machinas  ut  securi 
fuissent. 

XII.  (x,  12.)  Alia  vero  pars  Turcorum  hospitata  fuit  circa  civitatem  in  una  valle  ex  alia 
parte.  Nocte  quippe5  veniente,  venit  ignis  de  cœlo.  Apparuit6  ab  occidente  et  cecidit  intra 
Turcorum  exerçitus,  unde  multum  mirati  sunt  Turci  et  nostri.  Mané  autem  facto,  Turci 
tremefacti7  fuerunt  et  fugiebant  hue  et  illuc  propter  ignis  timorem.  Tamen  obsederunt 
nos  ita  circa  civitatem,  quod  nullus  nostrorum  audebat  exire  civitatem  aut  intrare,  nisi 
nocte  furtim.  Ita  vero  eramus  oppressi  et  ab  aliis8  paganis  inimicis  obsessi9  et  sanctae  Chris- 
tianitatis inimicis,  qui  fuerunt  numéro  trecenti  sexaginta  quinque  millia,  excepto  amiralio 

1  Dimiserunt  e.  —  2  Castrum.  e.  —  3  Ante.  e.  —  4  Ammiralii.  e.  sic  et  infra.  —  5  Quoque.  e.  —  6  Qui 
apparuit  e.  —  7  Tremefacti  Turci.  e.  —  *Ab  illis.  e.  —  9  Ita  obsessi.  e. 


Digitized  by 


Google 


DE  HIEROSOLYMITANO  1TINERE.  73 

quinque  millia,  excepto  amiralio  Hierosolymitano  qui  fuit  cum  eis  cum  sua  gente,  a.  1098. 
et  rege1  Damasci  qui2  advenit  cum  sua  gente;  et  rex  quoque  de  Aleph  civitate3 
venit4  similiter.  Isti  ergo5  profani  inimici  Dei  ita  tenebant  nos  inclusos  in  civi- 
tate6 Antiochiae,  quod  multi  nostrorum7  fuerunt  mortui  famé,  quoniam  parvus 
panis  vendebatur8  uno  bisantio  aureo9.  Et  de  vino  non  loquar,  uquen  grasinl0\ 
id  est  non  vinuin.  Unam  gallinam  vendebant  quindecim  solidis11,  unum  ovum 
duobus  solidis12,  unam  nucem  uno  denario13,  très  fabas  vel  quatuor  uno  denario1*, 
parvam  capreain  sexaginta  solidis15,  ventrem  unius  capreae  quinque  solidis16,  et 
caudam  unius  arietis  tribus  solidis17  et  novem  denariis18,  et  linguam  unius  cameli, 
quae  est  parva,  quatuor  solidis19-  Carnem  equorum  et  asinorum  manducabant  et 
vendebant,  Folia  fici 20  et  vitis  et  arborum  coquebant  in  aqua  et  manducabant. 
Alii  coria equorum  et  asinorum,  et  camelorum,atquebouin,  sive  bufalorum,  sicca 
sex  annorum  vel21  quinque,  mittebant  in  aquam  duas  noctes  et  unam  diem22  tem- 
perare,  postea  decoquebant  et  manducabant  Istas  anxietateset  multas23  angustias, 
quas  nominare  nequeo,  passi  sumus  pro  Christi  nomine  et  pro  Sancti  Sepulcbri 
via  liberanda2*.  Taies25  ergo26  tribulationes  et  famés  atque  timorés27  passi  sunt28 
servi  Dei  per  viginti  sex  dies,  unde  sit  benedictus  per  omnia  saecula  saeculorum. 
Amen 29. 

1  Rex.  a.  c.  —  2Om.  7111  a.  c.  —  3  Et  rex  Aleph  civitatis.  a.  Et  rex  de  Aleph  civitate.  c.  —  4Om. 
venit  a.  —  5  Is tique,  a.  c.  —  6  In  civitatem.  d.  —  7Oni.  nostrorum  c.  d.  —  8Om.  vendebatar.  a.  —  9  Unam 
hisantiam  aartum.  a.  c.  —  l0Unquen  grasin.  a.  c.  —  11  Solidos.  a.  c.  —  12  Duos  solidos.  a.  c.  —  l*Unum 
denarium.  a.  c.  —  14  Unum  denarium,  a.  c.  —  15 Solidos.  a.  c.  —  16  Duos  (quinque.  c.)  solidos.  a.  c.  — 
17  Très  solidos.  a.  c.  —  18  Novem  denarios.  a.  c.  —  19  Solidos.  a.  —  20  Ficis.  A.  Fisci.  c.  —  21  Annis  vel.  d. 
—  22  Duobus  noctibus  et  una  die.  d.  —  23  Et  alias  multas.  c.  —  24  Deliberanda.  a.  c.  —  25  Talem.  c.  d.  — 

26  Quoque.  —  27  Tribulationem  et  famem  atque  timorem.  d.  —  28  Passi  sumus.  a.  —  29Verba  unde  Amen 

om.  A.  D. 

"  Grace,  sive  potius  romaice  :  oint  9fv  xpcurh  (id  est  xpcuriov),  non  erat  vinum. 


Hierosolymitano,  qui  luit  cum  eis  cum  sua  gente.  Rex  quoque  venit  similiter  de  Aleph 
civitate.  Isti  vero  profani  inimici  Dei  ita  tenebant  nos  inclusos1  in  civitatem  Antiochiae, 
quod  multi  mortui  fuerunt  famé,  quoniam  parvus  panis  vendebatur  uno  bisantio  aureo, 
et2  de  vino  non  loquar,  utqaem  grassim*,  id  est  non  vinum.  Unam  gallinam  vendebant4  quin- 
decim solidos,  unum  ovum  duos  solidos5,  unam  nucem  unum  denarium6,  très  favas  vel 
quatuor  unum  denarium,  parvam  capream  lx  solidos  et  viiii  denarios,  et  linguam  unius 
cameli ;  quae  est  parva,  quatuor  solidos.  Carnem  equorum  et  asinorum  manducabant  et 
vendebant.  Folia  fici  et  vitis7  et  arborum  coquebant  in  aqua  et  manducabant.  Alii  coria 
equorum  et  asinorum,  et  camelorum,  et  boum,  sive  bufalorum,  sicca  vi  annos  vel  quin- 
que, mittebant  in  aqua  duabus  noctibus  et  uno  die  obtemperare;  postea  decoquebant  et 
manducabant.  Istas  anxietatcs  et  multas  angustias,  quas  nominare  nequeo,  passi  fuimus 
pro  Christi  nomine  et  pro  Sancti  Sepulchri  via  iiberanda.  Taies  ergo  tribulationes  et  famés 
atque  timorés  passi  sunt  servi  Dei  per  viginti  sex  dies. 

1Om.  nos  inclusos  b.  —  2Om.  el  e.  —  *Grassem.  e.  —  4  Oui.  vendebant  e.  —  5  Duobus  solidis.  e.  — 
0  Uno  denario.  b.  —  1  Ficis  vitis.  e. 


m.  10 


Digitized  by 


Google 


74 


THEMA  XL 

I.  Imprudens itaque  Stephanus1,  Carnotensis1  cornes,  qui  êrât  capot  nostforum, 
quem  omnes  nostri  majores  elegerant  ut  esset  nostrorum  ductor,  maxima  fiugeos 
se  infirmitate,  priusquam  Antiochia  foret  capta5,  turpiter  recessit  in  âlio  Castro 
quod  vocatur  Alexandretab.  Nos  itaque  quotidie  praestolabamur3  eut»,  quatinus 
subveniret  nobis  in  adjutorio,  qui  eramus  inclusi  in  civitate4,  salutifero  carentes 
auxilio.  At  ille,  postquam  audivit  gentem  Turcorum  circumcingentem  atque 
obsidentem  nos  in  civitate5,  latenter  ascendit  super  proximam  montaneam,  quœ 
imminebat  omnes  montes  qui  erant  in  circqitu  ejus,  qui  stabat  prope  Antio- 
chiam6, vidensque7  innumerabilia  tentoria,  vehementer  perterritus8  recessit9.  Hic 
itaque  nimio10  correptus  timoré,  una11  cum  suo  exercitu  turpiter  fttgivit  cum 
magna  festinatione;  veniensque  suo  Castro  eum12  exspoliavit,  et  céleri  cursu  rétro 
imprudenter  iter  revertit.  Postquam  venit  obviam  imperatori  ad  Philomenam13, 
accessit  ad  eum  secrète,  et  seorsum  vocavit  eum,  dicens  :  «  Scias  rêvera  quoniam 
«  Antiochia  capta  est,  et  castrum  adbuc14  minime  captum  est,  nostrique  omnes  in 
«  gravi  oppressione  obsessi  sunt,  et15,  ut  puto,  modo  a  manibus  Turcorum  jamlft 
«  interfecti  sunt.  Revertere  ergo  rétro  quam  citius  potes,  ne  et  ipsi  inveniant  te  et 

1  Charnotensis.  a.  —  ^Fieret  capta,  a.  c.  —  3  Postulabamur.  ï>.  —  4  In  civitatem,  d.  -~  5  In  civitatem.  d. 

Om.  in  civitate  a.  —  6Verba  qaœ  imminebat  Antiochiam  om.  a.  —  1  Viditque.  A«  —  8  Captas,  a. 

—  9  Verba  vidensque  recessit  om.  c.  —  10  Qui  repente  nimio.  a.  c.  —  11  Repente  una.  d.  —  12  Suant 

castrum.  d.  —  13  Philemiam.  d.  (Leg.  Philomelium.)  —  14  Om.  adhuc  d.  —  15  Om.  et  a.  —  16  Om. 
jam  d. 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VI,  c.  x,  p.  a5o  etseq. 

b  •  Àpud  Finiminis  urbem.  »  (Willelm.  Tyr.  h  c.)  Haud  dubie  Philomelium,  Syriœ  oppidum. 


XIII.  (Th.  xi,  i.)  Hic  recessit  cornes  Stephanus  cum  suo  exercitu.  —  Imprudens  itaque  Ste- 
phanus, Carnotensis  cômes,  qui  eratcaput  ftostrum,  quem  omnes  majores  nostri  elegerant 
ut  esset  nostrorum  ductor,  màxima  sê  ûngens  deprimi1  infirmitate,  priusquam*  Antiochia 
forêt  capta  ♦  turpiter  recessit  in  aliô  castro8,  quod  vocatur  Alexandreta.  Nos  itaque  quotidie 
prastolab&ittur  adventum  ejus,  quatinus  subveniret  riobis  in  adjutorio,  qui  eramus  inclusi 
in  civitatem,  salutifero  cârentes  auxilio.  Atille  postquam  audivit  gentem  Turcorum  circum- 
cingentem atque  obsidentem  nos  in  civitatem",  ascendit  super  proximam  montaneam ,  quae 
imminebat  omnes  montes  qui  érant  in  circuitu  ejus,  quae  stabat  prope  Antiochiam,  videns- 
que innumerabilia  tentôria,  vehementer  perterritus  recessit.  Hoc  itaque  nimio  correptus 
timoré,  repente  una4  cum  suo  exercitu  turpiter  fugivit  cum  magna  festinatione;  veniens 
que  ad  suum  castrum  exspoiiavit  eum,  et  céleri  cursu  rétro  impudenter  iter  revertit5. 

Hic  recessit  Alexias  imperator  timoré  Turcorum,  et  Guido  planxit  planctu*  magno  Boamandum 
fratremejus.  —  Postquam  venit  obviam  imperatori  ad  Philemiam,  accessit  ad  eum  secrète 
et  seorsum  vocavit  eum,  dicens  :  «  Scias  rêvera7  quoniam  Antiochia  capta  est  et  castrum 
«  minime  adhuc  captum  est,  nostrique  in  gravi  oppressione  obsessi  sunt  et,  ut  puto,  a 
•  manibus8  Turcorum  jam  interfecti  sunt,  Revertere  ergo  rétro  quam  citius  potes,  ut  et  ipsi 

1  Om.  deprimi  b.  —  *  Postquam.  b.  —  5  In  aliud  castrum.  e.  —  4  Om.  una  e.  —  5  Revertitur.  e.  — 
6  Plango.  b.  —  7  Reverti.  b.  —  *Animabus.  b. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  75 

«hanc  gentem  quam  tecum  ducis.  »  Tune  imperator,  timoré  perterritus,  clam    a.  1098. 

vocavit  Guidonem1,  fratrem*  domini2  Boamundi,  omnesque  alios,  et  ait3  illis  : 

«  Seniores,  quid  facturi  erimus?  Ecce  omnes  nostri  in4  districta  obsessione  impe- 

«  diti  sunt,  et  forsitan  in  hac  hora  omnes  a  Turcorum  manibus  mortui  sunt5, 

«  aut  in  captivitate  deducti  sicut  iste  infelix  cornes  imprudenter  fugiens  narrât.  Si 

«  vero  vos  vultis,  revertamur  rétro  céleri  cursu5,  ne  et  nos  moriamur  repentina 

«  morte,  quemadmodum  et  illi  mortui  sunt.  » 

IL  Quumque  Guido7,  honestissimus  miles,  haec  talia  audisset8  fallacia,  statim 
cum  omnibus  aliis9  cœpit  plorare  et  ululare  vehementissimoplanctu,  et10  una  voce 
omnes  dicebant  :  «0!  Deus  verus  trinus  et  unus!  quamobrem  id11  fieri  permi- 
«  sisti?  Cur  populum  sequentem  te  in  manibus  inimicorum  Turcorum12  incidere 
«permisisti13?  et  viam  tui  itineris  tuique  Sancti1*  Sepidchri  liberantem  tam  cito 
•  mori15  concessisti?  Profecto,  si  hoc  verum  est,  quod  nos  ab  istis  verbum16  ne- 
«  quissimisaudivimus17  nobis18  referentibus,  nos  et  alii  Chrîstiani  derelinquemus 
«te,  nec  te  amplius  rememoraremus l9,  et  unus  ex  nobis  non  audebit  ulterius 
«  invocare  nomen  tuum.  »  Et  fuit  hic  sermo  valde  inœstissimus  in  tota  militia,  ita 
ut20  nullus  illorum21  audebat  jam  neque  archiepiscopus,  neque  episcopus,  neque 
abbas,  neque  presbyter,  neque  clericus,  nec  quisquam  laicus,  Christi  invocare 
nomen  per  plures  dies. 

III.  Nemo  namquepoteratconsolari22  Guidonem  plorantem  etplaudentem  ma- 
nibus ,  suosque  frangentem  digitos  et  dicentem  :  «  Heu  me  !  Boamunde ,  honor  et 

1  Widonem.  c.  d.  sic  et  infra.  —  20m.  domini  c.  d.  —  *Dixit  d.  —  40m.  in  d.  —  *Occisi  sunt.  d.  — 
6  Céleri  gressu.  d.  —  7  Wido.  c.  —  *AudiviL  a.  c.  —  g0m.  aliis  à.  c.  —  10  Om.  et  a.  —  11  Om.  id  a.  c. 

—  12  Om.  Turcorum  c.  —  l5Verba  Cor  populum  incidere  permisisti  om.  a.  —  14  Om.  Sancti  a.  — 

15  Om.  mori  a.  Moriri.  c.  —  16  Om.  verbum  c.  d.  —  17  Om.  andivimus  c.  —  18  Om.  nobis  a.  c.  — 19  Memo- 
rabimns.  c.  Memorabimur.  d.  —  20  Ita  quod.  d.  —  21  Nostrorum.  d.  —  22  Consiliari.  a.  c.  d. 

•  Cf.  Wiilelm.  Tyr.  1.  VI,  c.  xi,  p.  a53. 


«  non  inveniant  te  et  gentem  quam  ducis.  »  Tune  imperator,  timoré  perterritus,  clam  vo- 
cavit Guidonem,  fratrem  Boamundi,  omnesque  alios,  et  dixit  eis  :  «  Seniores,  quid  fac- 
«  turi  erimus?  Ecce  omnes  nostri  districta  obsessione  impediti  sunt,  et  forsitan  in  hac  hora 
«  omnes  a  Turcorum  manibus  occisi  sunt,  aut  in  captivitate  ducti,  sîcut  iste  infelix  cornes 
«  imprudenter  fugiens  narrât.  Si  vero  vultis,  revertamur  rétro  céleri  cursu,  ut  et  nos  non 
«  moriamur  repentina  morte,  quemadmodum  et  illi  mortui  sunt.  » 

XIV.  (xi,  2.)  Quumque  Guido,  honestissimus  miles,  haec  talia  audisset  fallacia,  statim 
cum  aliis  omnibus  cœpit  plorare  et  ululare  vehementissimo  planctu,  et  una  voce  dicebant  : 
«  0  Deus  verus,  trinus  et  unus,  quamobrem  id1  fieri  permisisti?  Cur  populum  sequentem  te 
«  in  manibus  inimicorum  incidere  permisisti ,  et  viam  tui  itineris  tuique  Sancti  Sepulchri 
«  liberantem  tam  cito  mori  concessisti?  Profecto,  si  hoc  verum  est,  quod  nosab  istis  nequis- 
«  simis  audivimus,  nobis  referentibus,  nos  et  alii  Chrîstiani  derelinquemus  te ,  nec  te  am- 
«  plius  memorabimur2,  et  unus  ex  nobis  non  audebit  ulterius  nomen  tuum  invocare.  »  Et 
fuit  hic  sermo  mœstissimus  valde  in  tota  militia,  ita  quod  nullus  nostrorum  audebat, 
neque  archiepiscopus,  neque  episcopus,  neque  abbas,  neque  presbyter,  neque  clericus, 
neque  quisque  laicus,  Christi  invocare  nomen  per  plures  dies. 

XV.  (xi,  3.)  Nemo  poterat  consolari  Guidonem  plorantem  et  plaudentem  manibus, 
suosque  frangentem  digitos  et  dicentem  :  «Heu  me!  Boamunde,  honor9,  decus  totius 

1  Hesc.  b.  —  2  Bememorabimur.  e.  —  3  Honor  et  b. 

10. 


Digitized  by 


76 


PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 


098  «  decus  totius  mundi,  quem  universus  orbis  tiraëbat  atque  amabat  !  Heu  me  tris- 
«  tis 1  !  non  raerui  dolens  videre  tuam  honestissitaam  speciem  qui  nullam  rem 
«  magis  volui  videre8.  Quis  mihi  det  ut  ego  moriar  pro  te,  dulcissime  amice  et 
«domine3?  Cur  ex  utero  meae  exiens  matris  non  statiili  mortutis  fui?  Cur  ad 
«  hanc  lugubrem  perveni  diem?  Gur  non  necatùs  fui  in  mare?  Ctfr  ex  equo  non 
«cecidi  fracto  collo  recipiens  repentinum  interitum?  Utinam  tecuta  recepissem 
«felicem4  martyrium,  et  cernerem  te  gloriosissimum  récépissé  finem!  »  Quumque 
omnes  accurrissent  àd  eum5  et  consolàrentur  eum  ut  jam  finem  daret  planôtui, 
reversus  est  in  se  et  dixit  :  «  Forsitan  creditis  huic  semieâno6  imprudenti  militi? 
«  Unquam  vere  non  audivi 7  loqui  de  militia  aliqua  quam 8  isdem  fecisset.  Sed 
«  turpiter  et  inhoneste  recessit9  sicut  nequissimus  et  infelix,  et  quicquid  miser 
«  nuntiat,  sciatis  per  omnia  falsum  esse 10.  »  Intërea  jussit  imperator  suis  homi- 
nibus,  dicens  :  <  lté  et  conducite  omnes  homihës  istiuà  terrae  iri  Bulgariâm11,  et 
«exspoliate  et  devastate  universa12  haec  loca,  ne*  quum  venerint13  Turci,  nihil1* 
«possint  hic  reperire15.  »  Volentes  nolentesque  nostri  reversi  sùnt  retrorsum  do- 
lentes et  mœrentes  amarissime  usque  ad  mortem.  Fùeruntque  multi  mortui  fex 
peregrinis  qui  erant  languentes  in  nimia  aegrotatione,  tjuique  fortitër  non  pîœ- 
valebant16  militiam  sequi,  remanebant  moriehtes  in  via,  et  omnes  alii  reversi 
sunt  in17  Constantinopolim. 

IV.  Nos  igitur,  auditis  sermonibus  illius  supra  dicti 18  Pétri19  Bartholomei,  qui 
eramus  in  Antiochià20,  quomodo  beatus  Andréas  àpostolus  venit21  et  ostendit  ei 

1  Tristem.  ï>.  —  2  Videre  desiderabam.  c.  d.  —  3  Amice  domine,  c.  d.  —  4  Félix,  d.  —  5Om.  ad  eum  c. 

—  *Seni  cano.  A.  —  7  Nunquam  vere  audivi.  d.  Vero  unquam  audivi.  c.  —  8  Verba  vere  aliqua  quam 

om.  d.  —  9  Recedit.  c.  D.  —  10  Esset.  d.  —  11  Burgariam.  d.  —  12  Omnia.  a.  —  15  Om.  universa  hœc 
loca,  ne  quum  venerint.  D.  —  14  Aliquid.  c.  D.  —  15  Bine  reperire.  c.  —  15  Valebant.  D.  — *-  17  Om,  in  d.  — 
nSuperius  dicti.  D.  —  10  Illius  Pétri,  a.  — -  20  In  Antiochia  civitate.  c.  d.  —  21  Venit  ei.  c.  Venit  ad  eum.  d. 


«  mundi ,  quem  universus  orbis  timebat  atque  amabat.  Heu  me  tristem  !  non  merui  dolens 
«tuam  videre  honestissimam  speciem,  qui  nullam  magis  rem  videre  desiderabam.  Quis 
«  mihi  det  ut  ego  moriar  pro  te,  dulcissime  amice  et  domine?  Cur  ex  utero  meee 1  exiens 
«  matris  non  statim  mortuus  fui?  Cur  ad  banc  lugubrem  perveni  diem2?  Cur  non8  nécatus 
«fui  in  mare?  Cur  ex  equo  non  cecidi»  fracto  collo,  recipiens  repentinum  interitum? 
«  Utinam  recepissem  tecum  4  felix  martyrium  et  cernerem  te  récépissé  gloriosum 5  finem  !  » 
Quumque  omnes  occurrissent  ad  eum  fet  consolareiltur  eum,  ut  jam  finem  daret  planctui, 
reversus  est  in  se  et  dixit  :  «  Forsitan  creditis  huic  setfiicano  imprudenti  militi  ?  Nunquam 
«  vere  audivi  de  militia  aliqua  loqùi  quam  isdem  feci&set.  Sed  turpiter  et  inhoneste  recedit, 
«  sicut  nequissimus  et  infelix,  et  quicquid  miser  nuntiat,  sciatis  per  omnia  falsum  esse.  » 
Interea  jussit  imperator  suis  hominibus,  dicens  ;  «  lté  et  conducite  omnés  hommes  istius 

*  terne  in  Burgaliam*,  et  exspoliate7  et  devastate  universa  haec8  loca,  ne  quum  venerint 

•  Turci  aliquid  possint  bic  reperire.  »  Volentes  nolentesque  nostri  reversi  sunt  retrorsum 
dolentes  et  mœrentes  amarissime  usque  ad  mortem.  Fùeruntque  mortui  multi  ex  pere- 
grinis, qui  erant  languentes  in  nimia  œgrotatione.  Quique  fortitër  non  prœvalebant  militiam 
sequi,  remanebant  morientes  in  via  et  omnes  alii  reversi  sunt9  Constantinopolim. 

XVI.  (xi,  k)  Qaomodo  fait  lancea  Domini  Ihesu  Christi  inventa  primam.  —  Igitur  nos  infra 
civitatem  detenti,  venit  Petrus  Bartholomeus  ad  comitem  Sancti  jEgidîi,  et  dixit  ei  ut 

1  Utero  matris  exiens  meœ.  e.  —  2  Diem  perveni.  e.  —  3  Om.  non  b.  —  4  Tecum  recepissem.  e.  —  5G/o- 
riosissimum.  b.  —  6  Burgariam.  e.  —  7  Explorate.  b.  —  8Om.  hœc  e.  —  9Om.  sunt  b. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  77 

lanceam  Ihesu  Christi  et  locum*,  jJercussi  fuimus  maximo  gaudio1;  deinde  venit  a.  1098. 
Petrus  ad  comitem  Santti  jEgidii  et  dixit  ei  ut  pergeret  ad  ecclesiam  Sancti  Pétri 
ubi  lancea  erât.  Ille  audiens  haec  cum  magna  lœtitia  pervenit  ad  ecclesiarti,  et 
ille  Petrus  ostettdit  ei  locum  ante  januas  chori  in  dextera  parte.  Et  ibi  foderunt 
duodecim2  bomines  de  mane  usque  àd  vèsperam.  Facta  autëm  nimis  profunda 
fovea,  ipse  Petrus  in  venit  lanceam  Ibèsu  Christi,  sicut  beatus  Andréas  ei  indi- 
cavit\  quarto  decimo  die  intrante  Junio.  Et  abceperunt  illam  cum  mâgno  gaudio, 
TeDeum  laudamus  psallentës,  detuleruntque4  laudantes  adaltare.  Undefuitmaxinla 
lœtitia  in  tota  urbe.  Haec  audiens  exercitus  Francorum,  cutn  magno  gaudio  ad 
ecclefciam  Sancti  Pétri  yenerunt  lanceam  videre.  Et  similitér  Graeci  et  Hermenii 
et  Suriani,  cantantes  alta  voce  Kyrie  eleison,  et  dicentes5  :  Kalo  Francia*  conxlari1 
CArwto8  exih.  Hoc  est9  :  Boni  sont  Franci,  qui  habeni0  lanceam  Christi10.  Postea 
fecerunt  omnes  consilium  quomodo  bellum  incipelrent  cum  Turcis.  Sed  primitus 
laudaverunt  omnes  quod  misissent  nuntium  Curbaan  et  aliis  inimicis  Dei  Turcis 
qui  diceret  eis  :  «Quare  introistis  in  terrain  Christianorum  ?  »  Et  miseruntd  Pe- 
trum  Heremitam  et  Arluinum  drogomahdum,  dicentes  eis  :  «lté  ad  exsecratum 
«  Turcorum  exercitum,  et  sapiehter  dicite  eis,  et  interrogate  eos  :  cur  audactér  et 
«  superbissime  in  Christianorum  introierunt  terram  et  nostram11.  »  Qui  venientes 
dixerunt  ad  eos12  :  *  Sciatis  quod  multum  tnirantur  nostri  quare  hue  venistis.  Sed 
«forsitan*  credimus,  quia13  ideo14  venistis  quoniam  vultis  effici  Cbristiani,  et 
«  ut  credatis  in  unum  verum  Deum  natum  de  Virgine  Maria,  qiiem  nos  credimus. 

1  Verba  percussi  gaudio  om.  a.  —  *  Tredecim.  d.  —  3  Indicaverat.  c.  d.  —  4Om.  que  à.  c.  —  Ma- 

dientes.  c.  —  6Frangia.  c.  d.  —  7  Fundari.  a.  —  s  Exi  condari  Christo  c.  d.  —  0  Quod  apud  nos  sonat.  c. 

— 10  Verba  Hoc  est  Christi  om.  a.  —  11  Om.  et  nostram  d.  —  12  Verba  Qui  ad  eos  om.  a.  c.  — 

15  Om.  forsitan,  credimus,  quia  d.  —  uIdeo  hue  d. 

a  Cf.  Raimund.  de  Àguil.  cujus  multo  locupletior  est         0  Imo  habebunt,  possidebunt. 
narratio;  cf.  etiam  Guibertum  Ibbatem,  1.  V.  d  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VI,  c.  xv,  p.  a58. 

k  G  race  :  JLaXd  Qpoyxia  ££ci  xovràpt  XpurloQ. 


pergeret  ad  ecclesiam  Sancti  Pétri  ubi  erat  lancea  recondita.  Ille  audiens  haec,  cum  magna 
lœtitia  venit  ad  ecclesiam.  Et  ille  Petrus  ostendit  ei  locum  ante  januas  chori  in  dextera 
parte.  Et  ibi  foderunt1  tredecim  homines  de  mane  usque  ad  vesperam.  Facta  autem  nimis 
profunda  fovea ,  ipse  Petrus  invenit  lanceam  Ihesu  Christi ,  sicut  beatus  ei  Andréas  indica- 
verat, quarto  decimo  die  intrante  Junio.  Et  acceperunt  illam  cum  magno  gaudio,  Te  Deum 
laudamus  psallentës,  detulerunt  laudantes  ad  altare ,  unde  maxima  lœtitia  in  tota  urbe  fuit. 
Haec  audiens  exercitus  Francorum,  cum  magno  gaudio  ad  ecclesiam  Sancti  Pétri  venerunt 
videre  lanceam,  et  similitér  Graeci  et  Herminii  et  Suriani,  cantantes  Kyrie  eleison,  et  di- 
centes :  Kalo  Francia2  exi  condari  Christo9,  «  hoc  est  :  Boni  sunt  Franci,  qui  habent  lanceam 
«  Christi.  » 

Hic  mkerunt  Christiani  nuntios  ad  Corbalan.  —  Postea  fecerunt  omnes  consilium,  quo- 
modo bellum  inciperent  cum  Turcis.  Sed  primitus  laudaverunt  omnes,  quotl  misissent 
Curbalan  et  aliis  inimicis  Dei  Turcis,  qui  diceret  eis  :  «  Quare  introistis  in  terram  Chris- 
« tianorum ?»  Et  miseront  Petrum  Heremitam  et  Arluinum  drogamundum  dicentes  eis  : 
«  lté  ad  exercitum  Turcorum  exsecratum,  et  sapienter  dicite  eis4,  et  interrogantes  eos  cur 
«  audacter  et  superbissime  intravere  in  Christianorum  terram.  »  Qui  venientes  dixerunt 
ad  eos  :  «  Sciatis  quod  multum  mirantur  nostri  quare  hue  venistis.  Sed  forsitan  hue  ve- 
«  nistis  quia5  vultis  effici  Chistiani,  et  ut  credatis  in  unum  verum  Deum  natum  ex  Virgine 

1  Foderunt  ibi.  e.  —  2  Franci.  e.  —  *Oxicon  dari.  b.  Om.  exi  condari  e.  —  4Om.  lté  ad  exercitum,  etc. 
uscrae  ad  dicite  eis  e.  —  5  Qui.  b. 


Digitized  by 


Google 


78  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1098.  «  Si  vero  propter  hoc  minime1  venistis,  rogant  vos  humiliter  omnes  nostri  majo- 
«res  sive  minores  quod  velociter  exeatis  de  terra2  Dei  et  Christianorum,  quam 
«  beatus  Petrus  apostolus  jamdudum  praedicavit  et 3  ad  Christi  culturam  revoca- 
«  vit,  et  inde  primus  episcopus  electus  fuit.  Quod  si  facitis4,  permittunt5  vobiscum 
«  deduci6  omnia  vestra,  scilicet  equos  etmulos,  et  asinos,  et  camelos,  oves  quoque 
«et  boves,  et  alia  omnia  ornamenta  permittunt  ubicumque  volueritis  terrae7.  » 

V,  Tune  Curbaan,  princeps  militiae  solidani8  Persiae,  cum  omnibus  amiraliis, 
pleni  tumida  superbia,  feroci  respondit9  sermone.  «Deum  quippe  vestrum  et 
«vestram  Christianitatem  nec  optamus  nec  volumus,  vosque  cum  illis  omni- 
«  modo10  respuimus.  Hue  usque  jam  venimus  eo  quod  valde  miramur  quamobrem 
«  seniores  ac  majores  sive  minores,  quos11  vos  memoratis,  cur  terram  quam  abstu- 
•  limus  propere  maxima  virtute  effeminatis  gentibus  et  illi  vocant 12  esse  suam. 
«Vultis  ergo13  scire  quid  vobis  dicemus?  Revertimini  quantocius u,  et  dicite 
«vestris  senioribus  quod  si  per  omnia  cupiunt  eflici  Turci,  et  Deum  vestrum 
«  quem  vos  inclini  colitis  abnegare  voluerint ,5,  nos  illis  hanc  et  satis  plus  dare- 
«  mus16  terram  et  civitates,  et  castella,  et  uxores,  et  maximas  haereditates;  adhuc 
«  autem  quod  nemo  illorum  vestrorum17  remanebit  pede;  sed  erunt  omnes  effecti18 
«  milites,  sicut  et  nos  sumus,  et  habebimus  eos  semper  in  dilectissima  amicitia. 
«Sin  autem,  sciant  se  per  omnia  capitalem  subire  sententiam,  aut  deduci19  in 
«  vinculis  Corosanum  in  captivitate  perpétua,  et  servient  nobis  nostrisque  infan- 
«tibus  per  sempiterna  tempora.  »  Nuntii  itaque20  nostri  fréquenter  reversi  sunt 

1  Minime  hue.  d.  —  2  A  terra,  c.  —  5Om.  et  c.  —  *Feceritis.  c.  d.  —  *Permittent.  c.  d.  —  ùDeducere.  c.  d. 

—  7Post  ornamenta  om.  c.  d.  permittunt  ubicumque  volueritis  terrœ.  —  *Soldani.  c.  d.  —  0  Responderunt.  d. 

—  l0Omnino.  c.  —  11  Quod.  A.  Nostri,  quos.  d.  —  l2Dicant.  d.  —  l*Namque.  a.  c.  —  nErgo  quantocius. 
a.  c.  —  15  Om.  voluerint  a.  —  16  Dabimus.  d.  —  11  Nemo  vestrum.  d.  —  18  Omnes  effecti  erunt.  d.  — 
l9Deducti.  a.  c.  —  *°Namque.  a. 


«  Maria ,  quem  nos  credimus.  Si  vero  propter  hoc  minime  hue  venistis ,  rogant  vos  humi- 
«liter  omnes  majores  nostri,  sive  juniores,  quod  velociter  recedatis1  de  terra  Dei  et 
«  Christianorum ,  quam  beatus  Petrus  apostolus  jamdudum  praedicavit  et  ad  Christi  cul- 
«turam  revocavit,  et  inde  primus  episcopus  electus  fuit.  Quod  si  feceritis,  permittunt 
«vobiscum  deducere  omnia  vestra,  scilicet  equos  et  mulos,  et  asinos,  et  camelos,  oves 
«  quoque  et  boves,  et  omnia  alia  ornamenta.  » 

XVII.  (xi,  5.)  Tune  Curbalan,  princeps  militiae  soldani  Persiae  cum  omnibus  amiraliis, 
pleni  tumida  superbia,  feroci  responderunt  sermone  :  «  Quoniam  quippe  Deum2  vestrum 
•  et  vestram  Christianitatem  nec  optamus,  nec  volumus;  vosque  cum  illis  omnino  res- 
«  puentes,  hue  usque  jam  venimus  eo  quod  valde  miramur  quamobrem  majores  et  se- 
«  niores,  sive  minores  vestri,  quam  vos  memoratis  terram,  quam  abstulimus  prope  maxima 
«  virtute  effeminatis  gentibus,  et  illi  dicant  esse  suam.  Vultis  ergo  scire  quid  vobis  dicemus? 
«  Revertimini  quantocius  et  dicite  vestris  senioribus  quod3  si  per  omnia  efficiuntur  Turci, 
«et  Deum  vestrum,  quem  vos  inclini  colitis,  abnegare  voluerint,  nos  illis  hanc  et  satis 
«  plus  dabimus  terram,  et  civitates,  et  caste  lia,  et  uxores,  et  maximas  haereditates;  adhuc 
«autem  quod  nemo  vestrorum  remanebit  pedes,  sed  erunt  omnes  effecti4  milites,  sicut 
«  et  nos  sumus,  et  habebimus  eos  semper  in  maxima5  amicitia.  Sin  autem,  sciant  se  per 
«omnia  capitalem  subire0  sententiam,  aut  deduci  in  vinculis  Corosanum  in  captivitate 
«  perpétua,  et  servient  nobis  nostrisque  infantibus  per  sempiterna  tempora.  » 

Incipit  bellum.  —  Nuntii  itaque  nostri  fréquenter  reversi  sunt  ad  Francos  Chris- 

1  Om.  recedatis  b.  —  2  Chu.  Deum  b.  —  3  Quia.  e.  —  4Om.  effecti  e.  —  5 Magna,  e.  —  6  Sentire.  b. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITÀNO  1TINEKE.  79 

ad  Franco*1,  reférendo  hœc  omnia  et  quemadmodum  respondisset  eis  haec  gens  a.  io9s. 
crudelistima. 

VI.  Interea  exercitus  noster  in  utraque  tremefactus  parte,  ignorabat  quid  facere 
debuisset*  In  una  enim 2  parte  coangastabat  eos  crucialis  famés  ;  in  alia  eonstrin- 
gebat  eos  Turcorum  timor.  Tamen  fecerunt,  sicuti  mandavit  eis  Dominus  Ibesus 
Christus  per  sacerdotem  Stephanum3,  triduana  jejunià,  et  de  peccatis  confessi* 
et  processiones  de  una  ecclesia  in  aliam,  atque  absoluti  et  fideliter  corpore  et 
sanguine  Christi  communicati5,  et  dederunt  elemosinas6  pauperibus,  et  fecerunt 
cantare  missas.  Deinde  fecerunt  sei  acies  intra  civitatem\  In  prima  vero  fuit 
Hugo  Mannus7  euro  Francigenis  et  Fiandrensi  comité8.  In  secunda  quippe  dux 
Godefredusb  cum  suo  exercitu.  In  tertia  enim  fuit  Rotbertus  Normannus  cum 
suis  hominibus.  In  quarta  fuit  Ademarus,  Podiensis  episcopus,  portaîis9  secum10 
lanceam  Nostri  Salvatoris  Ibesu  Christi  cum  sua  gente,  et  cum  exercitu  suo  Rai- 
mundus,  cornes11  Sancti  iEgidii,  qui  remansit  sursum13  cavere  montaneam  pro 
timoré  Turcorum,  ne  defenderent  civitatem.  In  quinta  fuit  Tancredus,  Marchisi 
filius,  cum  sua  gente,  et  Gaston13  de  Bearn  cum  sua  gente  et  cum  gente  Picta- 
vensis14  comitis*  In  sexta  etenim15  fuit  Boamundus  cum  suo  exercitu.  Episcopi1* 
nostri  et  presbyteri,  et  clerici,  et  monachi,  sacris  vestibus  induti,  cum  illis  de  civi- 
taté  exierunt17,  et  in  manibus  cruces  déférentes,  orantes  et  deprecantes  Deum  ut 

1  Francos  Christianos.  c.  d.  —  2  Vero.  a.  c.  —  5 Stephanum  sacerdotem.  d.  —  4  Confessi  sunt  d.  —  5  Corn- 
municati  sunt  d.  —  6  Eleemosinam.  d.  —  7  Ugo  Magnas,  c.  d.  — -  8  Comité  Rotberto  d.  —  3  Portansque.  c. 
—  10  Om.  secum  c.  —  11  Et  cum  exercitu  Raimundi  comitis*  c.  d.  —  12  Sursum  ad  casUUum  c.  d.  —  nGastos. 
c.  d.  —  14  Pictaviensis.  c.  —  15  Om.  etenim  d.  —  ™Episcopi  quoque.  d.  —  17  Exeuntes.  a.  c. 

*  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  V],  c.  xvn,  p.  262  et  seq.  qui  h  «  Secunds  preficiunt  dominum  Rotbertum,  qui 
asserit  exercitum  Francorum  divisum  fuisse  in  duodecim  •  cognominatus  est  Friao,  Flandrensium  comilem.  » 
acies.  ,  (WilWm.  Tyr.  /.  c.  p,  a63.) 


tianos,  referendo1  hœc  omnia  et  quemadmodum  respondisset *  eis  gens  hœc  crudelis- 
sima. 

XVIII.  (xi,  6.)  Interea  exercitus  noster,  in  utraque  tremefactus  parte,  ignorabat  quid 
facere  debuisset.  In  una  enim  parte  coangustabat  eos  crudelis*  famés,  ih  altéra  constringe- 
bat  eos  Turcorum  timor»  Tamen  fecerunt,  aicut  mandavit  eis  Dominus  Ihesus  Cbristûs  per 
sacerdotem  Stephanum,  triduana  jejunia,  et  de  peccatis4  sunt  confessi*  et  prôceisiones 
fecerunt1  de  una  ecclesia  in  aliam,  atque  absoluti  et  fideliter  corpore  et  sanguine  Christi 
communicati  sunt,  et  dederunt  eleemosynas6  pauperibus,  et  fecerunt  cantare  missas. 
Deinde  fecerunt  sex  acies  intra  civitatem.  In  prima  vero7  fuit  Hugo8  Magnus  cum  Franci- 
genis et  Fiandrensi  comité  Rotberto.  In  secunda  quippe  dux  Godefredus  cum  suo  exercitu. 
In  tertia  fuit  Rotbertus  Normannus  cum  suis  hominibus.  In  quarta  fuit  Ademarus,  Podiensis 
episcopus,  portans  secum  lanceam  nostri  Salvatoris0  Ihesu  Christi,  cum  sua  gente  et  cum 
exercitu  Raimundi,  oomitis  Sancti  yEgidii ,  qui  remansit  sursum  ad  castellum  custodiendum 
in  montaneam,  pro  timoré  Turcorum,  ut  defenderet10  civitatem.  In  quinta  fuit  Tancredus, 
Marchisi  filius,  cum  sua  gente11,  et  Gaslos  de  Bearn  cum  sua  gente  et  cum  gente  terrae1* 
Pictavensis  comitis.  In  sexta  fuit  Boamuddus  cum  suo  exercitu.  Episcopi  quoque  nostri  et 
presbyteri,  et  clerici,  et  monachi,  sacris  vestibus  induti,  cum  illis  de  civitate  exierunt,  in 
manibus  suis  cruces  déférentes,  orantes  et  deprecantes  Dominum  ut  illos  salvos  faceret, 

1Referenda.  b.  Referentes.  b.  —  2  Respondissent.  b.  Respondit.  b.  —  3  Cruciabilis.  b.  —  kDeprecati.  b.  — 
5Om.  fecerunt  b.  —  6  Helemosinas.  b.  —  7  Om.  vero  e.  —  8  Ugo.  b.  —  9  Salvatoris  nostri.  e.  —  10  Ne  descen- 
derent  in.  e.  —  11  Om.  cum  sua  gente  e.  —  12  Om.  terrœ  e. 


Digitized  by 


Google 


80  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

«098.  illos  salvos  faceret,  et  illos  custodiret  et  eriperet  ab  omni  periculo  et  ab  omnibus 
malis.  Alii  stabant  supra1  murum  portae  civitatis,  tenentes  sacras  cruces  in  ma- 
nibus  suis  signando  et  benedicendo  illis2.  Illi  ita  ordinati  atque3  signo4  crucis 
protecti  sic  cœperunt  exire  extra  civitatem  per  portam  quœ  est  ante  Macbomariam. 

VIL  Postquam  Curbaan  vidit  Francorum  acies  tam  pulchriter  exisse  ordinatas 
unam  post  aliam,  dixit  :  «  Sinite  modo5  exire,  ut  melius  capiamus  capita  eorum.  » 
Inprimis  exierunt  pedones  Hugonis  Magni  et  comitis  Flandrensis6,  ac  deinde 
unaquaeque  pars  per  suuin  ordinem.  Postquam7  autem  fuerunt  foras  de  civitate, 
viditque  Curbaan  ingentem8  Francorum  gentem,  valde9  timuit.  Mox  mandavit 
suo  amiralio,  qui  omnia  habebat  in  sua  custodia10,  ut,  si  iile  videret  ignem  accen- 
sum  in  capite  hostis,  protinus  praeconiare  fecisset  suum  exercitum,  et  redisset 
rétro,  scientes  Turcos  amisisse  campum.  Continuo  Curbaan  cœpit  paulatim  redire 
rétro  contra  montaneam,  nostrique  paulatim  persequentes 11  eos.  Denique  divisi 
sunt  Turci.  Una  pars  ivit  contra  mare,  et  alii  steterunt  illic,  putantes  nostros 
includere  inter  illos.  Videntes  hoc  nostri,  fecerunt  septimam  aciem  ex  acie  ducis 
Godefredi  et  comitis  de  Normannia12,  et  caput  illius  fuit  cornes  Rainardus13\ 
Hanc  miserunt  obviam  Turcis,  qui  veniebant  de  mare14.  Turci  autem15  praeliave- 
runt16  cum  illis,  et  sagittando  multos  occiderunt  ex  nostris.  Aliae  autem  turmae 
nostrae  ordinaverunt  se  a  flumine  usque  ad  montaneam,  quod  distat  per  duo 
milliaria.  Cœperunt  namque  turmae  Turcorum  ex  utraque  parte  exire,  nostrosque 
undique  circumcingebant  et17  jaculando,  et  sagittando,  et  vulnerando. 

1  Saper,  c.  d.  —  2  Illos.  d. —  5Itaque.  d.  — 4£t  signo.  c.  —  5  Modo  omnes.  c.  d.  — 6  Flandrensis  Rotberti. 
c.d.  —  7  Priusquam.  d.  —  8  Insignem.  d.  —  9  Ac  valde.  c.  d.  —  10  Castoiia  ad  tentoria  d.  —  11  Perseque- 
bantar.  d.  —  12  Normandia.  c.  d.  —  15  Baimundas.  c.  —  14  E  mare.  d.  —  15  Namque.  a.  c.  —  ™Prœliati 
sunt.  d.  —  17  Om.  et  d. 

4  Ruinardus,  cornes Tullensis.  (Cf.  Willelm. Tyr.  le.) 


et  illos  custodiret,  et  eriperet  ab  omni  periculo  et  ab  omnibus  malis1.  Alii  stabant  super 
murum  civitatis  portae,  tenentes  sacras  cruces  in  manibus  suis,  signando  et  benedicendo 
illos.  Illi  itaque  ordinati,  atque  signo  crucis  protecti,  sic  cœperunt  exire  extra  civitatem, 
per  portam  quae  est  ante  Machomariam. 

XIX.  (xi,  7.)  Postquam  Curbalan  vidit  Francorum  acies  tam  pulchre  ordinatas  exisse 
unam  post  aliam,  dixit  :  «  Sinite  modo  omnes  exire,  ut  melius  capiamus  capita  eorum.  » 
Imprimis  exierunt  pedones  Hugonis  Magni  et  comitis  Flandrensis  Rotberti ,  ac  deinde  una- 
quaeque pars  per  suum  ordinem.  Postquam  fuerunt  foras  de  civitate,  vidit  Curbalan  in- 
signem Francorum  gentem ,  ac  valde  timuit.  Mox  mandavit  suo  amiralio,  qui  omnia  habebat 
in  sua  custodia  ad  tentoria,  ut  si  iile  videret  ignem  accensum  in  capite  hosti,  protinus 
praeconiare  fecisset  suum  exercitutn  et  redisset  rétro,  sciens  Turcos  amisisse  campum.  Con- 
tinuo Curbalan  cœpit  paulatim  redire  rétro  contra  montaneam,  nostrique  paulatim  perse- 
quebantur  eos.  Denique  divisi  sunt  Turci  :  una  pars  ivit  contra  mare  et  alii  steterunt  illic, 
putantes  nostros  includere  inter  illos.  Videntes  hoc  nostri,  fecerunt  septimam  aciem  ex 
acie  ducis  Godefredi  et  comitis  de  Normannia,  et  caput  illius  fuit  cornes  Rainaldus2.  Hanc 
miserunt  obviam  Turcis  qui  veniebant  e  mare.  Turci  autem  prœliati  sunt  cum  illis,  et  sa- 
gittando multos  occiderunt  ex  nostris.  Aliae  autem  turmae  nostrae  ordinaverunt  se  a  flumine 
usque  ad  montaneam  quod  distat  per  duo  milliaria.  Cœperunt  namque  turmae  Turcorum 
ex  utraque  parte  exire,  nostrosque  undique  circumcingebant,  jaculando,  et  sagittando, 
et  vulnerando. 

1  Ab  omni  malo.  b.  —  *Reinaldas.  e. 


Digitized  by" 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  81 

VIII.  Exierunt  quoque  de  montaneis  innumerabiles  exercitusqui  deducebant 1  a.  io98. 
equos  albos,  quorum  vexilla  omnia  alba  erant.  Videntes  itaque*  nostri3  hune 
exercitum,  ignorabant  penitus  qui  essent,  donec  cognoverunt  esse  adjutorium 
Christi,  sicuti  mandavit  illis  per  Stephanum  sacerdotem.  Quorum  deductores 1 
fuerunt  sanctus  Georgius  et  beatus  Demetrius  et  beatus  Theodorus5.  Haec  verba6 
credenda  sunt,  quod7  plures  ex  nostris  hoc  viderunt.  Illi  autem  Turci  qui8  stabant 
in  parte  maris  videntes  quod  non  potuissent  sufferre  amplius,  miserunt  ignem  in 
herbam,  ut  videntes  illi  qui  erant  ad  tentoria  inciperent  fugam.  At  illi,  cognos- 
centes  illud  signum ,  arripuerunt  omnia  honorabilia  ornamenta  et  spolia,  et  fuge- 
runt.  Nostri  vero  paulatim  militabant  ubi  maxima  virtus  eorum9  erat,  scilicet 
ad  eorum  tentoria.  Dux  Godefredus  et  Flandrensis  cornes10,  et  Hugo  Magnus, 
equitabant  juxta  aquam  ubi  maxima  virtus  illorum  erat.  Isti  primitus  signo  crucis 
muniti,  unanimiter  invaserunt  illos.  Videntes  autem  hoc  aliae  acies  simili  modo 
invaserunt  illos11.  Exclamaverunt  Turci  et  alii  pagani  diabolicos  sonos  in  extranea 
lingua  et  ceperunt  fugam12.  Nostri  itaque,  invocantes  unum  et  verum  Deum,  equi- 
taverunt  contra  illos.  Et  sic  in  nomine  Ihesu  Christi  et  Sancti  Sepulchri  ince- 
perunt  bellum,  et,  Deo  adjuvante,  devicerunt13  illos.  Turci  namque  tremefacii 
arripuerunt  fugam,  nostrique  illos  persequentes 14  juxta  eorum  tentoria,  magis 
milites  Christi  amaverunt  illos  persequi,  quam  ulla15  spolia  quœrere16.  Et  perse- 
cuti  sunt  eos  usque  ad  Pontem  Farreum  ac  deinde  usque  ad  Tancredi  castellum. 
Illi  vero17  dimiserunt  ibi  papiliones18  suos,  aurum  et  argentum,  et  ornamenta 

1  Ducebant.  d.  —  2  Videntes  autem.  c.  —  3Om.  nostri  a.  c.  —  4  Duetores.  c.  d.  —  *Et  beatas  Theodoras 
et  Dimetrius.  d.  —  6  Et  verba  hœc.  d.  —  7  Quia.  d.  —  8Om.  qui  c.  —  0  Illorum.  d.  —  10  Cornes  Rotbertas.  d. 

—  11  Om.  videntes  invaserunt  illos  d.  —  12  Ora.  diabolicos  fugam  à.  —  13  Devincerunt.  c.  — 

l*  Persecuti  sunt.  d.  —  15  JVaZia.  a.  c.  —  ltAcquirere.  d.  —  11  Namque.  a.  c.  —  18 Papiliones.  c. 


XX.  (xi,  8.)  Hic  vénérant  sanctus  Georgius,  sanctus  Theodorus,  sanctus  Demetrius  in  adjuto- 
rium Christianis.  —  Exierunt  quoque  de  montaneis  innumerabiles  exercitus,  qui  ducebant 
equos  albos,  quorum  vexilla  omnia  alba  erant.  Videntes  itaque  nostri  hune  exercitum, 
ignorabant  qui  essent,  donec  cognoverunt  esse  adjutorium  Christi,  sicuti 1  mandavit  illis  per 
Stephanum  sacerdotem.  Quorum  duetores  fuerunt  sanctus  Georgius,  et  beatus  Theodorus, 
et  sanctus  Demetrius2.  Haec  verba  credenda  sunt,  quia  plures  ex  nostris  videront  hoc.  Illi 
autem  Turci  qui  stabant  in  parte  maris,  videntes  quod  non  potuissent  sufferre  amplius, 
miserunt  ignem  in  herbam,  ut  videntes  illi  qui  erant  ad  tentoria  inciperent  fugam.  At  illi, 
cognoscentes  illud  signum,  arripuerunt  omnia  honorabilia  ornamenta  et  spolia  et  fugerunt. 
Nostri  vero  paulatim  militabant,  ubi  maxima  virtus  eorum  erat,  scilicet  ad  eorum  tentoria. 
Dux  Godefredus  et  Flandrensis  cornes  Rotbertus5,  et  Hugo  Magnus,  equitabant  juxta  aquam, 
ubi  maxima  virtus  illorum  erat.  Isti  primitus  signo  crucis  muniti ,  unanimiter  invaserunt 
illos.  Exclamaverunt  Turci  et  alii  pagani  diabolicos  sonos  in  extranea  lingua  et  ceperunt 
fugam.  Nostri  itaque,  invocantes  unum  et  verum4  Deum,  equitaverunt  contra  illos,  et  sic 
in  nomine  Ihesu  Christi  et  Sancti  Sepulchri  inceperunt  bellum  et,  Deo  adjuvante,  device- 
runt illos.  Turci  namque  tremefacti  arripuerunt  fugam,  nostrique  illos  persecuti  sunt  juxta 
eorum  tentoria.  Magis  milites  Christi  amaverunt  illos  persequi,  quam  ulla  spolia  adquirere5. 
Et  persecuti  sunt  eos  usque  ad  Pontem  Ferreum,  ac  deinde  usque  ad  Tancredi  castellum. 
Illi  vero  dimiserunt  in6  papiliones  suos,  aurum  et  argentum,  et  ornamenta  multa,  oves 

lSicut.  e.  —  2  Dimetrius.  b.  —  3  Raimundus.  b.  —  4  Vivum.  e.  —  5  Acquirere.  e.  —  6  Ibi.  e. 
m.  1 1 


Digitized  by 


Google 


82  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1098.    multa,  oves  et  boves,  equos  et  mulos1,  et  camelos,  frumentum,  vinum  et  farinam , 
et  alia  multa  quae  nobis  erant  necessaria. 

IX.  Hermenii  et  Suriani,  qui  habitabant  illis  partibus,  audientes  Turcos  su- 
peratos  esse2  circuierunt3  ad  montaneam  obviantes  illos*  et  quantos  potuerunt 
comprehendere  ex  illis  interficiebant5.  Nostri  autem  reversi  sunt6  ad  civitatem 
cum  magno  gaudio  laudantes  et  benedicentes  Deum  qui  dédit  victoriam  populo 
suo.  Amiralius  itaque,  qui  castellum  custodiebat,  videns  Curbaan  et  omnes  alios 
paganos  fugientes  e  campo  ante  Francorum  exercitum,  inde  nimis7  iratus  fuit, 
et  maximum  timorem  in  corde  suo  habuit.  Statim  cum  magna  festinatione  cœpit 
petere  Francorum  vexilla.  Cornes  igitur  Sancti  ^Egidii,  qui  in  montanea  ante  cas- 
tellum astabat,  jussit  ei  portare  vexillum  suum8.  Ille  autem  accepit  illud9  cum 
gaudio,  et  diligenter  misit  illud  in  majorem  turrim.  Postea  petiit  vexillum  Boa- 
mundi,  qui,  facto  bello10,  dédit  ei  vexillum.  Amiralius  quoque  accepit  illud  cum 
maximo  gaudio,  atque  laetitia,  et  concordatus  fuit  cum  Boamundo,  quod  illi 
pagani,  qui  Christiani  voluissent  fieri,  fuissent  cum  eo,  et  qui  voluissent  ire  Co- 
rosanum,  quod  ille  sanos  absque  ulla  laesione  abire  permisisset;  tum  namque 
Boamundus11  quicquid  ei  amiralius  postulavit  concessit,  et  misit  suos  homines 
continuo  in  castellum.  Non  post  multos  dies  baptizatus  fuit  amiralius  cum  illis  qui 
Christum  recognoscere  maluerunt12.  Hlos  qui13  suas  noluerunt  dimittere  leges, 
fecit  conducere  Boamundus  usque  in  Sarracenorum  terram.  Hoc  bellum  factum 

1  Et  mulos  et  asinos  c.  d. — *Superasse.  à.  c.  — 3  Cucurrerunt.  c.  d.  —  *Obviam  illis.  d. —  5Occiderunt.  d. 

—  6  Revertentes.  à.  c.  —  7  Unde  nimis.  c.  Exercitum,  nimis  iratus.  d.  —  8£i  suum  portare  vexillum  c.  d. 

—  9Om.  illud  d.  —  10  Post  factum  bellum.  c.  d.  —  llAnnuit  (namque.  c.)  Boamundus  quicquid  ei  amiralius 
postulavit,  et  misit.  c.  d.  —  12  Voluerunt.  c.  d.  —  13  Illi  qui.  c. 


et  boves,  equos  et  mulos,  et  asinos,  et  camelos,  frumentum,  vinum  et  farinam,  et  alia 
multa  quae  nobis  necessaria  erant. 

XXI.  (xi,  9.)  Hermenii  et  Suriani,  qui  habitabant  in  illis  partibus,  audientes  Turcos 
superatos  esse,  cucurrerunt  ad  montaneam  obviam  illis,  et  quantos  potuerunt1  ex  illis  occi- 
derunt.  Nostri  autem  reversi  sunt  ad  civitatem2  cum  magno  gaudio,  laudantes  et  benedi- 
centes Deum,  qui  dédit  victoriam  populo  suo.  Amiralius  itaque ,  qui  castellum  custodiebat, 
videns  Curbalan  et  omnes  alios  paganos  fugientes  e  campo  ante  Francorum  exercitum3, 
nimis  iratus  fuit  et  maximum  timorem  in  corde  suo  habuit;  statim  cum  magna  festinatione 
cœpit  petere  Francorum  vexilla.  Cornes  Sancti  iEgidii,  qui  in  montanea  ante  castellum 
astabat,  jussit  ei  portare  vexillum.  Ille  autem  accepit  illud  cum  gaudio,  et  diligenter  misit 
illud  in  majorem  turrem4. 

Hic  reddidit  se  amiralius  Boamundo,  qui  custodiebat  castellum  et  accepit  baptismum.  —  Postea 
petiit  vexillum  Boamundi,  qui  post  factum  bellum  dédit  ei  vexillum.  Accepit  quoque 
amiralius  illud  cum  maximo  gaudio  atque5  laetitia,  et  concordatus  fuit  cum  Boamundo 
quod  illi  pagani,  qui  Christiani  voluissent  fieri,  fuissent  cum  eo,  et6  qui  voluissent  ire 
Corosanum,  quod  ille  sanos  absque  ulla  laesione  abire  permisisset.  Annuit  Boamundus 
quicquid  amiralius  postulavit  et  misit  suos  homines  continuo  in  castellum.  Non  post  multos 
dies  baptizatus  fuit  amiralius  cum  illis  qui  Christum  recognoscere  voluerunt.  Hlos  qui 
suas  noluerunt  dimittere  leges  fecit  conducere  Boamundus  usque  in  Sarracenorum 

lInvenerunt.  e.  —  2Om.  ad  civitatem  b.  —  3Om.  ante  Francorum  exercitum  e.  —  4  Turrim.  e.  —  bEt.  e. 
—  6Om.  et  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  83 

fuit  in  quarto  kal.  Julii  in  vigilia  apostolorum  Pétri  et  Pauli%  régnante  Domino 
nostro  Ihesu  Christo,  cui  est  honor  et  gloria  in  sempiterna  sœcula.  Amen. 


THEMA  XII. 

I.  Et  quum  essent  jam  omnes  inimici  nostri  devicti,  Deo  summo  et  vero  atque 
Sancto  Sepulchro  dignas  referimus  gratias.  Hue  et  illuc  fugientes,  alii  semivivi, 
alii  vulnerati,  in  vallibus  et  in  nemoribus,  et  in  arvis,  et  in  viis,  cadebant  mortui, 
quoniam  Grœci  et  Suriani  atque  Hermenii  scientes  eos  devictos  fuisse1  in  bello, 
insidiabantur  eos  in  arcta  loca  vulnerando  et  occidendo.  Nostri  autem  peregrini 
reversi  sunt  in  civitatem  gaudentes  et  exsultantes  cum  magno2  atque  felici  trium- 
pho,  devictis  inimicis  Dei  et  sanctae  Christianitatis.  Deinde  congregati  sunt  omnes 
nostri  seniores  et  in  ecclesia  Sancti  Pétri  fecerunt  concilium  quemadmodum 
hune  féliciter  valeant  regere  et  conducere  populum,  usque  dum  viam  Sancti 
Sepulchri  incipere  potuissent,  pro  quo  fideliter3  multa  passi  fuerant  necessaria. 
Inventum  quoque  fuit  in  concilio,  quoniam  illo  tempore  non  potuerant*  introire 
terram  Sarracenorum,  eo  quod  valde  in  aestivo  tempore5  arida  et  inaquosa  est. 
Per  hanc  vero  viam6  non  audebant  transire,  neque  Christi  populum  regere  et 
conducere.  Tamen  acceperunt  ad  kalendas  Novembris  terminum,  videlicet  ad 
omnium  Sanctorum  solemnitatem ,  quod  in  illo  die  essent7  congregati  undique 
in  Antiochia,  et  sic  cum  maximo  gaudio  inciperent  viam  Sancti  Sepulchri. 

lDevicisse.  a.  Devincùse.  c.  —  2  Maximo.  c.  d.  —  3  Féliciter,  d.  —  kPoterant.  d.  —  5/n  œstivo  tempore 
valde.  d.  —  6  Per  talem  quoque  viam.  c.  —  1  Essent  omnes.  c. 

'  Id  est  xxviii  die  menais  Junii  anno  Domini  1098.  Kemal  Eddin,  Extraits  des  Historiens  arabes,  pag.  7 
Cf.  Willelmom  Tyr.  f.  VI,  c.  xxii,  p.  273  ;  oonf.  etiam      et  8. 


terram.  Hoc  fuit  bellum  factum  quarto  kal.  Julii,  in  vigilia  apostolorum  Pétri  et  Pauli, 
régnante  Domino1  Ihesu  Christo,  cui  est  honor  et  gloria  in  sempiterna2  sœcula.  Amen. 

XXII.  (Th.  xii,  1 .)  Et  quum  essent3  inimici  Dei  jam4  devicti  (Deo  vero  et  summo  atque 
Sancto  Sepulchro  dignas  referimus  laudes)  hue  et  illuc  fugientes,  alii  semivivi,  alii  vulne- 
rati,  in  vallibus  et  in5  nemoribus,  et  in  arvis,  et  in  viis,  cadebant  mortui,  quoniam  Graeci, 
Hermenii  et  Suriani,  scientes  eos  devictos  fuisse  in  bello,  insidiabantur  eos  in  arcta  loca, 
vulnerando  et  occidendo.  Nostri  autem  peregrini  reversi  sunt  in  civitatem,  gaudentes  et 
exsultantes  cum  maximo  atque  felici  triumpho,  devictis6  inimicis  Dei  et  sanctae  Christiani- 
tatis. Deinde  congregati  omnes  nostri  seniores,  et  in  ecclesia  Sancti  Pétri  fecerunt  conci- 
lium, quemadmodum  hune  féliciter  valeant  regere  et  conducere  populum,  usque  dum7 
Sancti  Sepulchri  viam  incipere  potuissent,  pro  quo  fideliter  multa  passi  fuerunt  necessaria. 
Inventum  quoque  fuit8  in  illo9  concilio,  quoniam10  illo  tempore  non  poterant  introire 
terram  Sarracenorum,  eo  quod  valde  in  œstivo  tempore  arida  et  inaquosa  est.  Per  hanc 
vero  viam  non  audebant  transire  ,  neque  Christi  populum  ducere,  regere  et  conducere. 
Tamen  acceperunt  ad  kal.  Novembris  terminum,  videlicet  ad  Omnium  Sanctorum  solem- 
nitatem; quod  in  illo  die  essent  omnes  undique  congregati  in  Antiochia,  et  sic  cum  maximo 
gaudio  inciperent  viam  Sancti  Sepulchri. 

1  Domino  nostro.  e.  —  2  In  sœculoram  sœcula.  e.  —  3  Essent  omnes.  b.  —  4  Om.  jam  e.  —  5Om.  in  e.  — 
6  De  inimicis.  e.  —  7  Dum  valeant.  b.  —  8  Inventum  fuit  igitur.  b.  —  9  Om.  illo  e.  —  10  Quoniam  in  illo.  e. 


84  PETRI  TUDERODI  HISTORIA 

<**  1098.       H.  Omnes  namque  pariter  boc  laudavcrunt  consilium,  quod  bonum  et  hones- 
tum  erat  ad  faciendum.  Postea  seniores  nostri  unusquique  profectus  est  in  terrain 
suam,  videlicet  in  civitates  et  in  castella,  usque  dum  appropinquasset  illud  ter- 
minum1,  feceruntque  omnes  seniores2  praeconiare3  per  universam  urbem,  ut  si 
forte  aliquis  egens  illic  adesset*,  qui  auro  vel  argento5  aliquantulo6  careret,  et 
conventionem  cum  illis  recipere  voluisset,  non  pigritaret7  cum  illis8  remanere, 
quia  ipsi  quod  conventum  esset,  libenti  animo  darent.  Erat  autem  ibi  quidam 
miles  de  exercitu  Raimundi  Sancti  iEgidii  comitis,  cui  nomen  Raimundus  Piletus 
erat9.  Hic  quoque  multos  secum  retinuit  milites  ac  clientes.  Egrefisus  est  ergo10 
ille  cum  illis11  de  civitate,  et  in  Sarraccnorum  terram  introivit,  videlicet  ultra 
duas  civitates  paganorum  et  pervenit  ad  quoddam  castrum  cui  nomen  erat 
Thclemanit 12  \  Quod  castrum  illius  babitatores  scilicet  Suriani  confestim  sua 
sponte  reddiderunt  ei.  Quumque  morati  essent  ibi  per  octo  dies,  nuntii  venerunt13 
dicentes  :  «Quoniam  illic  prope  erat  quoddam  castrum  Sarracedorum  plénum 
«  gente  paganorum.  »  Ad  boc  vero14  castrum  continuo  Cbristi  milites  perrexerunt, 
et  undique  invaserunt.  Quod  continuo  ab  illis  captum  fuit  Dei  adjutorio  et  Sancti 
Sepulcbri.  Apprehenderunt  ergo  omnes  paganos  illos.  Qui  Gbristum  recognos- 
cere  volebant  et  sanctum  baptismum  desiderabant,  conservabant  vivos;  et  illos 
qui  Christianitatem  nequaquam  recipere  volebant,  confestim  eis  capitalem  sen- 
tentiam  praeparabant 15.  Reversi  sunt  itaque  nostri  cum  magno  gaudio  apud 
castrum 16. 

1  llle  terminus,  d.  — 2  Seniores  nostri.  d.  —  *Prœconiari.  d.  —  4  Illic  esset.  c.  —  bEt  argento.  c.  —  6  j4/i- 
quantulum.  t>.  —  7  Pigritaretur.  d.  —  BFideliter  cum  illis.  c.  d.  — 9  Raimundi  Pilotas,  a.  — »  l0Qaippe  est. 
a.  c.  —  11  Cum  eis.  c.  d.  —  12  Thalemanit  et.  d.  —  13  Venerunt  ad  eam.  c.  d.  —  14  Namque.  a.  c.  —  lbRepa- 
rabant.  a.  —  16  Ad  prias  castrum.  d. 

'  Vel  Talamania.  Cf.  Order.  Vit.  1.  IX,  Baldric.  1.  IV,  etc. 


XXIII.  (xn,  2.)  Omnes  namque  pariter  laudaverunt  consilium  hoc,  quod  et  honestum 
erat  ad  faciendum.  Postea  seniores  nostri  unusquisque  profectus  est  in  terram  suam,  vide- 
licet in  civitates  et  in  castella,  usque  dum  appropinquasset  ille  terminus.  Feceruntque 
omnes  seniores  praeconiari1  per  universam  urbem2,  ut  si  aliquis5  egens  esset,  illic  adesset4, 
qui  auro  vel  argento  aliquantulum  careret,  et  conventionem  cum  illis  recipere  voluisset, 
non  pigraretur  fideliter  remanere,  quia  ipsi  quod5  conventum  esset  libenti  animo  darent. 
Erat  autem  ibi  quidam  miles  de  exercitu  Raimundi,  Sancti  yËgidii  comitis*,  cui  nomen 
Raimundus  Piletus  erat.  Hic  quoque  milites7  multos  retinuit  secum,  milites  ac8  clientes. 
Egressus  ergo  est  cum  eis  de  civitate  et  in  Sarracenorum  terram  introivit,  videlicet  ultra 
duas  civitates  paganorum,  et  pervenit  ad  quoddam  castrum  cui  nomen  erat  Talemanite, 
quod  castrum  illius  habitatores,  scilicet  Suriani,  confestim  sua  sponte9  reddiderunt  ei. 

Hic  saperatar  Raimundus  Pilelus.  —  Quumque  morati  fuissent  ibi  per  octo  dies,  nuntii 
venerunt  ad  eum,  dicentes  quoniam  illic  prope  erat  castrum  Sarracenorum  plénum  gente 
paganorum.  Ad  hoc  vero  castrum  continuo  Christi  milites10  perrexerunt  et  undique  inva- 
serunt. Quod  continuo  ab  illis  captum  fuit,  Dei  adjutorio  et  Sancti  Sepulchri.  Appre- 
henderunt igitur  omnes  pagnos  illos.  Qui  Christum  recoghoscere 11  volebant  et  sanctum 
baptismum  desiderabant,  conservabant  vivos;  et12  illos  qui  Christianitatem  nequaquam 
recipere  volebant,  confestim  capitalem  eis  sententiam  praeparabant.  Reversi  sunt  itaque 
nostri  cum  magno  gaudio  ad  prius  castrum. 

1  Prmconari.  *.  —  2  Urbem  universam.  b.  —  9  Si  quis  aliquis.  b.  Si  quis.  e.  —  4Om.  adesset  e.  —  5Om. 
quod  b.  —  *Comitis  Sancti  jEgidii.  b.  —  7  Miles,  b.  —  *Et.  e.  —  9Om.  confestim  sua  sponte  b.  —  10  Milites 
Christi.  r.  —  11  Christianitatem  recipere.  b.  —  12  Om.  et  B. 


Digitized  by 


DE  H1ER0S0LYM1TAN0  ITINEflE.  85 

III.  Tertia  vero  die  exierunt  de  Castro ,  et  venerunt  ad  quamdam  ciyitatem  cui  a.  io98. 
noiuen  Marra  %  quae  erat  iilic  prope  illos,  in  qua  erant  multi  congregati  Turoi1 
et  Arabes  et  Sarraceni  et  alii  pagani  ab  Aleph  civitate  et  Damasco  et  ai)  aliis  cas- 
tris  qui3  circa  illam  erant.  Exierunt  ergo  barbari  contra  illos  ad  praelium,  nos- 
trique  existimantes  praliari  cum  illis,  slatim  et  ipsi  fugere  cœperunt;  et  îterum 
reversi,  per  totam  diem3  cum  nostris  praeliati  sunt  usque  ad  vesperam.  Quumque 
jam  nostri4  propter  aestum  nimium  ferre  tantam  sitim  uequisseut,  quouiajn 
nullatenus  fons  ad  illos  reficiendos  ibi5  inveniri  pote  rat,  voluerunt  ad  suum  ças- 
trum  secure  redire  ;  sed  non  potuerunt6.  Pro  illorum  enim  peccatia  sive  offensio- 
nibus,  Suriani  et  gens  minuta  hinc  maxima  siti,  bine  nimio  timoré  perterriti, 
statim  cœperunt  fugiendo  ad  suum  redire  castrum.  Turci  autem  illos  vidçntes 
cedere,  illico  cœperunt  illos  cum  maximo  tumultu  invadere.  Nec  mirmq*  Victo- 
ria enim  illis  ministrabat  vires.  Ibique  cum  multis  aliis  qui  Deo  féliciter  animas 
reddiderunt,  pro  cujus  amore  iilic  congregati  fuerant7,  quidam  optimus  miles 
Arnaldas  scilicet  Tudabovis*  interfectus  fuit.  Peracto  itaque  bello,  rêverai  sunt 
nostri  qui  vivi  remanserunt  in  suum  castrum,  ibique  morati  sunt  per  aliquos 
dies. 

IV.  Alii  vero  qui  in  Antiochia  civitate  remanserant,  maximum  gaudium  et 
laetitiam  habebant,  quia  hoc9  nondum  contigisse  suis  fratribus  ignqrabant 
Quorum  pastor  et  rector  exstitit  Podiensis  episcopus  Ademarus,  qui  Dei  voluntate 
a  gravi  œgrotatione  captus  fuit,  et  voluntate  Dei  migrayit  ab  hoc  saeculo,  et  in 

1  Turci  congregati.  d.  — 1  Cattris  quœ.  d.  —  3  Totam  diem.  d.  —  4  Om.  prœïiati  sunt  usque  ad  vesperam. 
Quumque  jam  nostri  d.  —  *  Nullatenus  ibi  fons  ad  illos  reficiendos.  c.  d.  —  °Om.  sed  non  potuerunt  a.  — 
7  Fuerunt.  c.  —  8  Tudebovis.  c.  d.  —  °Om.  hoc  c. 

"  Hodie  Marrash. 


XXIV.  (xn,  3.)  Tertia  vero  die  exierunt  de  castro1  et  venerunt  ad  quamdam  civitatem, 
cui  nomen  Marra,  quae  erat  iilic  prope  illos.  In  qua  erant  multi  Turci  congregati ,  Arabes 
et  Sarraceni ,  et  alii  pagani  ab  Aleph  civitate,  et  Damasco,  et  ab  aliis  çastris  quae  circa  illam 
erant.  Exierunt  ergo  barbari  contra  illos  ad  pralium,  nostrique  existimantes2  cum  illis 
praliari,  statim  ipsi  fugere  cœperunt;  et  iterum  rêverai,  per  totum  diem  cum  BOStris  prae- 
liati sunt  usque  ad  vesperam.  Quumque  nostri  jam  propter  nimium  aestum  ferre  tantam 
sitim  nequivissent,  quia  nullatenus9  ibi  fons  ad  illos  reficiendos  inveniri  poterut,  voluerunt 
ad  suum  castrum  redire  secure ,  sed  non  potuerunt.  Pro  illorum  enim  peccatis  sive  ofien- 
sionibus,  Suriani  et  gens  minuta  hinc  maxima  siti,  hinc  nimio  pavore  pçrtenriti,  statim 
cœperunt  fugiendo  ad  suum  redire  castrum.  Turci  autem  videntes  illop  recedere,  illico 
cœperunt  illos  cum  maximo  tumultu  invadere.  Nec  mirum.  Victoria  enim  HIiq  ministrabat 
vires.  Ibique  cum  multis  aliis,  qui  Deo  féliciter  animas  reddiderunt,  pro  cnjua  amore  iilic 
congregati  fuerunt,  quidam  optimus  miles,  Arnaldas  Tudebodus,  interfectus  fuit.  Peracto 
itaque  bello,  reversi  sunt  nostri,  qui  vivi  remanserunt,  in  suum  castrum,  ibique  morati 
sunt  per  aliquos  dies. 

XXV.  (xn,  à>)  Alii  vero,  qui  in  Antiocha  civitate  remanserant,  maximum  gaudium  et 
laetitiam  habebant,  quia  hoc  contigisse  suis  ignorabant. 

Hic  obiit  bonœ  memoriœ  Ademarus,  Podiensis  episcopus.  —  Interea  Ademarus,  Podiensis 
episcopus,  pater  per  omnia  venerandus  ac  Deo  dignus,  gravi  iqvalitudioe  praeventus  est, 
et  ex  Dei  voluntate  migravit  ab  hoc  saeculo,  et  in  pace  requiescens  obdormivit  in  Domino, 

1  Om.  de  castro  e.  —  2  /Estimantes,  e.  —  3  Nullus.  b. 


Digitized  by 


Google 


86  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1098.  pace  requiescens  obdormivit  in  Domino,  in  Abrahae  videlicet  sinu  et  Isaac  et 
Jacob1,  in  sancti  Pétri  a  Vinculis  solemnitate'.  Cujus  sanctissima  anima  felix2 
0  exsultat  cum  angelis.  Un  de  maxima  angustia  et  tribulatio  atque  immensus  dolor 
fuit  in  tota  Christi3  militia,  quia  ille  erat  sustentator  pauperum  et  consilium  divi- 
tum.  Ipseque  ordinabat  clericos,  et  praedicabat  et  submonebat*  milites  et  alios 
divites5  dicendo  :  «  Quoniam  nemo  ex  vobis  salvus  fieri  potest  nisi  honorifîcet  et 
«  reficiat  pauperes  clericos;  vosque  non  potestis6  salvari  sine  illis,  et  illi  sine  vobis 
«  vivere  nequeunt.  Oportet  igitur  ut  ipsi  quotidiana  oratione  Deum  pro  vestris 
«delictis  deprecentur,  quem7  vos  ofiendistis  in  multis,  quod  nunquam  fieri 
«debuerat;  vobisque  oportet  illos  regere  et  nutrire,  quia8  nesciunt  perquirere, 
«  neque  invenire  sicut  et  vos  scitis.  Ergo  egomet  rogo  vos  uti  pro  Dei  amore  eos 
«  diligatis  et  in  quantum  potestis9  sustineatis.  » 

V.  Non  post  multum  vero  temporis  Raimundus  venerabilis  cornes  Sancti  iEgi- 
dii  in  Sarracenorum  terram  introivit,  et  pervenit  ad  quamdam  civitatem  quae 
vocatur  Albara.  Quam  invasit  una  cum  suo  exercitu,  eamque  Dei  voluntate  con- 
tinuo  apprehendit  et  occidit  omnes  Sarracenos,  scilicet  mascuios  et  feminas,  ma- 
jores et  minores,  quos  ibi  reperire  potuit.  Quam  postquam  suo  continuit  imperio, 
ad  Cbristi  revocavit  fidem.  Continuo  cœpit  inquirere  cum  suis  sapientissimis  viris 
Ut  episcopum  in  hac  civitate  devotissime  eligeret,  qui  illam  ad  Dei  culturam 
fideliter  converteret,  et  de  domo  diabolica  Deo10  vivo  et  vero  et  oracula  sancto- 
rum  puro  corde  consecraret.  Postea  elegit  quemdam  clericum  quem  in  Antiocbia 

1  Et  Jacob  et  Isaac.  d.  —  2  Om.  felix  c.  d.  —  3Om.  Christi  d.  —  4  Sabmovebat.  c.  —  5  Et  alios  milites,  d. 
—  6  Non  potest.  c.  —  7  Cui.  a.  c.  —  8  Qaia  illi.  c.  d.  —  9  Potestis  eos.  c.  d.  —  10  Templam  Deo.  c.  d. 

*  MortuuA  est  episcopus  Podiensis  Antiochiae  kal.  ecclesia  sub  sancti  Pétri  vocabulo  dedicata.  Cf.  Willelm. 
Augusti,  anno  Domini  1098,  et  sepultus  fuit  in  majori      Tyr.  1.  VII,  c.  1,  p.  278. 


in  Abrahae  videlicet  sinu,  et  Isaac,  et  Jacob ,  et  in  sancti  Pétri  a  Vinculis  solemnitate.  Cujus 
sanctissima  anima  exsultat  cum  angelis.  Unde  maxima  angustia  et  tribulatio  atque  im- 
mensus dolor  fuit  in  tota  militia,  quia  ille  erat  sustentator  pauperum  et  consilium  divitum. 
Ipse1  ordinabat  clericos,  et  praedicabat,  et  submonebat  milites  et  alios  divites3,  dicendo9  : 
«  Quoniam  ex  vobis  nemo  salvus  fieri  potest,  nisi  honorificet  pauperes  clericos;  vosque  non 
«  potestis  salvari  sine  illis,  et  illi  sine  vobis  vivere  nequeunt.  Oportet  ergo  ut  ipsi  quoti- 
«  diana  oratione  Deum  pro  vestris  delictis  deprecentur,  quem  vos  offenditis  in  multis,  quod 
«  nunquam  fieri  debuerat.  Vobisque  oportet  illos  regere  et  nutrire,  quia  illi  nesciunt  per- 
•  quirere  neque  invenire,  sicut  vos  scitis.  Ego  rogo  vos  ut  pro  Dei  amore  eos  diligatis,  et 
«  in  quantum  potestis  eos  sustineatis.  » 

XXVI.  (xn,  5.)  Qaomodo  capta  est  Albaria*  civitas.  —  Non  post  multum  vero  temporis 
Raimundus,  venerabilis  cornes  Sancti  iEgidii,  in  Sarracenorum  terram  introivit  et  pervenit 
ad  quamdam  civitatem  quae  vocatur  Albaria,  quam  invasit  una  cum  suo  exercitu,  eamque 
Dei  voluntate  apprehendit  et  occidit  omnes  Sarracenos,  scilicet  mascuios  et  feminas,  ma- 
jores et  minores,  quos  ibi  reperire  potuit.  Quam  postquam  suo  continuo  recepit  imperio, 
ad  Christi  revocavit  fidem.  Continuo  cœpit5  inquirere  cum6  suis  sapientissimis  viris,  ut 
episcopum  in  hac  civitate  devotissime  eligeret,  qui  illam  ad  Dei  culturam7  fideliter  conver- 
teret,  et  de  domo  diabolica  tempium  Deo  vivo  et  vero  et  oracula8  puro  corde  sanctorum 

1  Ipseque.  b.  —  2  Et  alios  milites  b.  Haec  autem  verba  omittit  e.  —  *Dicens.  e.  —  4  Albara.  e.  sic  et  infra. 
—  bCœpitqae.  e.  —  6  Inquirere  consilium  suis.  b.  —  7  Cultum.  e.  —  *Oraculo.  b. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  87 

civitate1  duxit  ad  consecrandum ,  qui  postea  tenebat  concilia  in  loco  Ademari,  a.  1098. 
Podiensis  episcopi. 

VI.  Appropinquante  autem  termino,  videlicet  Omnium  Sanctorum  festivitate, 
regressi  sunt  nostri  seniores  in  civitatem  Antiochiae,  excepto  Boamundo,  quierat 
in  Romaniae  partibus  gravi  infirmitate  correptus.  Ideoque  ad  eumdem  terminum 
venire  non  licuit.  Vere*  illud  tempus  advenit.  Quum3  militari  potuit,  continuo 
civitati*  in  qua  alii  erant  congregati  cito  advenit.  Deinde  omnes  seniores  congre- 
gati  insimul  cœperunt  quaerere  qualiter  Sancti  Sepulchri  iter  valeant  peragere, 
dicentes  :  tQuoniam  bonum  et  optimum  tempus  est,  quid  moramini  amplius?» 
Sed  Boamundus  quotidie  conventionem  quaerebat  quam  omnes  alii5  seniores  ei 
habuerant,  videlicet  in  reddenda  civitate6.  Magis7  querebatur  de  Raimundo, 
Sancti  iEgidii  comité,  quatinus8  ad  nullam  conventionem  tenere  erga  eum9  Boa- 
mundum  se  volebat,  eo  quod10  timebat  se  perjurare  contra  imperatorem.  Tamen 
saepe  fuerunt  ad  unum  in11  Sancti  Pétri  ecclesia  congregati  Boamundus  et 
Raimundus  Sancti  iEgidii,  et  dux  Godefredus,  et  Rotbertus  Normannus,  et  alii 
seniores  et  minores,  ut  eos  concordarentur12.  Boamundus  vero  recitabat  suam 
conventionem,  omnibus  audientibus,  et  cornes  Sancti  iEgidii  similiter  suam.  Sua 
verba  narrabat,  et  jusjurandum  quod  imperatori  fecerat  pro  Boamundi  consilio. 

1  Om.  civitate  à.  —  2  Quum  vero.  c.  d.  —  3  Quo.  c.  d.  —  4  Civitati  Antiochiœ  c.  d.  —  bAlii  omnes.  d.  — 
6  In  reddendam  civitatem.  c.  D.  —  7  Magisque  c.  d.  —  *Ergo  eos  quod.  d.  — *Om.  eum  c.  d.  —  10  Quia.  d. 

—  11  Sœpe fuerunt  ad  justum  faciendum  unus  erga  alium  in.  c.  d.  —  12  Verba  Boamundus  ei  Raimundus  

concordarentur  om.  a. 


consecraret.  Postea  eiegit  quemdam  clericum,  quem  in  Antiochia  civitate  duxit  ad  conse- 
crandum, qui  postea  tenebat  concilia  in  loco  Ademari,  Podiensis  episcopi. 


EXPLICIT  LIBER  QUARTUS. 


INCIPIT1  QUINTUS. 

I.  (ni,  6.)  De  itinere  Hierusalem.  —  Anno  millesimo  nonagesimo  octavo,  appropinquante 
termino,  videlicet  Omnium  Sanctorum  festivitate ,  regressi  sunt  nostri  seniores  in  civitatem 
Antiochiœ,  excepto  Boamundo,  qui  erat  in  Romanis  partibus  gravi  infirmitate  correptus. 
Ideoque2  ad  eumdem  terminum  venire  non  licuit.  Quum  vero  illud  tempus  advenit  quo9 
militari  potuit,  continuo  civitati  Antiochiae,  in  qua  erant  alii  congregati,  cito  advenit. 
Deinde  omnes  seniores  congregati  insimul  cœperunt  inquirere  qualiter  Sancti  Sepulcbri 
iter  valeant  peragere,  dicentes  :  «  Quoniam  bonum  et  optimum  tempus  est,  quid  mora- 
•  mini  amplius  ?  »  Sed  Boamundus  quotidie  conventionem  quaerebat,  quam  omnes  alii  se- 
niores habuerant,  videlicet  in  reddendam  civitatem4.  Magisque  querebatur  de  Raimundo, 
Sancti  iEgidii  comité,  eo  quod  ad  nullam  conventionem  tenere  erga  Boamundum  se  vo- 
lebat,  quia  timebat  se  perjurare  contra  imperatorem.  Tamen  sœpe  fuerunt  ad  justum  judi- 
cium  faciendum  unus  erga  alterum  in  Sancti  Pétri  ecclesia  congregati  Boamundus  et 
Raimundus  Sancti  iEgidii,  et  dux  Godefredus,  et  Rotbertus  Normannus,  et  alii  seniores 
et  minores,  ut  eos  concordarent.  Boamundus  vero  recitabat  suam  conventionem  omnibus 
audientibus,  et  cornes  Sancti  vEgidii  suam.  Verba  narrabat  et  jusjurandum  quod  impera- 

1  Incipit  liber,  k.  —  2  Ideo.  e.  —  3  In  quo.  e.  —  4  Reddenda  civitate.  e. 


Digitized  by 


88  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

«098.    Episcopi  vero1  duxque  Godefredus,  et  Flandrensis  cornes  Rotbertus,  et  Rotbertus 
.  Normanniae,  et  Eustachius  cornes2,  et  alii  seniores,  divisi  sunt  ab  aliis,  et  intra- 
verunt  ecclesiam3  ubi4  cathedra  est  Sancti  Pétri,  ut5  in  illa  ecclesia  judicium 
dicerent*  inter  utrumque.  Sed  illi  timentes  ne  Sancti  Sepulchri  via  remaneret, 
noluerunt  aperte  judicium  dicere. 

VIL  Quodxjuum  vidit  Raimundus  Sancti  jEgidii  cornes7,  dixit  :  «  Priusquam  via 
«  Sancti  Sepulcbri  remaneat,  si  Boamundus  nobiscuni  venire  voluerit,  quicquid 
«  episcopi  et  dux  Godefredus,  et  Rotbertus  Normannus8,  et  Rotbertus  Flandrensis 
«cornes,  atque  alii  seniores  laudaverint9,  ego  libenti  animo  perficiam,  fidelitate 
«  salva  imperatoris.  »  Quod  laudavit  Boamundus  et  annuit.  Et  ita  promiserunt 
ambo  in  manibus  episcoporum,  videntibus  peregrinis,  quod  Sancti  Sepulchri10 
via  nullomodo  fieret  deturbata.  Deinde  accepit  Boamundus  consilium  cum  suis 
hominibus  quomodo  muniret  castrum  de  al  ta  montanea,  de  bonis  armis  et  de 
victu  qui  non  deficeret  longo  tempore.  Et  Raimundus,  Sancti  jEgidii  cornes,  simi- 
liter 11  munivit  palatium12  Cassiani  amiralii13  et  turrem  quae  est  super  portam 
poQtis  qui  est  ex  parte  porti  Sancti  Symeonis. 


THEMA  XIII. 

I.  Hœc1*  quoque  civitas*  valde  est  magna  et  pulchra  et  honorabilis,  quia  infra 
muros  ejus  sunt  quatuor  maximae  montaneae,  et  nimis  altae.  In  altiori  quoque  est 

1  Episcopi  namque.  d.  —  2  Verba  cornes  Rotbertus  et  Eustachius  cornes  om.  d.  —  9  Om.  ecclesiam  c.  d. 

—  4/6i  aii.  c.  —  5  Cathedra  sancti  Pétri,  erat.  c.  d.  —  6 Discernèrent  c.  d.  —  7Om.  cornes  d.  —  s  Norman- 
dos,  c.  —  9  Laudaverunt.  c.  —  10  Videntibus  peregrinis  Sancti  Sepulcri.  Deinde.  c.  d.  —  11  Et  Raimundus 
Sancti  jEgidii  similiter.  c.  d.  —  12  Om.  palatium  a.  —  15  Amirarii.  a.  — 14  Addit  d.  ad  marginem  manu 
recentiori  :  De  mirabilibus  Antiochiœ. 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  i.  IV,  c.  ix,  p.  i65,  et  Order.  Vital.  1.  IX. 


tori  fecerat  pro  Boamundi  consilio.  Episcopi  vero  et  dux  Godefredus,  et  Flandrensis 
cornes  Rotbertus,  et  Rotbertus,  cornes  Normanniae,  et  Eustachius  cornes,  et  alii  seniores, 
divisi  sunt  ab  aliis,  et  intraverunt  in  cathedram  Sancti  Pétri1,  ut  in  illa  ecclesia  discernèrent 
inter  utrumque.  Sed  illi  timentes  ut2  Sancti  Sepulchri  via  remaneret,  noluerunt  aperte 
judicium  dicere. 

IL/  (xii,  7.)  Quod  quum  vidit  Raimundus,  cornes  Sancti  iEgidii,  dixit  :  «  Priusquam  via 
*  Sancti  Sepulchri  remaneat,  si  Boamundus  vobiscum  venire  voluerit,  quicquid  episcopi, 
«  et  dux3  Godefredus,  et  Rotbertus  Normannus,  et  Rotbertus,  Flandrensis  cornes,  et  alii 
t  seniores  laudaverint,  ego  libenti  animo  perficiam,  salva  fidelitate  imperatoris.  »  Quod 
laudavit  Boamundus  et  annuit;  et  ita  promiserunt  ambo  in  manibus  episcoponim,  viden- 
tibus peregrinis  Sancti  Sepulchri.  Deinde  accepit  Roamundus  cum  suis  hominibus  consi- 
lium, quomodo  muniret  castrum  de  alta  montanea  de  bonis  armis  et  de  victu,  qui  non 
deficeret  longo  tempore.  Et  Raimundus  Sancti  jEgidii  similiter  munivit  palatium  Cassiani 
amiralii  et  turrem4  quae  est  super  portam  pontis,  quae  est  ex  parte  porti5  Sancti  Simeonis. 

RI.  (Th.  xiii,  1.)  De  situ  Antiochiœ.  —  De  civitate  vero  pauca  loquenda  sunt.  Haec  quo- 
que civitas  valde  est  magna  et  pulchra  et  honorabilis ,  quia  infra  muros  ejus  sunt  quatuor 

1  Sancti  Pétri.  Cathedra  erat  ut,  etc.  b.  —  2  Ne.  e.  —  3Om.  dux  e.  —  4  Turrim.  e.  —  bPortus.  e. 


Digitized  by 


Google 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  89 

castrum  œdificatum,  nimis  forte  et  valde  altum.  Deorsum  est  civitas  honorabilis  a.  1098. 
atque  conveniens,  omnibusque  ornata  honoribus,  quoniam  in  tus  sunt  pulcher- 
rimae  aquae,  quae  exeunt  per  fontes  de  montaneis.  Mille  et  ducentae  ecclesiae  in  ea 
fuerunt  aedificatae.  Trecenta1  sexaginta  monasteria  in  se  habuit  monachorum. 
Sub  suo  jugo  continet  patriarcha  centum  quinquaginta  très  episcopos.  Clauditur 
civitas  a  duobus  mûris  :  major  quippe*  nimis  est  altus,  et  mirabiliter  latus3  ma- 
gnisque  lapidibus  composites,  in  quo  suntordinatae  quatuor  centum  et4  quinqua- 
ginta turres,  modisque  omnibus  est  civitas  formosa.  Ab  oriente  clauditur  quatuor 
magnis  montaneis5;  ab  occidente  secus  civitatis  muros  Huit  quoddam  flumen 
magnum6  cui  nomen  est  Pharphar.  Et  ideo  quod  est  tam  bona  et  tam  pulchra, 
noluerunt  stulte7  dimittere  regalem  civitatem  Antiochiam,  quae  tantae  auctoritatis 
est8,  quod  eam  prius  septuaginta  et  quinque  reges  constitueront,  quorum  no- 
mina  sunt  haec  :  Mirgulandus9,  Ebramdons10,  Lamurafres,  Rademons,  Helias, 
Calarfines11,  Brumandus,  Margories,  Faraon,  Brumandus,  Prelion,  Laidus,  Ru- 
dandus,  Judas  Machabaeus,  Nubles,  Samson,  David  haereticus,  Salomon,  Pilatus, 
Herodes,  Helidius,  Gafernus,'  Rudandus,  Galderius,  Morfirius12,  fortis  Eustras13, 
Maraon,  Argolas1*,  Ordotius,  fortis  Lamusteoc,  Alapres  amiralius,  Morabilis, 
Orgidandus 15,  MorHonus,  Organnusl<\  Gorbandus  impius  de  Samarzana17,  Bra- 
cerandus,  Morus  rex,  Pulcher,  Clarandus,  Ariandon,  rex  Thanas,  Escomus18, 
Duras,  Dormandus,  rex  Vision19,  Satanus20,  Tobus21,  Lintion,  Malardus,  Dai- 
ramornus,  Mordandus,  Drahonus22,  Brumories23,  Apparandus,  Eflremion,  Noi- 

1  Très  centum.  d.  —  2  Quoque.  d.  —  3Verba  et  mirabiliter  lato*  om.  a.  —  4Om.  etv.  . —  5  Montaneis 
magnis.  d.  —  *  Magnum  flumen.  c.  d.  —  7Om.  stulte.  d.  —  8  Fuit.  c.  d.  —  9  Murgulandas.  d.  —  l0Eban- 
dons.  d.  —  11  Clarfines.  d.  —  12  Morphirias.  d.  —  13  Fortis  Castras,  c.  —  14  Algolas.  c.  ï5Organdus.  c.  — 
ltOrgandus.  c.  d.  —  17  Semarzana.  c.  Samarzona.  d.  —  l*Escanius.  c.  —  19  Vission.  c.  —  **Sathanus.  d. 
—  21  Iobus.  c.  —  ^Dralionus.  d.  Iralionus.  c.  —  23  Brumoriens.  d. 


montaneae  maximae  et  nimis  ait».  In  altiori  quoque  est  castellum  œdificatum ,  nimis  forte 
et  valde  altum.  Deorsum  est  civitas  honorabilis  atque  conveniens ,  omnibusque  ornata 
honoribus,  quoniam  intus1  sunt  pulcherrimae  aquae,  quae  exeunt  per  fontes2  de  montaneis. 
Mille  et  ducentae  ecclesiœ  in  ea  fuerunt3  aedificatae,  trecenta4  sexaginta  monasteria  in  se 
habuit  monachorum.  Sub  jugo  continet  patriarcha  centum  quinquaginta  episcopos.  Clau- 
ditur a5  duobus  mûris  civitas;  major  quoque  nimis  est  altus  et  mirabiliter  latus,  magnisque 
lapidibus  compositus,  in  quo  sunt  ordinatœ  quadringentœ  quinquaginta  turresv  modisque 
omnibus  est  civitas  formosa.  Ab  oriente  clauditur  quatuor  magnis  montaneis;  ab  occidente 
secus  muros  civitatis  fluit  quoddam  magnum  flumen 6,  cui  nomen  est  Pharphar.  Et  ideo 
quod  est  tam  bona  et  tam  pulchra,  noluerunt  stulte  dimittere  regalem  civitatem  Antio- 
chiam,  quae  tantae  auctoritatis  fuit,  quod  eam  prius  septuaginta  et  quinque  reges  consti- 
tuerunt,  quorum  nomina  sunt  haec  :  Murgulandus,  Elirandons,  Lamulafres,  Rademons, 
Helias,  Brumandus,  Margories7,  Faraon,  Brumandus,  Brelion,  Laidus,  Rudandus,  Judas 
Machabaeus,  Nubles,  Samson,  David  haereticus,  Salomon,  Pilatus,  Herodes,  Elidius. 
Gaferius,  Rudandus,  Gaderius,  Morplurius,  fortis  Castrius,  Maraon,  Argolas,  Ordocius, 
fortis  Lamusteo,  Alapres  amiralius,  Morabilis,  Orgilandus,  Morlianus,  Organdus,  Gor- 
dandus  impius  de  Saramania,  Braierandus,  Morus  rex,  Fulcher,  Darandus,  Ariandon,  rex 
Thanas,  Esconius,  Duras,  Dormandus,  rex  Vision,  Sicbarius,  Thobias*  Lintion,  Malardus, 
Deiramordus,  Mordandus,  Oralionus,  Brumornel,  Apparandus,  Effrenion,  Noirandus, 

1  In  ea.  e.  —  2  Om.  per  fontes  e.  —  3  Sunt.  e.  —  4  Tercenta  et.  e.  —  5  Autem  b.  —  6  Flumen  magnum-  e. 
—  1  Margarias.  e. 

m.  12 


Digitized  by  Google 


90  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

randus,  Fortis  Bruas,  Gorgandus1,  Udonus2  impius,  Telandus3,  Pelufres,  Troan- 
dus*,  Gandeios  rex,  Rambulandus5,  Gazani6,  Mirmion7,  Oringes,  Brulion,  Mar- 
drolienus,  Droliandus8,  Daribonus9,  Gazianus,  Bromirius10,  Antiochus,  qui  dux 
fuit  aliorum,  et  ab  eo  dicitur  Antiochia. 

IL  Istam  civitatem  tenuerunt  peregrini  Sancti  Sepulchri  obsessam  sicuti  su- 
perius  audistis  per  octo  menses  et  unum  diem.  Postea  fuerunt  intus  reclusi11 
per  viginti  sex12  dies  a  Turcis  et  ab  aliis  paganis.  Tamen  adjutorio  Dei  et  Sancti 
Sepulchri  illis  devictis,  requieverunt  peregrini  cum  magno  gaudio  et  laetitia  in 
Antiochia  per  quinque  menses  et  dimidium.  Postea,  octavo  die  exeunte,  Novem- 
brio*  mense,  discessit  Raimundus  Sancti  iEgidii  cum  suo  exercitu  ab  Antiochia; 
venit1*  per  unam  civitatem  quae  vocatur  Rubeab,  et  per  aiiam  quae  vocatur  Albaria. 
Quarto14  die,  exeunte  Novembrio0,  pervenit  ad  civitatem  quae  dicitur  Marra d,  in 
qua  maxima  multitudoerat15  Sarracenorum  congregata,  etTûrcorum,  et  Arabum, 
et  plurimorum  paganorum.  Raimundus  quoque  cum 16  sua  gente  crastina  die  in- 
vasit  eam;  sed  capere  non  potuit,  quia  nondum  venerat  voluntas  Dei.  Non  post 
multum  temporis  Boamundus  cum  suo  exercitu  secutus  est17  Raimundum  et  hos- 
pitatus  fuit  circa  civitatem  in  die  dominica*.  Secunda  vero  feriaf  invaserunt18 
undique  civitatem  tam  acriter1*,  quod  scalae  fuerunt20  erectae  ad  murum  civitatis21; 

1  Gornandas.  d.  Jornandas.  c.  —  2Utionus.  d.  —  *UUoniust  impius  Thelandus.  c.  d.  —  *  Troanandus.  d. 
—  b  Rabalandus.  c.  —  tGatam.  d.  —  7  Mirmon.  a.  —  BDorianus.  d.  Deriandas.  c.  —  9Darûion.  d.  Bar- 
thon,  c.  —  10  Brorfliras.  d.  —  11  Inclasi.  d.  —  12  xxm.  d.  —  l*Veniens.  c.  d.  —  uQuinto.  d.  —  l5Erat 
multitude,  c.  d.  —  16  Et  cornes  quoque  cum.  c.  —  17  Om.  est  a.  Secutus  fait.  c.  —  nFeria  nimis  Jbrtiter  inva- 
serunt. a.  —  10  Tam  acriter  invaserunt  undique  civitatem  quod  si.  c.  d.  —  20  Fuissent  c.  d.  —  21  Hic  insérant 
c.  d.  in  nostra  potestate  esset  civitas. 


■  Id  est  xxin  die  menais  Novembris  A.  D.  1098. 

b  Hoc  oppidum  vocatur  supra  Rugea.  Si  credas 
WiUelm.  Tyr.  (1.  VU,  c.  xi,  p.  ag3)  urbs  Ma  post  Al- 
bariam  et  Harram  a  comité  Tolosano  capta  fuit. 

•  Id  est  xxvii*  die  mensis  Novembris,  eodem  anno. 


d  De  hujus  oppidi  obsessione ,  cf.  WiUelm.  Tyr.  1.  VII , 
c.  ixt  p.  289;  Raim.  de  Aguil.  etc.  et  Kemal  Eddin, 
op.  cit.  p.  20. 

*  Id  est  xxvin1  die  mensis  Novembris. 

f  Id  est  xxix  die  ejusdem  mensis. 


fortis  Bruas,  Gorgandus,  Udonus  impius,  Tomandus,  Tolandus,  Delufres,  Troandus, 
Candelos  rex,  Rambulandus,  Gazami,  Mirmion,  Oringes,  Rrulion,  Mardoiienes1,  Ba- 
riandus,  Rarilion,  Gazianus,  Rromiriûs,  Antiochus,  qui  dux  fuit  aliorum,  et  ab  eo  dicitur 
Antiochia. 

IV.  (xm,  2.)  Istam  civitatem  tenuerunt  peregrini  Sancti  Sepulchri  obsessam ,  sicuti  supe- 
rius  audistis2,  per  octo  menses  et  unum  diem.  Postea  intus  fuerunt  reclusi  per  viginti  et 
sex  dies  a  Turcis  et  ab  aliis  paganis.  Tamen  adjutorio  Dei  et  Sancti  Sepulchri  illis  devictis, 
requieverunt  peregrini  cum  magno  gaudio  et  laetitia  in  Antiochia  per  quinque  menses  et 
dimidium. 

Civitas  Marra  obsessa  est  a  Christianis.  —  Postea  octavo  die  exeunte,  Novembrio  mense, 
discessit  Raimundus,  cornes  Sancti  JËgidii,  cum  suo  exercitu  ab  Antiochia,  per  unam  veniens 
civitatem  quae  vocatur  Lica  et  per  aliam  quee  vocatur  Albaria.  Quarto3  die,  exeunte  Novem- 
brio, pervenit  ad  civitatem  quae  vocatur  Marra4,  in  qua  maxima  multitude*  Sarracenorum 
erat  congregata ,  etTurcorum,  et  Arabum,  et  plurimorum  paganorum.  Raimundus  ergo 
cornes,  cum  sua  gente,  crastina  die  invasit  eam,  sed  capere  non  potuit,  quia  nondum5  ve- 
nerat voluntas  Dei.  Non  post  multum  vero  temporis  Boamundus  cum  suo  exercitu  secutus 
est  Raimundum,  et  hospitatus  fait  circa  civitatem  in  die  Dominica.  Secunda  vero feria tam 
acriter  invaserunt  undique  civitatem,  quod  si  scalae  fuissent  erectae  ad  murum  civitatis,  in 

1  Maxdolienes.  b.  —  %Audisti.  b.  —  3  Quinto.  b.  —  4  Maira.  b.  —  5  Non.  e. 


Digitized  by 


» 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  91 

ibique  percutiebant  se1  cum  lanceis  et  ensibus.  Sed  tam  magna  fuit  yirtus  paga-    a.  1098. 
norum,  quod  illa  die  nihil  illis  nocere  potuerunt.  Sed  multa  mala  ibi  perpessi 
sûnt;  cibus  namque2  deficiebat,  quia3  non  erant  ausi  alicubi  ire  quaesitum,  tanta 
multitudo  paganorum  circumcirca  habebatur. 

III.  Quod  prospiciens  beatus  Andréas,  qui  non  dormit,  sed  semper  anxietati4 
Christianorum  vigilat5,  nuntiatur  Petro  Bartholomeo  quatinus,  si  Cbristiani  pœni- 
terent6  de  malefactis7  suis,  atque  unus  erga  alium  bonam  haberent  fidem,  quod 
Dominus8  praecepit  dicens  :  «Diligite  fratres  vestros  tanquam  vosmetipsos a  ;  » 
atque  redderent  iilam  partem  quam  ipse  propriam  retinuit,  quando  mundum 
istum  omnesque  creaturas  quae  in  eo  sunt  creavit,  scilicet  decimam  partem  om- 
nium rerum  quae  possidentur 9,  ipse  daret  illis  civitatem  brevi  tempore  atque 
adimpleret  omnem  suam  voluntatem;  quam  praedictam  decimam  partem  jussit 
dividi  in  quatuor  partibus,  una  quarum  detur  episcopo,  alia10  sacerdotibus,  alia 
ecclesiis,  alia  pauperibus.  Quod  postquam  fuit  in  concilio  recitatum,  concesserunt 
omnes.  Non  post  multum  temporis  fecit  Raimundus  Sancti  iEgidii  facere  quod- 
dam  ligneum  castrum  nimis11  forte  et  valde  altum.  Quod  castrum  ingeniatum 
atque  aedificatum  fuit  super  quatuor  rotas  ;  supra  quod  stabant  plures  milites  et 
Ebrardus  Venator  lituos  fortiter  sonando,  et  ante  eum  ventilabant  honorabilia 
vexilla,  quod  nimis  erat  pulchrum  ad  videndum.  Subtus  vero  castrum  erant  plus 
quam  centum  milites  armati  qui  deduxerunt12  illud13  prope  civitatis  murum  juxta 
quamdam  turrim. 

1  Percutiebant  se  cominus.  d.  —  aOm.  namque  c.  Namque  cibus.  c.  d.  —  5  Quem.  d.  —  4  Semper  super 
anxiatos  Christianos.  d.  —  5  Invigilabat.  c.  —  6  Om.  pœniterent  à.  —  7  Malis  factis.  d.  —  *Ipsemet.  a.  — 
9  Notam  hanc  in  d.  ma  nus  recentior  addidit  :  Nota  quod  decimœ  reddantur  ecclesiis  et  sacerdotibus,  non 

autem  laicis.  —  10  Altéra,  d.  — 11  Verba  nimis         quod  castrum  om.  d.  —  lî  Deduxerant.  a.  —  13  Om. 

illud  a. 

'  Matth.  v,  43;  Mabc.  xii,  3i. 


nostra  potestate  esset  civitas  ;  ibique  percutiebant  se  cominus  cum  lanceis  et  ensibus.  Sed 
tam  magna  fuit  virtus  paganorum,  quod  iili  nihil  illis  nocere  potuerunt,  sed  multa  mala 
ibi  perpessi  sunt;  namque  cibus  deficiebat,  quoniam  non  erant  ausi  alicubi  ire  quaesitum, 
tanta  multitudo  paganorum  circumcirca  habebatur. 

V.  (xiii,  3.)Sanctus  Andréas  apparuit  Bartholomeo.  —  Quod  prospiciens  beatus  Andréas, 
qui  non  dormit,  sed  semper  super  anxiatos  Christianos  vigilat,  nuntiavit  Petro  Bartholomeo, 
quatinus  si  Christiani  pœniterent  de  malis  factis1  suis,  atque  unus  erga  alium  bonam  habe- 
rent fidem,quodDominus  praecepit,  dicens:  «  Diligite  fratres  vestros  tanquam  vosmetipsos,  » 
atque  redderent  illam  partem  quam  ipse  propriam  retinuit,  quando  mundum  istum2  omnes- 
que creaturas,  quae  in  eo  sunt,  creavit,  scilicet  decimam  omnium  rerum  quae  possidentur, 
ipse  daret  illis  civitatem  brevi  tempore  atque  impleret  omnem  suam  voluntatem.  Quam 
praedictam  partem,  videlicet  decimam,  jussit  dividi  in  quatuor  partibus ,  una  quarum  detur 
episcopo,  altéra  sacerdotibus,  alia  ecclesiis,  alia  pauperibus.  Quod  postquam  fuit  in  concilio 
recitatum,  concesserunt  omnes.  Non  post  multum  temporis  fecit  Raimundus  Sancti  jEgidii 
facere  quoddam  castrum  ligneum  nimis3  forte  et  valde  altum.  Quod  castrum  ingeniatum 
atque  aedificatum  fuit  super  quatuor  rotas,  super  quod  stabant  plures  milites,  et  Ebrardus 4 
Venator  lituos  fortiter  sonando,  et  ante  eum5  ventilabant  honorabilia  vexilla,  quod  nimis 
erat  pulchrum  ad  videndum.  Subtus  vero  castrum  erant  plus  quam  centum  milites  armati, 
qui  deduxerunt  illud  prope  civitatis  murum  juxta  quamdam  turrim. 

1  Malefactis.  e.  —  2  Ipsum,  e.  —  3Om.  nimis  e.  —  ^Euvardus.  e.  —  bIllum.  e. 

i  i . 


Digitized  by 


Google 


92  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1098.  IV.  Quod  quum  vidisset  gens  pagana ,  statim  fecerunt  plurima  instrumenta ,  cum 
quibus  jactabant  immensos1  lapides  supra  castrum;  ita  quod  pene  nostros  milites 
occidebant.  Vexilla  quoque  quae  sursum  erant  perforabant  cum  sagittis  et  lapidi- 
bus;  et  alii  ruebant  graecos  ignés  super  castrum,  eo  quod  putabant  illud  ardere 2* 
Sed  pius  Deus  et  misericors  quod  arderet  noluit.  Castrum  vero  illud  imminebat 
omnes  muros  civitatis  et  turres.  Milites  igitur  nostri,  qui  erant  sursum  in  solario 
superiori,  videlicet  Willelmus  de  Montepeslerio,  et  alii  plures  jactabant  maximos3 
lapides  supra  Sarracenos  qui  stabant  in  civitatis  muros;  ita  quoque  eos  percu- 
tiebant4 super  clypeos  quod  clypeus  et  paganus  cadebat  deorsum  in  civitatem 
mortuus.  Et  alii  tenebant  in  hastis  vexilla,  et  sic5  cum  lanceis  et  armis  ferreis 
putabant6  ad  se  trahere  illos7.  Milites  et  clientes  ita  pugnabant;  presbyteri  quoque 
et  clerici,  sacris  vestibus  induti,  stabant8  rétro  castrum,  orantes  et  obsecrantes 
Dominum  nostrum  Ihesum  Christum  ut  suum  defendat  populum 9,  et  Christi 10 
militibus  victoriam  praestet,  suamque  sanctam  Christianitatem  exaltet,  et  paga- 
nitatem  destruat.  Et  ita  praeliaverunt11  usque  ad  vesperam. 

V.  Tune  Golferius  quidam12  de  Turribus13%  honestissimus  miles,  primus  as- 
cendit  per  unam  scalam  in  murum,  quae  continuo  fracta  fuit  pro  multitudine 
aliorum.  Golferius  vero,  quum  fuit14  supra15  murum,  cœpit  cum  illis  pugnare  cum 
lancea16  occidendo.  Alii  vero  invenerunt  aliam  scalam,  erexeruntque  eam  festi- 
nanter  ad  murum,  et  ascenderunt  multi  milites  et  pedites,  tantique  ascenderunt 

1  Maximos.  d.  —  2Eum  ardere.  d.  —  3  Immensos.  d.  —  4  Percutiebant  eos.  d.  —  5Om.  sic  d.  —  6  Putabant 
peregrini.  c.  d.  —  7  Illos  paganos  c.  d.  —  *Stantes.  a.  c.  —  9  Populum  defendat  c.  —  10  Christianis.  c.  d.  — 
11  Prœliati  sunt.  d.  —  12Oni.  quidam  c.  d.  —  13  Om.  de  Turribas  à.  —  uPostquam  fait  d.  —  15 Super,  d. 
—  10  Cum  lancea  eos.  a. 

*  Miles  ille  supra  nominatur  gallice  :  Gauffier  de  Las  Tours.  (Cf.  etiam  Willelm.  Tyr.  1.  VU,  ch.  u,  p.  290-291.) 


VI.  (xiii,  4.)  Quod  quum  vidisset  gens  pagana,  statim  fecerunt  plurima  instrumenta,  cum 
quibus  jactabant  maximos  lapides  supra1  castrum,  ita  quod  pene  nostros  milites  occide- 
runt2.  Vexilla  quoque,  quae  sursum  erant,  perforabant  cum  sagittis,  et  alii  lapidibus,  et  alii 
ruebant  graecos  ignés  super  castrum,  eo  quod  putabant  illud  ardere.  Sed  pius  Deus  et 
misericors  quod  arderet  noluit.  Castrum3  vero  illud  imminebat  omnes  muros  civitatis  et 
turres.  Milites  igitur4  nostri ,  qui  erant  sursum  in  solario  superiori,  videlicet  Guillelmus 
de  Montepellerio5,  et  alii  pliures,  jactabant  immensos  lapides  super  Sarracenos,  qui  stabant 
super  muros  civitatis;  ita  quoque  percutiebant  eos  super  clypeos,  quod  clypeus  et  paga- 
nus cadebat*  deorsum  in  civitate  mortuus7.  Et  alii8  mittebant  in  hastis  vexilla  et  sic  cum 
lanceis  et  armis9  ferreis  putabant  peregrini  ad  se  trahere  illos  paganos10.  Milites  et  clientes 
ita  magnanimiter  pugnabant,  presbyteri  quoque  et  clerici,  sacris  vestibus  induti,  stabant 
rétro  castrum11,  orantes  et  obsecrantes  Dominum  Ihesum  Christum,  ut  suum  defendat 
populum,  et  Christianis  militibus  victoriam  praestet,  suamque  sanctam  Christianitatem 
exaltet  et  paganitatem  destruat.  Et  ita  praeliati  sunt  usque  ad  vesperam12. 

VII.  (xm,  5.)  Tune  Golferius  quidam  de  Turribus,  honestissimus  miles,  primus  ascendit 
per  unam  scalam  in  murum,  quae  continuo  fracta13  fuit  multitudine  illorum.  Golferius  vero 
postquam  fuit  super  murum,  cœpit  cum  illis  pugnare  cum  lancea,  eos  occidendo.  Alii 
vero  invenerunt  aliam  scalam,  erexeruntque  festinanter  ad  murum14,  et  ascenderunt  multi 

1  Super,  b.  —  2  Occiderent  e.  —  3  Crastina.  e.  —  4  Om.  igitur  e.  —  5  Monte  Pislerio.  e.  —  6  Codèrent  e. 
—  7  Mortai.  e.  —  8  Om.  alii  e.  —  9  H  amis.  e.  —  10  Om.  paganos  e.  —  11  Om.  stabant  rétro  castrum  e.  — 
12  Om.  et  ita  prœliati  sunt  usque  ad  vesperam  e.  — 13  Fuit  fracta.  e.  —  14  Exierunlque  festinanter  ad  murum.  b. 
Et  festinanter  ad  murum  erexerunt  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  93 

quod  vix  illos  capiebat  munis.  Sarraceni  igitur  tam  robuste  invaserunt1  illos  per  a.  io9s. 
murum*  et3  per  terram  sagittando  et  cominus  spiculando  cum  suis  lanceis,  ita 
quod  multi  ex  nostris,  timoré  perterriti,  dimiserunt  se4  per  murum.  Illi  pruden- 
tissimi  viri  qui  remanserunt  in  murum  sufferebant  illorum  persecutionem5.  Alii 
qui  subtus  castrum  erant  fodiebant6  murum7  civitatis.  Videntes  autem  Sarraceni8 
quod  nostri  fodissent  murum  civitatis9,  statim  timoré  perterriti  inierunt  fugam 
in  civitate10.  Hoc  totum  factum  est  in  die  sabbati  ad  horam  vesperi,  occidente 
sole,  undecimo  die  intrante  mense  Decembrio11.  Boamundus  igitur  fecit  per  in- 
terpretem  loqui  Sarracenis  majoribus,  quod  ipsi  cum  suis  mulieribus  et  infan- 
tibus  et  aliis  substantiis  misissent  se  in  uno  palatio  quod  est 12  supra 13  portam , 
ipseque  defenderet  eos  de  mortali  sententia.  Intraverunt  autem  omnes  nostri  in 
civitatem,  et  quicquid  boni  invenire  potuerunt  in  domibus  et  in  foveis,  hoc  unus- 
quisque  ad  suum  continebat  proprium14.  Facto  autem  die15,  ubicumque  reperie- 
bant  quemquam  iliorum  sive  masculum  sive  feminam,  capitalem  eis  continuo10 
dabant  sententiam.  Nullus  quoque  angulus  civitatis  deerat  vacuus  Sarracenorum 
cadaveribus,  vixque  poterat  aliquis  ire  per  vias  civitatis  nisi  calcando  super  Sarra- 
cenorum cadavera.  Boamundus  vero  illos  quos  jusserat  in  palatio  intrare  appre- 
hendit,  illisque  abstulit  omnia  quae  habebant,  videlicet  au  ru  m  et  argentum  et  alia 
ornamenta  quae  illi  habebant;  alios  fecit  occidere,  alios  jussit  conduci  ad  ven- 
denduin  Antiochiae.  Multi17  fuerunt  ex  nostris  qui  in  civitate  invenerunt  quicquid 
erat  eis18  necessarium,  et  multi  qui  nihil  invenerunt  ad  capiendum.  Postea  fuit 

1  Verba  illos  capiebat  invaserunt  om.  d.  —  2  Per  murum  civitatis.  d.  —  3  Et  intus.  d.  —  4  Se 

deorsum.  c.  d.  —  bEorum  persecutionem.  d.  —  tFodebant.  a.  c.  —  1  Murum  deorsum.  d.  —  8  Sarraceni  qui 

stabant  super  murum.  c.  —  9  Verba  Videntes  fodissent  murum  civitatis  om.  d.  —  10  In  civitatem.  d.  — 

uDecembriL  c.  d.  —  12  Quod  erat.  c.  d.  —  13  Super,  c.  —  14 Continebat  ad  suum  proprium.  d.  —  l*Crastino 
die.  c.  d.  —  16  Continuo  eis.  d.  —  17  Et  ita  multi.  c.  d.  —  18  Eis  erat.  c.  d. 


milites  et  pedites;  tantique  ascenderunt,  quod  vix  ilios  capiebat  munis.  Sarraceni  igitur 
tam  robuste  invaserunt  illos  per  murum  civitatis ,  et  intus  per  terram  sagittando,  et  cominus 
spiculando  cum  suis  lanceis,  ita  quod  multi  ex  nostris,  timoré  perterriti,  dimiserunt  se 
deorsum  per  murum.  Illi  prudentissimi  viri,  qui  remansôrunt  in  murum,  sufferebant 
illorum  persecutionem.  Alii,  qui  sub  castrum1  erant,  fodiebant  deorsum  murum2  civitatis. 
Videntes  autem  Sarraceni  qui  stabant  super  murum  quod  nostri  fodissent  murum  civitatis  ? 
statim,  timoré  perterriti,  inierunt  fugam  in  civitatem.  Hoc  totum  factum  est  in  die  Sabbati, 
ad  horam  vesperi,  occidente  sole,  undecimo3  die,  intrante  mense  Decembri.  Boamundus 
igitur  fecit  per  interpretem  loqui  Sarracenis  majoribus,  quod  ipsi  cum  suis  mulieribus  et 
infantibus  et  aliis  substantiis  misissent  se  in  uno  palatio  quod  erat  supra  portam,  ipseque 
defenderet  eos  de  mortali  sententia.  Intraverunt  autem  omnes  nostri  in  civitate,  et  quic- 
quid boni  invenire  potuerunt  in  domibus  et  in  foveis,  hoc  unusquisque  ad  suum  continebat 
proprium.  Facto  autem  die  crastino,  ubicumque  reperiebant  quemquam  illorum  sive  mas- 
culum sive  feminam,  capitalem  eis  dabant  continuo  sententiam.  Nullus  quoque  angulus 
civitatis  deerat,  in  quo4  non  jaceret  Sarracenorum  cadaver,  vixque  poterat  aliquis  ire  per 
vias  civitatis,  nisi  calcando  super  Sarracenorum  cadavera.  Boamundus  vero  illos  quos  jus- 
serat in  palatio  intrare  apprehendit,  illisque  abstulit  omnia  quae  habebant,  videlicet 
aurum  et  argentum,  et  alia  ornamenta  quae  illi  habebant.  Alios  fecit  occidere,  alios  fecit 
conduci  ad  vendendum  Antiochiae.  Et  ita  multi  fuerunt  ex  nostris  qui  in  civitate  invenerunt 
quicquid  eis  erat  necessarium  ad  sumendum ,  et  multi  qui  nihil  invenerunt  ad  capiendum. 

1  Castro,  e.  —  *Muros.  e.  —  3  Undecîma.  e.  —  *Cujus.  b. 


Digitized  by 


94  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

tam  longa  mora  in  civitate  quia  fuerunt  multi  adstricti1  famé,  ideo  quod  foras 
non  audebant  exire  in  terram  Sarracenorum  longe;  prope  nequiverant  aliquid 
invenire  ad  capiendum.  Christiani  igitur2  illius  terrae  nihil  deferebant  ad  ven- 
dendum.  Nostri  quoque  pauperes3  cœperunt  scindere4  corpora  paganorum,  eo 
quod  in  ven tribus  eorum  inveniebant  reconditos  bisantios5.  Alii  quoque,  distrieti 
famé,  caedebant  carnes  eorum  per  frusta6  et  coquebant  et  manducabant.  Postea7 
seniores  nostri  hoc  videntes8  fecerunt  paganos  trahere9  extra  civitatem  ad  portas, 
ibique  faciebant  montes10  ex  eis,  et  postea  faciebant  eos11  arderea. 

VI.  Boamundus  autem  non  potuit12  concordari  cum  Raimundo  Sancti  iEgidii. 
Reversus  est  Antiochiae.  Raimundus13  quoque  non  post  multos  dies  misit  suos 
legatos14  duci  Godefredo  et  Flandrensi  comiti  et  Rotberto  Normanno15  et  Boa- 
mundo,  quod  ipsi  veniant16  ad  Rusiam  civitatem  loqui  cum  eob.  Veneruntque  ibi 
omnes  illi17  seniores,  et  concilium  fecerunt  quomodo  incipere  potuissent  viam 
Sancti  Sepulchri  per  quam  moti  sunt  et  hue  usque  venerunt.  Sed  non  potuerunt 
Boamundum  concordare18  cum  Raimundo  comité,  nisi  reddidisset 19  ei  Antio- 
chiam.  Sed  Raimundus  noluit  facere,  pro  fiducia  quam  fecerat20  Alexio  imperatori. 
Ideoque  dux  Godefredus  et  alii  comités  reversi  sunt  Antiochiae.  Raimundus  quo- 
que, Christi  athleta,  reversus  est  ad  Marram  civitatem,  ubi  erant  peregrini  Sancti 
Sepulchri,  et  misit  suos  homines  ut  ipsi  munirent  atque  custodirent  palatium 
Cassiani  amiralii,  quod  habebat  in  sua  potestate,  et  turrem  quae  est  supra  portam 

1  Distrieti.  c.  d.  —  2  Om.  igitur  d.  —  3  Paaperes  peregrini.  d.  —  4  Scinderunt.  d.  —  5  Bizantios  recondi- 
tos. d.  —  6  Frustra,  a.  c.  d.  —  7  Postquam  vero.  c.  d.  —  8  Viderunt.  d.  —  9  Trahi,  d.  —  10  Quasi  montes. 
c.  d.  —  11  Om.  eos  d.  —  12  Non  valens.  —  13  Raimundus  Sancti  jEgidii.  c.  d.  —  uLegatos  Antiochiœ.  c.  d. 
—  l*Normando.  c.  —  16  Venirent.  c.  d.  —  11  Illi  omnes.  d.  —  18  Concordari.  c.  d.  —  l9Redderet.  c.  d.  — 
20  Quam  ipse  fecit.  d. 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VU,  c.  xi,  p.  293-294.  —  b  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VU,  c.  xi,  p.  ag3. 


Postea  fuit  tam  longa  mora  in  civitate,  quod  multi  fuerunt  distrieti  famé  in  civitate,  ideo 
quod  foras  non  audebant  exire  in  terram  Sarracenorum  longe,  prope  nequiverant  aliquid 
invenire  ad  capiendum.  Christiani  illius  terrae  hihil  deferebant  illi  s  in  civitatem  ad 
vendendum1. 

Hic  comedebant  carnes  Tarcorum  Christiani.  —  Nostri  quoque  pauperes  peregrini  cœpe- 
runt scindere  corpora  paganorum,  eo  quod  in  ventribus  eorum  inveniebant  reconditos 
bisantios;  alii  quoque,  distrieti  famé,  caedebant  carnes  eorum  per  frusta,  et  coquebant,  et 
manducabant2.  Postquam  vero  seniores  nostri  hoc  viderunt,  fecerunt  paganos  trahi3  extra 
civitatem  ad  portas  ;  ibi  faciebant  quasi  montes  ex  eis  et  postea  faciebant  eos  ardere. 

VIII.  (xni,  6.)  Boamundus  autem  non  valens  concordari  cum  Raimundo  Sancti  jEgidii, 
reversus  est  Ântiochiam4.  Raimundus  quoque  Sancti  jEgidii  non  post  multos  dies  misit 
suos  legatos  Antiochiae  duci  Godefredo,  et  Flandrensi  comiti5,  et6  Rotberto  Normanniae,  et 
Boamundo,  quod  ipsi  venirent  ad  Rusiam  civitatem  loqui  cum  eo.  Veneruntque  omnes  ibi7 
illi  seniores,  et  concilium  fecerunt  quomodo  incipere  potuissent  viam  Sancti  Sepulchri, 
pro  qua  moti  sunt  et  hue  usque  venerunt.  Sed  non  potuerunt  Boamundum  concordare  cum 
Raimundo  comité,  nisi  redderet  ei  Antiochiam.  Sed  Raimundus. facere  noluit,  pro  fiducia 
quam  fecerat  Alexio  imperatori.  Ideoque  dux  et  alii  comités  reversi  sunt  Antiochiae.  Rai- 
mundus quoque,  Christi  athleta,  reversus  est  ad  Marram  civitatem,  ubi  erant  peregrini 
Sancti  Sepulchri,  et  misit  suos  homines  Antiochiae,  ut  ipsi  munirent  atque  custodirent 
palatium  Cassiani  amiralii,  quod  habebat  in  sua  potestate,  et  turrem  quae  est  supra8  portam 

1  Om.  Christiani  illius,  etc.  usque  ad  vendendum  e. —  2  Ad  manducandum.  e.  —  3  Tradi.  e.  —  *  Antio- 
chiœ. e.  —  *  Comiti  Raimundo.  b.  —  6j4c.  e.  —  1  Mue  omnes.  e.  —  8  Super,  e. 


1 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITÀNO  ITINERE.  95 

pontis  contra  Mathomariam.  In  ista  quoque  civitate  fuit  mortuus  6apiens  Oriensis 
episcopus*,  ibique  morati  sunt  peregrini 1  per  unum  mensem  et  très  dies 2  b.  Boa- 
mundus,  cupiens  habere  civitatem  Antiochiae  sua  virtute,  omnes  homines  Rai- 
mundi  Sancti  iEgidii  foras  ejecitc. 

VIL  Quod  quum  audivit3  Rai  m  un  dus,  Christi  athleta,  parvipendit*,  et  sicut 
servus  in  nomine5  Domini  nostri  Ihesu.Christi  incepit  viam  Sancti  Sepulchri,  et 
exivitnudis  pédibus  de  civitate. Tertio  decimo  die,  intrante  Januario,  pervenit6  ad 
castrum7  Capharda*,  quod  distat  per  octo  milliaria,  ibique  per  très  dies  moratus 
est.  Illic  adjunxit  Rotbertus  Normanniœ8  cum  eo*.  Rex  autem  Caesariaef  multo- 
tiens  mandaverat9  suos  nuntios  Raimundo  Sancti  iEgidii  ad  Marram  civitatem  et 
Gapbarda  quod  cum  eo  cupiebat  concordare 10,  et  suus  amicus  esse11,  et  de  suo 
censu  ei  dare  volebat  quantum  liberet,  nimisque  cupiebat  Christianos  diligere  et 
fiduciam  volebat  ei  facere  quod,  quantum  pertinebat  suum  regnum,  peregrini 
securi  fuissent  sine  ullo  pavore,  et  promittebat  se  dare  mercatum  de  equis  et  cor- 
poralibus  alimentis.  Exierunt  autem  peregrini  et  venerunt  hospitari  supra  flumen 
quod  dicitur  Pharphar  juxta  Caesareanr.  Rex  autem,  postquam  vidit  Francorum 
exercitum  tam  prope  civitatis12  hospitari,  nimis  in  suo  animo  doluit13,  et  jussit 
mercatum  devetare14  nisi  de15  civitate  discederent. 

VIII.  Crastina  vero  die  misit  cum  illis  duos  Turcos  qui  eis  monstrarent  fluminis 

1  Peregrini  Sancti  Sepalchri.  d.  — 2  Et  quatuor  dies.  c.  d.  —  3  Audisset.  c.  d. — 4  Parvopendavii.  c. —  5Om. 
in  nomine  c.  d.  —  6 Pervenitque.  c.  d.  — 1  Ad  quoddam  castrum.  d.  —  *Normandiœ.  c.  d.  —  9Miserat.  d.  — 
10  Concordari.  c.  d.  —  llEffici.  c.  d.  —  12  Civitatem.  d.  —  l*Condoluit.  c.  d.  —  lïDevetari.  c.  d.  —  15  A.  d. 


*  «  Willelmus  bon»  mémorise  Aurasicensis  episco- 
•  pu».  •  (Cf.  Willeim. Tyr.  1.  VU,  c.  ix,  p.  291.  Cf.  ctiam 
Gallia  christ  I ,  col.  770-772.) 

b  xxxiii  dies ,  si  credas  Kemad-Eddin ,  ap.  D.  Defré- 
mery,  Miscell.  Hist.  orient,  p.  45. 

•  Cf.  Willeim.  Tyr.  /.  c.  p.  292. 

4  Quant  Caphaream  vocal  Raimundus  de  Aguilers. 


Keferthale  autem  nuncupatur  apud  Kemad-Eddin. 
(Cf.  Defirémery,  Miscell  Hist.  orient  p.  5o.) 

•  Cf.  Willeim.  Tyr.  /.  c.  p.  295. 

r  fTranseuntes  per  Caesaream  (super  Orontem).» 
(Willeim.  Tyr.  1.  VH,  c.  xu,  p.  296.)  Rex ille Cœsareœ 
erat  procul  dubio  quidam  emirus  vel  amiralius,  natione 
Turcus  vel  Sarracenus. 


pontis  contra  Machomariam.  In  ista  civitate  quoque  fuit  mortuus  sapiens  Oriensis  epi- 
scopus;  ibique  morati  sunt  peregrini  per  unum  mensem  et  quatuor  dies.  Boamundus, 
cupiens  habere  civitatem  Antiochiae  sua  virtute,  omnes  homines  Raimundi  Sancti  i£gidii 
foras  ejecit. 

IX.  (xin,  7.)  Quod  Raimundus  quum  audisset,  Christi  athleta,  parvipendit,  et,  sicuti 
servus  Domini  nostri  Ihesu  Christi ,  incipit1  viam  Sancti  Sepulchri ,  et  exivit  nudis  pedibus  de 
civitate,  tertio  decimo  die  intrante  Januario.  Pervenit3  ad  castrum  Capharda,  quod  distat 
per  octo  milliaria,  ibique  moratus  est  per  très  dies.  Illic  adjunxit  se  Rotbertus  Normannise 
cum  eo.  Rex  autem  Cœsareae  multotiens  miserat  suos  milites  et  nuntios  Raimundo  Sancti 
iEgidii  ad  Marram  civitatem  et  Capharda,  quod  cum  eo  cupiebat  concordari,  et  suus 
amicus  effici,  et  de  suo  censu  ei  dare  volebat  quantum  libet,  nimisque  cupiebat  Chris- 
tianos diligere  et  fiduciam  ei  volebat  facere,  quod  quantum  pertinebat  ad  suum  regnum 
securi  fuissent  sine  ullo  pavore;  et  promittebat  se  dare9  mercatum  de  equis  et  corpora- 
libus  alimentis.  Exierunt  autem  peregrini  et  venerunt  hospitari  supra  flumen,  quod  dicitur 
Pharphar,  juxta  Caesaream.  Rex  autem  postquam  vidit  Francorum  exercitum  tam  prope 
civitatem  hospitari,  nimis  in  suo  animo  condoluit,  et  misit  mercatum  devetari,  nisi  a  civi- 
tate discederent. 

X.  (xiu,  8.)  Crastina4  vero  misit  cum  illis  Turcos,  qui  eis  monstrarent  fluminis  vadum, 
1  Incepit  e.  —  2  Et  pervenit.  e.  —  3  Dari.  b.  —  4  Crastino.  k. 


Digitized  by 


Google 


96  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1099.  vadum,  eosque  conducerent  ubi1  invenire  aliquid  potuissent  ad  capiendum.  De- 
nique  pervenerunt  in  quamdam  vallem  subtus  quoddam  castrum;  ibique  inve- 
nerunt  plusquam  quinque  miilia  animalia,  et  satis  frumentum  et  aiia  bona,  unde 
nimis3  fuit  refecta  tota  Christi  militia.  Tamen  dominus  illius  castri  concordatus 
est  cum  Raimundo,  eique  donavit  equos  et  caetera3,  et  juravit  sua  lege  quod  am- 
plius  peregrinis  non  noceret.  Raimundus4  cum  suo  exercitu  ibi  per  quinque  dies 
moratus  est.  Egressi  inde  pervenerunt  Christi  peregrini  ad  aliud5  Arabum  castrum , 
dominus  cujus  simili  ter  concordatus  est6  cum  Raimundo. 

IX.  Inde  exientes  pervenerunt  in  quamdam  vallem  ad  unam  civitatem  nomine 
Caphaliam\  valde  pulcherrimam  et  omnibus  bonis  ornatam.  Habitatores  vero  illius 
civitatis  Christianos  peregrinos  venire  audientes,  dimiserunt  civitatem  vacuam, 
et  hortos  plenos  oleribus  et  domos  pienas  pluribus7  alimentis  corporum.  Tertia 
autem  die  egressi  ab  illa  civitate  pervenerunt  per  altam  et  immensam  montaneam 
et  intraverunt  in  vallem  Dessem,  in  qua  erat  maxima  ubertas  frumenti  et  pecudum, 
fueruntque  ibi  per  quindecim  dies.  Ibique  remansit8  castrum  aliud  vacuum,  in 
quod  ignem  miserunt9  et  fugerunt.  Juxta  quod  erat  castrum10  aliud  in  quo  erat 
congregata  maxima  multitudo11  paganorum;  illudque  aggrediuntur  tam  fortiter 
nostri  peregrini  quod  in  sua  potestate  habuissent,  nisi  Sarraceni  jactassent  foras 13 
immensas13  turmas  animalium.  Reversa  sunt  autem  nostri  déférentes14  secum  multa 
animalia  ad  eorum  tentoria.  Summo  autem  diluculo  collegerunt  nostri  suos  pa- 
piliones  et  venerunt15  ad  idem  castrum  jam  supradictum  obsidere,  et  sua  ibi 

1  Vsque.  c.  d.  —  2  Nimis  satis.  d.  —  3  Etalia  multa.  d.  —  *  Raimundo*  ibi.  c.  d.  —  5Alium.  b.  d.  — 
6  Concordatus  est  similiter.  d.  —  7  Plarimis.  d.  —  8  Invenerunt.  c.  d.  —  9  Miserunt  ignem  Sarraceni  d.  — 
10  Aliud  castrum.  c.  d.  —  11  Multitudo  maxima.  c.  d.  —  12  Om.  foras  d.  —  13  Innumeras.  c.  d.  —  14  Deda- 
centes.  d.  —  ^Atque  venerunt.  d.  Et  venientes.  c. 

*  Cephalia  apud  Order.  Vital.  /.  c. 


eosque  conducerent  usque  invenire  aliquid  potuissent  ad  capiendum.  Denique1  pervene- 
runt2 in  quamdam  vallem  subtus  quoddam  castrum3,  ibique  invenerunt  plus  quam  quinque 
miilia4  animalia,  et  satis  frumentum5,  et  alia  bona,  unde  nimis  fuit  refecta  tota  Christi 
militia.  Tamen  dominus  illius  castri  concordatus  est  cum  Raimundo,  eique  donavit  equos 
et  alia  multa,  et  sua  lege  juravit  quod  amplius  peregrinis  non  noceret.  Raimundus  ibi  cum 
suo  exercitu  per  quinque  dies  moratus  est.  Egressi  inde  pervenerunt  Christi  peregrini  ad 
alium  Arabum  castrum,  cujus  dominus  similiter  concordatus  est  cum  Raimundo. 

XI.  (xiii,  g.)  Inde  exientes  pervenerunt  in  quamdam  vallem  ad  unam  civitatem  nomine 
Caphaliam,  valde  pulcherrimam  et  omnibus  bonis  ornatam.  Habitatores  vero  illius  civitatis 
Christianos  peregrinos  venire  audi entes,  dimiserunt  civitatem  vacuam,  et  hortos  plenos 
oleribus,  et  domos  pienas  plurimis  alimentis  corporum.  Tertia  autem  die  egressi  ab  illa  ci- 
vitate, pervenerunt  per  altam  et  immensam  montaneam,  et  intraverunt  in  vallem  de  Issem, 
in  qua  erat  maxima  ubertas  frumenti  et  pecudum,  fueruntque  per  quindecim  dies.  Ibique 
invenerunt  aliud  castrum  vacuum,  in  quod  ignem  miserunt0  Sarraceni  et  fugerunt,  juxta 
quod  erat  aliud  castrum ,  in  quo  erat  congregata  multitudo  maxima  paganorum.  Illud  aggre- 
diuntur7 tam  fortiter  nostri  peregrini,  quod  in  sua  potestate  habuissent,  nisi  Sarraceni 
jactassent  foras  innumeras  turmas  animalium.  Reversi  sunt  autem  nostri,  deducentes  secum 
multa8  animalia  ad  eorum*  tentoria.  Summo  autem  diluculo  collegerunt  nostri  suos  pa- 
piliones,  atque  venerunt  ad  idem  castrum  jam  supradictum  obsidere,  et  sua  tentoria  ibi 

1  Deinde.  b.  —  2  Venerunt  e.  —  3  Castrum  quoddam.  e.  —  4  Plusquam  mille,  e.  —  5  Frumenti.  e.  — 
0 Miseront,  e.  —  1  Aggrediunt.  e.  —  8Om.  multa  e.  —  9  Ad  sua.  e. 


Digitized  by 


Google 


DE  HIEROSOLYMITÀNO  ITINERE.  97 

voluerunt  tendere  tentoria.  Sedgenspagana1  omnino  dédit  se  fugae2  circa  mediam 
noctem,  et  dimiserunt  castrum  vacuuin  Sancti  Sepulchri  peregrinis3.  Intrantes 
autem  castrum  peregrini  invenerunt  ibi  de  rore  cœli  abundantiam,  scilicet4  fru- 
mentum,  vinum,  farinam,  et5  oleum,  et  galiinas,  et  quicquid  eis  opus  erat. 

X.  Illic  devotissime  celebraverunt  festivitatem  sanctae  Mariae  Purificationis, 
quae  est  secunda  die*  Februarii*.  Veneruntque  ibi  nuntii  de  Camela 7  b  civitate, 
deducentes  secum  equos  et  aurura  quae  mittebat  rexc  illius  civitatis  Raimundo 
Sancti  jEgidii,  cupiensque8  concordari  cum  eo,  promittensque  Christianos  omni- 
modo  diligere9,  eos 10  ubique  honorare.  Rex  quoque  Tripulisd  similiter  mittebat 
suos  Duntios  Raimundo  Sancti  iEgidii,  volensque  cum  eo11  pacem  habere,  si  illi 
placeret,  et  misit12  ei  decem  equos,  et  quatuor  mulas,  et  multos13  bisantios.  Sed 
cornes  ait  nullomodo  cum  eo  pacem  habere»  nisi  Christianus  efficeretur.  Rex 
autem14  promisit15.  Exeuntes  autem  nostri  de  illa  optima  valle,  pervenerunt  ad 
qûoddam  castrum,  quod  dicitur  Archas*,  in  die  lunae,  scilicet  secunda  feria  in 
medietate16  Februarii f,  circa  quod  tentoria  fixerunt.  Quod  castrum  plénum  erat 
innumerabili  paganorum  gente,  videlicet  Turcorum,  Sarracenorum  et  Arabum, 
et  Publicanorum ,  et  aliorum  paganorum.  Qui  mirabiliter  munierunt  illud  castrum 
et  defendebant  se  fortiter.  Castrum  quoque  erat  nimis  forte  et  altum  super  quem- 
dam  montem,  et  clauditur  a  duobus  mûris.  Uno  vero  die  exierunt  quatuordecim 
ex  nostris  militibus,  et  equitaverunt  contra  Tripulim  civitatera,  quae  distat  a  Castro 

1  Paganorum.  a.  c.  —  2  Fugere.  d.  —  3  Et  peregrinis.  d.  —  4  Licet.  a.  —  5Om.  et  c.  —  6  Dies.  c.  — 
7  Camélia,  a.  c.  —  8  Cupiens.  d.  —  9  Diligere  omnimodo.  d.  —  10  Et  diligenter  eos.  c.  d.  —  11  Cum  Mo.  d. 
—  nMisitque.  d.  — 13  Om.  multos  a.  —  14  Quod  rex  autem.  c.  —  15  Promisit  et  annuit.  c.  d.  —  16  In  medio.  d. 


*  Anno  Domioi  109g. 

b  Emessa.  (Cf.  Willdm.  Tyr.  1.  VII ,  c.  xn,  p.  ag5  : 
«  Transeuntes  enim  per  Cœsaream ,  Hamam  et  Emissam 
«(leg.  Emessam),  que  vulgari  appellatione  Camela  di- 
•  citur.  •) 

8  Genah  Eddaule  vel  Djenah  el  Daula  hujua  civitalis 


lune  princeps  erat.  (Cf.  Extraits  du  hist.  arabes,  p.  10, 
et  Ibn  Khalduni,  Narrât,  de  Expedit.  Franc,  p.  5i-5a.) 

*  Eo  (empore  Abu  Ali  Ibn  Ammar  Tripoleos  prin- 
ceps erat. 

•  Cf.  WUlelm.  Tyr.  1.  VU,  c.  un,  p.  297. 
'  Id  est  die  lunœ  et  xiv'  menais  Februarii. 


voluerunt  tendere.  Sed  gens  pagana  omnino  dédit  se  fugae,  circa  mediam  noctem,  et 
dimiserunt1  castrum  vacuum  Sancti  Sepulchri  peregrinis.  Intrantes  autem  castrum  pere- 
grini ibi  invenerunt  de  rore  cœli  abundantiam,  scilicet  frumentum,  vinum,  et  farinam, 
et  oleum,  et  galiinas,  et  quicquid  opus  erat. 

XII.  (xiii,  10.)  IUic  devotissime  celebraverunt  festivitatem  sanctae  Mariae  Purificationis, 
quae  est  secunda  die  Februarii.  Veneruntque  nuntii  de  Camela  civitate,  deducentes  secum 
equos  et  aurum,  quae  mittebat  illius  civitatis  rex3  Raimundo3  Sancti  ^Egidii,  cupiens  con- 
cordari cum  eo,  promittensque  Christianos  diligere,  et  diligenter  eos  ubique  honorare. 
Rex  quoque  Tripulis4  similiter  mittebat  nuntios  suos  Raimundo  Sancti  iEgidii,  volensque 
cum  eo  pacem  habere  si  illi  placeret,  misitque  ei  decem  equos,  et  quatuor  mulas,  et  multos 
bisantios.  Sed  cornes  ait  nullo  modo  pacem  habere,  nisi  Christianus  efficeretur.  Quod 
rex  promisit  et  annuit.  Exeuntes  nostri  de  optima  illa  valle,  pervenerunt  ad  quoddam 
castrum,  quod  dicitur  Archas,  in  die  lunae,  scilicet  secunda  feria  in  medio  Februarii, 
circa  quod  tentoria  fixerant.  Quod  castrum  erat  plénum  innumerabili  gente  paganorum , 
videlicet  Turcorum,  Sarracenorum,  Arabum  et5  Publicanorum,  et  aliorum  paganorum, 
qui  munierant  mirabiliter  illud  castrum  et  defendebant  se  fortiter.  Castrum  quoque  erat 
nimis  forte  et  altum  super  quemdam  montem,  et  clauditur  a  duobus  mûris.  Uno  die  exie- 
runt quatuordecim  ex  nostris  militibus  et  equitati  sunt  Tripulim  civitatem,  quae  distat  a 

lDimisit.  e.  —  2Om.  rex  b.  —  *Raimandus.  b.  —  4  Tripolis.  e.  sic  et  infra.  —  5Om.  et  e. 

m.  i3 


98  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1099.  oeto  naillia 1 .  Isti  milites  fuerunt,  sciiicet  Raimundus,  de  Torena  vicecomes,  et 
Petrus,  vicecomes  de  Castelion,  et  Aimericus  de  Lobenes2*  et  Sicardus3,  et  Bego 
de  la  Ribeira\  et  Willelmus5  Botinus,  et  alii  quorum  nomina6  ignoro.  Isti  qua- 
tuordecim  milites  Christi  invenerunt  sexaginta7  inter  Turcos  et  Sarracenos  et  Ara- 
bes et  Curtos,  qui  deducebant  se  ante  nostros  homines,  et  animalia8  magis9  mille 
quingenta10.  Quos  invaserunt  riostri  muniti  signo  crucis,  et,  Deo  adjuvante,  su- 
peraverunt eos,  occideruntque  sex  ex  illis  et  sex  equos  retinuerunt.  Alia  die 
exierunt  de  exercitu  Christi  Raimundus  Piletus  et  Raimundus,  vicecomes  de  To- 
rena, et  venerunt  ante  Tortosam'  civitatem  cum  suis  militibus,  praeliaveruhtqtie11 
nimis  fortiter  illam,  quae  erat  munita  de  maxima  paganorum  multitudine.  Sero 
autem  jam  facto,  recesserunt  nostri  in  quodam  angulo,  juxta  silvam,  ibique  hos- 
pitati, fecerunt  innumerabiles  ignés12,  quasi  ibi  adesset  omnis  exercitus  Christia- 
norum. 

XL  Quod  videntes  pagani,  maximo  timoré  perterriti,  hocte  et  furtim  fugerunt, 
et  dimiserunt  civitatem  plenam  pluribus  bonis,  quae  sita  est  supra  optimum  por- 
tum  maris.  Crastina  autem  die  venerunt  nostri  milites,  putantes  undique  invadere 
illam,  eamque  invenerunt  vacuam  gente.  Et  intrantes  in  ea  habitaverunt  quandiu 
obsessio  fuit  ante  castrum  Archae.  Prope  istam  est  alia  urbs  quae  dicitur  Mara- 
clea13b.  Amiralius  quoque,  qui  eam  regebat,  pactus  est  cum  nos  tris,  et  misit  nos^ 
tros  infra  civitatem 14  et  vexilla. 

Alii  quoque  seniores,  qui  erant  Antiochiae,  videlicet  dux  Godefredus,  et  Flan- 

*,  Milliaria.  c.  d.  —  2  Amarerius  de  Lobene.  c.  Amaverius  de  Lobene.  d.  — -  3  Sichardas.  A.  - —  4  De  la 
Ribeire.  c.  —  5  Guillelmus.  d.  —  6  Nomina  quorum,  c.  —  7  Om.  sexaginta  d> —  8  Ut  animalia.  d.  —  *  Om. 
magis  c.  —  10  Quingentos.  c.  d.  —  11  Prœliati  suntque.  a.  c.  —  12  Innumerabilem  ignem.  d.  —  l*Mereclea.  a. 
Marechea.  d.  —  14  Infra  civitatem  nostros.  d. 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  \.  VII,  c.  xv,  p.  299.  —  b  Hodie  Marakia. 


castro  octo  milliaria.  Isti  fuerunt  milites,  sciiicet  Raimundus,  de  Torena  vicecomes,  et 
Petrus,  vicecomes  de  Castellon,  et  Amanerius1  de  Lobreto,  et  Sicardus,  et  Bego  de  la 
Riberie2,  Guillelmus  Botins3,  et  alii  quorum  nomina  ignoro.  Isti  quatuordecim  milites 
invenerunt  sexaginta  inter  Turcos  et  Arabes,  Sarracenos  et  Curtos,  qui  deducebant  ànte 
se  nostros  homines,  ut4  animalia,  magis  quam  mille  quingentos.  Quos  invaserunt  nostri 
muniti  signo  crucis,  et,  Deo  adjuvante,  superaverunt  eos5,  occideruntque  sex  ex6  illis  et 
sex  equos  retinuerunt.  Alia  die  exierunt  de  exercitu  Christi  Raimundus  Piletus  et  Rai- 
mundus, vicecomes  de  Torina7  civitate,  et  venerunt  ante  Tortosam  civitatem  cum  suis 
militibus,  praeliatique  sunt  fortiter  illam,  quae  erat  munita  maxima  multitudine  paga- 
norum. Sero  autem  jam  facto,  recesserunt  nostri  in  quodam  angulo,  juxta  silvam,  ibique 
hospitati  fuerunt,  feceruntque8  innumerabiles  ignés,  quasi  adesset  omnis  exercitus  Chris- 
tiaàorum. 

XIII.  (xni,  11.)  Quod  videntes  pagani,  maximo  teïrore  perterriti,  nocte  furtim  fiige- 
runt,  et  dimiserunt  plenam  civitatem  pluribus9  bonis,  quae  sita  est  suf>ra  optimum  portum 
maris.  Crastina  autem  die  venerunt  nostri  milites,  putantes  undique  invadere  illam  ;  eamque 
invenerunt  vacuam  gente10.  Et  intrantes  in  ea  habitaverunt  quandiu  obsessio  fuit  ante  cas- 
trum Archœ.  Prope  istam  est  alia  urbs  quae  dicitur  Maraclea.  Amiralius  qui  eam  regebat 
pactus  est  cum  nostris,  et  misit  nostros  infra  civitatem  et  vexilla  nostra. 

Hic  obsederant  Gibellam  civitatem.  —  Alii  quoquè  seniores,  qui  erant  Antiochiae,  videlicet 

1  Amanevus.  e.  —  2  De  Riberie.  e.  —  3  Botius.  b.  —  4  Et.  e.  —  5Om.  et,  Deo  adjuvante,  superaverunt 
eos  e.  —  6Om.  ex  b.  — 7  Torena.  e.  —  8  Hospitati  fecerunt  fieri.  e.  —  9Plurimis.  e.  —  10  Gentibus.  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  99 

drensis  cornes  Rotbertus,  et  Boamundus,  venerunt  usque  Lichiam1  civitatem,  a.  1099. 
sequentes  Raimundum  Sancti  iEgidii.  Ibique  Boamundus  separavit  se  ab  aliis  et 
reversusest  Antiochiam2.  Dux  quoque Godefredus  et  Flandrensis  cornes,  sequentes 
Raimundum  Sancti  iEgidii,  pervenerunt  ad  quamdam  civitatem,  cui  nomen  Gi- 
bellum',  quam  fortiter  obsederunt  et  praeliaverunt.  Raimundus  quoque  erat3  in 
obsessione  castri  Archae,  veneruntque  sibi  nuntii,  quod  pagani  venientes  volebant 
cum  eo  praeliari.  Me  quoque  misit  episcopum  Albariaeb  duci  Godefredo,  et  Rot- 
berto  Flandrensi  comiti,  quatinus  venissent  ad  castrum  Archae,  quoniam  pagani 
veniebant  undique  congregati  pugnare  cum  eo  et  cum  sua  gente.  Quod  quum 
audivit4  dux  Godefredus  et  Flandrensis  cornes,  fecerunt  placitum  cum  amiralio, 
qui  eis  equos  et  bisantios  dédit,  et  promisit  eis  quod  in  damno  peregrinis  Sancti 
Sepulchri  amplius  non  esset.  Duxque  Godefredus  et  Flandrensis  cornes5  festi- 
nanter  perrexerunt  ad  Raimundum  Sancti  ^Egidii  in  adjutorio,  ethospitati  sunt6 
ultra  flumen.  Itaque  obsederunt  castrum;  sed  illi  supradicti  pagani  minime  vene- 
runt ad  pugnam. 

XII.  Non  post  multos  dies  equitaverunt  nostri  contra  Tripulim,  et  invenerunt 
extra  civitatem  Arabes  etTurcos,  et  Sarracenos ,  quos  invaserunt  continuo,  et  mi- 
serunt  eos  in  fugam ,  et  occiderunt7  maximain  partem  nobilium  civitatis.  Tanta  fuit 
paganorum  occisio  et  sanguinis  illorum  effusio,  quod  etiam  aqua  quae  in  civitate8 
fluebat  videbatur  rubea  ruere  in  cisternas  illorum  sanguine.  Unde  nimis  fuerunt 
alii  tristes  ac  dolentes,  qui  in  civitate  vivi  remanserant.  Jam  vero  erant  tanto9 

1  Liceam.  a.  —  2  Antiochiœ.  a.  —  3  Om.  pervenerunt  ad  quamdam  civitatem          quoque  erat  d.  — 

—  4  Audisset.  d.  —  5  Cornes  Rotbertus  c.  d.  —  6  Secus  castrum  sunt.  c.  d.  —  7Om.  eos  in  fugam  et  occide- 
runt a.  —  8  M  civitatem.  d.  —  9  Om.  tanto  d. 

*  Apud  veteres  Gabala,  vulgo  Gibel,  hodie  Djebali.         b  Episcopus  Albariensis  tune  erat  Petrus,  qui,  urbe 
Gibellum  apud  Willehn.  Tyr,  cf.  I.  VII ,  c.  xvn,  p.  3oa.        capta,  electus  fuerat.  Vid.  p.  86-87. 


dux  Godefredus,  et  Flandrensis  cornes  Rotbertus1,  et  Boamundus,  venerunt  usque  Lichiam 
civitatem,  sequentes  Raimundum  Sancti  jEgidii.  Itaque  Boamundus  separavit  se  ab  aliis, 
et  reversus  est  Antiochiam.  Dux  quoque  Godefredus  et  Flandrensis  cornes,  sequentes 
Raimundum  Sancti  ^Egidii,  pervenerunt  ad  quamdam  civitatem,  cui  nomen  Gibellum, 
quam  fortiter  obsederunt2  et  praeliati  sunt.  Raimundus  erat  in  obsessione  Archae,  vene- 
runtque sibi  nuntii,  quod  pagani  veniebant  praeliari  cum  eo.  Ille  quoque  misit  episcopum 
Albariae  duci  Godefredo  et  Rotberto,  Flandrensi  comiti,  quatinus  venissent  ad  castrum 
Archae,  quoniam  pagani  veniebant  undique  congregati  pugnare  cum  eo  et  sua  gente.  Quod 
quum  audisset  dux  Godefredus  et  Flandrensis  cornes,  fecerunt  placitum  cum  amiralio,  qui 
eis  equos  et  bisantios  dédit,  et  promisit  eis  quod  in  damno  peregrinis  Sancti  Sepulchri  am- 
plius non  esset.  Dux  Godefredus  et  Flandrensis  cornes  Rotbertus  festinanter  perrexerunt 
ad  Raimundum  Sancti  jEgidii  in  adjutorio,  et  hospitati  sunt  secus  castrum  juxta  fluvium. 
Itaque  obsederunt  castrum;  sed  illi  supradicti  pagani  minime  venerunt  ad  pugnam. 

XTV.  (xin,  1  2.)  Non  post  multos  dies  equitaverunt  nostri  contra  Tripulim,  et  invenerunt 
extra  civitatem  Turcos  et  Arabes,  et  Sarracenos,  quos  invaserunt  continuo,  et  miserunt 
eos  in  fugam ,  et  occiderunt  maximam  partem  nobilium  civitatis.  Tanta  fuit  paganorum 
occisio  et  sanguinis  illorum  effusio,  quod  etiam  aqua  quae  in  civitate  fluebat  videbatur 
rubea  ruere  in  cisternas  illorum 5  sanguine.  Unde  nimis  fuerunt  alii  tristes  et  dolentes,  qui 
in  civitate  vivi  remanserunt.  Jam  vero  erant  tanto  timoré  exterriti,  quod  vix  aliquis  eorum 

1  Raimundus.  b.  —  2  Obsesserunt.  e.  —  3  Eorum.  e. 

i3. 


Digitized  by 


Google 


100  FETR1  TUDEBODI  H1STORIA 

a.  1099.  exterriti  pavore1,  quod  vix  aliquis  eorum  audebat  exire  extra  civitattis  porta  m  .  Aliâ 
namque  die  equitaverunt  nostri  tdtra  vallem  Dessem,  et  invenerùnt  boves  et 
asinos,  et  oves,  et  multa  animalia  sine  numéro,  et  diviserunt  se  sexaginta  ab  aliiset 
invenerùnt  tria  millia  càmelofum.  Omnia  vero  ista  animalia  deduxerunt  ad  exer- 
citum  Christi;  unde  fuit  satis  lœta  tota  Christi  militia.  Naves  quippe  nostrae  ve- 
nerrint  prope  nos  in  quodam  portu,  quandiu  fui  mus  in  illa  obsessione,  déférentes 
maximum  mercatum,scilicet  frumentum  et  vinum,  et2  carnem3,  et  oleum,  et  hor- 
deuni,  unde  nimis4  ubertas  fuit  in  tota  hoste.  In  illa  namque  obsessione  féliciter 
martyrium  plures  ex  nostris  receperunt,  videlioet  Pontius  de  Balan5a  et  Ànselmus 
de  Riboamundi 6  b,  et  Willelmus  Pichardus7,  et  alii  quos  hominare  nequeo.  Ita 
vero  tenuerunt  obsessum  illud  supradictum  castrum  per  très  menses  minus  uno 
die.  Ibi  Pascha8  Domini  celebraverunt  quarto  Idus  Aprilis0.  Rex  quoque  Tripulis 
saepe  mittebat  nuntios  Raimundo  Sancti  ^Egidii  ut  dimisisset  castrum,  quod  si 
faceret  concordaretur9  et  cum  eo10.  Àudientes  itaque  hoc  nostri  seniores,  videlicet 
Raimundus  Sancti  ^Egidii,  et  dux  Godefredus,  et  Rotbertus11,  Flandrensis  corties, 
et  Rotbertus  Normannus,  et  alii  peregrini,  et  ex  alia  parte  videntes  fructus  novos 
properasse,  quoniam  in  medio  Martio  manducabant  novellas  fabas,  et12  in  medio 
quoque  Aprili,  novum  frumentum,  tune  conciliati  sunt  nostri13  majores  sive  mi- 
nores, dicentes  quod  bonum  esset  Hierosolymitanum  iter  cum  novis  fructibus 
incipere.  Et  ita  laudaverunt  omnes  facere  placitum  cum  rege. 

XIII.  Discesserunt  igitur  a  Castro,  et  pervenerunt  Tripulimd,  in  sexta  feria,  ter- 

1  Exterriti  timoré,  d.  —  2  Om.  et  d.  —  3  Carnem  et  caseos.  d.  —  4  Maxima.  c.  D;  —  5  Banian,  c.  d.  — 
6  Ribesmundus.  c.  d.  —  7  Picardas.  c.  d.  —  8  Ibique  Pascha.  c.  d.  —  9  Concordasset.  a.  —  l0Etiam  cum  eo.  d. 
—  11  Om.  Rotbertus  c.  —  12  Om.  et  c.  —  13  Om.  nostri  d. 

'  Melius  Pontius  de  Baladu.no  vel  Paludano.  c  Id  est  x*  die  menais  Aprilis. 

h  Gallice  Ribemont.  d  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VII,  c.  xxi,  p.  3og. 


audebat  exire  extra  civitatis  portam.  Alia  vero  die  equitaverunt  nostri  ultra  vallem  Desem , 
et  invenerùnt  boves  et  asinos,  et  oves,  et  multa  animalia  sine  numéro;  et  diviserunt  se 
sexdginta  ab  aliis,  et  invenerùnt  tria  millia  camelorùm.  Omnia  vero  ista  animalia  deduxe- 
runt ad  exercitum  Christi  ;  unde  satis  fuit  laeta  tota  Christi  militia.  Naves  quippe  nostrae 
venetunt  prope  nos  in  quodam  portu,  quandiu  fuimus  in  ea  obsessione,  déférentes  maxi- 
mum mercatum,  scilicet  frumentum,  vinum  et  carnes  et  câseos,  oleum1  et  hordeum, 
unde  maxima  ubertas  fuit  in  tota  hoste 2.  In  illa  namque  obsessione  féliciter  martyrium 
plures  ex  nostris  receperunt,  videlicet  Pontius  de  Baulan,  et  Anselmus  de  Risbemundus3, 
et  Guillelmus  Picardus ,  et  alii  quorum  nomina  nescio.  Ita  vero  tenuerunt  illud  castrum 
supradictum  per  très  menses,  minus  uno  die.  Ibique  fuit  judicium  factum  de  lancea  Do- 
mini, vni  kalendas  Aprilis,  ibique  Pascha  Domini  celebraverunt  iv  idus  Aprilis. 

Hic  fait  judicium  de  lancea  Domini.  —  Rex  quoque  Tripulis  saepe  mittebat  nuntios  Rai- 
mundo, duci  Sancti  iEgidii,  ut  dimisisset  castrum.  Audientes  hoc  itaque  nostri  seniores,  vi- 
delicet Raimundus  Sancti  jEgidii,  et  dux  Godfefredus ,  et  Rotbertus,  cornes  Flandrensis,  et 
Rotbertus  Normannus,  et  alii  peregrini,  et  ex  alia  parte  videntes  fructus  novos  prope- 
rasse,  quoniam  in  medio4  Martio  manducabant  novellas5  fabas,  et  in  medio  quoque 
Aprilis*,  novum  frumentum,  conciliati  majores  sive  minores,  dicentes7  quod  bonum  esset 
Hierosolymitanum  iter  cum  novis  fructibus  incipere.  Et  ita  laudaverunt  omnes  facere  pla- 
citum cum  rege. 

XV.  (xm,  i3.)  Discesserunt  igitur  a  Castro,  et  pervenerunt  Tripulim,  in  sexta  feria, 
1  Et  oleum.  e.  —  2  Toto.  b.  —  3  Risbemund.  b.  —  4  Mense.  b.  —  5  Novas.  e.  —  6  Aprili.  e.  —  7  Dicebant.  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  101 

tia1  décima  die  intrante  Maio,  ibique  per  très  dies  morati  sunt2.  Concordâtes  a.  ioy9, 
fuit3  rex  Tripùlis  cum  Rairaundo  Sancti  iEgidii  et  aliis*  senioribus.  Illis  continuo* 
diésolvit  plusquata  trecentos6  peregrinos%  qili  in  civitate  capti  erant  de  priori 
bellû4  Et  dédit  Raimundo  quindecim  miilia7  bisantios8,  et  quindecim  equos  magni 
pretii,  et  fecit  iliis  magnum  mercatum  facere  equorum9  et  asinorum10,  et  pa- 
nis11,  et  omnium  bonorum12;  unde  nimis  fuit  omnis  Christi  militia  ditata13. 
Et  convenit  illis  quod,  si  bellum  devincere  potuissent  quod  ei  amiralius  para- 
bat  *\  et  Hierusalem  apprehendere  potuissent15,  quod  ille  Christianus  efficeretur,  et 
terram  ab  eis  reciperet.  Talique  conventu  placitum  locutum  est  atque  factum I6. 
Postea  discesserunt  a  civitate  in  secunda  feria  medii  Maiib,  transiverunt17  per 
artam  viam  et  arduam  tota  die  et  nocte ,  perveneruntque 18  ad  castrum  cui  nomen 
BethoronI9c.  Deinde  appropinquaverunt  civitati  quae  diciturGibelond  secus  mare, 
in  qua  passi  fuerunt  maximam  sitim;  et  sic  defessi  pervenerunt  ad  locum20  quod 
dicitur  Braime.  Deinde  transierunt  die  ac  nocte  Ascensionis  Dominif  per  mon- 
tem  quemdam,  in  quo  erat  via  nimis  angusta  et  arta,  ibique  putaverunt  nostros 
inimicos  invenire.  Sed,  Deo21  annuente,  nullus  illorum  parabat22  se  ante  nostros. 
Itaque  pervenerunt  ad  civitatem  quae  dicitur  Baruth,  et  de  illa  ad  aliam  quae  di- 
citur Sagitta,  de  Sagitta23  ad  aliam  quae  dicitur24  Sur,  de  Sur25  ad  Acram26  civi- 
tatem pervenerunt.  De  Acra27  transiverunt28  secus  castrum,  cui  nomen  Caipbas. 

1  Tertio,  c.  d. —  2  Sunt.  Et.  c.  d. —  3  Est.  c.  d. —  4  Cum  aliis.  a.  c. —  5  Illisque  continue  c.  d. —  6  Très 
centum.  c.  —  7  Quinque  millia.  d.  —  8  Om.  bisantios  d.  —  9  Fieri  de  equis.  c.  d.  —  10  Asinis.  c.  d.  —  11  Pane , 
et  caseis,  etpannis.  c.  d.  —  12  Omnibus  bonis,  c.  d.  —  13  Nimis  ditata  fuit  omnis  Christi  militia.  c.  d.  —  14  Prœ- 
parabat.  c.  d.  —  15  Valuissent.  d.  —  16  Factum  est.  d.  —  17  Transiveruntque.  c.  d.  —  18  Om.  que  a.  c.  — 
19  Bethelon.  ci.  —  20  Ad  Jlumen.  c.  d.  —  21  Et  Deo.  d.  —  22  Prœparabat.  c.  d.  —  25  Om.  de  Sagitta  d. 
—  24  Vocatur.  c.  d.  —  25  Et  de  Sur.  d.  —  26Archam.  c.  —  27  Achra.  c.  d.  —  28  Transierunt  d. 

*  Cf.  Willelin.  1.  VII,  c.  xxi,  p.  3og.  J  Olim  Byblos,  vulgo  Gibelet,  hodie  Djebail. 

b  Id  est  die  xvi*  menais  Maii.  *  Fluvius  ille  nuncupatur  arabice  Nahr  Ibrahim. 

e  Hodie  Batroum.  f  Id  est  die  Jovis  xix"  mensis  Maii. 


xiii  die1  intrante  Maio,  ibique  per  très  dies  morati  sunt.  Et  concordatus  fuit  rex  Tripulis 
cum  Raimundo  Sancti  jfàgidii  et  cum  aliis  senioribus ,  illisque  continuo  dissolvit  plusquam 
trecentos  peregrinos,  qui  in  civitate2  capti  erant  de  priori  bello.  Et  dédit  Raimundo  quin- 
decim millia  bisantios  et  quindecim  equos  magni  pretii,  et  fecit  illis  magnum  mercatum 
fieri  de  equis  et  asinis,  et  pane,  et  caseis,  et  pannis,  et  omnibus  bonis;  unde  nimis  ditata 
fuit  tota  Christi  militia.  Et  convenit  illis  quod,  si  bellum  devincere  potuissent,  quod  eis 
amiralius  prœparabat,  et  Hierusalem  apprehendere  valerent,  quod  ille  Christianus  effice- 
retur, et  terram  ab  eis  acciperet.  Talique  conventu  placitum  locutum  fuit  atque  factum. 
Postea  discesserunt  a  civitate  secunda  feria  medii  Maii ,  transieruntque  per  viam  artam  et 
arduam  tota  die  et  nocte,  perveneruntque  ad  castrum  cui  nomen  Bethelon.  Deinde  appro- 
pinquaverunt civitati  quae  dicitur  Gibelon  secus  mare,  in  qua  passi3  fuerunt  maximam4 
sitim;  et  sic  defessi  pervenerunt  ad  flumen  quod  dicitur  Braim5.  Deinde  transierunt  die  ac 
nocte  Ascensionis  Domini  per  montem  quemdam,  in  quo  nimis  est6  via  angusta  et  arta, 
ibique  putaverunt  inimicos  nostros  invenire.  Sed,  Deo  annuente,  nullus  eorum  prœparabat 
se  ante  nostros.  Ita  pervenerunt  ad  civitatem  quae  dicitur  Baruth ,  et  de  illa  ad  aliam  quae 
dicitur  Sagitta,  et  de  Sagitta  ad  aliam  quae  vocatur  Sur,  et  de  Sur  ad  Acram  civitatem 
pervenerunt.  De  Acra  transierunt  secus  castrum,  cui  nomen  Caiphas;  inde  pervenerunt 

1  Om.  die  b.  —  2  Illic.  b.  —  3  Om.  passi  b.  —  4  Magnam.  e.  —  5  Braym.  e.  —  6  Om.  est  b. 


Digitized  by 


Google 


102  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  i°99«  Perveneruntque  juxta1  Caesaream  civitatem,  ibique  Pentecostçn  célébra verunt, 
tertia  die5  exeunte  Maioa.  Unde  venerunt  ad  civitatem  quae  dicitur  Rama3,  quam 
Sarraceni  vacuam  dimiserant  metu  Francorum.  Juxta  quam  eràt  honorabilis  eccle- 
sia,  in  qua  requievit  pretiosissimum  sancti  Georgii  corpus,  qui  illic  a  perfidis 
paganis,  pro  Christi  nomiue,  fideliter4  martyrium  suscepit.  Continuo  consiliati 
sunt  nostri  seniores  ut  illi5  devotissime  eligerent  episcopum  b,  qui  hanc  custodiret 
et  erigeret  ecclesiam,  cui  suas  dederunt  décimas  auri6  et  argenti,  et  animalium, 
et  equorum,  ut  honestissime  vivere  potuisset  cum7  eis  qui  cum  eo  remanebant. 
Remaosit  quoque  ille  ibi8  cum  gaudio9. 


THEMA  XIV. 

I.  Alii  autem  laetantes,  scilicet  Raimundus  Sancti  iEgidii  et  dux  Godefredus, 
cum  aliis  peregrinis ,  exultantes 10  pervenerunt 1 1  Hierusalem ,  tertia  feria,  septimo  die 
intrante  Junio,  eamque  robustissime  prope  muros12  obsederunt.  Rotbertus  quoque 
Normannus  obsedit  a  septentrione,  juxta  Sancti  protomartyris  Stephani  ecclesiam, 
ubi  gaudenter  pro  nomine  Christi  recepit  lapides;  et  juxta  eum  Flandrensis  cornes. 
Ab  occidente  obsedit  eam  dux  Godefredus  et  Tancredus  cum  eo.  A  mendie  quoque 
obsedit  eam  Raimundus,  Sancti  iEgidii  cornes,  scilicet  in  monte  Syon,  juxta  eccle- 
siam  Sanctœ  Mariae,  matris  Domini,  ubi  migravit  a  saeculo,  et  ubi  Dominus  cum 
suis  cœnavit  discipulis,  et  ubi  Spiritus  Sanctus  in  corda  apostolorum 13  descendit. 

1  Om.  juxta  d.  —  2  Om.  die  d.  —  3  Ramma.  d.  —  4  Om.  fideliter  d.  —  5  Ut  ibi.  d.  —  6  Auri  scilicet  d.  — 
7  Simul  cum.  c.  d.  —  8Om.  ibi  A.  —  9  Cum  magno  gaudio.  c.  —  10  Om.  exultantes  d.  —  11  Pervenerunt 
usque  ad  civitatem  c.  d.  —  12  Muros  civitatis.  c.  d.  —  13  Discipulorum  c. 

*  Id  est  die  Domini  xxix*  menais  Maii.  — b  Nomine  Robertum.  (Cf.  Willelm.  p.  3 1 3  et  Orient.  Christ,  t.  III ,  c.  1 27 1 .  ) 


Caesaream  civitatem,  ibique  celebraverunt  Pentecosten,  tertia1  die  exeunte  Maio.  Unde2 
venerunt  ad  illam  civitatem3  quœ  dicitur  Rama,  quam  Sarraceni  vacuam  dimiserant  metu 
Francorum.  Juxta  quam  erat  nobilis  ecclesia,  in  qua  requievit  pretiosissimum  sancti  Georgii 
corpus,  quia  illic  a  perfidis  paganis,  pro  Christi  nomine,  féliciter  martyrium  suscepit.  Con- 
tinuo consiliati  sunt  nostri  seniores  ut  ibi  devotissime  eligerent  episcopum,  qui  hanc  cus- 
todiret et  regeret  ecclesiam,  cui  suas  décimas  dederunt,  auri  scilicet  et  argenti,  et  anima- 
lium et  equorum ,  ut  honestissime  potuisset  vivere  simul  cum  eis  qui  cum  eo  remanebant. 
Remansit  quoque  ille  ibi  cum  gaudio. 

XVI.  (Th.  xiv,  1.)  Alii  autem  laetantes,  scilicet  Raimundus  Sancti  yEgidii  et  dux  Gode- 
fredus, cum  aliis  peregrinis,  pervenerunt  usque  ad  civitatem  Hierusalem,  tertia  feria, 
intrante  die  septimo  Junii,  eamque  robustissime  prope  muros  civitatis  obsederunt.  Rotber- 
tus quoque4  Normannus  obsedit  eam  a  septentrione,  juxta  Sancti  Stephani  protomartyris 
ecclesiam,  ubi  gaudenter5  recepit  lapides  pro  Christi  nomine;  et  juxta  eum  Flandrensis0 
cornes.  Ab  occidente  obsedit  eam  dux  Godefredus  et  Tancredus  cum  eo.  Ab7  meridie  obse- 
dit quoque  eam  Raimundus ,  cornes  Sancti  jEgidii,  scilicet  in  monte  Syon,  juxta  ecclesiam 
Sanctae  Mariae,  matris  Domini,  ubi  migravit  a  saeculo,  et  ubi  Dominus  cœnavit  cum  suis 
discipulis,  et  ubi  Sanctus  Spritus  in  corda  discipulorum  descendit.  Tertia  autem  die 

1  Tota.  b.  — *Inde.  e.  —  3  Urbem.  e.  —  4  Namque.  e.  —  5  Gratanter.  e.  —  6  Rotbertus  Flandrensis.  e. 
—  7  A.  E. 


Digitized  by 


HIST.  OCCID.  T.  III,  P  102. 


TABULA  I. 


W  6uT  ^alWitmeut.  | ^chtf  — -  tara*.  I  Wcj «wtel.iôf^j^xrfitir  t>;HÛ<»rtr»ï* 


l?«r  fur  mtv  vtimtti  ttf,(,c 


Ercil  RicKard  del. 


TABULA  UR3IS  HIE'R^SAL^M   -,  CUB-ISTIANIS  J?PTJ'?MAT-f 

M 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


DE  HKEROSOLYMITANO  ITINERE.  103 

Tertio  autem  die  exierunt  ex1  nostris  militibus  de  exercitu  Sancti  Sepulchri  prae-  a.  io99. 
daûdi  causa,  scilicet  Raimundus  Piletus  et  Raimundus  de  Tbrena,  et  alii  cùm  illis, 
et  invenerunt  duceAtos  Arabes,  et  praeliaverunt2  Ghristi  milites  cum  illis  paganis, 
et,  Deo  adjuvante  et  Sancto  Sepulchro,  illos  devicerunt,  et  multos  ex  eis  occide- 
runt,  et  triginta  equos  retinuerunt.  Secunda  vero  venienteferia,  aggrediuntur  tam 
fortissime3  civitatem,  quod,  si  scalaô  fuissent  paratae,  in  eorum  fuisset  potestate* 
civitas.  Tamen  minorem  straverunt  murum,  et  unam  scalam  ad  majorem  direxe- 
runt5,  super  quam  ascenderunt  nostri  milites,  et  cominus  percutiebant  paganos 
civitatis  suis  ensibus  atque  lanceis.  Fuitque  ibi  mortuus  Raginaldus6,  dapi- 
fer  Httgonis7  Liziniacensis,  et  alii  multi;  sed  plures  fuerunt  mortui  ex  illis.  Fue- 
runt  que  ibi  illa  obsessione  quod  nihil  panis  ad  edendum  invenire  poterânt  per 
decem  diefc,  donec  venit  nuntius  nostrarum  navium  quae  applicuerant  porto  Jafi8. 
Postquâm  venit  nuntius  navium,  acceperunt  nostri  seniores  consilium  inter  se, 
dicentes  quod  misissent  milites  et  clientes,  qui  fideliter  custodirent  homines  et 
naves  quae  vénérant  porto  Jafi9. 

II.  Summo  autem10  diluculo  exierunt  centum  milites  de  exercitu  Raimundi 
Sancti  iEgidii,  scilicet  Raimundus  Piletus  et  Gaudemarus11  Carpinellus,  et  Achar- 
dus1* de  Montemerlo15',  et  Willelmus  de  Sabra,  et  alii  quorum  nomina14  igfcoro. 
Quumque  militarent15  ad  portum,  diviseront  se  ex  nostris  milites  triginta  ab  aliis, 
scilicet  Gaudemarus  et  Achardus,  et  invenerunt  sexcentos16  Arabes  et  Turcos  et 
Sarracenos.  Quos  invaserunt  fortiter  Christi  milites.  Sed  tam  magna  fuit  virtus 
illorum  paganorum  super  nostros,  quod  undique  circumcinxerunt  illos,  et  occi- 

1  De.  d.  — 2  Prœliati  sont.  d.  —  3  Fortiter.  d.  —  4  Potestate  met.  d.  — hErexerant.  c.  d.  — *Reginalda$.  c. 

Raimundus.  d.  —  7Om.  Hugonis  a.  —  8  Jaci.  a.  Rafi.  d.  et  sic  infira.  —  °Om.  postquâm  porto  Jafi  A. 

—  10  Summo  enim.  d.  —  11  Gaudemarius.  c.  —  12  A  cardas,  c.  —  13  Montmerlo.  A.  c.  —  14  Nomina  quorum. 
c.  d.  —  15  Militabant.  c.  —  16  Septingentos.  d. 

•  Cf.  Waielm.  Tyr.  1.  VIII,  c.  ix,  p.  337. 


exierunt  de  nostris  militibus  de  exercitu  Sancti  Sepulchri  causa  prsedandi,  scilicet1  Rai- 
mundus Piletus  et  Raimundus  de  Torena,  et  alii  cum  illis.  Invenerunt  ducentos  Arabes, 
et  prœliati  sunt  Christi  milites  cum  illis  paganis,  et,  Deo  adjuvante  et  Sancto  Sepulchro, 
illos  devicerunt,  et  multos  ex  eis  occiderunt,  et  triginta  equos  retinuerunt.  Secunda  die 
veniente  feria2,  aggrediuntur  tam  fortiter  civitatem,  quod,  si  scalae  fuissent  paratae,  in  eorum 
potestate  esset  civitas.  Tamen  minorem  straverunt  murum,  et  unam  scalam  ad  majorem 
erexerunt,  super  quam  ascenderunt  nostri  milites,  et  cominus  percutiebant  paganos  civi- 
tatis suis  ensibus  atque  lanceis.  Fuitque  ibi  mortuus  Rainaldus,  dapifer  Hugonis  Lizinia- 
censis3,  et  alii  multi;  sed  plures  fuerunt  mortui  ex  eis.  Fueruntque  in  illa4  obsessione, 
nihil  invenientes  ad  edendum  per  decem  dies,  donec  venit  nuntius  nostrarum  navium, 
quae  applicuerunt  porto  Jafi.  Postquâm  venit  nuntius5  navium,  et*  cœperunt  nostri  seniores 
consilium  inter  se,  dicentes  quod  milites  et  clientes  misissent,  qui  fideliter  custodirent 
homines  et  naves  quae  vénérant  porto  Jafi. 

XVII.  (xiv,  2.)  Summo  autem  diluculo  exierunt  milites  centum  de  exercitu  Raimundi, 
cqmitis  Sancti  iEgidii,  scilicet  Raimundus  Piletus,  et  Gaudemarus  Carpinellus,  et  Achardus 
de  Mommerlo,  et  Guillelmus  de  Sabra,  et  alii  quorum  nomina  ignoro.  Quumque  militarent 
ad  portum,  diviseront  se  triginta  milites  ex  nostris  ab  aliis,  scilicet  Gaudemarus  et  Achar- 
dus, et  invenerunt  septingentos  Arabes  et  Turcos,  et  Sarracenos.  Quos  invaserunt  fortiter 
Christi  milites.  Sed  tam  magna  fuit  virtus  paganorum  super  nostros,  quod  undique  cir- 

1  Om.  scilicet  e.  —  2  Om.feria  e.  —  *Lizicensis.  b.  —  4  Ibi  in.  b.  —  5  Vénérant  nuncii.  e.  —  6  Om.  et  e. 


Digitized  by  Google 


104  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1099.  derunt  Achardum  de  Montemerlo,  et  paUperes  homines  qui  erant  pede.  Quum 
autem  tenerent1  nostros  ita  inclusos  quod  omnes  putabant  mon,  venit  quidam 
nuntius  alius*,  et  dixit  Raimundo  Pileto  :  «Quid  hic  cum  istis  adstas  militibus? 
«Ecce  omnes  nostri  in  una3  districtione  Arabum  et  Turcorum  et  Sarracenorum 
«sunt,  et  forsitan  in  hac  hora  omnes  mortui  sunt.  Succurrite  ergo  illis,  succur- 
«rite.  »  Audientes  autem  nostri4  verba  nuntii,  statim  cucurrerunt  céleri  cursu 
et  venerunt  usque  ad  illos,  quos  invenerunt  adhuc  praeliando.  Pagani  autem5, 
postquam  viderunt  Hierosolymitanos  milites,  continuo  diviserunt  se  et  fecerunt 
duo  agmina.  Nostrique,  invocato6  Christi  nomine  et  Sancti  Sepulchri,  tam  fortiter 
illos  invaserunt,  quod  unusquisque  stravit  suum.  Videntes  autem  illi  quod  amplius 
non  potuissent  stare  contra  Christianorum  fortitudinem,  timoré  nimio  perterriti, 
reverterunt7  scapulas  rétro,  et  ceperunt  fugam.  Quod  nostri  persequentes  fereper 
spatia  quatuor  milliaria  occiderunt8  multos  ex  illis,  unumque  retinuerunt  vivum 
qui  nova  eis  per  ordinem  diceret,  et  retinuerunt  centum  très  equos. 

III.  In  Hierosolymitana  vero9  obsessione  tanta  siti 10  fuerunt  oppressi',  quod  sue- 
bant  coria  boum  ac  bufalorum,  sive  caprearum,  in  quibus  deferebant11  aquas  per 
spatium  sex  milliariorum.  Et  ita  ex  illis  vasculis  utebantur  fetida  atque  olida  aqua 12, 
quantum  est13  fetida  aqua  et  de  hordeaceo lti  pane15,  in  nimia  districtione  et  affiic- 
tione  quotidie  eramus.  Siloe  namque  fons,  qui  est  ad  radicem  montis  Syon,  pa- 
rumper  sustinebat  nos.  Sed  tum16  tamen  cara17  vendebatur  aqua  inter  Christianos 
Dei  et  Sancti  Sepulchri,  ita  quod  unus  homo  non  poterat  extinguere  suam  sitim 

1  Tenebant.  c.  —  *  Nantius  aliis.  d.  —  5  In  nimia.  d.  —  4  Enim  nostri.  c.  —  6  Quoque.  A.  —  6  Vocato.  d. 
i —  7  VerterunL  d.  —  8  Et  occiderunt.  c.  —  9  Namque.  a.  c.  —  10  Tanta  oppressione  siti.  a.  c.  —  11  Fere- 
bant.  d.  —  12  Ex  fetida  aqua.  c.  —  13  Nisi  tantum  ex.  d.  —  14  Et  hordacio.  a.  —  15  Om.  pane  d.  —  16  Om. 
tum  c.  d.  —  17  Om.  cara  a. 

•  Cf.  Wiilelm.  Tyr.  1.  VIII,  c.  vu,  p.  333. 


cumcinxerunt  illos,  et  occiderunt  Achardum  de  Mommerlo,  et  pauperes1  homines  qui  erant 
pede.  Quum  autem  tenerent  nostros  ita  inclusos,  qui  omnes  putabant  mori,  venit  quidam 
ab  eis  nuntius2,  et  dixit  Raimundo  Pileto  :  «Quid  hic  adstas3  cum  istis  militibus?  Ecce 
«  omnes  nostri  in  nimia  districtione  Arabum  et  Turcorum  et  Sarracenorum  sunt,  et 
«  forsitan  omnes  in  hac  hora  mortui  sunt.  Succurrite  ergo  illis.  »  Audientes  autem  nostri 
verba  nuntii,  statim  cucurrerunt  céleri  cursu  et  venerunt  usque  ad  illos,  quos  invenerunt 
adhuc  praliantes.  Pagani  quoque,  videntes  Hierosolymitanos  milites,  continuo  diviserunt 
se  et  fecerunt  inter  se  duo  agmina.  Nostri,  invocato  Christi  nomine  et  Sancti  Sepulchri, 
tam  fortiter  illos4  invaserunt,  quod  unusquisque  stravit  suum.  Videntes  autem  illi5  quod 
amplius  non  potuissent  stare  contra  Christianorum  formidinem*,  timoré  nimio  perterriti, 
verterunt  scapulas  rétro  et  fugerunt.  Quos  nostri  persequentes  fere  per  spatia  quatuor  mil- 
liaria7, occiderunt  multos  ex  eis,  unumque  retinuerunt  vivum  qui  nova  eis  per  ordinem 
diceret,  et  retinuerunt  ce  et8  très  equos. 

XVIÏÏ.  (xiv,  3.)  In  Hierosolymitana  obsessione  tanta  siti9  fuerunt  perpessi,  quod  sue- 
bant  coria  boum  ac  bufalorum,  sive  caprearum,  in  quibus  ferebant  aquas  per  spatia10  sex 
milliariorum.  Et  ita  ex  illis  vasculis  utebantur  fetida  atque  olida  aqua,  nisi  tantum  ex  fe- 
tida aqua  et  hordeaceo  pane  in  nimia  districtione  et  afflictione  quotidie  eramus11.  Siloe 
namque  fons,  qui  est  ad  radicem  montis  Syon,  parumper  sustinebat  nos.  Sed  tamen  cara 
vendebatur  aqua  inter  Christianos  Dei  et  Sancti  Sepulchri ,  ita  quod  unus  homo  non  po- 

1  Plures  homines  pauperes.  e.  —  2  Nuntius  aliis.  b.  —  3  Stas.  e.  —  4  Incredulos.  b.  —  5  Inimici.  e.  — 
6  Fortitudinem.  e.  —  7  Milliariorum.  e.  —  8  Om.  ce  et  e.  —  9  Tantam  sitim.  e.  —  10  Spatiarum.  b.  — 
11  Erant.  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  105 

per  unura  nummum.  Sarraceni  quoque  cunctis  fontibus  et  universis  puteis  1    a.  1099. 
erant  latentes  insidiando  nostros  homines,  et  eos  quos  invenire  poterant  occide- 
bant, et  animalia  secum  in  suis  cavernis  atque  speluncis,  sive  montaneis,  deduce- 
bant.  Alia  parte  occidebant  illos  qui  pergebant  in  vineas  ad  racemos. 

IV,  Quod  quum  vidissent  nostri  seniores,  nimis  irati  fuerunt,  et  fecerunt  con- 
cilium ,  in  quo  episcopi  et  presbyteri  laudaverunt  ut  fecissent  processionem  circa 
civitatem.  Itaque  episcopi  et  presbyteri2,  nudis  pedibus,  %et  sacris  vestibus  induti 
et  cruces  in  manibus  ferentes,  venerunt  de  ecclesia  Sanctae  Mariae ,  quae  est  in  monte 
Syon,  ad  ecclesiam  Sancti  Stephani  protomjirtyris  psallentes  atque  orantes  ut  do- 
minus  Jésus  Christus  suam  sanctam  civitatem  et  suum  Sepulchrum  a  pagano- 
rum  gente  deliberet,  et  in  manibus  Cbristianorum  ad  suum  sanctum  servitium 
faciendum  tribueret\  Clerici  quoque  ita  erant  induti;  milites  et  clientes  perge- 
bant juxta  illos  armati.  Sarraceni  hocvidentes,  similiter  pergebant  per  muros  ci- 
vitatis, Machometin  quadam  hasta  déférentes  uno  panno  coopertum.  Christianis 
pervenientibus  ad  ecclesiam  Sancti  Stephani,  ibique  stationem  facientibus,  sicut 
mos  est  in  processionibus  nostris3,  et  ipsi*  Sarraceni  desuper  muros  astantes 
clamabant,  ululabant5  cum  buccinis,  et  omne  genus  derisionis  quodcumque 
reperire  poterant,  faciebant.  Insuper  sanctîssimam  crucem,  qua6,  fundendo  san- 
guinemsuum,  misericors  Christus  humanum  genus  redemit,  videntibus7  omnibus 
Christianis,  cum  quodam  ligno  verberabant,  et  postea,  ut  majorem  Christianis 
inferrent  dolorem,  ad  murum  eam  frangebant,  dicentes  alta  voce  :  Frangi,  agip 
salipshl  Quod  apud  nos  sonat  :  «  Franci,  est  bona  crux.  » 

1  Ad  cunctos  fontes  et  universos  puteos.  d.  —  2  Verba  laudaverunt  presbyteri  om.  d.  —  3  Om.  in 

processionibus  nostris.  d. — 4  Quod  ipsi.  a.  —  5  Et  ululabant  d.  —  6  Faciebant  de  ligno  crucem  in  similitudinem 
illias  qua.  c.  d.  —  7  Redemit,  eamque  videntibus.  d.  c.  —  8  Frangia,  gip  saUp.  à.  Frangia  git  salip.  d. 

•  Cf.  Wfllelm.  Tyr.  1.  VIII,  c.  xi,  p.  34o.  —  b  Arabice  <*4&  ad  litlcram  :  «  Franci,  miranda 

«  (est)  crux.  » 


terat  extinguere  suam  sitim  per  unum  nummum.  Sarraceni  quoque  ad  cunctos  fontes 
et  universos  puteos  qui  erant  latentes1,  insidiando  nostros  homines  et  eos  quos  invenire 
poterant,  occidebant,  et  animalia  secum  in  suis  cavernis  atque  speluncis,  sive  montaneis, 
deducebant.  Alia  parte  occidebant  eos  qui  pergebant  in  vineis  ad  racemos. 

XIX.  (xiv,  4.)  Quod  quum  vidissent  seniores  nostri,  nimis  irati  fuerunt  et  fecerunt 
concilium,  in  quo  episcopi  et  presbyteri  laudaverunt  ut  fecissent  processionem  circa  civi- 
tatem. Ita  episcopi  et  presbyteri,  nudis  pedibus,  ac  sacris  vestibus  induti  et  cruces  in 
manibus  ferentes,  venerunt  de  ecclesia  Sanctae  Mariae,  quae  est  in  monte  Syon,  ad  ecclesiam 
Sancti  Stephani  protomartyris,  psallentes  atque  orantes  ut  Dominus  Jésus  Christus  suam 
sanctam  civitatem  et  Sanctum  Sepulchrum  a  paganorum  liberaret  gente,  et  in  manibus 
Christianorum  ad  suum  sanctum  servitium  faciendum  tribueretur.  Clerici  itaque  erant 
induti;  milites  et  clientes  pergebant  juxta  illos  armati.  Sarraceni  hoc  videntes  similiter 
pergebant  per  muros  civitatis ,  Machomet  in  quadam  hasta  déférentes  uno  panno  coo- 
pertum. Christianis  pervenientibus  ad  ecclesiam  Sancti  Stephani,  ibique  stationem  facien- 
tibus, sicut  mos  in  processionibus  nostris  est,  et  ipsi  Sarraceni  desuper  muros  astantes 
clamabant  et  ululabant  cum  buccinis,  et  omne  genus  derisionis,  quodcumque  reperire 
poterant,  faciebant.  Insuper  faciebant  de  ligno  crucem  in  similitudinem  illius  qua,  fun- 
dendo sanguinem  suum ,  misericors  Christus  humanum  genus  redemit  ;  eamque ,  videntibus 
omnibus  Christianis  ut2  inferrent  dolorem ,  cum  quodam  ligno  verberabant,  et  postea,  ut 
majorem  Christianis5  inferrent  dolorem,  ad  murum  civitatis  eam  frangebant,  dicentes  alta 
voce  :  Frangi  ogit  salio;  quod  apud  nos  sonat  :  •  Franci,  est  bona  crux.  • 

1  Latebant.  e.  —  2  Om.  ut  h,  —  3  Om.  Christianis  e. 

m.  i4 


Digitized  by 


Google 


106  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1099.  V.  Quo  viso,  Christiani  cômmoti  magno  dolore,  atque  ab  oratione1  non  de- 
sistentes,  cum  processione  sua  ascenderunt  ad  ecclesiam  montis  Oliveti,  ex  quo 
loco  Christus  ascendit  in  cœlum.  Et  ibi  sermonem  suum  fecit  quidam  hones- 
tissimus  clericus,  scilicet  Arnulfus,  ostendendo  misericordiam  quam  Deus  Chris- 
tianis  fecerat  ;  qui  secuti  sunt  eum  usque  ad  lapidem  illum  ex  quo  ascendit  in 
cœlum.  Modo  ipsi 2  Sarraceni  videntes  Christiarios  ibi  astantes  (unde  optime 
poterant  eos  videre3  inter  templum  Domini  et  templum  Salomonis),  hue4  et 
illuc  currentes  Christianis  minabantur.  Inde  iterum  Christiani  cum  eadem  pro- 
cessione venerunt  ad  monasterium  Sapctse  Mariae  in  valle  Josaphat,  ex  quo5  sano 
tissimum  corpus  éjus  raptum  fuit  in  cœlum.  Atque  inde  iterum  reversi  sunt  ad 
montem  Oliveti6.  Quo  loco  cupientes  intrare7  ecclesiam,  quidam  clericus  qui8 
processione  veniebat  ad  ostium  ipsius  monasterii  cum  quàdam  sagitta  in  média 
fronte  vulneratus  est,  ibique  defunctus  est.  Cujus  anima,  ut  credo,  regnabit 
cum  Christo  per  infinita  saecula  sœculorum.  Amen. 

VI.  Credendus  est  qui  primus  hoc  scripsit,  quia  in  processione  fuit  et  oculis 
carnalibus  vidit,  videlicet9  Petrus10  Tudebovis  Sivracensis11. 


THEMA  XV. 

I.  Statim  nostri  seniores  ordinaverunt  quomodo  ingeniare  possent12  hanc  civi- 
tatem,  et  adorando  ad  Domini  et  Salvatoris  intrarent  Sepulchrum.  Feceruntque 

1  Ab  orationibus.  c.  d.  —  2  Tune  ipsi.  d.  —  5  Videre  stantes.  d.  —  4  Sahmonis),  cum  gladiis  et  fastibus 
hoc.  c.d.  —  5  Ex  quo  monasterio.  c.  d.  —  6  Ad  montem  Syon.  d.  —  7  Intrare  in.  d.  —  8  Qui  prior  in.  c.  D. 
—  9  Scilicet.  d.  —  10  Petrus  sacerdos.  d.  —  11  Om.  Sivracensis  a.  —  12  PotuissenL  c.  d. 


XX.  (xiv,  5.)  Quo  viso,  Christiani  commoti  dolore  màgno,  ab  orationibus  non  désis- 
tent es,  cum  processione  sua  ascenderunt  ad  ecclesiam  montis  Oliveti,  ex  quo  loco  Christus 
in  cœlum  ascendit.  Et  ibi  sermonem  suum  fecit  quidam  honestissimus  clericus,  scilicet 
Arnulfus,  ostendendo  misericordiam  quam  Deus  Christianis  fecerat;  qui  secuti  sunt  illum 
usque  ad  lapidem  illum 1  ex  quo  ascendit  in  cœlum.  Tune  ipsi  Sarraceni  videntes  Chris- 
tianos  ibi  astantes  (quam  optime  eos  poterant  videre  stantes  inter  templum  Domini  et 
templum  Salomonis),  cum  gladiis  et  fustibus  hue  et  illuc  currentes,  Christianis  mina- 
bantur. Inde  iterum  Christiani  cum  eadem  processione  venerunt  ad  monasterium  Sanctae 
Mariae  in  valle  Josaphat,  ex  quo  monasterio  sanctissimum  corpus  ejus  raptum  fuit  in  cœlum. 
Atque  iterum  inde  reversi  sunt  ad  montem  Syon.  Quo  loco  cupientes  intrare  in  ecclesiam, 
quidam  clericus  prior2  in  processione  veniebat  ad  ostium  ipsius  monasterii,  cum  quadam 
sagitta  in  média  fronte  vulneratus  est,  ibique  defunctus  est.  Cujus  anima,  ut  credo,  regnabit 
cum  Christo  per  infinita  saecula  saeculorum.  Amen. 

Credendus  est  qui  primus  scripsit,  quia  in  processione  fuit5  et  oculis  carnalibus  vidit, 
scilicet  Petrus  sacerdos  Tudeboius4  Sivracensis. 

XXI.  (Th.  xv,  î .)  Statim  nôstri  seniores  ordinaverunt  quomodo  hanc  civitatem  ingeniare 
potuissent,  et  orando  ad  nostri  Salvatoris  intrarent  Sepulchrum.  Feceruntque  duo  lignea 

1  Om.  usque  ad  lapidem  illum.  e.  —  2  Qui  prior.  e.  —  3  Primus  fait.  e.  —  4  Tudebodus.  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  107 

duo  lignea  castra  et  alia  plura  machinamenta1.  Dux  Godefredus  fecit  suum  cas-  a.  1099. 
trum  cuin  machinis2,  et  Raimundus3  Sancti  iEgidii  similiter.  De  longinquis* 
terris  attrahebant  ligna ,  quae  quinquaginta  vel  sexaginta  collis  suis  apportabant 
Sarraceni,  qui  in  potestate  Cbristianorum  erant,  et  sic  Christiani  Sarracenos5 
per  se  ipsos  confundebant.  Sarraceni  igitur  videntes  nostros  facientes  haec  ma- 
chinamenta6, mirabiliter  muniebant  civitatem  et7  turres  nocte  et  die  crescebant. 

II.  Quadam  die  miserunt  Sarracenum  quemdam8  ad  videndum  cujusmodi 
ingénia  Christiani  faciebant.  Suriani  vero  et  Graeci  videntes  illum  esse  Sarrace- 
num, indicaverunt  eum  Christianis  dicentes  :  Ma  te  Christo  caco9  Sarrazinl0al 
quodsonat  in  nostra  lingua  :  «  Per  Christum  hic  est  ignavus  Sarracenus!  »  Quem 
Christiani  apprehendentes ,  interrogaverunt  per  drogomundum11,  scilicet  per  in- 
terpretem,  ad  quid  venerat.  Qui  respondens  ait  :  «Sarraceni  me  hue  miserunt, 
«volentes  scire  cujusmodi  essent  ingénia  vestra.  »  Cui  respondentes  Christiani 
dixerunt  bonum  esse,  atque  eum  acceptum,  ligatis  manibus  ac  pedibus,  posue- 
runt  eum  in  funda12  cujusdam  ingenii,  quod  petrera13b  vocatur,  atque  cum 
omnibus  viribus  suis  cogitantes  eum  projicere  infra  civitatem ,  nequiverunt.  Nam 
cum  tanto  impetu  venit,  quod,  ruptis  vinculis,  antequam  ad  murum  pervenisset 
civitatis,  dilaceratus  est.  Videntes  autem  nostri  seniores  ex  qua  parte  esset  civitas 
magis  languida,  illic  in  quadam  nocte  sabbatî  deportaverunt  nostras  machinas  et 
lignea  castra  in  orientali  parte14.  Summo  autem  diluculo  erexerunt  illa,  et  apta- 
verunt,  et  ornaverunt  castra,  in  prima  et  secunda  et  tertia  feria,  nocte  vero15  ac 

1  Et  alias  plures  machinas,  d.  —  2  Machina,  c.  —  5  Raimundas  cornes,  c.  d.  —  4  Qaibus  de  longis.  c.  d.  — 
5  Om.  Sarracenos  à.  —  6  Has  machinas,  c.  d.  — 7  Om.  etc.  —  8  Miserunt  ipsi  Sarraceni  quemdam  Sarrace- 
num. c.d.  —  9  Caquo.  c.  d.  —  10  Sarrazim.  d.  —  11  Drogomundum.  k.  —  12  In  fundam.  d.  —  13  Perera.  d. 
—  14  Om.  in  orientali  parte  c.  d.  —  15  Om.  vero  c.  d. 

*  Graece  :  Uà  rov  Xptalov  xaxdç  à  lappaxipos.  — b  Petraria.  (Cf.  du  Gange,  Gkss.  med.  et  inf.  latin,  sub  bac  voce.) 


castra  et  alias  plures  machinas.  Dux  Godefredus  suum  castrum  fecit  cum  macbinis,  et 
Raimundus,  cornes  Sancti  /Egidii,  similiter.  De  longinquis  terris  attrahebant  ligna,  quae 
ligna  apportabant  collis  suis  quinquaginta  Sarraceni  vel  sexaginta,  qui  in  potestate  Chris- 
tianorum  erant,  et*  sicut  Christiani  Sarracenos  per  se  ipsum1  confundebant.  Sarraceni 
igitur  videntes  nostros  facientes  has  machinas,  mirabiliter  muniebant  civitatem,  et  turres 
die  ac  nocte  crescebant. 

XXII.  (xv,  2.)  Quadam  die  miserunt  ipsi  Sarraceni  quemdam  Sarracenum,  ad  videndum 
cujusmodi  ingénia  Christiani  faciebant.  Suriani  vero  et  Graeci  videntes  illum  Sarracenum, 
indicaverunt  eum  Christianis,  dicentes  :  Ma  te  Christo  caco  Sarrazim!  quod  sonat  in  nostra 
lingua  :  «  Per  Christum,  hic  est  ignavus  Sarracenus!  »  Quem  Christiani  apprehendentes, 
interrogaverunt  per  drogamundum ,  scilicet  per  interpretem ,  ad  quid  venerat.  Qui  res- 
pondens, ait  :  «  Sarraceni  hue  me  miserunt,  volentes  scire  cujusmodi  essent  vestra  in- 
«  genia.  »  Cui  respondentes  Christiani ,  dixerunt  bonum  esse,  atque  eum  acceptum,  ligatis 
manibus  et  pedibus,  posuerunt  in  fundam  cujusdam  ingenii,  quod  perrea  vocatur,  atque 
cum  omnibus  viribus  suis  cogitantes  eum  projicere  infra2  civitatem,  nequiverunt.  Nam  cum 
tanto  impetu  venit,  quod,  ruptis  vinculis,  antequam  pervenisset  ad  murum  civitatis,  dilace- 
ratus est.  Videntes  autem  nostri  seniores  ex  qua  parte  civitas  esset  languida,  illic  in  qua- 
dam nocte  sabbati  deportaverunt  nostras  machinas  et  lignea  castra.  Summo  autem  diluculo 
erexerunt  illa,  et  aptaverunt,  et  ornaverunt  castra ,  in  prima  et  secunda  et  tertia  feria,  nocte 

1  Om.  se  ipsum  e.  et  punctis  indicat  déesse  aliquid.  —  2  In.  e. 

i4. 


Digitized  by  Google 


108  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1099.  die.  In  quarta  et  quinta  feria1  mirabiliter  aggrediuntur  civitatem  ex  omni  parte2. 
Sexta.  vero  feria,  summomane,  undique  aggrediuntur  civitatem,  nihilqueei  no- 
cere  potuerunt,  erantque  omnes  stupefacti  ac  in3  nimio  pavore4. 

III.  Appropinquante  autem  hora,  scilicet  in  quà5Dominus  noster  Jésus  Chris- 
tus  dignatus  est6  passione  sufferre7  pro  nobis8  patibulum9,  ftostri  milites10  forti- 
terpugnabant  in  castello,  videlicet  dux11  Godefredus  et  contes  Eustachius,  frater 
ejus.  Tune  ascendit  quidam  miles  qui  vocatur12  nomine  Letohtl3\  ex  nostris, 
super14  murum  civitatis.  Continuo  autem  quidam  noster  miles  Christi  ascendit 
super  murum,  quem  secuti  sunt15  cornes  Eustachius  et  dux  Godefredus.  Omnes16 
defensores  civitatis  dederunt  fugam  per  muros  ët  per  civitatem  ;  nostrique17  erant18 
illos  persequentes  occidendo  et  detruncando.  At  Raimundus  cornes19  a  meridie 
suum  conduxit  castellum  usque  prope  murum.  Sed  inter  castrum  et  murum  erat 
quaedam  fovea  nimis  profunda.  Consiliatus  est  Raimundus20  in  illa  hora  quod 
implere  fecisset  illam  foveam,  fecitque21  praeconiari22  ut  si  aliquis  in  illam  foveam 
portasset  petras,  quod  illi  daret  per  très  petras  unum  denarium.  Et  perduravit 
haec  impletio23  per24  très  dies  et  duas  noctes.  Postquam  fecit  foveam  plcnam, 
conduxerunt25  castrum  civitati  juxta  quamdam  turrim.  Illi  autem  qui  erant  in  civi- 

1  In  quarta  feria  usque  ad  primam  et  in  quinta  feria.  d.  —  2  Parte  usque  in  noctem.  g.  d.  —  3  Om.  in.  k.  — 
4  Pavore  positi.  d.  —  5  Aggrediuntur  sanctam  civitatem  Hierusalem,  sed  nihil  potuerunt  nocere  Mis  paganis  habi- 
tantibus  intus.  Usque  verni  hora  in  qua.  c.  — 6  Om.  est  A.  —  7  Sufferre  passionis.  d.  — *  Pro  peccatis  nostris.  c. 
— 9  Om.  patibulum  c. — 10  Tune  milites  Sancti  Sepulcri.  c. — 11  In  castello  ducis  videlicet  et  ipsemet  dux.  d. 

—  12  Vocabatur.  d.  —  15  Letot.  d.  —  14  Supra,  d.  — 15  Tune  quoque  primas  ascendit  supra  murum  civitatis 
Hierusalem  quidam  miles,  cui  nomen  erat  Lethot,  quem  continuo  secuti  fuerunt.  c.  —  16  Omnes  itaque.  d.  — 
17  Et  dux  Godefredus  frater  ejus.  Quos  postquam  viderunt  pagani  qui  civitatem  ex  illa  parte  defendebant,  illioo 
descenderunt  murum  et  fugerunt;  nostrique.  c.  —  18  Om.  erant  a.  —  19  Sancti  dEgidii  cornes,  d.  —  20  Ergo 
Raimundus.  d.  —  21  Om.  que  d.  —  22  Prœconare.  a.  —  23  Hœc  fovea  implere.  c.  —  24  Om.  impletio  per  d. 

—  25  Noctes.  Postea  conduxerunt.  d. 

•  Cf.  Wfflelm.  Tyr.  1.  VIII ,  c.  xvm ,  p.  35 1 . 


et  die.  Et  in  quarta  feria  usque  ad  primam ,  et  in  quinta ,  mirabiliter  aggrediuntur  civitatem 
ex  omni  parte  usque  in  noctem1.  Sexta  vero  feria,  summo  mane,  undique  aggrediuntur 
civitatem,  nihilque  ei  nocere  poterant2,  erantque  omnes  stupefacti,  ac  in  nimio  pavore 
positi. 

XX11I.  (xv,  3.)  Sexta  feria  capta  est  Hierusalem,  illa  hora  qua  Dominas  crucifixus  est 
Primas  intravit  Letot  miles 3 . — Appropinquante  autem  hora ,  scilicet  in  qua  Dominus  noster 
Jésus  Christus  dignatus  est  passione4  sufferre  patibulum5,  nostri  milites  fortiter  pugnabant 
in  castello,  videlicet  dux  Godefredus  et  cornes  Eustachius,  frater  ejus.  Tune  ascendit 
quidam  miles,  qui  vocabatur  nomine  Lethot,  ex  nostris,  super  murum  civitatis. Continuo 
postquam  miles  Christi  ascendit  super  murum  civitatis,  secuti  sunt  cornes  Eustachius  et  dux 
Godefredus.  Omnes  itaque  defensores  civitatis  dederunt  fugam  per  muros  et  per  civitatem; 
nostrique  illos  erant  persequentes  occidendo  et  detruncando.  At  Raimundus,  cornes  Sancti 
jEgidii,  a  meridie  suum  conduxit  castellum6  usque  prope  murum.  Sed  inter  castrum  et 
murum  erat  quaedam  fovea,  quae  nimis  erat  profunda.  Consiliatus  est  ergo  Raimundus  in 
illa  hora  quod  implere  fecisset  illam  foveam,  fecitque  praeconari  ut  si  aliquis  in  illam  foveam 
portasset  petras7,  quod  illi  daret  per  très  petras  unum  denarium,  et  perduravit8  hœc  fovea 
impleri  très9  dies  et  duas  noctes.  Illi  autem  qui  erant  in  civitatem  in  turre  fortiter  praelia- 

1  Montem.  ?..  —  2  Potuerunt.  e.  —  3  Om.  illa  hora,  etc.  usque  ad  Letot  miles  e.  —  4  Passionem.  e.  — 
5  Pro  nobis.  e.  —  ft  Castrum.  e.  —  7  Très  petras.  e.  —  8  Potait  e.  —  9  Per  très.  b. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITÀNO  ITINERE.  109 

tate1  fortiter  prseliabantur  cum  nostris  cutn  igne  et  lapidibus;  in  tantum  quod  a.  1099. 
altiorem  partem  castri2  Raimuftdi  Sancti  jEgidii  fregerunt3.  Sic  itaque  Raimundo 
irato  atque  conturbato,  militibusque  suis,  propter  castrum  suum,  cujus  superio- 
rem  partem  jam  fregerant  \  atque  quod  ardere  videbatur5,  vidit  subito6  très  milites, 
qui  de  exercitu  ducis  Godefredi  aderant7,  per  montem  Oliveti  venientes  et  cla- 
mantes quati nus8  dux  Godefredus  atque  sui  homines  jam  erant  in  civitate.  Audiens 
itaque  Raimundus  cornes9  quod  Francigenœ  essent10  in  civitate,  suis  dixit  homi- 
nibus  :  «Quid  tardamini 11  ?  E^cce  omnes  Francigenae  jam  sunt  in  civitate12.  »  His 
auditis,  acceperunt  scalas  et  erexerunt  ad  murum,  et  sic  pugnando  intraverunt 
civitatem13. 

IV.  Amiralius*  quoque,  qui  erat  in  turre  David,  reddidit  se14  Raimundo  Sancti 
iEgidii,  eique  aperuit  portam  per  quam  peregrini  dissolvere  tributa  solebant;  tali 
pacte,  quod  eum  et  alios  qui  cum  eo  erant  in  turre15  usque  Scaloniam  civitatem 
sanos  et  illaesos  conducere  fecisset.  Quod  fecit.  Intrantes  autem  peregrini16  civita- 
tem17, persequentes  et  occidentes  Sarracenos  et  alios  paganos  usque  ad  templum 
Salomonis  et  templum  Domini.  Ibique  congregati 18  dederunt  nostris  maximum 
bellum  usque  ad  vesperam.  Nostrique  tantos  illorum  interfecerunt  quod  sanguis 
per  totum  templum  fluebat19.  Tandem  superatis  paganis,  apprehenderunt  nostri 
masculos  et  feminas  sat  in  templo,  et  occiderunt  quos  voiuerunt,  et  quos  nolue- 
runt  retinuerunt  vivos.  Super  vero  templum  Salomonis  erat  maxima  paganorum 

1  In  civitate  et  in  faire,  c.  d.  —  2  Portam  castri.  c.  —  3  Fregerunt  et  ardere  faciebant  c.  d.  —  4  Fregerant 
pagani.  d.  —  5  Videbat  c.  Faciebant.  d.  —  6  Sabito  ipse  Raimundus  Sancti  jEgidii.  c.  d.  —  7  Erant  d. 
Om.  aderant  c.  —  8  Quod.  c.  Quare.  d.  — 9  Raimundus  Sancti  jEgidii.  c.  d.  — 10  Jam  essent  c.  d.  — 11  Tar- 
datis.  d.  —  12  Sunt  in  civitate  sancta.  c.  Sunt  in  civitatem  sanctam.  d.  —  13  Intraverunt  civitatem  sanctam 
Hierusalem.  c.  —  14  Reddit  se.  d.  —  15  In  turrem.  d.  —  10  Fecit  libenti  animo.  Intraverunt  tamen  nostri 
peregrini.  d.  —  17  Civitatem  sanctam  Hierusalem.  c.  —  18  Congregati  pagani.  c.  d.  —  19  Templum  Salomonis 
fluebat,  et  per  plateam  quœ  est  circa  templum  Domini.  c.  d.  (Domini  nostri.  d.) 

*  Istikharus  el  Daula  vel  Iftikharos-eddaule,  quem  Afdbal  Hierosolymœ  prsefecerat.  (Cf.  lbn-Khald.  p.  5a). 


bantur  cum  nostris  cum  igne  et  lapidibus;  in  tantum  quod  altiorem  partem  castri  Raimundi 
Sancti  jEgidii  fregerunt  et  ardere  faciebant.  Sic  itaque  Raimundo  irato  atque  conturbato , 
militibusque  suis,  propter  castrum  suum,  cujus  superiorem  partem  jam  fregerunt1  pagani 
atque  ardere  faciebant;  vidit  subito  ipse  Raimundus  Sancti  /Egidii  très  milites,  qui  de 
exercitu  ducis  Godefredi  erant,  per  montem  Oliveti  venientes  et  clamantes  quod  dux 
Godefredus  atque  sui  homines  jam  erant  in  civitatem.  Audiens  itaque  Raimundus  Sancti 
jEgidii  quod  Francigenae  jam  essent  in  civitatem ,  suis  dixit  hominibus  :  «  Quid  tardatis  ? 
«  Ecce  omnes  Francigenœ  jam  sunt  in  sanctam  civitatem2  Hierusalem.  »  His  auditis,  acce- 
perunt scalas  et  erexerunt  ad  murum,  et  sic  pugnando  intraverunt  civitatem. 

XXIV.  (xv,  4.)  Àmiralius  quoque  qui  erat  in  turre3  David  reddidit  se  Raimundo  Sancti 
iEgidii,  eique  aperuit  portatn  per  quam  peregrini  dissolvere  solebant  tributa;  tali  pacto, 
quod  eum  et  alios  qui  cum  eo  erant  in  turre  usque  Scaloniam  civitatem  sanos  et  illaesos 
conducere  fecisset.  Quod  fecit  libenti  animo.  Intraverunt  autem  nostri  peregrini  civitatem 
sanctam  Hierusalem,  persequentes  et  occidentes  SatTacenos  et  alios  paganos4  usque  ad 
templum  Salomonis  et  templum  Domini.  Ibique  congregati  pagani  dederunt  nostris  maxi- 
mum bellum  usque  ad  vesperam.  Nostrique  tantos  illorum  interfecerunt  quod  sanguis 
per  totum  templum  Salomonis  fluebat,  et  per  plateam  quae  est  circa  templum  Domini. 
Tandem  superatis  paganis,  apprehenderunt  nostri  masculos  et  feminas  sat  in  tèmplo,  et 
occiderunt  quos  voiuerunt,  et  quos  noluerunt  retinuerunt  vivos.  Super  vero  templum 

1  Fregerant.  e.  —  2  Sancta  civitate.  e.  —  3  Turri.  e.  —  4  Om.  et  alios  paganos  e. 


Digitized  by 


Google 


ilO  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

^  «099.  congregatio  utriusque  sexus,  quibus  Tancredus  et  Gaston1  de  Bearn2  dederunt 
sua  vexilla.  Mox  cucurrerunt  per  universam  civitatem,  capientes  aurum  et  ar-  - 
gentum ,  equos  et  mulos,  et  domos  plenas  omnibus  divitiis.  Postea  venerunt  omnes 
gaudentesetpraenimio  gaudio  plorantes  ad  nostri  Salvatoris  Sanctum  Sepulchrum. 
Mane  autem  facto,  fecit  praeconiari  Tancredus  ut  omnes  irent  ad  templum  occidere 
Sarracenos3.  Quo  postquam  pervenerunt,  cœpit  unusquisque  cum  arcu  suo  trahere, 
multosque  interficere.  Alii  vero  ex  alia  parte  super  tectum  templi  ascenderunt* 
et  invaserunt  Sarracenos  tam  masculos  quam  feminas,  décollantes  illos5  nudis 
ensibus.  Quorum  alii  dabant  se  précipites  e  teniplo,  alii  sursum  moriebantur. 

V.  Alia  autem  die  fecerunt  concilium  ante  templum  Domini,  dicentes  ut 
unusquisque  faciat  orationes  et  elemosynas  atque  jejunium,  ut  Deus  eligeret  sibi 
quempiam  placuisset6  qui  regnaret  super  alios,  et  civitatem7  regeret,  et  paganos 
exspoliaret8.  Sed  episcopi  et  sacerdotes  laudaverunt  ut  primitus  omnes  Sarracenos 
mortuos  foras  ejicerent,  ne  nimius  fetor9  qui  ibi  erat  eis  nocuisset.  Omnis 
namque  civitas10  erat  plena  illorum  cadaveribus.  Et  sic  fecerunt  vivis  Sarracenis 
trahere  mortuos  ante  portarum  exitus.  Montes  ordinaverunt  ex  eis,  quasi  fuis- 
sent domus11,  omnesque  postea  igne12  combusserunt.  Taies  occisiones  [de13]  paga- 
norum  gente  quis  unquam  vidit,  aut  audivit14?  Numerum  quorum  nemo  scivit, 
nisi  solus  Deus.  Octava  vero  die  quod15  civitas  fuit  capta,  celebraverunt  festum 
peromnem  civitatem16,  eademque  die  fecerunt  concilium,  in  quo  elegerunt  ducem 

1  Gastos.  c.d.  —  2  Beern.  d.  —  3  Om.  occidere  Sarracenos  d.  Irent  ad  occidendum.  c.  —  4  Ascendebant.  d. 
—  5  Eos.  c.d.  —  6  Placuisse.  A.  —  7  Civitatem  sanctam  Hierusalem.  c  d.  —  8  Exprœliaretur.  d.  —  9  Magnas 
fetor.  c  d.  —  10  Civitas  Hierusalem.  c.  —  11  Montes  ex  eis  quasi  fuissent  domus  ordinabant.  c  —  12  Corn 
igne.  c  —  13  Om.  de  a.  c  d.  —  14  Nec  audivit  a.  Vel  audivit.  c  —  15  Postquam.  d.  —  w  Civitatem 
Hierusalem.  d. 


Salomonis  erat  maxima  paganûrum  congregatio  utriusque  sexus,  quibus  Tancredus  et 
Gastos  de  Bieriz1  dederunt  sua  vexilla.  Postea  cucurrerunt  per  universam  civitatem,  ca- 
pientes aurum  et  argentum,  et2  equos  et  mulos,  et  domos  plenas  omnibus  divitiis3.  Postea 
venerunt  omnes  gaudentes  et  prae  nimio  gaudio  plorantes  ad  nostri  Salvatoris  Sepulchrum. 
Mane  autem  facto,  fecit  praeconiari  Tancredus  ut  omnes  irent  ad  templum  Salomonis  oc- 
cidere4  Sarracenos.  Ad  templum  postquam  venerunt,  cœpit  unusquisque  cum  arcu  suo 
trabere ,  multosque  interficere.  Alii  vero  ex  alia  parte  super  tectum  templi  ascendebant 
et  invaserunt  Sarracenos  tam  masculos  quam  feminas,  décollantes  eos  nudis  ensibus.  Quo- 
rum alii  dabant  se  précipites  e  templo,  alii  sursum  moriebantur. 

XXV.  (xv,  5.)  Hic  elegerunt  dacem5  Godefredum  in  regem.  —  Alia  die  fecerunt  concilium 
ante  templum  Domini,  dicentes  ut  unusquisque  faceret  orationes  et  elemosynas,  atque 
ut  Deus  eligeret  sibi  quempiam  qui  ei  placuisset  et6  regnaret7  super  alios,  et  civitatem 
sanctam  Hierusalem  regeret,  et  paganos  exprœliaretur.  Sed  episcopi  et  sacerdotes  lauda- 
verunt ut  primitus  omnes  Sarracenos  mortuos  foras  ejicerent,  ne  magnus  fetor  qui  ibi 
erat  eis  nocuisset.  Omnis  namque  civitas  erat  plena  illorum  cadaveribus.  Et  sic  fecerunt  in 
viis  Sarracenos  trahere  mortuos  ante  portarum  exitus.  Montes  ex  eis,  quasi  fuissent  domus , 
ordinabant,  omnesque  postea  igne  combusserunt.  Taies  occisiones  de8  paganorum  gente 
quis  unquam  vidit  aut  audivit?  Numerum  quoque  nemo  scivit,  nisi  solus  Deus.  Octava9 
vero  die  postquam  civitas  fuit  capta,  celebraverunt  festum  per  omnem  civitatem  Hieru- 
salem, eademque  die  fecerunt  concilium,  in  quo  elegerunt  ducem  Godefredum  principem 

1  Bearn.  e.  —  2  Om.  et  e.  —  3  Bonis,  e.  —  4  Et  occiderent.  e.  —  5  Om.  ducem  e.  —  6  Om.  et  e.  — 
7  Regnare.  e.  —  8  Om.  de  b.  —  9  Octavo.  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  111 

Godefredum a  ptincipem  civitatis,  qui  prœliaretur  paganos  et  custodiret  Chris-   a  1099, 
tianos.  Similiter  elegerunt  patriarcham 1  quemdam  sapientissimum  et  honora- 
bilem  viruito2,  cui  nomen  erat  Arnulfusb,  in  festivitate  Sancti  Pétri  a  Vinculis0. 
Haec  civitas  fuit  capta  a  Christianis  Dei  xva  die  Julii,  in  sexta  feria,  a  uxi  liante 
Domino  nostro  Jesu  Ghristo3,  cUjus  honor  et  gloria  in  saecula  saeculorura.  Amen, 


THEMA  XVI. 


L  Interea  venit  nuntius  Tancredo  et  comiti  Eustachio,  ut  praepararent  sese 
et  pergerent  ad  recipiendam  Neapolitanam4  civitatem.  Exierunt  ergo5  illi  et 
duxerunt  multos  milites  et  pedites,  et  pervenerunt  ad6  civitatem  cujus  habita- 
tores  se  continuo  illis 7  reddiderunt.  Tune 8  per  nuntium  mandavit  dux  Gode- 
fredus  Tancredo  et  Eustachio  fratri  suo,  quatinus  cito  venissent  ad  eum.  Audierat 
namque  quod9  Amiravissusd  Babyloniae  erat  ScaloniaeIOe  civitati,  ubi  praeparabat 
se  qualiter  posset  expugnare  Hierusalem,  deferens  catenas  et  alia  ferrea  vincula 
cura  quibusjuvenes  Christianorumligasset,  qui  amplius  in  servitute  haberentur11; 
senesque  omnes  Christianos  jusserat1*  interficere13.  Quod  quum  audivit14  cornes 
Eustachius  et  Tancredus,  cum  magno  gaudio  vénérant  per  montaneas,  quaerentes 
Sarracenorum  bella  et  venientes15  ad  Caesaream  civitatem.  Deinde  venerunt  juxta 
mare  usque  ad  civitatem  quae  dicitur  Rama.  Illic  invenerant  multos  Arabes,  qui 

1  Elegerunt  in  loco  patriarchœ.  c.  d.  —  2  Clericam.  c.  d.  —  3  Om.  Jesa  Christo  d.  —  4  Neopolitanam.  d. 

—  5  Namque.  à.  c.  —  6  Usque  ad.  d.  —  7  Om.  illis  d.  —  8  Interdum.  c.  Itérant,  d.  —  9  Om.  quod  a.  — 
10  Scalonœ.  c.  —  11  Habeantur  illis  et  eorum  generi.  c.  d.  —  12  Omnes  Francos  utriusque  sexus  jusserat  c.  d. 

—  15  Interfici.  d.  —  u  AudisseU  d.  —  15  Et  ita  muniti  bello  venientes.  c.  d. 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  IX,  c.  i-iii,  p.  3iA  et  seq.  d  Afdhal  émir  el  Djujusch  (id  est  Sammus  exercitus 

h  Cf.  Orient  christ,  t.  III,  c.  i:*4i-ia45,  et  Willelm.  dax)%  cf.  Extraits  des  Hist.  arabes,  p.  n,  et  Ibn  Khald. 

Tyr.  I.  IX,  c.  iv,  p.  369.  p.  53. 

e  Id  est  die  1*  menais  AugUsti  an.  D.  1099.  *  Melius  Ascalo  vel  Ascaloma. 


civitatis ,  qui  prœliaretur  paganos  et  custodiret  Christianos.  Similiter  elegerunt ,  iti  loco 
patriarchœ,  quemdam  sapientissimum  et  honorabilem  clericum,  cui  nomen  erat  Arnulfiis, 
in  festivitate  Sancti  Pétri  âd  Vincula.  Hœc  civitas  fuit  capta  a  Christianis  Dei  xva  die 
Julii,  in  vi  feria,  anno  ab  Incarnatione  Domini  millesimo  nonagesimo  nono,  auxiliante 
Domino  nostro  Jesu  Christo,  cui  est  honor  et  gloria  in  saecula  saeculoruta.  Amen. 

XXVI.  (xvi,  1.)  Postquam  capta  est  Hierusalem,  pugnaveraht  Christiani  contra  Amiralium 
Babyloniœ  ptopè  Ascaloniam.  —  Interea  nuntius  venit  Tancredo  et  comiti  Eustachio  ut 
praepararent  se  et  pergerent  ad  Neopolitanam  civitatem.  Exierunt  ergo  illi  et  duxerunt 
milites  et  pedites,  et  pervenerunt  usque  ad  civitatem  cujuà  habitatores  së  fcontinuo  illis 
reddiderunt.  Iterum  per  nuntium  dux  Godefredus  mandavit  Tancredo  et  Eustachio  fratri 
sûo,  quatinus  cito  venissent  ad  eum.  Audiverat  namque  quod  Amiralius  Babyloniae  erat 
Scaloniae  civitati,  ubi  praeparabat  se  qualiter  posset  expugnare  Hierusalem,  deferens  secum 
catenas  et  alia  ferrea  cum  quibus  juvenes  Christianos  ligasset,  qui  in  servitute  amplius 
habeantur  illis  et  eorum  generi;  senesque  omnes  utriusque  sexus  jusserat  interfici.  Quod 
quum  vidisset  cornes  Eustachius  etTaticredus,  cum  magno  gaudio  venerunt  per  montaneas, 
quaerentes  Sarracenorum  bella,  ita  muniti  bello.  Et  venientes  ad  civitatem  Caesaream, 
deinde  venerunt  juxta  mare  usque  ad  civitatem  quae  dicitur  Rama.  Hlic  invenerunt  multos 


Digitized  by 


Google 


112  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1099.    praecursores  erant  belli.  Quos1  illi  persequentes  apprehenderunt  plures  ex 

Qui  velissent  nolissent  dixerunt  omnia  nova  belli  eis  per  ordinem  ubi  erant,  et 
quot  erant,  aut  ubi  bellare  contra  Christianos  volebant.  Quod  audiens  cornes 
Eustacbiuset  Tancredus,  statim  miseront  nuntium  Hierusalem2  duci  Godefredo  et 
patriarchae  Àrnulfo  et  omnibus  principibus,  dicentes:  «  Sciatis  quod  bellum  nobis3 
«  paratum  est  Scaloniae4  civitati.  Qua  de  causa  venite  festinanter  cum  omni  virtute 
«  quam  habere  poteritis.  » 

IL  Tune  dux  Godefredus  fecit  praeconiare5  ut6  fideliter  pergerent  praeparati7 
Scaloniae,  obviam  inimicis  Dei.  Ille  vero  simul  cum  patriarcha8  et  Flandrensi 
comité9,  et  Martoronensi*  episcopo,  in  tertia  feria  exiit10  a  civitate.  Rai  m  un  dus 
Sancti  iEgidii  et  Rotbertus  Normannus11  dixerunt  «quod  nos  nullatenus  erimus 
«ituri,  si  nos  certum  bellum  nesciverimus.  »  Mandaverunt12  ergo  suos  homines13, 
ut  irent  visum  si  de  hoc  bello  verom  esset  :  «  Si  autem  verom  esset  u,  revertimini 
•  quantocius,  et  nos  erimus  parati 15  continuo.  »  Perrexerunt  ergo 16  illi,  et  videront 
bellum,  et  citius  reverterunt 17  dicentes:  «Certe  verom  est,  sicuti  oculis  nostris 
0  vidimus.  »  Postea  dux  Godefredus  misit  Martoronensem  episcopum  Hierusalem 
Raimundo  Sancti  iEgidii  et  Rotberto  Normanno  et  aliis  senioribus ,  quod  cito  per- 
gerent ad  eum,  si  prœliari  cum  paganis  voluissent.  Episcopus  vero18  Martoronensis 
rediens,  recitata  verba  patriarchae  et  ducis  ferens19,  invenit  Sarracenos,  qui  ap- 
prehenderunt secumque  nescimus  ubi  duxerunt  illum.  Raimundus  quoque20  et 

1  Belli  ammiravissi.  Quos.  c.  d.  —  2  In  Hierusalem.  c.  d.  —  3  Om.  nobis  d.  —  4  Scalonœ.  c.  —  5  Prmco- 
niari.  d.  —  6  Prœconiari  per  civitatem  Jérusalem  ut  d.  —  7  Prœparati  ad  bellum.  c.  d.  —  8  Cum  patriarcha 
Arnulfo.  c.  Cum  Arnulfo  patriarcha.  d.  —  0  Comité  Rotberto.  c.  d.  —  10  Exivit.  c.  d.  —  11  Normandus.  c.  — 
12  Miserunt.  d.  —  13  Milites,  c.  d.  —  14  Esset.  Quibus  dixerunt  :  Si  hoc  verum  est.  d.  —  15  Parati  ire.  c.  d.  — 
16  Namque.  c.  Itaque.  d.  —  17  Redierunt.  d.  —  18  Episcopus  namque.  c.  d.  —  19  Om.  ferens  A.  —  20  Quoque 
Sancti  jEgidii.  c.  d. 

*  Arnulfus  tune  erat  episcopus  civitatis  Martoronensis,  vulgo Martorano,  in  Italia.  (Cf.  Italia sacra,  t.  IX,  col.  27a.) 


Arabes,  qui  praecursores  erant  belli  Amiravisi.  Quos  illi  persequentes,  appréhenderont1 
plures  ex  illis,  qui,  velissent2  nolissent,  dixerunt  omnia  nova  eis  belli  per  ordinem,  ubi 
erant,  et  quot  erant,  aut  ubi  bellare  contra  Christianos  volebant.  Quod  audiens3  cornes 
Eustachius4,  et  Tancredus,  statim  miseront  in5  Hierusalem,  duci  Godefredo,  et  patriarchae 
Arnulfo ,  et  omnibus  principibus ,  dicentes  :  «  Sciatis  quod  bellum  paratum  est  Scaloniae  6 
«  civitati ,  qua  de  causa  venite  festinanter,  cum  omni  virtute  quam  habere  poteritis.  » 

XXVII.  (xvi,  2.)  Tune  jussit  dux  praeconiari  per  civitatem  Hierusalem  ut  fideliter  per- 
gerent civitati  praeparati  ad  bellum  Scaloniae,  obviam  inimicis  Dei.  Ille  vero  cum  patriarcha 
Arnulfo,  et  Flandrensi  comité  Rotberto,  et  Martoronensi  episcopo,  in  tertia  feria  exivit 
ab  Hierusalem  civitate.  Raimundus  Sancti  iEgidii  et  Rotbertus  Normannus  dixerunt  quod 
nullatenus  irent,  nisi  certum  bellum  scirent.  Miserunt  ergo  suos  milites  ut  irent  visum  si 
hoc  bellum  verum  esset;  quibus  dixerunt  :  a  Si  hoc  verum  est,  revertimini  quantocius,  et 
«  nos  erimus  parati  ire  continuo.  »  Perrexerunt  itaque  illi ,  et  videront  bellum ,  et  citius 
redierunt  Hierusalem ,  dicentes  :  «  Certe  verom  est ,  sicut  oculis  nostris  vidimus.  »  Postea 
dux  Godefredus  misit  Martoronensem  episcopum  Hierusalem  Raimundo  Sancti  iEgidii,  et 
Rotberto  Normanno,  et  aliis  senioribus,  quod  cito  pergerent  ad  eum,  si  praeliari  cum 
paganis  voluissent.  Episcopus  vero  Martoronensis  rediens,  recitata  verba  patriarchae  et 
ducis  ferens,  invenit  Sarracenos,  qui  apprehenderunt  illum  secumque  nescimus  ubi  de- 
duxerunt.  Raimundus  quoque  Sancti  iEgidii  et  alii  seniores  exierunt  de  civitate  in  quarta 

1  IUe  persequens  apprehendit.  e.  —  2  Voluissent.  b.  —  3  Audienies.  e.  —  4  Tancredus  et  cornes  Eustachius.  e. 
—  5  Om.  in  e.  —  6  Scalonœ.  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  113 

alii  seniores  exierunt  de  civitate1  in  quarta  feriaa,  et2  milita verunt  bello  muniti  a.  io99. 
usque3  ad  ducem  Godefredum.  Petrus  vero  Eremita  remansit  Hierusalem  ordi- 
nando  et  praedicando  Grœcis  et  Latinis  ut  fideliter  Deo  processionem  facerent  et 
orationes,  et  elemosynas  pauperibus  distribuèrent,  utDeus  suo  populo  victoriam 
impenderet;  et  ita  clerici  fecerunt  processionem  nudis  pedibus  et  induti  sacris 
vestibus  et  cruces  in  manibus  ferentes  cum  letania  et  aliis  orationibus  de  Sancto 
Sepulchro  ad  templum  Domini. 

III.  Ita  clerici  fecerunt  processionem,  duxque  Godefredus  et  Raimundus  Sancti 
jEgidii  et  patriarcha4  et  alii5  episcopi  et  omnes  alii  seniores 6  ad  flumen  quod  est  ex 
parte  Scaloniœ7  fuerunt8  congregati9.  IHicque  multa  animalia  sine  numéro  invene- 
runt,  boum,  camelorum,  ovium  et  asinorum  et  aliorum  pecudum,  quae  miserunt 
Sarraceni  causa  proditionis.  Omnia10  vero  illa  animalia  apprehenderunt  Christi 
milites  et  clientes.  Sero11  autem  veniente,  patriarcha12,  portans  secum  Domini 
nostri  Jhesu  Christi  Crucem13,  quam  invenerant  Sancti  Sepulchri  peregrini  in  Hie- 
rusalem, et  similiter  capellanus  Raimundi  Sancti  iEgidii,  portans  secum  lanceam 
Domini  nostri14  Jhesu  Christi,  cœperunt  excommunicare  ex  parte  Dei,  et  Sancti 
Sepulchri,  et  pretiosissimœ  lanceae,  et  sanctissimœ  Crucis:  «  Quod  nullus  homo  in- 
«  tenderet  ad  ulla  spolia  donec  bellum  factum  fieret 15,  et  inimici  Dei  devicti  fuissent, 
'  «et  postea  reverterentur  cum  felici  gaudio  et  maxima  victoria,  et  caperent  quic- 
«  quid  eis  a  Domino  praedestinatum  esset.  »  Quod  quum  audierunt 16  peregrini  Sancti 

1  Civitate  Hierusalem.  d.  —  2  Muniti  signo  crucis.  c.  d.  —  3  Om.  bello  muniti  usque  c.  d.  —  4  Et  patriarcha 
et  Rotbertus  Normannus,  episcopus  Albarim,  et  Flandrensis  cornes,  et  alii.  c.  —  5  Et  omnes.  c.  —  6  Se- 
niores venerunt.  d.  —  7  Scalonœ.  c.  —  8  I bique  fuerunt.  c.  d.  —  9  Congregati  in  unum.  d.  — 10  Proditionis  : 
sed  Deus  adhuc  noluit  neque  Sanctum  Sepulchrum.  Omnia.  c.  o.  —  11  Clientes  Sancti  Sepulchri.  Sero.  d.  — 
12  Patriarcha  Arnulfus.  c.  d.  —  13  Partem  Crucis.  c.  d.  —  14  Om.  nostri  d.  —  15  Factum  esset.  d.  —  16  Audi- 
rent.  c.  d. 

*  Id  est  Mercurii  die,  x*  menais  Àugusti,  anno  Domini  109g. 


feria  et,  muniti  signo  crucis,  militaverunt  usque  ad  ducem  Godefredum.  Petrus  vero  Ere* 
mita  remansit  Hierusalem ,  ordinando  et  praedicando  Graecis  et  Latinis ,  ut  fideliter  Deo 
processionem  facerent  et  orationes,  et  elemosynas  pauperibus  distribuèrent,  ut  Deus  populo 
suo  victoriam  impenderet. 

XXVIII.  (xvi,  3.)  Et  ita  clerici  fecerunt  processionem  nudis  pedibus,  et  induti  sacris  ves- 
tibus, et  cruces  in  manibus  ferentes,  cum  laetania  et  aliis  orationibus,  de  Sancto  Sepulchro 
ad  templum  Domini.  Duxque  Godefredus,  et  Raimundus  Sancti  jEgidii ,  et  patriarcha, 
et  Rotbertus  Normannus,  et  Rotbertus,  Flandrensis  cornes,  et  episcopi,  et  alii  seniores 
omnes  venerunt  ad  flumen  quod  est  ex  parte  Scaloniae,  ibique  congregati  fuerunt  in  unum. 
IUicque  multa  animalia  sine  numéro  invenerunt,  boum,  camelorum,  ovium,  asinorum 
et  aliorum  pecudum,  quœ  miserunt  Sarraceni  causa  proditionis.  Sed  Deus  adhuc  noluit 
deserere  propter  Sanctum  Sepulchrum.  Omnia  vero  animalia  apprehenderunt  Christi 
milites  et  clientes  Sancti  Sepulchri.  Sero  autem  veniente,  patriarcha  Arnulfus1,  por- 
tans secum  Domini  nostri  Jhesu  Christi  partem  Crucis,  quam  invenerunt  peregrini  Sancti 
Sepulchri  in  Hierusalem,  et  similiter  capellanus  Raimundi  Sancti  iEgidii,  portans  secum 
lanceam  Domini  nostri  Jhesu  Christi,  cœperunt  excommunicare  ex  parte  Dei,  et  Sancti 
Sepulchri,  et  pretiosissimae  lanceae,  et  sanctissimœ  Crucis  :  «  Quod  nullus2  homo  intendat 
«  ad  ulla  spolia ,  donec  bellum  esset  factum,  et  inimici  Dei  fuissent  devicti ,  et  postea  reverr 
«  terentur  cum  felici  gaudio  et  maxima  victoria,  et  caperent  quicquid  eis  a  Domino  praedes- 
«  tinatum  esset.  »  Quod  quum  audissent  Sancti  Sepulchri  peregrini  et  milites  Christi,  summo 

1  Arnulfo.  b.  —  2  Ne  allas,  e. 

m.  a  5 


Digitized  by  Google 


114  PETRI  TUDEBODI  HISTORIA 

a.  1099.    Sepulchri  et  milites  Christi,  summo  diluculo  in  sexta  feria,  exierunt  in  vallem 
quamdam  nimis  pulchram  secus  littus  maris,  et  in  ea  sic  ordinaverunt  acies. 

IV.  Dux  quoque1  Godefredus,  qui  jam  ad  regem  electus  erat  in  Hierusalem, 
suam  instruxit  aciem,  et  Raimundus  Sancti  iEgidii  suam,  et  Rotbertus  Normannus 
sua  m2,  et  Rotbertus  Flandrensis  suam3,  cornes  quoque  Eustachius  suam,  et  Tan- 
credus  atque  Gastos*  de  Bearn  suam.  Sic  quoque5  sex  acies  cœperunt  militare. 
Sagittarii  quoque  hos  prœcedentes,  et  juxta  eos  in  dextera  parte  et  in  sinistra 
omnia6  animaiia7  sine  ductore  pergebant,  videlicet  cameli  et  cetera.  Quod  maxi- 
mum Dei  erat  miraculum.  Statiinque  cœperunt  militare  in  nomine  Jhesu  Christi 
et  Sancti  Sepulchri,  déférentes  lanceam  nostri  Salvatoris,  et  unam  partem  Crucis 
Domini  nostri8,  quam  ipse  patriarcha  deferebat.  In  sinistra  parte9  fuit  dux  Gode- 
fredus  cum  sua  acie.  Cornes  Raimundus  Sancti  iEgidii  equitavit  juxta  mare  in 
dextera  parte.  Cornes  de  Normannia10  et  Flandrensis  cornes,  et  Eustachius  cornes,  et 
Tancredus,  et  Gastos11  de  Bearn,  etomnes  alii  equitabant  in  medio.  Tune  nostri 
cœperunt  paulatim  ambulare13.  Pagani  namque  stabant  parati  ad  bellum.  Unus- 
quisque  suum  vas  habebat  suspensum  collo,  ex  quo  biberet,  dum  cum  Christianis 
prœliaretur. 

V.  Quos  Rotbertus,  Flandrensis  cornes,  nimis  acriter  invasit,  Tancredusque  et 
om  nés  alii  similiter13.  Continuo  pagani,  hoc  videntes,inierunt  fugam.Bella  namque14  * 
erant  immensa,  quia  paganorum  multitudo  erat  innumerabilis,  et15  nemo  scit16  nu- 
merum  eorum,  nisi  solus  Deus.  Sed  virtus  divina  comitabatur  cum  nostris,quae 

1  Om.  quoque  d.  —  *  Similiter  suam.  c.  d.  —  3  Flandrensis  cornes  similiter  suam.  c.  d.  —  4  Et  Gastos.  d. 
—  5  Sic  ergo.  d.  —  6  Omnia  illa.  c.  d.  —  7  Animaiia  superius  dicta,  c.  d.  • —  8  Crucis  ipsius  Salvatoris.  d.  — 
9  Vero  parte,  c.  d.  —  10  De  Normandia.  c.  —  11  Atque  Gastos.  c.  —  12  Ad  bellum  ambulare.  d.  —  13  Similiter 
invaserunt.  d.  —  14  Namque  illa.  d.  —  15  Innumerabilis,  sexcentum  sexaginta  miUia,  sicut  dictum  fuit,  et 
tamen.  c.  d.  —  16  Sciuit.  c.  d. 


diluculo  in  sexta  feria,  exierunt 1  in  quamdam  vallem  nimis  pulchram  secus  littus  maris, 
et  in  ea*  sic  ordinaverunt  acies. 

XXIX.  (xvi,  4.)  Dux  Godefredus,  cjui  jam  electus  erat  ad  regem  in  Hierusalem,  suam 
instruxit  aciem,  et  Raimundus  Sancti  /Egidii  suam ,  et  Rotbertus  Normannus  suam  similiter, 
et  Rotbertus,  Flandrensis  cornes,  suam,  cornes  quoque9  Eustachius  suam,  et  Tancredus, 
atque  Gastos  de  Bearzt  suam.  Sic4  ergo  sex  acies  cœperunt  militare.  Sagittarii  quoque  hos 
précédentes,  et  juxta  eos  in  dextera  parte,  et  in  sinistra  omnia  animaiia  superius  dicta 
sine  ductore  pergebant  videlicet  et  cetera6.  Quod  maximum  Dei  erat  miraculum.  Cœpe- 
runtque  statim  militare  in  nomine  Jhesu  Christi  et  Sancti  Sepulchri,  déférentes  lanceam 
nostri  Salvatoris,  et  unam  partem  Crucis  ipsius  Salvatoris,  quam  ipse  patriarcha  deferebat. 
In  sinistra  parte  fuît  dux  Godefredus  cum  sua  acie.  Cornes6  Raimundus  Sancti  jEgidii  equi- 
tavit juxta  mare  in  dextera  parte.  Cornes  Normanniœ,  et  Flandrensis  cornes,  et  Eustachius, 
et  Tancredus ,  et  Gastos  de  Riartz7,  et  omnes  alii  equitaverunt  in  medio.  Tune  nostri  pau- 
latim cœperunt  ad  bellum  pergere.  Pagani  namque  stabant  parati  ad  bellum.  Unusquisque 
vas  suum  habebat  suspensum  collo,  ex  quo  biberet,  dum  cum  Chritianis  praeliarent8. 

XXX.  (xvi,  5.)  Hic  incipit  bellum  contra  Turcos  et  ceteras  gentes.  —  Quos  Rotbertus,  Flan- 
drensis cornes9,  nimis  acriter  invasit,  Tancredusque  et  omnes  alii  similiter.  Continuo  pa- 
gani, hoc  videntes,  inierunt  fugam.  Relia  namque  illa  erant  immensa,  quia  paganorum 
multitudo  erat  innumerabilis.  Sexcenti  sexaginta  millia,  sicut  dictum  est,  ibi  fuerunt10,  et 
tamen  nemo  scivit  numerum  eorum,  nisi  solus11  Deus.  Sed  virtus  divina  comitabatur 

1  Intraverunt.  b.  — *  In  ea  suas.  b.  —  3  Cornes  que.  z.  —  4  Beart.  Sic.  b.  —  5  Om.  videlicet  et  cetera.  B.  — 
*Comesque.  b.  —  7  Biarzt.  b.  —  8  Prœliarentar.  b.  —  9  Om.  cornes  b.  —  10  Vel  fuit.  b.  —  11  Om.  solus  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  115 

tam  magna  et  tam  fortis  fuit,  quod  nostri  parvipendebant  multitudinem  illorum.  a.  io99. 
Stabant  autem  inimici  Dei  excaecati  atque  stupefacti;  videntes  Hierosolymitanos 
milites  Christi,  apertis  oculis  nihil  videbant,  et  contra  Christianos  se  erigere  non 
audebant,  virtute  tremefacti  Dei.  Prae  nimio  timoré1  ascendebant  in  arbores  in 
quibus  recondebant  se.  At  nostri  illos  sagittando  et  cum  lanceis  occidendo  more 
avium  ex  arboribus  praecipitabant.  Postea  cum  ensibus  et  aliis  gladiis  frustatim  de- 
truncabant.  Alii  autem  pagani  jactabant  se  in  terram,  non  audentes  se  erigere 
contra  Christianos.  Nostri  igitur  illos  detruncabant,  sicuti  aliquis  detruncat  ani- 
malia  ad  macellum.  Raimundus,  cornes2  Sancti  jEgidii,  juxta  mare  occidit  ex  eis 
sine  numéro,  et  qui  non  potuit  fugere,  mergebat  se  in  mare  aut  fugiebat  in  civi- 
tate. 

VI.  Veniensitaque  Amiravissus ante  civitatem3,  dolens ac mœrens, atquedicens4: 
«0  Machomet,  et  Dii  nostri,  quis  unquam  vidit  nec5  audivit  talia?  Quod  tanta 
«potestas,  tanta  virtus,  tanta  fortitudo,  tanta  militia  quae  nunquam  fuit  ab  ulla 
«  gente  superata,  nec  Ghristianorum  nec  paganorum,  modo  a  tantilla  gente  quae 
«  in6  pugillo  potest  ab  aliquo  eludi7  est  superata?  Heu  me!  tristis  ac  dolens,  quid 
a  amplius  dicam?Cur  superatus  sum  a  gente  mendica,  inermi  et  pauperrima,  quae 
«  non  habet  nisi  saccum  et  peram  ?  et  modo8  persequuntur  gentem  nostram  ^Egyp- 
«tiacam,  quae  multotiens  suas9  largita  fuit10  elemosynas,  qui  olim  per  uni- 
«versam  nostrorum  patriam  mendicabant.  Hue  adduxi  innumerabilem  multitu- 
«  dinem  tam  militum  quam  peditum,  scilicet  Turcorum,  Sarracenorum  et  Arabum, 

1  Pavore.  d.  —  *  Raimandus  quoque.  c.  —  3  Ante  Scaloniam  [Escalonam.  c.)  civitatem.  c.  d.  —  4  Atque 
laerimando  dicens.  c.  d.  —  5  Vidit  aut.  c.  d.  —  ft  Om.  in  d.  —  7  Claudi.  c.  d.  —  8  Quomodo.  c.  d.  — 
9  Suas  eis.  c.  d.  —  10  Est.  d. 


cum  nostris,  quae  tam  magna  et  tam  fortis  fuit,  quod  nostri  parvipendebant  multitu- 
dinem illorum.  Stabant  autem  inimici  Dei  excaecati  atque  stupefacti;  videntes  Hie- 
rosolymitanos milites  Christi,  apertis  oculis  nil  videbant,  et  contra  Christianos  se  eri- 
gere non  audebant,  virtute  tremefacti  Dei.  Prae  nimio  timoré  ascendebant  iû  arbores,  in 
quibus  recondebant  se.  At  nostri  illos  sagittando1  et  cum  lanceis  occidebant,  more  avium 
praecipitabant2.  Nostri  igitur  illos  detruncabant9,  postea  cum  ensibus  et  cum  aliis  gladiis 
frustatim  detruncabant.  Alli  autem  pagani  jactabant  se  in  terram,  non  audentes  se  erigere 
contra  Christianos.  Nostri  igitur  illos  detruncabant,  sicut  aliquis  detruncat  animalia  ad 
macellum.  Raimundus,  cornes  Sancti  yEgidii,  juxta  mare  occidit  ex  eis  sine  numéro,  et 
qui  non  poterat  fugere  mergebat  se  in  mare  aut  fugiebat  in  civitatem. 

XXXI.  (xvi,  6.)  Veniens  itaque  Amiravissus  ante  Scaloniam  civitatem,  dolens  ac  mœrens, 
atque  laerimando,  dicens4  :  «0  Machomet  et  Dii  nostri,  quis  unquam  audivit  et  vidit 
«talia?  Quod  tanta  potestas,  tanta  virtus,  tanta  fortitudo,  tanta  militia,  quae  nunquam 
«  fuit  ab  ulla  gente  superata,  nec  Christianorum  nec  paganorum5,  modo  a  tantilla  gente, 
«  quae6  in  pugillo  potest  claudi,  est  superata?  Heu  me!  tristis  ac  dolens7,  quid  amplius 
«  dicam?  Cur  superatus  sum  a  gente  mendica,  inerma  et  pauperrima,  quae  non  habet  nisi  et8 
««  peram ,  et  modo  persequitur  gentein  nostram  jEgyptiacam ,  quae  multotiens  suas  ei  elemosy- 
*  nas9  largita  est?  Qui  olim  per  universam  patriam  nostram  mendicabant,  et  modo  perse- 
«  quuntur  quam  adduxi  innumerabilem  multitudinem  tam  militum  quam  peditum,  scilicet 
«  Turcorum,  Sarracenorum,  Arabum,  Agulanorum,  et  Curtorum,  ac  Parthorum,  Azimi- 

1  Sagittabant.  e.  —  2  Occidebant  eos.  e.  —  3  Om.  detruncabant  e.  —  4  Dixit.  e.  —  5  Om.  nec  Christia- 
norum nec  paganorum  e.  —  6  Quod.  e.  —  7  Me  tristem  ac  dolentem.  e.  —  8  Saccum  et.  e.  —  9  Suam  eleemo- 
synam  ei.  e. 

i5. 


Digitized  by 


Google 


116  PETRI  TUDEB0D1  HISTORIA 

a.  1099.  «  Agulanorum1  et  Curtorum,  Achupartorum*,  Azimitorum3  et  aliorum  pagano- 
«  mm,  quos  omnes  turpiter  fugere  Iaxis  frenisi  per  viaiw  Babylonicam  irideo,  qui 
«  non  audent  se  reverti  ad  versus  hujus  modi  fragilera  gentem.  Modo  juro  namque 
*per  Machomet  «et  per  omnia  Deorum  numina k  quod  ailterius  non  retinebo  mi- 
«  lites  ad  conventionem5,  quandoquidem  devictus  sum  ab  hac  inertissima  gente.  Ego 
«namque  conduxi  hue  omnia  annorum  gênera,  et  omnia  instrumenta  sive  ma- 
«  chinas , et  multa  ferrea  vincula  cum  quibus  putavi  eos  ducere  lîgatos  Babylonien, 
*  vel  obsidere6  eos  in  Hierusalem;  et  illi  fuerunt  contra  me  venientes7  ad  bellum 
«  itinere  duorum  «dierum,  ut  quid  mihi  esset,  si  . in 8  Hierusalem  gentem  meamcon- 
«  duxissem9?  Hoc  scilket  quod  neque  -ego  nec  unus  meorum,  ut  credo,  imde  eva- 
«dere  posset10.  Quidamplius  dicam?  Dedecoratus  ero  semper  in  terram  Babylo- 
«nicam11.» 

VIL  Unus12  nostrorum  accepit13  stantarum  Amiravissi,  desuper  quod  erat  au- 
reum  pomum,  hasta  vero  tota  cooperta  argento.  Quod  stantarum  apud  nos  di- 
citur  vexillum.  Quod  émit  Rotbertus,  cornes  de  Normannia,  dando  viginti  marchas 
argenti,  deditque  patriarchae,  in  honorerai1*  Dei  Sancti  SepukhrL  Etnsem  simi- 
liter  Amiravissi  émit  quidam  peregrinus,  dando  sexaginta  bisantios.  Superati  sunt 
itaque,  Deo  an  nuente,  omnes  nostri  inimici,  eo  tenorequod  amplius  virtutem  contra 
nos 15  non  habebant16.  Omnes  namque17  naves  de  omni  terra  paganorum  ibi  ade- 
rant.  Qui  viderunt18  Amiravissum  fugientem  cum  suo  exercitu ,  statim  suspenderunt 
vela,  ipsumque  Amiravissum  recipientes  in  navibus  suis,  misera nt  se  in  alta  maria. 

1  Arabum,  Angulanorum.  d.  —  2  Asupatoram.  a.  —  s  Om.  Azimitorum  c.  — 4  Nomina.  c.  —  6  Conventio- 
nem aliquam.  c.  d.  —  6  Vel  obsiderem.  a.  Vel  at  obsiderem.  d.  —  7  Et  illi  contra  me  venerunt.  c.  d.  — 
8  Om.  in  d.  —  9  Conducerem.  c.  o.  —  10  PotuisseL  d.  —  11  Babylonicam.  Sicque  fecit  finem  dictis.  c.  d. 
—  12  Unus  autem.  c.  d.  —  13  Acceptam.  a.  c.  d.  —  14  Deditque  monasterio  Sepulchri  in  honorem.  c.  d.  — 
15  Contra  nostros.  c.  d.  —  10  Hdbuerunt.  c.  d.  —  17  Vero.  d.  —  18  Aierant,  ied  nautœ  illarum  postquam 
viderunt.  c.  d. 


»  tarum  et  aliorum  paganorum,  quos  omnes  turpiter  fugere  laxatis  frenis  per  viam  Babylo- 
«  nicam  video,  qui  non  audent  se  reverti  adversus1  hujusmodi  fragilem  gentem.  Modo 
«  namque  juro  per  Machomet  et  per  Deorum  numina  quod  ulterius  non  retinebo  milites 
-ad  conventionem  aliquam,  quandoquidem  dejectus  sum  ab  hac  inertissima  gente.  Ego 
<  namque  hue  conduxi  omnia  armorum  gênera ,  et  omnia  instrumenta  sive  machinas,  et 
«omnia  vincula  ferrea,  cum  quibus  putavi  eos  ducere  ligatos  Babyloniam,  vel  ut  obsi- 
«  derem  eos  in  Hierusalem  ;  et  illi  contra  me  venerunt  ad  bellum  itinere  duorum  dierum , 
«  ut  quid  mihi  esset  si  Hierusalem  gentem  meam  conducerem?  Hoc  scilicet ,  quod  neque 
«ego,  nec  unus  meorum,  ut  credo,  inde  evadere  potuisset.  Quid  amplius  dicam?  Dede- 
«  coratus  ero  semper  in  tota  terra  Babyloniœ.  »  Sicque  fecit  finem  dictis. 

XXXII.  (xvi,  7.)  Unus  autem  nostrorum  accepit  stantarum2  Amiravissi,  desuper  quod  erat 
aureum  pomum,  hasta  vero  tota  cooperta  argento.  Quod  stantarum  apud  nos  dicitur 
vexillum.  Quod  émit  cornes  Rotbertus  Normannorum,  dando  xx  marcas  argenti,  deditque 
monasterio  Sancti  Sepulchri,  in  honore  Dei  et  Sancti  Sepulchri9.  Ensem  quoque  similiter 
Amiravissi  quidam  peregrinus,  dando  sexaginta  bisantios.  Superati  sunt  itaque,  Deo  an- 
nuente4,  omnes  nostri  inimici.  eo  tenore  quod  amplius  virtutem  contra  nos  non  habent. 
Omnes  vero  naves  de  omni  terra  paganorum  aderant  ibi.  Sed  nautœ  illarum,  postquam 
viderunt  Amiravissum  cum  suo  exercitu  fugientem,  statim  suspenderunt  vela,  ipsumque 
Amiravissum  recipientes  m  navibus  suis ,  miserunt  se  in  alta  maria. 

1  Ad.  b.  —  2  Standarum.  e.  —  3  Om.  in  honore  Dei  et  Sancti  Sepulchri  e.  —  4  Adjuvante,  e. 


Digitized  by 


DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE.  117 

VIII.  Reversi  sunt  nostri 1  ad  eorum  tentoria,  et  acceperunt  innumerabilia  spolia  a.  1099. 
auri  et  argenti  et  palliorum  et  multorum  bonorum  cumula,  equos2  et  mulos, 
camelos,  oves,  et  boves,  et  asinos3,  et  multa  alia  animalia.  Omnes  namque  montes 
et  colles  et  omnia  stabant  plana4  cooperta  de  multitudine  illorum  animalium,  et 
invenerunt  armorum  cumula,  quorum  quœ  voluerunt  deportaverunt.  Alia  vero5 
quae  noluerunt  insimul  congregaverunt,  ignemque  ibi  miseront.  Reversi  sunt  autem 
nostri  lae tantes  et  gaudentes  in  Hierusalem6,  devictis  omnibus  paganis,  déférentes 
secum  multa7,  scilicet  camelos  et  asinos  onustos  pane  bis  cocto,  et  farina,  et 
frumento,  et  caseo,  et  pannis,  et  oleo,  et  omnibus  bonis  quae  illis  erant  necessaria. 
Unde  orta  est  tanta  fertilitas  inter  Christianos,  quod  bos  pro  octo  vel  decem  num- 
mis  haberi  poterat;  modium  vero  frumenti  pro  duodecim  nummis,  hordei  quoque8 
pro  octo.  Quod  totum9  ne  ignotum  sit  omnibus  Christianis,  sciant  hoc  belium  fac- 
tum  esse  11  idus  Augusti10',  largiente11  Domino  nostro  Jhesu  Christo,  cui  est  ho- 
nor  et  gloria  nunc  et  semper  in  saeculorum  saecula.  Amen. 

1  Itaque  nostri.  c.  d.  —  2  Scilicet  equos.  c.  d.  —  3  Om.  et  asinos  d.  —  4  Plana  loca.  c.  d.  —  5  Om.  vero  c. 
—  6  In  sanctam  civitatem  Hierusalem.  c.  d.  —  7  Malta  bona.  c.  d.  —  8  Modias  quoque  hordei.  d.  —  9  Qaod 
tandem,  c.  d.  —  10  Factum  esse  daodecimo  die  intrante  Augusti.  c.  d.  —  11  Largiente  hoc.  c.  d. 

*  Id  est  xii*  die  menais  Augusti ,  anno  Domini  1 099. 


XXXIII.  (xvi,  8.)  Reversi  sunt  itaque  nostri  ad  eorum  tentoria,  et  acceperunt  innume- 
rabilia1 spolia  auri  et  argenti,  et  palliorum,  etmulorum,  et  multorum  bonorum  cumula, 
scilicet  equos  et  mulos,  et  camelos,  et  oves,  et  boves,  et  asinos,  et  multa  animalia.  Omnes 
montes  namque  et  colles  et  omnia  plana  loca2  stabant  cooperta  de  multitudine  animalium, 
et  invenerunt  armorum  cumula,  quorum  quae  voluerunt  de  illis  recipere  retinuerunt.  Alia 
vero  quae  noluerunt  insimul  congregaverunt,  ibique  in  ignem  miserunt.  Reversi  sunt  autem 
nostri  laetantes  et  gaudentes  in  sanctam  civitatem  Hierusalem,  devictis  omnibus  paganis, 
déférentes  secum  multa  bona,  scilicet  camelos  et  asinos  onustos  pane  bis  cocto,  et  farina, 
et  frumento ,  et  caseo,  et  pane,  et  oleo,  et  omnibus  bonis  quae  illis  erant  necessaria.  Unde 
tanta  est  orta  fertilitas  inter  Christianos,  quod  bos  pro  octo  nummis  vel  decem  haberi  po- 
terat; modius  vero  frumenti  pro  duodecim  nummis,  modius  quoque  hordei  pro  octo.  Quod 
tandem  ne  ignotum  sit  Christianis  omnibus,  sciant  hoc  factum  esse  bellum  xix  kalendas  Sep- 
tembris,  in  vigilia  sanctissimae  Dei  Genitricis  Mariae,  anno  ab  Incarnatione  Domini  mxcix, 
régnante  Domino  nostro  Jhesu  Christo,  cui  est  honor  et  gloria  per  in  fini  ta  saecula  saeculo- 
rum. Amen. 

EXPLICIT  QUINTDS  LIBER. 

Haec  de  Hierosolymitano  Itinere,  in  tribus  annis,  et  liberatione  civitatum  dicta  sufficiant. 
Per  omnia  benedictus  Deus,  qui  tradidit  impios.  Amen. 

1  Innumera.  b.  —  2  Om.  loca  b. 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


II 


GESTA  FRANCORUM 


ET  ÀLIORUM  HIEROSOLYMITANORUM 


SEU 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


Digitized  by  Google 


INDEX  CODICUM  M ANUSCRIPTORUM 

QUIBUS  USI  SUNT  EDITORES. 


E.  Cod.  Romamis  (Reginœ),  n°  57a. 

F.  Gantabrigiensis  (Corpus  Christi),  n°  281. 

G.  Editio  Bongarsiana. 


Digitized  by  Google 


GESTA  FRANCORUM 

ET  ALIORUM  HIEROSOLYMITANORUM 


LIBER  PRIMUS. 

I.  Quum  jam  appropinquasset  iile  terminus  quem  Dominus  Jésus  Christus2  quotidie    a.  1096. 
suis  demonstrat  fidelibus,  specialiter  in  Evangelio,  dicens  :  Si  qais  vult  post  me  venire, 
abneget  semetipsum,  et  tollat  cracem  saam,  el  sequatur  me1,  facta  est  commotio3  valida  per 
universas  Galliarum  regiones  :  ut  si  aliquis  Dominum  studiose  pu  roque  corde  et  mente  se- 

qui  desideraret,  atque  post  ipsum  crucem  fideliter  bajulare  vellet,  non  pigritaretur  Sancti 
Sepulcri  viam  celerius  arripere.  Apostolicus  namque  Romanae  sedis,  Urbanus  secundus4, 
ultra  montanas  partes  quantocius  profectus  est,  cum  suis  archiepiscopis,  episcopis,  abba- 
tibus  et  presbyteris;  cœpitque  subtiliter  sermocinari  et  praedicare,  dicens b  :  Ut  si  quis  ani- 
mam  suam  salvam  facere  vellet,  non  dubitaret  humiliter  viam  inçipere  Domini  ;  ac  si 
denariorum  ei  deesset  copia,  divina  ei  satis  daret  misericordia.  Ait  namque  Apostolicus5  : 
«  Fratres,  nos  oportet  multa  pati  pro  nomine  Christi,  videlicet  miserias,  paupertates,  nudi- 
«tates,  persecutiones,  egestates,  inGrmitates,  famés,  sites,  et  alia  hujusmodi,  sicut6  Do- 
«  minus  ait  suis  discipulis  :  Oportet  vos  pati  multa  pro  nomine  meo\  et  Nolite  erubescere*  loqui 

•  ante  faciès  hominum;  ego  vero1  dabo  vobis  os  et  eloquinm*,  ac  deinceps  persequetur  vos  larga 
«  retribatio*.  »  Quumque  jam  hic  sermo  paulatim  per  universas  regiones  ac  Galliarum  patrias 
cœpisset  crebrescere,  Franci  audientes  talia,  protinus  in  dextra  fecere  cruces  suere  sca- 
pula8, dicentes  sese  Christi  unanimiter  sequi  vestigia,  quibus  de  manu  erant  redempti 
tartarea. 

II.  Jamjamque*  Galli  e  suis  remoti  sunt9  domibus.  Fecerunt  denique  très  partes  Galli. 
Una  pars  Francorum  in  Hungariae  intravit  regionem ,  scilicet  Petrus  Eremita  et  dux  Gode- 
fridus,  et  Balduinus10  frater  ejus,  et  Balduinus  cornes  de  Monte.  Isti  potentissimi  milites 
etalii  plures,  quos  ignoro,  venerunt  per  viam  quam  jam  dudum  Carolus  Magnush,  miri- 
ficus  rex  Franciae,  aptari  fecit  usque  Constantinopolim.  Petrus  vero  suprad ictus,  primus 
venit  Constantinopolim  m11  kalendas  Augusti1,  et  cum  eo  maxima  gens  Alamannorura.  IUic 
invenit  Lombardos,  et  Langobardos12,  et  alios  pliures  congregatos,  quibus  imperator  jusse- 
rat  dari  mercatum,  sicut  erat  in  civitate,  dixitque  illis  :  «Nolite  transmeare  Bracbium, 

*  donec  veniat  maxima  Christianorum  virtus;  quoniam  vos  tanti  non  estis,  ut  cum  Turcis 
«praeliari13  valeatis.  »  Ipsique  Christiani  nequiter  deducebant  se,  quia  palatia  urbis  ster- 
nebant  et  ardebant,  et  auferebant  plumbum  quo  erant  ecclesiae  coopertae,  et  vendebant 
Graecis;  unde  imperator  iratus  jussit14  eos  transmeare  Brachium.  Postquam  autem15  trans- 
fretaverunt,  non  cessabant  agere  omnia  mala,  comburentes  et  dévastantes 16  domos  et 
ecclesias. 

1  Expeditio  contra  Turcos  circa  annum  Domini  109&.  F.  —  2  Om.  Christus  g.  —  3  Motio.  g.  —  4  Om. 
secundus  G.  —  5  Dominus  apostolicus.  g.  —  6  Sicuti.  g.  sic  et  ubique.  —  7  Om.  vero  e.  —  8  In  dextera  suere 
scapula.  e.  Fecerb  suere  scapula  similitudinem  crucis.  F.  —  9  Galliœ  suis  remotœ  sunt  e.  —  10  Baldwinus.  F. 
sic  et  infra.  —  11  Om.  ///  g.  —  12  Langobardos.  f.  Longobardos.  g.  sic  et  infra.  —  13  Prœliare.  f.  g.  — 
14  Iralus  est,  jussitque.  f.  g.  —  15  Om.  autem  f.  g.  —  16  Comburentes,  vastantes.  r. 

*  Loc.  ix,  a3.  •  Luc.  xxi,  i5. 

b  In  concilio  Clarotnonlancnsi.  (Vid.  supra  Tudeb.  1  Cf.  Coloss.  111 ,  ik- 

ihema  I,  1,  p.  10.)  8  Tudeb.  1,  11.  Vid.  supra,  p.  10. 

e  Act.  îx,  16.  1  Vid.  Tudeb.  I,  11,  p.  11  et  not.  a. 

d  Cf.  11  Timoth.  i,S.  '  Id  est  xxx*  die  Julii,  A.  D.  1096.  Cf.  Tudub.  /.  r. 

111.  îti 


Digitized  by 


Google 


122  GESTA  FRANCORUM. 

A.  1096.  III.  Tandem1  pervenerunt  Nicomediam,  ubi  divisi  sunt  Lombardi  et1  Langobardi,  et 
Alamanni2  a  Francis,  quia  Franci3  tumebant  superbia.  Elegerunt  Lombardi  et4  Lango- 
bardi seniorem  super  se,  cui  nomen  Reinaldus;  Aiamanni  similiter.  Et  intraverunt  in 
Romaniam,  et  per  quatuor  dies  ierunt  ultra  Nicaenam5  urbem,  et  invenerunt  quoddam 
castrum,  cui  nomen  Exerogorgo,  quod  erat  vacuum  gente.  Et  apprehenderunt  illud,  et 
invenerunt  in  eo6  satis  frumenti  et  vini,  et  carnis,  et  omnium  bonorum  abundantiam. 
Audientes  itaque  Turci  quod  Christiani  essent  in  castro,  venerunt  obsidere  illud.  Ante 
portam  castri  erat  puteus,  et  ad  pedem  castri  fons  vivus,  juxta  quem  exiit  Reinaldus  insi- 
diari  Turcos.  Venientes  vero  Turci  in  festo7  Sancti  Mikaelisb,  qui  est  m  kaL  Octobris8, 
invenerunt  Reinaldum  et  qui  cum  eo  erant;  ôccideruntque  Turci  multos  ex  eis,  alii  vero0 
fugerunt  in  castrum,  quod  confestim  Turci  obsederunt,  eisque  aquam  abstulerunt.  Fue- 
runtque  nostri  in  tanta  afïïictionesitis,  ut  flebotomarent  suos  equos  et  asinos,  et  sangui- 
nem  biberent10;  alii  mittebant  zonas  atque  panniculos  in  piscinam,  et  inde  exprimebant 
aquam  in  os  suum;  alii  mingebant  in  pugillo  alterius  et  bibebant;  alii  fodiebant  humidam 
terram,  et  supinabant  se,  terramque  sternebant  super  pectora  sua  pro  nimia  ariditate  sitis. 
Episcopi  vero  et  presbyteri  confortabant  nostros11,  et  commonebant  ne  deficerent,  di- 
centes  :  «  Estote  ubique  fortes  in  fide  Christi  ;  et  nolite  eos  timere  qui  vos  persequuntur. 
«  Sicut  Dominus  dicit  :  Nolite  timere  eos  qui  corpus  occidunt;  animant  vero  non  possunt  occi- 
*derel2c.  »  Haec  tribulatio  fait  per  octo  dies.  Denique  dominus  Alamannorum  Reinaldus13 
concordatus  est  cum  Turcis,  ut  traderet  socios  illis;  et,  fingens  se  exire  ad  bellum,  fugit 
ad  illos,  et  multi  cum  eo.  Illi  autem  qui  Dominum  negare  noluerunt,  capitalem  sententiam 
susceperunt;  alios,  quos  ceperunt  vivos,  adinvicem  diviserunt  quasi  oves;  alios  miseront 
ad  signum  et  sagittabant  eos;  alios  vendebant  et  donabant  quasi  animalia.  Quidam  condu- 
cebant  suos  in  domum  suam,  alios  in  Corrozanam14,  alios  in  Antiochiam,  alios  in  Aleph 15, 
aut  ubi  ipsi  manebant. 

IV.  Istid  primo  felix  acceperunt  martyriiun  pro  nomine  Domini  Jesu.  Audientes  denique 
Turci  quod  Petrus  Eremita  et  Walterius 16  Sine  habere  fuissent  in  Civito n,  quae  supra 
Nicœnàm  urbem  est,  venerunt  illuc  cum  magno  gaudio,  ut  occiderent  illos,  et  eos  qui 
cum  ipsis  erant.  Quumque  venissent,  laetantes18  obviaverunt  Walterio  cum  suis,  quos  Turci 
mox  occiderunt.  Petrus  vero  Eremita  paulo  ante  venit10  Constantinopolim,  eo  quod  ne- 
quibat  refrenare  illam  diversam  gentem,  quae  nec  illum,  nec  verba  ejus  audire  volebat20. 
Irruentes  vero  Turci  super  eos21  occiderunt  multos  ex  eis;  alios  invenerunt  dormi  entes, 
alios  jacentes22,  alios  nudos,  quos  omnes  necaverunt;  cum  quibus  quemdam  sacerdotem 
invenerunt  missam  celebrantem,  quem  statim  super  altare  martyrizaverunt.  Uli  vero  qui 
evadere  potuerunt,  Civito  fugerunt;  alii  praecipitabant  se  in  mare,  alii  latebant  in  sylvis 
et  montanis23.  Turci  vero  persequentes  illos  in  castrum,  adunaverunt  ligna,  ut  eos  combu- 
rerent  cum  castro24.  Christiani  igitur  qui  in  castro  erant  miserunt  ignem  in  ligna  congre- 
gata,  et  versus  in  Turcos  ignis  quosdam  eorum  concremavit25,  sed  ab  illo  incendio  Deus 
nostros  tune  Hberavit28.  Tandem  igitur27  Turci  apprehenderunt  illos  vivos,  diviseruntque 
illos,  sicut  prius  fecerant  alios,  et  disperseront  illos  per  universas  regiones  has,  alios  in 
Corrozanam,  alios  in  Persidem.  Hoc  totum  est  factum  in  mense  Octobri28.  Audiens  impe- 

1  Oui.  Lombardi  et  e.  —  2  Alemanni.  F.  et  sic  infra.  —  3  Om.  Franci  f.  —  4  Om.  Lombardi  et  b.  — 
5  Niceam.  F.  —  6  In  quo  invenerunt.  g.  —  7  In  die  Dedicationis.  g.  —  8  Qui  est  m  kdl.  Octobris  om.  F.  — 
9  Om.  vero  y.  Alii  qui  remanserunt  vivi.  g.  —  10  Quorum  sanguinem  bibebant.  F.  g.  —  11  Eos.  F.  — 12  Om. 
dicentes  :  Estote  occidere  e.  f,  —  13  Om.  Reinaldus  F.  —  14  Corozanum.  G.  et  sic  infra.  —  15  Alech.  e. 

—  16  Guualterius.  g.  sic  et  ubique.  —  17  Cyvito.  g.  sic  et  infra.  —  18  Om.  lœtantes  e.  —  19  Ante  ierat.  f.  g. 

—  20  Volebant.  f.  —  21  Turci  super  eos  quos  invenerunt  in  Civito.  f.  —  22  Om.  alios  jacentes  e.  —  23  Monta- 
nts, g.  sic  et  ubique.  —  24  In  castro.  f.  —  25  Cremavit.  g.  —  26  Nostros  delïberavit  f.  Nostros  liberavit.  g. 

—  27  Om.  igitur  f.  g.  —  28  Om.  Hoc  totum  est  factum  in  mense  Octobri  e.  f. 

'  Tudeb.  I,  in.  Vid.  supra,  p.  11.  4  Matth.  x,  28. 

k  Id est  xxix* die  mehsis  Septembres.  (Cf.  Tudeb.  le.)  d  Tudeb.  I,  iv.  Vid.  supra,  p.  i3. 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


123 


rator  quod  Turci  sic  dissipassent  nostros,  gavisus  est  valde,  et  manda  vit  pro  eis1,  fecitque  A.  1096, 
eos  Brachium  transmeare.  Postquam  ultra  fuerunt,  comparavit  omnia  arma  eorum. 

V.  Secunda*  vero  pars  intravit  in  Sclaviniae2  partes,  scilicet  cornes  de  Sancto  yEgidio 
Raimundus,  et  Podiensis  episcopus.  Tertia  autem  pars  per  antiquam  Romœ  viam  venit. 
In  hac  parte  fuerunt  Boamundus  et  Richardus  de  Principatu,  Rotbertus  Nortmannus3,  Rot- 
bertus  cornes  Flandrensis,  Hugo  Magnus,  Evrardus  de  Puisatio,  Achardus4  de  Monte 
Merloi,  Usuardus  de  Musione5,  et  alii  plures.  Deinde  venerunt  ad  portum  Brandosim  aut 
Barim6,  sive  Otrentum.  Hugo  denique  Magnus  et  Guillelmus  Marchisi  filius  intraverunt 
mare  ad  portum  Bari,  et  transfretantes  venerunt  Durachium.  Audiens  vero  dux  illius  loci 
hos  prudent issimos  viros7  illic  esse  applicatos8,  mox  mala  cogitatio  cor  ejus  tetigit,  illosque 
apprehendit,  ac  jussit  Constantinopolim  imperatori  caute  duci,  quo  ei  fidelitatem  facerent. 

VI.  Duxb  denique  Godefridus  primus  omnium  seniorum  Constantinopolim  venit  cum 
magno  exercitu,  duobus  diebus  ante  Domini  nostri  Natale0,  et  hospitatus  est0  extra  urbem, 

donec  iniquus  imperator  jussit  eum  hospitari  in  burgo  urbis.  Quumque  hospitatus  fuisset  A.  1097. 
dux,  secure  mittebat  armigeros  suos  per  singulos  dies,  ut  paleas  et  alia  equis  necessaria 
apportarent10.  Et  jam11  quum  putarent  exire  fiducialiter  quo  vellent,  iniquus  imperator 
Alexius  sagaciter  faciebat  eos  excubare ,  suisque 12  Turcopolis  et  Pincinatis  imperavit  invadere 
illos 13  et  occidere.  Balduinus  itaque,  frater  ducis,  haec  audiens,  misit  se  in  insidiis;  tan- 
demque  invenit  eos  occidentes  gentem  suam,  eosque  invasit  forti  animo,  ac,  Deo  juvante14, 
superavit  eos;  et  apprehendens  sexaginta  ex  eis,  partem  occidit,  parlem  duci  fratri  suo16 
praesentavit.  Quod  quum  audisset  imperator,  valde  iratus  est;  videns  vero  dux  inde  iratum 
imperatorem,  exiit  cum  suis  de  burgo,  et  hospitatus  est  extra  urbem.  Sero  autem  facto, 
infelix  imperator  jussit  suis  exercitibus  invadere  ducem  cum  Christi  gente.  Quos  dux  per- 
sequens  invictus  cum  Christi  militibus,  septem  ex  illis  occidit,  persequendo  alios  usque  ad 
portam  civitatis.  Reversusque  dux16  ad  sua  tentoria,  mansit  inibi  per  quinque  dies,  donec 
pactum  iniit  cum  imperatore;  dixitque  illi  imperator  ut  transfretaret  Brachium  Sancti 
Georgii,  promisitque  eum  omnem  mercatum  habere  ibi,  sicut  est  Constantinopoli,  et  pau- 
peribus  eleemosynam  erogare,  unde  potuissent  vivere. 

VII.  Atd  bellipotens  Boamundus,  qui  erat  in  obsidione  Malfi  Scafardi  Pontis17,  audiens  a.  1096. 
venisse  innumerabilem  gentem  Christianorum  de  Francis,  ituram  ad  Domini  Sepulcrum, 

et  paratam  ad  prœlium18  contra  gentem  paganorum,  cœpit  diligenter  inquirere  quae  arma 
pugnandi  haec  gens  déférât,  et  quam  ostensionem  in  via  Christi  portet,  vel  quod  sig- 
num  in  certamine  sonet.  Cui  per  ordinem  haec  dicta  sunt  :  «  Deferunt  arma  ad  bellum 19 
«  congrua;  in  d extra  vel  inter  utrasque  scapulas  crucem  Christi20  bajuiant;  signum  vero, 
•  Deus  vult,  Deus  vult,  Deus  vaft21!  una  voce  conclamant.  »  Mox  Sancto  commotus  Spiritu, 
jussit  pretiosissimum  pallium,  quod  apud  se  habebat,  incidi,  totumque  statim  in  cru  ces 
expendit.  Cœpit  tune  ad  eum  vehementer  concurrere  maxima  pars  militum  qui  erant  in 
obsidione  illa,  adeo  ut  Rogerius22  cornes  pene  solus23  remanserit,  reversusque  Siciliam 
dolebat  et  mœrebat  quandoque  gentem  suam  amittere.  Denique  reversus  iteriun  in  terram 
suam  dominus  Boamundus  diligenter  honestavit  sese  ad  incipiendum  Sancti  Sepulcri  iter. 
Tandem  transfretavit  mare  cum  suo  exercitu,  et  cum  eo  Tancredus  Marchisi  filius,  et 
Richardus  princeps,  ac  Rainulfus  frater  ejus,  et  Rotbertus  de  Ansa,  et  Hermannus  de 
Canni24,  Rotbertus  de  Surda  Valle,  Rotbertus  filius  Toustani25,  et  Hunfredus26  filius  Ra- 

1  Ora.  pro  eis  F.  —  2  Scaviniœ.  e.  —  3  Rotbertus,  dux  Normannorum.  f.  —  4  Acardus.  f.  —  5  Usuardus  de 
Vinsione.  f.  Isuardus  de  Musone.  g.  —  6  Baram.  f.  —  7  Om.  viros  e.  —  8  Applicitos.  f.  g.  —  9  Om.  est  b. 
—  10  Asportarent.  f.  g.  —  11  Om.  jam  e.  —  12  Om.  sagaciter  faciebat  eos  excubare,  suisque  b.  —  13  Jm- 
perabat  eos  invadere.  f.  g.  —  14  Adjuvante,  f.  —  15  Om.  fratri  suo  e.  —  16  Om.  dux  e.  —  17  Malifiscardi 
Pontis.  e.  —  18  Prœliandum.  f.  —  19  Bellandum.  f.  —  20  Crucem  Domini.  f.  —  21  Deus  le  volt,  Deus  le 
volt,  Deus  le  volt.  g.  —  22  Rogerus.  f.  sic  et  infra.  —  23  Om.  solus  f.  —  24  Om.  et  Rotbertus  de  Ansa,  et 
Hermannus  de  Canni  e.  —  25  Tostani.  f.  g.  —  26  Hunfridus.  f. 

*  Tudeb.  I,  v.  Vid.  p.  1 3.  e  Die  xxiii"  mensis  Decembris,  A.  D.  1096. 

k  Idem,  I,  vi.  Vid.  p.  14.  d  Tudeb.  I,  vu.  Vid.  p.  i5. 

16. 


Digitized  by 


124  GESTA  FRANCORUM. 

A.  1096.    dulfi,  et  Richardus  filius  comitis  Rainulfi1,  et  cornes  de  Russinolo  cum  fratribus  suis,  et 
Boello  Carnotensis,  et  Alberedus*  de  Cagnano,  et  Hunfredus  de  Monte  Scabioso. 

VJII.  Hi*  omnes  transfretaverunt  ad  Boamundi  famulatum,  et  applicuerunt  Bulgarie 
partibus,  ubi  invenerunt  nimiam  abundantiam  frumenti,  vini,  et  alimentorum  corporis*. 
Deinde,  descendentes  in  vallem  de  Andronopoli  \  exspectaverunt  gentem  suam,  donec 
omnes  pariter  transfre tassent.  Tune  Boamundus5  ordinavit  concilium  cumgente  sua,  con- 
fortans  et  monens  omnes,  ut  boni  et  humiles  essent,  et  ne  depredarent  terram  istam,  quœ 
Cbristianorum  erat,  et  nemo  acciperet,  nisi  quod  ei  sufficeret  ad  edendum6. 

A.  1096-97.  IX.  Tune  exeuntesb  inde,  venerunt  per  nimiam  plenitudinem  de  villa  in  villam,  de  civi- 
tate  in  civitatem,  de  castello  in  castellum,  quousque  pervenimus  Castoriam,  ibique  Nati- 
vitatem  Domini  solemniter  celebravimus,  fuimusque  ibi  per  plures  dies  et  quaesivimus 
mercatum;  sed  ipsi  noluerunt  nobis  assentire,  eo  quod  valde  timebant  nos,  non  putantes 
nos  esse  peregrinos,  sed  velle  populari  terram,  et  occidere  illos.  Quapropter  apprehende- 
bamus  boves,  equos  et  asinos,  et  omnia  quœ  inveniebamus.  Egressi  de  Castoria  intravimus 
Palagoniam7,  in  qua  erat  quoddam  Haereticorum  castrum,  quod  undique  aggressi  sumus, 
nioxque  nostro  succubuit  imperio;  accenso  itaque  igne  combussimus  castrum  cum  habi- 
tatoribus  suis8. 

X.  Posteac  pervenimus  ad  flumen  Bardarum9.  Denique  perrexit  domnus10  Boamundus 
ultra  cum  sua  gente,  sed  non  tota.  Remansit  enim  cornes  de  Russignolo  cum  fratribus  suis. 
Venit11  exercitus  imperatoris,  et  invasit  comitem  cum  fratribus  suis,  et  omnes  qui  erant 
cum  eis.  Quod  audiens  Tancredus  rediit  rétro,  et  projeçtus  in  flumen  natando  pervenit  ad 
alios;  et  duo  millia  miseront  se  in  flumen  sequendo  Tancredum.  Tandem  invenerunt  Tur- 
copulos  et  Pinzinacos  dimicantes  cum  nostris,  quos  repente  fortiter  invaserunt,  et  pru- 
denter  eos  superaverunt;  et  apprehenderunt  plures  ex  illis,  et  duxerunt  illos  ligatos  ante 
domni  Boamundi  praesentiam;  quibus  ait  ipse  :  «  Quare,  miseri,  occidistis  gentem  Christi 
«  et  meam  ?  Ego  cum  vestro  imperatore  nullam  altercationem  habeo.  »  Qui  responderunt  : 
«Nos  nequimus  aliud  agere;  in  roga  imperatoris  locati12  sumus,  et  quicquid  nobis  im- 
«perat,  nos  oportet  implere.  »  Quos  Boamundus  impunitos  permisit  abire19.  Hoc  bellum 
factum  est  in  quarta  feria,  quœ  est  caput  Jejuniid.  Per  omnia  benedictus  Deus14.  Amen15. 

EXPLICIT  LIBER  PRIMUS. 


INCIPIT  LIBER  SECUNDUS. 

A.  1097.  I.  Mandavit*  infelix  imperator,  simul  cum  nostris  nuntiis,  uni  ex  suis  quem  valde  dili- 
gebat,  quem  et  Corpalatium  vocant,  ut  nos16  secure  deduceret  per  terram  suam,  donec 
veniremus  Constantinopolim.  Quumque  transiremus  ante  illorum  civitates,  jubebat  habi- 
tatoribus  terne  ut  nobis  apportarent17  mercatum,  sicut  faciebant  et  illi  quos  diximus.  Certe 

1  Ricardus  filius  Ragenulfi  comitis.  F.  —  2  Cartonensis  et  Alvredus.  F.  —  3  Frumenti  et  vini  et  alia  corpori 
necessaria.  F.  —  4  De  Andropolim.  b.  ^ —  5  Tune  sapiens  Boamundus.  g.  —  6  Confortans  et  monens  omnes, 
dicens  :  «  Seniores,  cavete  omnes  vos  quia  nos  sumus  peregrini  Dei.  Oportet  igitur  nos  esse  magis  bonos  et  ha- 
«  miles  quam  ante  fuimus,  ei  nolite  deprœdare  terram  islam,  quia  Christianoram  est:  et  nemo  accipiat  plus ,  nisi 
«  quod  et  snffieiai  ad  edendum  pro  benedictione.  »  g.  —  7  Palogoniam.  F.  —  8  Habitatoribus  suis  scilicet  Hœre- 
ticorum  congrégations,  g.  —  9  Barbarum.  F.  — *  10  Dominus.  g.  sic  et  ubique.  —  11  Venit  itaque.  g.  —  12  Om. 
locati  g.  —  13  Om.  abire  b.  —  14  Dominus.  g.  —  15  Om.  Amen  b.  —  16  Om.  nos  f.  —  17  Asportarent.  b. 

"  Tudeb.  I,  vin.  Vid.  p.  16.  a  Id  est  Mercurii  die  et  Cinerum,  vel  xvin*  die  Fe- 

k  Idem,  I,  ix,  /.  c.  bruarii,  A.  D.  1097. 

'  Idem,  I,  x,  /.  c.  •  Tudeb.  II,  1.  Vid.  p.  17. 


Digitized  by 


1 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS.  125 

tantum  timebant  fortissimam  gentem  domni  Boamundi,  ut  nullum1  nostrorum  sinerent  A.  1097. 
intrare  muros  civitatum.  Volueruntque  nostri  quoddam  castrum  aggredi  et  apprehendere, 
eo  quod  erat  plénum  omnibus  bonis.  Sed  vir  prudens  Boamundus  noluit  consentira,  tantum 
pro  justitia  terrae,  quantum  pro  fiducia  imperatoris.  Unde  iratus  est2  cum  Tancredo  et 
aliis  omnibus.  Hoc  factum  est  vespere.  Mane  vero  facto,  exierunt  habitatores  castri,  et  cum 
processione  déférentes  in  manibus  cruces,  venerunt  in  praesentiam  Boamundi.  Ipse  vero 
gaudens  recepit  eos,  et  cum  laetitia  abire  permisit  illos.  Deinde  venimus  ad  quamdam  ur- 
bem  quae  dicitur  Serra,  ubi  nostra  fiximus  tentoria,  et  sat  habuimus  mercatum  iilis  diebus 
conveniens.  Ibi  Boamundus9  concordatus  est  cum  duobus  Corpaiatiis,  et  pro  amicitia 
eorum  ac  pro  justitia  terrœ  jussit  reddi  omnia  animalia  quae  nostri  depraedata  tenebant; 
et  Corpalatius  illi  promiserat  missos  rétro  mandare,  et  hominibus  illis  animalia  per  homi- 
nem  reddi4.  Deinde  pervenimus,  de  castello  in  castellum,  et  de  villa  in  villam6,  ad  Rusam 
civitatem.  Graecorum  autem  gens  exibat 6  et  veniebat  gaudens  in  occursum  domni  Boa- 
mundi, nobis  deferens7  maximum  mercatum,  ibique  nostros  tetendimus  papiliones  in 
quarta  feria  ante  Cœnam  Domini*;  ibi  etiam8  Boamundus  totam  gentem  suam  dimisit, 
perrexitque  loqui  cum°  imperatore  Constantinopolim,  ducens  secum10  paucos  milites. 
Tancredus  remansit  caput  militiae  Christi;  vidensque  peregrinos  cibos  emere,  ait  intra  se 
quod  exiret  extra  viam,  et  hune  populum  conduceret  ubi  féliciter  viveret.  Denique  intra  vit 
in11  vallem  quamdam  plenam  omnibus  bonis  quae  corporalibus  incrementis12  sunt  congrua  : 
in  qua  Pascha  Domini b  devotissime  celebravimus. 

H.  Quumc  imperator  audisset  honestissimum  virum  Boamundum  ad  se  venisse,  jussit 
eum  honorabiliter  recipi,  et  caute  hospitari  extra19  urbem.  Quo  hospitato14,  imperator  misit 
pro  eow,  ut  veniret  loqui16  simul  secreto  secum.  Tune  illuc  venit  dux  Godefridus17  cum 
fratre  suo,  ac  deinde  cornes  sancti  /Egidiid  appropinquavit  civitati.  Tune  imperator  anxians 
et  ebulliens18  ira,  cogitabat  quemadmodum  callide  fraudulenterque  comprehenderent  hos 
Cbristi  milites.  Sed  divina  gratia  révélante,  neque  locus,  neque  nocendi  spatium  ab  eo  vel 
a  suis  inventa  sunt.  Novissime  vero  congregati  omnes  majores  natu  qui  Constantinopoli 
erant,  timentes  ne  sua  privarentur  patria,  repererunt  in  suis  consiliis  atque  ingeniosis  sche- 
matibus  quod  nostrorum  duces,  comités,  seu  omnes  majores  imperatori  sacramentum  fide- 
liter  facere  deberent19.  Quod20  omnino  prohibuerunt,  dixeruntque  :  «  Certe  indigni  siunus 
•  atque  justum21  nobis  videtur  nullatenus22  ei  sacramentum  jurare.  Forsitan  adhuc  a  nostris 
«  majoribus  saepe  delusi  erimus290,  »  Ad  ultimum  quid  facturi  erunt24?  dicent  quoniam,  ne- 
cessitate  compulsi,  volentes  nolentesque  humiliaverunt  se  ad  nequissimi  imperatoris  volun- 
tatem.  Fortissimo  autem  .viro  Boamundof,  quem  valde  timebat,  quia  olim  eum  saepe25 
cum  suo  exercitu  ejecerat  de  campo,  dixit  :  Quoniam  si  libenter  ei  juraret,  quindecim  dies 
eundi  terrae  in  extensione  ab  Àntiochia  rétro  daret,  et  octo  in  latitudine;  eique  tali  modo 
juravit  ut,  si  ille  fideliter  teneret  illud  sacramentum,  iste  suum  nunquam  praeteriret.  Tarn 
fortes  et  tam  duri  milites,  cur  hoc  fecerunt?  propterea  igitur,  quia  multa  coacti  erant 
necessitate.  Imperator  quoque  omnibus  nostris  fidem  et  securitatem  dédit,  juravit  etiam 
quia  veniret  nobiscum  pariter  cum  suo  exercitu  per  terram  et  per  mare26;  et  nobis  mer- 

1  Nulli.  F.  —  2  Unde  valde  iratus  est  propter  hoc.  f.  g.  —  5  Ibique  doctus  Boamundus  optime.  g.  —  4  Om. 
ab  Çorpalatius,  etc.  usque  ad  per  hominem  reddi  f.  —  5  Om.  de  castello  in  castellum  et  de  villa  in  villam  e. 

—  6  ExiebaU  e.  —  7  Déférentes.  F.  —  8  Ibi  etiam  doc  tus.  g.  —  9  Corn  iniquissimo.  g.  —  10  Imperatore 
Constantinopolim,  suisque  hominibus  imperavit,  dicens  :  ■  Modeste  appropinquate  civitatem,  ego  autem  ibo  priai;  » 
qui  et  duxit.  g.  —  11  Om.  in  v.  g.  —  12  NutrimenUs.  r.  g.  —  13  Apud  extra,  b.  —  14  Hospitato,  malignus.  g. 

—  15  Quo  hospitato,  misit  pro  eo.  F.  —  16  Om.  loqui  e.  —  17  Illic  quippe  invenit  ducem  Godefridum.  g.  — 
18  Anxiens  et  bulliens.  g.  —  19  Debent.  e.  —  20  Qui.  g.  —  21  Atque  injustum.  g.  —  22  Ullatenus.  g.  —  29  De- 
lusi  eximus.  b.  —  24  Erant.  f.  g.  —  25  Om.  sœpe  e.  —  26  Per  terram  mareque.  g. 

*  Id  est  Mercurii  die  sancta ,  vel  prima  mensis  Aprilis.  d  Tudeb.  II,  m,  iv,  v,  vi.  Vid.  p.  18-20. 

k  Id  est  quinta  die  mensis  Aprilis.  '  Idem,  II,  vi ,  vu,  p.  20-2 1 . 

'  Tudeb.  II,  11.  Vid.  p.  18.  '  Idem,  II,  vin.  Vid.  p.  22. 


Digitized  by 


Google 


126  GESTA  FRANCORUM. 

A.  1097.  catum  terra  marique1  fideliter  daret,  ac  omnia  nostra  perdita  diligenter  restauraret  ;  insu- 
per et  neminem  nostrorum  peregrinorum  conturbari  vel  contristari  in  via  Sancti  Septilcri 
vellet  aut  permitteret.  Cornes  autem  Sancti  jEgidii  erat  hospitatus  extra  civitatem2  in  burgo, 
gensque  sua  remanserat  rétro.  Mandavit  itaque  imperator  comiti  ut  faceret  ei 3  hominium 
et  fiduciam,  sicut  alii  fecerant*.  Et,  dum  imperator  haec  mandabat,  cornes  meditabatur  qua- 
liter  vindictam  de  imperatoris  exercitu  habere  potuisset4.  Sed  dux  Godefridus  et  Rotbertus, 
cornes  Flandrensis,  aliique  principes,  dixerunt  ei  injustum  fore  contra  Christianos  pugnare. 
Vir  quoque  sapiens  Boamundus  dixit  quia,  si  aliquid  injustum  imperatori  faceret,  et  fidu- 
ciam ei  facere  prohiberet,  ipse  ex  imperatoris  parte  fieret.  Igitur  cornes,  accepto  consilio 
a  suisb,  Alexio  vitam  et  honorem  juravit,  quod  nec  per  se5  nec  per  alium  ei6  auferre 
consentiat.  Quumque  de  hominio  appellaretur,  non  se  pro  capitis  periculo  id  fâcturum 
respondit.  Tuncc  gens7  Boamundi  appropinquavit  Constantinopolim 8. 

III.  Tancredus  vero  et  Richardus  de  Principatu  propter  jusjurandum  imperatoris  Jaten- 
ter  transfretaverunt  Brachium,  et  fere  omnis  gens  Boamundi  juxta  illos.  Et  mox  exercitus 
comitis  Sancti  jEgidii  appropinquavit  Constantinopolim9.  Cornes  vero  remansit  ibi  cum 
ipsa  sua  gente.  Boamundus  itaque10  remansit  cum  imperatore,  ut  cum  eo  consilium  acci- 
peret,  quomodo  mandarent  mercatum  gentibus  quae  erant  ultra  Nicaeam  civitatem11.  Dux 
itaque  Godefridus  ivit  prius  Nicomediam 12  simul  cum  Tancredo  et  aliis  omnibus,  fuerunt- 
que13  ibi  per  très  dies.  Videns  vero  dux  quod  nulla  via  pateret  per  quam  posset  conducere 
has  gentes  usque  Nicaeam  civitatem,  quoniam  per  illam  viam,  per  quam  prius  alii  transie- 
rant,  non  posset  modo  tota14  gens  transire,  misit  ante  se  tria  millia  hominum  cum  secu- 
ribus  et  gladiis,  qui  incidissent  et  aperuissent 15  hanc  viam,  quae  patefacta  fieret16  nostris 
peregrinis  usque  Nicaeam  urbem.  Quae  via  fuit  aperta  per  angustam  et  nimis  immensam 
montanam17,  et  faciebant  rétro  per  viam  cruces  ferreas  ac  ligneas,  quas  ponebant  super 
stipites,  ut18  eas  nostri  peregrini  cognoscerent.  Interea  pervenimus  ad  Nicaeam,  quae  est 
caput  totius  Romaniae,  in  quarto  die,  pridie  nonas19  Maiid;  ibique  castrametati  sumus. 
Priusquam  autem  Boamundus20  venisset  ad  nos,  tanta  inopia  panis  fuit  apud21  nos,  ut  unus 
panis  vènderetur  viginti  aut  triginta  denariis.  Postquam  venit  vir  priridens Boamundus,  jussit 
maximum  mercatum  conduci  ppr  mare,  et  pariter  utrinque  veniebant,  ille  per  terram  et 
ille  per  mare ,  et  fuit  maxima  ubertas  in  tota  Christi  militia. 

IV.  In  die  autem  Ascensionis  Dominie  cœpimus  urbem  circumquaque 22  invadere,  et  aedi- 
ficare  instriunenta  lignorum,  atque  turres 23  ligneas,  quo  possemus  murales  turres  sternere. 
Tam  fortiter  et  tam  acriter  aggredimur  urbem  per  duos  dies,  ut  etiam24  foderemus  murum 
urbis.  Turci  quippe25,  qui  erant  in  urbe,  miserunt  nuntios  aliis,  qui  vénérant  adjutorium 
civitati  dare,  in  hune  modum  :  Quod  audacter  secureque  approximent,  et  per  meridianam 
introeant  portam,  quoniam  ex  illa  parte26  nemo  eis  erit  obviam,  nec  contristabit.  Quae  porta 
ipsa  die  a  comité  Sancti  jEgidii  in  die  Sabbati f  post  Ascensionem  Domini,  et  episcopo 
Podiensi  hospitata  fuit27.  Qui  cbmes&  veniens  ex  alia  parte,  protectus  divina  virtute,  ac 
terrenis  fulgebat  armis  cum  suo  fortissimo  exercitu.  Hic  itaque  invenit  contra  nos  venientes 
Turcos.  Qui  undique  signo  Crucis  armatus,  vehementer  irruit  super  illos,  atque  superavit28. 
Dederunt29  fugam  et  fuit  mortuapars  maxima  illorum.  Qui  rursush  venerunt  auxilio  alio- 

1  Terra  atque  mari.  g.  —  2  Urbem.  f.  g.  —  3  Oni.  ei  f.  —  4  Posset.  f.  g.  —  5  Nec  ipse.  g.  —  0  Om.  ei  g. 

—  7  Gens  Domini.  g.  —  8  Constantinopoli.  g.  —  9  Constantinopoli.  g.  —  10  Gente.  Vir  itaque  prudens  Boa- 
mundus. g.  —  11  Nicenam  urbem.  g.  sic  et  infra.  —  12  Nichomediam.  f.  —  13  Om.  que  f.  — 14  Tanta.  g.  — 
15  Inciderunt  et  aperuerunt.  f.  g.  —  16  Staret.  g.  —  17  Montaneam.  g.  —  18  Uti.  f.  —  19  inr*  die,  n  non.  e. 

—  20  Dominus  Boamundus.  g.  —  21  Inter.  g.  —  22  Undequaque.  g.  —  23  Turresque.  g.  —  24  Ut  jam.  f. 

—  25  Turci  quippe,  licet  gens  barbara.  g.  —  20  Om.  parte  g.  —  27  Est.  f.  g.  —  28  Superavit  illos.  F.  — 
29  Dederuntque.  F.  g. 

*  Tudeb.  II ,  vu.  Vid.  p.  2 1 .  «  Id  est  xiv'  die  ejusdem  mensis  Maii.  (Cf.  Tudeb.  II, 

b  Idem,  II,  vin.  Vid.  p.  ai.  10  et  p.  22  ,  not.  b.) 

Idem,  II,  îx,  1.  c.  f  xvi'  die  ejusdem  mensis  Maii. 

4  Id  est  vi*  die  mensis  Maii,  A.  D.  1097.  (Cf.  Tudeb.  II,  *  Tudeb.  II,  xi.  Vid.  p.  22. 

p.  22.)  h  Idem,  II,  xu,  le. 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS.  127 

rum  gaudentes  et  exsultantes  ad  certum  bellum,  trahentes  secum  funes,  quibus  nos  ligatos    A.  1097. 
ducerent  Corrozanam.  Venientes  autem  laetantes,  cœperunt  ex  cacumine  montis  paulatim 
descendere.  Quotquot  descenderunt,  illic  caesis  capitibus  in  manibus1  nostrorum  reman- 
seront;  projiciebant  autem  nostri  capita  occisorum  funda  in  urbem,  ut  inde  Turci  magis 
terrerentur. 

V.  Denique  •  cornes  Sancti  vEgidii  et  episcopus  Podiensis  consiliati  sunt  in  unum  qua- 
liter  facerent  suffodi 3  quamdam  turrim  quœ  erat  ante  tentoria  eorum.  Ordinati  sunt  ho- 
mines  qui  hanc  suffodi ant,  et  arbalistae  et  sagittarii  qui  eos  undique  défendant.  Foderunt 
namque  iilam  usque  ad  radiées  mûri,  submiseruntque  postes  et  ligna9,  ac  deinde  miseront 
ignem.  Sero  autem  facto,  cecidit  turris  jam  in  nocte;  sed,  quia  nox  erat,  non  potuerunt 
praliari  cum  illis.  Nocte  vero  illa  surrexerunt  festinanter  Turci,  et  restauraveront4  murum 
tam  fortiter,  ut,  veniente  die,  nemo  posset  eos  lœdere  ex  illa  parte.  Modo  venit  Rotbertus5 
cornes  de  Nortmannia6  et  cornes  Stephanus,  et  alii  pliures,  ac  deinceps  Rogerius  de  Barna- 
villa.  Boamundus  denique  obsedit  urbem  in  prima  fronte,  et  juxta  eum  Tancredus,  et 
postea  dux  Godefridus,  ac  deinde  cornes  Flandrensis,  juxta  quem  cornes  Rotbertus  Nort- 
manniae7,  et  juxta  eum  cornes  Sancti  yEgidii,  juxta  quem  Podiensis  episcopus.  Ita  vero 
per  terrain  fuit  obsessa,  ut  nemo  auderet  intrare  aut  exire8;  fueruntque  ibi9  omnes  con- 
gregati  in  unum.  Et  quis  poterat  numerare  tantam  Christi  militiam?  Nullus,  ut  puto,  tôt 
prudentissimos  milites  nec  antea  vidit,  nec  ultra  videre  poterit.  Erat  autem  ex  una  parte 
urbis  immensus  lacus,  in  quo  Turci  suas  mittebant  naves,  et  exibant  et  intrabant  et  affe- 
rebant  herbam,  ligna  et  alia  plura.  Tune  nostri  majores  consiliati  in  unum,  miseront  nun- 
tios  Constantinopolim,  dicturos  imperatori  ut  faceret  conduci  naves  ad  Civito10,  ubi  portus 
est,  atque  juberet  congregari  boves  qui  eas  traherent  per  montanas  et  sylvas,  usque  ap- 
proximent  lacui;  quod  continuo  factum  fuit11,  suosque  Turcopulos  mandavit  cum  eis. 

VI.  Die  vero  quo  naves  fuerant  conductae,  noluerunt  eas  statim  mittere  in  lacum,  sed 
nocte  superveniente  miseront  eas  in  ipsum  lacum ,  plenas  Turcopolis  bene  ornatis12.  Summo 
autem  diluculo  stabant  naves  optime  ordinatœ,  per  lacum  properantes  contra  urbem.  Vi- 
dentes  eas,  Turci  mirabantur,  ignorantes  an  esset  eorum  gens,  an  imperatoris.  Postquam 
autem  cognoveront  esse  gentem  imperatoris19,  timuerunt  usque  ad  mortem,  plorantes  et 
lamentantes;  Francique  gaudebant  et  dabant  gloriam  Deo. 

VII.  Videntesb  autem  Turci  quod  nullatenus  ex  suis  exercitibus  adjutorium  habere  pos- 
sent,  legationem  mandaverant  imperatori,  quia  civitatem  sponte  redderent,  si  eos  omni- 
modo  u  abire  permitteret  cum  mulieribus  et  filiis  et  omnibus  substantiis  suis.  Tune  impe- 
rator,  plenus  vana  et  iniqua  cogitatione,  jussit  illos  impunitos  abire  sine  ullo  timoré,  ac  sibi 
eos  Constantinopolim  cum  magna  fiducia  adduci.  Quos  studiose  servabat,  ut  illos  ad 
Francorum  nocumenta  et  obstacula  paratos  haberet.  Fuimus 15  in  obsidione  illa  per  septem 
hebdomadas  et  très  diesc,  et  multi  ex  nostris  illic  receperunt  martyrium  et  laetantes  gau- 
dentesque  reddiderunt  felices  animas  Deo  ;  et  ex  pauperrima  gente  multi  mortui  sunt  famé 
pro  Christi  nomine,  qui  in  cœlum*  triumphantes  portaveront 16  stolam17  recepti  martyrii, 
una  voce  dicentes  :  t  Vindica,  Domine,  sanguinem  nostrum,  qui  pro  te  effusus  est,  qui  es 
«  benedictus  et  laudabilis18  in  saecula  sseculorum.  Àmen.  » 

EXPLICIT  LIBER  SECUNDUS. 

1  Animabus.  i.  —  2  Subfodi.  g.  sic  et  infra.  —  3  Summiserant  et  ligna,  e.  —  4  Restaurarunt.  g.  —  5  Om.  Rot- 
bertus g.  —  6  Cornes  Rotbertus,  Normannorum  dux.  f.  —  7  Quem  Rotbertus  Nortmannus.  g.  Quem  dux  Norman- 
norum  Rotbertus.  f.  —  8  Exire  neque  intrare.  g.  Intrare  neque  exire.  f.  —  u  Om.  ibi  r.  —  10  Ad  Cuvitos.  F.  — 
11  Est.  F.  g.  —  12  Mittere  in  lacum,  plenas  Turcopolis  bene  armatis.  g.  Om.  a  Die  vero  quo,  etc.  usque  ad 
bene  ornatis  r.  —  13  Om.  Postquam  autem  cognoverunt  esse  gentem  imperatoris  e.  —  14  Omnino.  v.  g.  sic  et 
infra.  —  15  Fuimusque.  f.  g.  —  16  Portarunt.  g.  —  17  Animas  stolam.  e.  —  18  Om.  et  laudabilis  f. 

*  Tudeb.  II,  xiii.  Vid.  p.  a 3.  *  Id  est  a  die  quarta  menais  Maii  usque  ad  vicesimam 

h  Idem,  II,  xiv.  Vid.  p.  2h.  diem  mensis  Junii. 


Digitized  by 


Google 


128 


GESTA  FRANCORUM. 


A.  1097. 


INCIPIT  LIBER  TERTIUS. 

I.  lnterea*  reddita  civitate  et  Turcis  deductis  Constantinopolim ,  unde  imperator  magis 
magisque  gavisus  quod  civitas  reddita  sit  ejus  potestati ,  jussit  maximas  elemosynas  ero- 
gari  nostris  pauperibus.  Denique  prima  dieb  qua  recessimus  a  civitate,  venimus  ad  quem- 
dam  pontem,  ibique  mansimus  per  duos  dies.  Tertia  autem  die,  priusquam  lux  cœpisset 
oriri ,  surrexerunt  nostri ,  et,  quia  nox  erat ,  non  viderunt  tenere  unam  viam,  sed  sunt  divisi 
per  duo  agmina,  et  venerunt  divisi  per  duos  dies.  In  uno  agmine  fuit  vir  Boamundus,  et 
Rotbertus,  Nortmannorum  cornes1,  et  prudens  Tancredus,  et  alii  plures;  in  alioiuit  cornes 
Sancti  yEgidii,  et  dux  Godefridus,  et  Podiensis  episcopus,  et  Hugo  Magnus,  comesque  Flan- 
drensis,  et  alii  plures2.  Tertia  vero  die  irruerunt  Turci  vehementer  super  Boamundum,  et 
eosqui  cum  ipso  erant.  Continuo  Turci  cœperunt  stridere  et  garrire,  ac  clamare  excelsa 
voce,  dicentes  diabolicum  sonum  nescio  quo  modo  in  lingua  sua.  Sapiens6  vir  Boamundus 
videns  innumerabiles  Turcos,  procul  stridentes  et  clamantes  daemoniaca  voce,  protinus 
jussit  omnes  milites  descendere,  et  tentoria  celeriter  extendere.  Priusquam  tentoria  fuissent 
extensa,  rursus  dixît  omnibus3  militibus  :  «  Seniores  et  fortissimi  milites  Christi,  ecce 
«  modo  bellum  angustum  est  undique  circa  nos.  Igitur  omnes  milites  eant4  viriliter  obviam 

•  illis,  et  pedites  prudenter,  et  citius  extendant5  tentoria.  »  Postquam  vero  hoc  totum  factum 
est,  Turci  undique  jam  erant6  circumeingentes  nos,  dimicando,  et7  jaculando8,  et  mi- 
rabiliter  longe  lateque  sagittando.  Nos  itaque9  nequivimus  resistere  illis,  neque  sufferre 
pondus  tantorum  hostium;  tamen  pertulimus  illuc10  unanimiter  gradum.  Feminae  quoque 
nostrae  in11  illa  die  fuerunt  nobis  in  maximo12  refugio,  quae  aflerebant  ad  bibendum  aquam 
nostris  prœliatoribus  ;  et  fortiter  semper  confortabant  illos  pugnantes  et  defendentes.  Vir 
itaque  sapiens  Boamundus  protinus  mandavit  aliis,  egregio  comiti  scilicet  de  Sancto  ^Egi- 
dio,  et  duci  Godefrido,  et  Hugoni  Magno,  atque  Podiensi13  episcopo,  aliisque  omnibus 
Christi  militibus,  quod14  festinent,  et  ad  bellum  citius  approximent,  dicens:  «  Et,  si  hodie 
«  luctari  volunt,  viriliter veniant.  »  Qui  omnimodo  prohibentes,  deludentes  illos,  et  dicentes: 
«  Verumtamen  hoc  fallacium  est  totum.  »  Nam  nos  non  credebamus  jam  illos  esse  tam 
pudentes  quod  amplius  auderent  se  erigere  et  praeliari  nobiscum15.  Duxd  itaque  Godefridus 
àudax  et  fortis,  ac  Hugo  Magnus  simul  venerunt  prius  cum  suis  exercitibus;  episcopus 
quoque  Podiensis  prosecutus  est  illos,  una  cum  suo  exercitu,  et  cornes  de  Sancto  ^Egidio 
ciun  gente  magna  juxta  illos. 

II.  Mirabantur  ergo  nostri  valde  unde  esset  exorta  tanta  multitudo  Turcorum  et  Ara- 
bum,  et  Sarracenorum ,  et  aliorum  quos16  enumerare  ignoro;  quia  pene  omnes  montes 
et  colles,  et  valles17  et  omnia18  plana  loca  intus  et  extra  undique  erant  cooperta  de  illa 
excommunicata  generatione.  Factus  est  itaque  sermo  secretus  inter  nos,  et19  laudantes,  et 
consulentes20,  atque  dicentes  :  «Estote  omnimodo  unanimes  in  fide  Christi  et  Sanctae 

•  Crucis  vexilli21  victoria,  quia  hodie  omnes  divites,  si  Deo  placet,  effecti  eritis.  »  Continuo 

1  Rotbertus  Nortmannus.  g.  Normannorum  dux.  f.  —  20m.  ab  in  alio  fuit  cornes,  etc.  usque  ad  et  alii 
plures  e.  —  3  Om.  omnibus  f.  —  4  Erant.  e.  —  5  Extendebant.  e.  —  6  Jam  aderant.  f.  —  7  Om.  et  g.  — 
8  Jaculando  ac  spiculando.  g.  —  0  Itaque  quanquam.  f.  g.  —  10  Illic.  e.  —  11  Om.  in  e. —  12  Magno.  f.  g. 

—  13  Scilicet  egregio  comiti  de  Sancto  jEgidio  et  inclito  duci  Godefrido,  Hugoni  Magno  atque  honestissimo 
Podiensi.  g.  —  14  Quo.  g.  —  15  Om.  ab  Qui  omnimodo  prohibentes,  etc.  usque  ad  et  prœliari  nobiscum  e.  f. 

—  10  Om.  aliorum  quos.  e.  f.  —  17  Montes,  colles,  valles.  g.  —  18  Et  colles  et  omnia.  e.  —  19  Om.  et  f.  g. 

—  20  Consulentes  inter  nos.  t.  —  21  Om.  vexilli  e.  f. 

•  Tudeb.  111,  1.  Vid.  p.  24.  '  Tudcb.  III,  ii.  Vid.  p  25. 

k  ïd  est  xxix"  die  mensis  Junii  4  Idem ,  III,  ni.  Vid.  p.  26. 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS.  129 

fuerunl  ordinatœ  nostrorum  acies.  In  sinistra  parte  fuit  vir  sapiens  Boamundus,  comesque1 
Nortmanniae  Rotbertus,  et  prudens  Tancredus,  ac  Rotbertus  de  Ansa,  et  Richardus2  de 
Principatu.  Episcopus  vero  Podiensis  venit  per  alteram  montanam,  undique  circumcin- 
gens3  incredulos  Turcos;  in  sinistra  quoque  parte  equitavit  fortissimus  miles  Raimundus, 
cornes  de  Sancto  ^Egidio.  In  dextera  vero  parte  fuit4  dux  Godefridus.  et  acerrimus  miles 
Flandrensis  cornes,  et  Hugo  Magnus,  et  alii  plures,  quorum  nomina  ignoro.  Statim  autem 
venientibus  militibus  nos  tris,  Turci  et  Arabes,  et  Sarraceni,  et  Angulani,  barbarœ  nationes, 
dederunt  velociter  fugam,  per  compendia  montium  et  per  plana  loca.  Erat  autem  nume- 
rusTurcorum,  Persarum,  Publicanorum ,  Sarracenorum,  Angulanorum 5  aliorumque  paga- 
norum,  trecenta  sexaginta  millia,  extra  Arabes,  quorum  numerum  nemo  scit  nisi  solus 
Deus.  Fugerunt  igitur6  nimis  velociter7  ad  sua  tentoria,  ibique  eos  diu  morari  non  licuit. 
Iterum  vero  arripuenmt  fugam,  nosque  illos  persecuti  sumus  occidendo8  tota  una  die.  Et 
accepimus  spolia9  multa  :  aurum,  argentum,  equos,  asinos,  camelos,  oves  et  boves,  et 
plurima  alia  quae  ignoramus.  Et  nisi  Dominus  fuisset  nobiscum  in  bello,  et  aliam  nobis 
misisset  cito  aciem,  nullus  nostrorum  evasisset,  quia  ab  hora  tertia  usque  in  horam  nonam 
perdura  vit  haec  pugna.  Sed  omnipotens  Deus,  pius  et  misericors,  qui  non  permisit  suos 
milites  perire,  nec  in  manus10  inimicorum  incidere,  festine  nobis  adjutorium11  misit. 

III.  Sed*  fuerunt  illic  mortui  duo  12  milites  honorabiles,  scilicet  Godefredus 13  de  Monte 
Scabioso,  et  Guillelmus  Marchisi  filius,  frater  Tancredi,  aliique  milites  et  pedites,  quorum 
nomina  ignoro.  Quis  unquam  tam  sapiens  aut  doctus  audebit  describere  prudentiam  ,  mili- 
tiam 14  et  fortitudinem  Turcorum  ?  Qui  putabant  terrere  gentem  Francorum  minis  sua  ru  m 
sagittarum,  sicut  terruerunt  Arabes,  Sarracenos  et  Hermenios,  Suranos15  et  Graecos?  Sed, 
si  Deo  placet,  nunquam  tantum  valebunt  quantum  nostri.  Verumtamen  dicunt  se  esse 
de  Francorum  generatione,  et  quia  nullus  homo  naturaliter  débet  esse  miles  nisi  Franci 
et  illi.  Veritatem  dicam,  quam  nemo  prohibere  potest10.  Certe  si  in  fide  Christi  et  Christia- 
nitate  sancta  semper  firmi  fuissent,  et  unum  Dominum  in  Trinitate  confiteri  voluissent,  Dei- 
que  Filiuin  natum  de  Virgine,  passum,  et  resurrexisse  a  mortuis,  et  in  cœlum  ascendisse 
suis  cernentibus  discipulis,  consolationemque  Sancti  Spiritus  perfecte  misisse17,  et  eum  in 
cœlo  et  in  terra  regnantem,  recta  mente  et  fide  credidissent,  ipsis  potentiores,  vel 18  fortiores 
vel  bellorum  ingeniosissimos  nullus  invenire  potuisset  :  et  tamen,  gratia  Dei,  victi  sunt  a 
nostris.  Hoc  bellum  est  factum  primo  die  Juliib. 

EXPLICIT  LIBER  TERTIUS. 


1097. 


INCIPIT  LIBER  QUARTUS. 

I.  Postquamc  vero  Turci,  inimici  Dei  et  Sanctae  Christianitatis,  omnino  fuerunt  devicti, 
per  quatuor  dies  et  noctes  fugientes  hue  et  illuc,  contigit  ut  Solimanus,  dux  illorum,  filius 
Solimani  veteris,  fugeret  de  Nicaea,  qui  invenit  decem  millia  Arabum,  qui  dixerunt  ei  : 

1  Et  dux.  F. — 2  Et  Robertus  Nortmannus,  et  prudens  Tancredus,  ac  honestissimus  miles  Rotbertus  deAnsa,  et 
inclitas  Richardus.  g.  —  3  Circumcing entes,  e.  —  4  Fuit  honorabilis.  c». —  5  Augulanorum.  e.  f.  —  6  Vero.  g. 

—  7  Om.  velociter  e.  F.  —  8  Occîdentes.  g.  —  9  Oui.  spolia  f.  —  10  Manibus.  e.  f.  —  11  Ad  adjutorium.  r. 

—  12  Duo  ex  nostris.  f.  g.  —  13  Gosfridus.  g.  Goffridus.  F.  —  14  Om.  militiam.  F.  —  15  Surianos  g. 
et  ubique.  Om.  Suranos  f.  — 16  Nemo  audebit  prohibere.  f.  g.  —  17  Natum  de  Virgine  matre,  passum,  resur- 
gentem  a  mortuis  tertia  die,  et  in  cœlum  suis  cernentibus  discipulis  ascendentem ,  ac  deinde  consolatîonem  Sancti 
Spiritus  perfecte  mittentern.  g.  —  18  Ipsi  potentiores  et.  f. 

Tudeb.  III,  iv.  Vid.  p.  27.  iirbemDorylaeum,consecuti sunt.  (Cf.  supra, p.  28,110t.  a.) 

h  Hanc  Christiani  vicloriam  in  Gorgoni  valle,  prope  e  Tudeb.  IV,  1.  Vid.  p.  28. 

m.  17 


Digitized  by 


Google 


130  GESTA  FRANCORUM. 

A.  1097.  t  0  infelix,  et  infelicior  omnibus  gentilibus,  cur  tremefactus  fugis?»  Quibus1  Solimanus 
lacrymahiliter2  respondit  :  «  Quoniam  olim  quum  habuissem  omnes  Francos  devictos,  eos- 
«  que  putarem  jam  in  captivitate  ligatos,  dum  paulatim  voluissem  ligare  adinvicem,  tune 
«  respiciens  rétro,  vidi  tam  innumerabilem  gentem  eorum,  ut  si  vos  aut  aliquis  illic  adesset, 
n  putaret  quod  omnes  montes  et  colles  vallesque  et  omnia  plana  loca  plena  essent  illorum 
«  multitudine.  Nos  igitur  illos  cémentes,  statim  cœpimus  capere  subitaneum  iter,  timentes 
«  tam  mirahiliter,  ut  vix  evaserimus  de  illorum  manibus  :  unde  adbuc  in  nimio  terrore 
•  sumus.  Et,  si  mihi  etverbis  meis  velletis  credere,  auferretis  vos  hinc,  quia,  si  et  ipsi  po- 
«  tuerint  vos  solummodo  scire,  unus  ex  vobis  vix  amplius  evadet  vivus.  »  At  il li  audientes 
talia,  retrorsum  diverterunt3  dorsa,  et  se  expanderunt  per  universam  Romaniam.  Tune 
veniebamus  nos  persequentes  iniquissimos  Turcos\  quotidie  fugientes  ante  nos.  At  illi  ve- 
nientes  ad  cuncta  castra  sive  urbes,  fingentes  et  deludentes  habitatores  terrarum  illarum 
dicebant:  «Nos  devicimus  Christianos  omnes,  et  superavimus  illos,  ita  ut  nullus  eorum 
«jam  unquam  audeat  erigere  se  contra5  nos;  tantum  permittite  nos  intus  intrare.  •  Qui 
intrantes  spoliabant  ecclesias  et  domos  et  alia  omnia,  et  ducebant*  equos7  secum  et  asinos 
et  mulos,  aurum  et  argentum,  et  omnia  8  quae  reperire  poterant.  Adhuc  quoque  filios 
Christianorum  secum  tollebant,  et  ardebant  ac  devastabant  omnia  convenientia  sive  utilia, 
fugientes  et  paventes  valde  ante  faciem  nostram.  Nos  itaque  persequebamur  eos  per  deser- 
tam  et  inaquosam  et  inhabitabilem 9  terram,  ex  qua  vix  evasimus  vivi  10  vel  exivimus11. 
Famés  vero  et  sitis  undique  coartabant  nos,  nihilque  penitus  nobis  erat  ad  edendum,  nisi 
forte  vellentes  et  fricantes  spicas  manibus  nostris,  tali  cibo  quam  miserrime  vivebamus. 
IUic  fuit  mortua  maxima  pars  equitum12;  multi  eorum  remanserunt  pedites,  et  pro  penu- 
ria  equorum  erant  nobis  boves  loco  caballorum,  et  pro 15  nimia  necessitate  succedebant 
nobis  capri  et  multones  ac  canes  ad  portandum. 

II.  Interea*  cœpimus  inlrare  in  terram  optimam,  plenam14  corporalibus  alimentis  et 
divitiis15  omnibusque  bonis16,  ac  deinceps  appropinquavimus  Iconio.  Habitatores  vero 
terra  illius  suadebant  et  admonebant17  nos,  nobiscum  ferre  ulres  plenos  aqua,  quia  illic, 
in  itinere  diei  unius,  est  maxima  penuria  aquae.  Nos  vero  ita  fecimus  donec  pervenimus  ad 
quoddam  flumen,  ibique  hospitati  sumus  per  duos  dies;  cœperunt  autem  cursores  nostri 
ante  ire ,  donec  pervenerunt  ad  Erachiam 18,  in  qua  erat  Tureorum  nimia 19  congregatio , 
exspectans  et  insidians  quomodo  posset  Christi  militibus  nocere20.  Quos  Turcos  Dei 
omnipotentis  milites  invenientes,  audacter  iavaserunt;  superati  itaque  sunt  inimici  nostri 
in  die  illa;  lamque  celeriter  fugiebant,  quam  sagitta  fugit  emissa  ictu  valido  chorda  et 
arcu 21  ;  nostri  igitur  intraverunt  statim  in  civitatem ,  ibique  mansimus  per  quatuor  dies. 
Illic  divisitse  ab  aliis22  Tancredus,  Marchisi  filius,  et  Balduinus23  cornes24,  frater  ducis  Go- 
defridi;  simulque  intraverunt  vallem  de  Brotrentbrot 25.  Divisit  quoque  se  Tancredus,  et 
venit  Tarsum 26  cum  suis  militibus.  Exierunt  denique  Turci  de  urbe  et  vénérant  obviam 
eis,  atque  in  unum  congregati  venerunt27  ad  bellum  contra  Christianos.  Appropinquan- 
tibus  itaque  nostris  et  repugnantibus 28,  dederunt  inimici  nostri  fugam,  revertentes  in  ur- 
bem  céleri  gressu. Tancredus  vero,  miles  Christi29,  pervenit  laxatis  loris,  et  castrametatus 
est  ante  portam  urbis.  Ex  alia  igitur  parte  venit  vir  inclytus,  Balduinus  cornes,  cum  suo 

1  Qui.  F.  —  2  Qui  Solimanus  lacrimans.  g.  —  3  Verterunt.  f.  g.  —  4  Persequentes  inimicos  nostros.  F.  — 
5  Ante.  g.  —  6  Deducebant  g.  —  7  Om.  equos  e.  —  8  Ea.  g.  —  9  Om.  et  inhabitabilem  F.  —  10  Per  déserta 
et  inaquosa  et  inhabitabilem  terram  ex  qua  vix  vivi  evasimus.  g.  —  11  Om.  vel  exivimus  f.  —  12  Pars  nostrorum 
equorum,  eo  quod.  b.  g.  —  13  Om.  pro  f.  —  14  Intrare  bonam  terram,  optimam.  f.  —  15  Deliciis.  g.  — 
16  Cibisque  bonis.  F.  —  17  Amonebant.  g.  —  18  Brachiam.  F.  —  19  Om.  nimia  f.  —  20  Christi  milites  nocere  et 
contristare.  F.  g.  —  21  Cordm  et  arcus.  g.  —  22  Om.  ab  aliis  e.  —  23  Boamundus.  f.  —  24  Cornes  egregius.  g. 
—  25  Botrenthrot.  G.  Botentroth.  F.  —  26  Tarsum  solummodo.  F.  g.  —  27  Properaverunt.  f.  g.  —  28  Pugnan- 
tibus.  f.  g.  —  29  Tancredus  vero,  vir  prudens  atque  honorabilis  miles  Christi.  f.  g. 

'  Tudeb.  IV,  11.  Vid.  p  29. 


Digitized  by  Google 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


exercitu,  postulans  Tancredum,  quatinus  1  eum  amicissime  in  societatem  civitatis  digna- 
retur  susçipere.  Cui  ait  Tancredus  :  t  Te  omnimodo  in  hac  societate  denego.  »  Nocte  ita- 
que  superveniente,  omnes  Turci  trcmefacti  fugam  una  arripuerunt.  Exierunt  denique2 
habitatores  civitatis  sub  illa  noctis  ohscuritate,  clamantes  cxcelsa  voce  :  «  Currite,  invictis- 
«  simi  Franci,  currite,  quia  Turci,  expergefacti  vestro 3 timoré,  omnes  pariter  recesserunt4.,  » 

III.  Orla*  autem  die,  venerunt  majores  civitatis  et  reddiderunt  sponte  civitatem,  di- 
centes  illis  qui  super  hoc  litigabant  adinvicem  :  •  Sinite  modo,  seniores,  sinite,  quia 
«  volumus  et  petimus  dominari  et  regnare  super  nos  illum  qui  heriB  tam  viriliter  pug- 
t  navit  cum  Turcis.  »  Balduinus  itaque  mirificus  cornes  altercabatur 6  et  litigabat  cum 
Tancredo,  dicens  :  «  Intremus  simul,  et  spoliemus  civitatem  :  et  qui  plus  potuerit  habere, 
«  habeat;  et  qui  poterit  capere,  capiat.  »  Cui  fortissimus  Tancredus  ait  :  «  Absit.  Homines 
«  illius  civitatis7  elegerunt  me  dominum  super  se,  meque  habere  dominum8  desiderant9.  » 
Tandem  nequivit  vir  fortis  Tancredus10  diu  luctari  cum  Balduino 11  comité,  quia  illi  magnus 
erat  exercitus;  tamen  volens  nolensque  dimisit  eam,  et  viriliter  recessit  cum  suo  exercitu  , 
fueruntque  ei  statim  traditae  duae  optimae  civitates,  videlicet  Athena  et  Mamistra12,  et  plu- 
rima  castra. 

IV.  Major b  vero  exercitus,  scilicet  Raimundus,  cornes  de  Sancto  yEgidio,  et  doctissimus 
Boamundus,  duxque  Godefridus,  et  alii  plures,  in  Hermeniorum 13  intraverunt  terram,  si- 
tientes  atque  aestuantes  Turcorum  sanguinem.  Tandem  pervenerunt  ad  quoddam  castrum c, 
quod  tam  forte  erat  ut  nihil  ei  possent  facere.  Erat  autem  ibi  homo  quidam  14,  nomine  Si- 
meon,  qui  in  illa  ortus  fuerat15  regione,  quique  hanç  petiit  terram,  quo  eam  defenderet  de 
manibus  inimicorum  Turcorum;  cui  sponte  illi  dederunt  terram,  quique  remansit  ibi  cum 
sua  gente.  Nos  16  denique  exeuntes  inde,  pervenimus  féliciter 17  usque  ad 18  Cœsaream  Cap- 
padociœ;  a  Cappadocia  autem  egressi,  venimus  ad  quamdam  civitatem d  pulcherrimam 
et 19  nimis  uberrimam,  quam  paululum  ante  nostrum  adventum  obsederant20  Turci  per  très 
hebdomadas,  sed  non  superaverant;  moxilluc  advenientibus  nobis,  continuo  tradidit  se  in 
manu  nostra,  cum  magna  laetitia21.  Hanc  igitur  petiit  quidam  miles,  cui  nomen  Petrus  de 
Alpibusc,  ab  omnibus  senioribus22,  quatinus  eam  defenderet  in  fidelitate  Dei  et23  Sancti  Se- 
pulcri,  et  seniorum  atque  imperatoris;  cui  cum  nimio  amore  gratis24  concesserunt  eam. 
Sequenti  nocte  audivit  Boamundus  quod  Turci,  qui  fuerant  in  obsidione25  civitatis,  fré- 
quenter procédèrent  nos  ;  mox26  praeparavit  se  solummodo27  cum  militibus,  quatinus  illos 
undique  expugnaret;  sed  illos  invenire  non  potuit. 

V.  Deinde  f  venimus  ad  quamdam  urbem  nomine  Coxon ,  in  qua  erat  maxima 28  ubertas 
omnium  bonorum  quae  nobis  erant  necessaria.  Christiani  igitur,  videlicet  alumni  urbis 
illius29,  reddiderunt  se  statim;  nosque  fui  mus  ibi  optime 30  per  très  dies,  et  illic  maxime  sunt 
recuperati  nostrorum  multi.  Audiens  igitur31  Raimundus  cornes  de  Sancto  jEgidio32  quod 
Turci  qui  erant  in  custodia  Antiochiae  discessissent,  in  suo  invenit  consilio  quod  mit- 

1  Cornes  Balduinus,  cum  suo  exercitu,  postulans  et  deprecans  Tancredum  acerrimum  militem,  quatenus.  g. — 
2  Itaque.  g.  —  3  Nostro.  F.  —  4  Recedunt.  F.  —  5  Om.  heri  f.  —  6  AltercabaL  e.  Om.  altercabatur  et  F.  — 
7  Cui  obstans  fortissimus  Tancredus  dixit  :  «  Absit  hoc  a  me.  Scio  namque  Christianos  nolo  exspoliare;  homines 
«  istius  civitatis.  »  g.  Habeat.  Cui  Tancredus  dixit  :  «  Absit  hoc  a  me.  Ego  namque  Christianos  nolo  spoliare; 
«  homines  istius  civitatis.  •  F.  —  8  Om.  dominum  g.  —  9  Om.  meque  habere  dominum  desiderant  f.  —  10  Om. 
Tancredus  g.  Nequivit  Tancredus.  f.  —  11  Balduino  doctissimo.  g.  Om.  Balduino  f.  —  12  Manustra.  f.  g.  — 
13  Alii  principes  in  Hermeniorum.  g.  —  14  Om.  quidam  f.  —  15  Fuit.  g.  —  16  Quo  eam  defenderet;  cui  sponte 
dederunt,  et  remansit  ibi.  Nos.  f.  —  17  Om.  féliciter  f.  —  18  Om.  ad  g.  —  19  Om.  pulcherrimam  et  f.  — 
20  Paulo  obsederant.  f.  —  21  Om.  cum  magna  lœtitia  f.  —  22  Om.  ab  omnibus  senioribus  f.  —  23  Om.  Dei 
et  f.  — 24  Sepulcri,  cui  gratis.  F.  —  25  In  obsessione.  g.  —  20  Extimplo.  g.  —  27  Om.  solummodo  F.  —  28  Om. 
maxima  f.  —  29  Bonorum.  Christiani  igitur  illius  urbis.  F.  —  30  Om.  optime  f.  —  31  Recuperati  noslri. 
Audiens  itaque.  g.  Dies.  Audiens.  f.  —  32  Om.  de  Sancto  /Egidio  f. 


*  Tudeb.  IV,  m.Vid.  p.  3i. 
b  Idem,  IV,  iv.  Vid.  p.  32. 

c  Idem,  l.  c.  Castrum  illud  a  Roberlo  Monacho  Alfia 
nominatur. 


d  Urbs  ista  Plastentia  vocatur.  (Cf.  p.  3a,  nol.  b.) 
*  Petrus  de  AHphi,  apud  Tudeb.  p.  3a. 
'  Tudeb.  IV,  v  Vid.  p.  33. 

*7- 


Digitized  by  Google 


132  GESTA  FRANCORUM. 

a.  1097.  teret  illuc  aliquos  ex  suis  militibus  qui  eam  diligenter  custodirent.  Tandem  elegit1  illos 
quos  legare  voluit2,  videlicet  Petrum3  de  Castellione  vicecomitem,  Guillelmum  de  Monte 
Pislerio,  Petrum  de  Roasa,  Petrum4  Raimundum5  de  Pul,  cum  qningentis  militibus.  Ve- 
nerunt  itaque  in  vallem6  prope  Antiochiam  ad  quoddam  castrum  Publicanorum;  illicque 
audierunt  Turcos  esse  in  civitate,  eamque  fortiter  defendere  properabant 7.  Petrus8  de 
Roasa  divisit  se  ibi  ab  aliis,  et  proxima  nocte9  transi  vit  prope10  Antiochiam,  intravitque 
vallem  de  Rugi  a.  Et  invenit  Turcos  et  Sarracenos,  et  praeiiatus  est  cum  eis11,  et  occidit 
multos  ex  eis ,  et  alios  persecutus  est  valde 12.  Videntes  hoc  Hermenii  habitatores  terra 
illius13,  illum  scilicet14  fortiter15  superasse  paganos,  continuo16  reddiderunt  se.  Ipsea  vero 
statim  cœpit  Rusam  17  civitatem  et  plurima  castra.  Nos  autem  qui  remansimus,  euntes18 
inde  intravîmus  in  diabolicam  montanam ,  quœ  tam  erat  alta  et  angusta 10,  ut  nullus  nos- 
trorum  auderet  per  semitam  quae  in  monte  patebat  ante 20  alium  praire.  Hlic  pracipita- 
bant  se  equi,  et  unus  saumarius  pracipitabat  alium.  Milites  ergo  stabant  undique  tristes, 
feriebant  se  manibus  prae  nimia  tristitia  et  dolore  21,  dubitantes  quid  facerent  de  semet- 
ipsis  et  de  suis  armis;  vendebant  ergo  suos22  clipeos  et  loricas  optimas  cum  galeis,  soluin- 
modo  propter23  très  aut  quinque  denarios,  vel  prout  quisque  poterat  habere24.  Qui  autem 
vendere  nequibant,  gratis  a  se  jactabant  et  ibant.  Exeuntes25  igitur  de  exsecrata26  montana, 
pervenimus  ad  civitatem  quae  vocatur  Marasim27.  Cultores  vero  iliius  civitatis  exierunt  ob- 
viam  nobis  laetantes,  et28  déférentes  maximum  mercatum  ;  illicque  habuimus  omnem  co- 
piam,  exspectando  donec  veniret  domnus  Boamundus29.  Venerunt  itaque  milites  nostri 
in  vallem  in  qua  régal i s  civitas  Antiochia30  sita  est,  quae  est  caput  totius  Syriae,  quamque 
Dominus  Jésus31  tradidit  beato  Petro,  apostolorum  principi,  quatinus  eam  adcultum  sanctae 
fidei  revocaret,  qui  vivit  et  régnât  cum  Deo  Pâtre  in  unitate  Spiritus  Sancti32  per  omnia 
saecula  saeculorum.  Amen. 

VI.  Quumque  cœpissemus b  appropinquare  ad  Pontem  Ferreum33,  cursores  nostri,  qui 
semper  solebant  nos  praecedere,  invenerunt34  Turcos  innumerabiles  congregatos  obviam 
eis35,  qui  dare  adjutorium  Antiochiae  festinabant 36.  Irruentes  igitur  nostri  uno  corde  et 
mente37  super  illos,  superaverunt  Turcos.  Consternati  sunt  barbari,  dederuntque  fugam, 
et  multi  mortui  sunt  ex  eis  in  ipso  certamine.  Nostri  igitur  superantes  illos,  Dei  gratia, 
acceperunt  spolia  multa ,  equos ,  camelos ,  mulos ,  asinos ,  onustos  frumento  et  vino.  Venientes 
denique  nostri,  castrametati 38  sunt  super  ripam  fluminis.  Protinus  vir  sapiens39  Boa- 
mundus, cum  quatuor  millibus  militum,  venit  ante  portam  civitatis,  vigilare,  si  forte  ali- 
quis40  latenter  exiret,  aut  intraret  civitatem. 

VII.  Crastina  vero  die  pervenerunt  usque  ad41  Antiochiam  média  die,  in  quarta  feria, 
quae  est  duodecima  kal.  Novembris",  et  obsedimus  mirabihter  très  portas  civitatis;  quoniatn 
in  alia  parte  deerat  nobis  locus  obsidendi,  quia  alta  et  nimis  angusta  montana  nos  coar- 
tabat42.  Tantum  autem  timebant  nos  undique  inimici  nostri  Turci43,  qui  erantintusin  urbe, 

1  Elegerunt.  e.  —  2  Volebat.  e.  —  3  Discessissent,  illico  misit  ex  sais  militibus  ibi  qui  eam  custodirent.  Ta- 
men  elegit  Petrum.  f.  —  4  Om.  Petrum  f.  —  5  Raimmundum.  e.  —  6  Om.  in  vallem  F.  —  7  Prœparabant.  g. 

—  8  Eamque  defendere.  Petrus.  f.  —  9  Om.  proxima  nocte  f.  —  10  Om.  prope  e.  f.  —  11  Om.  et  prœliatus 
est  cum  eis  F.  —  12  Om.  et  alios  persecutus  est  valde  f,  —  13  Om.  habitatores  terrm  illius  F.  —  14  Om.  scilicet  g. 

—  15  Om.  fortiter  f.  —  16  Om.  continuo  f.  —  17  Om.  Rusam  0.  —  18  Exeuntes.  0.  Om.  euntes  f.  — 19  Om. 

et  angusta  f.  —  20  Om.  ante  g,  —  21  Om.  feriebant  dolore  f.  —  22  Vendentes  suos.  f.  g.  —  23  Loricas 

cum  galeis  propter.  f.  —  24  Om.  vel  prout  habere  f.  —  25  Nequibant,  jactabant.  Exeuntes.  F.  —  26  Illa.  F. 

—  27  Marasi.  g.  Narsim.  f.  — 28  Om.  lœtantes  et  f.  —  29  Mercatum.  Exspectantes  Boamundum.  F.  — 
30  Milites  nostri  ubi  Antiochia.  f.  —  31  Jésus  Christas.  g.  Sita  est,  quam  Dominus  noster  Jésus  Chris  tus.  f.  — 
32  Sancti  Deus.  F.  G.  —  33  Pontem  Farreum.  g.  —  34  Cursores  nostri  invenerunt.  F.  —  35  Om.  congregatos 
obviam  eis  f.  —  36  Veniebant.  F.  —  37  Om.  uno  corde  et  mente  f.  —  38  Multa,  et  venientes  castrametati.  F. 

—  39  Om.  vir  sapiens  f.  —  40  Aliquis  nocte.  g.  —  41  Om.  usque  ad  F.  Om.  ad  g  —  42  Om.  quia  alta  

coartabal  f.  —  43  Om.  undique  inimici  nostri  Turci  f. 

1  Tudeb.  IV,  vi.  Vid.  p.  33.  "  Id  est  vicesimo  die  inensis  Octobris.  (Conf.  Tudeb. 

b  Idem,  V,  1.  Vid.  p.  34.  Y,  n,  p.  35  ci  not.  a.) 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


133 


ut  nemo  corum  auderet  ofiendere  aliquem  ex  nostris1,  fere  per  spatium  dierum  quin- 
decim.  Mox  hospitantes  nos  circa  Antiochiam  reperimus3  illic  omnem  abundantiam,  vide- 
licet  vineas3  undique  plenas,  foveas  pleoas  frumento,  arbores  refertas  pomis,  et  alia  multa 
bona  corporibus  utilia 4. 

VIII.  Hermenii  et  Surani,  qui  erant  intus  in  urbe,  exeunte*  et  ostendentes  sese  fugere, 
qui5  quotidie  erant  nobiscum;  sed  eorum  uxores  in  civitate.  Illi  vero  ingeniose  investiga- 
bant6  nostrum  esse,  nostramque  qualitatem 7,  referebantque  omnia  his  excommunicatis 8 
qui  erant  in  urbe  conclusi  °.  Postquam a  vero  Turci  fuerunt  edocti 10  de  nostra  essentia , 
cœperunt  paulatim  de  11  urbe  exire,  noetrosque"  peregrinos  undique  coangustare,  non 
solum  ex  una  parte,  sed  undique  erant  latentes19  obviam  nobis  ad  mare  et  ad  montanam. 
Erant  auteni  non  longe  castrum  cui  nomen  Aregh,  ubi  erant  congregati  multi  Turci  for-* 
tissimi,  qui14  fréquenter  conturbabant  nostros. 

IX.  Audientesb  itaque 15  nostri  seniores  talia,  nimis  doluerunt,  miseruntque  ex  militibus 
suis,  qui  diligenter  explorarent  locum  ubi  erant  Turci;  reperto  igitur  loco  ubi  latebant, 
nostri  milites,  qui  quaerebant  illos,  obviant  eis.  At  nostris  paulatim  retrogredientibus  ubi 
sciebant  Boamundum  esse  cum  suo  exercitu ,  statim  fuerunt  illic  mortui  duo  ex  nostris. 
Hoc  audiens  Boamundus,  surrexit  cum  suis  ut  fortissimus  Christi  athleta  ;  et  barbari  irrue- 
runt  contra  illos,  eo  quod  nostri  erant  pauci;  tamen  simul  juncti  inierunt  bellum.  Mortui 
sunt  vero  multi  ex  nostris  inimicis,  et  capti  alii  ducti  sunt  ante  portam  urbis,  ibique  de- 
collabantur,  ut  magis  tristes  fièrent  qui  erant  in  urbe.  Exibant c  quidem  alii  de  civitate 
et  ascendebant 16  in  quamdam  portam,  et sagittabant  nos  ita  ut  sagiltœ  eorum  in  domni  Boa- 
mundi  plateam  caderent,  et  unam  mulierem  occiderent 

X.  Congregati  sunt  itaque  omnes  majores  nostri  et  ordinaverunt  concilium,  dicentes  : 
t  Faciamus  castrum  in  vertice  montis  Margaret,  quo  securi  atque  tuti  possimus  esse  a  Tur- 
«  corum  formidine.  •  Factum  est  ergo  castrum  atque  munitum ,  omnesque 18  majores  illud 
invicem  custodiebant.  Jamjam  cœperant  frumentum  et  omnia  nutrimenta  corporum  nimis 
nostris10  esse  cara  ante  Natale  Domini.  Foras  penitus  non  audebamus  exire,  nihilque  pe- 
nitus  in  terra  Christianorum  ad  edendum  invenire  poteramus.  In  Sarracenorum  namque 
terra  nemo  intrare  audebat  nisi  cum  magna  gente. 

XI.  Ad  ultimum d  statueront  nostri  seniores  concilium,  ordinando  qualiter  regerent 
tantas  gentes.  Invenerunt  in  consilio,  ut  una  pars  nostri  iret  diligenter  attrahere  stipen- 
dium,  et  ubique  custodire  exercitum;  alia  quoque  pars  fiducialiter  remaneret  custodire 

1  Ex  nobis.  b.  Offendere  nos.  r.  —  1  Quindecim.  Reperimus.  f.  —  3  Illic  vineas.  f.  —  4  Om.  corporibus 
utilia  f.  —  6Om.  qui  g.  —  6  Hermenii  qui  erant  nobiscum  investigabant.  v.  — 7  Om.  nostramque  qualitatem  F. 
—  8  Om.  excommunicatis  e.  —  9  Inclusi.  g.  Omnia  inclusis.  F.  —  10  Om.  edocti  e.  —  11  Postquam  Juerunt 
edocti,  cœperunt  de.  F.  —  l*  Paulatim  urbe  exire,  nostros.  g. — 13  Coangustare  undique,  latentes,  f.  —  14  Nomen 
Aregh,  et  multi  in  eo  qui.  r.  —  15  Abhinc  usque  ad  cap.  xxxix,  intermisimus  enotare  lectiones  codicis  f., 
in  quo  mirum  in  modum  decurtatus  est  contextus.  Quapropter,  ut  conferri  possit  cum  e.  et  g.  haec  quasi 
epitome,  integram  illam  in  infima  parte  cujusque  paginée  exhibemus*.  —  16  Descendebant.  g.  —  17  Una 
mulier  occubuil  ictu  sagittœ.  g.  —  18  In  vertice  montis  Maregart,  qui  mons  est  super  hostem  Boamundi,  quod 
securiat  ut  tuti  possimus  permanere  de  Turcorum  formidine.  Facto  itaque  castro  atque  munito,  omnes.  g.  — 
19  Om.  nostris  G. 


1097. 


-  Tndeb.  V,  m.  Vid.  p.  36. 
fc  Idem,  V,  iv,  l  c. 


e  Tudeb.  V,  v,  /.  c. 

d  Idem,  V,  vi.  Vid.  p.  37. 


*  Audi  ente*  qottri  talia,  miseront  ex  suis  qui  iocum  explora- 
rent; reperto  igitur  loeo ,  qui  qmerebant  obviant  illos.  Ai  nostris 
fugientibus  ubi  sciebant  Boamundum  esse,  statim  fuerunt  illic 
mortui  duo  ex  nostris.  Hoc  audiens  Boamundus,  surrexit  cum 
suis  et  irruerunt  contra  illos,  et  mortui  sunt  multi  ex  inimicis 
nostris,  et  alii  capti  ducti  sunt  ante  urbem,  et  decollabantur.  ut 
magis  terrerentur.  Exibant  quidem  alii  de  civitate  et  sagitta- 
bant nos,  et  una  mtilier  occubuit  ictu  sagittarum. 

Congregati  sunt  itaque  nostri  ;  ordinaverunt  dicentes  :  i  Fa- 


•  ciamus  castrum  super  montera  Maregotb ,  quo  securi  possi- 

•  mus  esse  a  Turcorum  formidine,  t  Facto  itaque  castro,  omnes 
illud  custodiebant.  Jamjam  cœperant  frumentum  et  omnia  esse 
cara  ante  Natale  Domini.  Foras  penitus  non  audebamus  exire, 
et  nibil  penitus  in  terra  Christianorum  poteramus  invenire  ad 
edendum.  In  Sarracenorum  namque  terrain  nemo  intrare  au- 
debat. 

Ad  ultimum  statueront  qualiter  regerent  tantas  gentes.  In- 
venerunt in  concilio  ut  una  pars  iret  attraliere  stipendium  et 


Digitized  by 


Google 


134  GESTA  FRANCORUM. 

a  1097.  hostem.  Boamundus  denique  dixit  :  «  Seniores,  et  prudentissimi  milites,  si  vultis,  et  bo- 
«  num  1  vobis  videtur,  ego  ero  cura  Flandrensi  comité  iturus  cum  eo.  »  Celebratis  itaque 
gloriosissime  solemnitatibus  Nativitatis,  in  die  secundo2,  scilicet  feria*,  egressi  sunt  illi, 
et  alii  plusquam  viginti  millia  militum  et  peditum,  ac  sani  et  incolumcs  intraverunt  ter- 
ram  Sarracenorum.  Congregati  quippe  erant  multi  Turci  et  Arabes  et  Sarraceni,  ab  Hieru- 
salem  et  Damasco  et  Aleph  et  ab  aliis  regionibus,  qui  veniebant  fortitudinem  Antiochiae 
dare.  Audicntes  itaque  isti  Christianorum  gentem  conductam  esse  in  illorum  terram,  illico 
praeparaverunt  se  ad  bellum  contra  Christianos  ;  atque  summo  diluculo  venerunt  in  lo- 
cum  ubi  gens  nostra  erat  in  unum.  Diviseruntque  se  barbari  et  fecerunt  duas  acies,  unam 
ante  et  aliam  rétro,  cupientes  ex  orani  parte  circumcingere  nos.  Egregius  itaque  cornes 
Flandrensis,  undique  regimine  fidei,  signoque  Crucis,  quam  fideliter  quotidie  bajulabat, 
armatus,  occurrit  illis  una  cum  Boamundo;  irrueruntque  nostri  unanimiter  super  illos, 
qui  statim  arripuerunt  fugam  et  festinanter  verterunt  rétro  scapulas;  ac  mortui  sunt  ex 
illis  plurimi,  nostrique  ceperunt  equos  eorum  et  alia  spolia;  àlii  vero  qui  vivi  remanse- 
rant,  velociter  fugerunt,  et  in  iram  perditionis  abieruntb.  Nos  autem  revertentes  cum 
magno  tripudio,  laudavimus  et  magnificavimus  trinum  et  unum  Deum,  qui  vivit  et  régnât 
nunc  et  in  aevum.  Amen. 

A.  1098.  XII.  Turci c  denique  inimici  Dei  et  Sanctae  Christianitatis3,  qui  erant  intus  in  custodia 
civitatis  Antiochiae,  audientes  domnum  Boamundum  et  Flandrensem  comitem  in  obses- 
sione  non  esse,  exierunt  de  civitate  et  audacter  veniebant  praeliari  nobiscum,  insidiantes 
undique  in  qua  parte  obsidio  esset  languidior,  scientes  illos4  prudentissimos  milites  foris 
esse,  inveneruntque  quod  in  una  Martis  die  possent  obsistere  nobis  et  laedere.  Venerunt 
quoque5  iniquissimi  barbari  nocte6,  et  irruerunt  vehementer  super  nos,  et  incautos 
occiderunt.multos  ex  nostris  militibus  et  peditibus.  Episcopus  quoque  Podiensis  in  illa 
amara  die  perdidit  suum  senescalcum,  conducentem  et  regentem  suum7  vexillum.  Et,  nisi 
esset  (lumen  quod  erat  in  ter  nos  et  illos,  saepius  invasissent  nos,  atque  maximam  laesio- 
nem  fecissent  in  nostram  gentem.  Egrediebaturd  tune  vir  prudens  Boamundus  cum  suo 
exercitu  de  terra  Sarracenorum,  venitque  inTancredi  montanam,  cogitans  an  forte  ibi  va- 
leret  invenire  aliquid  quod  potuisset  deferri,  nam  totam  terram  in  expendio  miserant: 
alii  quippe  invenerant,  alii  vero  vacui  rediefant.  Tune  vir  sapiens  Boamundus  increpavit 
eos  dicens  :  «  0  infelix  et  miserrima  gens,  o  vilissima  omnium  Christianorum  !  cur  tam  ce- 
«  leriter  vultis  abire?  Sinite  modo,  sinite,  usquequo  erimus  congregati  in  unum;  et  nolite 
«  errare  sicut  oves  non  habentes  pastorem.  Si  autem  inimici  nostri  invenerint  vos  errantes, 
«  occident  vos,  quia  die  nocteque8  vigilant,  ut  vos  sine  ductore  segregatos  vel  solos  inveniant; 

1  Et  honestum  et  bonam.  g.  —  2  In  die  lunœ  secanda.  g.  —  3  Et  Christianitatis.  g.  —  4  Om.  illos  e.  — 
5  Vero.  g.  —  0  Caute.  g.  —  7  Ejas.  g.  —  8  Die  nocluque.  g. 

"  M  est  lunœ  die,  xxvin'  mensis  Dec.  A.  D.  1097.  r  Tudeb.  VI,  1.  Vid.  p.  38. 

b  xxxi*  die  ejusdem  mensis  Decembris.  d  Idem,  VI,  11.  Vid.  p.  39. 


alia  remaneret  custodire  hostes.  Boamundus  dixit:  rSi  vobis 
•  videtur,  ego  iturus  sum  cum  Flandrensi  comité.» 

Celebratis  itaque  Nativitatis  solemnitatibus,  in  die  secunda 
egressi  sunt,  et  plusquam  viginti  millia  militum  et  peditum 
cum  eis  ingressi  sunt  terram  Sarracenorum. Congregati  quippe 
erant  Turci  et  Sarraceni  ab  Hierusalem  et  Damasco  et  ab  aliis 
régi  on  i  bus,  auxilium  ferre  Antiochiae.  Audientes  itaque  Chris- 
tianos  venisse ,  sunt  sépara ti  (leg.  praeparati)  ad  bellum.  Vene- 
runt ubi  gens  nostra  erat  in  unum.  Diviserunt  se  et  fecerunt 
duas  acies,  cupientes  circumcingere  nos.  Àt  cornes  Flandrensis, 
fidei  signo  etCrucis  munitus ,  occurrit  illis  una  cum  Boamundo , 
irrueruntque  nostri  super  illos  et  fugaverunt.  Mortui  snnt  ex 
illis  plan  mi ,  nostrique  ceperunt  spolia  eorum,  et  reversi  sunt 
laudantes  Deum. 


Turci  deinde  audientes  dominum  Boamundum  et  Flandren- 
sem comitem  non  esse  in  obsessione,  exierunt  de  civitate  et 
praeliari  cœperunt  nobiscum.  Venerunt  quoque  barbari  nocte, 
et  irruerunt  super  nos  et  occiderunt  multos  ex  nostris  militibus 
et  peditibus.  Episcopus  quoque  Podiensis  in  illa  die  perdidit 
suum  senescalcum,  et,  nisi  esset  flumen  inter  nos  et  illos, 
saepius  invasissent  nos. 

Egrediebatur  tune  Boamundus  cum  suo  exercitu  de  terra, 
venitque  in  Tancredi  montaneam,  cogitans  an  forte  aliquid 
ibi  inveniret.  Hanc  totam  terram  in  expendio  miserant  et  vacui 
redibant.  Tune  Boamundus  increpavit  eos  dicens  :  «  Infelix 
c  gens ,  cur  tam  celeriter  vultis  abire  ?  »  Quumque  esset  finis  dic- 
tis,  rediit  ad  suam  gentem.  Videntes  autem  Hermenii  etSurani 
quod  nostri  vacui  redissent,  abibant  et  exciebant  frumentum  et 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS.  135 

•  vosque1  quotidie  occidere,  et  in  captivitatem  ducere  laborant.  »  Quumque  finis  esset  die-  a.  1098 
tis,  rediit  ad  suam  hostem,  cum  suis  plus  vacuis  quam  onustis.  Videntesa  autem  Hermenii 

et  Surani  quod  nostri  penitus  vacui  rediissent,  consiliati  in  unum  abibant  per  montanas 
et  praesciu  loca,  subtiliter  inquirentes  et  ementes  frumentum,  et  corporea  alimenta,  qu« 
ad  hostem  deferebant,  in  qua2  erat  famés  immensa;  et  vendebant  onus  unius  asini  octo 
purpuratis,  qui  appretiabantur  centum  viginti  solidis  denariorum.  Ibi  quidem  sunt  mor- 
tui  multi  ex  nostris,  non  habentes  pretium  unde  tam  carum  emere  potuissent. 

XIII.  Guillelmusb  igitur  Carpentarius  et  Petrus  Eremita,  pro  immensa  infelicitate3  ac 
mi&eria  ipsa,  latenter  recesserunt.  Quos  Tancredus  persequens,  apprehendit,  secumque 
reduxit  cum  dedecore,quia  dextram  et  fidem  illi  dederunt,  qui  libenter  ad  hostem  redi- 
rent et  satisfactionem  senioribus  facerent.  Tota  denique  nocte  4  Guillelmus,  uti  mala 
res,  in  tentorio5  Boamundi  jacuit.  Grastina  vero  die ,  summo  diluculo,  véniens  erubescendo 
ante  Boamundi  praesentiam  stetit;  quem  alloquens  Boamundus  dixit  :  «0  infelix,  et  in- 

*  famia  totius  Franciae,  dedecus  et  scelus  Galliarum,  o  nequissime  omnium  quos  terra 
«  suffert,  cur  tam  turpiter  fugisti  ?  Forsitan  ob  hoc  quod  voluisti  tradere  hos  milites  et  hos- 
«tem  Christi,  sicut  tradidisti  alios  in  Hispania?»  Qui  omnino  tacuit,  et  nullus  sermo  ex 
ejus  ore  processif  Adunaverunt  sese  omnes  fere  Francigenae,  rogaveruntque  humiliter 
domnum  Boaipundum,  ne  deterius  ei  fieri6  permitteret.  Annuit  ille  sereno  vultu,  et  ait  : 
«Hoc  pro  vestri  amore  libenter  consentiam,  si  in  toto  corde  et  mente  juraverit  quod 
«  nunquam  recedet  ab  Hierosolymitano  itinere ,  sive  bono  sive  malo  ;  et  Tancredus  neque 
«  per  se  neque  per  su  os  aliquid  contrarii  ei  consentiet  fieri.  »  Qui,  auditis  his  verbis,  volun- 
tarie  concessit;  ipse  vero  protinus  dimisit  eum.  Postmodum  vero  Carpentarius,  maxima 
captus  turpitudine,  non  diu  morans,  furtim  recessit.  Hanc  paupertatem  et  miseriam  pro 
nostris  delictis  concessit  nos  habere  Deus.  In  totac  namque  hoste  non  valebat  aliquis  in- 
venire  mille  milites  qui  equos  habuissent7  optimos. 

XIY*  Interea  inimicus  Tetigus,  audiens  quod  exercitus  Turcorum  venissent  super  nos, 
ait  se  timuisse,  arbitransque  nos  omnes  périsse,  atque  in  manibus  inimicorum  incidisse, 
fingens  omnia  falsa,  dixit8  :  iSeniores,  et  viri  prudentissimi ,  videte  quia  nos  hic9 
«  sumus  in  maxima  necessitate, 'et  a  nulla  nobis  parte10  adjutorium  succedit.  Ecce  modo 
«  sinite  me  in  Roman iam 11  patriam  reverti;  et  ego  absque  ulla  dubitatione  faciam  hue 
«  multas  naves  venire  per  mare,  onustas  frumento,  vino,  hordeo,  carne,  farina  et 
«caseis,  omnibusque  bonis  quae  sunt  nobis  necessaria.  Faciam  et  equos  conduci  ad 
«vendendum;  et  mercatum  per  4erram  in  iidelitate  imperatoris  hue  advenire12.  Ecce 
«  haec  omnia  vobis  fideliter  jurabo  et  attendam,  Adhuc  quoque  et  domestici  mei  et  pa- 
«  pilio  meus13  sunt  in  campo,  unde  et  firmiter  crédite  quia  quantocius  redibo.  »  Sic 
itaque  fecit14  finem  dictis.  Ivit  ille  inimicus,  omnia  sua  dimisit  in  campo,  et  in  perjurio 

1  Ut  vos  sive  solos  inveniant;  quosque.  e.  —  2Qao.  G.  —  3  Felicitate.  b.  —  4  Om.  nocte  e.  — 5  Tenda.  g. 
—  5  Facere.  e.  — 7  Haberent.  g.  —  8  Faba,  qaœ  assidue  cismare  poterat,  dixit.  g.  —  90m.  hic  e.  —  10  Et 
ex  nulla  parte  nobis.  g.  —  11  Romaniœ.  g.  —  12  Advenire  faciam.  g.  —  13  Omnis.  e.  —  14  Fecerunt.  g. 

•  Tudeb.  VI,  ni.  Vid.  p.  3g.  —  b  Idem,  VI,  îv.  Vid.  p.  4o.  —  e  Idem,  VI,  v.  Vid.  p.  &i. 


alimenta,  [que]  ad  hostem  deferebant,  et  vendebant  onus  unius 
asini  .cxx.  solidos  denariorum.  Ibi  mortui  sunt  ex  nostris. 

Willelmus  Carpentarius  et  Petrus  Eremita  latenter  reces- 
serunt a  nobis.  Quos  Tancredus  persequens,  apprehendit,  se- 
cumque reduxit  ;  qui  fidem  illi  dederunt  quod  libenter  redirent. 
Tota  denique  nocte  Willelmus  in  tentorio  Boamundi  jacuit. 
Crastina  vero  die,  ante  Boamundi  praesentiam  stetit ,  quem  allo- 
quens dixit  :  cO  infelix  et  infamis  totius  Francise,  cur  tam  tur- 
«  piter  fugisti  ?  t  Qui  omnino  tacuit.  Rogaveruntque  dominum 
Boamundum  ne  deterius  ei  faceret.  Annuit  ille,  et  ait:  «Con- 
«sentiam,  si  raihi  juraverit  quod  nunquam  recedet  ab  Hiero- 


•  solymitano  itinere. •  Qui,  auditis  his  verbis,  concessit;  sed 
postmodum  furtim  recessit.  Hanc  paupertatem  pro  nostris 
deliclis  habuimus;  in  tota  namque  hoste,  non  inveniebantur 
mille  milites  cum  bonis  equis. 

Interea  inimicus  audiens  adventum  Turcorum  timuit,  et  fin- 
gens  omnia  commenta  dixit:  t  Videte  quia  nos  sumns  in  ne 
«  cessitatc  maxima  et  nullum  adjutorium  succedit.  Sinite  me 

•  in  Romaniam  reverti ,  et  ego  faciam  hue  multas  naves  venire, 
«  quae  défèrent  quae  necessaria  sunt.  Et  hoc  jurabo  et  attendam, 

•  et  quantocius  potero  redibo.  »  Sic  fecit  finem  dictis.  Fugit  ilir 
et  omnia  sua  remisit,  et  in  perjurio  mansit.  Tali  modo  inerat 


Digitized  by  Google 


136  GESTA  FRANCORUM. 

A.  1098.  manet  et  manebit.  Itaque"  tali  modo  inerat  nobis  maxima  nécessitas,  quia  Turci  undique 
perstringebant 1  nos,  ita  ut  nullus  nostrorum  jam  auderet  ex  ire  extra  tentoria;  nam  illi 
constringebant  nos  ex  una  parte,  et  famés  cruciabat  ex  alia ,  succursus  vero  et  adjutorium 
nobis  deerat.  Gens  minuta  et  jiauperrima  fugiebat  Cyprum,  Romaniam,  et  in  montanas. 
Ad  mare  itaque2  non  audebamus  ire  propter  timorem  pessimorum  Turcorvuri,  nusquam 
erat  nobis  via  patefacta. 

XV.  Itaque  b  audiens  domnus  Boamundus  innumerabilem  gentem  Turcorum  venientem 
super  nos,  caute  vepit  ad  alios,  dicens:  «  Seniores,  et  prudentissimi  milites,  quid  facturi 
«erimus?  Nos  namque  tanti  non  sumus  ut  in  duabus  partibus  pugnare  valeamus.  Sed, 
«  scitis  quid  faciemus  ?  Faciamus  ex  nobis  duas  partes.  Pars  peditum  remaneat  jugiter  cus- 

*  todire  papiliones,  et  quibit  nimis  obsistere  his  qui  in  civitate  sunt  :  alia  vero  pars  mîli- 
«  lum  nobiscum  veniat  obviam  inimicis  nostris,  qui  hic  hospitati  sunt  prope  nos,  in  cas- 

*  tello  Areth,  ultra  Pontem  Ferreum3.  » 

XVI.  Seroc  autem  facto,  exiit  e  tentoriis  vir  prudens  Boamundus  cum  aliis  prudentis- 
simis  militibus,  ivilque  jacere  inter  fluvium  et  lacum.  Summo  diluculo,  jussit  protinus 
exploratores  exire,  et  videre  quot  sunt 4  Turcorum  turmae,  aut5  ubi  sint,  aut  certe  quid 
agant.  Exierunt  illi,  et  cœperunt0  subtiliter  inquirere  ubi  essent  acies  eorum7  reconditœ. 
Videruntd  tandem8  Turcos  innumerabiles  segregalos  venire  ex  parte  fluminis  divisos  per 
duas  acies;  maxima  vero  virtus  illorum  veniebal  rétro.  Reversi  sunt  namque  celeriter  spe- 
culatôres,  dicentes:  «Ecce,  ecce,  veniunt.  Igitur  estote  parati  omnes,  quia  jam  prope 
«  nos  sunt.  »  Dixitque  vir  sapiens  Boamundus  aliis:  «  Seniores  et  invictissimi  milites,  ordi- 
«  nate  adinvicem  bellum.  »  Responderuntque  illi  :  »  Tu  sapiens  et  prudens,  tu  magnus  et 
«  magniGcus,  tu  fortis  et  victor,  tu  bellorum  arbiter  et  certaminum  judex,  hoc  totum  fac, 
-1  hoc  totum  super  te  sit.  Omne  bonum  quod  tibi  videtur,  nobis  et  tibi  operare  et  fac.  » 
Tune  Boamundus  jussit  ut  unusquisque  principum9  per  se  dirigeret  aciem  suam  ordi- 
natim.  Fecerunlque  ita,  et  ordinatae  sunt  sex  acies.  Quinque  vero  ex  eis  ierunt  adunatim 
invadere  illos.  Boamundus  itaque  paulatim  gradiebatur  rétro  cum  sua  acie.  Junctisc  igitur 
prospère  nostris,  unus  cominus  percutiebat  alium.  Clamor  vero  resonabat  ad  cœlum.  Omnes 
praeliabantur  insimul.  Imbres  telorum  obnubilabant  aerem.  Postquam  venit  maxima  virtus 
illorum,  quae  erat  rétro,  acriter  invasit  nostros,  ita  ut  nostri  paulatim 10  jam  cédèrent  rétro. 
Quod  ut  vidit  doctissimus  Boamundus,  ingemuit.  Tune  praecepit  suo  conostabili,  scilicet 
Rotberto  filio  Geraldi11,  dicens  :  a  Vade  quam  citius  potes,  ut  vir  fortis12,  et  esto  acer  in 
«  adjutorium  Dei  Sanctique  Sepulcri.  Et  rêvera  scias  quia  hoc  bellum  non  est  carnale, 

1  Prœstringebant.  g.  —  2  V tique,  e.  —  3  Areg ,  ultra  Pontem  Farreum.  g.  —  4  Sint.  G.  —  5  Et.  g.  —  6  Ca> 
peruntque.  g.  —  7  Acies  Turcorum,  G.  —  8  Namque.  G.  —  0  Ut  principum  quisque.  g.  —  10  Paulalum.  G.  — 
11  Girardi.  G.  —  12  Vir  fortis,  et  recordarc  prudentium  antiquorumque  nostrorum  fortium  parentum.  g. 


Tudeb.  VI,  vi.  Vid.  p.  !%->.. 

Idem,  \U  vu,  /.  c. 

Idem,  VI,  vin.  Vid.  p.  /|3. 


J  Tudeb.  VI,  ix.  Vid.  p.  43. 
•  Idem,  VI,  x,  /.  c. 


nobis  maxima  nécessitas,  quia  Turci  undique  urgebant  nos; 
nam  iili  ex  una  parte,  et  famés  ex  alia  cruciabat.  Adjutorium 
vero  nobis  deerat.  Gens  minuta  fugiebat.  Ad  mare  itaque  non 
audebamus  ire.  Via  nuila  nobis  patebat. 

Itaque  Boamundus  audiens  venire  Turcos  super  nos,  in- 
quit:  «Quid  facturi  sumus  ?  Nos  namque  tanti  non  sumus  ut 
«in  duabus  partibus  pugnare  valeamus.  Sed,  scitis  quid  fa- 
«ciemus?  Pars  peditum  custodiat  papiliones,  et  quibit  nimis 
«  obsistere  his  qui  in  civitate  sunt.  Alia  vero  pars  militum  nn- 
«  biscum  veniat  obviam  illis  qui  sunt  hic  in  castelio  Aregîi , 
«  ultra  Pontem  Ferreum.  » 

Sero  autem  facto,  exiit  Boamundus  cum  aliis  militibus,  jussit - 
que  exploratores  exire  et  videre  Turcorum  terram.  Exierunt  illi, 


et  viderunt  illos  venire  divisos  per  duas  acies,  ctmulti  rétro  ve- 
niebant.  Reversi  igitur  sunt  dicentes  :  «  Ecce  veniunt.  Estote  pa- 
«  rati  omnes ,  quia  prope  sunt.  »  Dixitque  Boamundus:  «  Ordinale 
«adinvicem  bellum.  »  Responderuntque  illi  :  «Hoc  totum  fac; 
«  hoc  totum  super  te  sit.  «Tune  Boamundus  jussitut  unusquisque 
dominus  dirigeret  suam  aciem  ordinatira.  Fecerunlque  ita,  et 
ordinata»  sunt  sex  acies.  Quinque  vero  ex  eis  ierunt  adunatim 
invadere  illos.  Boamundus  vero  gradiebatur  rétro  cum  sua  acie. 
Junctis  vero  nostris  prospère ,  clamor  resonabat  ad  cœlum.  Om- 
nes pra  liabantur.  Sed  postquam  venit  maxima  virtus  illorum, 
qua-  erat  rétro ,  acriter  invasit  nostros,  ita  ut  nostri  paululnm 
jam  cédèrent  rétro.  Quod  ut  vidit  Boamundus  ingemuit.  Tune 
prapeepit  Roberto,  filio  Giraldi,  dicens  :  «Vade  quam  citius 


Digitized  by 


Google 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


137 


«  sed  spirituale.  Esto  igitur  fortissimus  athleta  Christi.  Vade  in  pace,  Dominus  sit  tecum  A.  1096. 
«  ubique.  »  Fuit  itaque  ille  undique 1  signo  Crucis  m  uni  tus,  qualiter  leo  perpessus  famem 
per  très  aut  quatuor  dies,  qui  exiens  a  suis  cavernis,  rugiens,  aut2  sitiens  sanguinem 
pecudum;  sicut5  improvide  ruit  ille  inter  agmina  gregum,  dilanians  oves,  fugientes4  hue 
et  illuc,  ita  agebat  iste  inter  agmina  Turcorum.  Tarn  vehementer  instabat  illis,  ut  linguse 
vexilli5  volitarent  super  capita  Turcorum. 

XVII.  Videntes*  autem6  aliae  acies  quod  vexillum  Boamundi  tam  honeste  esset  ante 
illos7  delatum,  illico  redierunt  retrorsum;  nostrique  unanimiter  invaserunt  Turcos,  qui 
omnes  stupefacti  arripuerunt  fugam.  Nostri  itaque  persecuti  sunt  illos  t  et  detruncaverunt, 
usque  ad  Pontem  Ferreum8.  Reversi  sunt  autem  Turci  festinanter  in  castrum  suum,  acce- 
peruntque  omnia  quae  ibi  reperire  potuerunt,  ac  totum  castrum  spolia verunt,  miseruntque 
ignem,  et  fugerunt.  Hermenii  et  Surani  sci entes  Turcos  omnino  perdidisse  bellum,  exie- 
runt,  et  excubaverunt  per  arta  loca,  et  occiderunt0  multos  ex  eis.  Superati  sunt  itaque, 
Deo  annuente,  in  illo  die  inimici  nostri.  Satis  vero  recuperaverunt 10  nostri  de  equis,  et  de 
aliis  multis  quae  erant  illis  valde  necessaria.  Et  centum  capita  mortuorum  detulerunt  ante 
portam  civitatis,  ubi  legati  Admirati llb  Babyloniae  castrametati  fuerant,  qui  mittebantur 
senioribus.  Illi  qui  remanserant  in  tentoriis  tota  die  praeliati  sunt  cum  illis  qui  erant  in 
civitate,  ante  très  portas  civitatis.  Factum  est  hoc  bellum  in  die  Martis  ante  caput  Jejunii, 
quinto  idus  Februariic,  régnante  Domino  Jesu  Christo1*,  qui  cum  Pâtre  et  Spiritu  Sancto 
vivit  et  régnât  Deus  per  immortalia  sœcula  saeculorum.  Amen. 

XVIII.  Reversi d  sunt  nostri,  Deo  agente,  triumphantes,  et  gaudentes  de  triumpho 
quem  in  die  illo  habuerunt  devictis  inimicis,  qui  sunt  per  omnia  superati;  semper  fu- 
gientes, hue  et  illuc  vagantes  et  errantes,  alii  in  Corrozanam,  alii  vero13  in  Sarracenorum 
introierunt  terram.  Videntes  autem  nostri  majores'  quod  maie  tractarent14  nos  inimici 
nostri  qui  erant  in  civitate,  die  ac  nocte  invigilantes  et  insidiantes  qua  parte  nos  lœdere 
possent,  congregati  in  unum  dixerunt  :  «  Priusquam  perdamus  gentem  nostram,  faciamus 
•  castrum  ad  Machumariam,  quae  est  ante  portam  urbis,  ubi  pons  est;  ibique  forsitan 
«  poterimus  nostros  constringere  inimicos.  »  Consenserunt  omnes,  et  laudaverunt  quod 
bonum  esset  ad  faciendum.  Cornes  de  Sancto  ^Egidio  primus  dixit  :  •  Estote  mihi  in  adju- 
«  torium  ad  faciendum  castrum ,  et  ego  muniam  et  servabo.  »  Respondit  Boamundus  :  •  Si 
«vos  vultis15,  ibo  vobiscum  ad  Portum  Sancti  Simeonis,  diligenter  conducere16  illos  qui 
«  illic  sunt  horoines,  ut  peragant  hoc17  opus  ;  alii  qui  sunt  remansuri  muniant  se  undique 
«  ad  defendenduro,  si  forte  inimici  nostri  et  Dei  exierint  de  civitate,  et  in  illo  loco  sint 

1  Om.  undique  b.  —  *  Rugiens,  et.  g.  —  3  Sic.  g.  —  4  Om.  fugientes  b.  —  5  Honorabilis  vexilli.  g.  — 
°Om.  autem  b.  —  7  Alios.  g.  —  8  Pontem  Farreum.  g.  sic  ubique.  —  9  Occiderunt  et  appréhenderont,  g.  — 
10  Vero  recuperati  sunt.  g.  —  11  Ammirati.  g.  —  12  Favente  Domino  nostro  Jesu  Christo.  g.  - —  13  Om.  vero  e. 
—  14  Tractarent  et  constringerent.  g.  —  15  Si  vos  vultis,  et  alii  seniores  laudant  g.  —  16  Concejlere.  b.  — 
17  Om.  hoc  e. 


*  Tudeb.  VI,  xi.  Vid.  p.  44. 
Afdhal  Emir  el  Djujusch,  qui  tune  Fatemidas  Kahirœ 
regebat.  (Cf.  Ibn  Khald.  De  expedit.  Franc,  p.  5a-53.) 


c  Id  est  ix"  die  menais  Februatii ,  A.  D.  1098.  (Cf.  Tu- 
deb. /.  c.  p.  45  et  not.  a.) 
d  Tudeb.  VII,  1.  Vid.  p.  45. 


«potes,  et  esto  in  adjutoriuiu  Dei  Sanctique  Sepulcri.  Vade  in 
•  pace.  Dominus  sit  tecum  ubique.  •  Fuit  itaque  ille  qui ,  Crucis 
signo  munitus ,  qualiter  leo  sitiens  sanguinem  pecudum ,  ita 
agebat  se  inter  agmina  Turcorum ,  tam  vehementer  instabat 
illis  ut  linguae  vexilli  volitarent  super  capita  Turcorum. 

Videntes  alia?  acies  quod  veiillum  Boamundi  honeste  se 
ageret,  illico  invaserunt  Turcos,  quos  fugam  ineuntes  perse- 
cuti  sumus  usque  ad  Pontem  Ferreum.  Heversi  autem  sunt  in 
castrum  suum  ac  spoliaverunt ,  miseruntque  ignem.  Hermenii 
et  Surani  scientes  eorum  fugam ,  eicubantes  per  alta  loca ,  oc- 
ciderunt multos  ei  eis.  Satis  vero  recuperati  sumus  de  equis 

III. 


et  de  aliis  rébus,  .c.  et  detulerunt  ante  portam  civitatis  capita 
mortuorum.  Illi  qui  remanserant  tota  die  pneliati  sunt  ante  très 
portas  civitatis.  Factum  est  hoc  bellum  .v.  idus  Februarii,  rég- 
nante Domino  nostro  Jesu  Christo. 

Nostri ,  cum  magno  tripudio ,  devictis  inimicis ,  et  congregati 
in  unum ,  dixerunt  :  •  Faciamus  castrum  ad  Machumariam  ante 
«  urbis  portam ,  et  ibi  poterimus  constringere  inimicos  nostros.  » 
Consenserunt  omnes.  Cornes  Sancti  jEgidii  dixit  :  c  Estote  mihi 
«  in  adjutorium ,  et  ego  muniam  et  servabo  castrum.  »  Respondit 
Boamundus  :  c  Si  vultis ,  ibo  vobiscum  [ad  portum]  Sancti  Si- 
1  meonis ,  conducere  homines ,  ut  faciant  hoc  opus.  •  Cornes  igi- 

18 


Digitized  by 


Google 


138  GESTA  FRANCORUM. 

A.  1098.  «  oranes  congregati  in  unum,  licet  ubi  nos  demonstraremus.  »  Factumque  est  ita1.  Cornes 
igitur  et  Boamundus  perrexerunt  ad  Sancti  Simeonis  Portum.  Nos  vero2  qui  remansimus, 
congregati  in  unum,  castrum  incipiebamus,  quum3  Turci  prœparaverunt  se  illico,  et  exie- 
runt  extra  civitatem  obviam  nobis  ad  pralium.  Sic  itaque  irruerunt  super  nos,  et  miserunt 
nostros  in  fugam,  occideruntque  pliures  ex  nostris,  unde  tristes  valde  fuimus. 

XIX.  Crastina*  autem  die,  videntes  Turci  quod  majores  nostri  deessent,  et  quod  prae- 
terita  die  ivissent  ad  portum4,  praeparaverunt  se,  et  exierunt6  obviam  illis  venientibus  e 
portu.  Tune  videntes  comitem  et  Boamundum  venientes,  et  conducentes  gentem  illam, 
inox  cœperunt  stridere  et  garrire,  ac  clamare  vehementissimo  clamore,  circumeingendo 
undique  nostros,  jaculando,  sagittando,  vulnerando,  et  crudeliter  detruncando.  Nam  tam 
acriter  invaserunt  nostros,  ut  illi  inirent  fugam  per  proximam  montanam,  et  ubi  via  eundi 
patebat,  qui  poluit  céleri  se  gressu  expedire,  evasitvivus;  qui  vero  fugere  nequivit,  mor- 
tem  suscepit.  Fuerunt6  in  illa  die  martyrizati  ex  nostris7  plusquam  mille,  qui,  ut  credi- 
mus,  ascenderunt,  et  candidati  stolam  martyrii  receperunt8. 

XX.  Itaque b  Boamundus  viam  quam  tenuerant  non  tenuit;  sed  celerius  cum  paucis 
militibus  ad  nos  venit,  qui  eramus  in  unum  congregati.  Tune  nos  accensi  occisione  nostro- 
rum,  Christi  nomine  invocato,  et  Sancti  Sepulcri  confidentes  itinere,  juncti  simul  veni- 
mus9  contra  eos  ad  bellum;  eosque  invasimus  uno  corde  et  animo.  Stabant  vero  inimici 
nostri  et  Dei  undique  jam  stupefacti  et  vehementer  perterriti,  putantes  nostros  se  de- 
vincere  et  occidere,  sicut  fecerant  gentem  comitis  et  Boamundi.  Sed  Deus  omnipotens  hoc 
illis  non  permisit.  Milites  igitur  veri  Dei,  undique  signo  Crucis  armati,  irruerunt  acriter 
super  illos  et  fortiter  invaserunt;  illi  autem  celeriter  fugerunt  per  médium  angusti  pontis 
ad  illorum  introitum.  Illi  qui  vivi  nequiverunt  transire  pontem,  prae  nimia  multitudine 
gentium  et  caballorum,  ibi  receperunt  sempiternum  interitum,  cum  Diabolo  et  angelis 
ejus10.  Nos  itaque  superavimus  illos,  impellentes  in  flumen  et  dejicientes.  Unda  vero  ra- 
pidi  fluminis  undique  videbatur  fluere  rubea  Turcorum  sanguine.  Et  si  forte  aliquis  eo- 
rum  voluisset  reptare  super  pontis  columnas,  aut  natando  ad  terram  moliretur  exire, 
vulneratus  est  a  nostris,  undique  stantibus  ripara  fluminis11.  Rumor  quoque  et  clamor 
nostrorum  et  illorum  resonabat  ad  cœlum.  Plu  vise  telorum  et  sagittarum  tegebant  polum 
et  claritatem  diei  ;  altae  voces  intus  et  extra  12.  Mulieres  Christian»  urbis  veniebant  ad 
mûri  fenestras,  spectantes  misera  fa  ta 15  Turcorum,  et  occulte  plaudebant  manibus,  sicut 
mos  erat  illarumu.  Hermenii  et  Surani,  jussu  majorum  Turcorum,  inviti  seu  spontanei, 
sagittas  jaciebant  foris  ad  nos.  Mortui  sunt,  etiam  in  anima  et  corpore,  duodecim  admi- 
ralii  de  Turcorum  agmine,  in  praelio  illo;  et  alii  prudentissimorum  et  fortiorum15  mili- 
tum,  qui  melius  civitatem  pugnando  defendebant,  numerus  quorum  fuit  mille  et  quingenti. 

1  Om.  ab  si  forte  inimici  nostri,  etc.  usque  ad  factamque  est  ita  e. —  2  Om.  vero  e. —  3  Dam.  g.  —  4  Por- 
tam.  g.  —  5  Ierunt.  g.  — -  6  Faeruntque.  g.  —  1  Ex  nostris  militibus  seu  peditibus.  g.  —  8  Qui  in  cœlum  lœtan- 
tes  ascendebant,  atque  candidati,  ferentes  stolam  recepti  martyrii,  glorificantes  et  magnificantes  Dominum  Deum 
nostrum  trinum  et  unum,  in  quo  féliciter  triumphabant  et  dicebant  concordabili  voce  :  ■  Quare  non  défendis  san- 
•  guinem  nostrum,  qui  hodie  pro  iuo  nomine  effusus  est?  »  g.  —  9  Pervenimus.  g.  —  10  Ibi  receperunt  sempiter- 
num interitum  et  reddiderunt  infelices  animas  Diabolo  et  Sathanœ  ministris.  G.  —  11  Stantibus  super  fluminis 
ripam.  g.  —  12  Om.  altœ  voces  intus  et  extra  b.  —  13  Facia.  e.  —  14  Om.  sicut  mos  erat  illarum  e.  —  15  For- 
tium.  e. 

"  Tudeb.  VII,  11.  Vid.  p.  46.  —  b  Idem,  VII,  m.  Vid.  p.  47. 


tur  et  Boamundus  perrexerunt.  Nos  igitur  [qui]  remansimus 
esstrum  iucipiebamus  ;  quod  videntes  Turci  irruerunt  super 
nos  et  occiderunt  plures  ex  nostris. 

Crastina  autem  die,  Turci  scientes  quod  piurimi  deessent, 
ieruut  obviam  illis  venientibus  e  portu.  Tune  videntes  comi- 
tem et  Boamundum  conducentes  istam  gentem ,  invaserunt 
illos  tam  acriter  ut  nostri  inireut  fugam.  Fueruntque  in  illa 
die  martyrizati  ex  nostris  plusquam  mille. 


Itaque  Boamundus  fugiens  cum  paucis  militibus  ad  dos  venit. 
Tune  nos  ira  permoti ,  juncti  simul  contra  eos ,  inimus  bellum  : 
qui  protinus  fugerunt  per  médium  angusti  pontis  ad  illorum 
introitum.  Nos  itaque  superavimus  illos,  impellentes  in  Ou  mine 
et  occideotes.  Mulieres  Chriitianae  veniebant  ad  mûri  fenestras 
et  occulte  plaudebant  manibus.  Mortui  sunt  etiam  .xn.  admi- 
rai ii  de  Turcorum  agmine  et  fortiorum  miiitum  mille  quingenti. 
Alii  qui  remanserant  non  audebant  exire  nec  clamare  adver- 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


139 


Alii  qui  remanserant  vivi,  jam  a  m  pli  us  non  audebant  clamitare  vei  garrire,  die  neque  a.  1098. 
nocte\  sicut  ante  solebant.  Omnes  itaque  vel  illos  superavit  nox,  noxque  divisit*  utros- 
que  in  prœliando,  jaculando,  spiculando,  sagittando.  Sic  superati  sunt  inimici  nostri,  Dei 
virtute  et  Sancti  Sepulcri;  et  ulterius  non  valuerunt  talem  virtutem  habere,  neque  in 
voce,  neque  in  opère  sicuti  prius.  Nos  itaque  valde  fuimus  refecti  in  illa  die3  multis 
rébus  quae  satis  erant  nobis  necessariae    et  de  equis4. 

XXI.  Crastina  b  vero  diet  summo  diluculo,  exierunt  alii  Turci  de  civitate,  et  collegerunt 
omnia  cadavera  fetentia  Turcorum  mortuorum ,  quae  reperire  potuerunt  super  ripam  flu- 
minis,  exceptis  illis  quae  in  alveo  latebant  ejusdem  fluminis;  et  sepelierunt  ad  Machu- 
mariam,  quae  est  ultra  ponte  ni,  ante  portam  urbis,  si  m  nique  illis  consepelierunt  pallia, 
bisanteos  aureos,  arcus,  sagittas  et  alia  plurima  instrumenta,  quae  nominare  nequimus. 
Audientes  itaque  nostri  quod  humassent  mortuos  suos  Turci,  omnes  sese  praeparaverunt 
et  venerunt  festinantes  ad  diabolicum  atrium,  et  jusserunt  desepeliri,  et  frangi  tumbas 
eorum,  et  trahi  eos  extra  sepulcra.  Et  ejecerunt  omnia  cadavera  eorum  in  quamdam  fo- 
veaiïi,  et  deportaverunt  caesa  capita  ad  tentoria  nostra,  quatinus  perfecte  sciretur  numerus 
eorum;  excepto  quod  oneraverant  quatuor  equos  nuntiis  Admiralii-Babyloniae  et  miserant 
ad  mare5.  Quod  videntes  Turci  doluerunt  nimis,  fueruntque  tristes  usque  ad  necem. 
Nam  quotidie  dolentes,  nihil  aliud  agebant  nisi  flere  et  ululare.  Tertia  vero  die  cœpimus 
simul  juncti,  cum  gaudio  magno,  aedificare  castrum  supra  dictiun,  de  lapidibus  scilicet 
quos  abstraximus  de  tumulis  Turcorum.  Facto c  igitur  castro*,  mox  cœpimus  ex  omni  parte 
coangustare  inimicos  nostros,  quorum  superbia  ad  nihilum  jam  erat  redacta.  Nos  autem 
secure  ambulabamus  hue  et  illuc,  ad  portam  et  ad  montanas,  laudantes  et  glorificantes 
Dominum  Deum  nostrum,  cui  est  honor  et  gloria  per  omnia  saecula  saeculorum.  Amend. 

XXII.  Jamjamque7*  omnes  sémite  pene  prohibite  et  incisae  undique  erant  Turcis,  nisi 
ex  illa  parte  fluminis  ubi  erat  castrum  et  quod  dam  monastertum.  Quod  castrum  si  fuisset 
a  nobis  perfecte  munitum,  jam  nullus  eorum  auderet  extra  civitatis  portam  exire.  Conci- 
liaverunt  se  denique  nostri  et  una  voce  concorditer  dixerunt  :  «  Eligamus  unum  ex  nobis, 
«  qui  robuste  teneat  illud  castrum,  et  nostris  inimicis  prohibeat  montanas  et  planas,  et 
«  introitum,  et  exitum8.  »  Tancredus  igitur  primus  protulit  se  ante  alios,  dicens  :  «  Si  scirem 
«  quid  proficui  mihi  attingere 9,  ego  sedule  cum  meis  solummodo  hominibus  corrobo- 
«  rarero  castrum;  et  viam  per  quam  inimici  nostri  soient  frequentius  saevire,  viriliter  de- 
«  vetabo  illis.  »  Qui  continuo  spoponderunt  ci  quater  centum  marcas  argenti.  Non  adquievit 
Tancredus10,  tamen  perrexit  cum  suis  honestissimis  militibus  ac  servientibus,  et  extemplo 
abstulit  undique  vias  Turcis11,  ita  ut  nulli  auderent  ex  eis,  jam  timoré  ejus  perterriti,  extra 
urbis  portam  exire,  neque  propter  herbam,  neque  propter  ligna,  neque  propter  ulla  ne- 
cessaria. 

1  Garrire  in  die  sive  in  nocte.  g.  —  2  Omnes  itaque  nos  et  illos  solummodo  superavit  nox,  noxque  divisit  g. 
—  3  Die  de  illorum  equis  et  de  aliis.  g.  —  4  Om.  et  de  equis  g.  —  5  Eorum  numéros;  excepto  quod  onerave- 
rant quatuor  equos  qui  f aérant  ad  mare  nuntiis  Amiralii  de  Babylone  delata.  g.  —  6  Peracto  itaque  Castro,  g.  — 
7  Jamjam.  g.  — *Et  plana  et  introitum  urbis  ac  exitum.  Plures  vero  ex  illis  prohibentes  se  illud  hospilari,  nisi 
forte  fuissent  multi  in  unum.  g.  —  9  Attigerit.  g.  —  10  Tancredus,  quanquam  solus  erat.  g.  — 11  Undique  viam 
et  semitam  Turcis.  g. 


*  De  clade  illa  Turcorum ,  cf.  Tudeb.  /.  c. 
b  Tudeb.  VII,  iv.  Vid.  p.  49. 
c  Idem,  VII,  v,/.c. 


d  Tudebovis  posi  verba  sœculorum.  Amen  inserit  thema 
octavum ,  quod  ibi  omittit  noster. 
•  Tudeb.  IX,  1.  Vid.  p.  53. 


9um  no».  Sic  superati  sunt  inimici  nostri ,  virtute  Dei  et  Sancti 
Sepulcri.  Nos  vero  in  illa  die  ditati  sumus  in  multis  rébus. 

Crastina  vero  die ,  et  collegerunt  corpora  mortuorum  et  se- 
pelierunt ad  Machumariam.  Consepelierunt  cum  eis  aurum  et 
argentum ,  arma  et  plurima  ornamenta.  Quod  audientes  nostri , 
jusserunt  ex  trahi  eos  de  sepulcris  et  ejici  in  unam  foveam.  Ca- 
pita autem  eorum  ad  tentoria  nostra  deportavimus ,  ut  eorum 


sciretur  numerus.  Hoc  videntes  Turci  nimis  doluerunt.  Tertia 
vero  die  sedificavimus  castrum ,  et  cœpimus  angustare  inimicos 
nostros  undique,  secure  ambulantes  hue  et  illuc. 

Jamjam  sémite  undique  prohibite  erant  a  Turcis,  nisi 
ex  illa  parte  fluminis  ubi  erat  castrum.  Qui  eli génies  Tan- 
credum  ad  ejus  defensionem,  spoponderunt  pro  ejus  tuitione 
quater  centum  marcas  argenti.  Perrexit  igitur  Tancredus,  et 

18. 


Digitized  by 


Google 


140 


GESTA  FRANCORUM. 


1098.  XXIII.  Remansit*  vero  ibi  Tancredus  cum  suis^  cœpitque  vehementer  ubique  coan- 
gustare  civitatem*  Ipsa  quoque  die,  veniebat  maxima  pars  Hermeniorum  et  Suranorum 
secure  de  montants ,  qui  ferebant  alimenta  Turcis  in  adjutorium  civitatis.  Quibus  advenit 
obviam  Tancredus,  et  apprehendit  eos  et  omnia  quœ  deferebant,  videlicet  frumentum, 
vinum,  hordeum,  oleum,  et  alia  hujusmodu  Sic  itaque  robuste  et  prospère  deduoebat  se 
Tancredus,  jamque  habebat  prohibitàs  et  incisas  omnes  1  semitas  Turcis,  donec  Antiochia 
esset  capta.  Omnia  quae  egimus  ahtequam  urbs  esset  capta  enarrare  nequeo,  quia  nemo 
est  in  his  partibus,  sive  clericus  sive  lai  eus,  qui  omnino  possit  vel  scribere  vel  narrare  sicut 
res  gesta  est.  Tamen  aliquantulum  dicam. 

XXIV.  Eratb  quidam  admiratus2  de  génère  Turcorum  cui  nomen  Pyrrus3,  qui  raaxi- 
mam  amicitiam  receperat  cum  Boamundo.  Hune  etenim4  sœpe  Boamundus  pulsabat 
nuntiis  adinvicem  missis,  quo  eum  infra  in5  civitatem  amicissime  reciperet,  eique  Chris*- 
tianitatem  liberius  promittebat*  et  eum  se  divitem  facturum  cum  multo  honore  mandabat. 
Consens!  t  ille  dictis  et  promissionibus,  dicens  :  «  Trefc  turf  es  custodio,  eique  libenter  pro- 
«mitto  quod,  in  quacumque6  hora  voluerit,  in  eafc  eum  recoiligam.  »  Erat  itaque  Boa-* 
mundus  jam  securus  de  introitu  civitatis;  et  gavisus,  serenaque  mente,  et7  placido  vultu, 
venit  ad  omnes  seniores,  eisque  jocunda  verba  intulit,  dicens  :  «  Viri  prudentissimi  milites, 
«videte  quomodo  nos8  omnes  in  nimia  paupertate  et  miseria  sumus,  majores  sive  mi- 
«  nores;  et  ignoramus  penitus  qua  parte  melius  succédât  nobis.  Igitur  si  vobis  bonum  et 
«  honestum  videtur,  eligat  se  ante  alios  unus  ex  nobis,  et9  si  aliquo  modo,  vel  ingenio, 
«  civitatem  acquirere,  vel  ingeniare  potuerit,  per  se  et10  per  alios,  concordi  voce  urbem 
«  concedamus11.  »  Qui  omnino  prohibuerunt  et  denegaverunt,  dicéntes  :  «Nemini  dimit- 
<  tetur  haec  civitas,  sed  omnes  aequaliter  habebimus  eam;  sicut  aequalem  habuimus  labo- 
«  rem,  sic  inde  aequalem  habeamus  honorem.  ■  Itaque  Boamundus, auditis  his  verbis ,  paulo- 
rainuS  subridens,  protinus  recessit.  Non  multo  post  audivimus  nuntios  de  exercitu  hostium 
nostrorum,  Turcorum,  Publicanorum,  Azimitarum12  et  aliarum  plurimarum  nationum 
gentilium,  quas  numerare  neque  nominare  nesoio.  Statiroque  adunaverunt  se  omnes  ma- 
jores nostri  simul,  tenueruntque  concilium  dicentes  :  «  Quoniam  si  Boamundus  potuerit 
«  adquirere  civitatem,  aut  per  se  aut  per  alios,  nos  una  Hbenti  corde  ultro  ei  donamus,  eo 
«  tenore  ut,  si  imperator  venerit  nobis  in  adjutorium,  et  omnem  conventionem,  sicut  pro- 
duisit nobis  et  juravit,  attendere  voluerit,  nos  ei  eam  jure  reddemus.  Sin  autem,  Boa- 
«  mundus  eam  in  suam  habeat  potestatem.  » 

XXV.  Moxc  itaque  Boamundus  cœpit  humiliter  amicum  suum15  quotidiana  deprecari 
petitione,  promittendo  humillima,  maxima,  et  dulcia,  in  hune  modum  :  «  Ecce  vere  modo 
«tempus  habemus  idoneum,  in  quo  possumus  operari  quicquid  boni  volumus;  ergo 
«  adjuvet  me  nunc  amicus  meus  Pyrrus.  »  Qui  satis  gavisus  de  nuntio,  ait  se  illum  adju- 
vare  omnino  sicut  agere  deberet.  Nocte  itaque  veniente  proxima,  misit  filium  suum  caute14 

1  Om.  omnes  b.  —  2  Ammiratus.  g.  —  3  Pirus.  g.  —  4  Om.  etenim  g.  —  5  Om.  in  g.  —  6  Libentèr  ipsas 
promitto,  et  quacumque.  g.  —  7  Om.  et  g.  — >  8  Om.  nos  g.  —  9  Ut.  g.  —  10  Vel.  g.  —  11  Voce  ei  urbem  dono 
concedamus.  g.  —  12  Publicanorum,  Angulanorum,  Anititarum.  g.  —  13  Amicorum  suorum.  g.  —  14  Misit 
caute  filium  suum  pignus.  g. 

•  Tudeb.  IX,  11.  Vid.  p.  53.  —  b  Idem,  IX,  m.  Vid.  p.  54.  —  c  Idem,  IX,  iv.  Vid.  p.  55. 


abstulit  eis  undique  vias,  ut  non  auderent  exire  extra  portam 
urbis. 

Ipsa  quoque  die  veniebat  maxima  pars  Hermeniorum  et  Su- 
ranorum, déférentes  alimenta  Turcis.  Quibus  obviam  se  immi- 
sit  Tancredus,  fct  omnia  abstulit.  Sic  prospère  agebat  se  Tan- 
credus in  omnibus,  donec  capta  esset  civitas* 

Erat  quidam  admiratus  nomine  Pirrus,  qui  habebat  amici- 
tiam Boamundo.  Hune  Boamundus  pulsabat  nuntiis,  ut  eum 
reciperet  in  civitatem.  Gonsensit  ille  dictis  et  promissionibus, 
dicens  :  ■  Très  turres  custodio  ;  ipsas  ei  promitto  quando  voiue- 
«  rit.  >  Erat  ita  Boamundus  securus  de  introitu  civitatis ,  et  ga- 


visus al  loquitur  omnes  :  «Si  vobis  videtur,  eligitc  unum  ducem 
cqui  capiat  urbem  et  concordi  voce  ei  urbem  concedamus.  • 
Qui  prohibuerunt  hoc  fieri  et  responderunt  se  aequaliter  velle 
honorem  illum  omnes.  His  auditis,  Boamundus  recessit.  Non 
multo  post  audivimus  nostros  venire  super  nos  inimicos)  et 
congregati  nos  in  unum  concessimus  Boamundo  civitatem ,  si 
ipse  posset  eam  acquirere ,  eo  tenore  ut ,  si  imperator  veniret  in 
auxilium  nobis,  sicut  promisit ,  nos  ei  reddere  civitatem  debere ; 
sin  autem ,  Boamundus  eam  haberet. 

Mox  Boamundus  cœpit  deprecari  amicum  suum  ut  illi  adju- 
varet;  qui  ait  se  illum  libenter  velle  adjuvare.  Qui  misit  filium 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


141 


PytTus  Boamundo,  ut  securior  fieret  de  introitu  urbis.  Misit  quoque  ei  verba  in  hune  A.  1098. 
modum  :  Ut  in  crastinum  omnetn  Francorum  gentem  summoveri  et  quasi  Sarracenorum 
terram  deprœdari  vadat,  dissimulet,  ac1  deinde  celeriter  revertatur  per  dextram  mon- 
ta na  m.  «Ego  vero,  ait,  ero  intentione  erecta  praestolans  illa  agmina,  eaque  recipiam  in 
«  turres  quas  in  mea  habeo  potestate  ac  custodia.  *  Dein  Boamundus  juseit  celer iter  ad  se 
vocari  quemdant  servientem  suum,  videliœt  Malam  Coronam,  eique  praecepit  ut  quasi 
pr£CO  commoneret  Francorum  maximam  gentem,  quatinus  fideliter  praepararet  se  in  Sar- 
racenorum ituram2  terram.  Factumque  est  ita. 

XXVI.  Credidit*  itaque  Boamundus  hoc  consilium  duci  Godefrido  et  Flandrensi  co- 
miti.  Comiti  quoque  de  Sancto  jEgidio  atque  Podiensi  episcopo,  dicens:  «Quia  favente 
«Dei  gratia,  hac  nocte  tradetur  nobis  Antiocbia.  »  Ordinata  sunt  denique  haec  omnia; 
milites  tenuerunt  planam3,  et  pedites  montanam.  Tota  nocte  ambulaverunt  et  equitaverunt 
usque  prope  aUroram,  ac  deinceps  cœperunt  appropinquare  ad  turres  quas  ille  pervigil 

•  custodiebat.  Confestim  descendit4  Boamundus;  et  praecepit  omnibus,  dicens  :  «  lté  securo 
«  animo,  et  felici  concordia,  et  ascendite  per  scalam5  in  Antiocbiam,  quam  statim  habe- 
«  bimus,  si  Deo  placet,  in  nostra  custodia0.  »  Venerunt  illi  usque  ad  scalam  quae  jam  erat 
erecta  et  fortiter  ligata  ad  civitatis  mœnia 7,  et  ascenderunt  per  illam  homines  fere  sexa- 
ginta  ex  nostris,  ac  divisi  sunt  per  turres  quas  ille  custodiebat 8.  Videns  hoc  Pyrrus  quod 
tam  pauci  ascendissent  ex  nostris,  cœpit  pavere,  timens  sibi  et  nostris,  ne  in  manus  Tur- 
corum  inciderent,  dixitque9  2  *  Micro  Ftancos  eckomeh  (hoc  est  :  PaUcos  Francos  habe- 
t  mus).  Ubi  est  acerrimus  Boamundus?  ubi  est  ille  invictus10?  »  Intérim  descendit  quidam 
serviend  Longobardus  deorsum,  et  cucurrit  quantocius  ad  Boamundum,  dicens  :  «  Quid 
«  hic  agis11,  vir  prudens?  Quamobrem  hue  venisti?  Ecce  nos  jam  très12  turres  habemus.  » 
Motus  est  ille  cum  aliis ,  et  omnes  gaudentes  pervenerunt  ad  scalam. 

XXVII.  Videntes0  itaque  illi  qui  jam13  erant  in  turribus,  cœperunt  jocunda  voce  cla- 
mare  :  Deus  vn/<u.'Nos  Veto  idem  clamabamus.  Nunc  cœperunt  illico  mirabiliter  ascendere; 
ascenderunt  tamen,  et  cucurrerunt  festinanter  in  alias  turrefc*  Quos  illic  inveniebant  morti 
tradebant15;  fratrem  quoque  Pyfri  occiderunt.  Interea  forte  rupta  est  scala,  per  quam 
noster  erat  ascensus,  tmde  inter  nos  orta  est  immensa  angustia  et  Iristitia.  Quanquam 
autem  scala  fuisset  fracta,  tamen  quaedam  porta  erat  juxta  nos  clausa  in  sinistra  parte, 
quae  quibusdam  manebat  incognita  ;  nox  namque  erat ,  sed  tamen  palpando  et  inquirendo 
invenimus  eam,  omnesque  cucurrimus  ad  illam,  et,  ipsa  fracta,  intravimus  per  illam.  Tune 
innumerabilis  fragor  mirabiliter  resonabat  per  totam  urbem.  Non  adquievit  Boamundus 
his,  sed  illico  imperavit  honorabile  Vexillum  deferri  sursum,  coram  castello16,  in  quodam 
monte;  omnes  vero  pariter  stridebant  in  civitate.  Summo  âutem  diluculo,  audientes  illi 

1  Francorum  gentem  prœconiare  atque  summovere  faciat,  quod  in  Sarracenorum  terram  deprœdare  vadat  dissi- 
mulant, ac,  g.  —  2  Itura.  g.  —  3  Plana,  g.  —  4  Vigil  custodiebat  Confestim  ascendiL  g.  —  5  Per  scalas.  g. 
—  6  In  vestra  custodia.  g.  —  7  Ad  civitatis  merulas.  g.  —  8  Ille  observabat.  G.  —  9  Om.  que  G.  —  10  Ille  miles 
invictus  ?  g.  —  11  Stas.  g.  —  12  Om.  1res  e.  — 13  Itaque  quia  jam.  e.  —  14  De  us  le  volt.  g.  —  15  Illic  inveniebant, 
mortalem  eis  continuo  dabant  sententiam.  g.  —  lft  Cateslo.  e. 

'  Tudeb.  IX,  v.  Vid.  p.  56.  — b  Hœc  verba  graeca  sunt.  Cf.  Tudeb.  p.  57  et  not.  b.  —  c  Tudeb.  IX,  vi.  Vid.  p.  57. 


suum,  dicens  debere  submonere  Francorum  gentem  ut  eat 
depredari  terram  Sarracenorum  simulando ac  cito  revertatur 
per  dextram  montanam.  Et  ego  recipiam,  iuqutt,  eos  in  tur* 
«  res  meas  per  tioctem*  »  Deinde  commonuit  omnes  ut  ireot  in 
terram  Sarracenorum  et  cito  redirent* 

Credidit  itatjue  Boamundus  toc  Godefrido  et  Flandrensi 
comiti,  et  comiti  de  Sancto  iEgidio,  et  Podiensi  episcopo,  di- 
6énU  :  *  Quia  hac  noctè  tradetur  nobis  Antiochia.  •  Ordinata 
strat  omnia,  ét  deambulaverunt  totam  noctem  usque  àd 
aurbràiri,  et  deinde  venimus  ad  turres  quas  ille  custodie- 
bat. Venimus  omnes  usque  âd  scalam  qua;  erat  erecta  ad 


mœnia  civitatis,  et  ascenderunt  ex  nostris  sexaginta  homines; 
divisi  sunt  per  turres.  Videns  Pirrus  quod  tam  pauci  essent, 
cœpit  pavere  et  diiit  :  i Micro  Francoê  tchome  (hoc  est  t  Paueos 
«Francos  habemus).!  Intérim  descendit  quidam1  ad  Boamun- 
dum .dicens  :  «Quid  hic  agis?  Ecee  jam  très  turres  habemus.  • 
Motus  ille  cum  aliis  ascenderunt  in  alias  turres,  et  mortui  ca- 
debant  omnes ,  et  fratrem  Pirri  occiderunt.  Intèrea  rupta  est 
scala;  sed  iri  sinistra  parte  érat  porta  per  quam  intravimus. 
Tune  fragor  et  tumul tus  per  urbem  surrexit.  Igitur  Boamundus 
imperavit  deferri  vexillum  in  monte*  Summo  autem  diluculo, 
exierunt  nostri ,  et  venerunt  omnes  per  portas  civitatis  »  et  intra- 


Digitized  by 


Google 


142  G  ESTA  FRANCORUM. 

098:  qui  foris  erant  in  tentoriis  veheraentissimum  rumorem  strepere  per  civitateai,  exierunt 
festinantes,  et  viderunt  vexillum  Boamundi  sursum  in  monte;  celerique  cursu  properantes, 
venerunt  omnes,  et  per  portas  intraverunt  in  urbem,  et  interfecerunt  Turcos  et  Sarracenos 
quos  ibi  repéreront,  extra  illos  qui  fugerant  sursum  in  castrum.  Alii  vero  Turcorum  per 
portas  exierunt,  et  fugientes  vivi  évaseront.  Cassianus  vero",  dominus  illorum,  timens  valde 
gentem  Francorom,  dédit  se  omnimodo1  fugae,  cum  aliis  multis  qui  erant  cum  eo,  et  fu- 
giendo  pervenit  in  Tancredi  terram  non  longe  a  civitate.  Fatigati  vero  erant  equi  eorum, 
miseruntque  se  in  quoddam  casale  et  mersi  sunt  in  unam  domum.  Cognoverunt  ergo  eum 
illius  montanae  habitatores,  scilicet  Surani  et  Hermenii,  et  confestim  appréhenderont 
eum,  truncaverontque  caput  illius,  et  tulerunt  ante  Boamundi  praesentiam,  ut  inde  me- 
rerentur  libertatem  accipere.  Balteum  quoque  ejus  et  vaginam  appretiaverunt  sexaginta 
bisanteis.  Haec  omnia  gesta  sunt2  intrante  mense  Junio,  quinta  feria,  tertia  nonas  Juniib. 
Omnes  namque  plateae  civitatis  jam  undique  erant  plenae  cadaveribus  mortuorom ,  ita  ut 
nemo  posset3  ibi  esse,  prae  nimiis  fetoribus  :  nullus  vero  poterat  ire  per  semitam  civitatis, 
nisi  super  cadavera  mortuorom 4. 

XXVIII.  Curbaram50,  princeps  militiae  soldani  Persiae,  dum  adhuc  esset  Corrozanam, 
quotiens  Cassianus  admiralius  Antiochiae  legationem  ei  misit,  quo  sibi  succurreret  in  tem- 
pore  opportimo,  quoniam  gens  fortissima  Francorom  eum  impeditum  graviter  obsidebat 
in  Antiochia;  et,  si  adjutorium  ei  impenderet,  urbem  Antiocbenam  illi  traderet,  aut  eum 
maximo  munere  ditaret  :  quumqile  jam  habuisset  maximum  exercitum  Turcorum,  ex  longo 
collectum  tempore,  et  licentiam  occidendi  Christianos  accepisset  a  Calipha,  illorum  Aposto- 
lico ,  illico  inchoavit  iter  longae  viae  Antiochiae.  Hierosolymitanus  admiralius  in  adjutorium 
cum  suo  exercitu  venit;  Rex  Damasci  illuc  venit  cum  maxima  gente.  Idem  vero  Curbaram 
congregavit  innumeras  gentes  paganorum,  videlicet Turcos,  Arabes,  Sarracenos,  Publicanos, 
Azimitas,  Curtos,  Persas,  Agulanos,  et  alias  multas  gentes  innumerabiles.  Et  Agulani  fuerunt 
numéro  tria  millia,  qui  neque  lanceas,  neque  sagittas,  neque  ulla  arma  timebant,  quia 
omnes  erant  undique  cooperti  ferro,  et  equi  eorum;  ipsique  nolebant  in  bellum  ferre 
arma  nisi  solummodo  gladios.  Isti  omnes  venerunt  in  obsidionem  Antiochiae,  ad  disper- 
gendum  Francorum  collegium.  Et  quum  appropinquassent  urbi,  venit  obviam  illis  Sensa- 
dolus,  filius  Cassiani  admiralii  Antiochiae;  et  continuo  cucurrit  ad  Curbaram,  lacryma- 
biliter  rogans  eum  et6  dicens  :  «  Invictissime  princeps,  te  supplex  precor,  quatinus  modo 
«  mihi  succurras;  quoniam  Franci  undique  obstdent  me  in  Antiocheno  oppido,  urbemque 
«  tenent  in  suo  imperio,  nosque  alienare  a  regione  Romana  sive  Syriaca,  aut  et  Corro- 
«zana7,  cupiunt.  Omnia  patravere  quae  volueront;  patrem  meum  occiderunt;  nihil  aliud 
«  superest,  nisi  ut  me  et  te,  et  omnes  alios  ex  génère  nostro  interficiant.  Ego  namque  jam 
«  dudum  tuum  exspecto  auxilium ,  ut  mihi  succurras  in  hoc  periculo.  »  Cui  ait  ille  :  «  Si  vis 
«  ut  ex  toto  corde  in  tuo  sim  proficuo,  tibique  fideliter  in  hoc  succurram  periculo,  illud 
oppidum  in  meam  trades  manum,  et  tum  videbis  qualiter  in  tuo  ero  proficuo;  idque 

1  Omnino.  g.  —  2  Sunt  tertia  die.  g.  —  3  Posset  su/ferre,  g.  —  4  Turcorum.  g.  —  5  Curbaram  autem.  g. 
—  6  Ora.  et  g.  —  7  Regione  Romaniœ  sive  Cyriœ,  adhuc  autem  et  Corrozani.  g. 

'  Tudeb.  IX,  vu.  Vid.  p.  58.  —  b  Id  est  die  Jovis  et  ni*  mensis  Junii,  A.  D.  1098.  —  c  Tudeb.  X,  1.  Vid.  p.  59. 


verunt  in  urbem ,  et  interfecerunt  quos  reperirepotuerunt,  eitra 
illos  qui  fugiebant  in  castrum.  Alii  vero  evaserunt,  et  Cassianus, 
dominus  illorum,  cum  aliis  multis  fugiens,  pervenit  in  Tancredi 
terram.  Fatigati  vero  equi  eorum  fugeruot  in  unam  domum. 
Cognoscentes  hoc  Hermenii ,  appréhenderont  eum ,  et  truncave- 
runt  caput  ejus,  et  tulerunt  ad  Boamundum.  Balteum  quoque 
et  ejus  vaginam  appretiaverunt  viginti  bisanteis.  Hase  omnia 
gesta  sunt  tertio  nonas  JuKi,  et  sic  tradita  est  nobis  civitas. 
Curbaram ,  princeps  militiae  soldani  Persias,  venit  in  adjuto- 


rium Cassiani  ad  Àntiochiam.  Hierosolymitanus  admiralius  et 
rex  Damasci  venit  ibi ,  et  Curbaram  congregavit  multas  gentes 
et  Angulanos  tria  millia,  qui  non  timebant  arma,  quia  cooperti 
erant  ferro  et  equi  eorum.  Tantummodo  ferebant  gladios  in 
bello.  Quum  venissent  urbi,  venit  Consodolus  (sic),  filius  Cas- 
siani admiralii  Antiochiae,  ad  Curbaram,  dicens:  c  Precor  ut 
«  mihi  succurras ,  quatinus  Franci  obsident  me  in  Antiocheno 
«  oppido ,  urbemque  tenent.  »  Cui  ait  ille  :  •  Si  vis  ut  tibi  suceur- 
iram,  trade  mi  illud  oppidum,  idque  faciam  custodire.  »  Ait 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS.  143 

•  faciam  custodire  meis  horoinibus1.  »  Ait  illi  Seosadolus  :  «  Si  potes  omnes  Francos  occi- 
«  dere,  mihique  capita  eoruru  tradere,  dabo  tibi  oppidum;  tibique  faciam  hominium  et  in 
«  tua  fidelitate  custodiam  illud  oppidum.  »  Cui  Curbaram  :  «  Non  ita,  inquit,  erit,  sed  conti- 
«  nuo  in  meam  manum  committe  castrum.  »  Tamen  volens  nolensque  commisit  illi 3  castrum. 

XXIX.  Tertia"  vero  die  postquam  intravimua9,  eorura  prœcursores  ante  civitatem4 
prœcurrerunt;  exercitus  autem  illorum  ad  Pontem  Ferreum5  castrametatus  est,  et  ex- 
pugnaverunt  turrim  ,  et  occiderunt  omnes  quos  illic  invenerunt  ,  et  nemo  evasit  nisi  domi- 
nus  illorum,  quem  invenimus  iigatum  in  vincuiis  ferreis,  facto  majore  bello.  Crastina  vero 
die,  moto  exercitu  paganorum,  appropinquaverunt  urbi,  et  castrametati  sunt  inter  duo 
flumina,  steterunt  que  ibi  per  duos  dies.  Recepto  itaque  castro,  Curbaram  convocavit  unum 
admiralium  ex  suis,  quem  sciebat  veracem,  mitem,  et  pacificum,  et  ait  illi  :  *  Volo  ut 
«  intres  in  fidelitatem  meam  custodire Tioc  castrum,  quoniam  ex  longissimo  tempore  scio 
«te  fidelissimum,  ideoque  precor  te  ut  summa  cauteia  hoc  serves  oppidum6.  »  Cui  ait 
admiralius  :  «  Tibi  unquam  nollem  de  tali  officio  obedire;  sed  hoc  faciam  eo7  tenore  ut, 
«  ai  Franci  ejecerint  vos  de  mortali  praelio,  et  vicerint,  eis  continuo  tradam  hoc  castrum.  » 
Dixitque  illi  Curbaram  :  «Tarn  honestum  et  prudentcm  te  cognosco,  ut  omne  quicquid 
«  boni  vis  agere,  ego  consentiam.  » 

XXX.  Reversusb  est  itaque  Curbaram  ad  suum  exercitum,  et  protinus  Turci8,  delu- 
dentes  Francorum  collegium ,  detulerunt  ante  conspectum  Curbaram  unum 9  vilissimum 
ensem  rubigine  tectum,  et  de  terri  m  um  arcum  ligne  um,  et  lanceam  uimis  inutilem,  quœ 
abstulerant  nuper  pauperibus  peregrinis,  dixeruntque  :  «  Ecce  arma  quœ  attulerunt  Franci 
«  obviam  nobis  ad  pugnam.  »  Tune  Curbaram  cœpit  subridere  palam,  dicens  omnibus10  : 
«  Hœc  sunt  arma  bellica  et  nitida  quœ  attulerunt  super  nos  Christiani  in  Asiam,  quibus 
■  putant  nos  et  confidunt  expellere  ultra  confinia  Corrozanœ,  et  omnia11  nostra  ultra  Ama- 
«zonia  flumina,  qui  propulerunt  omnes  parentes  nostros  a  Romania  et  Antiochia  urbe 
«  regia,  quœ  est  honorabile  caput  totius  Syriœ.  *  Mox  convocavit  suum12  notariumc,  et  ait  : 
«Scribe  cito  plures  chartas,  quœ  in  Corrozana19  sint  legendœ,  videlicet  :  Caliphœ  nostro 
«  Apostolico,  ac  nostro  régi  domino  Soldano,  milili  fortissimo,  al  que  omnibus  pradentissimis  mi- 

•  litibas  Corrozanœ,  salas  et  immensus  honor.  Satis  sint  lœti  et  gavisi  jocanda  concordia,  et  sa- 
«  tisfaciant  ventribus,  imperent  et  sermocinent  per  universam  regionem  illam,  at  omniuo  dent  sese 
«  ad  petulantiam,  ad1*  luxariam,  maltosqae  jilios  pat  rare  congaudeant,  qui  contra  Christianos  for- 
«  titer  pagnare  prœvaleant,  et  libenter  sascipiant  kœc  tria  arma,  quœ  olim  abstulimus  a  Fran- 
«  coram  tarma,  et  discant  modo  quœ  arma  attulerit  saper  nos  gens  Francigenalb.  Adhuc  quoqae 

1  Custodire  meos  homines.  g.  —  2  Tandem  volens  nolensque  ei  commisit  g.  —  3  Intravimus  civitatem.  g.  — 
4  Urbem.  g.  —  5  Ante  Pontem  Farreum.  g.  —  0  Serves  oppidum;  adhuc  namque  quod  scio  te  in  opère  pruden- 
tissimum,  nullam  magis  veracem  et  fortissimum  hic  modo  reperire  possum.  g.  —  7  Tibi  unquam  de  tali  nollem 
obedire  officio,  sed  priusquam  me  tuo  arguas  stimulo,  hoc  faciam  Mo.  g.  —  8  Oin.  Turci  h.  — -  0  Quemdam.  g. 

—  10  Omnibus  qui  in  Mo  aderanl  collegio.  g.  —  11  Corrozaniœ  et  delere  nomina.  g.  —  12  Suum  fidelem.  g. 

—  13  Corrozania.  g.  sic  et  infra. — 14  Et.  g.  — 15  Saper  nos  gens  Francigena,  qualiter  optima  et  perfecla  sunt. 
Heu,  certate  contra  nostra  arma,  quœ  bis  aut  ter,  sive  quater  sunt  colorata  aut  purgata,  seu  argentum  aut  aurum 
purissimum.  g. 

•  Tudeb.  X,  u.  Vid.  p.  6o.  —  b  Idem,  X,  m.  Vid.  p.  6i.  —  e  Idem,  X,  iv.  Vid.  p.  6a. 


A.  iQg&. 


illi  Sensadofus:  tSi  mihi  capita  Francorum  dederis,  oppidum 
*  tibi  tradam ,  et  hominium  faciam.  ■  Cui  Curbaram  :  •  Non  ita 
«  erit,  sed  mihi  castrum  trade.  ■  Tandem  nolens  volens  commi- 
sit illi  castrum. 

Tertia  die  vero  postquam  intravimus  civitatem ,  castrametati 
sunt  ad  Pontem  Farreum,  et  expugoaverunt  turrim,  et  occide- 
runt omnes  quos  illic  invenerunt.  Crastina  vero  die ,  castrame- 
tati sunt  inter  duo  flumina,  steteruntqueibi  duos  dies.  Recepto 
itaque  Castro,  Curbaram  convocavit  unum  de  suis  et  tradidit 
illi  castrum. 


Reversus  igitur  Curbaram  ad  suum  exercitum ,  delata  suut 
ante  eum  arma  rubigine  contée  ta ,  qus  abstulerunt  peregrinis, 
et  dixerunt  :  •  Ecce  arma  quœ  attulerunt  Franci  ad  pugnam.  » 
Tune  Curbaram  subrisit,  dicens  :  «Uaec  sunt  arma  quibus  nos 
«Christiani  [confidunt]  expellere  ab  Antiochia?  •  Dein  con- 
vocavit suum  notarium,  et  dixit  :  «Scribe  cito  plures  chartas, 
«quae  in  Corroxania  sint  legendae.  Videlicet  Caliphœ  cito  nos- 
«tro  Apostolico,  et  nostro  régi  Soldano,  et  militibus  Corroia- 
«niae  plures  chartas,  et  suscipiant  hsc  tria  arma  discantque: 
«  Arma  attulit  super  nos  gens  Francigena.  Adhuc  sciant  omnes 


Digitized  by 


Goog 


GESTA  FRANCORUM. 


A.  1098.    «  sciant  omnes  quoniam  ego  cunctos  Francos  intus  in  Antiochia  conclasos  habeo,  et  castram  in  1 
«  mea  libéra  teueo  volantate,  illi  vero  deorsam  in  civitate  sunt;  habeo  etiam  omnes  illos2  in  mea 

•  manu,  eos  que  faciam  capitalem9  subire  sententiam,  aut  dedaci  in  Gorrozanam  in  captivitatem 
«  nimiam,  eo  quod  minantur  nos  suis  armis  propalsare  et  expellere  ab  omnibus  finibus  nostris,  aut 
«  ejicere  ultra  superiorem  Judœam*,  ceu  ejecerunt  omnes  parentes  nostros  a  Romania  sive  Syria. 
■  Amodo  juro  vobis  per  Machomet  et  per  omnia  Deoram  nomina5  quoniam  ante  vestram  non  ero 
«  rediturus  prœsentiam,  donec  regalem  urbem  Antiochiam,  et  omnem  Syriam  sive  Romaniam  alque 
«  Balgariam  us  que  in  Apuliam  adquisiero,  mea  forti  dextera,  ad  Deorum  honorem  et  vestrum,  et 
«  omnium  qui  sunt  ex  génère  Turcorum.  •  Sic  fecit  finem  dictis. 

XXXI.  Mater*  vero  ejusdem  Curbaram,  quae  erat  in  Aleph  civitate,  denuo6  venit  ad 
eum ,  dixitque  illi  lacrymabiliter  :  «  Fili ,  suntne  vera  quae  audio  ?  •  Cui  ait  ille  :  «  Quae  ?  » 
Et  dixit  illa  :  «  Audivi  quia  bellum  vis  committere  cum  Francorum  gente.  »  At  ille  :  «  Ve- 
«  rum7,  omnino  scias.  •  Dixit  illa  :  «  Contestor  te,  fili,  per  omnium  Deorum  nomina8  et 
«  per  tuam  magnam  bonitatem,  ne  bellum  cum  Francis  commit  tas;  quoniam  tu  es  miles 

•  invictus9  ;  et  te  e  campo  ab  aliquo  victore  fugientem  quisquam  minime  invenit.  Diffamata 
«  est  tua  militia  ubique,  omnesque  prudentes  milites,  audito  tuo  nomine,  contremiscunt. 

-  Satis  scimus,  fili,  quoniam  tu  es  bellipotens  et  fortis  et  bellorum  ingeniosus10;  nullaque 
«  gens  Christianorum  vel  paganorum  ante  tuum  conspectum  aliquam  virtutem  habere 
«  potuit.  Sed  fugiebant  solummodo  audito  tuo  nomine,  sicut  oves  ante  leonis  furorem 
«  fugiunt.  Ideoque  obsecro  te,  carissime  fili,  ut  meis  acquiesças  consiliis,  et  ne  unquam 
«  in  tuo  haesites11  animo,  aut  in  tuo  inveniatur  consilio  ut  bellum  velis  incipere  cum 
«  Christiana  gente.»  Tune b  Curbaram,  materna  audiens  monita,  feroci  respondit  ser- 
mone  :  «  Quid  est  hoc,  mater,  quod  mihi  refers?  Puto  quod  insanis,  aut  furiis  es  plena. 
«  Enimvero  mecum  habeo  plures  admiralios,  quam  Christiani  sunt12,  sive  majores  sive 
«  minores.  •  Respondit  ei  mater  sua:  «0  dulcissime  fili,  Christiani  nequeunt  vobiscum 
«bellare;  scio  namque  quod  non  valent  nobis  pugnam  inferre,  sed  Deus  eorum  pro  ipsis 
«  quotidie  pugnat,  eosque  diu  noçtuque  sua  protectione  défendit,  et  vigilat  super  eos,  sicut 
«  pastor  vigilat  super  gregem  suum  ;  et  non  permittit  eos  laedi  vel 19  perturbari  ab  ulla 
«gente;  et  quicumque  volunt  eis  obsistere,  idem  eorum  Deus  conturbat  illos,  sicut  ipse 
«  ait  per  os  David  Prophète:  Dissipa  gentes  quœ  bella  volunt c.  Et  alibi  :  Effunde  iram  tuam 
«  in  gentes  quœ  te  non  noverunt,  et  in  régna  quœ  nomen  tuum  non  invocaveruntd.  Antequam 
«  vero  praeparati 14  sint  ad  incipiendum  bellum,  eorum  Deus  optimus  et  bellipotens,  simul 
«  cum  sanctis  suis,  omnes  inimicos15  habet  devictos;  quanto  magis16  faciet  circa  vos  qui 

•  ejus  estis  inimici,  et  qui  praeparastis  vos  obsistere  eis  tota  virtute?  Hoc  autem,  caris- 
«  sime,  in  rei  veritate  scias,  quoniam  isti  Christiani  filii  Ghristi*  vocati  sunt;  et,  propheta- 
«  rum  ore,  filii  adopiionis  et  promissions**  et  secundum  Apostolum,  heredes  Christi*  sunt, 
«  quibus  Christus  hereditates  repromissas  jam  donavit,  dicendo  per  Prophetas  :  A  solis 
«  ortu  usque  ad  occasum  erunt  termini  vestri,  et  nemo  stabit  contra  vosh.  Et  qui  potest  his 

1  Om.  in  g.  —  2  Illos  jam.  g.  —  3  Aut  capitalem.  g.  —  4  Om.  aut  ejicere  ultra  superiorem  Judœam  e.  — 
5  Numina.  b.  —  6  Statim.  g.  —  7  Ait  ille  :  Hoc  verum.  g.  —  8  Numina.  e.  —  9  Miles  invictus  et  nullam  impru- 
dentiam  ex  te,  aut  ex  tuo  exercitu  unquam  penitus  audivi.  g.  — 10  Om.  et  bellorum  ingeniosus  b.  —  11  Hœsitet.  G. 

—  12  Sint  g.  —  15  Nec.  g.  —  14  Prœparatœ.  e.  —  15  Inimicos  jam.  g.  —  16  Magis  modo.  G. 

•  Tudeb.  X,  v.  Vid.  p.  63.  '  Cf.  Rom.  VIII,  ià,  16. 

b  Idem,  X,  vi.  Vid.  p.  64.  '  Cf.  Rom.  VIII,  1 5;  Galat.  IV,  5  ;  Rom.  IX,  8. 

-  Psal.  LXVII,  3i.  8  Cf.  Rom.  VIII,  19. 

4  Psal.  LXXVIII,  6.  h  Cf.  Dedt.  XI,  a4-a5;  Jos.  I,  4-5. 


«quoniam  ego  cunctos  Francos  habeo  inclnsos  in  Antiochia 
«  eosque  faciam  aut  capitalem  subire  sententiam  aot  deduci  in 
«  Corroianam.  Amodo  juro  vobis  per  Mahomet  et  per  nomina 

•  Deorum,  non  sumrediturusad  vestram  pnesentiam,  [donec]  ad- 

•  quisiero  omnes  terras  usque  in  Apuliam .  ■  Sic  fecit  finem  dictis. 

Mater  vero  Curbaram  venit  ad  eum ,  et  dixit  :  «  Audivi  quia 

•  bellum  vis  committere  cum  Francorum  gente.  ■  Ait  ille  :  «  Ve- 


«rum  est.  ■  Dixit  illa  :  «O  fili ,  Christiani  nequeunt  bel  lare  no- 
«  biscum.  Sed  Deus  eorum  pro  ipsis  quotidie  pugnat,  sicut  ait 
«  ipse  per  os  David  Prophetae  :  Dissipa  yentes  quœ  bella  volant  ; 
«  et  alibi  :  Effunde  iram  tuam  in  gentes  quœ  te  non  noverunt  et  in 
«  régna  quœ  nomen  tuum  non  invocaverunt.  Christiani  jilii  Christi 
•  sunt  vocati  ei  jilii  adoptionis,  quibus  Christus  hereditates  jam 
«promissas  donavit,  dicendo  per  Prophetas  :  A  solis  ortu  usque 


Digitized  by 


Google 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


145 


«  dictis  contradicere,  vel  obsistere1?  Certe  si  boc  bellum  contra  eos  inceperis,  maximum    A.  1098. 

«tibi  erit  damnum  ac  dedecus,  et  multos  fidèles  tuos  milites  perdes,  et  universa  spolia 

«  quœ  apud  te  habes  amittes,  et  nimio  pavore  fugiendo  everteris.  Tu  autem  in  boc  bello 

«  non  morieris  modo,  sed  tantum2  in  hoc  anno;  quoniam  ipse  Deus  non  statim  judicat 

«offendentem,  sed  exerta  ira  quem  vult5  punit  cum  manifesta  vindicta,  ideoque  timeo 

«  te  ne  judicet  pœnali  tristitia.  Non  morieris,  inquam,  modo,  verumtamen  perditurus  es  in 

«  presentiarum  habita.  • 

XXXII.  Curbaram"  denique  valde  dolens  intimis  visceribus,  auditis  maternis  sermo- 
nibus,  respondit  :  «  Mater  carissima,  quaeso  te,  quis  dixit  tibi  talia4  de  gente  Christiana, 
«  quod  Deus  eorum  tantum  eos  amet,  et  quod  ipse  pugnandi  virtutem  in  se  retinet  maxi- 
t  mam,  et  quod  illi  Christiani  vincent  nos  in  Antiocheno  praelio,  et  quod  ipsi  capturi  sunt 
«  nostra  spolia,  nosque  persecuturi  magna  victoria,  et  quod  in  hoc  anno  moriturus  sum 
«morte  subitanea?»  Tune  respondit  ei  mater  sua,  dolens5  :  «  Fili  carissime,  ecce  sunt 
«  plusquam  centum  annorum  tempora,  de  quibus  inventum  est  in  nostra  pagina  et  in  gen- 

•  tilium  voliuninibus  quoniam  gens  Christiana  super  nos  foret  ventura,  et  nos  ubique 
«  victura,  ac  super  paganos  regnatura,  et  nostra  gens  illis  ubique  erit  subdita.  Sed  ignoro 
*utrum  modo,  an  in  futuro,  sint  haec  e ventura6.  Ego  itaque7  misera  sum  te  secuta  ab 
«  Aleph8,  urbe  pulcherrima,  in  qua  speculando  atque  ingenio  servando9  respexi  in  cœlo- 
«  rum  astra  et  sagaciter  scrutata  sum  planetas,  et  duodecim  signa,  sive  sortes  innumeras. 
«  In  eis  omnibus  reperi  quoniam  gens  Christiana  nos  ubique  est  devictura  ;  ideoque  de 

•  te  timeo  valde,  nimis  mœsta,  ne  ex  te  remaneam  orbata.  »  Dixit  illi  Curbaram  :  «  Mater 
«  carissima,  dicmihi  omnia  quœ  in  corde  meo  sunt  incredula.  »  Quae  ait10 : 1  Hoc,  carissime, 
«  libenter  faciam,  si  sciero  ea  quae  tibi  sunt  incredula11.  »  Cui  ille  dixit  :  «  Non  sunt  igitur 
«  Boamundus  et  Tancredus  Francorum  Dii,  et  non  eos  libérant  de  inimicis  suis,  et  non12 

•  ipsi  manducant  in  unoquoque  prandio  duo  millia  vaccas  et  quatuor  millia  porcos  ?  »  Res- 
pondit mater  :  «  Fili  carissime,  Boamundus  et  Tancredus  mortales  sunt,  sicut  alii  omnes; 
«  sed  Deus  eorum  valde  diligit  eos  prae  omnibus  aliis,  et  virtutem  pradiandi  dat  eis  prae 

•  caeteris.  Nam  Deus  illorum,  omnipotens  est15  nomen  ejus,  qui  fecit  cœlum  et  terrant, 
«  et  iundavit  maria  et  omnia  quae  in  eis  sunt;  cujus  sedes  in  cœlo  est,  parata  in  aeternum, 
«  cujus  potestas  ubique  est  metuenda.  »  Ait  filius  :  «  Si  ita  est  causa,  cum  eis  praeliari  non 
«  desinam.  »  Itaque  audiens  mater  ejus  quod  nullo  modo  adquiesceret  consiliis  suis,  mœs- 
tissima  recessit  retrorsum  in  Aleph,  deferens  secum  cuncta  spolia  quae  conducere  potuit. 

XXXIII.  Tertiab  vero  die  armavit  se  Curbaram  et  maxima  pars  Turcorum  cum  eo,  ve- 
neruntque  ad  civitatem  ex  illa  parte  in  qua  erat  castrum.  Nos  autem  putantes  resistere 
posse  illis,  paravimus  bellum  contra  eos.  Sed  tam  magna  fuit  virtus14  illorum  quod  ne- 
quivimus  illis  resistere;  sicque  coacti  intravimus  in  civitatem15;  quibus  fuit  tam  mi- 
rabiliter  arta  et  angusta  porta10,  ut  illic17  fuerint  multi  mortui  oppressione  aliorum.  In- 

1  Obstare.  g.  —  2  Tamen.  G.  —  3  Statim  vindicat  offendentem;  sed  exerta  ira,  sed  qaando  vult  G.  — 
4  Ista.  G.  —  5  Mater  dolens.  G.  —  6  Ventura,  g.  —  7  Utique.  G.  —  sAlech.  e.  —  0  Ingeniose  rimando.  g. 
—  10  Quœ  respondens,  ait  g.  —  11  Incognita.  G.  —  12  Et  quod.  g.  —  15  Om.  est  e.  —  14  Om.  virtus  b.  — 
15  Intravimus  civitatem.  g.  —  10  Angusta  fuit  porta,  b.  —  17  Illinc.  g. 

*  Tudeb.  X,  vu.  Vid.  p.  65.  —  fc  Idem,  X,  vm.  Vid.  p.  66. 


«  ad  occasum  iront  urmini  vestri,  et  nemo  stabit  contra  vos.  Tu 
•  autem  in  hoc  bello  non  morieris  ;  verumtamen  perditurus  es 
«  in  pnesentiarum  habita.  » 

Curbaram  denique  valde  dolens  respondit  :  «  Mater  mea , 
«  quis  tibi  dixit  quod  Christiani  vincent  nos ,  et  quod  in  hoc 
«anno  moriturus  sum  morte  subitana»?i  Mater  sua  dolens  : 
«Ego  scrutata  sum  planetas,  et  .xii.  signa,  sive  innumeras 
«sortes,  et  in  eis  reperi  quod  gens  Christiana  nos  est  devic- 

III. 


•  tura.  ■  Quid  plura  ?  Multa  agens  cum  filio ,  videns  mater  ejus 
quod  nullomodo  adquiesceret  consiliis  ejus,  reversa  est  in 
Aleph ,  deferens  secum  multa  spolia  quae  conducere  potuit. 

Tertia  vero  die  armavit  se  Curbaram ,  et  venit  ad  civitatem. 
Nos  autem  putantes  posse  resistere  eis ,  paravimus  bellum  contra 
eos.  Sed  tam  magna  fuit  virtus  illorum ,  quod  posse  resistere  eis 
nequivimus,  sed  coacti  intravimus  civitatem  et  multi  mortui 
sunt.  Interea  alii  pugnabant  eitra  urbem,  alii  intus.  Inter  hec 

19 


Digitized  by 


146  GESTA  FRANCORUM. 

A.  1098.  terea  aiiî  pugnabant  extra  urbem,  alii  intus,  in  quinta  feria,  per  totum  diem  usque  ad 
vesperam.  Inter  haec  Guillelmus  de  Grentemaisnil,  et  Albericus1,  frater  ejus,  et  Wido  Tros- 
sellus2,  et  Lambertus  Pauper,  isti  omnes  timoré  perterriti  de  hesterno  bella,  quod  du- 
raverat  usque  ad  vesperam,  nocte  latenter  dimissi  sunt  per  murum,  fugientes  pedibus 
contra  mare,  ita  ut  neque  in  manibus  neque  in  pedibus  eorum5  remaneret  aliquid  nisi 
soiummodo  ossa.  Multique  alii  fugerunt  cum  illis,  quos  ignoro4.  Venientes  igitur  ad  naves 
quae  erant  ad  Portum  Sancti  Simeonis,  dixerunt  nautis  :  «  Quid  hic,  misèri,  statis  ?  Omnes 

*  nostri  mortui  sunt,  et  nos  mortem  vix  evasimus,  quia  exercitus  Turcorum  undique  ob- 
«  sident  alios  in  urbe.  »  At  iili  audientes  taiia,  stabant  stupefacti;  ac  timoré  perterriti 
cucurrerunt  ad  naves5  et  miserunt  se0  in  mare.  Deinde  superveni entes  Turci,  quos  inve- 
nerunt,  occiderunt;  et  naves  quae  in  alveo  fluminis  remanserant  combusserunt  igni,  et 
appréhender  un  t  spolia  eorum.  Nos  denique  qui  remansimus  nequivimus  sufFerre  pondus 
armorum  illorum;  fecimusque  murum  inter  nos  et  illos,  quem  custodiebamus  diu  noc- 
tuque.  Interea  tanta  oppressione  fuimus  oppressi,  ut  equos  et  asinos  nostros  manduca- 
remus. 

XXXIV.  Quodam  vero  die  stantibus  nostris  majoribus,  sursum  ante  castellum,  tris- 
tibus  ac  dolentibus,  venit  quidam  sacerdos  ad  eos,  et  dixit  :  «Seniores,  si  vobis  placet, 
«  audite  rem  quamdam  quam  in  visione  vidi.  Quum  nocte  una  jacerem  in  ecclesia  Sanctae 

*  Mariae  matris  Domîni  nostri  Jesu  Christi,  apparuit  mihi  Salvator  mundi  cum  sua  génitrice , 
«  et  beato  Petro ,  apostolorum  principe ,  stetitque  ante  me  et  dixit  mihi  :  Agnoscis  me  ?  Cui 
«  respondi  :  Non.  His  dictis,  ecce  apparuit  intégra  crux  in  capite  ejus.  Iterum  ergo  inter- 
«  rogavit  me  Dominus,  dicens  :  Agnoscis  me?  Cui  dixi  :  Te  alio  modo  non  agnosco,  nisi  quia 
«  crucem  in  capite  toi  cerno,  sicut  Salvatoris  nostri.  Qui  dixit  :  Ego  sum.  Statim  cecidi  ad 
«  pedes  ejus,  rogans  humiliter  ut  subveniret  nobis  in  oppressione  illa  quae  super  nos  erat. 
«  Respondit  Dominus  :  Bene  adjuvi  vos,  et  amodo  adjavabo.  Ego  permisi  vos  habere  Nicœam 
«  civitatem,  et  omnia  devincere  bella,  et  conduxi  vos  hue  usque,  et  condolui  vestrœ  miseriœ, 
«  quam  passi  fuistis  in  obsidione  Antiochiœ.  Ecce  in  auxilio  opportano  misi  vos  sanos  et  incolumes 
«  in  civitatem;  et  ecce,  multam  pravam  dilectionem  opérantes  cum  Christianis  et  pravis  paganis 
•«  mulieribus;  unde  immensus  fetor  ascendit  in  cœlum.  Tune  aima  Virgo,  et  beatus  Petrus  ceci- 

*  derunt  ad  pedes  ejus,  rogantes  eum  et  deprecantes  ut  suum  in  hac  tribulatione  adju- 
«  varet  populum.  Dixitque  beatus  Petrus  :  Domine,  per  lot  tempora  tenait  paganorum  gens 
«  domum  meam,  in  qua  multa  et  inejfabilia  mala  fecerunt.  Modo  vero  expulsis  inimicis  inde,  Do- 
«  mine,  lœtantur  angeli  in  cœlis.  Dixitque  mihi  Dominus  :  Vade  ergo,  et  die  populo  meo  ut  re- 
«  vertatur  ad  me,  et  ego  revertar  ad  illum;  et  infra  quinque  dies  mittam  ei  magnum  adjutorium, 
«  et  quotidie  decantet  responsorium  :  Congregati  sunt8,  totum  cum  versu.  Seniores,  si  hoc  non 
«  creditis  esse  verum,  sinite  modo  me  in  hanc  scandere  turrim,  mittamque  me  deorsum; 

1  Wilhelmus  de  Grentamenilg  et  Albricus.  g.  —  2  Trursellus.  G.  —  3  Oni.  eorum  g.  —  4  Nescio.  g.  —  5/n 
mare.  b.  —  6  Post  verba  miserunt  se  omittit  codex  e.  omnia  quae  sequuntur  usque  ad  cap.  xl  et  verba 
illa  :  Ipsa  vero  hora  venit  vir,  etc.  Vid.  infra  p.  1Ô2. 

•  Cf.  Tudeb.  p.  69,  et  vid.  Processionale  Rothomagense ,  sub  rubrica  In  tempore  belli. 


Willelmus  de  Grentemesnil ,  et  Albricus  frater  ejus ,  et  Wido 
Tursellus,  et  Lambertus  Pauper,  latenter  dimissi  per  murum, 
fugerunt,  et  multi  alii  quos  ignoro.  Venientes  igitur  ad  naves, 
dixerunt  nautis  :  «  Quid  bic ,  miseri ,  statis  ?  Omnes  nostri  mortui 

•  sunt.  »  At  iili  audientes  talia ,  timoré  perterriti ,  miserunt  se  in 
mare.  Deinde  supervenientes  Turci  occiderunt  plures,  et  naves 
combusserunt.  Nos  denique  qui  eramus  in  urbe ,  nequivimus 
sufferre  eos,  sed  fecimus  murum  inter  nos  et  illos.  Interea  ita 
oppressi  sumus ,  ut  equos  et  asinos  nostros  mauducaremus. 

Quodam  vero  die  venit  quidam  sacerdos  et  dixit  :  •  Vidi  vi- 

•  sionem  et  apparuit  mihi  Salvator  mundi  cum  génitrice  et 


•  beato  Petro ,  apostolorum  principe ,  crux  in  capite  Salvatoris 
«  nostri ,  et  interrogavit  me  dicens  :  Agnoscis  me?  Et  ego  :  Non 
f  agnosco,  nisi  quia  crucem  in  capite  tao  cerno, sicut  Salvatoris  nos- 
«tri.  Qui  dixit  :  Ego  sum.  Statim  cecidi  ad  pedes  ejus,  rogans 
«  bumiliter  ut  subveniret  nobis.  Respondit  Dominus  :  Bene  au- 
«  divi  vos  et  amodo  adjuvabo.'  Tune  Virgo  Maria  et  beatus  Petrus 
«  similiter  rogantes  ut  suum  adjuvaret  populum  in  boc  periculo. 
«Dixitque  mihi  Dominus  :  Vade  ergo  et  die  populo  meo  ut  re- 

•  vertatur  ad  me,  et  infra  .F.  dies  mittam  ei  adjutorium ,  et  quotidie 
■  décantent  responsorium  istud  cum  versu  :  Congregati  sunt  ini- 
«  if  ici  nostri.  »  Si  non  boc  creditis,  in  hac  turri  ascendam,  et  mit- 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


«  si  vero  fuero  incolumis,  credatis  hoc  esse  verum.  Sin  autem  ullam  laesionem  fuero  passus,  A.  1098. 
«  decollate  me,  aut  in  ignem  projicite  me.  »  Tune  Podiensis  episcopus  jussit  ut  adferrentur 
Evangelia  et  crux,  quatinus  juraret  ille  hoc  esse  verum.  Consiliati  sunt  omnes  majores 
nostri  in  ilia  hora,  ut  jurarent  sacra mentum,  quod  illorum  nullus  fugeret,  neque  pro 
morte,  neque  pro  vita,  quandiu  vivi  essent.  Primus  dicitur  jurasse  Boamundus,  deinde 
cornes  Sancti  ^Egidii,  et  Rotbertus  Nortmannus,  ac  dux  Godefridus,  et  cornes  Flandrensis. 
Tancredus  vero  juravit  ac  promisit  tali  modo,  quia,  quandiu  secum  quadraginta  milites  ha- 
beret,  non  sotum  ex  illo  bello,  sed  etiam  ab  Hierosolymitano  itinere  non  esset  recessurus. 
Nimis  autem  exsultavit  Christiana  congregatio,  hoc  audiens  sacramentum. 

XXXV.  Erat*  autem  quidam  peregrinus  de  nostro  exercitu,  cui  nomen  Petrus,  cui,  an- 
tequam  civitatem  intraremus,  apparuit  sanctus  Andréas  apostolus,  dicens :  «  Quid  agis,  bone 
«  vir  ?  •  Cui  ille  respondit  :  «  Tu  quis  es  ?  »  Dixit  ei  apostolus  :  «  Ego  sum  Andréas  aposto- 
«  lus.  Agnoscas,  fili ,  quia,  dum  villam  intraveris,  vadens  ad  ecclesiam  beati  Pétri ,  ibi  invenies 
«  lanceam  Salvatoris  nostri  Jesu  Christi,  ex  qua  in  crucis  pendens  patibulo  vulneratus  est.  » 
Haec  omnia  dicens  apostolus  continuo  recessit.  Ipse  autem  timens  revelare  consilium  apo- 
stoli ,  noluit  indicare  nostris  peregrinis.  yEstimabat  autem  se  visum  videre.  Et  dixit  ad  eum  : 
«  Domine,  quis  hoc  crediderit?  »  In  illa  vero  hora  accepit  eum  sanctus  Andréas,  et  por- 
tavit  eum  usque  ad  locum  ubi  lancea  erat  recondita  in  terra.  Iterum  quum  essemus  ita  ut 
superius  diximus,  venit  sanctus  Andréas  rursus,  dicens  ei  :  «  Quare  non  abstulisti  lanceam 
«  déterra,  ut  ego  tibi  prœcepi?  Scias  rêvera,  quia  quicunque  lanceam  hanc  portaverit  in 
bello,  nunquam  ab  hoste  superabitur.  »  Petrus  vero  continuo  revelavit  mysterium  apostoli 
hominibus  nostris.  Populus  autem  non  credebat,  sed  prohibebat,  dicens  :  «  Quomodo  pos- 
«  sumus  hoc  credere  ?  •  Omnino  enim  erant  paventes  et  protinus  mori  putabant.  Accessit 
itaque  ille  et  juravit  hoc  totum  veracissimum  esse;  quoniam  ei  sanctus  Andréas  bis  in  vi- 
sione  apparuerat,  eique  dixerat:  «  Surge,  vade,  et  die  populo  Dei  ne  timeat,  sed  firmiter 
«  toto  corde  credat  in  unum  verum  Deum ,  eruntque  ubique  victuri  ;  et  infra  quinque  dies 
«  mandabit  eis  Dominus  talem  rem,  unde  laeti  et  gavisi  manebunt  ;  et,  si  certare  voluerint, 
«  mox  ut  exierint  unanimiter  ad  bellum,  omnes  inimici  eorum  vincentur,  et  nemo  stabit 
«  contra  illos.  »  Audientés  itaque  quod  inimici  eorum  ab  eis  omnino  essent  vincendi ,  pro- 
tinus cœperunt  sese  vivificare,  et  confortabant  se  adinvicem  dicentes  :  «  Expergiscimini,  et 
«  estote  ubique  fortes  et  prudentes,  quoniam  in  proximo  erit  nobis  Deus  in  adjutorium  ;  et 
«  erit  maximum  refugium  populo  suo,  quem  respicit  in  mœrore  maneniem.  • 

XXXVI.  Turci b  denique  qui  erant  seorsum  in  castello  undique  tam  mirabiliter  coan- 
gustabant  nos,  ut  quadam  die  incluserint  très  milites  ex  nostris  in  turrim  jquae  erat  ante 
eorum  castellum.  Exierant  namque  gentiles  et  irruerant  super  illos  tamacriter,  ut  nequirent 
sufferre  pondus  eorum.  Duo  ex  militibus  exierunt  de  turri  vulnerati;  et  tertius  per  totam 
diem  viriliter  defendebat  se  de  Turcorum  invasione  tam  prudenter,  ut  in  ipsa  die  duos 
Turcos  straverit  super  aditum  mûri ,  caesis  hastis.  Nam  très  hastae  detruncatae  sunt  in  illa  die 
in  manibus  suis.  II li  vero  acceperunt  capitalem  sententiam.  Erat  nomen  illi  Hugo  li  For- 

•  Tudeb.  X,  x.  Vid.  p.  70.  —  h  Idem,  X,  xi.  Vid.  p.  71. 


«  tam  me  deorsum.  Si  fuero  incolumis,  crédite  hoc  verum  esse; 
«si  Issus,  decollate.  ■  Tune  Podiensis  episcopus  jussit  afferri 
textum  et  crucem ,  ut  juraret  hoc  verum  esse.  Consiliati  sunt 
omnes  ut  jurarent  quod  null us  eorum  fugeret  quandiu  vivi 
essent.  Omnes  juraverunt,  et  nimis  hetati  sunt  propter  hoc 
sacramentum. 

Erat  autem  ibi  quidam  peregrinus  nomine  Petrus,  cui  appa- 
ruit sanctus  Andréas  apostolus,  dicens  :  «Ego  sum  Andréas 
«apostolus.  Agnoscas,  fili,  quia,  dnm  villam  intraveris ,  vadens 
«  ad  ecclesiam  Pétri  apostoli ,  invenies  lanceam  nostri  Salvato- 
«ris,  ex  qua  vulneratus  fuit.»  Hoc  dicens  excessit.  Ipse  autem 
timens  revelare,  noluit  indicare.  Iterum  sanctus  Andréas  ei  ap- 


parens,  eadem  replicabat.  Et  dixit  peregrinus  ad  eum  :  «Do- 
«mine,  quis  hoc  crédit?»  In  illa  hora  accepit  eum  sanctus 
Andréas  per  visum ,  et  portavit  eum  usque  ad  locum  ubi  erat 
lancea  in  terra  condita.  Tertio  tamen  ad  eum  venit,  dicens  : 
«Quare  non  abstulisti  lanceam,  ut  praecepi.  Quicumque  hanc 
«lanceam  portaverit  in  bello,  nunquam  superabitur.»  Petrus 
vero  revelavit  mysterium  apostoli  et  juravit  hoc  verum  esse. 
Audientés  hoc  nostri  confortant  se  adinvicem. 

Turci  denique  qui  erant  in  castello  undique  coangustabant 
nos.  Quadam  die  iucluserunt  très  milites  ex  nostris  in  unam 
turrim  et  debellabant  eos.  Duo  vulnerati  capitalem  susceperunt 
.sententiam,  et  tertius  tota  die  se  defendebat.  Vocabatur  ergo 

19- 


Digitized  by 


Google 


148  GESTA  FRANCORUM. 

A.  1098.  cenez,  de  eiercitu  Gosfredi  de  Monte  Scajoso.  Videns  autem  vir  venerabilis  Boamundus 
quia  nullatenus  posset  conducere  gentes  sursum  in  castellum  ad  bellum  (nam  qui  erant 
inciusi  in  do  mi  bus  timebant  alii  famé,  alii  timoré  Turcorum),  iratus  est  val  de,  jussitque 
confestim  mitti  ignem  per  urbem,  in  illa  parte  in  qua  erat  Cassiani  palatium.  Quod  ri- 
dentés  iiii  qui  erant  in  civitate,  dereliquerunt  domos,  et  omnia  quae  habebant,  fugie- 
bantque  alii  in  castellum ,  alii  ad  portam  comitis  Sancti  j£gidii ,  alii  ad  portam  ducis  Go* 
defridi,  unusquisque  ad  suam  gentem.  Tune  nimia  tempestas  venti  subito  surrexit,  ita  ut 
nemo  posset  se  regere  rectum.  Boamundus  itaque  vir  sapiens  contristatus  est  valde,  timens 
pro  aliisque  ecclesiis.  Haec  ira  duravit  ab  hora  tertia  usque  in  mediam  noctem,  fueruntque 
crematae  fere  duo  millia  eedesiarum  et  domorum.  Veniente  autem  média  nocte,  statim 
omnis  feritas  ignis  cecidit.  Itaque  Turci  habitantes  in  castello,  intra  urbem  bellabant  no- 
biscum  diu  noctuque,  -et  nihil  aliud  disseparabat  nos  nisi  arma.  Vi dentés  hoc  nostri,  quod 
non  possent  diu  haec  pati,  quoniam  qui  habebat  panem  non  licebat  ei  manducare,  et  qui 
habebat  [aquam] ,  non  licebat  bibere,  fecerunt  murum  inter  nos  et  ipsos  petra  et  calce  ;  et 
aedificaverunt  castellum ,  et  machinas ,  ut  securi  essent.  Parsa  autem  Turcorum  remansit  in 
castello  agendo  nobiscum  bellum,  alia  vero  pars  hospitata  erat  prope  castellum  in  una  valle. 
Nocte  quippe  superveniente ,  ignis  de  cœlo  apparuit  ab  Occidente  veniens,  et  appropin- 
quans  cecidit  intra  Turcorum  exercitus,  unde  mirati  sunt  et  nostri  et  Turci.  Mane  autem 
facto,  tremefacti  Turci  fugerunt  omnes  pariter,  pro  ignis  timoré,  ante  domni  Boamundi 
portam,  illicque  hospitati  sunt.  Pars  vero,  quae  erat  in  castello,  agebat  bellum  cum  nostris 
die  nocteque,  sagittando,  vulnerando,  occidendo.  Alia  autem  pars  undique  obsedit  civi- 
tatem,  ita  ut  nullus  nostrorum  civitate  m  auderet  exire  aut  intrare,  nisi  nocte  et  occulte. 
Ita  vero  eramus  obsessi  et  oppressi  ab  illis  paganis,  inimicis  Dei  et  Sanctae  Trinitatis,  quo- 
rum numerus  fuit  innumerabilis.  Istique  profani  et  inimici  Dei  ita  tenebant  nos  inclusos 
iaurbe  Antiochiae,  ut  multi  mortui  fuerint  famé,  quoniam  parvus  panis  vendebatur  uno 
bisantio  ;  de  vino  non  loquar.  Equinas  namque  carnes  aut  asininas  manducabant  et  vende- 

t  bant;  vendebant  quoque  gallinam  quindecim  sohdis;  ovum  duobus  solidis;  unam  nucem 

uno  denario.  Omnia  enim  valde  erant  cara  :  folia  fici,  vitis,  et  cardui,  omniumque  arbo- 
ruop  ,  coquebant  et  manducabant  ;  tantam  famem  immensam  habebant.  Alii  coria  caballo- 
rum  et  cameloFum  et  asinorum  atque  boum  seu  bufalorum  sicca  de  coquebant,  et  mandu- 
cabant. Istas  et  multas  anxietates  ac  angustias  quas  nominare  nequeo,  passi  sumus  pro 
Christi  nomine  et  £ancti  Sepulcri  via  deliberanda.  Taies  quoque  trîbulationes  et  famés  ac 
timorés  passi  sumus  per  viginti  sex  dies. 

XXXVII.  Imprudensb  itaque  Stephanus,  Carnotensis  cornes,  quem  omnes  nostri  majores 
elegerant  ut  esset  ductor  nostrorum,  maxima  se  finxit  deprimi  infirmitate,  priusquam 
Antiochia  esset  capta ,  turpiterque  recessit  in  aliud  castrum ,  quod  vocatur  Alexandrefa.  Nos 
itaque  quotidie  praestolabamur  eum,  quatinus  subveniret  nobis  in  adjutorio,  qui  eramus  in- 
ciusi in  urbe,  salutifero  carentes  auxilio.  At  ille,  postquam  audivit  gentem  Turcorum  cir- 
cumeingentem  et  obsidentem  nos,  latenter  ascendit  super  proximam  montanam,  quae 
stabat  prope  Antiochiam,  viditque  innumerabilia  tentoria;  vehementique  captus  timoré 
recessit,  fugitque  festinanter  cum  suo  exercitu.  Veniens  autem  in  suum  castrum,  exspo- 
liavit  illud,  et  céleri  cursu  retrovertitur.  Postquam  vero  venit  obviam  imperatori  ad  Phi- 

•  Tudeb.  X,  xii.  Vid.  p.  7a.  —  b  Idem,  XI,  1.  Vid.  p.  74. 


louons.  Videos  autem  Boamundus  quod  non  posset  conducere 
gentes  in  castellum  ad  bellum ,  jussit  mitti  ignem  per  urbem , 
et  concremate  sunt  duo  millia  eedesiarum  et  domorum. 

Videntes  nostri  quod  non  possent  diu  ferre  impetum  illorum , 
fecerunt  murum  internes  et  ipsos,  ut  securi  essent  Nocte  quippe 
superveniente  ,  ignis  veniens  de  cœlo  cecidit  intra  Turcorum 
exercitus.  Mane  autem  facto,  Turci  tremefacti  fugerunt  ante 
portam  Boamundi.  Pars  vero  agebat  bellum  cum  uostris  die 


noctuque,  occidendo.  Alia  autem  pars  obsedit  ci vitatem,  ita  ut 
nullus  auderet  exire.  Moriebamur  famé.  Comedebamus  asini- 
nas  carnes  et  equinas;  de  vino  non  loquitur.  Vendebant  quo- 
que gallinam  quindecim  solidis,  ovum  duobus  solidis,  unam 
nucem  uno  denario.  Coria  comedebant;  hanc  famem  passi 
sumus  per  viginti  sex  dies. 

Stepbanus,  cornes  Carnotensis ,  finxit  se  deprimi  infirmitate, 
et  recessit  cum  suo  exercitu.  Postquam  vero  venit  obviam  im- 


Digitized  by 


Goog 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


149 


lomenam,  seorsufo  vocavit  eum  secreto  dicens  :  «  Soias  rêvera  quoniam  capta  est  Antiochia,  A.  1098. 
«  et  castrum  minime  captum  est,  nostrique  omnes  gravi  obsessione  obsessi  sunt,  et,  ut  put o, 
«  a  Turcis  modo  interfecti  sunt.  Revertere  ergo  rétro  quam  citius  potes,  ne  et  ipsi  invé- 
«  niant  te,  et  hanc  gentem  quam  tecum  ducis.  »  Tune  imperator,  timoré  perterritus,  dam 
vocavit  Widonem ,  fratrem  Boamundi ,  et  quosdam  alios,  et  ait  iliis  :  «  Seniores,  quid  facie- 
tmus?  Ecce  omnes  nostri  districta  obsessione  impediti  sunt,  et  forsitan  in  hac  hora  a 
«  Turcorum  manibus  omnes  mortui  sunt,  aut  in  captivitatem  ducti,  sicut  iste  infelix  cornes, 
«turpiter  fugiens,  narrât.  Si  vultis,  revertamur  rétro  céleri  cursu,  ne  et  nos  moriamur 
«  repentina  morte,  quemadmodum  et  illi  mortui  sunt.  »  Quum  Widoa,  miles honestissimus, 
talia  audisset  fallacia,  cum  omnibus  statim  cœpit  plorare,  atque  vehementissimo  uluiatu 
plangere,  unaque  voce  omnes  dicebant  :  •  O  Deus  verus,  trinus  et  unus,  quamobrem  hœc 
«  fteri  permisisti  ?  Cur  populum  sequentem  te  in  manibus  inimicorum  incidere  permisisti  ? 
«  et  viam  tui  itineris  tuique  Sepulcri  liberare  volentes  tam  cito  dimisisti?  Certe,  si  verum 
«  est  hoc  verbum  quod  ab  istis  nequissimis  audivimus,  nos  et  alii  Cbristiani  derelinquemus 
«  te;  nec  te  ampli  us  rememorabimur,  et  unus  ex  nobis  non  audebit  ulterius  invocare  no- 
•  men  tuum.  »  Et  fuit  hic  sermo  mœstissimus  in  tota  militia,  ita  ut  nullus  illorum  sive 
episcopus,  sive  abbas,  seuclericus,  seu  laicus,  auderet  invocare  Christi  nomen,  per  plures 
dies.  Nemo  namqueb  poterat  consolari  Widonem  plorantem,  et  ferientem  se  manibus, 
suosque  frangentem  digitos,  et  dicentem  :  «Heu  mihi!  domne  mi  Boamunde*  honor  et 
«  decustotiusmundi,  quem  omnis  mundus  timebat  et  amabatlHeu  mihi!  tristis,  non  merui 
«  dolens  tuam  videre  honestissimam  speciem,  qui  nullam  rem  magis  videre  desiderabam. 
«  Quis  mihi  det  ut  ego  moriar  pro  te,  dideissime  amice  et  domine?  Cur  ego,  ex  utero 
«  matris  mes  exiens,  non  statim  mortuus  fui  ?  Cur  ad  hanc  lugubre  m  diem  perveni?  Cur 
«  non  demersus  fui  in  mare  ?  Cur  non  ex  equo  cecidi  fracto  collo,  ut  recepissem  repen- 
ti tinum  interitum  ?  Utinam  tecum  recepissem  felix  martyrium,  ut  cernerem  te  gloriosissi- 
«  mum  récépissé  finem  !  ■  Quumque  omnes  cucurrissent  ad  eum ,  quatinus  consolarentur 
eum,  ut  jam  fmem  daret  plane  tui,  in  se  reversus,  ait  :  «Forsitan  creditis  huic  semicano 
«  imprudenti  militi  ?  Unquam  vere  non  audivi  loqui  de  militia  aliqua  quam  idem  fecisset. 
«  Sed  turpiter  et  inhoneste  recedit,  sicut  nequissimus  et  infelix;  et  quicquid  miser  nun- 
«  tiat,  sciatis  falsum  esse.  »  Interea  jussit  imperator  suis  hominibus,  dicens  :  «  lté  et  condu- 
«  cite  omnes  homines  istius  terrée  in  Bulgariam,  et  explorate,  et  devastate  universa  loca,  ut, 
«  quumvenerintTurci,  nihilpossinthicreperire.  »  Voluissent,  noluissent  nostri,  reversi  sunt 
retrorsum,  dolentes  amarissime  usque  ad  morte  m;  fueruntque  mortui  multi  ex  peregrinis 
langu entes,  nec  valentes  fortiter  militiam  sequi,  remanebantque  morientes  in  via.  Omnes 
vero  aiii  reversi  sunt  Constantinopolim. 

XXXVIII.  Nosc  igitur,  auditis  sermonibus  illius  qui  nobis  Christi  revelationem  retulit 
per  verba  apostoli,  statim  festinantes  pervenimus  ad  locum  in  Sancti  Pétri  ecclesia,  quem 
ille  demonstraverat.  Et  foderunt  ibi  tredecim  homines  a  mane  usque  ad  vesperam  :  sicqile 
homo  illetinvenit  lanceam,  sicut  indicaverat.  Et  acceperunt  illam  cum  magno  gaudio  et 
timoré;  fuîtque  orta  immensa  lsetitia  in  tota  urbe.  Ab  illa  hora  accepimus  inter  nos  con- 
silium  belli.  Porro  statuerunt  omnes  majores  nostri  consilium,  quatinus  nuntium  mitte 
rent  ad  inimicos  Christi  Turcos,  qui  per  aliquem  interpretem  interrogaret  eos  Securo 
eloquio,  dicens  :  *  Quamobrem  superbissime  in  Christianorum  introissent  terram,  et  cur 

'  Tudeb.  Xï,  n.  Vid.  p.  75.  —  b  Idem,  XI,  m,  /.  c.  —  6  Idem,  XI,  iv.  Vid.  p.  76. 


peratori  ad  Philomenam ,  dixit  imperatori  quod  omnes  inter- 
fecti eramus.  Tune  imperator  perterritus  vocavit  Widonem, 
fratrem  Boamundi,  et  dixit  ei  quod  mortui  eramus  omnes. 
Qcrom  ille  and isset  talia ,  cœpit  ftere  et  pian  gère  fratrem  sunm. 
Qutunque  omîtes  currerent  ut  consolarentur  eum,  inquit  : 
«Credis  huic  semicano  imprudenti  militi?  Nunquam  audrti 
«  loqui  de  militia  aliqua  quam  idem  fecisset,  sed  turpiter  fugit.  » 


Igitur,  auditis  sermonibus  illius  qui  nobis  revelationem  apo- 
stoli retulit,  festinantes  pervenimus  ad  locum  quem  ille  de 
moDStraverat.  Et  foderunt  ibi  tredecim  homines  tota  die,  et  sic 
inventa  est  lancea.  Et  acceperunt  illam  cum  magno  gaudio  et 
timoré.  Ab  illa  bora  accepimus  consilium  belli ,  et  misimus  ad 
Turcos,  et  interrogarmitrt  quamobrem  introissent  Christiano- 
rum terram.  Missi  autem  sunt  eis  Petrus  Eremita  et  Herlui- 


Digitized  by 


by  Google 


150  GESTA  FRANCORUM. 

^  1098:    «  castrametati  sint,  et  quare  Christi  servos  occidant,  et  conquassent.  »  Quumque  jam  finis 
esset  dictis,  invenerunt  quosdam  viros,  Petram  scilicet  Eremitam  et  Herluinum,  illisque 
dixerunt  haec  omnia  :  tlte  ad  exsecratum  Turcorum  exercitum,  et  diligenter  narrate  eis 
«  haec  omnia,  interrogantes  eos  cur  audacter  et  superbissime  introierint  terram  Christia- 
«  norum  et  oostram.  »  His  dictis,  recesserunt  nuntii,  veneruntque  ad  profanum  colle- 
gium,  dicentes  omnia  missa  verba  Curbaram  et  aliis,  ita  :  «  Satis  multumque  mirantur 
«  nostri  majores  et  seniores  quamobrem  temere  ac  superbissime  in  Christianorum  in- 
«  troistis  terram ,  et  illorum.  Putamus  forsitan  et  credimus  quia  hue  ideo  venistis,  quoniam 
«  per  omnia  vultis  effici  Christiani;  aut  propterea  igitur  hue  venistis  ut  per  omnia  Chris- 
«  tianos  afficiatis?  Rogant  vos  igitur  omnes  pariter  nostri  majores  ut  velociter  recedatis  a 
«terra  Dei  et  Christianorum,  quam  beatus  Petrus  apostolus  jam  dudum  praedicando  ad 
«  Christi  culturam  convertit.  At  illi  permittunt  adhuc  vobiscum  deduci  omnia  vestra  :  sci- 
<  licet  equos,  et  mulos,  asinos  et  camelos,  oves  et  boves,  et  omnia  alia  ornamenta  permit- 
«  tunt  vobiscum,  quoeumque  volueritis,  ferre.  »  Tune*  Curbaram,  princeps  miiitiae  Soldani 
Persidis,  cum  omnibus  aliis,  pleni  superbia,  feroci  respondere  sermone  :  «Deum  vestrum 
«  et  vestram  Christianitatem  nec  optamus,  nec  volumus,  vosque  cum  illis  omnino  respui- 
«  mus.  Hue  usque  jam  venimus,  eo  quod  valde  miramur  quamobrem  seniores  ac  majores 
«  quos  memoratis,  cur  terram  quam  abstulimus  effeminatis  gentibus,  illi  vocant  esse  suam. 
«Vultis  namque  scire  quid  vobis  dicimus?  Revertimini  ergo  quantocius,  et  dicite  vestris 
«  senioribus  quia,  si  per  omnia  cupiunt  effici  Turci,  et  Deum  vestrum,  quem  vos  inclini 
«  colitis,  abnegare  volunt,  et  leges  vestras  spernere,  nos  illis  hanc,  et  satis  plus  dabimus 
«  de  terra,  et  civitates  et  castella;  adhuc  autem  quod  nemo  vestrorum  remanebit  pedes, 
«  sed  erunt  omnes  milites,  sicut  et  nos  sumus;  et  habebimus  semper  eos  in  summa  ami- 
«  citia.  Sin  autem,  sciant  se  per  omnia  capitalem  subire  sententiam,  aut  deducti  in  vin* 
*  culis  Corrozanam  in  captivitate  perpétua  servient  nobis  nostrisque  infantibus,  per  sempi- 
«  terna  tempora.  »  Nuntii  vero  nostri  velociter  reversi  sunt  retrorsum ,  referentes  omnia 
quae  respondisset  eis  gens  crudelissima.  Fertur  Herluinus  utramque  scisse  linguani,  fuitque 
interpres  Petro  Eremitae.  Interea  exercitus  noster  in  utraque  tremefactus  parte,  ignorabat 
quid  faceret.  Ex  una  enim  parte  coangustabat  eos  cruciabilis  famés,  in  alia  constringebat 
timor  Turcorum. 

XXXIX.  Tandem btriduanis  expletis  jejuniis,  et  processionibus  celebratis  ab  una  ecclesia 
in  aliam l,  de  peccatis  suis  confessi  sunt  et  absoluti  ;  fideliterque  corpori  et  sanguini  Christi 
communicaverunt;  datisque  eleemosynis  fecerunt  celebrari  missas.  Deinde  stabilité  sunt 
sex  acies  ex  eis,  intra  civitatem.  In  prima  vero  acie,  in  primo  videlicet  capite2,  fuit  Hugo 
•  Magnus  cum  Francigenis  et  Flandrensi  comité  ;  in  secunda,  dux  Godefridus  cum  suo  exer- 
citu5.  In  tertia  vero  fuit  Rotbertus  Nortmannus,  cum  suis4  militibus.  In  quarta  fuit5 
Podiensis  episcopus,  portans  secum  lanceam  Salvatoris,  cum  sua  gente,  et  cum  exercitu 
Raimundi  comitis  Sancti  jEgidii,  qui  remansit  sursum  custodire  castellum,  pro  timoré 
Turcorum,  ne  descenderent  in  civitatem.  In  quinta  acie  fuit  Tancredust  Marchisi  filius6, 
cum  sua  gente.  In  sexta  etenim7  fuit  vir  sapiens  Boamundus  cum  sua  militia.  Episcopi 
nostri  et  presbyteri  et  clerici  ac8  monachi  sacris  vestibus  induti  nobiscum  exierunt  cum 
crucibus,  orantes  et  deprecantes  Dominum,  ut  nos  salvos  faceret,  et  custodiret,  et  ab 

1  Om.  et  processionibus  celebratis  in  aliam  f.  —  2  Om.  in  primo  videlicet  capite  F.  —  3  Om.  cum  $ao 

exercitu  f.  —  4  Normannorum  dux,  cum  electis.  f.  —  5  Om.  fuit  F.  —  6  Om.  Marchisi  Jilias  F.  —  70m. 
etenim  f.  —  8  Et.  f. 

•  Tudeb.  XI,  v.  Vid.  p.  78.  —  b  Idem,  XI,  vi.  Vid.  p.  79. 


nus,  illis  qui  dixerunt  haec  omnia.  Tune  Curbaram  hoc  quum  Nuntii  vero  reversi  ea  retulerunt  nostris  que  répondissent, 

audisset,  respondit:  t  Revertimini ,  et  dicite  senioribus  vestris  Fertur  Herluinus  utramque  scire  linguam,  et  Pétri  Eremit* 

•  quod  omnes  subibunt  capitalem  sententiam ,  aut  deducti  in  interpres  fucrat. 

•  vinculis  Corrozanam  in  captivitate  perpétua  servient  nobis.  t 


Digitized  by 


Google 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


omnibus  malis  eriperet.  Àlii 1  stabant  super  murum  porte,  tenentes  sacras  cruces  in  ma-  A.  1098. 
nibus  suis2,  signando  et  benedicendo  nos.  Ita  nos  ordinati  et  signo  Crucis  protecti,  exivimus 
per  portam  quae  est  ante  Machomariam.  Postquam*  Gurbaram  vidit  Francorum  acies,  tam 
puichre  ordinatas,  exire  unam  post  aliam,  dixit  :  «  Sinite  eos  exire,  ut  melius  eos  habeamus 
•  in  potestate  nostra9.  »  Postquam  vero  fuerunt  foris  de  urbe,  viditque  Curbaram  ingen- 
tem4  Francorum  gentem,  valde 5  timuit.  Mox  manda  vit  suo  admiralio,  qui  omnia  habebat 
in  custodia,  ut,  si  ille  videret  ignem  accensum  in  capite  hostis,  protinus  praeconari  faceret 
omnem  exercitum  redire,  sciens  Turcos  amisisse  bellum6.  Continuo  Curbaram1  cœpit 
paulatim  redire  rétro  contra  montanam,  nostrique  paulatim  persequebantur  illos.  Deni- 
que  divisi  sunt  Turci  :  una  pars  ivit  contra  mare,  et  alii  steterunt  illic,  putantes  nostros 
inciudere  inter  se.  Videntes  hoc  nostri,  fecerunt  similiter.  Illic  fuit  ordinata  acies  septena, 
exacie  ducis  Godefridi  et  comitis  Nortmanniae,  et  caput  illius  fuit  cornes  Reinaldus.  Hanc 
miserunt  obviam  Turcis,  qui  veniebant  a  mari.  Turci  autem  prseliati  sunt  euro  illis,  et  sa- 
gittando  multos  occiderunt  ex  nostris.  Aliae  autem  turmse  ordinatœ  sunt  a  flumine  usque  ad 
mohtanam,  quod  distat  per  duo  milliaria.  Cœperunt  vero  turmae  ex  utraque  parte  exire, 
nostrosque  1  indique  circumeingere ,  jaculando,  sagittando,  vulnerando8.  Exibantb  quoque 
de  montanis  innumerabiles  exercitus,  habentes9  equos  albos,  quorum  vexilla  omnia 
erant  alba.  Videntes  itaque  nostri  bunc  exercitum,  ignorabant  penitus  quid  hoc  esset  et 
qui  essent,  donec  cognoverunt 10  esse  adjutorium  Christi.  Cujus  ductores  fuerunt  sancti11 
Georgius,  Mercurius  etDemetrius.  Hœc  verba  credenda  sunt,  quia  plures  ex  nostris  vide- 
ront19. Turci  autem  qui  stabant  in  parte  maris,  videntes  quod  non  possent  sufferre  amplius, 
miserunt  ignem  in  herbam ,  ut  videntes  illi 13  qui  erant  in  tentoriis  fugerent.  At  illi,  cognos- 
centes  illud  signum,  arripuerunt  omnia  honorabilia  spolia,  et  fugerunt.  Nostri  vero  pau- 
latim militabant  ubi  maxima  virtus  eorum  erat,  scilicet  ad  tentoria  illorum.  Dux  Gode- 
fridus  et  Flandrensis  cornes  et  Hugo  Magnus  equitabant  juxta  aquam,  ubi  virtus  illorum 
erat.  Isti  primitus  signo  Crucis  muniti,  unanimiter  invaserant  illos.  Videntes  hoc  aliae  acies, 
simili  modo  invaserunt  illos,  exclamaverunt  autem  Persœ  et  Turci 14.  Nos  itaque 15,  invocan- 
tes  Deum  vivum  et  verum,  equitavimus  contra  illos,  et  in  nomine  Jesu  Christi  et16  Sancti 
Sepulcri  incepimus  bellum,  et  Deo  juvante  devicimus  eos.  Turci  vero  tremefacti  arripue- 
runt fugam,  nostrique  illos  persequebantur  juxta  tentoria.  Itaque  milites  Christi  magis 
amabant  persequi  illos,  quam  ulla  spolia  quaerere.  Et  persecuti  sunt  eos 17  usque  ad  Pontem 
Ferreum,  ac  deinde  usque  ad  castcllum  Tancredi.  Illi  vero  diitiiserunt  ibi  papiliones  suos, 
et  aurum  et  argentum,  multaque  ornamenta,  oves  quoque  et  boves,  equos  et  mulos,  ca- 
melos  et  asinos,  frumentum  et  vinum,  farinam,  «t  alia  multa  quae  nobis  erant  necessaria. 

XL.  Hermeniic  et  Surani,  qui  habitabant  in  illis  partibus,  audientes  nos  superasse  Tur- 
cos, cucurrerunt  ad  montanam  obviantes  illis,  et  quantos  comprehenderunt  ex  illis, 
interfecerunt 18.  Nos  autem ,  revertentes  ad  civitatem  cum  magno  gaudio ,  laudavimus  et  bene- 
diximus  Deum,  qui  victoriam  dédit  populo  suo.  Admiralius  itaque  qui  castellum  custo- 
diebat,  videns  Curbaram  et  omnes  alios  fugientes  e  campo  ante  Francorum  exercitum, 
magis  timuit;  statim  vero  cum  magna  festinatione  petebat  Francorum  vexilla.  Cornes  igitur 
Sancti  iEgidii,  qui  illic19  astabat  ante  castellum,  jussit  ei  portari  suum  vexillum.  IUe  autem 
accepit  illud,  et  diligenter  misit  in  turrim.  Statim  dixerunt  Longobardi,  qui  illic  stabant  : 
«  Hoc  vexillum  non  est  Boamundi.  »  Interrogavit  ille  et  dixit  :  a  Cujus  est?  •»  Qui  dixerunt  : 

1  Dominant  ut  nos  adjuvaret.  Alii.  f.  —  2  Om.  manibus  sais  f.  —  3  In  potestatem  noslram.  F.  —  4  Om.  ingen- 

tem  F.  —  5  Om.  valde  f.  —  6  Om.  Mox  mandavit,  etc  bellam  F.  —  7  Om.  Curbaram  f.  —  8  Om.  Illic 

fait  ordinata,  etc.  usque  ad  vulnerando  f. — 9  Quumque  prœlium  commissum  esset,  et  Turci  occultos  occidissent, 
exivit  de  montanis  innumerabilis  exercitus,  habens.  F.  —  10 Hune  exercitum  agnoverunU  f.  —  11  Om.  Sancti  f. 

—  18  Om.  Hœc  verba  videront  F.  —  13  Hune.  f.  —  14  Om.  Dux  Godefridus,  etc.  usque  ad  Persœ  et 

Turci  f.  —  15  Tune  f.  —  16  Om.  Jesu  Christi  et  f.  —  17  Devicimus  eos  et  persecuti  eos  sumus.  F.  —  18  Occi- 
derunt F.  * —  19  Illuc.  F. 

'  Tudeb.  XI,  vu.  Vid.  p.  80.  —  b  Idem,  XI,  vin.  Vid.  p.  81.  —  «  Idem,  XI,  ix.  Vid.  p.  8<>. 


Digitized  by  Google 


152  GESTA  FRÀNCORUM. 

A.  1098.  t  Sancti  yEgidii  comitis.  »  Accessit  ille  et,  apprehenso  vexillo,  reddidit  comiti.  Ipsa  vero  hora 
venît  vir  venerabilis1  Boamundus,  deditque  ilH  suum  vexillum;  ille  autem  illud  accepit, 
cum  magno  gaudio  :  et  iniitpactum  cum  domno  Boamundo,  ut  pagani  qui  vellent2  Chris- 
tianitatem  recipere  essent  cum  eo,  et  qui  vellent  abire,  sanos  et  absque  ulla3  laesione 
abire  permitteret.  Consensit  ille4  quicquid  admiralius  postulavit5,  etcontinuo  misitduos6 
servientes  in  castellum.  Non  post  multos  dies7  baptizatus  est  admiralius  cum  illis  qui 
Christum  recognoscere  maluerunt.  Illos  vero  qui  suas  voluerunt  tenere  leges,  fecit  domnus 
Boamundus conduci  in  Sarracenorum  terram.  Hoc  bellum  factum  est8 quarto  kalendas  Julii, 
vigilia9  apostolorum  Pétri  et  Pauli1,  régnante  Domino  nostro10  Jesu  Christo,  cui  est  honor 
et  gloria  in  sempiterna  saecula.  Àmen. 

XLI.  Etb  quum  jam11  essent  omnes  inimici  nostri  (Deo  trino  et  uno  summoque  dignas 
referimus  grates12)  per  omnia  devicti,  hue  illucque  fugere  cœperunt,  alii 13  semivivi,  alii 
vulnerati,  in  vallibus  et  in  nemoribus,  et  in  arvis,  et  in  viis  deprehendebantur 14  mortui. 
Populus  vero  Christi,  victores  scilicet  peregrini 15,  reversi  sunt  gaudentes  felici  triumpho, 
devictis  hostibus,  in  civitatem.  Statim  omnes  nostri  seniores,  videlicet  dux  Godefridus,  co- 
rnes Sancti  yEgidii  Raimundus,  Boamundus,  cornes  Nortmanniae  domnus  Rotbertus,  cornes 
Flandrensis lô,  et  alii  omnes 17,  miserunt  nobilissimum  comitem 18  Hugonem  Magnum  impe- 
ratori  Constantinopolim ,  ut  ad  recipiendam  civitatem  veniret,  et  conventiones  quas  erga 
illos  habebat,  expleret  :  ivit,  nec  postea  rediit.  Postquam  vero  haec  omnia  gesta  sunt,  con- 
gregati  nostri10  majores  ordinaverunt  concilium,  quemadmodum  hune  féliciter  valerent 
conducere  et  regere  populum ,  donec  peragerent  iter  Sancti  Sepulcri ,  pro  quo  hue  usque 
multa  erant  perpessi20  pericula.  Invent um  est21  in  concilio0  quia  nondum  auderent  intrare 
in  paganorum  terram,  eo  quod  valde,  in  sestivo  tempore,  est  arida  et  inaquosa  :  ideoque 
acceperunt  terminum  attendendum  ad  kalendas  Novembris.  Denique  divisi  sunt  seniores, 
et  unusquisque  profectus  est  in  terram  suam,  donec  esset22  terminus  eundi.  Feceruntque 
principes  praeconari  per  universam  urbem  ut,  si  forte  aliquis  egens  illic  adesset,  et  auro 
et  argento  careret,  conventione  facta  cum  illis  remanere23  si  veliet,  ab  eis  cum  gaudio  re- 
tentus  esset24.  Erat  autem  ibi  quidam  miles  de  exercitu  comitis  Sancti  /Egidii ,  cui  nomen 
Raimundus  Piletus;  hic  plurimos25  retinuit  homines,  milites  ac  pedites.  Egressus  est  ille 
cum  collecto  exercitu,  et  viriliter  introiit  in  Sarracenorum  terram ,  et  profectus  est  ultra  duas 
civitates,  et  pervenit  ad  quoddam  castrum  cui  nomen  Talamaniaf6.  Habitatores  castri, 
scilicet  Surani,  confestim  sua  sponte  se  tradiderunt  ei.  Quumque  omnes  essent  ibi  fere  per 
octo  dies,  nuntii  venerunt  ad  eum  dicentes  :  quoniam  27  hic  prope  nos  est  castrum  Sarra- 
cenorum multitudine  plénum.  Ad  hoc  castrum  illico  ierunt  Christi  milites  peregrini,  et 
undique  invaserunt  illud28,  quod  continuo  ab  illis29  cap  tu  m  est,  Christi  adjutorio.  Appré- 
henderont igitur  omnes  illius  loci  colonos:  et  qui  Christianitatem  recipere30  noluerunt, 
occiderunt;  qui  vero  Christum  recognoscere  maluerunt,  vivos  conservarunt.  Reversi  sunt 
itaque  hoc  peracto  nostri  Franci,  cum  magno  gaudio  ad31  prius  castrum32;  tertiad  vero 
die  exierunt33,  et  venerunt  ad  quamdam  urbem  cui  nomen  Marra,  quae  illic34  erat  prope 
illos.  Erant  autem  ibi  multi  Turci  congregati,  et  Sarraceni  ab  Aleph35  civitate,  et  ab  orani- 

1  Honorabilis.  g.  —  2  Jussit  ei  iendi  suum  veœillam.  Quod  quum  accepàset,  et  vir  venerabilis  Boamundus 
venisset,  iniit  pactum  cum  domino  Boamundo,  ut  pagani  qui  vellent  F.  —  3  Om.  ulla  b.  —  4  EL  G.  —  5  Con- 
sensit ille  admiralius  et  F.  —  6  Suos.  g.  —  *  Non  multo  post  f.  —  8  Est  in.  g.  —  9  In  vigilia.  F.  G.  — 10  Om. 
nostro  s. — 11  Om.  jam  g. — 12  Om.  grates  f. — 13  Illucque fugientes,  alii.  f.  g. — 14  Deficiebant  F.  g. —  15  Om. 

scilicet  peregrini  F. — 16  Boamundus  et  cornes  Nortmanniœ,  comesque  Flandrensis.  g. — 17  Om.  videlicet  dux  

alii  omnes  F.  —  18  Militem.  F.  g.  —  19  Facta  sunt,  congregati  omnes  nostri.  f.  g.  —  20  Passi.  g.  —  21  Om. 
est  G.  —  22  Esset  prope.  g  .  —  23  Om.  remanere  b.  —  24  Om.  Feceruntque  retentus  esset  F.  —  25  Plu- 
rimos secum.  F.  —  26  Thalamania.  f.  —  27  Quod.  f.  —  28  Om.  illud  e.  —  29  Om.  ab  illis  F.  —  30  Accipere.  F. 
—  31  Et  ad.  b.  —  32  Om.  Reversi  sunt  prius  castrum  f.  —  33  Exierunt  nostri.  f.  —  34  Om.  illic  F.  — 

Alech.  e. 

"  Id  est  xxvi  11*  die  menais  Junii,  A.  D.  1098.  '  Tudeb.  XII,  11.  Vid.  p.  84. 

*  Tudeb.  XII,  1.  Vid.  p.  83.  "  4  Idem,  XII,  m.  Vid.  p.  85. 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS.  153 

bus  urbibus  et  castris  quœ  circa  illas1  sunt.  Exierunt  ergo  barbari  contra  illos  ad2  belium,  A.  1098. 
nostrique  aestimantes  luctari  cum  illis  praeliando,  coegerunt  eos  in  fugam,  et  tamen  reversi, 
per  totum  diem  invadebant  nostros  adinvicem;  et  usque  ad  vesperam  perduravit  îlla  in- 
vasio,  aestus  quippe9  erat  immensus.  Nequibant  jam  nostri  sufferre  tantam  sitim,  quoniam 
nullatenus  ibi  ad  bibendum  invenire  aquam  poterant;  voluerunt  tamen  ad  illorum  cas- 
trum  secure4  redire.  Pro  illorum  enim  peccatis  Surani  et  minuta  gens  nimio  pavore 
correpti  ,  mox  cœperunt  viam  carpere  retrorsum.  Ut  autem  Turci  viderunt  illos  retroce- 
dentes,  statim  cœperunt  illos5  persequi,  et  Yictoria  illis  ministrabat  vires,  multi  nam- 
que  ex  ipsis  reddiderunt  animas  Deo,  cujus  amore  illic  congregati  fuerant.  Hsec  occisio 
facta  est  quinto  die,  in  mense  Julio.  Reversi  sunt  autem  Franci  illi6  qui  remanserant,  in 
suum  castrum,  et  luit  ibi  Raimundus,  cum  sua  gente,  per  plures  dies.  Aliia  vero  qui  in 
Antiochia  remanserant,  steterunt  in  ea  cum  gaudio  et  laetitia  magna;  quorum  rector  et 
pastor  exstitit  Podiensis  episcopus,  qui,  nutu  Dei,  gravi  segritudine  captus  est,  et,  ut  Dei 
voluntas  fuit,  migravit  ab  boc  saeculo,  et  in  pace  requiescens  obdormivit  in  Domino,  in 
solemnitate  scilicet  sancti  Pétri7  quae  dicitur  ad  Vincula,  unde  magna  angustia  et  tribu- 
latio,  immensusque  dolor  fuit  in  tota  Christi  militia,  quia  ille  erat  sustentamentum  pau- 
perum,  consilium  divitum,  ipseque  ordinabat  clericos,  pradicabat  et  summonebat  milites, 
dicens8  :  «  Quia  nemo  ex  vobis  salvari  potest  nisi  honorificet  pauperes,  et  reficiat;  vosque 
«  non  potestis  salvari  sine  illis,  ipsique  vivere 9  sine  vobis.  Oportet  igitur  ut  ipsi,  quotidiana 
«  supplicatione ,  pro  vestris  orent  delictis  Deum,  quem  in  multis  quotidie  offenditis,  unde 
«  vos  rogo  ut  pro  Dei  amore  eos  diligatis,  et  in  quantum  potestis  eos  sustentetis.  » 

XLII.  Nonk  post  multum  vero  temporis  venit  vir  venerabilis  Raimundus,  cornes  de 
Sancto  yEgidio,  et  intravit  in  Sarracenorum  terram,  et  pervenit  in10  quamdam  urbem  quae 
vocatur  Albara,  quam  invasit  una  cum  suo  exercitu,  eamque  continuo  cepit;  et  occidit 
omnes  Sarracenos  et  Sarracenas,  majores  et  minores,  quos11  ibi  reperit.  Quam  postquam 
suo  continuit  imperio,  ad  Christi  revocavit  fidem ,  quaesivitque  consilium  a  suis  sapientibus12 
viris,  ut  episcopum  in  bac  urbe  devotissime  praeordinari  faceret,  qui  illam 13  ad  fidem  Christi 
cultumque  fideliter14  revocaret,  et  de  domo  diabolica  templum  Deo  vivo  et  vero,  et  ora- 
cula  sanctorum  consecraret.  Novissime  elegerunt  quemdam  honorabilem  ac  sapientissimum 
virum0,  et  duxere  illum  in  Antiochiam  ad  consecrandum  ;  factumque  est  ita.  Alii  autem  qui 
in  Antiochia  remanserant  fuerunt  ibidem  cum  gaudio  et  laetitia15.  Appropinquanted  vero 
termino,  videlicet  festo  Omnium  Sanctorum,  regressi  sunt  omnes  majores  nostri  in  unum, 
in  Antiochiam lô,  omnesque  simul  cœperunt  quaerere  qualiter  iter  Sancti  Sepulcri  valerent 
peragere17,  dicentes  :  quoniam  appropinquaverat  eundi  terminus,  nulla  erat  hora  contur- 
bandi 18  amplius.  Boamundus  autem  quaerebat  quotidie  conventionem  quam  omnes  seniores 
olim  habuerant  ei  in  reddendam  civitatem  ;  sed  cornes  Sancti  yEgidii  ad  nullam  conventio- 
nem volebat  se  emollire  erga  Boamundum,  eo  quod  timebat  se  pejerare  erga19  imperato- 
rem;  tamen  saepe20  fuerunt  congregati  in  ecclesia  Sancti  Pétri31,  adfaciendum  quod  justum 
erat.  Boamundus  recitavit  suam  conventionem,  suumque  ostendlt  compotum.  Cornes 
Sancti  jEgidii  similiter  sua  patefecit  verba,  et  jusjurandum  quod  fecerat  imperatori,  per 
consilium  Boamundi.  Episcopi,  Rotbertus,  cornes  de  Nortmannia,  et  dux  Godefridus,  Flan- 
drensis  cornes  et  alii22  seniores  divisi  sunt  ab  aliis,  et  intraverunt  ubi  est  cathedra  sancti 

1  Illam.  G.  —  2  Illis  ad.  g.  Civitate,  qui  contra  exierunt  ad.  y.  —  5  Namque.  f.  g.  —  4  Om.  secure  F.  —  5  Om. 
illos  b.  —  6  Reversis  autem  Francis,  f.  —  7  Nutu  Dei,  ab  hoc  sœculo  migravit  in  solemnitate  sancti  Pétri.  F. 

—  8  Om.  verba  sequentia  :  dicens  :  •  Quia,  etc.  f.  —  9  Vivere  nequeunt  g.  — 10  Ad.  F.  — 11  Sarracenos  quos.  f. 
— 12  Sapientissimis.  g. — 15  Reperit,  fecitque  ibi  episcopum  ordinari,  qui  illam  urbem,  F. — 14  Ad  Christi  cultum.  g. 

—  15  Om.  Alii  autem  qui  in  Antiochia,  etc.  b.  F.  —  16  Antiochia.  e.  —  17  Explere.  f.  —  18  Conturban- 
dum.  g.  —  19  Om.  erga  b.  —  20  Om.  sœpe  f.  —  21  Om.  Sancti  Pétri  b.  —  22  Justum  erat.  Tune  Boamundus, 
episcopi,  et  Normannorum  nobilis  Rodbertus,  et  alii.  F.  Episcopi  et  dux  Godefridus,  Flandrensisque  cornes,  et 
cornes  de  Nortmannia,  aliique.  g. 

"  Tudeb.  XII,  iv.  Vid.  p.  85.  c  Nom.  Petrum.  (Cf.  Will.  Tyr.  1.  VII,  p.  292  et  seq.) 

b  Idem,  XII,  v.  Vid.  p.  86.  d  Tudeb.  XII,  vi.  Vid.  p.  87. 

111.  20 


Digitized  by 


Google 


154  GESTA  FRÀNCORUM. 

A.  1098.  Pétri,  ut  ibi  judicium  inter  utrumque  discernèrent.  Postea  vero1,  timentes  ne  Sancti  Se- 
pulcri  via  perturbaretur,  noluerunt  aperte  judicium  dicere.  Ait"  denique  cornes  Sancti 
iEgidii  :  «  Priusquam  via  Sancti  Sepulcri  remaneat,  si  Boamundus  nobiscum  venire  voluerit, 
«  quicquid  nostri  pares,  videlicet  dux Godefridus domnusque  Rotbertus,  Nortmanniae  cornes, 

•  et  Flandrensis  cornes,  aliique2  seniores  laudaverint5,  ego  fideliter  consentiam,  salva  fide- 

•  litate  imperatoris.  »  Hoc  totum  laudavit  Boamundus,  et  promiserunt  ambo,  in  manibus 
episcoporum,  quod  nullo  modo  per  se  via  Sancti  Sepulcri  deturbaretur.  Tune  Boamundus 
accepit  consilium  cum  suis  hominibus  quomodo  muniret  castrum  de  alta  montana  bomi- 
nibus  et  victu.  Similiter  cornes  Sancti  iEgidii  accepit  consilium  cum  suis4  quomodo  mu- 
niret palatium  Cassiani  admiralii  et  turrim  quae  est  super  portam  pontis,  qui  est  ex  parte 
Portus  Sancti  Simeonis;  muniret5,  inquam,  hominibus  et  victu,  qui  non  deficeret  longo 
tempore6. 

XLIII.  Haec  urbsb  Antiochia  scilicet  valde  est  pulchra  et  honorabilis,  quia  infra  muros 
ejus  sunt  quatuor  montanae  maximae  et  nimis  altae.  In  altiori  quoque  est  castellum  aedifi- 
catum,  mirabile  et  nimis  forte.  Deorsum7  est  civitas  honorabilis  et  conveniens,  omnibus- 
que  ornata  honoribus,  quoniam  multae  ecclesiae  sunt  in  ea  œdificatae;  trecenta  et  sexaginta 
monasteria  in  se  continet.  Sub  suo  jugo  continet  patriarcha  centum  quinquaginta  très 
episcopos.  Clauditur  civitas  duobus  mûris  :  major  quoque  valde  est  aitus,  et  mirabiliter 
latus,  magnisque  lapidibus  compositus,  in  quo  sunt  ordinatae  quater  centum  et  quinqua- 
ginta turres;  modisque  omnibus  est  civitas  formosa;  ab  oriente,  clauditur  quatuor  mag- 
nis  montanis;  ab  occidente,  secus  muros  urbis  fluit  quoddam  flumen  cui  nomen  Farfar8. 
Quae  civitas  magnae9  auctoritatis  est,  nam  eam  prius  lxxv  reges10  constituerunt,  quorum 
luit  caput  Antiochus  rex,  a  quo  dicitur  Antiochia.  Istam  civitatem  c  tenuerunt  Franci  obses- 
sam  per  octo  menses,  et  unum  diem;  postea  fuerunt  intus  inclusi  per11  très  hebdomadas 
a  Turcis,  et  ab  aliis  paganis,  quorum  numéro  nunquam  fuit  major  congregatio  hominum, 
vel  Christianorum  vel  paganorum.  Tarn  en,  adjutorio  Dei  et  Sancti  Sepulcri,  devictis  illis 
a  Christianis  Dei  requievimus  cum  gaudio  et  laetitia  magna  in  Antiochia  per  quinque 
menses  et  octo  dies. 

XLIV.  Quibus  expletis,  mense  Novembrio18,  discessit  Rai  m  un  dus,  cornes  Sancti  iEgidii, 
cum  suo  exercitu  ab  Antiochia,  venitque  per  unam  civitatem  quae  vocatur  Rugia,  et  per 
aliam  quae  dicitur  Albaria.  Quarto  vero  die,  exeunte  Novembrio 14 d,  pervenit  ad  Marram 
civitatem,  in  qua  maxima  multitudo  Sarracenorum  etTurcorum  et  Arabum,  et  aliorum15 
paganorum  erat  congregata;  ipseque  cornes  in  crastinum16  invasit  eam.  Non  post  multum 
vero  temporis  Boamundus,  cum  suo  exercitu,  secutus  est  comités,  et  applicitus  est  cum  eis 
in  die  dominica.  Secunda  vero  feria  nimis  fortiter  invaserunt  undique  civitatem,  et  tam 
acriter,  tamque  fortiter,  ut  scalae  starent  erectae  ad  murum.  Sed  tam  maxima17  erat  virtus 
paganorum l8,  quod  illa  die  nihil  eos  offendere  aut  nocere  potuerunt.  Videntes  autem  se- 
niores quia  nihil  agere  poterant  et  frustra  laborabant,  fecit19  Raimundus*,  cornes  Sancti 
yEgidii20,  fieri  quoddam  ligneum  castrum  forte  et  altum.  Quod  castrum  ingeniatum  et 
aedificatum  erat  super  quatuor  rotas,  super  quod  stabant  plures  milites,  et  Evrardus21  ve- 

1  Discernèrent  Sed.  F.  —  2  Dux  Godefridus,  et  Flandrensis  cornes,  et  Rotbertus  Nortmannus,  aliique.  g. 

—  5  Pares  atque  seniores  laudaverint.  F.  —  4  Om.  accepit  consilium  cum  suis  f.  —  5  Super  portam  pontis  mu- 
niret G.  —  6  Ex  parte  portœ  Sancti  Simeonis  hominibus  et  victu.  f.  —  7  Forte.  De  deorsum.  g.  —  8  Pharphar.  f. 

—  9  Tantœ.  f.  —  10  Cui  nomen  Farfar  :  et  ita  noluerunt  stulte  neque  inane  dimittere  regalem  civitatem 
Antiochiam,  qum  tantœ  auctoritatis  fuit,  quod  eam  prius  septuaginta  quinque  reges.  g.  —  11  Om.  per  f.  g.  — 
12  Om.  Dei  g.  —  15  Om.  mense  Novembrio  F.  —  14  Om.  exeunte  Novembrio  F.  —  15  Aliorumque.  g.  Om. 

Sarracenorum  et  aliorum  F.  —  16  Om.  in  crastinum  e. —  17  Undique  civitatem,  et  tam  maxima.  F.  — 

18  Om.  paganorum  f. —  19  Nihil  facere  potuerunt,  fecit.  F.  — 20  Cornes  de  Sancto  jEgidio.  F.  g.  — 21  Euvardas.  g. 

"  Tudeb.  XII,  vu.  Vid.  p.  88.  d  Id  est  xxvn*  die  mensis  Novembris,  A.  D.  1098. 

*  Idem,  XIII,  1,  /.  c.  (Cf.  Tudeb.  p.  90,  not.  c.) 

c  Idem,  XIII,  11.  Vid.  p.  90.  •  Tudeb.  XIII,  m.  Vid.  p.  91. 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIÀTUS.  155 

nator,  tuba1  fortiter  sonans;  subter  vero  erant  armati  milites,  qui  deduxerunt  castrum  A.  1098. 
usque  prope  urbis  murum,  juxta  turrim  quamdam.  Quoda  videns  gens  pagana,  statim  fece- 
runt  instrumentum ,  quo  jactabant  maximos  lapides  super  castrum,  ita  ut  pene  nostros 
milites  occiderent.  Jaciebant  quoque  graecos  ignés  super  castrum,  putantes  illud  ardere 
et  devastare2.  Sed  Deus3  omnipotens  noluit  ut  castrum  arderet  hac  vice;  supereminebat 
enim4  omnes  muros  civitatis.  Milites  igitur  nostri  qui  erant  in  superiori  solario5,  videlicet 
Guillelmus  de  Monte  Pislerio,  et  alii  multi,  jactabant  immensos  lapides  super  illos  qui 
stabant  in  muro  urbis;  et  ita  percutiebant  eos  super  clipeos,  ut  clipeus  et  inimicus  cade- 
rent  deorsum  in  civitatem,  in  mortem6.  Ita  faciebant  isti;  alii  vero  tenebant  în  hastis 
honorabilia  signa,  et  cum  lanceis  ethamis  ferreis  putabant  eos  trahere  ad  se7;  et  sic  prae- 
Hati  sunt  usque  ad  vesperam.  Rétro  castrum  stabant  presbyteri,  clerici,  sacris  vestibus 
induti,  orantes  et  obsecrantes  Deum,  ut  suum  defenderet  populiun,  et  Christian  ita  te  m 
exaltaret,  ac  paganismum  deponeret8.  In  alia  vero  parte,  certabant  nostri  milites  quotidie 
cum  illis,  erigentes  scalas  ad  murum  urbis;  sed  virtus  paganorum  erat  tanta,  ut  nihil 
proficere  nostri  possent. 

XLV.  Tamen  Gulferius  de  Daturreb  primus  ascendit  per  scalam  in  murum,  statim- 
que9  fuit  fracta  scala  pro  multitudine  aliomm;  tamen  ascendit  ipse,  cum  aliquantis,  supra 
murum  ;  illi  autem  qui  ascendebant  expediebant  circa  illos  murum 10.  Alii  quoque  invene- 
runt  aliam  scalam,  erexerunt 11  eam  festinanter  ad  murum;  et  ascenderunt  per  eam  multi 
milites  et  pedites,  statimque  ascenderunt  super  murum  12.  Sarraceni  igitur  tam  robuste 
invaserunt  illos 15  et 14  per  murum  et  per  terram  sagittando ,  et  spiculando  cominus  cum  suis 
lanceis,  ut  multi  ex  nostris,  timoré15  perterriti,  demitterent  se  super16  murum.  Tandiu 
vero  illi  prudentissimi  viri  qui  remanserant  in  muro  sufferebant  illorum  persecutionem, 
quandiu  alii  qui  subter  castrum  erant  foderunt  murum  urbis.  Videntes  vero 17  Sarraceni 
quod  nostri  fodissent  murum18,  statim,  timoré  perterriti,  inierunt  fugam  in  civitatem19. 
Hoc  totum  factum  est  in  die  sabbati,  ad  horam  vesperi,  occidente  sole,  undecima  die, 
intrante  Decembri30.  Boamundus  igitur  per  interpretem  fecit  loqui  Sarracenis  majoribus, 
ut  ipsi,  cum  suis  mulieribus  et  infantibus,  aliisque  substantiis,  mitterent  se  in  unum  pala- 
tium  quod  est  supra  portam,  ipseque  defenderet  eos  de  mortali  sententia.  Intraverunt 
vero  omnes  nostri  in  civitatem;  et  quicquid  boni  invenerunt  in  domibus  et  in21  foveis,  hoc 
unusquisque  ad  suum  continebat  proprium.  Facto  autem  die,  ubicumque  reperiebant 
quemquam  illorum,  sive  masculum  sive  feminam,  occidebant.  Nullus  angulus  civitatis 
deerat  vacuus  Sarracenorum  cadaveribus;  vixque  poterat  aliquis  per  vias  ire  civitatis,  nisi 
calcando  super  Sarracenorum  cadavera.  Boamundus22  denique  illos  quos  jusserat  in  pala- 
tium  intrare  apprehendit,  illisque  abstulit  omnia  quae  habebant,  videlicet  aurum,  argen- 
tum29,  aliaque  ornamenta;  alios  vero  fecit  occidi;  alios  autem 24  jussit  conduci  ad  venden- 
dum  in  Antiochiam 25.  Mora  autem  Francorum  fuit  in  illa  urbe  per  unum  mensem  et 
quatuor  dies,  in  qua  fait  mortuus  Oriensis  episcopus6.  Fuerunt  ibi  ex  nostris  qui  illic  non 
invenerunt,  sicuti  opus  eis  erat,  tantum  ex  longa  mora,  quantum  ex26  districtione  famis, 

quia  foris  nequiverant  aliquid  invenire  ad  capiendum;  sed27  scindebant28  corpora  mortuo- 

* 

1  Tubam.  F.  g.  —  2  Devastari.  f.  g.  —  3  Om.  Deus  r.  —  4  Vero.  g.  —  5  Solatio.  e.  —  6  In  montent,  f.  — 
7  Om.  Ita  faciebant  isti,  etc.  usque  ad  trahere  ad  se  f.  —  6  Ut  populum  defenderet  suum,  ac  paganismum 
deponeret  f.  —  9  Sed  statim.  g.  —  10  Om.  illi  autem  qui  ascendebant  expediebant  circa  illos  murum  g.  — 
11  Erexeruntque.  g.  —  12  Om.  In  alia  vero  parte,  etc  super  murum  f.  —  13  Nostros.  f.  —  14  Om.  et  g. 

—  15  Om.  timoré  e.  —  16  Se  per.  g.  —  17  Autem.  f.  —  18  Om.  murum  e.  —  19  Civitate.  e.  —  20  Om.  Hoc 
totum,  etc.  f.  — 21  Om.  in  g.  —  22  In  domibus  et  foveis  abstulerunt.  Facto  autem  die,  ubicumque  reperiebant 
quemquam  illorum  interficiebant  Boamundus.  F.  —  23  Et  argentum.  F.  —  24  Et  alios  quidem.  f.  —  25  Ven- 
dendum  Antiochiœ.  g.  —  26  Om.  ex  e.  —  27  Om.  Mora  autem  Francorum,  etc  ad  capiendum,  sed  f. 

—  28  Scindebant  autem  nostri.  f. 

"  Tudeb.  XIII ,  iv.  Vid.  p.  92.  debove  Golferius  deTurribus  vocatur.  (Cf.  p.  9a  et  n.  u.) 

h  Id.  XIII ,  v.  Miles  ille ,  quem  sic  vocal  breviator,  a  Tu-         e  Willelmus,  Aurasicensisepiscopus.  (Cf.p.gô.etn.a  ) 

20. 


Digitized  by 


Google 


156  GESTA  FRANCORUM. 

A.  1098.  mm,  eo  quod  in  ventribus  eorum1  inveniebant  bisanteos  reconditos;  alii  vero  cœdebant 
carnes  eorum  per  frusta,  et  coquebant  ad  manducandum. 

XLVI.  Boamundus2*  non  potuit  apud  comitem  Sancti  iEgidii  concordari  super  id  quod 
petebat,  iratusque  reversus  est  Antiochiam.  Cornes  autem3  Raimundus,  non  diu  moratus, 
mandavit  per  suos  legatos  Antiocbiae  duci  Godefrido  et  Flandrensi  comiti,  ac  Rotberto 
Nortmanniae4,  et  Boamundo,  ut  ipsi  venîrent  ad  Rugiam  civitatem,  loqui  cum  eo.  Vene- 
runtque  illuc  omnes  seniores5,  et  fecerunt6  concilium  quomodo  honeste  possent  tenere 
viam  Sancti  Sepulcri,  pro  qua  mpti  sunt,  et  usque  bue  perventum  srt.  Nequiverunt  con- 
cordare  cum  Raimundo  Boamundum,  nisi  Raimundus  cornes  redderet  Antiochiam  ei. 
Noluit  cornes  ad  hoc  assentire7,  pro  fiducia  quam  fecerat  imperatori.  Comités  namque8 
et  dur  reversi  sunt9  Antiochiam  una  cum  Boamundo.  Cornes  vero  Raimundus  reversus 
est  ad  Marram,  ubi  peregrini  erant;  mandavit  quoque  suis  militibus  honestare  palatium 
et  castellum  quod  erat  supra  portam  pontis10  civitatis11. 

A.  1099.  Vidensb  autem  Raimundus  quod  nullus  seniorum  voluisset,  causa  ejus,  ire  in  viam 
Sancti  Sepulcri ,  exivit  nudis  pedibus  de  Marra  décima  tertia  die  intrante  Januario 12,  et 
pervenit  usque  Capharda;  fuitque  ibi  per  très  dies.  Illic  adjunxit  se  nobilissimus  cornes 
Nortmanniae 13  Rotbertus  comiti  Raimundo.  Rex  autem  Caesareae  multotiens  mandaverat 
per  suos  nuntios  comiti ,  Marrae  et  Caphardae,  quod  cum  eo  pacem  vellet  habere,  et  de 
suo  pretium  ei  daret,  et  Christianos  peregrinos  diligeret,  fiduciamque  faceret  quia  quantum 
continet  ejus  imperium  peregrinis  non  esset  offendiculum,  et  mercatum  de  equis,  et  de 
corporalibus  alimentis  daret  gaudenter.  Exierunt  autem  nostri  et  vénérant  hospitari  juxta 
Cœsaream,  super  fluvium  Parfar.  Quumque  vidisset  rex  Caesareae  contubernium  Francorum 
tam  prope  civitatem  hospitatum  esse,  doluit  animo,  et  jussit  illis  devetari  mercatum,  nisi 
discederent  a  confinio  civitatis.  Crastinac  vero  die,  misit  cum  illis  duos  Turcos,  suos 
videlicet  nuntios,  qui  eis  demonstrarent14  fluminis  vadum,  eosque  conducerent,  ubi  inve- 
nire  possent15  ad  capiendum16.  Denique  venerunt  in  vallcm  quamdam  subter  quoddam 
castrum;  ibi17  depraedati  sunt  plus  quam  quinque  animalium  millia,  et  satis  frumenti,  at- 
que  alia  bona,  unde  valde  fuit  refecta  tota  militia  Christi.  Tamen  illud  castrum  red- 
didit  se  comiti,  eique  dédit  equos,  et  aurum  purissimum,  et  juraverunt  sua  lege  quod 
peregrinis  nil  exinde  fieret  mali;  fuimusque  ibi  per  quinque  dies.  Egressi  etenim  inde 
pervenimus  gaudentes  hospitari  ad  quoddam  Arabum18  castrum.  Exivit  igitur  Dominus 
castri ,  et  concordatus  est  cum  comité  19.  Exeuntes d  vero  inde  pervenimus  ad  quamdam 
civitatem  pulcherrimam,  et  omnibus  bonis  refectam ,  in  quadam  valle  sitam,  nomine  Kepha- 
liam20.  Habitatores  vero  illius,  audiëntes  Francos  venisse,  dimiserunt  urbem,  et  hortos 
plenos  oleribus,  et  domos  plenas  alimentis  corporalibus,  et  fugerunt.  Tertia  die  egressi 
ab  illa  urbe,  transivimus 21  per  altam  et  immensam  montanam,  et  intravimus22  in  vallem 
de  Sem23,  in  qua  erat  maxima  ubertas  omnium  bonorum24;  fuimusque  ibi  per  dies  fere 
quindëcim.  Hic  prope  nos  erat  quoddam  castrum,  in  quo  erat  congregata  paganorum 
maxima  multitudo.  Quod  castrum  aggressi  sunt  nostri,  idque  fortiter  superassent,  nisi 
Sarraceni  jactassent  foras  immensas  turmas  animalium;  reversi  sunt  nostri  déférentes  omnia 
bona  ad  sua  tentoria.  Summo  autem  diluculo ,  collegerunt  nostri  suos  papiliones ,  et  vene- 
runt obsidere  idem  castrum,  ibique  putabant  extendere  tentoria;  sed  gens  pagana  omnino 

1  Om.  eorum  e.  —  2  Boamundus  autem.  f.  g.  —  3  Igitar.  g.  —  4  Nortmanno.  g.  —  5  Om.  Cornes  autem 

Raimundus  omnes  seniores  F.  —  6  Feceruntque.  g.  —  7  Consentira  F.  —  8  Denique.  g.  —  9  Sunt  in.  g.  — 

10  Om.  pontis  g.  —  11  Om.  Comités  namque  et  dux  pontis  civitatis  F.  —  12  Om.  décima  tertia  die  intrante 

Januario  t.  — - 11  Adjunxit  se  cornes  Normanniœ.  g.  —  14  Monstrarent.  f.  g.  —  15  Potuissent.  f.  g.  —  16  Om. 

ad  capiendum  F.  —  17  Ibique.  F.  —  18  Om.  Arabum  e.  —  19  Om.  fuimusque  ibi  per,  etc  est  cum 

comité  f.  w— .  20  Kaphaliam.  F.  —  2i  Om.  transivimus  e.  —  22  Fugerunt.  Inde  intravimus.  f.  —  23  Vallem 
densam.  e.  Vallem  de  Lem.  g.  —  24  Ubertas  omnibus  bonis.  G. 

*  Tndeb.  XIII,  vi.  Vid.  p.  94.  e  Tudeb.  XIII,  vm ,  /.  c. 

h  Idem,  XIII,  vu.  Vid.  p.  95.  d  Idem,  XIII,  ix.  Vid.  p.  96. 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


157 


dédit  se1  fugœ,  ac  dimiserunt  castrum  vacuum.  Intrantes  autem  nostri  invenerunt  ibi  a.  1099. 
omnem  abundantiam  frumenti,  vini,  farinae,  olei  et  quicquid  eis  opus  erat2.  Illic'  devo- 
tissime  celebravimus  festivitatem  Purificationis  sanctte  Maria?  b,  veneruntque  illuc  nuntii  de 
Camela  civitate.  Rex  namque  illius  mandavit  comiti  equos,  aurum,  et  pactus  est  cum  eo 
quod  Christianos  nullo  modo  offenderet3,  sed  eos  diligeret  et  bonoraret.  Rex  autem  Tripolis 
mandavit  comiti  quoniam  cum  eo  fideliter  pactum  iniret,  et  amicitiam  haberet,  si  ei  pla- 
ceret,  misitque  illi4  equos  deotm,  et  quatuor  mulas,  et  aurum.  Sed  cornes  ait  nullo  modo 
cum  eo  pacem  se  recipere,  nisi  iile  Christianus  «fficeretur.  Euntes  autèm  de  optima  valle, 
pervenimus  ad  quoddam  castrum  quod  dicitur  Àrehae,  in  die  Lunae,  scilicet  secunda  feria, 
mediante  Fehruario5c,  <nrca  quod  tentoria  tetendimus. 'Quod  erat  plénum6  innumerabili 
génie  paganorum ,  videHcet  Turcorum,  Sarracenorum ,  Arabum,  Publicatforum 7,  pagano- 
rum, et  mirabiliter  .munierunt8  illud9,  et  defendebant  se  fortiter.  Tune  exéuntes  quatuor- 
decim  ex  nostris  militibus,  ierunt  contra  TripoKm  urbem,  quae  erat  secùs  nos.  Isti  quatuôr- 
decim  inwnerunt  circa  sexaginta  Turcos;  et  alios  quofedam,  qui  babebant  ante  se  collectas 
hommes  et  animalia  plus  quam  mille10  quingenta.  Qui  signo  Crucis  muniti  invasërunt 
eos,  et  occiderunt  sex  ex  illis,  apprehenderuntqué 11  sex12  equos.  De  exercitu  vero  Rai- 
mundi  oomitis  exrerunt13  Raimundus  Piletus  et  Raimundus,  vicecomes  de  Tentoriis14,  ve- 
neruntque ante  Tortosam  civitatem ,  et  fortiter  aggrediuntur  illam ,  quae  nimrs  erat  munita 
multitudine  paganorum 15.  Sero  autem  jam  facto ,  secesserunt  in  quemdam  angulum  ;  ibique 
hospitati  sunt,  feceruntque  innumerabiles  ignés,  quasi  tota  hostis  esset  ibi.  Paganid  vero, 
timoré  perterriti,  nocte  latenter  fugerunt,  et  dimiserunt  civitatem  pienam  omnibus  bonis, 
que  etiam  valde  optimum  portum  secus  mare  in  se  retinet.  Crastina  autem  die  venerunt 
nostri,  ut  undique  invaderent  illam ,  inveneruntqtie 16  vacuam 17,  et  intrantes  hospitati  sunt18 
in  ea,  usque  dum  obsidio19  esset  ante  urbem  Archae.  Est  prope  istam  alia  urbs  quae  di- 
citur Maraclea;  admiralius  qui  eam  regebat  pactus  est  cttm  nostris,  et  misit  nostros  in 
civitatem,  etnostra20  vexflla. 

XL VII.  Dux  quoque  Godefridus  et  Boamundus  Flan  drensisque  cornes  venerunt  usque 
ad  Lichiam  civitatem.  Disseparavit  enim  se  Boamundus  ab  eis,  et  reversus  est  Antiocbiam21. 
Illi  vero  venerunt  s  et  obsederunt22  quamdam  urbem  cui  nomen  Gibellum.  Audiens  itaque 
Raimundusv  cornes  Sancti  /Egidii  quod  innumerabilis  gens  paganorum  rueret  supèr  nos 
ad  certum  bellum,  illico24  consilium  habuit  cum  suis,  ut  mtoidaret25  senioribus  qui  sunt 
in  obsidione  Gibelli  quatinus  eis  subvenirent.  Quod  illi  audientes,  statimpacti  sunt  cum 
admiralio,  facientes  pacem  cum  eo,  et  acceperunt  equos  et  aurum,  dimiseruntque  tirbem 
venientes  ad  nos  in  adjutorium.  Sed  illi  non26  venerunt  ad  bellum  contra  nos.  Itaque  co- 
mités prœdicti  hospitati  sunt  ultra  fluraen,  ibique  obsederunt  castrum  illud27.  Nône  multo 
part  equkaverant  nostri  contra  Tripolim,  inveneruntque  extra  civitatem  Turcôs,  Arabès  et 
Sarracenos,  tjuos invaserunt 28  nostri,  et  miserunt  eos  in  fugam,  et  occiderunt  maximam 
paitem  nobilium  urbis.  Tanta  fuit  paganorum  occisio  et  sanguinis  effiisio,  ut  etiam29  aqua 
quae  in  civitate  fluebat  videretur  rubere,  et  fluere  in  cisternas  eorum  ;  unde  valde  fuerunt 

1  Sese.  g.  —  2  Om.  frumenti,  vini  opus  erat  f.  —  3  OffendeL  e.  —  4  Om.  illi  b.  —  5  Om.  in  die 

Lunœ  Februario  f.  —  6  Detendimus.  Qaod  castrum  plénum  erat  G.  —  7Om.  videlicet  Publica- 

norum  f.  —  8  Invenerunt  F.  —  9  Publicanorum  mirabiliier  munierunt  castrum  illud.  g.  —  10  Om.  mille  F.  — 
11  Invaserunt  eos,  ei,  Deo  juvante,  mirabiliter  superaverunt  illos,  et  occiderunt  .vi.  ex  illis,  apprehenderuntqué.  g. 

—  12  Quinque.  f.  —  13  Quidam  autem  de  exercitu  Raimundi  comitis  exierunt  de  tentoriis.  F.  —  14  Tentoria.  G. 

—  15  Om.  quœ  nimis  paganorum  f.  —  16  Nostri,  et  invenerunt  f.  —  17  Illam  vacuam.  g.  —  18  Habita- 

verunt.  G.  Hospitaverunt.  f,  —  19  Obsessio.  f.  g.  —  20 Nostraque.  g.  —  21  Om.  Est  prope  istam,  etc.  ...  . 
reversus  est  Antiochiam  F.  —  22  Inde  nostri  venientes  obsederunt  f.  —  23  Om.  Sancti  jEgidii  f.  De  Sancto 
jEgidio.  g.  —  24  Om.  illico  f.  —  25  Mandet  f.  g.  —  26  Om.  non  f.  —  27  Om.  Itaque  comités .....  castrum 
illud  f.  —  28  Terruerunt  e.  —  29  Om.  etiam  e. 

*  Tudeb.  XIII,  x.  Vid.  p.  97.  e  Idest  xiv*  die  mensis  Februarii. 

k  Secunda  die  mensis  Februarii,  anno  Domini  J  Tudeb.  XIII,  xi.  Vid.  p.  98. 
1099.  *  Idem,  XIII,  xii.  Vid.  p.  99. 


Digitized  by 


158  GESTA  FRANCORUM. 

A.  1099.  tristes 1  dolentesque 2.  Jam  vero 5  tanto  timoré  perterriti  ut  nullus  eorum  auderet  exire  extra 
civitatis  portam*  Alia  vero  die  equita venait  ultra  Desem ,  et  invenerunt  boves  et  oves  et  asinos 
multaque  animal ia;  camelos  quoque  depraedati  sunt,  fere  tria  millia4.  Obsedimus  vero  cas- 
trum  supradictum  per  très  menses,  minus  una  die;  ibique  Pascha  Domini  celebravimus  iv 
idus  Aprilis'.  Naves  quippe  nostrae  venerunt  prope  nos  in  quemdam  portum ,  quandiu  fuimus 
in  illa  obsidione,  déférentes  maximum  mercatum ,  scilicet  frumentum ,  vinum5,  et  carnem, 
et  caseum,  et  hordeum,  et  oleum,  unde  maxima  ubertas  fuit  in  tota  expeditione.  In  illa  deni- 
que  obsidione  féliciter  acceperunt  martyrium  plures  ex  nostris,  videlicet  Anselmus  de  Robo- 
dimonte6,  Guillelmus  Picardus,  et  alii  plures7  quosignoro.  Rex  quoque  Tripolis8  saepe  mmtios 
mittebat  senioribus,  ut  dimitterent  castrum,  et  cum  eo9  concordarentur.  Audientes  itaque 
nostri  hoc,  scilicet  et  dux  Godefridus,  et  Raimundus  cornes,  inclytusque  cornes  Rotbertus 
Nortmanniae 10,  Flandrensisque  cornes,  videntesque11  novos  fructus  properasse,  quia  in  me- 
dio  Martio  comedebamus  novellas  fabas,  medio  quoque  Aprili  frumentum,  consiliati  sunt 
nostri  dicentes  :  bonum  valde  esse  Hierosolymitanum  iter  explere  cum  novis  fructibus. 

XL VIII.  Discessimus  b  igitur  a  castro,  et  pervenimus  Tripolim,  vial2  feria,  decimo  tertio 
die  mirante  Maio 13,  ibique  fuimus  per  très  dies.  Tandem  concordatus  est  rex  Tripolis  cum 
senioribus,  illisque  continuo  dissolvit  plusquam  trecentos  peregrinos,  qui  illic  capti  erant, 
deditque  illis  quindecim  millia  bisanteorum14,  et  quindecim  equos  magni  pretii;  dédit  etiam 
nobis  magnum  mercatum  equorum,  asinorum,  omniumque  bonorum,  unde  nimis  ditata 
est  omnis  Christi  militia.  Pactus  est  vero  cum  illis  quia,  si  bellum  quod  eis  Admiralius 
Babyloniae  parabat  possent  devincere,  et  Hierusalem  apprehendere,  ille  Christianus  effi- 
ceretur,  terramque  ab  eis  recognosceret,  atque  tali  modo  factum  est  placitum15.  Nos  autem 
discessimus  ab  urbe,  n*  16  feria  mensis  Maii,  transivimusque  per  viam  artam  et  arduam 
quotidie  et  tota  nocte 17,  et  pervenimus 18  ad  castrum  cui  nomen  Bethelon,  deinde  ad  urbem 
quœ  dicitur  Zebar19,  secus  mare,  in  qua  passi  sumus  nimiam  sitim,  et  sic  defessi20  per- 
venimus ad  flumen  cui  nomen  Braym.  Deinde  transivimus  nocte  ac  die  Ascensionisc  Domini 
per  montem  in  quo  est  via  nimis  angusta,  et  illic  putavimus  inimicos  nobis  insidiantes 
invenire;  sed,  Deo  annuente,  nullus  eorum  audebat  properare  ante  nos,  Nostri  denique 
milites,  précédentes  nos,  liberaverunt  ante  nos  viam  illam21,  et22  applicuimus  ad  civita- 
tem  juxta  mare  quae  dicitur29  Baruth,  et  inde  venimus  ad  aliam  urbem  quae  dicitur24 
Sagitta;  dehinc  ad  aliam  quae  vocatur25  Sur,  et  de  Sur  ad  Acram  civitatem.  De  Acra26  ve- 
nimus ad  castrum  cui  nomen  Gayphas,  ac  deinceps  hospitati  sumus  juxta  Cœsaream,  ibi- 
que celebravimus  Pentecostend,  tertia  die,  exeunte  Maio.  Denique27  venimus  ab  urbem 
Ramola,  quam  Sarraceni  dimiserant  vacuam,  propter  metum  Francorum,  juxta  quam  erat 
honorabilis  ecclesia  in  qua  requievit  pretiosissimum  sancti  Georgii  corpus,  quia  illic  a 
perfidis  paganis  pro  Christi  nomine  féliciter  martyrium  suscepit.  Ibique  consiliati28  sunt 
nostri  majores  ut  illic29  eligerent  episcopum,  qui  hanc  custodiret  et  regeret30  ecclesiam; 
cui  suas  dederunt  décimas,  et  auro  argenloque  ditaverunt,  et  equis  ac  animalibus  aliis, 
quo  dévote  et  honeste  viveret  cum  illis  qui  cum  eo  essent. 

XLIX.  Remansite  ipse  illic  cum  gaudio31;  nos  autem92  laetantes  et  exsultantes,  usque  ad 

1  Tristes  alii.  G.  —  2  Om.  Tanta  fuit  paganorum  dolentesque  f.  —  9  Vero  erant  f.  g.  —  4  Om.  Alia 

vero  die  tria  millia  F.  —  5  Et  vinum.  f.  —  6  Ansellus  de  Riboatmont.  g.  —  7  Om.  plures  e.  —  8  Denique 

Tripolim.  f.  —  9  Om.  cum  eo  f.  —  10  Et  Raimundus  cornes  Sancti  jEgidii,  ac  Rotbertus  Normannus.  g.  — 
11  Audientes  itaque  nostri  hoc  seniores,  videntesque.  F. — 12  Tripolim  in  sexta.  g.  — 19  Om.  vf  feria  Maior. 

—  14  Bisanteos.  g.  —  15  Om.  atque  tali  modo  placitum  f.  —  16  Urbe  in  secunda.  g.  —  17  Tota  die  ac 

nocte.  g.  — 18  Discessimus  ab  urbe,  et  pervenimus.  F.  —  19  Zebari.  g.  —  20  Om.  defessi  t.  —  21  Om.  Deinde 

transivimus  nocte  viam  illam  f.  —  22  Et  post  hœc.  f.  —  29  Om.  quœ  dicitur  F.  —  24  Vocatur.  F,  g.  — 

25  Dicitur.  g.  —  26  De  Acra  vero.  g.  —  27  Pentecosten.  Deinde.  f.  —  28  Ibi  consiliati.  f.  g.  —  29  Om.  illic  f. 

—  90  Erigeret.  g.  —  91  Om.  et  equis  ac  animalibus  illic  cum  gaudio  F.  —  92  Inde  nos.  w. 

'  Id  est  décima  die  mensis  Aprilis,  anno  Domini         e  Id  est  die  Jovisxix*  mensis  Maii. 
1099.  d  Die  xxix*  mensis  Maii. 

fc  Tudeb.  XIII,  xiii.  Vid.  p.  100.  •  Tudeb.  XIV,  1.  Vid.  p.  102. 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS.  159 

civitatem  Hierusalem  pervenimus,  feria  tertia,  octavo  idus  Juniia,  eamque  mirabiliter  obse-  A.  1099. 
dimus.  Piissimus  electusque  Rotbertus,  vir  nobilissimus,  Nortmannorum  cornes1,  cum  suo 
prseclaro  exercitu  obsedit  eam  a  septentrione 2,  juxta  Sancti  Stephani  protomartyris  eccle- 
siam,  ubi9  lapidatus  est  pro  Christi  nomine;  juxta  quera  Rotbertus  Flandrensis4  obsedit 
eam.  Ab  occidente  vero5,  obsedit  eam  dux  Godefridus  et  Tancredus.  A  meridie,  ob- 
sedit eam  cornes  Sancti  jEgidii,  scilicet  in  monte  Syon,  circa  ecclesiam  Sancte  Mariae, 
matris  Domini,  ubi  Dominus  cum  suis  cœnavit  discipulis.  Tertia  vero  die,  ex  nostris,  sci- 
licet Rai  m  un  du  s  Piletus  et  Raimundus  de  Taurina,  et  alii  plures  ex  nostris,  causa  prœ- 
liandi,  sequestraverunt  se  ab  exercitu,  inveneruntque 6  bis  centum  Arabes;  et  praeliati  sunt 
Christi  milites  contra  illos  increduios,  et,  Deo  juvante7,  fortiter  illos  superaverunt,  et 
occiderunt  multos  ex  eis,  et  appréhenderont  triginta  equos8.  Secunda  vero  veniente  feria, 
aggredimur  fortissime  civitatem,  tam  mirabiliter,  ut,  si9  scalœ  fuissent  parate,  in  nostra 
fuisset  civitas  manu.  Tamen  minorem  stravimus  murum,  et  unam  scalam  ereximus  ad 
majorem  murum,  super  quem10  ascendebant  nostri  milites,  et  cominus  percutiebant  Sar- 
racenos  suis  ensibus  et  lanceis,  et  defensores  civitatis11.  Fueruntque  mortui  multi  ex 
nostris,  sed  plures  ex  illis12.  In  illa  autem  obsidione  panes  ad  emendum  invenire  non  po-N 
teramus,  fere  per  spatium  dierum  decem,  donec  venit  nuntius  nostrarum  navium,  et  in 
nimia  pressura  sitis  detenti  fuimus,  ita  ut  per  nimium  terrorem  et  pavorem  per  sex  millia 
nostros  potaremus19  equos,  et  alia  animalia.  Syloa  namque  fons,  qui  est  ad  radicem  montis 
Syon,  sustinebat  nos,  sed  tamen  cara  vendebatur  aqua  inter  nos.  Postquam  enim  venit 
nuntius  nostrarum  navium,  acceperunt  inter  se  nostri  seniores14  consilium,  quemadmo- 
dum  milites  mitterent  qui  fideliter  custodirent  homines  et  naves  in  portu  Japhiae.  Summob 
autem  diluculo,  exierunt  centum  milites  de  exercitu  Raimundi,  comitis  Sancti  iEgidii, 
Raimundus  Piletus,  et  Achardus  de  Mommellou15,  et  Guillelmus  de  Sabra16,  et  ibant  cum 
fiducia17  ad  portum.  Diviseront  se  denique  triginta  milites  ex  nostris  ab  aliis,  et  invene- 
runt  septingentos  Arabes,  etTurcos,  et  Sarracenos,  de  exercitu  Admiralii18,  quos  invase- 
runt  fortiter  Christi  milites;  sed  tam  magna  fuit  virtus  illorum  super  nostros,  ut  undique 
circumcingerent  illos,  et  occiderunt  Achardum  de  Mommellou,  et  pauperes  homines  pe- 
dites.  Quum  autem  tenerent  nostros  jam  inclusos,  qui  omnes  putabant  rnori,  venit  alius 
quidam  nuntius,  dicens  Raimundo  Pileto  :  •  Quid  hic  stas 19  cum  his  militibus?  Ecce  omnes 
«  nostri  in  magna20  districtione  Arabum  et  Turcorom  et  Sarracenorum  sunt,  et  forsitan 
«  in  hac  hora  omnes  mortui  sunt:  succurrite  ergo  illis,  succurrite.  ■  Audientes  nostri  haec, 
statim  cucurrerant  céleri  cursu,  et  festinanter  perveneront  usque  ad  illos  prœliando.  Paga- 
norom  vero  gens,  videns  Christi  milites,  divisit  se,  et  fecerunt  duo  agmina.  Nostri  autem, 
invocato  Christi  nomine,  tam21  acriter  invaseront  illos  increduios,  ut  unusquisque22  miles 
prosterneret  suum.  Videntes  autem 29  illi  quod  non  possent  stare  ante  Francorom  fortitu- 
dinem,  timoré  nimio  perterriti,  verterant  scapulas  rétro;  quos  nostri  persequentes  fere 
per  spatia  quatuor  millium24,  occiderunt  multos  ex  eis,  unumque  retinuerunt  vivum,  qui 
nova  eis  per  ordinem  diceret;  retinuerunt  quoque  centum  et  très  equos25. 

Inc  eadem  obsidione  tanta  oppressione  sitis  fuimus  gravati,  ut  sueremus  coria  boum  et 
bufalorum  in  quibus  deferebamus  aquas  fere  per  spatium  sex  milliariorum;  ex  illis  quippe 
vasculis  fetida  utebamur  aqua;  et  quantum  ex  olida  aqua,  et  hordacio26  pane,  in  nimia 

1  Scilicet  Normannorum  dux.  F.  —  2  Rotbertus  namque  Normannus  eam  obsedit  a  septentrione.  g.  —  3  Ubi 
gaudenter.  g.  — 4  Pro  nomine  Christi;  juxta  eum  Rotbertus,  Flandrensis  cornes,  o.  — 5  Om.  obsedit  eam.  Ab  oc- 
cidente vero  F.  —  6  Alii  plures  causa  prœliandi  invenerunt.  g.  —  7  Adjuvante,  g.  —  8  Om.  discipulis.  Tertia  vero 
die,  etç. . .  triginta  equos  F.  —  9  Civitatem,  tam  fortiter,  et  si.  e.  —  10  Qaam.  g.  — 11  Om.  et  defensores  civita- 
tis F.  —  12  Om.  sed  plures  ex  illis  F.  —  19  Portaremus.  F.  —  14  Aqua  inter  nos.  Nostri  autem  seniores  accepe- 
runt. F.  —  15  Achardus  de  Monlou.  b.  —  16  Om.  Raimundus  Piletus. . .  de  Sabra  F.  —  17  Om.  cum  fiducia  F. 
—  18  Ammiravisi.  g.  —  19  Astas.  g.  —  20  Nimia.  f.  g.  —  21  Tum.  f.  g.  —  22  Ut  quisque.  g.  —  29  Vero. 
f.  g.  —  24  Om.  fere  per  spatia  quatuor  millium  f.  —  25  Om.  retinuerunt. .  .  equos  F.  —  26  Hordaceo.  g. 

*  Id  est  vi"  die  menais  Junii,  anno  Domini  1099.  (Cf.  b  Tudeb.  XIV,  11.  Vid.  p.  io3. 
p.  10a.)  c  Idem,  XIV,  111.  Vid.  p.  io4. 


Digitized  by 


Google 


160  GESTA  FRANCORUM. 

à.  1099.  districtione  et  afflictione  eramus  quotidie.  Sarraceni  namque,  in  cunctis  fontibus  et  aquis 
latentes,  insidiabantur  nostris,  eosque  ubique  occidebant  et  diianiabant;  animalia  quoque 
secum  in  suas  cavernas  et  speluncas  deducebant1. 

L.  Tune 2 a  seniores  nostri  ordinaverunt  quomodo9  ingeniare  possent  civitatem,  ut  ad 
adorandum  nostri  Salvatoris  intrarent  Sepulcrum.  Feceruntque  duo  lignea  castra,  et  alia 
plura  machinamenta.  Dux  Godefridus  suum  fecit  castrum  cum  machinis,  et  Raimundus 
cornes  similiter,  quibus  de  longinquis  terris  attrahebant  ligna.  Sarraceni 4  igitur,  videntes 
nostros  facientes  has  machinas,  mirabiliter  muniebant  civitatem,  et  turres  nocte  accresce- 
bant.  Videntes b  autem  nostri  seniores  ex.  qua  parte  esset  civitas  magis  languida,  illuc  in 
quadam  nocte  sabbati  deportaverunt  nostram  machinam ,  et  ligneum  castrum  in  orienta- 
lem  partem.  Summo  autem  diluculo,  erexerunt  ea,  et  aptaverunt,  et  ornaverunt  castrum, 
in  prima  et  secunda  et  tertia  feria.  Cornes  namque  Sancti  i£gidii,  a  meridiana  plaga,  refir 
ciebat  suam  machinam.  Interea5  in  tanta  pressura  sitis  fuimus  districti,  ut  unus  homo 
non  posset  pro  uno  denario  ad  sufficientiam  habere  aquam,  aut  exstinguere6  sitim  suam. 
Nocte  vero  ac  die ,  in  quarta  et  quinta  feria ,  mirabiliter  aggredimur  civitatem  ex  omni  parte. 
Sed  antequam  invaderemus  eam7,  ordinaverunt  episcopi  et  sacerdotes  praedicando  et  admo- 
nendo8  omnes  ut  processionem 9  Deo  in  circuitu  Hierusalem  celebrarent10,  et  orationes  atque 
eleemosynas  et  jejunia  fideliter  facerent.  Sexta  vero  feria,  summo  mane,  undique  urbem 
aggredimur,  et  nihil  ei  nocere  potuimus,  eramusque  omnes  stupefacti  ac  in  nimio  pavore lI. 

Appropinquante c  autem12  hora,  scilicet13  in  qua  Dominus  noster  Jésus  Christus  dig-r 
natus  est  pro  nobis  sufferre  patibulum  crucis,  nostri  milites  fortiter  pugnabant  in  cas- 
tello14,  videlicet  dux  Godefridus  et  cornes  Eustachius,  frater  ejus.  Tune  ascendit  quidam 
miles  ex  nostris,  Letoldus15  nomine,  super  murum  urbis.  Mox  vero,  ut  ascendit,  omnes 
defensores  civitatis  fugerunt  per  muros  et  per  civitatem,  nostrique  subsecuti  perseque- 
bantur  eos18,  occidendo  et  detruncando,  usque  ad  templum  Salomonis;  ibique  talis  occisio 
fuit,  ut  nostri  in  sanguine  illorum  pedes  usque  ad  cavillas  mitterent.  At  Raimundus  cornes 
a  meridie  conduxit  suum  exercitum  ad 17  castellum  usque  prope  murum  ;  sed  inter  castel- 
lum  et  murum  erat  quaedam  fovea  nimis  profunda.  Tune  consiliati  sunt  nostri  ut  implerent 
foveam,  feceruntque  praeconari  ut,  si  aliquis  in  illam  foveam  portasset  très  petras,  unum 
haberet  denarium18.  Perduravit19  haec  impletio  per  très  dies  et  noctes.  Tandem,  plena 
fovea,  conduxerunt  castellum  prope20  murum21.  Illi  autem  qui  intus22  erant  mirabiliter 
prœliabantur  cum  nostris,  igne  et  lapidibus.  Audiens  itaque  cornes  quod  Franci  essent23  in 
civitate24,  suis  dixit  hominibus:  «  Quid  tardatis?  ecce  omnes  Francigenœ  jam  sunt  in  urbe.  » 

Admiraliusd  itaque  qui  erat  in  Turri  David  reddidit  se  comiti25,  eique  aperuit  portam 
'  ubi  peregrini  persolvebant26  tribu  ta.  Intrantes  autem  civitatem  nostri  peregrini  perseque- 
bantur27  et  occidebant  Sarracenos28  usque  ad  templum  Salomonis,  in  quo  congregati 
dederunt  nostris  bellum  maximum  per  totum  diem,  ita  ut  sanguis  illorum  per  totum  tem- 
plum flueret.  Tandem  superatis  paganis 29,  apprehenderunt  nostri  masculos  et  feminas  sat 
in  templo,  et  occiderunt  quos  voluerunt,  et  quos  voluerunt  retinuerunt  vivos.  Super  tem- 

1  Om.  ex  illis  quippe  vasculis,  etc.  usque  ad  verba  speluncas  deducebant  f.  —  2  Om.  Tune  f.  —  3  Propter 
hmc  quomodo.  f.  —  4  Raimundus  similiter.  Sarraceni.  F.  —  5  Ornaverunt  castrum  in  quibusdam  diebus. 
Interea.  F.  —  *  Ad  exstinguendam.  f.  —  7  Sitim  suam.  Antequam  autem  civitatem  invaderemus.  f.  —  8  Commo- 
nendo.  g.  —  9  Sacerdotes  ut  processionem.  F.  —  10  Agerent.  F.  —  11  Om.  et  orationes  atque  nimio  pa- 
vore f.  —  12  Denique.  f.  —  13  Om.  scilicet  f.  —  14  Castello  quod  fecerant  ligneo.  f.  —  15  Letholdus.  g.  — 
16  Persecuti  eos  sunt.  f.  —  17  Et.  g.  —  18  Quœdam  fovea,  feceruntque  prœconari  ut,  si  quis  in  illam  foveam  très 
portas  deportaret,  unum  denarium  haberet  b.  —  19  Perduravit  vero.  g.  —  20  Juxta.  g.  —  21  Om.  At  Raimundus 

cornes  a  meridie  prope  murum  f.  —  22  Qui  in  civitate.  F.  —  23  Jam  essent.  f.  —  24  Urbe.  g.  Urbe,  vide- 

licet  Godefridus  et  multi  alii.  f.  —  25  Raimundo  comiti.  F.  —  20  Persolvere  solebant.  g.  —  27  Portam,  ubi 
intrantes  civitatem  nostri  peregrini,  et  nemini  Dei  gratia  tributum  jam  dantes,  persequebantur.  f. —  28  Occide- 
bant Domini  Christi  et  suos  inimicos.  F.  — 29  Om.  paganis  f. 

'  Tudeb.  XV,  1.  Vid.  p.  106.  •  Tudeb.  XV,  m.  Vid.  p.  108. 

b  Idem,  XV,  11.  Vid.  p.  107.  d  Idem,  XV,  iv.  Vid.  p.  109. 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS. 


161 


plum 1  Salomonis  erat  maxima  paganorum  congregatio  utriusque  sexus,  quibus  Tancredus  A.  109g, 
et2  Gaston  de  Béer3  dederunt  sua  vexilla.  Mox  cucurrerunt  per  universam  urbem,  ca* 
pientes  aurum  et  argentum,  equos  et  mulas,  domosque  plenas  omnibus  bonis.  Venerunt 
autem  nostri4  gaudentes,  et  prae  nimio  gaudio  plorantes,  ad  nostri  Salvatoris  Jesu  Sepul- 
crum  adorandum,  et  reddiderunt  ei  capitale  tributum5.  Mane  autem  facto,  ascenderunt 
nostri  caute  supra  tectum  templi,  et  invaserunt  Sarracenos  masculos  et  feminas,  décollantes 
eos  nudis  ensibus;  alii  vero  dabant  se  précipites  e6  templo.  Hoc  videns  Tancredus  iratus 
est  nimis. 

LI.  Tune*  nostri  tenuerunt  consilium,  ut  unusquisque  faceret  eleemosynas  cum  oratio- 
nibus,  quatinus  Deus  sibi  eligeret  quem  vellet  regnare  super  alios,  et  regere  civitatem7. 
Jusserunt  quoque  Sarracenos  mortuos  omnes  ejici  foras,  prae  nimio  fœtore,  quia  omnis 
urbs  fere8  plena  erat  illorum  cadaveribus;  et  vivi  Sarraceni  trahebant  mortuos  ante  por- 
tarum  exitus,  et  faciebant9  montes  quasi 10  essent  domus.  Taies  occisiones  de  paganorum 
gente  nullus  unquam  audivit  nec  vidit,  quoniam  pyrae  erant  ordinate  ex  eis,  sicut  metae11, 
et  nemo  scit  numerum  eorum,  nisi  solus  Deus.  Fecit  vero  cornes  Raimundus  conduci 
admiralium ,  et  alios  qui  cum  eo  erant,  usque  Ascalonam12,  sanos  et  illaesos13.  Octavo 
autem  die  quo  civitas  fuit  capta,  elegerunt  ducem  Godefridum  principem14  civitatis,  qui 
debellaret  paganos,  et  custodiret  Christianos.  Similiter  elegerunt  patriarchaip  quemdam15 
sapientissimum  et  honorabilem  virum,  nomine  Arnulfum16,  in  die  sancti  Pétri  ad  Vinculab. 
Haec  civitas  fuit17  capta  a  Christianis  Dei,  decimo  quinto  die  Juiii,  in  sexta  feria. 

LU.  Interea0  mmtius  venit  Tancredo,  et  comiti  Eustachio,  ut  prapararent  se  et  perge- 
rent  ad  rccipiendam  Neopolitanam 18  urbem.  Exierunt  illi  et  duxerunt  secum 19  milites  et 
pedones,  et  pervenerunt  ad  urbem;  habitatores  vero  illius  reddiderunt  se  illico.  Denuo 
mandavit  illis  dux  ut  cito  venirent  ad  bellum  quod  Admiralius 20  Babyloniœ  prœparat  urbi 
Ascalonae.  Illi  autem  festinando  intraverunt  montanam,  quaerentes  Sarracenorum  bella, 
et  venerunt  Caesaream.  Itaque  venientes  illi  juxta  mare  ad  urbem  Ramore,  illic  invenerunt 
multos  Arabes,  qui  procursores  erant  belli21.  Quos  nostri  persequentes,  apprehenderunt22 
plures  ex  eis,  qui  dixerunt  omnia  belli  nova,  ubi  essent,  et  quot  essent,  aut  ubi  bellare29 
disponerent  contra  Christianos.  Quod  audiens  Tancredus,  statim  misit  nuntium24  Hieru- 
salem  duci  Godefrido  et  patriarche,  omnibusque  principibus,  dicens  :  «  Sciatis  quod  nobis 
«  paratum  est  bellum  Ascalon»;  venite  ergo  festinanter  cum  omni  virtute  quam  habere 
«  poteritis.  »  Tuncd  jussit  dux  submoveri25  omnes,  ut  fideliter  irent  prœparati  Ascalonem, 
obviam  inimicis  nostris.  Ipse  vero  cum  patriarcha  et  Rotberto,  Flandrensi  comité,  exivit  de 
urbe,  in  feria  tertia20,  et  Marturanensis27  episcopus  cum  eis.  Cornes  vero  Sancti  iEgidii  ac 
Rotbertus,  Nortmannorum  princeps28,  dixerunt  se  non  exituros,  nisi  certum  bellum  scirent. 
Jusserunt  ergo  militibus  suis  ut  pergerent  videre  .si  bellum  vere  esset,  et  reverterentur 
quantocius,  quia  ipsi  mox  essent  parati  venire29.  Ierunt  illi  videruntque  hostes90,  et  cito 
renuntiaverunt  se  vidisse  oculis  suis91.  Continuo  dux,  apprehenso  Marturanensi 92  episcopo, 
mandavit  Hierusalem,  quo  milites  qui  ibi  erant  préparent  se,  et  veniant  ad  bellum.  Quarta 
vero  feria,  illi  principes  exierunt,  et  milita verunt  ad  bellum99.  Episcopus  vero  Martura- 


1  Templam  vero.  o.  —  2  Om.  Saper  templum  Salomonis . . .  Tancredus  et  f.  —  9  Biarz.  f.  Beert.  g.  — 
4  Omnes  nostri.  f.  g.  —  5  Debitum.  f.  g.  —  6  In.  f.  g.  —  7  Om.  saper  alios  et  regere  civitatem  b.  —  8  Om. 
fere  F.  g.  —  9  Ordinabant.  F.  g.  —  10  Montes  ex  eis  quasi,  g.  —  11  Om.  Taies  occisiones. . .  sicut  metm  F.  — 
12  Scalonam.  g.  sic  et  infra.  —  19  Om.  Fecit  vero  cornes. . .  sanos  et  illœsos  f.  —  14  Principem  ac  regem.  f.  — 
15  Om.  quemdam  b.  —  M  Arnulfum,  cancellarium  scilicet  nobilissimi  ducis  Normannorum  Roberti.  F.  —  17  Deo 
disponente,  fuit.  F.  —  18  Neopolitanam.  f.  —  19  Secum  multos.  F.  G.  —  20  Nobis  Ammiravisus.  G.  —  21  Qui  bellt 
prœcursores.  F.  —  22  Om.  apprehenderunt  F.  —  29  Debellare.  F.  —  24  Om.  nuntium  b.  —  25  Submoneri.  F.  g. 

—  26  Om.  in  feria  tertia  f.  —  27  Martaransis.  b.  Maturacensis.  f.  —  28  Rotbertus  Normannus.  g.  —  29  Ire.  g. 
Om.  quia  ipsi.  . .  venire  f.  —  *°Hostem.  F.  Bellum.  g.  —  31  Et  renuntiaverunt  illi.  f.  —  92  Mataranensi.  e.  f. 

—  33  Om.  Quarta  vero  feria.  . .  ad  bellum  e. 


'  Tudeb.  XV,  v.  Vid.  p.  110. 

1  Id  est  1*  die  menais  Augusti.  Vid.  p.  1 1 1,  not.  b. 


c  Tudeb.  XVI,  1.  Vid.  p.  111. 
d  Idem,  XVI,  11.  Vid.  p  11a. 


m. 


21 


Digitized  by 


Google 


162  GESTA  FRANCORUM. 

a.  1099.  nensis  rediit  reportans  verba  missa  patriarchae  et  duci;  exierunt  Sarraceni  obviam1  ei,  èt 
apprehensum  secum  duxerunt2.  Petrus  vero  Eremita  remansit  Hierusalem3,  ordinando 
et  pracipiendo  Graecis  et  Latinis  atque  clericis 4  ut  fiducialiter  Deo  processionem  célébra- 
rent,  et  eleemosynas  orationesque  facerent5,  ut  Deus  populo  suo  victoriam  daret.  Clerici6 
et  presbyteri,  induti  sacris  vestibus,  ad  templum  Domini  conduxere  processionem,  missas 
et  orationes  décantantes,  ut  suum  defenderet  populum7.  Denique'  patriarcha  et  episcopi 
aliique  clerici  et8  seniores  congregati  sunt  ad  flumen  quod  est  ex  bac  parte  Ascalonae. 
Illic  multa  animalia  boum,  camelorum,  ovium  atque  omnium  bonorum  depraedati  sunt; 
Venerunt  autem  Arabes9  fere10  trecenti,  irrueruntque  nostri  super  illos  et  apprebenderunt 
duos  ex  eis,  persequentes  alios  usque  ad  eorum  exercitum.  Sero  autem  facto,  patriarcha 
fecit  praeconari  per  omnem  hostem ,  ut  in  summo  mane  cras  essent  omnes  parati  ad  bel- 
lum,  excommunicans  ne  ullus  hbmo  intenderet  ad  ullà  spolia,  donec  bellum  esset  factum; 
sed  eo  facto  reverterentur  cum  felici  gaudio  ad  capiendum 11  quicquid  eis  praedestinatum 
esset  a  Domino 12. 

LIII.  Summo  autem  diluculo,  in  sexta  feria,  intraverunt  in  vallem  nimis  pulchram* 
secus  littus  maris15,  in  qua  suas  struxerunt  acies.  Duxb  instruxit  suam,  praeclarus  cornes 
Nortmannorum 14  suam,  cornes  Sancti  ^Egidii  suam,  cornes  Flandrensis  suam,  cornes  Eusta- 
chius  suam ,  Tancredus  et  Gaston  suam  ;  ordinaverunt  quippe 15  pedites  et  sagittarios  qui 
procédèrent  milites,  et  sic  ordinaverunt  omnia;  statimque  militari  cœperunt  in  nomine 
Domini16  Jesu  Christi.  In  sinistra  vero17  parte  fuit  dux  Godefridus  cum  sua  acie,  cornes- 
que18  Sancti  jEgidii  equitavit  juxta  mare  in  sinistra  parte.  Mitissimus  cornes  Rotbertus, 
cornes  Nortmanniae,  comesque19  Flandrensis,  et  Tancredus,  omnesque  alii,  equitabant  in 
medio.  Tune  nostri  sic20  cœperunt  paulatim  ambulare.  Pagani  vero  stabant  parati  ad  bel- 
lum. Unusquisque  suum21  babebat  vasculum  pendens  collo,  ex  quibus  potarent  perse- 
quentes nos;  sed  illis  non  licuit,  gratia  Dei22.  Incomparabilis  itaque  miles,  scilicet  domnus 
Rotbertus,  cornes  Nortmanniae23,  cernens  Admiralii  standarum  habentem24  quoddam  po- 
mum  aureum  in  summitate  bastae,  quae  erat  cooperta  argento,  vehementer  ruit  super  illum 
qui  hune  ferebat;  quem  viriliter  prosternens  vulneravit25  usque  ad  mortem.  Exc  alia  parte, 
cornes  Flandrensis  nimis  acriter  illos  invasit.  Tancredus  vero 26  impetum  fecit  per  médium 
tentorium27  eorum;  quod  videntes  pagani  continuo  inierunt  fugam.  Quorum28  multitudo 
erat  innumerabilis,  numerumque  eorum29  nemo  scit  nisi  solus  Deus;  bella  vero  erant  im- 
mensa,  sed  virtus  divina  comitabatur  nobiscum  tam  magna,  tara  fortis,  quod  statim  supe- 
ravimus  illos30.  Stabant  autem  inimici  Dei  excaecati  et  stupefacti,  ac  videntes  Christi  mi- 
lites, apertis  oculis,  nil  videbant,  et  contra  Christianos  erigere  se  non  audebant;  virtute 
Dei  tremefacti ,  prœ31  nimio  timoré  ascendebant  in  arbores,  in  quibus  putabant  se  abscon- 
dere32;  sed33  nostri  sagittando  et  cum  lanceis  et  ensibus  occidendo,  eos  ad  terram  praeci- 
pitabant.  Alii  autem  jactabant  se  in34  terram,  non  audentes  se  erigere  contra  nos.  Nostri 
igitur  illos  detruncabant,  sicut  aliquis  detruncat  animalia  ad  macellum.  Cornes  Sancti 

1  Exierantque  Sarraceni,  et  obviaverunt  ei.  g.  —  2  Om.  Episcopus  vero  Martaranensis . .  .  duxerunt  F.  — 
3  In  Hierasalem.  F.  —  4  Om.  Grœcù  et  Latinis  atque  clericis  F.  —  5  Fideliter  Deo  processionem  célèbrent,  et 
orationes  eleemosinasque  faciant.  f.  g.  —  6  Clerici  namque.  g.  —  7  Om.  Clerici  et  presbyteri,  etc. .  .  defenderet 
populum  f.  —  8  Om.  clerici  et  f.  g.  —  9  Om.  Arabes  e.  —  10  Om.  fere  f.  —  11  Accipiendum.  g.  —  12  Om. 
persequentes  alios, .  .  .  esset  a  Domjino  f.  —  13  Om.  secus  littus  maris  f.  —  14  Ordinaverunt  acies.  Dux  instruxit 
suam  aciem,  et  cornes  Nortmannus.  g.  Rex  instruxit  suam,  princeps  Normannorum.  f.  —  15  Quoque.  f.  g.  — 
16  Domini  nostri.  F.  g.  —  11  Autem.  f.  —  18  Om.  que  e.  —  19  Juxta  mare  in  dextera  parte.  Cornes  Nortmanniœ, 
et  cornes,  g.  In  dextera  parte.  Robertus  Normanniœ  princeps,  comesque.  F.  —  20  Om.  sic  f.  g.  —  21  Om.  suum  e. 

—  22  Om.  Unusquisque  suum  habebat. .  .  gratia  Dei  F.  —  23  Gratia  Dei.  Cornes  Normanniœ.  g.  Miles  itaque 
incomparabilis  ac  nobilissimus  Normannorum  dux,  videlicet  Robertus.  F.  —  24  Haberc.  F.  g.  —  25  Vehementer 
ruit  super  illum,  eumque  vulneravit.  g.  —  26  Tancredus  igitur.  f.  g.  —  27  Tentoriorum.  g.  —  28  Paganorum.  G. 

—  29  Inierunt  fugam.  Quorum  numerum.  f.  —  30  Om.  bella  vero  erant.  .  .  superavimus  illos  F.  —  31  Pro.  g.  f. 

—  32  Om.  in  quibus.  .  .  abscondere  f.  —  33  At.  g.  —  3'4  Ad.  f. 

"  Tudeb.  XVI,  m.Vid.  p.  n3.  —  h  Idem,  XVI,  iv.  Vid.  p.        —  c  Idem,  XVI,  v.  Vid.  p.  u4-n5. 


Digitized  by 


TUDEBODUS  ABBREVIATUS.  163 

/Egidii  juxta  mare  occidit  ex  eis  sine  numéro;  alii  vero  se  prœcipitabant  in  mare,  alii  A.  1099. 
fugiebant  hue  illucque  \ 

LIV.  Veniens*  itaque  Admiralius  ante  Ascalonam  civitatem2,  dolens  etmœrens,  lacry- 
mando  dixit  :  «0  Deus9  spiritus,  quis  unquam  vidit  vel  audivit  talial  Tanta  potestas, 
.«tanta  virtus,  tanta  militia,  quœ  nunquam  ab  ulla  gente  fuit  superata,  modo  a  tantilla  gente 
«  Christianorum  est  devicta 4  !  Heu  mihi  tristis  ac  dolens  I  quid  amplius  dicam  ?  Superatus 
«  sum  a  gente  mendica,  inermi  et  pauperrima,  quae  non  habet  nisi  saccum  et  peram.  Ipsa 
«  modo  persequitur  gentem  jEgyptiacam,  quœ  illi  plerumque  suas  largita  est  eleemosynas, 
«  dum  olim  per  omnem  nostram 5  patriam  mendicarent ft.  Hue 7  conduxi  ad  conventionem 
«  ducenta  millia  militum,  et  video  illos 8  Iaxis  frenis  fugientes  per  viam  Babyionicam,  et 
«non  audent  reverti  adversus  gentem  Francigenam.  Juro  per  Mahomet9,  et  per  omnia 
«Deorum  numina,  quod  ulterius  non  retinebo  milites  conventione  aliqua,  quia  expulsus 
«sum  a  gente  aliéna  et  advena10.  Conduxi  omnia11  armorum  gênera,  et  omnia  machina- 
«menta12,  ut  eos  obsiderem  in  Hierusalem,  et  ipsi  prœvenerunt  me  ad  bellum,  itinere 
«dierum  duorum13.  Heu  mihi!  quid  amplius  dicam?  Inhonoratus  ero  semper  in  terra 
«  Babylonica  !  » 

LV.  Nostrib  itaque  Admiralii  ejusdem  acceperunt  standarum,  quod  honorandus  miles 
Rotbertus  Nortmannorum  nobilissimus,  perempto  hujus  signifero,  prostraverat14;  illud  re- 
dimens  .x. 15  marchas  argenti ,  dédit 16  patriarchœ  in  Dei  honorem 17  Sanctique  Sepulcri  ; 
ensem  vero  émit  quidam  sexaginta  bisanteis.  Superati  sunt  itaque  18  inimici  nostri ,  Deo 
annuente.  Omnes  naves  terrarum  paganorum 19  ibi  aderant;  homines  vero  qui  intus  erant, 
videntes  Admiralium20  fugientem  cum  suo  exercitu,  statim21  suspenderunt  vela  et  impu- 
lerunt  se  in  alta  maria.  Reversic  simt  nostri  ad  illorum  tentoria22,  acceperuntque  innumera 
spolia  auri  et  argenti,  omniumque  bonorum  ac  omnium  animalium  gênera,  omniumque 
armorum  instrumenta,  quœ  voluerunt  asportaverunt 23  ;  reliqua  igne24  consumpserunt.  Re- 
dieruntque  nostri25  cum  gaudio  Hierusalem,  déférentes  secum  omnia  bona  quae  illis  erant 
necessaria26.  Hoc  bellum  factum  est  pridie  idus  Augustid,  largiente27  Domino  nostro  Jesu 
Christo,  cui  est  honor  et  gloria,  nimc  et  semper  et  per  infinita  sœculorum  sœcula28.  Dicat 
omnis  spiritus  :  Amen. 

1  Om.  Nostri  igitar  illos.  .  .  hue  illucque  f.  —  2  Ante  civitatem.  g.  —  3  Deorum.  f.  g.  —  4  Gente  Christia- 
norum, quod  in  pugillo  potest  claudi,  est  devicta!  g.  —  5  Om.  nostram  b.  —  6  Om.  Ipsa  modo  persequitur.  .  . 
patriam  mendicarent  f.  —  7  ///oc.  r.  —  8  Ipsos.  g.  —  9  Machumet.  g.  —  10  Gente  advena.  g.  —  11  Om. 
omnia  b. — 12  Gênera  et  omnia  instrumenta  sive  machinamenta.  g.  — 13  Itinere  dierum  duorum.  Vech  !  quid  mihi 
esset,  si  Mue  gentem  condnxissem  meam  !  g.  Om.  et  non  audent  reverti,  etc. . .  dierum  duorum  f.  —  14  Gesta- 
verat.  F.  —  15  iv.  f.  — 16 Nostri  autem  acceperunt  ejus  stantarum,  quod  comparavit  cornes  de  Normannia  viginti 
marchas  argenti,  et  dédit,  g.  —  17  Honorem  et  victoriam.  F.  —  18  Denique.  g.  —  19  Om.  paganorum  b.  — 
20  Ammiravissum.  g.  —  21  Om.  statim  b.  —  22  Tentoria  eorum.  g.  —  23  Omniumque  bonorum  cumula,  equos 
et  mulos,  asinos  et  camelos,  innumerabiles  oves  et  boves,  et  instrumenta.  Omnes  namque  montes  et  colles  et  omnia 
plana  stabant  cooperta  de  multitudine  illorum  animalium,  et  invenerunt  armorum  cumula,  quœ  voluerunt  depor- 
tarant  G.  —  24  Igni.  g.  —  25  Reversi  sunt  nostri.  g.  —  26  Déférentes  secum  omnia  bona,  scilicet  camelos  et 
asinos  honustos  pane,  biscocto  et  farina,  et  frumento,  et  caseo,  et  pane,  et  oleo,  et  omnibus  bonis  quœ  illis 
necesse  erat  g.  —  27  Largiente  hoc.  f.  g.  —  28  Et  in  sœcula  sœculorum.  g. 

'     '  Tudeb.  XVI,  vi.  Vid.  p.  1 15.  '  Tudeb.  XVI,  vm.  Vid.  p.  1 17. 

k  Idem,  XVI,  vu.  Vid.  p.  1 16.  d  Id  est  Mercurii  die,  xu* mensis  Augusti,  A. D.  1099. 


t 

21 . 


Digitized  by  Google 


Digitized  by  Google 


III 

TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATES 

EX  GODIGE  BIBLIOTHECiE  CASINENSIS,  QUI  INSCRIBITUR 

HISTOR1A  PEREGRINORUM 

EUNTIUM  JERUSOLYMAM 
AD  LIBERANDUM  SANCTUM  SEPULCRUM 

DE  POTESTATE  ETHN1CORUM 

ET  A  CL.  VIRO  MABILLÔNE  EDITUS  EST  IN  MUS/EO  ITALICO. 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


JO.  MABILLONIS 

ADMONITIO  IN  SEQUENTEM  HISTORIAM 

BELLI  SACRP. 


Subsequens  liber  de  sacra  expeditione  Jerosolymitana  absque  auctoris  nomine 
habetur  in  Casinensi  bibliotheca.  Hudc  librum  vidit,  atque  in  compendium  re- 
degit  auctor  ille  qui  primo  loco  inter  Gesta  Dei  per  Francos  editus  estb;  at  multa 
singularia  praetermisit,  quae  in  libro  sequenti  referuntur,  ex  quibus  nonnulla  in 
fine  observabimus.  Rerum  testis  oculatus  fuit,  quisquis  est  hic  auctor,  nec  propter 
Epitomatorem  visus  est  praetermittendus.  Hune  quidam  existimant  non  alium  esse 
a  Gregorio,  Tarracinensi  episcopo,  qui  versus  De  transita  Peregrinorum  adSepalcram 
Domini  et  captione  Jerosotymitanœ  arbis,  rogatu  Bernardi  Valvensis,  pulcherrimos 
fecit,  testante  Petro  Diacono  in  iibello  De  viris  illastribas  Casinensibas0,  cap.  xxxn. 
Verum  Francum  aut  Normannum  auctorem,  et  quidem  laicum  fuisse  verisimilia 
probant  argumenta.  Militabat  sub  Stephano,  comité  Carnotensi,  apud  Antiochiam, 
ex  num.  lxxvi  :  «  Erat,  inquit,  caput  nostrum,  quem  omnes  nostri  majores  ele- 
«  gérant,  ut  esset  nostrorum  ductor,  »  nempe  ad  defendendam  Antiochiam,  cujus 
obsidioni  et  expugnationi  auctor  interfuit.  Laicum  se  prodit  his  verbis,  num.  lxxxi  : 
«  Episcopi  nostri  et  presbyteri,  et  clerici,  et  monachi,  sacris  vestibus  induti,  exi- 
«  bant  cum  crucibus,  orantes  et  deprecantes  Deum  ut  nos  custodiret  et  eriperet 
«  ab  omni  periculo.  »  Vocabula  quaedam  et  certi  loquendi  modi  Francum  ar- 
guunt,  montaneœ  passim,  diabolica  montanea,  minutœ  gentes  pro  infima  plèbe,  et  alia 
id  genus.  Nonnulla  tamen  dicit  de  Francis,  num.  ni,  quae  eum  erga  illos  non  ita 
bene  affectuin  probant,  nempe  quod  Francigenœ  erant  tamidi  superbia.  Et  erant 
apud  Antiochiam  sub  Stephano  non  tantum  Franci,  sed  etiam  populi  aliarum 
nationum.  Pênes  alios  esto  hac  de  re  judicium.  Lombardos  a  Longobardis  non  uno 
in  loco  distinguit.  Narratio  desinit  in  expugnatione  Jerosolymorum  et  Tortosae , 
et  in  morte  Boamundi,  principis  Antiocheni,  quae  anno  centesimo  supra  millesi- 
mum  accidit  


OBSERVATIO  d. 


Ad  levandum  studiosorum  laborem ,  quoddam  operae  pretium  visum  est  obser- 
vare  singularia  loca  praecipua  quae  in  superiore  historia  referuntur,  atque  in 
primo  auctore,  quem  inter  Gesta  Dei  per  Francos  editum  diximus,  desiderantur. 
Initium  historiae  a  pag.  169  ad  173  deest  apud  illum  Epitomatorem.  Item  quae 

*  Mus.  ital.  I,  i3o,  pars  altéra.  d  Alterum  hoc  monitum,  sive,  ut  ipse  inscribit,  ob- 

1  Nempe  Tudebodus  (abbreviatus). \id.  sup.  p.  1 19-163.  servationem ,  subjunxit  historiae  Mabillo.  (Mus.  ital.  I, 
e  Murât.  Scriptor.  rer.  italic.  t.  VI.  p.  a36.) 


Digitized  by  Google 


168  JO.  MABILLONIS  ADMONITIO. 

num.  xxxv,  xxxvn,  xlv,  xlvi,  xlvii  et  li.  Quaedam  item  ex  num.  lu,  sub  finem. 
Ad  haec  integrae  sectiones  lv,  lvi,  lvii,  lx  et  lxi.  Nonnulla  insuper  ex  num.  lxiii, 
sub  finem,  et  ex  num.  lxvi  et  lxvii,  lxxxiv,  lxxxviii  et  xcm.  Praeter  ea  totum 
deest  a  num.  xcix  usque  ad  finem,  ubi  de  Jerosolymitana  expugnatione  multa 
scitu  digna,  quae  fere  aliis  intacta  sunt,  commemorantur.  Denique  nomina  pro- 
pria Epitomator  nonnunquam  omittit,  ut  num.  lxxxvi  et  xcvi.  In  ceteris  crebrae 
omissiones,  variae  item  lectiones  permultae,  quas  retinere  maluimus  quam  corri- 
gere,  sicubi  nostri  exemplaris  lectio  dubia  erat,  ut  ejus  rei  potestas  esset  pênes 
studiosum  lectorem.  Neque  illud  silendum  quod  auctor  noster  scribit  tum  de 
episcopis  Remensi,  Belvacensi,  et  Tarentino,  tum  de  Willelmo  eremita.  Quippe 
num.  c  et  en  superiores  très  episcopos  ait  in  illa  expeditione  versa tos  fuisse.  Qui 
fuerint  illi  Remensis  atque  Belvacensis  antistites,  alibi  non  legimus.  Suspicamur 
Remensem  pontificem,  cujushic  ipentio,  esse  Manassen  eo  nomine  primum,  qui, 
teste  Guiberto,  Hoc  illucque  oberrans  sine  communione  postremo  defungitur.  Roge- 
rium  vero,  Belvacensem  illum  episcopum  qui  synodo  Claromontanae  pro  sacra  illa 
expeditione  interfuit.  Porro  Willelmus  eremita,  de  quo  num.  xcix  et  deinceps 
agitur,  haud  dubie  occasionem  dédit  iter  Jerosolymitanum  affingendi  Guillelmo, 
Aquitaniae  duci,  ut  in  ejus  actis  apud  Bollandum.  Haec  satis  in  spécimen  de  prae- 
missa  historia,  cujus  stilus  primigenium  auctorem  sapit;  atque  inde  major  ei 
conciliatur  auctoritas. 


Digitized  by 


INCIPIT 


HISTORIA  DE  VIA  HIERUSOLYMIS, 

QUALITER  RBCUPBRATA  SIT, 
QUALITERQUE  ETIAM  ANTJOCHIA,  ET  EADEM  JERUSALEM  AB  INVA8IONE  GBNTILIUM 
PER  FIDELES  GHRISTI  LIBERAT^  FUERINT. 


Tempore  quo  Alexius  imperii  Constantinopolitani  regebat  habenas,  quo  et  beats  rccor- 
dationis  Urbanus  papa  secundus  Romanae  Ecclesiae  pontificium\  adm inist rabat ,  fuit  quidam 
eremi  accola  in  Galliarumregione,  Petrus  nomine*,  vir  quidem  sumraae  religionis,  sanctis- 
que  deditus  actibus,  ac  omnis  vitae  hujus  extremitate  contentus,  cujus  nimirum  colorpenitus 
incultus  erat,  spiritus  fervens,  pedes  nudi,  statura  brevis,  faciès  macilenta,  tegimen  vilis- 
sima  cappa;  qui  non  equi,  non  muli  mulaeve,  sed  asini  tantum  vehiculo,  quocumque  per- 
gebat,  utebatur.  Qui  desiderio  videndi  Sepulcrum  Domini  valde  accensus,  post  multos 
prolixi  itineris  labores,  Jérusalem  tandem  oraturus  advenit.  Erat  autem  Jérusalem  illis 
diebus,  nescitur  quo  Dei  judicio,  Gentilium,  id  est  Sarracenorum ,  subjecta  dominio,  unde 
et  idem  Sepulcrum  ceteraque  sacra  loca  sub  omni  contemptu  ab  ipsis  maie  tractata  habe- 
bantur.  Nam  et  templum  Domini  in  eorum  Mahumeriam  versum  erat,  et  stabula  equorum 
secus  ejusdem  Sepulcri  basilicam  impie  statuebantur.  Hanc  quoque  tam  magnam  irreve- 
rentiam  circa  ipsa  sacra  loca  babitam  quum  Petrus  praedictus,  facta  oratione,  conspexisset, 
ingemuit  valde,  atque  ex  intimo  cordis  trahens  longa  suspiria,  multas  etiam  lacrymas  ab 
oculis  effudisse  perhibetur. 

Factum  est  autem,  quum  nocturnae  quietis  tempus  redisset,  Petrus  consuete  naturae 
membra  dédit.  Qui  etiam  in  visu  Jesum  Christum  Dominum  vidit,  talia  dicentem  sibi  : 
•  Petre,  surge  citiusque  revertere,  Urbanum  papam  aditurus,  cui  ex  mei  parte  dicatur, 
«  quatinus  fratres  meos  cunctos  commovens,  eis  prsecipiat  ut  hue  quantocius  properantes, 
«  et  Jérusalem,  immo  meum  Sepulcrum,  a  profanae  gentis  hujus  invasione  atque  spurcitia, 
«  aliaque  sacra  loca  per  circuitum,  me  quoque  adjuvante,  liberare  festinent.  Nam  et  regni 
t  cœlestis  janua  mei  amore  venturis  ad  istud  peragendum  nunc  omnibus  patet.  1  Qui  con- 
surgens,  laetus  de  tanta  sibi  divinitus  revelatione  ostensa  effectua  est.  Deinde  precibus  ad 
Sepulcrum  iterum  fusis,sine  dilatione  remeavit,  papam  praedictum  adiens,  eique  secundum 
quod  per  visum  audierat  cimeta  narravit.  Qui  audiens  quod  ei  cœlitus  delegatum  fuerat, 
gaudio  magno  excipit,  satagens  implere  quod  etiam  corde  jam  ipse  agendum  saepius  trac- 
taverat.  Erat  et  ipse,  secundum  quod  decebat  tanti  culminis  honorem,  statura  vultuque 
elegantissimus,  sermone  luculentissimus,  sapientia  excellentissimus,  neenon  religione  prœ- 
cipuus. 

Igitur,  praeparatis  omnibus  quae  itineri  necessaria  erant,  montes  Alpinos  transivit;  ve- 
niensque  in  Arverniae  provinciam,  ibi  apud  Clarum  Montem  oppidum,  archiepiscoporum, 
abbatum,  clericorum,  cum  innumerabili  populo  undique  concurrentium,  concilium  cele- 
bravit;  cui  videlicet  sancto  conventui  non  virorum  illustrium,  non  magna  tu  m,  nec  etiam 
comitum  concursus  defuit.  Sanctus  vero  papa  Urbanus  eidem  sancto  concilio  praesidens, 
post  nonnullas  institutiones  ecclesiasticas,  quas  Spiritu  Sancto  dictante  promulgaverat, 
divinae  jussionis  sibi  destinatae  non  immemor  instituit  atque  praecepit  ut  milites  et  pedites, 
quicumque  scilicet  ire  possent  ad  Jérusalem ,  aliasque  Asiae  Ecclesias,  a  paganorum  potestate 
eruendas,  pro  Dei  amore  omniumque  remissione  peccatorum  sibi  adipiscenda,  unanimes 

*  Cf.  Willelm.  Tyr.  lib.  I,  xi  et  seq.  p.  3a  et  seq. 

m.  21 


Digitized  by 


Google 


170  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

arma  gerentes  pergerent;  atque  in  eorum  bonis,  usque  ad  reditum  ipsorum,  securitatis 
pacem  continuam  haberi  decrevit;  simulque  etiam  disposuit  ut  cuncti  illuc  euntes  signum 
Crucis  in  scapulisre  aliqua  vestimeîitis  impressum  seu  in  fronte  gestarent,  quo,  tanti  itineris 
religionem  atque  peregrinationem  aliis  cernentibus  ostendentes,  ab  aliquo  non  impedi- 
rentur.  Tune  universi  qui  aderant,  tam  bonum  et  desiderabile  edictum  percipientes,  voces 
ad  aéra  ovantes  attollunt,  unanimiter  clamantes  saepiusque  repetentes  :  Deus  illud  vult, 
Deus  illad  vult,  Deus  illud  vult. 

Igitur  Gottifredus,  dux  Lothariae,  Robertus,  cornes  Normanniae,  Ugo  Magnus  cornes, 
frater  Philippi,  Francorum  régis,  Stephanus,  cornes  Blesensis,  Raymundus,  Sancti  jEgidii 
cornes,  atque  Robertus,  cornes  Flandrensis,  bujuscemodi  rem  ab  Apostolico  dispositam  per- 
cipientes, divinitus  mox  afflati,  uno  animo  unaque  voluntate  ad  eripiendam  Jérusalem  et 
Sepulcrum  Domini  simul  ire  disponunt;  sub  quibus  militum  et  peditum  tanta  fuit  coa- 
dunatio ,  ut  arenae  quae  est  in  littore  maris  comparari  possent.  Verum  quia  de  tôt  tantisque 
proceribus  mentio  habita  est,  debemus  et  ipsorum  genealogiam  exprimere,  et  singulorum 
mores  annotare. 

Dux  Gottifredus  Eustachii,  Boloniae  civitatis  comitis,  filins  exstitit;  cujus  nobilitas,  vir- 
tutibus  cumulata,  tam  in  saecularibus  quam  in  divinis  rébus  excelluit.  Divinis  quidem, 
quia  largus  erga  pauperes,  erga  delinquentes  vero  misericors  fuit;  porto  humilitate,  man- 
suetudine,  sobrietate,  justitia,  castitate  insignis,  potius  monachorum  lux,  quam  militum 
dux  putabatur.  Ex  bis  vero  quae  saeculi  sunt,  non  minus  noverat  agere,  videlicet  praeliari, 
ordinare  militum  acies ,  armis  gloriam  propagare.  Primus  autem  in  primis  ferire  hostem 
adoiescens  didicit,  juvenis  assuevit,  vir  postea  factus  id  nunquam  agere  destitit. 

Sequitur  Robertus,  Normanniœ  cornes,  qui  Guilielmi,  expugnatoris  et  régis  Anglorum, 
filius  fuit,  génère,  divitiis,  facundia  quoque  non  secundus  duci  Gottifredo,  sed  superior; 
par  illius  in  his  quae  sœculi  sunt,  et  in  his  quœ  Dei,  minor.  Cujus  pietas  largitasque  valde 
fuisset  laudabilis;  sed  quia  ipse  in  utrisque  modum  non  tenuit,  in  utrisque  erravit.  Siqui- 
dem  misericordia  ejus  ita  vigore  justitiae  penitus  carebat,  ut  raptorum  impunita  malignitas 
per  totam  Normanniam ,  nec  Deo ,  nec  homini  parceret.  Quapropter  nullus  vinctus  in  con- 
spectu  ipsius  lacrymabatur,  quin  ipse  mente  solutus  continuo  in  mutuas  lacrymas  effun- 
deretur.  Largitate  autem  in  tantum  difiusus  erat,  ut  accipitrem  sive  canem  pro  nullo 
quantovis  aere  dimitteret,  quin  compararet;  quum  intérim  unicum  haberet  supplementum, 
rapinarum  sciiicet  consensus;  qui  tamen  baec,  dum  intra  patriam  esset,  exercuit,  verum 
fines  patrios  egressus  a  tam  nefando  luxu  perdomitus  est,  cui  ante  per  magnarum  opum 
affluentiam  succubuit. 

Ugo  Magnus  cornes,  filius  Henrici,  régis  Franciae,  frater  Philippi,  régis  ejusdem  Franciae, 
fuit  magnus  génère,  magnus  cognomine,  magnus  probitate,  magnus  etiam  et  potens  in 
praliis;  venerabilior  tamen  regii  sanguinis  gloria  quam  aut  opum  ubertate,  aut  praecellenti 
multitudine,  aut  triumphalibus  mentis. 

Denique  Blesensis  cornes,  Stephanus  nomine,  et  ipse  regum  proximus  fuit,  videlicet 
Gallorum  pronepos  et  gêner  Anglicorum  :  cujus  largitas  si  hilaritate  aut  audaciae  fervore 
illustraretur,  et  ad  ducatus  culmen,  et  ad  strenuissimum  militem  omnino  suffi ceret. 

Sequitur  hune  Robertus  cornes,  Flandriae  sciiicet,  nutricis  equitum,  feracis  equorum, 
tritici  atque  pabulorum;  qui  puellarum  quoque  decoritate  praecellens,  reges  generos,  id 
est  Gallicum,  Anglicum  et  Dacum,  meruit  habere.  Quorum  quidem  affinitate  cornes  ipse 
sublimis  populare  regimen  administrare  dedignabatur,  dum  ipse  super  omnes  exercituum 
rectores  in  ense  et  lancea  laudari  gestiret.  Unde  postea  contigit  ut  ipse  quidem  multo  plus 
ceteris  ducibus  celebraretur  habere  famam,  neglectaque  regiminis  cura  multo  minus  de 
duce  

Subsequitur  Raymundus,  cornes  Sancti  /Egidii,  divitiis,  potentia,  consilio  militari,  mul- 
titudine non  iilis  minor.  Nam  in  his  omnibus  a  primordio  inter  ceteros  claruit,  et  quum 
mox  aliorum  defecisset  pecunia,  hujus  semper  affluxerunt  divitiae.  Illa  nimirum  gens,  id 


Digitized  by 


HISTORIA  PÈREGRINORUM.  171 

est  Provincialium,  non  prodiga,  parcitati  potius  quam  laudis  famae  serviebat  :  quae  quo- 
que,  exemplo  aliorum  territa,  non  sicut  Franci  in  distrahendo,  sed  semper  in  augendo 
substantiam  desudabat.  Quam  ob  rem  populus  ipse,  praescius  futurorum,  non  permisit 
suum  egere  comitem,  unum  quidem  aequitatis  cultorem,  iniquitatis  ultorem  :  qui  etiam 
ad  timidos  se  velut  agnum,  ad  tumidos  autem  tanquam  leonem  ostendebat. 

In  hoc  autem  loco  Boamundi  geneaiogia  exprimenda  est.  Sed,  quia  de  eo  ejusque  génère 
paulo  inferius  in  loco  suo  recitandum  est,  praeposterum  esse  hic  eam  memorari  videtur. 
Verum  quia  a  série  narrationis  longiuscule  digressi  sumus,  nunc  ubi  dimisimus,  redeamus. 
Igitur  praedicti  principes,  quum  in  animo,  sicut  superius  dictum  est,  Jérusalem  petere  pro- 
posuissent,  antequam  moverentur,  a  praedicto  papa  quidam  illorum  quaesierunt  ut  simul  cum 
eis  in  ipso  itinere  pergeret.  Quibus  ipse  respondit  :  t  Ego,  inquit,  ad  praesens  vobiscum  hoc 
«  iter  agere  nequeo,  quoniam  pluribus  ecclesiasticis  negotiis  explendis,  quae  nunc  evitare 
«  perniciosum  est,  operam  dare  prius  oportebat.  Quibus  expletis,  si  vita  cornes  non  defuerit, 
«Deusque  deinde  facultatem  eundi  dederit,  vos  vere  subsequi,  vobisque  in  partibus  illis 
«  adesse  in  animo  propositum  habeo.  »  At  illi,  bis  auditis,  unanimiter  petieruntquatinus  vel 
quemlibet  qui  vice  sua,  in  his  quae  Dei  salutisque  animarum  ipsorum  essent,  illis  praeesset, 
praeordinare  curaret.  Sanctus  ergo  Apostolicus,  dignam  illorum  petitionem  exaudiens,  epi- 
scopum  Podiensem,  virum  aeque  tam  in  divinis  quam  in  saecularibus  rébus  prudentissimum , 
simulque  religione  praecipuum,  eis  praefecit,  dans  illi  potestatem  ut,  sua  vice  eis  praesidens, 
illorum  curas  ageret.  Post  haec  autem  praedicti  principes  tempus  statutum,  quando  se  mo- 
turi  essent,  sitienter  praestolabantur,  quorum  exercituum  numerus,  ut  dictum  est,  velut 
arena  in  littore  comprehendi  nequiverat. 

Hoc  in  tempore  Boamundus,  Roberti  Guiscardi,  ducis  Apuliae,  filius  primogenitus,  vir 
quidem  paternae  virtutis  strenuissimus  aemulator,  atque  a  tempore  ejusçlem  patris  milita- 
ribus  exercitiis  probatissimus,  in  eadem  Apulia,  videlicet  Barensibus,  Tarentinis,  Ydrun- 
tinis  aliisque  quampluribus  maritimis  terraneisque  urbibus,  ex  successione  hereditaria 
principabatur.  Nam  Rogerius,  frater  ejus  ex  solo  pâtre,  pâtre  ipsoobeunte,  ducatum  acce- 
perat.  Hic  audiens  Jerosolymam  iter  a  summo  pontifice  constitutum  esse,  atque  ad  libe- 
randum  Sepulcrum  Domini  ceteraque  sacra  loca  ab  infidelium  jugo  praedictos  principes 
ultramontanos  se  esse  moturos,  laetus  effectus,  cum  eis  et  ipse  simul  properare  pro  divino 
amore  armatur.  De  quo  fertur  quod  aliquando,  pâtre  adhuc  vivente,  tante  strenuitatis 
exstitit,  ut  imperatorem  Alexium  bis  in  fugam  ire  coegit,  primo  quidem  in  oculis  ejusdem 
patris  sub  Dyrachii  mœnibus,  secundo  autem  apud  Larissam  urbem,  dum  isdem  pater  Ro- 
mam ,  ad  succurrendum  Gregorio  papae,  qui  ab  Henrico,  rege  Teutonico ,  obsidebatur,  petiit. 

Igitur  ceteri  circumquaque ,  de  prope  videlicet  et  de  longe,  cognoscentes  Boamundum 
Jérusalem  iturum,  sine  numéro  ei  adhaeserunt,  dominum  illum  ac  rectorem  super  se  ha- 
bere  in  tanto  itinere  affectantes.  Adhaesit  et  ei  quidam  exadelfus  suus,  Tancredus  nomine, 
nepos  ejusdem  palris  Roberti  ducis,  ex  sorore  sua  nomine  Emma  genitus,  a  pâtre  quidem, 
qui  Marchususa  dictus  est,  non  ignobilis  fUius;  a  matris  autem  fratribus  nepos  longe 
sublimior.  Qui  videlicet  fratres,  patriam,  id  est  Normanniam,  egressi,  gloriam  suae  militiae 
in  Italia  extulerunt.  Quis  enim  Roberti  Guiscardi  vires  non  probet  ?  qui  Calabriam  et  Apu- 
liam,  Siciliamque  bellando  sibi  subjecit;  cujus  etiam  victricia  arma  post  sub  uno,  ut  aiunt, 
die,  Alemannorum  rex  Henricus,  Graecorum  imperator  Alexius  tremuerunt. 

Romani  namque  praesens  ab  ipso  Alemannorum  rege  eripuit;  Graecorum  autem  impe- 
ratorem per  Boamundum,  filium  suum  bellicosissimum ,  superavit;  reliqui  vero  fratres, 
octo  numéro,  Campaniam,  Apuliam,  Calabriam  debellavere.  Excipiendus  est  Rogerius,  Si- 
ciliensis  cornes,  qui  subacta  gentilitate. . .  Sicihae  gloriam  super  fratres  suos  adeptus  est, 
scilicet  a  praefato  Roberto  Guiscardo  secimdam. 

Nunc  redeamus  ad  Tancredum  ipsum,  quem  nec  paternae  opes  ad  lasciviam,  nec  ad 

'  Alias  «Marchisus.»  (Mabill.) 

22  . 


Digitized  by 


Google 


172  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

superbiam  cognatorum  suorum  potentia  traxit;  qui,  dum  adhuc  adoléscens  esset,  juvenes 
agilitate  armorum,  morumque  gravitate  senes  transcendens,  nunc  his,  nunc  illis  de  se 
novum  virtutis  spectaculum  praebebat.  In  adolescentia  vero  praeceptorum  Dei  sedulus  au- 
ditor,  summopere  studebat  et  audita  recolligere,  et  recollecta  opère  implere.  Nemini  de- 
trahebat,  etiamquum  sibi  detrahebatur;  immo  aiebat  hostem  magis  esse  feriendum,  quam 
rodendum.  De  se  autem  ipse  nihil  dicere  cupiebat;  at  dici  ab  alio  insatiabiliter  sitie- 
bat.  Proinde  somnos  vigiliis,  quietem  labori,  satietatem  fami,  otium  studio,  postremo 
superflua  omnia  necessariis  postponebat.  Sola  namque  iaudis  gloria  juvenis  mentem  agita- 
bat;  nihil  esse  crebri  vulneris  jacturam  ducebat,  dum  glorias  quotidianas  adipisci  malebat. 
Hune  ergo  sibi  Boamundus  diligenter  asciscens,  cunctae  suae  expeditioni,  quum  movenda 
esset,  pro  ejus  magnifica  strenuitate  atque  virtute,  prœposuit.  Dumque  omnia  quae  itineri 
necéssaria  erant  prapararentur,  intérim  adventum  illorum  qui  superius  dicti  sunt  princi- 
pum  inhianter  prœstolabatur,  quatinus  se  cum  eis  conjungens  trans  mare  simul  incederet. 


INCIPIT  PROLOGUS 

IN 

HISTORIA  PEREGRINORUM  EUNTIUM  JERUSOLYMAM 

AD  LIBERANDUM  SANCTUM  S&PULCRUM 

DE  POTESTATE  ETHNICORUM. 


In  nomine  Jesu,  qui  est  Verbum  et  sapientia  Dei  patris,  dicamus  ejus  miranda  gesta  et  fortia 
facta  qui,  dum  esset  in  nostra  carne,  dixit  :  Qui  religuerit  domum,  patrem,  matrem,  fratres  et  sorores, 
uxorem  et  jilios,  agros  et  vineas,  propter  nomen  meam,  centuplant  accipiet9et  vitam  œternam  possidebiV. 
Et,  Qui  valt  post  me  venire,  abneget  semetipsam,  et  tollat  crucem  suam  quotidie,  et  seguatur  meh.  Hanc 
vocem  audientes,  et  bujus  jussa  implere  cupientes,  sancti  peregrini  ex  omnibus  partibus  mundi, 
primitus  ab  occidentali  plaga,  deinde  a  meridiana  et  septentrionali,  demum  vero  et  ab  orientali, 
tam  magnam  fecerunt  commotionem,  adjuvante  et  faciente  ipso  Domino,  ut  nullus  sensus  exco- 
gitare,  nulla  lingua,  etiamsi  ferrea  esset,  ad  plénum  valeret  enarrare.  Sed  quia,  ut  ait  Scriptura, 
secretam  régis  celare,  opéra  autem  Dei  enarrare  honorificum  estc\  si  ex  toto  silet  lingua  carnis,  et  quam  vis 
non  ad  plénum,  sed  vel  aliquantulum  exinde  non  dicet,  pigritia  et  negligentia  est,  et  in  peccatum 
deputabitur,  ut  ait  Seduliusd, 

Quam  sua  gentiles  stadeant  figmenta  poetae 
Grandisonis  pompare  modis  tragicoque  boatu  ; 

cur  nos,  famuli  Ghristi,  tacemus  tam  mira  facta  Christi?  quia,  si  ipse  non  fecisset,  nunquam  ab 
hominibus  fieri  potuissent.  Nunc  revertamur  ad  priorem  sensum.  In  eodem  collegio  abierunt  ar- 
chiepiscopi,  episcopi,  abbates,  et  omnis  Ecclesiae  gradus;  in  eodem  exercitu  abierunt  reges,  prin- 
cipes, praefecti,  marchiones,  duces,  comités,  et  omnis  gradus  sœcularium,  et  vulgus  tam  maximum 
virorum  et  mulierum,  ut  nemo  nisi  a  Deo  scire  possit.  Sed  non  insimul  ibant,  quia  nullus  cogeba- 
tur,  nisi  quorum  corda  ipse  Deus  tangebat,  et  sicut  erant  omnes  via;  et  omnia  loca  plena  virorum 
euntium,  ita  plenae  omnes  viae  sepulcris  sanctomm  peregrinorum  erant,  habentes  fixas  cruces  ad 


'  Matth.  xix,  29.  e  Tob.  xii,  7. 

b  Luc.  ix,  a3.  *  Carm.  Paschal  1,  1  et  a. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  173 
capita.  Et  non  solum  spatia  terrarum,  et  maria  plena  erant  corporibus  sanctorum  peregrinorum  : 
multi  ex  eis  moriebantur  aegritudine,  plurimi  famé  et  siti,  aiii  frigore  et  aestu,  atque  alii  ferro  a  pa- 
ganis,  et  tamen  nec  desinebant,  nec  contristabantur,  habentes  in  cordibus  suis  :  Quidquid  patimini 
propter  justiiiam,  beati*. 

Isti  sunt  qui  contempserunt  vitam  mundi ,  et  pervenerunt  ad  prœmia  regni.  Isti  reliquerunt 
régna  et  praedia,  et  divitias,  et  abnegaverunt  semetipsos,  et  secuti  sunt  Domini  nostri  vestigia.  Et 
dum  in  Ecclesia  legitur,  et  cantantur  fortia  facta  Machabaeorum,  qui  quamvis  pro  patriis  legibus, 
tamen  et  pro  suis  heredibus  et  hereditatibus  pugnaverunt  ;  isti  vero  non  pro  sua ,  neque  pro  ali- 
quo  suorum,  sed  solummodo  pro  regno  cœlorum  abierunt,  et  viriiiter  pugnaverunt,  et  vicerunt, 
adjuvante  eos  Domino,  et  visibiliter  mittente  eis  in  adjutorium  sanctos  suos  bellatores,  quorum 
animae  in  cœlo  jam  coliocate  erant,  videlicet  Mercurium  multotiens,  aliquando  Georgium,  nec- 
non  et  interdum  Theodorum,  aliquando  totos  très  cum  suis  dealbatis  exercitibus,  videntibus  non 
solum  Christi  militibus,  sed  etiam  ipsis  inimicis  paganis;  unde  exterrebantur  et  in  fugam  conver- 
tebantur.  Propterea  nimis  sunt  laudandi  et  omnimodis  preconandi,  quibus  Deus  dédit  talem  tole- 
rantiam  atque  victoriam ,  et  tam  maximum  triumphum.  Unde  ad  gloriam  et  laudem  nominis  Dei 
per  universum  mundum  débet  esse  laudandum,  prsedicandum,  mémorandum,  etiam  et  in  ecclesiis 
Dei  semper  praeconandum ,  per  eum  a  quo  peractum  est,  qui  vivit  et  régnât  in  saecula  sœculorum. 
Amen. 


EXPLICIT  PROLOG  US. 


INCIPIT  LIBER. 

I.  Omnipotens  Dominus  propterea  dicitur  omnipotens  quia  omnia  potest  quando  vult,    A.  1095. 
et  quomodo  vult.  Quum  voluntas  sua  fuit  et  placuit  ei  liberare  Sanctum  Sepulcrum  Filii 
sui  de  potestate  paganorum,  in  qua  erat  pro  delictis  hominum,  et  aperire  viam  Chris- 
tianis,  desiderantibus  illuc  pro  redemptione  animarum  suarum  pergere,  multis  signis 
et  virtutibus,  prodigiis  et  portentis  ostendit  ad  acuendas  mentes  Christianorum,  ut  desi- 
derabiliter  illuc  properarent.  Nam  stellae  de  cœlo  per  totum  mundum  visas  sunt  fluere  in 
terra,  ita  crebrae  et  spissae,  uti  grandines  vel  flocci  dum  ninguent.  Post  pauco  vero  tem- 
pore  via  ignea  in  cœlo  apparuit.  Transacto  namque  parvo  tempore,  medietas  cœli  versa  est 
in  colorem  sanguinis.  Somnia  et  revelationes  plures  visae  sunt,  quas  enumerare  nemo  po- 
test. Tune  in  annob  millesimo  nonagesimo  quinto,  quum  appropinquaret  terminus  ille 
quem  Dominus  Jésus  quotidie  demonstrat  suis  fidelibus,  atque  specialiter  ostendit  in  Evan- 
gelio  dicens  :  Si  quis  vult  post  me  venire,  abneget  semetipsum,  et  tollat  cracem  suam  et  sequatur 
mec;  misit  Deus  in  mente  Apostolici  Romanae  sedis  Urbani,  et  perrexit  in  ultramontanis 
partibus  cum  suis  archiepiscopis,  episcopis,  abbatibus  et  presbyteris,  et  cœpit  subtiliter 
sermocinari,  et  prœdicare  dicens  :  «  Ut  si  quis  animam  suam  saivam  facere  vellct,  non  du- 
«bitaret  humiliter  vias  Domini  incipere.  Quin  etsi  ei  denariorum  deesset  copia,  divina  ei 
«  satis  daret  misericordia.  »  Hortabatur  sic  domnus  Apostolicus  :  «  Fratres,  oportet  vos  pati 
«  multa  pro  Christi  nomine,  videlicet  mi  sérias,  paupertates,  persecutiones,  egestates,  infir- 
«  mitâtes,  nuditates,  famem,  sitim  et  alia  hujusmodi,  sicuti  idem  Dôminus  ait  suis  disci- 
«  pulis  :  Oportet  vos  multa  pati  pro  nomine  meoà,  et  Nolite  erubesceree  loqui  ante  faciem  hominis, 
*ego  enim  dabo  vobis  os  et  eloquium*  ac  Deinceps  sequetur  vos  larga  rétribution  »  videlicet 
régna  polorum.  Quumque  hic  sermo  cresceret  per  universas  regiones,  Galliarum  scilicet  ac 
Francorum,  Alamannorum ,  Anglorum ,  et  omnium  regionum  occidentalium ,  meridianarum 

*  I,  Petr.  m,  i4.  A  Act.  ix,  16. 

b  Abhincusqueadfinemcapitis,Tudebovis(^em./, /)  '  Cf.  II.  Timoth.  i,  8. 

vestigîis  insistit  scriptor.  1  Luc.  xxi,  i5. 

e  Luc.  ix,  a3.  *  Cf.  Coloss.  m,  ilx- 


Digitized  by 


Google 


174  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

a.  1095.  et  septentrionalium,  et  omnium  partium,  facta  est  tam  maxima  commotio  virorum  ac  mu- 
lierum  in  universis  partibus,  ut  viderentur  omnes  velle  arripere  sanctum  iter.  Pater  non 
audebat  prohibere  filium,  nec  uxor  prohibere  virum,  et  dominus  non  audebat  prohibere 
servum  :  omnibus  liberum  erat  iter  propter  timorem  et  amorem  Dei.  Et  omnes  qui  ibant 
suebant  cruces  in  dextro  humero,  imitando  Christum,  qui  in  humero  suo  portavit  crucem, 
eundo  ad  passionem  pro  nobis. 

a.  1096.  In  tantum  fuit  maxima  commotio,  ut  nulla  esset  via,  nullum  iter,  nulla  civitas,  nul- 
lum  castrum,  nulla  planities,  nulla  montana  erant,  quae  non  essent  plena  papilionibus  et 
tendis,  nobilibus  hominibus  et  ignobilibus  viris  ac  mulieribus,  omnes  portantes  cruces  in 
scapulis;  et  ita  ibant  gaudentes,  qui  ex  longinquis  regionibus  veniebant,  tanquam  supremo 
die  exissent  de  domibus  suis.  Et  inter  eos  erant  omnia  gênera  musicorum  et  tubarum,  et 
corneorum,  et  mille  modis  ludentium,  et  aliis  multis  mirabilibus  [quae]  secum  portabant 
Hgneis,  ferreis,  aureis,  argenteis,  quae  enarrare  nequimus.  Arma  vero  illorum  ex  omnibus 
generibus  erant,  scilicet  lanceis,  ensibus,  loricis,  clypeis,  galeis,  arcubus,  gisarmis,  salibis 
etiam  et  accettis.  Haec  de  minutis  diximus  gentibus. 

II.  Principes  vero,  comités,  duces  et  magnâtes  ita  divites  erant,  ut  papiliones  eorum  et 
tentoria  essent  deaurata;  lecti  vero  illorum  auro  et  coloribus  erant  depicti,  et  sub  eisdem 
lectis  ita  jacebant  marcae  argenteae,  sicut  soient  jacere  ligna  sub  rusticorum  lectibus.  Et 
portabant  lintres,  quas  in  aqua  mittebant,  et  retia  ponebant  desuper  et  desubter;  et 
quot  pisces  ibi  erant,  omnes  capiebant.  Et  deducebant  secum  accipitrem  qui  cognomina- 
tur  gyrifalcus  :  qui  dum  dimittebatur  ad  volandum,  omnes  aves,  qui  eum  videbant  vel 
sentiebant,  prae  timoré  ejus  statim  in  terra  projiciebant  se,  et  capiebantur  manibus,  et 
plura  alia  quae  enarrare  longum  est.  Sed  et  hoc  non  est  praetereundum  :  omnes  viae  ita  erant 
plenae  tentoriis  peregrinorum  euntium  ad  liberandum  viam  Sancti  Sepulcri ,  ut  nulla  ésset 
civitas,  nullum  castellum,  nullum  pratum,  ubi  non  invenirentur  tentoria  extensa.  Alii 
euntes,  atque  alii  eos  sequentes,  et  ibant  laeti  dicentes  :  Deus  lo  valt,  Deus  lo  valt,  Deus 
lo  valt,  et  in  pluribus  ex  his  qui  moriebantur  in  eadem  sancta  via,  apparebant  cruces  in 
scapulis  eorum;  et  propterea  multi  accendebantur  ad  idem  sanctum  iter.  Nunc  revertamur 
ad  priorem  motionem. 

III.  Primuma  cœperunt  arripere  iter,  fecerunt  très  partes.  Una  pars  Francorum  in  Unga- 
riae  intravit  regionem,  scilicet  Petrus  Eremita,  et  duc  Gottifredus,  et  Balduinus  frater  ejus, 
et  cornes  Balduinus  de  Monte.  Isti  prudentissimi  milites,  et  alii  plures  quos  ignoro,  et 
quorum  nomina  penitus  dictare  careo,  venerunt  per  viam  quam  antiquitus  Carolus,  miri- 
ficus  rex  Franciae,  aptari  fecit  usque  Gonstantinopolim.  Petrus  vero  Eremita  Constantino- 
polim  venit  ni  kal.  Augustib,  et  cum  eo  maxima  generatio  Alamannorum.  Hlic  invenit 
Lombardos  et  Longobardos  et  alios  plures  congregatos,  quibus  imperator  Greecorum  jus- 
serat  dari  mercatum,  sicut  mos  erat  in  civitate.  Dixitque  illis  :  «  Nolite  transmeare  Bra- 
«  chium,  donec  veniat  maxima  Ghristianorum  virtus,  quia  vos  tôt  non  estis,  quod  cum 
«  Turcis  praeliari  valeatis.  »  Ipsique  Ghristiani  nequiter  deducebant  se,  quoniam  civitatis  pa- 
latia  sternebant,  et  incendebant,  et  auferebant  plumbum  unde  ecclesiae  erant  coopertae, 
et  vendebant  Graecis.  De  quo  magis  iratus  imperator,  mox  jussit  illos  transmeare  ultra  Bra- 
chium.  Postquam  vero  transfretaverunt,  non  cessabant  agere  omnia  mala.  Incendebant  enim 
et  devastabant  ecclesias  et  domos.  Tandem0  per  venerunt  Ni  comediam.  Illic  divisi  suntLom- 
bardi,  et  Longobardi,  et  Alamanni  a  Francigenis,  quia  Francigenae  erant  tumidi  superbia. 
Elegerunt  autem  Lombardi  et  Longobardi  dominum  super  sese,  cui  nomen  Raynaldus;  et 
Alamanni  similiter.  Et  intraverunt  in  Romania,  et  per  quatuor  dies  iverunt  ultra  Nicaeam 
civitatem,  et  invenerunt  quoddam  castrum,  cui  nomen  Scerogorgo,  quod  vacuum  erat 
gente,  et  apprehenderunt  illud;  in  quo  invenerunt  satis  frumentum,  et  vinum,  et  carnem, 
et  omnia  bona. 

'  Sequitur  Tudeb.  I,  11.  Vid.  p.  10.  e  Sequitur  Tudeb.  I,  ni.  Vid.  p.  1 1. 

b  Id  est  xxxa die  menais  Julii.  (Cf.  supra  p.  1 1, not  c.) 


Digitized  by 


Google 


« 


HISTORIA  PEREGRINORUM,  175 

IV.  Audientes  itaque  Turci  quia  Christiani  essent  in  castrum,  venerunt  continuo  ob-  a.  1096. 
sidere  illud.  Ante  portam  castri  erat  quidem  puteus*  et  ad  pedem  castri  erat  fons  unus, 

juxta  quem  exiit  Raynaldus,  excubare  scilicet  Turcos.  Venientes  autem  Turci  in  die  dedi- 
cationis  sancti  Michaelis  archangeli,  scilicet  duobus  diebus  stantibus  ménsis  Septembris*, 
invenerunt  Raynaldum,  et  alios  omnes  qui  cum  eo  erant,  et  occiderunt  multos  ex  eis. 
Alii  qui  remanserunt  vivi  fugerunt  in  castrum.  Quod  Turci  obsederunt  continuo ,  eisque 
abstulerunt  aquam  :  fueruntque  nostri  in  tanta  afflictione  sitis,  quod  flebotomari  faciebant 
suos  equos  et  asinos,  quorum  sanguinem  bibebant.  Alii  mittebant  zinziclas  in  piscinam,  et 
eas  deprimebant  in  os  suum.  Alii  quippe  mingebant  in  pugiilum  alterius,  et  sic  bibébant. 
Alii  autem  fodiebant  humidam  terram,  et  supini  jactabant  se,  et  mittebant  terram  super 
sua  pectora  aut  corpora  pro  nimia  ariditate  sitis.  Episcopi  namque  et  presbyteri ,  qui  illic 
aderant,  confortabant  et  submonebant  nostros,  dicentes  :  «  Estote  ubique  fortes  in  Christi 
«  fide,  et  nolite  timere  eos  qui  occidunt  corpus,  animam  autem  non  possunt  occidereb.  • 
Hœc  persecutio  fuit  per  octo  dies.  At  dominus  Alamannorum  consiliatus  est  cum  Turcis, 
qualiter  traderet  alios  omnes;  et  fingens  se  exire  ad  bellum,  fugit  ad  illos,  et  cum  eo 
multi  ex  aliis.  Turci  ceperunt  castrum;  illi  autem  qui  Deum  abnegare  noluerunt,  capitalem 
sententiam  slisceperunt;  qui  vivi  remanserunt  decapitati  sunt  a  Turcis.  Postea  diviserunt 
illos  adinvicerti,  sicut  aliquis  dividit  oves  :  alios  miserunt  ad  signum  et  sagittabant  eos;  et 
alios  vendebant  et  donabant,  sicut  animalia;  alii  in  Corosanum  conducebant  suos,  ubi  ipsi 
habitabant;  alii  in  Antiochiam,  alii  in  Aleph. 

Isti c  primo  acceperunt  féliciter  martyrium  pro  Christi  nomine.  Audientes  autem  Turci 
quod  Petrus  Eremita  et  Gualterius  Sine  habere  fuissent  in  civitaté  quae  est  supra  Nicœam, 
venerunt  illuc  gaudendo  occidere  illos.  Quumque  venirent,  laetantes  obviaverunt  Gualterius 
et  sui  milites,  quos  omnes  confestim  occiderunt.  Petrus  vero  Eremita  paululum  ante  reces- 
serat  Constantirtopolim  :  eo  quod  nequibat  retinere  illam  diversam  gentem,  quae  nolebat 
eum  audire,  nec  verba  ejus  obscultare.  Turci  vero,  post  hanc  malignam  illorum  victoriam, 
ubicumque  inveniebantur  peregrini,  irruebant  super  eos;  quorum  alios  inveniebant  vigi- 
lantes, alios  dormientes,  alios  nudos  jacentes,  quos  omnes  interficiebant.  Presbytertim 
quoque  unum  invenerunt  cclebrare  sanctam  missam  super  altare,  eumque  statitti  m&rtyri- 
fcaverunt.  Alii  qui  potuerunt  evadere  fugerunt  ad  civitatem;  alii  miserunt  se  in  mare,  alii 
in  sylvis;  alii  ascenderunt  in  montancis,  et  introierunt  in  quoddam  castrum.  Turci  nam- 
que persequentes  illos,  adunaverunt  ligna,  ut  eos  incenderent  simul  cum  castro.  Christiani 
igitur  qui  in  castello  erant  miserunt  ignem  in  lignis  adunatis,  et  reversus  est  ignis  ad  ver- 
sus Turcos,  quoniam  Deus  noluit  suos  relinquere.  Illos  vero  qui  erant  capti  a  Turcis 
diviserunt  inter  se,  sicut  prius  fecerunt  per  universas  eorum  regiones.  Hoc  totum  factum 
est  in  mense  Octobri. 

V.  Audiens  hoc  imperator,  quod  Turci  ita  dissipassent  nostros,  laetus  et  gavisus  fuit; 
et  mandavit,  et  fecit  eos  transmeare  Bracbium;  et  postquam  reversi  fuerunt,  comparavit 
ab  eis  omnia  arma  eorûm. 

Secundad  vero  pars  intravit  in  Sclavoniœ  parti  bus,  scilicet  Raymundus,  cornes  Sancti 
/Egidii,  et  cum  eo  Podiensis  episcopus;  in  qua  Sclavonia  multa  pars  passi  sunt  pro  Christi 
nomine  et  Sancti  Sepulcri.  Nam  per  quadraginta  dies  ambulaverunt  per  obscura  loca  prop- 
ter  nebulas*  quaa  erant  tam  densae  ut  vix  paululum  longe  conspicere  possent;  et  Turci 
undique  eos  insidiantes.  Sed  bellipotens  et  providus  cornes  minutam  gentem  faciebat  ire 
in  medio,  et  ipse  cum  exercitu  suo  custodiebat  eos  ante  et  rétro  ab  insidiis  Turcorum. 
Itaque  plures  ex  suis  militibus  perdidit  famé  et  gladio,  quoniam  mala  terra  erat.  Viam 
etiam  nesciebant,  nisi  per  ortum  solis.  Tertia  pars  per  antiquam  viam  Romam  venit.  In 
ista  vero  parte  fuit  Robertus,  cornes  Flandrensis,  et  Robertus,  cornes  Normannus,  et  Ugo 
Magnus,  et  alii  plures;  ac  deinde  appropinquaverunt  ad  portum  Brundusii  aut  Bari  aut 

a  Id est xxix* die mensis Septembris. (Cf. p.  1  a, nota.)         e  Sequitur  Tudeb.  I,  iv.  Vid.  p.  i3. 
b  Matth.  x,  28.  *  a  Sequitur  Tudeb.  I ,  V,  l.  c. 


Digitized  by 


Google 


176  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

Tarenti.  Ugo  vero  Magnus,  et  Guilielmus,  Marchusi  filius,  confestim  miserunt  sese  in  mare 
ad  portum  Bari,  et  transitantes  applicuerunt  Durachium.  Audiens  itaque  duxa  illius  civi- 
tatis  illos  prudentissimos  viros  illuc  esse  applicatos,  continuo,  mala  cogitatione  in  cor  ejus 
ascendente,  jussit  illos  moveri,  et  Constantinopolim  ante  infelicem  imperatorem  caute  de- 
duci ,  quo  ei  fidelitatem  facerent. 

VI.  Duxb  itaque  Gottifredus,  nostrorum  comitum  primus,  Constantinopolim  venit  cum 
suo  magno  exercitu  diebus  duobus  ante  Nativitatem  Domini  nostric,  et  hospitatus  est  juxta 
Constantinopolim;  fuitque  ibi,  donec  iniquus  imperator  jussit  eum  honorabiiiter  hospi- 
tari  in  burgo.  Quumque  hospitatus  fuisset  secure,  mandabat  armigeros  suos  foras  per  unum- 
quemque  diem,  quatinus  paleam  et  alia  necessaria  apportèrent.  Quum  vero  jam  putabant 
cum  fiducia  exire  quocumque  voluissent,  inimicus  imperator,  Alexius  nomine,  sagaciter 
faciebat  eos  observari;  suisque  Turcopolis  et  Piccinacis  imperabat  quod  eos  invaderent 
et  occiderent.  Balduinus  itaque,  ducis  frater,  audiens  hoc  quod  traditor  imperator  suis 
imperabat  hominibus,  statim  misit  se  in  nimiam  attentionem,  si  forte  illos  invenire  posset. 
Ad  ultimum  invenit  eos  occidentes  gentem  suam,  illosque  invasit  toto  corde  ,  et  Deo  adju- 
vante superavit  et  apprehendit  sexaginta.  .  .  ex  eis,  partim  occidit,  etpartim  ante  conspec- 
tum  ducis  conduxit.  Quumque  vidisset  hoc  imperator  infelix,  valde  iratus  est.  Videns  autem 
dux  quod  imperator  eis  esset  iratus,  jussit  suis  militibus  exire  de  burgo,  et  hospitari  extra 
cîvitatem,  ubi  fuerant  prius.  Sero  autem  superveniente,  manda  vit  infelix  imperator  exerci- 
tum  suum,  et  fecit  invadere  ducem  simul  cum  Christi  gente;  quos  persequens  invictus  dux 
una  cum  Christi  militibus,  occidit  septem  ex  illis,  et  persequendo  alios,  venit  usque  ad 
civitatis  portam.  Reversus  itaque  dux  ad  sua  tentoria,  et  fuit  in  campo  illo  fere  per  quin- 
que  dies,  donec  pactus  est  cum  imperatore;  dixitque  illi  imperator  quod  transfretaret  Bra- 
chium  Sancti  Georgii;  promisitque  facere  illuc  conduci  omnem  mercatum,  sicut  erat 
Constantinopoli,  et  pauperibus  eleemosynam  erogare,  unde  vivere  possent. 

VII.  Atd  bellipotens  Boamundus,  Roberti  ducis  films,  quumessentin  obsessione  Amalfie, 
scilicet  Scaphati  pontis,  audiens  venisse  innumerabilem  gentem  Francorum ,  quatinus  Sancti 
Sepulcri  viam  de  manu  eriperet  pessimorum  paganorum,  ut  fieret  liberata,  et  Christianis 
omnibus  undique  staret  patefacta,  continuo  cœpit  sapientissime  ac  diligenter  inquirere 
quae  arma  pugnandi  haec  gens  deferret,  et  quam  ostensionem  Christi  in  via  portaret,  vel 
quod  signum  in  certamine  sonaret.  Cui  per  ordinem  dicta  sunt  omnia  :  «  Taliter  deferunt 
«  arma  jugiter  ad  bellum  undique  convenientia  ;  in  dextra  vel  inter  utrasque  scapulas  Cru- 
«  cem  Christi  bajulant;  sonum  vero  illorum  non  est  aliud,  nisi  Deus  lo  valt,  Deus  lo  vult, 
«  Deus  lo  valt,  omnes  simul  una  voce  coûclamant.  »  Mox,  Sancto  commotus  Spiritu,  jussit 
pretiosissimum  pannum  sericum,  quem  apud  se  habebat,  afferri,  eumque  incidi  praecepit, 
totumque  statim  in  cruces  expendit.  Cœpit  namque  vehementer  ad  eum  concurrere  maxima 
pars  militum  qui  erant  in  obsessione  illa,  et  tam  mirabiliter  fluebant  ad  eum,  quod  co- 
rnes Rogerius  pene  solus  remansit,  vix  reversus  Siciliam,  dolens  ac  mœrens  quod  gentem 
amisisset  suam.  Reversus  itaque  dominus  Boamundus  iterum  in  terrain  suam  (diligenter 
enim  undique  honestavit  sese  ad  incipiendum  Sancti  Sepulcri  iter) ,  tandem  transfretavit 
mare  cum  suo  exercitu,  et  cum  eo  prudentissimus  Tancredus,  Marchusi  filius,  et  Rober- 
tus,  Girardi  filius,  et  Riccardus  de  Principatu,  et  Raynaldus,  frater  ejus,  et  Robertus  de 
Sorda-Valle,  et  Robertus,  filius  Trosteri,  et  Unfridus,  filius  Rau,  et  Riccardus ,  filius  comitis 
Râynuifi,  et  Goffridus,  cornes  de  Rossilionef,  et  episcopus*,  et  Girardus  frater  ejus,  et  epi- 


*  Joanues ,  Isaaci  Sebastocratoris  filius.  (Cf. An. Coran, 
ed.  Reg.  p.  a 36.) 

b  Sequitur  Tudeb.  I,  vi.  Vid.  p.  i4. 

c  Id  est  die  xxm*  mensis  Decembris,  A.  D.  1096. 

4  Sequitur  Tudeb.  I,  vu.  Vid.  p.  i5. 

*  Cf.  supra  p.  1 5 ,  nol.  a. 

'  lnfra  dicitur  de  Ruscignolo.  (Apud  Wiilelm.  Tyr. 
1.  Il,  c.  xiii  ,  p.  go,  cornes  de  Hosinolo,  vernacule  Gi- 


ron de  Rosignon.)  Si  credas  cl.viro,  D.  Aug.  Leprevost, 
Goffridus  iile,  génère  Normannus,  cornes  erat  de  Ros- 
cignolo  (vulgo  Roscigno),  urbe  in  Principatu  citeriori 
sita.  (Cf.  Order.  Vital,  t.  III,  p.  487,  not.  3.)  Herique 
tamen  hic  agi  de  Girardo  Rossolionensi ,  gallice  de 
Roussillon,  arbitrât]  sunt. 

8  Episcopus  ille  infra  vocatur  episcopus  de  Ruscinulo. 
(Cf.  XLV,  p.  189.) 


Digitized  by 


HISTORIÀ  PEREGRINORUM. 


177 


scopus  de  Ariano%  etBoellusCarnotensisb,  et  Alberedus  deCagnano,  et  Goffridus  de  Monte 
Scabiosoc.  Alii  vero,  qui  ante  transi erunt  mare,  promiserunt  Boamundo  quod  eum  exspec- 
tarent  in  Bulgaria.  Ipse  autem  eis  promisit  quod  quidquid  illi  perderent  in  exspectatione 
illa,  libenter  eis  redderet. 

VIII.  Postquamd  vero  illi  cognoverunt  dominum  Boamundum  transfretasse,  vénérant  fes- 
tinanter  ad  eum  ad  Ebelonam%  in  Omnium  Sanctorum  festivitate  f.  Hi  omnes  quos  superius 
commemoravi  transfretaverunt  ad  domini  concorditer  Boamundi  famulatum,  et  applicue- 
runt  in  Bulgarie  partibus.  Illic  invenerimt  nimiam  abundantiam  frumenti  et  vini,  et  ali- 
menti  corporalis.  Deinde  vero  descendentibus  in  valle  [de]  Andronopoli,  et  illic  applicando, 
exspectaverunt  gentem  suam,  donec  omnes  aequaliter  transfretaverunt.  Tune  sapiens  Boa- 
mundus ordinavit  consilium una  cum  gente  sua,  suosque  confortabat,  et ammonebat  dicens  : 
«  Viri  prudentes,  abstinete  vos  a  malo.  Nos  sumus  peregrini  Dei;  oportet  nos  modo  esse 
«  bonos  et  humiles  plusquam  antea  fuimus.  Et  nolite  depraedare  terram  istam ,  quia  Ghris- 
«  tianorum  est;  et  nemo  accipiat  plusquam  ei  quod  sufficiat  ad  edendum  pro  benedic- 
«  tione.  » 

IX.  Tune  8  exeuntes  venerunt  per  nimiam  plenitudinem  de  villa  in  villam  et  castello  in 
castellum,  et  de  civitate  in  civitatem,  quousque  pervenerunt  Gastoriam,  ibique  Nativitatem 
Domini h  solemniter  celebrarunt.  Fuimusque  îbi  per  plures  dies,  et  quaesivimus  mercatum; 
sed  ipsi  noluerunt  dare  nobis,  eo  quod  valde  timebant,  et  dicebant  nos  non  esse  peregri- 
nos,  sed  putabant  nos  velle  illorum  capere  terram,  et  illos  occidere.  Deinde  cœpimus 
apprehendere  boves  et  asinos,  et  equos,  et  omnia  quae  inveniebamus.  Egressi  itaque  dje 
Gastoria,  intravimus  in  Palagoniam,  in  qua  erat  quoddam  haereticorum  castrum;  nobis 
vero  imdique  aggredientibus  illud  in  lacu,  ubi  aedificatum  fîierat,  continuo  nostro  succu- 
buit  imperio.  Accenso  itaque  igne  combussimus  castrum  illud  una  cum  habitatoribus  suis, 
scilicet  haereticorum  congregationem. 

X.  Posteai  venimus  ad  flumen  Bardarum.  Itaque  cum  domino  Boamundo  ultra  gens 
sua  partim  perrexit,  etpartim  remansit.  Illic  invenimus  innumerabilem  abundantiam.  Re- 
mansit  autem  ibi  cornes  de  Ruscignolo  una  cum  fratribus  suis.  Venit  itaque  exercitus 
exsecrati  imperatoris,  et  invasit  comités}  cum  fratribus  suis,  et alios  omnes.  Quodaudiens 
prudentissimus  miles  Tancredus,  regressus  est  rétro,  et  projecit  se  in  flumen,  et  natando 
pervenit  ad  alios,  et  duo  millia  milites  miserunt  se  in  flumen  post  eum,  sequendo  Tancre- 
dum.  Novissime  invenit  Turcopolos,  et  Piccinacos  dimicantes  simul  cum  nostris;  quos  re- 
pente fortiter  invasit,  et  prudenter  eos  superavit,  et  apprehendit  plures  ex  eis,  et  duxit 
illos  ligatos  ante  domini  Boamundi  praesentiam.  Hos  allocutus  vir  sapiens  Boamundus,  di- 
cens :  «  Quare,  miseri,  occiditis  gentem  Christi  et  meam?  Ego  enim  cum  vestro  imperatore 
«  nullam  altercationem  habeo.  »  Qui  dixerunt  :  «  Nos  nequivimus  aliud  agere.  Donativo  in 
«  roga  profani  imperatoris  conducti  sumus;  et  quidquid  nobis  hnperat,  oportet  nos  illud 
«  adimplere.  »  Quos  dominus  Boamundus  audiens,  absque  ulla  punitione  permisit  abire. 
Hoc  bellum  factum  est  in  quarta  feria,  quae  est  caput  Jejuniik,  unde  sit  per  omnia  bene- 
dictus  Deus  in  saecula.  Amen. 

XI.  Mandavit1  itaque  infelix  imperator,  scilicet  filius  perditionis,  simul  cum  nuntiis 
nostris  unum  ex  suis,  quem  valde  diligebat,  quem  et  Ghorpalasium  vocabat,  ut  nos  secure 
deduceret  per  terram  suam,  usque  dum  pervenissemus  Constant inopoli m.  Quumque  venis- 


A.  1096, 


A. 


1097. 


*  Melius  Petrus  Diac.  in  Chron.  Cassinens.  1.  VI  :  «  Et 
«  Girardus,  frater  ejus,  epi scopus  de  Ariano.  »  (Cf.  Pertz, 
Monument.  Germon,  t.  IX,  p.  766,  et  Ital.  Sacr.  t.  VIII, 
col.  ai 4.) 

b  Perperam  Mabill.  :  Carnolenonensis. 

c  Cf.  supra  Tudeb.  abbrev.  Jib.  I,  S  vu,  p.  ia3-i?4. 

d  Nonnulla  ex  Tudeb.  I ,  vin ,  deprompsit.  (  Vid.  p.  1 6.) 

"  «  Àulon ,  •  hodie  La  Vallona,  urbs  maritiraa. 

f  Id  est  die  11  mensis  Novembris,  A.  D.  1096. 

m. 


1  Sequitur Tudeb.  I ,  îx.  (Vid.  p.  1 6  et  Abbrev.p.  1  a4.) 

h  Die  xxv*  mensis  Decembris,  A.  D.  1096. 

1  Sequitur  Tudeb.  I,  x.  (Vid.  p.  16  et  Abbrev.  p.  1  a4.) 

j  Melius Tudebo vis  et  Abbreviator  :  t  Comitem.  •  (  Vid. 
p.  16  et  ia4.) 

k  Id  est  die  Mercurii  et  Cinerum ,  vel  xvma  mensis 
Februarii,  A.  D.  1097. 

'  Sequitur  Tudeb.  II,  1,  multis  quidem  additis,  vid. 
p.  17.  (Cf.  etiam  Abbreviatorem,  II,  1,  p.  iaâ-ia5.) 

23 


Digitized  by 


178  ÏUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONT1NUATUS. 

A*  1097.  semuft  ante  eorum  civitates,  imperabat  hominibus  civitatum  ut  nobis  secure  apporteront 
mercatum.  At  illi  certe  tantum  timebant  fortissimi  Boamundi  gentem,  quod  nullos  nos- 
trorum  sinebant  intrare  civitatis  murum;  volueruntque  nostri  majores  quoddam  castrum 
aggredi  et  apprehendere ,  eo  quod  nimis  erat  plénum  omnibus  bonis.  Sed  vir  sapiens  Boa- 
mundus noluit  consentire  pro  justitia  terrée  et  fiducia  imperatoris,  et  valde  iratus  est  prop- 
ter  hoc  cum  Tancredo  et  aliis  omnibus.  Hoc  factum  est  in  hora  vesperi.  Mane  autem  facto 
exierunt  habitatores  iilius  castri ,  et  venerunt  cum  processione ,  et  omnibus  dicentibus  Kyrie 
eleison,  déférentes  in  manibus  cruoes  coram  domini  Boamundi  conspectu.  Ipse  vero  gau- 
dens  recepit  eos,  et  cum  maxima  laetitia  périmait  abire.  Deinde  pervenimus  ad  quamdam 
civitatem,  quœ  vocabatur  Serra,  ibique  nostra  ûximus  tentoria;  et  sat  habuimus  om- 
nem  mercatum  quod  in  illis  diebus  conveniens  erat*  ibique  doctus  Boamundus  optime 
concordatus  est  cum  duobus  Ghorpaiasiis;  et  pro  amicitia  istorum  et  justitia  terrae  jussit 
reddi  omnia  animalia  quee  nostri  peregrini  deprœdata  tenebant,  et  Ghorpaiasiis  illis  pro- 
miserat  rétro  missis  mandare,  et  omnia  illa  animalia  per  ordinem  reddi.  Ac  deinde  perve- 
nimus de  castello  in  castellum  et  de  villa  in  villam,  usque  dum  appropinquavimus  ad 
Russam  civitatem.  Graecorum  autem  gens  exibat,  et  veniebat  gaudens  coram  domini  Boa- 
mundi prasentia,  deferens  nobis  maximum  mercatum,  ibique  nostros  tendimus  papiliones 
in  tertia  feria  ante  cœnam  Domini a;  ibique  doctus  Boamundus,  dimittens  gentem  suam, 
perrexit  Constantinopolim  loqui  simul  cum  iniquissimo  imperatore;  suisque  hominibus 
imperavit,  dicens  :  «  Modeste  properate  ad  civitatem,  ego  autem  ibo  prius.  »  Qui  eduxit  se- 
Qum  paucos  milites. 

XII.  Tancredus  igitur  honorabilis  miles  remansit  caput  ejus  Christi  militiae.  Qui  vi- 
dens  peregrinos  cibos  emere,  ait  intra  se  quod  exiret  extra  viam,  et  hune  populum  con- 
duceret  ubi  féliciter  viveret.  Denique  arbitrans  hoc,  intravit  in  vallem  quamdam  plenam 
atque  stipatam  omnibus  bonis  et  omnibus  ubertatibus  quœ  corporalibus  nutrimentis  sunt 
convenientia;  in  qua  Pascha  Domini b  devotissime  celebraverunt. 

XIII.  Postquam0  iniquus  imperator  cognovit  honestissimum  virum  Boamundum  ad  se 
venisse,  jussit  eum  honorabiliter  recipi,  et  cautissime  hospitari  extra  civitatem  in  Sancto 
Argenteo.  Quumque  féliciter  hospitatus  esset,  tum  malignus  imperator  mandavit  pro  eo  ut; 
iret  loqui  simul  secrète  cum  eo.  Illic  quoque  invenit  ducem  Gottifredum  cum  fratre  suo 
Balduino.  Raymundusd  itaque,  cornes  Sancti  jEgidii,  simul  cum  Podiensi  episcopo  exiens 
de  SclaYonia,  in  qua  multa  pro  Christi  nomine  et  Sancti  Sepulcri  via  fuerunt  passi  quae  mi- 
nime pati  deberent,  in  qua  etiam  plures  honestissimos  milites  perdiderunt,  pervenitDu- 
rachium,  quae  civitas  imperatoris  est,  credens  jam  esse  in  terra  sua,  quandoquidem  de 
Sclavorum  evaserat  manu.  Grœcorum  autem  gens  insidians  istis  prudentissimis  Ghristianis 
militibus  Christi,  quoeumque  modo  eis  nocere  aut  offendere  poterat,  in  die  et  in  nocte, 
latenter  et  occulte,  non  desinebat.  Erat  autem  ibi  dux  iilius  civitatis,  qui  continuo  eis 
fiduciam,  quousque  in  terra  sua  essent,  laeta  facie  spopondit.  Intra  istam  vero  fiduciam 
quam  eis  dono  concessit,  ejus  homines  fraudulenter  ex  nostris  interfecerunt  quemdam 
egregium  militem,  cui  nomen  Pontius;  Raynaldum  quoque  fratrem  ejus  vulneraverunt 
graviter.  Interea  cœperunt  illi  statim  carpere  iter,  et  obviaverunt  imperatoris  litteris  de 
pace  et  frateraitate  danda  sicuti  suis  filiis. 

XIV.  Intérim6  dum  haec  recitarentur,  Turci  et  Piccinaci,  et  Comani,  et  Sclavi,  et 
Athenasi,  et  Usi,  erant  insidiantes  illis  undique,  videlicet  ut  in  aliqua  parte  eos  lœdere  pos- 
sent.  Quadam  autem  die,  dum  Podiensis  episcopus  hospitatus  esset,  contigit  forte  quod  a 
Piccinacis  captus  esset.  Qui  continuo  ejecerunt  eum  de  mula  in  qua  sedebat,  eumque 
exspoliaverunt ,  et  in  vertice  capitis  eum  vulneraverunt.  Sed  quia  tantus  pontifex  adhuc 

'  Id  est  xxxi'  die  menais  Mardi,  A.  D.  1097.  Tude-  e  Sequitur  Tudeb.  II,  11.  (Vid.  p.  18  et  ia5.) 

bovis  autem  et  Abbreviator  dicunt  :  «In  quarta  feria,»  d  Sequitur  Tudeb.  II,  m.  (Vid.  p.  18.) 

qtm  erat  dies  ia  menais  Aprilis.  *  Sequitur  Tudeb.  II,  iv.  (Vid.  p.  19.) 

b  Die  v*  ejusdem  menais  Aprilis. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  179 

populo  Dei  erat  necessarius,  per  ejus  misericordiam  vite  réserva  tus  est.  Interea  sonum  a.  1097. 
audiunt  in  tentoriis,  cucurrerunt  omnes  ad  eum,  et  sine  mora  eripuerunt  eum  de  mani- 
bus  illorum.  Taliter  itaque  pervenientibus  illis  ad  quoddam  castra  m ,  quod  vocabatur  Buci- 
nata,  dictum  est  comiti  quod  Piccinaci  insidiabantur  ei  in  angusta  via  cujusdam  montis. 
Qui  remansit  rétro  cum  pluribus  militibus,  et  invenit  Piocinacos;  unam  partem  illorum 
occidit,  et  aliam  persecutus  fugavit. 

XV.  Interea b  imperator  mittebat  litteras  suas  ad  illos  pacifiée,  ex  alia  vero  parte  exer- 
citus  suus  undique  insidiabatur  illis.  Tandem  pervenerunt  ad  quamdam  civitatem,  nomine 
Russam.  Cives  autem  illius  civitatis  aperte  quidquid  nocendi  ingenio  agere  poterant,  con- 
tra illos  faciebant.  Quumque  vidisset  hoc  cornes,  ira  tus  est  valde,  et  jussit  milites  arripere 
arma,  et  sua  sonare  signa,  et  oppugnaverunt  civitatem,  et  mirabiliter  eam  superaverunt. 
Deinde  pervenerunt  ad  aliam  civitatem,  cui  nomen  Rodesto.  Die  autem  illo  milites  impe-  . 
ratoris  invaserunt  illos  rétro  in  cauda;  cum  quibus  cornes  praeliatus  fuit,  et  interfecit  tri* 
ginta  ex  illis,  et  sexaginta  equos  cepit;  et  multa  alia  belia  sive  aux  i  état  es  habuit  cornes,  et 
multos  militas  perdidit,  quae  non  possumus  scribere  per  singula. 

XVI.  Veneruntquec  illuc  illorum  legati,  quos  Constantinopolim  quondam  prœmise- 
rant,  dicentes  quod  imperator  promitteret  illiS  omnia  eorum  perdita  diligenter  reddere, 
priusquam  Constantinopolim  pervenirent;  et  quod  dux  Gottifredus  et  Boamundus,  et 
Flandrensis  cornes,  et  omnes  alii  principes  et  comités  deprecarentur  ut  maximum  dimit- 
tant  exercitum,  et,  cum  paucis  militibus  et  sine  armis,  festinent  venire  Constantinopolim, 
quoniam  imperator  assumpta  cruce  ait  se  venturum  nobiscum  in  Jerosolymitanum  iter,  et 
erit  noster  dux  et  nostrum  caput.  Dum  vero  cornes  audiret  hoc,  illico  dimisit  suum  exer- 
citum, et  properavit  Constantinopolim  loqui  cum  imperatore.  Cui  dixit  imperator  quod 
ejus  homo  se  fieret,  et  fiduciam  ejus  faceret,  quemadmodum  Boamundus  et  alii  principes 
faciebant.  Dixitque  cornes  :  «  Absit  hoc  a  me  ut  in  hac  via  nullum  dominum  mihi  faciam 
«  nisi  Christum,  quem  habeo  dominum,  pro  cujusamore  hue  usque  veni.  Si  vero  crucem 
«diligenter  bajulare  vis,  et  nobiscum  vis  Jerusolymam  venire,  ego  et  mei  homines,  et 
«  omne  quidquid  in  mea  contineo  potestate,  in  tua  libéra  erit  voluntate.  » 

XVII.  Interea d  quum  cornes  esset  Constantinopoli ,  veniens  exercitus  imperatoris  insi- 
diando,  et  invenit  exercitum  comitis  solum,  quem  invasit  fortiter,  et  laesionem  quam  ei  fa- 
cere  potuerant  fecerunt.  Quumque  audisset  cornes  quod  exercitus  imperatoris  laesisset  suum 
exercitum,  ingemuit;  et  nimis  dolens  statim  advocavit  dominum  Boamundum  et  alios 
principes;  manda vitque  imperatori  cur  causa  traditionis  eum  Constantinopolim  venire  fe- 
cisset,  et  suum  exercitum  lœdi  consensisset.  Quod  imperator  audiens,  hoc  negavit,  dicens  : 
«  Certe  non  per  meum  consilium  hoc  factum  est,  et  me  sciente  nulla  lœsio  fuit  inter  eos. 
«  Sed  hoc  satis  sit,  quoniam  exercitus  tuus  damnum  mihi  operatus  est,  et  castella  et  civi- 
«  tates  in  mea  dissipaverunt  terra;  tamen  de  hoc  quod  tibi  factum  est  satisfactionem  fide- 
«  liter  concedo.  »  Quum  autem  venissent  ad  judicium,  cornes  primus  promisit,  et  absolvit 
suam  fiduciam.  Et  quum  fuisset  absoluta  fiducia  sua,  exercitus  ejus  venit  Constantinopolim. 
Mandavit  itaque  imperator  comiti,  sicut  superius  diximus,  quod  faceret  ei  hominium  et 
fiduciam,  quemadmodum  ei  fecerunt  alii.  Et  dum  imperator  mandaret,  cornes  meditabatur 
qualiter  vindictam  de  imperatoris  exercitu  habere  potuisset.  Sed  dux  Gottifredus  et  Flan- 
drensis cornes,  et  alii  principes,  dixerunt  injustum  esse  contra  Christianos  pugnare.  Et 
dominus  Boamundus  dixit  quod,  si  aliquod  injustum  cornes  ab  imperatore  passus  esset,  ei 
faceret  emendare  ex  imperatoris  parte. 

XVIII.  Igiture  cornes,-  accepte  consilio,  Alexio  vitam  et  honorem  jura  vit  quod  nec  per 
se  nec  per  alium  ei  consentiat  auferre.  Quumque  de  hominio  appellaretur,  respondit  non 
se  pro  capitis  periculo  id  esse  facturum.  Fortissimo  autem  viro  Boamundo  dixit  imperator, 

V  •  Bichinat.  •  (Tudeb.  Il,  iv,  p.  19.)  d  Sequitur  Tudeb.  II,  vu.  (Vid.  p.  ai.) 

b  Sequitur  Tudeb.  II,  v.  (Vid.  p.  ao.)  -  Sequitur  Tudeb.  II,  vm.  (Vid.  p.  ai  et  ia5.) 

e  Sequitur  Tudèb.  II ,  vi ,  /.  c. 

23. 


Digitized  by 


180  TUDEBODUS  1MITATUS  ET  CONTINUATES. 

a.  1097.  quem  valde  timebat  in  corde,  quia  jam  sœpe  eum  cum  suo  exercitu  ejecerat  de  campo, 
quod,  si  libenter  ei  jurasset,  quindecim  dies  terrae  in  longitudine  ab  Antiochia  rétro  daret, 
et  octo  in  latitudine;  eique  tali  modo  juravit,  ut,  si  ille  fideliter  observaret  illud  sacramen- 
tum,  iste  suum  nunquam  prateriret*  Nec  est  mirum  quod  ante  tam  duri,  et  ante  tam 
fortes  milites  hoc  fecerunt  :  multa  enim  coacti  erant  necessitate.  Et  sceleratus  imperator 
omnibus  nobis  majoribus  sive  minoribus  fidem  et  securitatem  dédit,  volens  nolensque 
sacramentum  juravit,  quia  veniret  nobiscum  pariter  cum  suo  exercitu  per  terram  et  mare, 
t  et  nobis  mercatum  per  terram  et  mare  fideliter  daret,  et  omnia  nostra  perdita  diligenter 

restauraret;  insuper  autem  quod  nemo  nostrorum  peregrinorum  nunquam  ab  eo  penitus 
conturbari  vel  contristari  debuisset  in  via  Sancti  Sepulcri. 

XIX.  Cornes*  autem  Sancti  yEgidii  hospitatus  erat  extra  civitatem  in  burgo,  et  sua  gens 
remanserat  rétro.  Tune  gens  domini  Boamundi  appropinquavit  Constantinopolim.  Tancre- 
dus  itaque  honorabilis  miles  et  Riccardus  de  Principatu  latenter  transmeaverunt  Bra- 
cbium,  et  omnisgens  domini  Boamundi  juxta  illos,  ideo  ne  facerentjusjurandum  impera- 
tori.  Statimque  omnis  exercitus  domini  Boamundi  transvectus  fuit,  item  exei$itus  comitis 
Sancti  jEgidii,  qui  appropinquavit  Constantinopolim.  Cornes  remansit  ibi  cum  sua  gente. 
Vir  autem  prudens  Boamundus  remansit  cum  itnperatore,  ut  consilium  cum  eo  acciperet, 
quomodo  mandarent  mercatum  ultra  gentibus  quœ  erant  apud  Nicomiam  civitatem.  Dux 
itaque  Gottifredus  ivit  prius  Nicomiam  cum  universo  exercitu,  et  cum  Tancredo,  et  aliis 
omnibus;  fueruntque  ibi  per  très  dies.  Vidit  namque  dux  Gottifredus  quod  via  patebat, 
per  quam  has  potuisset  conducere  gentes  usque  Nicaeam  civitatem,  quoniam  per  illam 
viam,  per  quam  alii  prius  transierunt,  non  poterat  modo  tanta  gens  transire.  Ipseque  misit 
ante  se  tria  millia  hominum  cum  securibus  et  gladiis,  qui  inciderent  et  aperirent  hanc 
viam,  ut  patefacta  staret  nostris  peregrinis  usque  Nicœam  civitatem;  quœ  via  fuit  aperta 
per  angustam  et  immensam  montaneam,  et  faciebant  per  viam  cruces  ferreas  atque  ligneas, 
ut  eas  nostri  peregrini  cognoscerent. 

XX.  Interea  pervenimus  ad  civitatem  quœ  vocatur  Nicœa,  quœ  est  caput  totius  Romaniœ, 
in  sexto  die  mense  Maii,  ibique  castrametati  sumus.  Prius  vero  quam  dominus  Boamun- 
dus venisset  ubi  nos  eramus,  tanta  inopia  panis  fuit  inter  nos,  quod  unus  panis  vendeba- 
tur  viginti  denariis,  aliquando  triginta.  Postquam  vero  venire  cœpit  vir  prudens  Boamun- 
dus, jttssit  maximum  mercatum  conduci  per  mare  et  per  terram  pariter;  et  fuit  maxima 
ubértas  in  tota  Christi  militia.  Tune  Raymundus,  cornes  Sancti  jEgidii,  transfretavit  Bra- 
chium,  et  in  b  die  Ascensionis  Domini c  cœpinius  Nicœam  civitatem  circumquaque  invadere, 
et  œdificare  instrumenta  lignorum,  atque  turres  ligneas,  ut  possemus  mirabiles  turres  ster- 
nere.  Tam  fortiter  et  tam  acriter  aggressi  fuimus  civitatem  per  duos  dies,  quod  etiam  per- 
fodi  fecimus  civitatis  murum.  Turci  autem  qui  erant  in  civitate  miserunt  nuntios  aliis  qui 
veniebant  civitati  adjutorium  dare,  quod  audacter  secureque  approximent,  ut  per  meri- 
dianam  introeant  portam,  quoniam  ex  illa  parte  nemo  erit  eis  obviam,  nec  contra  stabit. 
Quœ  porta  ipso  die  a  comité  Sancti  yEgidii  et  Podiensi  episcopo  obsessa  fuit,  videlicet  in 
die  sabbati  post  Ascensionem  Domini d  :  qui  cornes  protectus  eratdivinis  virtutibus,  atque 
terrenis  fulgebat  armis.  Hic  itaque  inveniens  contra  nos  venientes  Turcos  undique,  signo 
Crucis  arma  tus  vehementer  bruit  cum  suo  fortissimo  exercitu  super  illos.  Qui  mox  superati 
sunt,  et  dederunt  fugam,  et  fuit  mortua  maxima  pars  illorum.  Rursum  alii  veniebant  de 
nuntio  fugientium,  et  exsultantes  ad  certum  bellum,  ferentesque  secum  fîmes  quibusnos 
ligatos  conducerent  Corosanum.  Venientes  autem  lœtando  cœperunt  ex  cacumine  montis 
paulatim  descendere.  Quotquot  autem  descenderunt  in  vallem  illam,  cœsis  capitibus  a 
Francorum  manibus  remanserunt.  Delatis  itaque  a  tentoriis  eorum  capitibus,  projecerunt 
nostri  illa  cum  fundis  seu  aliis  instrumentas  in  civitatem ,  unde  magis  tristarentur  illi  qui 
intus  erant. 

a  Sequitur  Tudeb.  II,  ix.  (Vid.  p.  22  et  126.)  e  Id  est  die  Jovis,  xvia  mensis  Maii,  A.  D.  1097. 

b  Sequitur  Tudeb  II,  x-xii.  (Vid.  p.  22-s3.)  4  Id  est  xvf  ejusdem  mensis  Maii.  (Cf. p.  126  etnot./) 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  181 

XXI.  Cornes*  Sancti  namque  yEgidii,  et  Podiensis  episcopus  consiliati  sunt  in  unum,  A.  1097. 
qualiter  facerent  suffodere  quamdam  turrim  quœ  erat  ante  eorum  tentoria.  Ordinatique 

sunt  omnes  ut  hanc  foderent  turrim,  et  arbalistœ  et  sagittarii  ut  eos  undique  defenderent. 
Foderunt  itaque  illam  usque  ad  radicem  mûri,  summiseruntque  fustes  et  ligna,  ac  deinde 
miserunt  ignem*  Sero  autem  superveniente,  cecidit  turris,  et  illi  qui  in  ea  erant;  ideoque 
quia  nox  erat,  non  potuerunt  nostri  prœliare  cum  illis.  Nocte  vero  surrexerunt  festinanter 
Turci ,  et  restauraverunt  muram  tam  forte ,  quod,  veniente  die ,  ex  illa  parte  nemo  eis  nocere 
poterat.  Tune  venit  Robertus,  cornes  de  Normannia,  et  cornes  Stephanus,  et  alii  plures, 
ac  deinceps  Rogerius  de  Barnavilla.  Sapientissimus  autem  Boamundus  obsedit  eam  in  primo 
capite  juxta  lacum,  et  postea  Tancredus,  et  juxta  eum  dux  Gottifredus,  ac  deinde  Robertus, 
cornes  Flandrensis,  et  juxta  eum  Robertus  Normannus.  Cornes  vero  Sancti  yEgidii  obsedit 
eam  juxta  Robertum  Normannum,  et  juxta  eum  Podiensis  episcopus  ex  alia  parte  laci. 
Unusquisque  fecit  suum  castrum  ligneum  ;  effregerunt  turres  civitatis  cum  suis  machinis 
atque  ingeniis. 

XXII.  Statimqueb  consiliati  sunt  principes  nostri  in  unum,  uti  legatos  in  Babyloniam 
consilio  imperatoris  mandarent  Ammirario.  Elegerunt  continuo  hos,  Ugonem  de  Bellafayre, 
et  Bertrannum  de  Scabrica,  et  Petrum  de  Picca,  ejus  capellanum.  Vocatis  vero  istis,  dede- 
runt  eis  verba  in  hune  modum  :  «  lté  in  protectione  Dei  per  mare  in  Babyloniam,  ad  Ammi- 
«  rarium  nostras  ferre  litteras  :  scilicel  salus,  vita  et  immensus  honor.  Sciât  iile  quod  omnes 
a  Francorum  principes  Jerosolymorum  insimul  veniunt  itinera  et  viam  ab  impiorum  liberare 
«  manibus  paganorum,  illosque  prudentissime  ejicere  de  Christianorum  terra.  Videat  ergo 
9  qualiter  erga  nos  agere  vult,  aut  Christianitatem  recipere,  et  esse  una  nobiscum  ut  frater 
•  atque  amicus,  aut  si  paganorum  vult  amicitiam  habere,  et  obviam  nobis  ad  bellum  exire.  * 

XXIII.  Itac  vero  obsessa  fuit  Nicœa  civitas  per  terram,  quod  nemo  audebat  exire,  neque 
intrare.  Fueruntque  ibi  omnes  congregati  in  unum.  Et  quis  poterit  numerare  tantam  Christi 
militiam?  Nullus,  ut  puto,  tôt  prude  ntissimos  milites  antea  vidit,  nec  ulterius  videbit. 
Erat  autem  ex  una  parte  civitatis  immensus  lacus,  in  quem  Turci  suas  mittebant  naves,  et 
exibant  et  intrabant,  et  afferebant  herbas  et  ligna,  et  alia  plura.  Tune  nostri  majores  con- 
siliati in  unum,  miserunt  festinantes  nuntios  Constantinopolim^  dicendo  ad  imperatorem 
quod  faceret  naves  conduci  ad  civitatem  ubi  portus  erat;  ac  deinde  jubeat  congregari  boves, 
qui  eos  trahant  per  montana  et  silvas,  usque  dum  pervenient  ad  lacum.  Quod  continuo 
factum  fuit,  et  mandavit  cum  eis  Turcopolos  suos;  die  vero  quo  naves  fuerunt  conducte, 
noluerunt  eas  statim  mittere  in  lacum.  Nocte  vero  superveniente ,  impulerunt  eas  in  lacum, 
plenas  Turcopolis  bene  armatis  :  summo  diluculo  stabant  naves  optime  in  lacu  ordinatae, 
properantes  contra  civitatem.  Videntes  hoc  Turci  mirabantur  quidnam  hoc  esset.  Ignora- 
bant  an  esset  illorum  gens,  an  imperatoris.  Postquam  vero  cognoverunt  illam  esse  impera- 
toris gentem ,  timuerunt  usque  ad  mortem,  plorantes  et  lamentantes;  sed  Franci  gaudebant 
et  dabant  gloriam  Deo. 

XXIV.  Videntesd  autem  Turci  quod  ex  suis  nullatenus  habere  adjutorium  possent,  le- 
gationem  mandaverunt  spurcissimo  imperatori,  quod  sponte  civitatem  redderentei,  si  eos 
impunitos  omnimodo  abire  permitteret  cum  suis  mulieribus  et  filiis  et  omnibus  substantiis. 
Tune  infidelissimus  imperator,  plenus  vana  atque  iniquissima  cogitatione,  jussit  illos  impu- 
nitos et  sine  ullo  timoré  abire,  et  sibi  eos  Constantinopolim  cum  magna  fiducia  deduci. 
Quos  studiose  servabat,  ut  illos  ad  Francorum  nocumenta  atque  obstacula  paratos  habere 
posset.  Promiserat  ante  Alexius  principibus  et  genti  Francorum  quod  totum  aurum  et 
argentum,  et  equos,  et  omnem  supellectilem,  quœ  intus  erat,  eis  daret;  et  monasterium 
latinum  et  hospitium  pauperibus  Francorum  ibi  faceret;  praeterea  tantum  de  propriis  uni- 
cuique  de  exercitu  daret,  ut  illi  semper  militare  vellet.  Haec  igitur  Franci  sperantes  verba 

'  Sequitur  Tudeb.  II,  xm.  (Vid.  p.  23  et  p.  129.)  e  Cf.  Abbreviat.  II,  v,  p.  127. 

b  Deest  totum  hoc  capitulum  in  Tudebove  et  in  ejus         d  Sequitur  Tudeb.  II,  xiv.  (Vid.  p.  124  et  127.) 
Àbbreviatore.  (Vid.  p.  23  et  127.  Cf.  infra  num.  xlvi.) 


Digitized  by 


182  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

A.  1097.  fidelissima,  deditionem  laudaverunt.  Àiexius  autem,  accepta  civitate,  tam  ingratam  actio- 
nem  dédit  exercitui  quod,  quandiu  vixerit  aliquis  de  sancto  populo,  semper  ei  maledicat, 
et  proditorem  clamet.  Fuiraus  in  obsessione  illa  perseptem  hebdomadas,  et  mulli  ex  nos- 
tris  ibi  fideliter  receperunt  martyrium,  laetantes  atque  gaudentes  reddiderunt  fclices  ani- 
mas Deo,  et  ex  pauperrima  gente  multi  mortui  sunt  famé.  Et  beati  qui  mortui  sunt  pro 
Christi  nomine,  qui  in  cœlura  triumphantes  ascenderunt,  portantes  stolam  rubeam  mar- 
tyr», et  magna  voce  dicentes  :  «  Vindica,  Domine,  sanguinem  nostrum,  qui  pro  te  efiusus 
«  est,  qui  es  benedictus  et  laudabilis  in  saecula  sœculorum.  Amen.  » 

XXV.  Reddita*  civitate b,  et  Turcis  deductis  Constantinopolim,  infelix  imperator  maxime 
gavisus  jussit  maximas  eleemosynas  erogari  nostris  pauperibus.  Deinde  primo  die  quo  per- 
reximus  a  Nicaea,  venimus  ad  quemdam  pontem,  ibique  mansimus  per  duos  dies.  Tertia 
autem  die,  priusquam  luxcœpisset  oriri,  surrexerunt  nostri;  et,  quia  nox  adhuc  erat,  non 
videront.  .  .  viamc,  sed  divisi  sunt  in  duo  agmina,  et  venerunt  divisi  per  duos  dies.  In  uno 
agmine  fuit  vir  Boamundus  et  Robertus  Normannus,  et  prudens  Tancredus,  et  alii  pliures; 
in  alio  vero  fuit  Raymundus,  cornes  Sancti  yEgidii,  et  dux  Gottifredus,  et  Podiensis  epi- 
scopus,  et  cornes  Flandrensis,  et  alii  plures.  Tertia  autem  die  irruerunt  Turci  ve  hem  en  ter 
super  Boamundum ,  et  eos  qui  cum  eo  erant.  Quumque  vidissent  inimici  Dei  Turci  nostros , 
continuo  cœperunt  stridere,  et  garrire  atque  claniare  excelso  clamore ,  dicentes  diabolicum 
sonum  quem  nescio  pro  extranea  lingua  eorum. 

XXVI.  Tune d  sapiens  vir  Boamundus,  videns  inniunerabiles  Turcos  procid  stridentes, 
et  clamantes  daemoniaca  voce,  protinus  jussit  omnes  équités  descendere  de  equis;  et,  quum 
celeriter  tentoria  fuissent  extensa,  dîxit  omnibus  militibus  :  «  0  fortissimi  Christi  milites, 
«  ecce  modo  bellum  acre  est  ante  nos.  Igitur  omnes  équités  eant  viriliter  contra  illos,  et 
«  pedites  prudenter  tentoria  hac  citius  extendant.  »  Postquam  vero  factum  est,  Tiurci  undi- 
que  jam  erant  circumeingentes  nos  dimicando.  Nos  itaque,  quanquam  nequibamus  resis- 
tere  eis,  ncque  sufferre  pondus  tantorum  hostium,  tamen  perstrinximus  illic  unanimiter 
gradum,  feminœque  nostrae  in  illa  die  fuere  nobis  in  maximum  subsidium,  quoniam  affe- 
rebant  ad  bibendum  aquam  nostris  praliatoribus ,  semperque  confortabant  illos  pugnantes 
et  defendentes.  Vir  itaque  sapiens  Boamundus  protinus  mandavit  aliis,  scilicet  comiti  de 
Sancto  iEgidio  et  duci  Gottifredo,  et  Ugoni  Magno,  et  honestissimo  Podiensi  episcopo, 
et  aliis  militibus,  quod  festinarent  ad  bellum,  et  citius  approximarent,  dicens  :  «  Si  certare 
«  hodie  volunt,  atque  praeliari  viriliter,  veniant.  »  Quod  omnimodo  non  credentes,  prohiben- 
tes,  et  deludebantnuntios,  dicentes  :  «  Profecto  hoc  falsum  est  totum.  »  Nam  non  credebant 
jam  Turcos  esse  tam  imprudentes  quod  ulterius  auderent  sese  erigere  et  praeliari  cum 
Christianis. 

XXVII.  Duxe  itaque  Gottifredus,  audax  et  fortis,  simul  cum  Ugone  Magno ,  venerunt 
prius  cum  suis  exercitibus;  episcopus  Podiensis  illos  subsecutus  est  cum  suo  exercitu;  et 
Raymundus,  cornes  de  Sancto  ./Egidio,  juxta  illos  cum  magna  gente.  Mirati  sunt  valde  unde 
esset  collecta  tam  maxima  multitudo  Turcorum  et  Arabum,  et  Sarracenorum,  et  aliorum 
quos  numerare  nequibant.  Paene  omnes  montes  et  colles,  valles  et  omnia  plana  loca  reple- 
bantur,  et  cooperiebantur  illis  exsecrabilibus  generationibus.  Factus  itaque  sermo  secretus 
inter  nos  hujuscemodi  :  «  Estote  omnimodo  unanimes  in  fide  Christi,  et  sanctae  Crucis 
«  vexilli  victoria,  quia  hodie  omnes  divites,  si  Deo  placet,  effecti  eritis.  »  Continuo  autem 
fuerunt  ordinatae  acies  in  sinistra  parte:  videlicet  in  primo  capite  fuit  sapiens  Boamundus, 
et  Robertus  Normannus,  et  prudens  Tancredus,  et  Robertus  de  Ansa,  et  inclytus  Riccardus 
de  Principatu,  et  fortissimus  atque  honorabilis  signifer  Robertus  filius  Girardi.  Episcopus 
vero  Podiensis  venit  per  alteram  montaneam,  undique  circumeingens  Turcos.  In  dextra 
vero  parte  fuit  Raymundus,  cornes  de  Sancto  yEgidio,  et  dux  Gottifredus,  et  Flandrensis  co- 

•  Sequitur  Tudeb.  M,  1.  (Vid.  p.  a4  et  138.)  '  «  Non  videront  teriereunamviam.  •(Tud.p.24  f  128.) 

b  Urbs  Nicœa  Christianis  tradila  est  die  xxa  mensis  d  Sequitur  Tudeb.  III,  11.  (Vid.  p.  25.) 

Jonii,  A.  D.  1097.  •  Sequitur  Tudeb.  III,  m.  (Vid.  p.  26.) 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  183 

mes,  et  Ugo  Magnus,  et  alii  plures  quos  ignore  Statimque  venientibus  militibus  nostris,  A.  1097. 
Turci  et  Arabes,  et  Sarraceni,  et  Agulani,  et  omnes  ali»  barbarœ  nationes,  ceperunt  velo- 
citer  fugam  per  compendia  montium,  et  per  plana  loca.  Erat  autem  numerus  Turcorum 
et  Persarum ,  et  Agulanorum ,  trecenti  quadraginta  millia ,  praeter  Arabes ,  quorum  numerum 
scit  solus  Deus  :  fugientibus  nimis  usque  ad  eorum  tentoria,  ubi  diu  morari  non  licuit, 
sed  iterum  arripuerunt  fugam,  nosque  illos  persequebamur,  et  occidebamus  per  totum 
diem.  Très  itaque  milites  persequentes  illos  sedebant  super  albos  equos,  et  in  suis  manibus 
candentia  deferebant  vexilla  cum  crucibus,  et  devastabant  Turcos  cum  equis  eorum.  Cre- 
denda  est  ista  veritas,  et  nullo  modo  est  probibenda,  quia  per  très  dies  invenerunt  nostri 
postea  occisos  Turcos  et  illorum  equos.  Hoc  vero  firmatum  est  testimonio  eorumdem  Tur- 
corum qui  vivi  remanserunt.  Isti  vero  fuerunt  Ghristi  milites,  quorum  nomina  sunt  haec, 
sanctus  Georgius,  sanctus  Demetrius  et  Theodorus,  quos  omnipotens  Deus  mandavit  in 
adjutorium  populo  suo.  Et  nos  accepimus  spolia  multa,  aurum  et  argentum,  equos  et  mu- 
los,  camelos  et  asinos,  oves  et  boves,  et  plurima  animalia  quœ  ignoramus.  Sed  nisi  Do- 
minus  esset  nobiscum  in  eo  bello,  et  cito  non  mandasset  aciem  suam,  nullus  nostrorum 
penitus  evaderet,  quia  ab  hora  tertia  usque  in  horam  nonam  perduravit  haec  pugna.  Sed 
omnipotens  Deus,  pius  et  misericors,  qui  noluit  suos  milites  perire,  nec  in  manus  inimi- 
eorum  incidere,  festinum  nobis  adjutorium  mandavit. 

XXVIII.  Fuerunt '  itaque  illic  mortui  duo  ex  nostris  honorabiles  milites,  Goffridus  de 
Monte  Scabioso  et  Guilielmus  Marchisi  filius,  frater  Tancredi,  prœter  alios  équités  et  pedi- 
tes  quorum  numerus  fuit  multiplex.  Audiens  itaque  vir  prudens  Boamundus  illos  honora- 
biles  milites  mortuos,  valde  doluit.  Plorabat  autem  super  suum  germanum,  scilicet  Guiliel- 
mum,  et  flebat  de  alio  quem  nimis  habebat  carum.  Quis  unquam  poterit  describere 
audaciam  et  fortitudinem  Turcorum  ?  Sed  tamen  qui  putabant  gentem  Francorum  terrere 
minis  sagittarum,  ut  attriverant  Arabes  et  Sarracenos  et  Surianos,  Armenios  et  Grœcos, 
nec  potuerunt  resistere  Francis,  nec,  si  Deo  placet,  in  posterum  valebunt.  Verum tamen  di- 
cunt  sese  esse  de  Francorum  generatione,  et  quod  nullus  homo  débet  esse  naturaliter 
miles  nisi  Francus  aut  Turcus.  Veritatemque  dicam  per  omnia,  quam  nemo  audebat  refel- 
lere  :  profecto,  si  in  fide  Ghristi  semper  firmi  fuissent,  et  unum  Deum  in  Trinitate  manen- 
tem,  natum  Dominum  Ghristum  de  Virgine  matre,  et  passum,  et  resurgentem  a  mortuis 
tertia  die,  et  incœlum  triumphando  suis  cernentibus  discipulis  ascendentem,  in  cœlo  et  in 
terra  squaliter  regnantem,  recta  mente  et  fideli  crederent,  prudentiores  eis  aut  fortiores 
in  bello  nunquam  inveniri  possent.  Factum  est  autem  hoc  bellum  in  kalendis  Julii b.  Bene- 
dictus  trinus  et  unus  Deus  sit,  qui  ubique  dédit  victoriam  populo  suo.  Amen. 

XXIX.  Postquamc  vero  Turci,  inimici  Dei  et  sanctse  Ghristianitatis,  per  omnia  jam  es- 
sent  devicti,  et  per  quatuor  dies  et  noctes  fugientes  hue  et  illuc,  çpntigit,  dum  Solimanus, 
dux  illorum,  Solimani  veteris  filius,  de  Nicœa  fugeret,  ut  quodam  die  inveniret  decem  mil- 
lia Arabum,  qui  dixerunt  ei  :  •  0  infelix  et  miserrime  omnium  gentilium,  cur  tremefactus 
«  adhuc  fugis?  »  Solimanus  lacrymabiliter  inquit  :  •  Olim  quum  habuissemus  omnes  Francos 
«  devictos,  eosque  putabamus  habere  in  captivitate  ligatos,  dummodo  paulatim  vellemus 
«  luctari  adinvicem,  respiciens  rétro  vidi  tam  innumerabilem  gentem  eorum,  quod  si  ves- 
«  trum  aliquis  illic  adesset,  putaret  quod  omnes  montes  et  colles  et  valles  et  omnia  plana 
«  loca  undique  plena  essent  illorum  multitudine.  Nos  igitur  illos  cémentes,  statim  cœpimus 
«  carpere  repentinam  fugam,  timentes  mirabiliter;  et  vix  evasimus  de  illorum  manibus. 
«  Unde  adhuc  in  nimio  terrore  sumus,  et,  si  mihi  et  meis  verbis  vultis  credere,  auferte  vos 
«  hinc;  quia,  si  potuerint  solummodo  scire  ubi  nos  simus,  unus  ex  nobis  vix  amplius vivet.  » 
At  illi,  audientes  talia,  cœperunt  retrorsum  vertere  scapulas,  et  sese  expandere  per  univer- 
sam  Romani am.  At  nos  veniebamus  persequendo  iniquissimos  Turcos,  quotidie  fugientes 

*  Sequitur  Tudeb.  III,  iv.  (Vid.  p.  27.)  eTurcis  relata  est.  (Vid.p.  28,  not.  a,  et  p.  129,  not.  b.) 

h  HœcCbristianorumvictpria  prope  Dorylaeum urbem         e  Sequitur  Tudeb.  IV,  1.  (Vid.  p.  28  et  129.) 


Digitized  by 


184 


TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 


A.  1097.  ante  nos;  sedilli,  dum  surgerent  ad  castra  sive  civitates,  quasi  amplificabant  fingendo,  et 
deludendo  habita  tores  illarum  terrarum  dicebant  :  «  Nos  ita  dejecimus  Christianos  omnes, 
«  quod  nullus  eorum  unquam  audebit  se  erigere  contra  nos.  Permittite  nos  locum  ves- 
«  trum  intrare.  »  Intrantes  autem  exspoliabant  ecclesias,  domos  et  alia  omnia;  et  ducebant 
secum  equos  etasinos,  aurum  et  argentum,  et  omnia  quae  reperire  poterant.  Àdhuc  quo- 
que  et  Christianorum  filios  secum  adducebant,  et  devorabant  quae  forent  nobis  convenien- 
tiasive  utilia,  fugi entes  et  paventes  ante  faciem  nostram.  Nos  itaque  persequebamur  ilios 
per  desertam  et  inaquosam  atque  inhabitabilem  terram,  ex  qua  vix  vivi  exivimus,  quoniam 
famés  et  sitis  undique  coarctabant  nos,  nibilque  penitus  nobis  erat  ad  manducandum,  nisi 
forte  spicae  quas  vellebamus  manibus  nostris.  De  tali  cibo  quam  miserrime  vivebamus. 
Illic  fuit  mortua  maxima  pars  nostrorum  equorum,  propter  quod  multi  ex  nostris  equitibus 
remanserunt  pedites,  et  pro  indigentia  equorum  utebantur  bubus  vice  caballorum ,  et  pro 
nimia  necessitate  subpeditabant  nobis  hirci  et  arietes,  et  canes  portantes  res  nostras. 

XXX.  Interea*  cœpimus  intrare  in  optimam  terram  plenam  deliciis  et  corporalibus  ali- 
mentis,  et  omnibus  bonis.  Hic  cornes  Sancti  yEgidii  aliquantulum  exercitum  retardavit  causa 
infirmitatis  sus  :  quod  dicturi  sumus,  si  incredulo  ingratum  sit,  nos  tamen  satis  cognovi- 
mus  quod  divina  clementia  operata  est,  ideoque  reticere  non  debemus.  Erat  quidam  co- 
rnes in  nostro  exercitu  de  Saxonia,  qui  ad  visitandum  comitem  Raymundum  venit,  etlega- 
tum  se  sancti  yEgidii  asserebat,  et  semel  et  secundo  ammonitus  ab  eo  ut  diceret  comiti  : 
«Esto  securus,  non  morieris  de  hac  infirmitate.  Ego  enim  a  Domino  inducias  impetravi; 
«  ego  semper  ero  tecum.  »  Et  licet  haec  cornes  bene  crederet,  tamen  ita  ex  ea  infirmitate 
affectus  fuit,  ut  depositus  de  lecto  in  terram  vix  ctiam  vitalem  pulsum  haberet.  Unde  epi- 
scopus  Aurasicae  urbis  officium  quasi  defuncto  ei  impendit.  Sed  Dei  clementia,  qui  eum 
ducem  praefecerat  exercitus  sui,  de  illa  œgritudine  mortali  eum  illico  relevavit  et  sospitati 
reddidit. 

XXXI.  Acb  deinde  appropinquavimus  Iconiam.  Habitatores  autem  illius  civitatis  pramo- 
nuerunt,  et  persuaserunt  nos  ut  ferremus  nobiscum  utres  plenos  aqua,  quia  illic  in  iti- 
nere  diei  unius  est  maxima  penuria  et  paupertas  aquae  ;  in  quo  itinere  multi  ex  nostris 
peregrinis  mortui  sunt.  Nos  vero  itaque  facientes  consensimus  eorum  consiliis,  donec  per- 
venimus  ad  quoddam  flumen;  ibique  hospitati  fuimus  per  duos  dies.  Cœperunt  autem 
praecursores  nostri  anteire,  donec  pervenerunt  ad  Heracleam,  in  qua  erat  nimia  Turco- 
rum  congregatio,  exspectans  atque  insidians,  si  quo  modo  posset  Christi  militibus  nocere 
et  contristare.  Quos  Turcos  postquam  milites  omnipotentis  Dei  repererunt,  audacter  inva- 
serunt.  Superati  itaque  sunt  Deo  annuente  inimici  nostri  in  illa  die,  dantesque  scapulas 
rétro  tam  celeriter  fugiebant,  quantum  sagitta,  quando  dividit  se  ab  ictu  chordae.  Nos  igi- 
tur  intravimus  statim  civitatem ,'  atque  mansimus  illic  per  quatuor  dies.  Illic  vero  ab  aliis 
divisit  se  Tancredus  honorabilis  miles ,  Marchisi  filius ,  et  Balduinus ,  frater  ducis  Gottifredi , 
et  insimid  intraverunt  in  vallem  de  Botentroth.  Divisit  se  rursum  Tancredus,  et  venit 
Tarsum  solummodo  cum  suis  hominibus;  exieruntque  Turci  de  civitate,  et  venenint 
obviam  eis,  atque  in  unura  congregati  praeparaverunt  se  ad  bellum  contra  Christianos. 
Appropinquantes  itaque  nostri  insimul  pugnaverunt;  statim  inimici  nostri  fugam  fecerunt, 
revertentes  in  civitatem  céleri  gressu.  Tancredus  autem,  vir  prudens  atque  honorabilis 
Christi  miles,  persequens  ilios  nimis  velociter,  laxatis  loris,  castrametatus  est  ante  portam 
civitatis.  Ex  alia  parte  venit  Balduinus  cornes  cum  suo  exercitu,  postulans  et  deprecans 
Tancredum  acerrimum  militem,  quatinus  eum  amicissime  in  civitatis  societatem  recipere 
dignaretur;  cui  ait  Tancredus  :  «  Te  omnimodo  in  hac  societate  non  recipio.  »  Nocte  itaque 
superveniente,  tremefacti  simt  omnes Turci,  et  una  arripuerunt  fugam.  Exierunt  ergo  habi- 
tatores civitatis  sub  ipsa  noctis  obscuritate,  clamantes  atque  dicentes  excelsa  voce  :  «  Currite, 
«  invictissimi  Franci,  currite,  quia  Turci  exterriti  vestro  timoré  omnes  pariter  recesserunt.  » 

'  Sequitur  Tudeb.  IV,  11,  p.  29  et  i3o.  —  h  Sequitur  Tudeb.  IV,  11.  (Vid.  p.  3o.) 


Digitized  by 


HIST0R1A  PEREGRINORUM.  185 

Recedente'  autem  nocte,  quum  lux  cœpit  paulatim  surgere,  venerunt  civitatis  majores,  et  A.  1098. 
reddiderunt  sponte  civitatem,  dicentes  illis  qui  adinvicem  litigabant  :  «  Desinite  modo, 
«  desinite,  quia  illum  volumus  et  petimus  dominari  super  nos  qui  etiam  viriliter  pugnavit 
«  cum  Turcis.  »  Balduinus  itaque  cornes  altercans  et  litigans  cum  prudentissimo  Tancredo, 
dicebat  :  «  Intremus  pariter,  et  eispoliemus  civitatem;  et  quod  prius  potest  capere,  capiat.  » 
Cui  obstabat  prudentissimus  Tancredus,  dicens  :  «  Absit  hoc  a  me;  ego  Christianus  nolo 
«  exspoliare  homines  istius  civitatis;  eligunt  me  esse  illorum  dominum,  meque  habere  desi- 
«  derant.  »  Novissime  vero  nequivit  vir  prudens  Tancredus  diu  luctari  simul  cum  Balduino 
comité,  quia  illi  major  erat  exercitus.  Tamen  volens  nolensque  dimisit  eum,  et  viriliter 
recessit  cum  suo  exercitu.  Fueruntque  ei  statim  dédite  duae  optimae  ci  vi  ta  tes,  videlicet 
Athenia,  et  Mamistra,  et  universa  castella  usque  Antiochiam. 

XXX1L  Parsb  vero  alia  intravit  in  Armeniorum  terram,  sitiens  Turcorum  sanguinem. 
Tandem  pervenerunt  ad  quoddam  castellum,  quod  tam  forte  eratc  quod  ei  nihil  potuerunt 
facere.  Erat  autem  ibi  homo,  cui  nomen  Simeon,  qui,  in  illa  ortus  regîone,  banc  petiit  ter- 
ram, quo  eam  de  manibus  Turcorum  defenderet  :  quam  sponte  illi  dederunt,  quique  re- 
mansit  ibi  cum  suo  exercitu.  Nos  autem  exeuntes  inde,  pervenimus  féliciter  usque  ad 
Caesaream  Cappadociœ.  A  Cappadocia  vero  egressi ,  venimus  ad  quamdam  civitatem d  valde 
pulcherrimam ,  et  nimis  uberrimam,  quam  paululum  ante  adventum  nostrum  obsederant 
Turci  per  très  hebdomadas,  eamque  minime  superaverunt.  Mox  illa,  advenientibus  nobis, 
continuo  tradidit  se  in  nostras  manus  cum  magna  lœtitia.  Hanc  igitur  petiit  quidam  miles, 
cui  nomen  Petrus,  ab  aliis  nostris  majoribus,  quatinus  eam  defenderet  in  fidelitate  Dei  et 
Sancti  Sepulcri  et  illorum  ;  cui  statim  cum  nimio  amore  concesserunt  eam.  Recedente  au- 
tem die  et  nocte  appropinquante,  audivit  bellicosus  vir  Boamundus  quod  Turci,  qui  fue- 
rant  in  obsessione  civitatis,  paululum  procédèrent  nos.  Extemplo  prœparavit  se  solummodo 
cum  mille  equitibus,  quatinus  illos  inventos  disperderet;  sed  eos  non  potuit  invenire. 

XXXIII.  Deinde6  venimus  ad  quamdam  civitatem f,  in  qua  erat  maxima  ubertas,  referta 
scilicet  omnibus  bonis  quae  nobis  erant  necessaria.  Christianos  igitur  vidcntes  alumni 
illius  civitatis,  confestim  dederunt  sese;  nosque  fuimus  ibi  satis  optime,  atque  illic  maxime 
sunt  recuperati  nostri.  Postea*  vero  exeuntes  inde  intravimus  in  diabolicam  montaneam, 
quœ  tam  nimis  erat  alta  atque  angusta,  quod  nullus  qostrorum  audebat  per  tram  item  ejus, 
aut  per  semitam  quae  in  monte  patebat,  juxta  alium  ire.  Illic  pracipitabant  sese  equi,  et 
unus  sarcinarius  equus  pnecipitabat  alium.  Milites  ergo  stabant  undique  tristes  et  dolen- 
tes; claudebant  et  stringebant  manus  prœ  nimia  tristitia  atque  dolore,  dubitantes  quid  face- 
rent  de  semetipsis  et  de  suis  armis.  Vendebant  ergo  suos  clypeos,  et  loricas  nimis  optimas, 
et  galeas,  solummodo  pro  tribus  aut  sex  denariis;  qui  autem  vendere  nequibant,  i^ltro 
jactabant  et  ibant.  Exeuntes  igitur  de  exsecrata  raontanea,  pervenimus  ad  quamdam  civita- 
tem, quae  vocatur  Marasim.  Cultores  autem  illius  civitatis  exierunt  lœtantes  obviam  nobis, 
déférentes  maximum  mercatum;  illicque  sat  habuimus  omnem  copiam,  ibique  exspectavi- 
mus  donec  veniret  caput  nostrum,  videlicet  fortissimus  miles  Boamundus.  Veniens  itaque 
vir  sapiens  Boamundus,  illico  equitaverunt  omnes  nostri  équités,  et  applicuerunt  in  valle 
illa  ubi  regalis  civitas  Antiochiae  sita  est,  quae  est  caput  totius  Syriae,  quam  Dominus 
Jésus  Christus  tradidit  beato  Petro,  apostolorum  principi,  quatinus  eam  ad  culturam  sanctae 
fidei  revocaret,  qui  est  benedictus  in  saecuJa  saeculorum.  Amen. 

XXXIV.  Quumqueh  cœpimus  appropinquare  ad  Pontem  Ferreum,  praecursores  nostri, 
qui  semper  solebant  praecedere  nos,  invenerunt  Turcos  congregatos  ad  Antiochiam,  qui 
dare  eis  adjutorium  festinabant.  Irruentes  igitur  nostri  uno  corde  et  mente  super  illos, 

'  Sequitur  Tudeb.  IV,  m.  Vid.  p.  3i.  -  Sequitur  Tudeb.  IV,  v.  Vid.  p.  33  et  i3i. 

b  Sequilur  Tudeb.  IV,  îv.  Vid.  p.  3a.  '  Nomine  t  Coxon.  »  (Tudeb.  /.  c.) 

e  Castellum  islud  vocatur  Alûa.  (Vid.  supra,  p.  3a,  9  Sequitur  Tudeb.  IV,  vi.  Vid.  p.  33-34. 

not.  a,  et  p.  i3i,  not.  c.)  h  Sequitur  Tudeb.  V,  i.  Vid.  p.  34  et  i3a. 
d  t  Plastentiam.  »  (Vid.  p.  3a ,  not.  b,  et  p.  1 3 1 ,  not.  d.) 

III.  2/| 


Digitized  by 


Google 


186  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

>.  1097.  cutn  Christi  iovocatione  atque  adjutorio  vehementer  eos  superaverunt.  Confusi  omnes  bar- 
bari  arripuerunt  celerius  fugam,  et  multi  mortui  sunt  ex  eis  in  illo  certamine.  Nostri  igitur 
superantes  illos  Deo  adjuvante,  illic  acceperunt  spolia  multa,  videlicet  equos  et  mulos, 
asinos  et  camelos  onustos  frumento  et  vino,  et  farina,  et  carne.  Vénérant  itaque  prospère 
nostri,  et  féliciter  castrametati  sont  super  ripam  fluminis.  Protinus  equitavit  vir  sapiens 
Boamundus  cum  quatuor  millibus  militum,  et  ivit  vigilare  ante  portas  civitatis,  ne  forte 
aliquis  nocte  latenter  exiret  aut  intraret  civitatem.  Nihil  tamen  in  illa  nocte  invenire  potuit. 
Crastina*  autem  die,  pervenerunt  usque  ad  Antiochiam,  ad  medietatem  diei,  in  quarta 
feria,  quod  est  duodecimo  kalendas  Novembrisb,  et  obsedimus  mirabiliter  portas  civitatis, 
quoniam  in  alia  parte  deerat  nobis  locus  obsidendi,  quia  alta  et  nimis  angusta  montanea 
coartabat  nos;  tamen  totum  planum  viriliter  obsedimus.  Haec  namque  civitas  valde  est 
pulchra  et  honorabilis,  et  intra  muros  ejus  sunt  quatuor  maximae  montanese  et  nimis  altae; 
in  altiori  vero  parte  est  castellum  aedificatum  nimis  mirabile  et  forte,  et  habet  quatuorde- 
cimturres;  deorsum  est  civitas  honorabilis  atque  conveniens,  omnibusque  ornata  hono- 
ribus,  quœ  ecclesias  trecentas  et  quadraginta  monasteria  continet.  Sub  suo  quoque  jugo 
continet  patriarcba  centum  quinquaginta  quatuor  episcopos.  Clauditur  civitas  a  duobus 
mûris.  Major  quoque  valde  est  altus,  et  mirabiliter  latus,  magnisque  lapidibus  compositus, 
in  quô  sunt  ordinate  quadringentœ  quinquaginta  turres.  Modis  omnibus  est  illa  civitas 
formosa;  ab  oriente  clauditur  a  quatuor  magnis  montaneis;  ab  occidente  secus  civitatis 
muros  fluit  quoddam  flumen,  cui  nomen  Farfar. 

XXXV.  Nequec  oblivisci  debeo  hoc,  quod  audientes  Turci  gentem  Christianam  venire 
super  illos  atque  civitatem  obsidendam,  continuo  congregati  sunt  in  unum  omnes  ma- 
jores, et  ordinaverunt  concilium,  dicentes  ut  per  unamquamque  portam  mitterentur 
prœcones,  qui  ejicerent  omnes  Christianos,  qui  bellum  facere  possent,  extra  civitatem, 
nisi  illos  qui  forte  abnegare  Christum  vellent.  Timebant  enira  valde  ne  isti  Christiani 
venturis  peregrinis  civitatem  traderent;  ideoque  jusserunt  ut  ejicerentur  foras  presbyteri, 
diaconi  et  monachi,  et  omnes  pariter  laici,  videlicet  Graeci,  Armeni  et  Suriani,  et  omnes 
qui  arma  bajulare  valebant,  exceptis  mulieribus  et  parvis  infantibus.  Erant  autem  prœcones 
ante  portas  civitatis  ordinati,  qui  circabant  exeuntes  Christianos,  ne  forte  ahquid  auri 
argentique  secum  portarent,  nihilque  aliud  eis  auferre  permittebant,  nisi  solummodo  viles 
vestes.  Patriarcham  vero  retinuerunt  ligatum  in  ferreis  vinculis,  dicentes  :  «Iste  sanctus 
«  est,  et,  si  exierit,  forsitan  per  ejus  preces  capiemur  a  Christianis  qui  foris  sunt.  »  Chris- 
tiani vero  illi  ejecti  fuerunt  una  nobiscum  deforis  in  obsidione,  et  feminae  eorum  intus 
cum  Turcis.  Mulieres  plorabant  propter  suos  viros,  et  viri  similiter  propter  muheres  et 
infantes,  ipsique  mendicabant  per  castra  nostra,  veniebantque  omnes  isti  ejecti  Christiani 
cum  immensa  processione  ad  honorabilis  viri  Boamundi  tentorium,  cum  prece  et  Kyrie 
eleison,  plorantes  et  deprecantes  dominum  Boamundum  ne  discederet  inde  priusquam  ci- 
vitas fieret  capta,  et  ipsi  quandoque  suis  mulieribus  jungerentur  et  filiis.  Mox  advenien- 
tibus  nobis  illuc,  invenimus  in  flumine  naves,  quod  flumen  erattam  magnum,  quod  nullus 
nostrorum  transire  poterat  nisi  per  pontem.  Illi  vero  ordinaverunt  naves  super  flumen,  et 
fecerunt  ingénie  m  pontem,  unde  transibant  omnes  nostri,  et  ibant,  et  veniebant  ad  por- 
tum  et  ad  montaneam,  et  per  eum  veniebant  Grœci  et  Armeni,  déférentes  maximum 
mercatum.  Tantum  jam  timebant  nos  Turci  qui  erant  in  civitate,  quod  nemo  illorum  au- 
debat  offendere  aliquem  ex  nostris  fere  per  spatium  dierum  quindecim. 

XXXVL  Moxd  hospitati  circa  Antiochiam,  reperimus  illic  de  rore  cœli  abundantiam, 
videlicet  vineas  undique  plenas,  foveas  plenas  frumento,  arbores  refertas  pomis  jocundis 
ad  edendum,  et  alia  multa  bona  quœ  alimentis  corporeis  sunt  convenientia.  Armeni  et 
Suriani  abnegaverunt  Christum,  qui  in  civitate  manebant  et  ibi  suas  uxores  habebant; 
exeuntes  et  ostendentes  se  fugere,  quotidie  erant  una  nobiscum.  Illi  autem  ingeniose  in- 

*  Scquitur  Tudeb.  V,  11.  Vid.  p.  35.  c  Deest  hoc  capitulum  in  TudeboYe. 

k  Id  est  xx'  die  mensis  Octobris,  A.  D.  1097.  d  Sequitur  Tudeb.  V,  11.  Vid.  p.  35. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  187 

vestigabant  nostrum  esse  et  nostram  qualitatem,  illique  referebant  omnia  quae  videbant  A.  1097. 
facta  foris  his  qui  erant  conclusi.  Postquam*  Turci  fuerunt  edocti  de  nostra  notitia  atque 
facto,  cœperunt  paulatim  extra  civitatem  exire,  nostrosque  peregrinos  angustiare;  et  non 
solum  ex  una  parte,  sed  undique  erant  latentes,  et  insidiantes  contra  nos  ad  mare  et  ad 
montaneam.  Erat  autem  non  longe  ab  hoste  castellum  quoddam,  cui  nomen  Choreab,  ubi 
congregati  erant  multi  fortissimi  Turci ,  qui  fréquenter  conturbabant  homines. 

XXXVII.  Audiensc  itaque  sapiens  Boamundus  quod  Turci  per  tôt  vices  dilaniarent  et 
vexarent  nostros  peregrinos,  nimis  ingemuit.  Mandavit  itaque  aliquantulos  ex  suis  mili- 
tibus,  dicens  :  •  lté  in  protectione  Christi  et  Dei,  et  diligenter  investigale,  si  forte  poteritis 
«  invenire  locum  ubi  i  11  î  latere  soient.  »  Reperto  itaque  loco  ubi  illi  nequissimi  latebant 
insidiando  nostris,  qui  subtiliter  surgentes  ubi  erant  reconditi  insequebantur  illos.  Àt 
nostri  paulatim  cesserunt  rétro,  ubi  sciebant  eorum  dominum  esse  reconditum  cum  suo 
exercitu.  Ante  vero  quam  liceret  reverti  ubi  erat  acerrimus  miles  Boamundus,  fuit  mor- 
tuus  Alberadus  de  Cagnano,  et  Hermannus  de  Cannis  perdidit  suum  equum.  Alii  quoque 
veniebant  fugi entes,  et  Turci  illos  persequentes  ac  coartantes,  usque  dura  pervenirent 
ubi  dominus  illorum  erat;  s  ta  ti  m  que  cœperunt  una  voce  clamare,  et  dicere  :  «  Succurre 

•  nobis,  Domine;  succurre  nobis,  carissime;  succurre  nobis  in  opportuno  tempore,  quia 

•  eccejam  Turci  ex  omni  parte  coangustant  et  conquassant  nos.  »  Hoc  audito,  surrexit  ille, 
ut  fortissimus  Christi  athleta.  Illico  barbari  irruerunt  contra  illos,  quoniam  nostri  erant 
pauci,  atque  omnes  insimul  juncti  inierunt  bellum.  Mortui  sunt  et  capti  multi  ex  nostris 
inimicis  in  illa  die,  et  fuit  maxima  laetitia  in  totis  castris  nostris  Christianorum.  Illi  autem 
qui  vivi  fuerant  detenti  ducebantur  ante  civitatis  portam,  et  decollabantur  ibi,  ut  eos  res- 
picerent  illi  qui  in  civitate  erant. 

XXXVIII.  Exibantd  quoque  alii  de  civitate,  et  ascendebant  supra  nos  in  quamdam  pe- 
tram,  et  ita  sagittabant  quod  sagittœ  eorum  cadebant  in  domini  Boamundi  plateam;  et 
una  die  quaedam  mulier  occubuit  ictu  céleris  sagitte.  Congregati  sunt  itaque  omnes  nostri 
majores,  et  ordinaverunt  concilium,  dicentes  :  «  Maie  tractant  nos  quotidie  inimici  nostri 
«  Turci  ;  faciamus  igitur  castrum  in  vertice  montis  (qui  mons  erat  supra  exercitum  hono 
«  rabilis  viri  Boamundi),  quo  securi  atque  tuti  possimus  permanere  de  Turcorum  fortitu- 
«  dine.  »  Facto  itaque  Castro ,  quod  omnes  majores  adinvicem  vigilabant,  jamjam  cœperant 
frumentum,  et  vinum,  et  omnia  alimenta  corporis  nimis  esse  cara  ante  Domini  nostri  Jesu 
Christi  Nativitatem.  Foras  penitus  non  audebamus  exire,  nihilque  intra  Christianos  inve- 
nire ad  vendendum  poteramus;  in  Sarracenorum  nemo  audebat  intrare  terram,  nisi  du- 
ceret  secum  maximam  gentem. 

XXXIX.  Ad  ultimume  statueront  majores  nostri  omnes  congregati  in  unum  concilium, 
quemadmodum  has  recte  regerent  gentes.  Inventum  itaque  est  in  concilio,  quatinus  una 
pars  nostri  iret  diligenter  adtrahere  dispendium,  et  ubique  custodire  exercitum;  alia  quo- 
que pars  fiducialiter  remaneret  custodire  castra.  Boamundus  itaque  fortissimus  miles  prius 
protulit  se  ante  alios,  et  dixit  :  •  Prudentissimi  milites,  si  vultis,  et  bonum  honestumque 
«  vobis  videtur,  ego  iturus  ero  una  cum  Roberto,  prudentissimo  Flandrensi  comité.  »Cele- 
bratis  itaque  gloriosissime  solemnitatibus  Nativitatis  Domini,  in  die  lunis,  videlicet  sexta 
feriaf,  egressi  sunt  illi  et  alii  plusquam  quinque  millia  milites  et  pedites;  et  sani  et  inco- 
lumes  intraverunt  in  Sarracenorum  terram.  Congregati  quippe  erant  midti  Turci  et  Arabes, 
et  Sarraceni,  ab  Jérusalem  etDamasco,  et  Aleph,  et  ab  aliis  regionibus,  in  unum,  qui  venie- 
bant ut  fortitudinem  Antiochiae  darent.  Audientes  vero  isti  quod  Christianorum  gens  esset 
conducta  in  illorum  terra,  illico  paraverunt  sese  ad  bellum  contra  Christianos  atque  in 
summo  diluculo  venerunt  in  locum  in  quo  gens  nostra  erat  in  unum.  Diviseruntque  se 

"  Sequitur  Tudeb.  V,  m.  Vid.  p.  36.  '  Sequitur  Tudeb.  V,  vi.  Vid.  p.  37  et  i33. 

b  «  Areg,  »  Tudeb.  p.  36;  «  Aregh ,  •  Abbreviat.  p.  1 33.  '  Tudcbovis,  p.  37,  tin  die  lunœ,  scilicet  secunda 

*  Sequitur  Tudeb.  V,  iv.  Vid.  p.  36.  feria,»  id  est  xxviii'  mensis  Decembris,  A.  D.  1097. 

4  Sequitur  Tudeb.  V,  v,  /.  c.  (Cf.  p.  i34) 

24. 


Digitized  by 


Google 


188  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATES. 

a.  1097.  barbari,  et  fecerunt  diias  acies,  unam  aciem  ante  et  aiteram  rétro,  cupientes  ex  omni  parte 
circumcmgere  nos.  Egregius  autem  Flandrensis  cornes  undique  regiraine  fidei  atque  signO 
Crucis,  quam  fideliter  quotidie  bajulans,  armatus,  occurrit  ille  una  cum  prudentissirao 
Boamundo,  irrueruntque  nostri  unanimiter  super  illos.  Qui  statim  arripuerunt  fugam,  et 
festinaiiter  verteruut  scapulas  rétro,  et  mortui  sunt  multi  ex  illis;  alii  qui  remanserant 
vivi,  velociter  fugientes  ierunt  ex  tutic  usque  nunc  in  ira  perditionis»  Nos  autem  reversi 
sumus  cum  magno  gaudio  atque  tripudio,  onerati  omnibus  bonis,  laudantes  et  magnifi- 
cantcs  trinum  et  unum  Deum,  qui  vivlt  et  régnât  nunc  et  sempér  in  «vu m.  Amen. 

a.  1098.  XL.  Factum*  est  hoc  praelium  in  die  sancti  Silvestri,  quod  est  imo  die  stante  mense 
Décembri.  Turci  vero,  videlicet  inimici  Dei  et  sanctae  Christianitatis,  qui  erant  in  custodia 
civitatis  Antiochiœ,  audientes  dominum  Boamundum  et  comitem  Flandrensem  in  obses- 
sione  non  esse,  exierunt  de  civitate,  et  audacter  veniebant  preeliari  nobiscum.  Insidiantes 
itaque  ex  qua  parte  plus  esset  obsessio  languida,  scientes  illos  prudentissimos  milites  foris 
esse,  invenerunt  quod  in  ima  die  Martis  possent  laedere  et  obstare  nobis.  Venerunt  itaque 
iniquissimi  barbari  cooperte,  et  irruerunt  vehementer  super  no6,  nescientes  nos  hoc  bel- 
lum  atque  ignorantes;  occideruntque  multos  ex  nostris  militibus  et  pedonibus.  Episcopus 
natnque  Podiensis  in  illa  amara  die  suum  perdidit  senescalcum  conducentem  et  gerentem 
ejus  vexillum;  et,  nisi  esset  flumen  quod  erat  inter  nos  et  illos,  saepius  invâderent  nos, 
atque  nimiam  laesionem  muliotiens  in  nostra  gente  fecissent,  et  in  nostras  laxatis  frenis  con- 
currerent  tendas. 

XLI.  Regrediebaturb  autem  vir  prudens  Boamundus  simul  cum  suo  exercitu  de  Sarra- 
cenorum  terra,  venitque  in  Tancredi  montaneam,  cogitando  si  forte  inveniret  aliquid  quod 
déferre  posset;  totamque  terram  in  expendio  miserunt.  Alii  invenerunt,  alii  vero  vacui 
redierunt.  Illi  namque  qui  invenire  non  poterant  protinus  reverti  festinabant.  Tune  vir 
sapiens  Boamundus  increpavit  eos,  dicens:  «0  infelix  et  miserrima  gens,  et  o  vilissima 
«  omnium  et  dolentissima  omnium  Christianorum,  cur  tam  cito  vultis  abire?  Sinite  modo, 
«  sinite.  Usquequo  erimus  omnes  congregati  in  unum  ?  Et  nolite  errare  sicut  oves  non  ha- 
*  bentes  pastorem,  ne  forte  inimici  nostri  inveniant  nos  errantes,  qui  diu  noctuque  vigilant 
«  atque  excubant,  ut  nos  sine  ullo  ductore  segregatos  atque  solos  inveniant,  et  nos  occidere, 
«  atque  in  captivitatem  ducere  laborant.  »  Quumque  finis  esset  dictis,  respiciens  ante  et 
rétro,  quum  jam  invenisset  se  undique  solum,  tamen  cum  illis  quos  reperire  potuit  ad 
suum  revertit  exercitum,  plus  vacuis  quam  onustis. 

XLII.  Videntesc  hoc  Armeni  et  Suriani,  quod  nostri  penitus  vacui  redissent,  nihilque 
secum  déférentes,  consiliati  in  unum  abibant  per  montaneas,  et  per  prescita  loca  subtilia, 
inquirentes,  et  déférentes  frumentum  et  corporea  alimenta,  eaque  ad  exercitum  defere- 
bant,  inquo  famés  erat  immensa;  et  vendebant,  Sarraceni  scilicet,  asini  onus  octo  porpo- 
ratis,  qui  appretiati  erant  viginti  denariorum  solidi;  in  qua  famé  quidem  multi  mortui 
sunt  ex  nostris,  qui  non  habentes  pretium  unde  tam  carum  emere  potuissent. 

Guilielmusd  igitur  Carpentarius  et  Petrus  Eremita,  pro  immensa  i nfeli citât e  ac  miseria 
quas  in  se  sciebant,  insimul  consiliati,  latenter  recesserunt.  Quos  Tancredus  honestissimus 
miles  persequens,  illos  segregatos  apprehendit,  secumque  duxit  cum  magno  dedecore; 
dexteramque  et  fidem  illi  dederunt  quod  libenter  ad  castra  redirent,  et  satisfactionem 
majoribus  facerent;  totaque  nocte  Petrus  Eremita,  uti  mala  res,  in  tenda  domini  Boamundi 
jacuit.  Crastina  autem  die  in  summo  diluculo,  venit  erubescendo  ante  domini  Boamundi 
prsesentiam.  Hune  alloquens  vir  sapiens  Boamundus  prudentissime  inquit  :  *  0  infelix  et 
«  infamia  totius  Francise,  o  dedecus  et  scelus  Galliarum,  et  o  nequissime  omnium  quos  terra 
«  suffert,  cur  tam  turpiter  fugisti?  forsitan  propter  hoc,  nequam,  quod  voluisti  tradere  hos 
«  milites  Christi,  sicut  tradidisti  alios  in  Hispania.  »  Qui  omnimodo  tacuit,  et  nullus  sermo 
de  ore  ejus  processit.  Adunaverunt  itaque  sese  omnes  Francigenae,  et  rogaverunt  humiliter 

'  Sequitar  Tudeb.  VI ,  1.  Vid.  p.  38.  e  Sequitur  Tudeb.  VI,  m.  Vid.  p.  3g  et  i35. 

b  Sequilur  Tudeb.  VI,  11.  Vid.  p.  3g.  d  Sequilur  Tudeb.  VI,  iv.  Vid.  p.  4o. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  189 

dominum  Boamundum,  Chris ti  militent,  ne  détenus  ei  fieri  permitteret.  Àt  ille  annuit    A.  1098. 
sereno  vultu  dicens  :  «  Hoc  pro  veatro  amore  libenter  consentiam,  si  niihi  corde  toto  et 
«  mente  jurare  voluerit  ita  quod  nunquam  erit  recessurus  ab  Jerosolymitano  itinere,  sive 

•  bono ,  sive  malo;  et  Tancredo  fortissimo  militi  neque  per  se  neque  per  alios  suos  amicos 
t  aiiquid  contrarii  facere  oonsentiat.  »  Quod  statim,  auditis  his  verbis,  libenter  concessit. 
Ipse  autem  protinus  dimisit  eum.  Postes  vero  Carpentarius,  maxima  captus  turpitudine, 
non  diu  moratus  iterum  furtim  recessit.  Hanc  paupertatem  atque  miseriam  pro  nostris 
delictis  concessit  nobis  habere  Deus. 

XLIII.  In  toto  autem  cxercitu  non  valebat  aliquis  invenire  mille  milites  qui  equos 
haberent  optimos.  Interea1  inimicus  Tetigusb  audiens  quod  exercitus  Turcorum  veniret 
super  nos»  arbitrans  nos  omnes  perire,  atque  in  manibus  inimicorum  incidere  nostrorum, 
fingens  et  componens  omnia  faUacia  quae  assidus  fingere  potuerat,  dixit  :  t  Viri  prudentis- 

•  simi,  videte;  nos  sumus  hic  in  nimia  nécessita  te  coacti,  et  ex  nulla  parte  adjutorium 

•  nobis  succedit.  Ecce  modo  sinite  me  in  Romani®  reverti  regionem  absque  nulla  dubita- 

•  tione.  Ego  vero  faciam  hue  multas  naves  venire  per  mare,  onustas  frumento,  vino,  hordeo, 

•  carne,  farina  et  caseo,  et  omnibus  bonis  alimentis  quœ  sunt  nobis  necessaria;  adhuc 
«  autem  et  equos  faciam  duci  hue  ad  vendendum ,  et  mercatum  per  terrain  infidelis  impe- 
«  ratoris  hue  advenire  cito  faciam.  »  Sic  itaque  fecit  finem  dictis  :  t  Ecce  omnia  haec  fide- 

•  liter  jurabo  a  me  implenda  fore;  adhuc  quoque  et  domestici  mei  et  papilio  meus  jugiter 
«  in  campo  sunt;  et  ullo  modo  nolite  esse  increduli,  sed  firmiter  crédite  quia  ego  quam 

•  citius  reversurus  ero.  •  Ivitque  ille  inimicus,  et  omnia  sua  dimisit  penitus  in  campo,  eo 
tenore  quod  nunc  et  modo  et  semper  perjurus  erit. 

XUV.  Eratc  autem  in  Antiochia  quidam  ammirarius,  qui  omnimodo  erat  perfidus, 
immitis,  superbus  et  férus,  qui  tantuin  odiebat  Christianos  quod  ubicumque  eos  inve- 
nire poterat  trucidabat.  Forte  duodecim  Christiani  fuerunt  in  Romanis  praelio  capti,  et 
in  captivitatem  Antiochiam  deducti  erant;  quos  iste  nequissimus  suis  byzantis  compara  vit, 
illosque  pane,  vino  et  carne  satiavit,  simulans  quod  eos  valde  diligeret.  Quumque  jam  lœti 
itla  sa  ti  étale  gaudebant,  putantes  quod  infelix  hoc  pro  Christi  amore  fecisset,  ac  eos  a 
captivitatis  vinculo  liberare  voluisset,  et  Christianis  peregrinis  mandare  incolumes,  mox  ille 
inimicus  jussit  omnes  eosdem  Christianos  ante  se  adduci,  et  super  altiorem  turrem  scan- 
dere  praecepit,  ac  deinde  dari  précipites,  ut  eorum  membra  et  ossa  dilaniata  atque  disso- 
luta  jacerent,  quia  iste  pravus  Christianorum  non  diligebat  fidem.  Quadam  enim  die  exiit, 
ut  Christianos  occidere  posset,  cum  duobus  militi  bus;  obviam  quibus  advenit  Petrus  Ray- 
mundi  de  Pullo;  alios  occidit,  illum  autem  vivum  apprehendit,  dixitque  statim  ille  :  «  Noli 
«me  interficere,  quia  ammirarius  ego  sum,  et  duos  fratres  in  urbe  habeo,  qui  pro  me 

•  duas  turres  reddent.  »  Adduxeruntque  eum  ante  Boamundi  portam,  ut  cum  suis  loqueretur 
fratribus,  qui  videntes  eum  voluerunt  turres  reddere  continuo;  sed  turres  in  tali  loco 
erant,  quod  nihil  esset  in  eis  nostri  proficui.  Tune  Armeni  plorabant,  et  obsecrabant  ne 
hic  dimitteretur  vivus.  Audientes  nostri  hoc,  jusserunt  interficere  eum;  et  ita  factum  est. 

XLV.  In  obsessione  autem  Antiochiae  civitatis  mortuus  fuit  honestissimus  atque  pru- 
dentissimus  episcopus  de  Ruscinulo;  in  prselio  quoque  Pontis  Ferrati  frater  ejus  cornes 
vulneratus  in  crure,  et  ea  occasione  mortuus  fuit.  Postquam  vero  Antiochia  fuit  capta, 
mortuus  fuit  Petrus  Raymundi  de  Pullo,  cujus  corpus  requiescit  ante  Sancti  Pétri  portam. 
Nostri  majores  consiliati  sunt,  ut  facerent  fossatum  circa  castra,  ne  forte,  quum  exissent 
foras  causa  attrahendi  quod  necessarium  erat,  inimici  irruerent  super  eos  qui  ad  tentoria 
vigilarent. 

XL VI.  Reversi d  sunt  nostri  nuntii  de  Babylonia  simul  cum  nuntiis  Ammirarii  ;  qui  Am- 
mirarius mandavit  nostris  primatibus  fidèles  salut  es,  subjungens  :  «  H«c  sciatis,  quia  ero  ego 

"  Sequitur  Tudeb.  VI,  v.  Vid.  p.  Ai.  c  Desunt  sequentia  in  Tudebove  et  Abbreviatore. 

b  Cf.  Tudeb.  abbreviatura ,  1.  IV,  xiv,  p.  i35.  —         a  Cf.  supra,  nuuvXXII,  p.  181. 
Mabill.  :  •  inimicus  arti  ejus.  » 


Digitized  by 


Google 


190  TUDEBODUS  IMITÀTUS  ET  CONTINUATUS. 

«  in  vestro  ubique  adjutorio,  quia  valde  vos  diligo  et  amo,  et  obviam  vobis  in  Jérusalem 
«  in  vestro  adjutorio  ero,  si  meam  non  devastaveritis  terram.  »  Fuerunt  illi  nuntii  nobiscum 
honeste  per  duos  dies;  et  cum  illis  remandaverunt  primates  nostri  alios  meliores  nuntios; 
suique  nuntii,  qui  a  nobis  recesserunt,  mala  nova  de  nobis  dixerunt,  scilicet  quod  Christi 
exercitus  carebat  equis.  Hoc  audiens  Ammirarius  apprehendit  nostros  nuntios,  eosque 
misit  in  carcerem,  donec  Antiochenum  factum  fuit  pnelium;  et,  Turcis  ubique  jam  de- 
victis,  statim  venit  cum  suo  exercitu,  et  obsedit  Jérusalem,  et  ejecit  de  ea  omnem 
Turcoram  multitudinem ,  et  mandavit  quod  fideliter  pacisceretur  nobiscum,  et  valde 
honestavit  et  vestivit  nostros.  Sic  itaque  tali  modo.  Erat*  autem  nobis  maxima  contrarietas, 
quod  Turci  undique  constringebant  nos,  ita  quod  nullus  nostrorum  audebat  jam  exire 
extra  tentoria,  tantus  erat  Turcorum  timor.  Illi  autem  constringebant  nos  ab  una  parte,  et 
famés  angustiabat  nos  ab  alia.  Nosque  eramus  valde  tristes  ac  dolentes.  Majores  quoque 
nostri  in  nimio  erant  pavore.  Succursus  quidem  et  adjutorium  nobis  penitus  deerat.  Gens 
minuta  et  pauperrima  fugivit,  alii  Cyprum,  alii  in  Romaniam,  alii  in  montaneas.  Ad  mare 
utique  non  audebamus  ire  pro  timoré  pessimorum  Turcorum;  nullatenus  erat  nobis  via 
patefacta. 

XLVII.  Forte b  quidam  Turcus  captus  in  Romania  fuit,  senex  et  albus  ceu  lana  alba. 
Hune  dominus  Boamundus  habebat  in  carcere,  in  vinculis  ligatum  ferreis,  qui  quotidie  ad 
dominum  Boamundum  nuntios  mandabat,  et  clamabat  dicens  :  «  Aut  me  ad  Cbristianita- 
«  tem  revocet,  aut  mihi  caput  detruncet,  et  noli  aliquid  dubitare  in  me.  »  Dixitque  vir  sa- 
piens Boamundus  :  «  Melius  est  hune  ad  Christianitatis  culturam  revocare ,  quam  ei  caput 
«  truncare.  »  Jussitque  quod  Christianus  efficeretur  homo  ille;  et  ita  factum  est,  deditque 
ei  equos  et  arma,  nomenque  ei  impressit  Hilarius.  Continuo  ille  novus  Christianus  ambu- 
labat;  nimis  enim  ab  omnibus  amabatur.  Sed  tamen,  quia  ille  ortus  erat  ex  impia  et  infideli 
generatione,  quum  viderfct  exercitum  Dei  valde  modicum  esse,  quem  viderat  maximum,  in 
ejus  confestim  cor  inimicus  Diabolus  intravit.  Nocte  itaque  latenter  recessit,  et  venit  in 
Aleph  civitatem,  accessitque  ad  ammirarium,  et  dixit  ei  :  «  Ecce  nova  tibi  dico.  Christia- 
«  norum  castris  mox  venio.  Si  vis  utique  aurum  aut  argentum,  equos  et  mulos,  et  honesta 
«  ornamenta,  quae  de  Galliarum  duxerunt  patriis,  veni  mecum  ad  Antiochiam;  quoniam 
■  Boamundus  vir  fortis  non  habet  secum  plusquam  quinquaginta  équités;  aliique  minus 
«  et  minus;  omnes  namque  milites  prudentissimi  recesserunt.  Feminae  solummodo  stant 

•  in  campo,  et  minuta  gens.  »  Audiens  itaque  ammirarius  haec  nova,  valde  gavisus  est,  et 
confestim  advocavit  omnem  suum  exercitum.  Ille  autem  qui  Christianitatem  abnegaverat, 
protinus  ivit  Damascum  et  Tripolim  et  Caesaream,  omnibus  dicens  haec  nova.  Omnes  igitur 
de  terris  illis  congregati  itiunum  venerunt  Antiochiam,  usque  prope  Pontem  Ferreum. 

XL VIII.  Fortissimusc  itaque  miles  Boamundus,  audiens  innumerabilem  Turcorum  gen- 
tem  venisse  super  nos,  putantem  occidere  nos  omnes,  caute  venit  ad  alios,  et  dixit  :  «0 

•  prudentissimi  milites,  quid  facturi  erimus?  Ecce  enim  innumerabilis  Turcorum  exercitus 
«  venit  super  nos,  qui  volunt  nos  omnino  perdere.  Nos  autem  tôt  non  sumus  quod  in 
«  duabus  partibus  pugnare  valeamùs.  Faciamus  ergo  ex  nobis  duas  partes;  pars  peditum 
«  remaneat  jugiter  custodire  papiliones  nostros,  et  obsistathis  qui  in  civitate  stant;  et  pars 

•  equitum  simul  nobiscum  veniat  in  occursum  inimicorum  nostrorum,  qui  hic  stant  prope 
«  nos  in  castre  quod  vocatur  Arenaed,  ultra  Pontem  Ferreum.  » 

XLIX.  Seroc  autem  jam  facto,  exiit  de  tentoriis  vir  sapiens  Boamundus  simul  cum  aliis 
prudentissimis  militibus;  venitque  jacere  inter  flumen  et  lacum.  Summo  autem  diluculo, 
jussit  dominus  Boamundus  protinus  speculatores  exire,  et  videre  quot  essent  Turcorum 
turmae,  et  ubi  essent,  aut  certe  quid  agerent.  Exierunt  illi,  et  cœperunt  subtiliter  inquirere 
et  investigare  ubi  acies  Turcorum  essent  reconditae.  Viderunt f  autem  Turcos  innumera- 

•  Sequitur  Tudeb.  VI,  vi.  Vid.  p.  4a.  d  -  Areg,  »  ïudeb.  p.  43.  t  Areth,  •  p.  i36. 
k  Deest  hoc  capitulum  in  Tudeb.  et  ejus  Abbrevial.           e  Sequilur  Tudeb.  VI ,  vm.  Vid.  p.  43. 

•  Sequilur  Tudeb.  VI,  vu.  Vid.  p.  4a  et  i36.  '  Sequitur  Tudeb.  VI,  ix,  /.  c. 


Digitized  by  Google 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  191 

biles  segregatos  venire  ex  parte  fluminis,  divisos  per  duas  acies;  maxima  autem  illorum    A.  1098. 
virtus  veniebat  rétro.  Reversi  sunt  itaque  celeriter  speculatores  nostri,  dicentes  :  «  Ecce 
«  veniunt,  estote  igitur  omnes  undique  parati,  quia  jam  prope  nos  sunt.  »  Dîxitque  vir  Boa- 
mundus  aliis  :  «  Invictissimi  milites,  ordinate  adinvicem  bellum.  »  Responderuntque  illi  : 

•  Tu  vir  sapiens  et  prudens,  tu  magnus  et  magnificus,  tu  fortis  et  victor,  tu  bellorum  ar- 
«  biter,  tu  certaminis  judex;  hoc  totum  fac,  hoc  totum  super  te  sit;  omne  vero  quod  utile 

•  et  bonum  tibi  videtur  esse  nobis  et  tibi,  diligenter  operare  et  fac.  »  Tune  doctissimus 
Boamundus  jussit  ut  unusquisque  per  se  dirigat  suam  aciem  per  ordinem.  Feceruntque 
ita;  et  ordinatse  sunt  sex  acies;  quinque  autem  ex  eis  erant  adunatim  invadere  illos.  Sa- 
pientissimus  itaque  vir  Boamundus  paulatim  gradiebatur  rétro  cum  sua  acie. 

L.  Junctis1  itaque  ambabus  partibus,  unus  cominus  percutiebat  alium.  Clamor  utrim- 
que  resonabat  ad  cœlum;  omnes  praeliabautur  insimul;  imbres  telorum  obnubilabant 
aerem.  Postquam  venit  maxima  virtus  paganorum  quœ  erat  rétro,  nimis  acriter  invasit 
nostros,  ita  quod  nostri  jam  paululum  cedebant  rétro.  Ut  autem  doctus  vir  Boamundus 
vidit  cedentes  rétro ,  ingemuit.  Tune  prœcepit  suo  conestabili ,  scilicet  Roberto ,  filio  Girardi , 
diligenter  exhortans  eum  taliter  :  «  Vade  quam  citius  potes,  et  recordare  prudentiam  anti- 
■  quorum  et  nostrorum  fortium  parentum,  quales  fuerunt  et  qualia  bella  fecerunt;  sisque 
«  sapiens  et  prudens,  sisque  fortis  et  acer,  confidens  in  adjutorium  Dei  et  Sancti  Sepulcri; 
t  et  rêvera  scias  quia  hoc  bellum  carnale  non  est,  sed  cœleste.  Esto  igitur  jugiter  memor 
«  et  providus,  et  sapiens,  et  fortissimus  Christi  athleta;  vade  in  pace  et  Dominus  ubique 

•  sit  tecum.  »  Ivit  itaque  ille  undique  signo  Crucis  armatus,  ut  fortissimus  Christi  athleta, 
et  sicut  sapiens  et  prudens,  qualiter  leo,  qui,  passus  famem  per  très  aut  quatuor  dies,  exit 
a  suis  caverais,  rugiens,  atque  sitiens  sanguinem  animalium;  irruit  inter  agmina  peditum, 
et  separavit  ut  oves  fugientes  hue  et  illuc:  ita  agebat  iste  inter  Turcorum  agmina;  tam 
vehementissime  superstabat  illis,  quod  linguae  houorabilis  vexilh  volitabant  super  Turca 
capita.  Videntesb  autem  ali©  acies  quod  vexillum  domini  Boamundi  tam  prudentissime 
foret  ante  alios  delatum,  illico  reverterunt,  et  invaserunt  unani miter  illos.  Turci  omnçs 
stupefacti  arripuerunt  fugam,  et  verterunt  scapulas  rétro.  Nostri  itaque  illos  persequentes 
detruncaverunt  usque  ultra  Pontem  Ferreum.  Reversi  Turci  festinantes  in  suum  castrum , 
acceperunt  omnia  quae  ibi  reperire  potuerunt,  toturoque  castrum  spoliaverunt,  miserunt 
ignem,  et  fugerunt.  Videntes  autem  Turci  quod  roale  fuissent  deducti  consilio  supradicti 
sacrilegi,  qui  Christianitatem  abnegaverat,  dixerunt  :  «Tu  filius  perditionis,  qui  ita  de- 
«duxisti  nos  in  manus  Francorum.  Et  si  ad  eorum  accessissemus  tentoria,  quid  de  nobis 
«fieret?  Si  illic  fuissemus  inventi,  unus  ex  nobis  vix  residuus  esset.  Ecce  illi  occiderunt 
«  nostros  fratres  atque  parentes  et  socios;  tu  ergo  amplius  non  vives.  »  Confestim  ei  dede- 
runt  capitalem  sententiam.  Anneni  et  Suriani,  scientes  omnino  nos  Turcos  superasse, 
exierunt,  et  observaverunt  arta  loca,  et  occiderunt,  et  appréhenderont  multos  ex  eis;  et 
intrantes  tenuerunt  castellum  in  fidelitate  honorabilis  Tancredi.  Superati  sunt  itaque,  Deo 
annuente,  in  ilta  die  inimici  nostri;  satis  vero  sunt  recuperati  nostri  de  equis,  et  de  aliis 
multis  rébus  quœ  erant  illis  valde  necessariae,  et  detulerunt  secum  capita  mortuorum  Tur- 
corum. Factum  est  in  die  Martis  ante  caput  Jejunii c,  favente  nobis  Domino  Jesu  Christo,  qui 
cum  Pâtre  et  Spiritu  Sancto  vivit  et  régnât  per  immortalia  sœcula  saeculorum.  Amen. 

LI.  Reversi d  sunt  itaque  nostri  haec  agente  Deo  triumphantes ,  ac  tripudiantes  de 
triumpho  quem  in  die  illo  habuerunt  devictis  ubique  inimicis,  qui  erant  per  omnia  supe- 
rati, fugientes  hue  et  illuc,  vagantes  et  errantes  :  alii  in  Corosanum,  alii  vero  in  Sarra- 
cenorum  introierunt  terram.  Videns  autem  Cassianus,  ammirarius  Antiochiae,  quod  Franci 
omnia  vicissent  bella,  et  Turcos  ubique  superassent,  contristatus  est  valde  cum  omnibus 
illis  qui  in  civitate  erant;  statimque  cum  eis  consiliatus  est  ut  mitteret  nuntios  Corosa- 

•  Sequitur  Tudeb.  VI,  x.  Vid.  p.  43-44  et  p.  i36-  e  Id  est  die  ix'  mensis  Februarii,  A.  D.  1098.  (Cf. 

137.  p.  45,  not.  a.) 

h  Sequitur  Tudeb.  VI,  xi.  Vid.  p.  44  et  p.  137.  d  Sequitur  Tudeb.  VII,  1.  Vid.  p.  45  et  137. 


Digitized  by 


192  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

A.  1098.  num  Corbanse,  principi  militiae  Soldani  Persiae,  quatinus  ei  subveniret  cum  suo  exercituf 
quia  Franci  eum  obsidebant  in  Antiochiam.  Itaque  festinando  mandavit  Senhadolum  filium 
suum  ad  Corbânam,  uti  quanto  citius  veniret,  et  sibi  statim  daret  Antiochiam,  et  aliis 
daret  militibus  aurum  et  argentum,  etmidta  ornamenta  ;  et ,  si  hoc  agere  nollet,  sciret  se 
Antiochiam  perdidisse;  sicut  Solimanus  perdiderat  Nicaeam  et  universam  Romaniam,  sic 
vero  Cassianus  perderet  Antiochiam.  Hoc  in  re  vera  sciret  Corbanas,  quod  Franci  adhuc 
expellerent  turbas  de  Corosano,  et  de  Persia,  et  de  omni  paganorum  terra. 

LU.  Inter  •  hoc  inimici  pagani  multis  modis  laedebant  nostros.  Yidentes  autem  hoc  nostri 
majores,  quod  interea  maie  tractarent  nos,  et  constringerent  inimici  nostri  qui  erant  in 
civitate,  qui  jugiter  diu  noctuque  vigilabant  et  insidiabantur,  qua  parte  nos  laedere  et  an- 
gustiare  possent  :  congregati  in  unum  habuerunt  colloquium,  ut  subtiliter  possent  investi- 
gare  quemadmodum  valerent  eorum  insidiis  ac  dolis  contra  stare.  Quo  invento,  dixerunt 
omnes  una  voce  :  «  Priusquam  perdamus  gentem  nostram ,  mandemus  Liciae  civitati ,  et 
«omnibus  castellis,  et  Portui  Sancti  Simeonis,  et  nostram  colligamus  gentem,  cum  qua 
«  faciamus  castellum  ad  Machomariam,  quae  est  ante  civitatis  portam,  et  forsitan  ibi  pote- 
«rimus  inimicos  constringere  nostros.  »  Consensere  consilio,  et  laudaverunt  omnes  quod 
valde  bonum  esset  ad  faciendum.  Egregius  autem  vir  Boamundus,  et  Tancredus  una  cum 
Sancti  ^Egidii  comité  dixerunt  aliis  :  •  Si  vos  omnes  vultis,  nos  adunatim  ibimus  ad  Sancti 
«  Simeonis  Portum  diligenter  conducere  illos  qui  iilic  sunt,  omnes  homines,  qui  hoc  fide- 
«  liter  peragant  opus.  »  Et  dixerunt  :  «  Alii ,  qui  hic  sunt  remansuri ,  undique  muniant  sese 
«  ad  defendendum,  si  forte  inimici  exierint  nostri;  et  in  loco  illo  sint  omnes  congregati, 

•  ubi  nos  demonstravimus.  »  Factumque  est  ita.  Iili  autem  cœperunt  protinus  equitare  cum 
fiducia  ad  portum.  Nobis  igitur  congregatis  insimul,  quatinus  castellum  œdificaremus, 
Turci ,  vi dentés  hoc,  illico  praeparaverunt  sese  ad  defendendum,  et  exierunt  civitatem  obviam 
nobis  ad  bellum,  irrueruntque  maxima  pars  illorum  super  nos*  Alia  vero  pars  separavit  se, 
et  perrexit  obviam  illis  qui  veniebant  a  mari.  Videntesque  Turci  nostros  homines  et  mi- 
lites, cœperunt  continuo  stridere  et  clamare  vehementissimo  clamore,  circumcingendo ,  et 
sagittando,  et  vulnerando,  ac  crudeli  ubique  detruncando  ense.  Denique  tam  acriter  inva- 
serunt  nostros,  quod  inierunt  nostri  fugani  per  proximam  montaneam,  ac  ubicumque  via 
eundi  patebat;  et  qui  potuit  se  céleri  expcdire  gressu,  evasit  vivus;  qui  fugere  nequive- 
runt,  pro  Christi  nomine  martyrium  susceperunt  laeti.  Raynaldus  igitur  Porchitus  custo- 
diebat  dominumsuum  Boamundum,  quem  omnes  alii  dimiserant.  Sedejus  equus  per  très 
vices  subter  eum  lapsus,  apprehenderunt  eum  Turci,  et  duxere  illum  per  aliam  partem 
fluminis  in  Antiochiam.  Fueruntque  in  illa  die  multi  martyrizati  ex  nostris,  qui  in  cœlum 
laetantes  ascendebant,  atque  candidati  ferentes  stolam  recepti  martyrii,  glorificantes  ac 
magnifîcantes  tri  num  et  unum  Deum,  in  quo  féliciter  triumphabant,  et  clamabant  ad 
Dominum,  una  voce  dicentes  :  «Quare  non  défendis  sanguinem  nostrum,  qui  effusus  est 

•  hodie  pro  tuo  nomine?  »  Equités  autem  nostri  fugiendo,  adjuvante  Deo,  evaserunt  vivi. 

LUI.  Dominusb  itaque  Boamundus  recordatus  viam  quam  alii  tenuerunt,  non  tenuit, 
sed  celerius  venit  cum  suo  exercitu  laxatis  frenis,  donec  propinquasset  usque  ad  nos,  qui 
eramus  in  unum  congregati  in  custodiam  civitatis.  Tune  nos  in  unum  pervenimus  contra 
eos  ad  vicinum  bellum,  eosque  invasimus  corde  et  animo.  Stabant  autem  inimici  Dei  Turci 
stupefacti,  et  vehementer  perterriti  reversi  sunt  retrorsum,  et  arripuerunt  celerem  fugam 
per  médium  angusti  pontis  ad  illorum  tentoria.  Illi  autem  qui  vivi  non  potuerunt  evadere 
pontem  prae  nimia  multitudine  gentium  et  caballorum,  ibi  receperunt  sempiternum  interi- 
tum ,  et  reddiderunt  infelices  animas  Diabolo  et  ejus  ministris.  Nos  itaque  illos  superatos 
impellebamus  in  flumen  cum  nostris  mortiferis  lanceis.  -Unda  quoque  rapidi  fluminis  ubi- 
que videbatur  fluere  rubea  de  Turcorum  sanguine.  Et  si  forte  aliquis  eorum  voluisset  re- 
père super  pontis  columnas,  vel  natando  moliretur  ad  terram  exire,  nos  undique  super 

'  Sequitur  Tudeb.  VII,  11.  Vid.  p.  46.—  k  Sequitur  Tudeb.  VII,  m.  Vid.  p.  47  et  i38. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  193 

fluminis  ripam  stantes  impellebamus  eos,  et  necabamus  impetu  rapidi  fluminis.  Rumor  A.  109S. 
interea  amborum  populorum  resonabat  ad  cœlum.  Pluvia  teiorum  tegebatur  cœlum;  altœ 
voces  perstridebant  intus  et  extra.  Christianae  mulieres  universse  civitatis  spectabant  de 
mûris  misera  facta  Turcorum,  et  venientes  gavisae  ad  illud  spectaculum  propter  nimium 
gaudium  plaudebant  manibus,  sicut  mos  est  illorum.  Mortui  sunt  autem  in  anima  et  cor- 
pore  duodecim  ammirarii  deTurcorum  génère  in  preelio  illo,  et  omnes  prudentissimi  illo- 
rum milites,  qui  oppugnando  defendebant  civitatem;  ac  deinde  illi  qui  reliqui  fuerunt 
jam  ulterius  non  audebant  clamitare,  neque  garrire  in  die  vel  in  nocte.  Itaque  nos  et  illos 
non  disseparavit  nisi  nox,  quœ  dividebat  utrosque  preliando,  et  jaculando  et  spiculando. 
Superati  sunt  itaque  in  illa  die  inimici  nostri  sic  ut  ulterius  non  valuerunt  jam  talem  ba- 
bere  virtutem  neque  in  opère.  Et  fuerunt  mortui  in  bello  illo  omnes  principes  et  majores 
illorum,  quorum  numerus  fuit  mille  quingenti  de  fortioribus  et  melioribus  qui  in  Antio- 
chiae  civitatis  defensione  erant. 

LIV.  Nocte  autem  superveniente,  reverterunt  rétro  Turci,  et  absciderunt  capita  mor- 
tuorum  Cbristianorum,  et  detulerunt  ea  in  civitatem  ;  alia  vero  die,  summo  mane,  ejecerunt 
illa  foras  cum  manganellis.  Quod  videns  vir  honorabilis  Boamundus,  fecit  ea  colligi,  et 
sepeliri,  et  fuerunt  nostri  in  nimio  mœrore.  Nos  itaque  valde  fuimus  recuperati  de  illorum 
equis,  et  de  aliis  rébus  quae  satis  nobis  erant  necessariae.  Crastina*  autem  die  exierunt,  et 
venerunt  alii  de  civitate,  et  collegerunt  omnia  cadavera  Turcorum  quae  reperire  potue- 
runt  super  ripam  fluminis,  et  sepelierunt  collecta  cadavera  ad  Machomariam,  quœ  est  ante 
porta  in  civitatis;  et  simul  cum  mortuis  illis  sepeliebant  pallia,  byzantios,  arcus,  et  sagit- 
tas,  et  alia  plurima  ornamenta  quae  nos  omnia  nominare  nequimus.  Audientes  itaque  nos- 
tri quod  humassent  Turci  mortuos  suos  in  capite  pontis,  confestim  omnes  praeparaverunt 
sese,  et  venerunt  festinantes  ad  diabolicum  atrium,  et  jusserunt  frangi  illorum  tumbas, 
et  trahi  illorum  cadavera  extra  sepulturam,  et  ejecerunt  omnia  illorum  cadavera  in  quam- 
dam  foveam,  et  deportaverunt  cœsa  capita  eorum  ad  nostra  tentoria,  quatinus  perfecte 
sciretur  eorum  numerus.  Quod  videntes  Turci,  nimis  fuetunt  tristes,  dolentesque  usque 
ad  necem;  et  quotidie  nihil  aliud  quibant  agere,  nisi  plorare  et  ululare.  Tertia  autem  die 
veniente ,  cœpimus  gaudentes  et  exsultantes  aedificare  castrum  illud  jam  supradictum  de 
eisdem  lapidibus  quos  abstraximus  desuper  bumata  Turcorum  cadavera. 

LV.  Peractob  itaque  castro,  mox  cœpimus  ex  omni  parte  coangustare  prudenter  inimi- 
cos  nostros,  quorum  tumida  superbia  ad  ni  h  i  lu  m  jam  erat  redacta.  Quod  castrum  unus- 
quisque  majorum  fecit  per  partes,  et  raunierunt  illud  muro  et  immenso  aggere,  et  aedifi- 
caverunt  in  eo  duas  turres  in  Macbomaria.  Omnes c  vero  principes  nostri  commiserunt 
castrum  comiti  Sancti  jtëgidii  ad  custodiendum ,  eo  quod  stabatante  ejus  portam.  Ipseque 
custodiebat  illud  cum  suo  exercitu,  cum  Gastone  de  Bearno,  et  Petrus  de  Castellone,  et 
Guilielmus  de  Montepislerio ,  et  Raimundus  de  Taurina,  et  Girardus  Malafaida,  et  Galfe- 
rius  de  Lastursd,  et  Petrus  Raimundus  de  Polio,  Guidelmus  de  Supera,  et  alii  pliures 
quos  numerare  nequeo.  Et  ipse  cornes,  quoscumque  milites  invenire  poterat,  retinebat 
ad  conventionem  àd  custodiendum  castrum,  eosque  solvebat  suis  denariis.  In  uno autem 
die,  summo  diluculo,  irruerunt  Turci  vebementer  super  illos  qui  custodiebant  castrum, 
et  occiderunt  Bernardum  de  Pardilo,  et  alios  plures;  etiam  tentoria  illorum  erant  coo- 
perta  infixis  sagittis;  et,  nisi  esset  succursus,  qui  venit  de  aliaacie,  maximam  laesionem  eis 
fecissent.  Statim  ordinaverunt  primates  nostri  ut  facerent  maximam  talpam  vitis,  cum  qua 
possent  perforare  pontem  ;  et  fuerunt  multi  Turci  de  melioribus  occisi,  et  pons  fuit  perfo- 
ratus.  Nocte  vero,  dormientibus  nostris,  exierunt,  et  incenderunt  talpam,  et  restauraverunt 
pontem.  Nos  autem  secure  jam  ambulabamus  hue  et  illuc  ad  portam  et  ad  montaneam. 

'  Sequitur  Tudeb.  VII,  iv.  Vid.  p.  49  et  i3g.  infra,  num.  lxxxvi  ,  legimus.  Eumdem  Tudebovis  Golfe- 

b  Sequitur  Tudeb.  VII,  v,  /.  c.  rium  de  Turribus,  et  Abbreviator  Gulferium  de  Daturre 

e  Sequitur  Tudeb.  VIII,  1.  Vid.  p.  5o.  vocant.  (Vid.  p.  91  et  i55.) 
J  Addit  in  margine  Mabill.  :  Dasturs,  quod  nomen 

m.  25 


Digitized  by 


Google 


194  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

A.  109*.  LVI.  Non*  post  multum  temporis  venerunt  inimici  Dei,  et  duxerunt  Raynaldum  Por- 
chitum,  de  quo  heri  iocuti  fuimus.  Quem  miserunt  supra  civitatis  rourum,  ut  ioqueretur 
cum  Francis,  quatinus  eum  redimerent  maximo  munere.  Ille  vero  postquam  supra  murum 
fait,  locutus  est  majoiibus  nostris  ita  :  «  Seniores,  tantum  namque  valet  quam  si  ego  nior* 
«  tuus  estera ,  et  pro  me  redimendo  nullum  munus  offeratis.  Sed  estote  fortes  atque  pru- 
«  dentés,  quia  Deus  nobiscum  est.  Omnes  majores  atque  prudentes  inimicos  heri  occidistis, 
«  nullusque  hio  est  qui  proliari  valeat,  neque  civitatem  regat  vel  defehdat.  *  Interrogaverunt 
autem  Turci  interprètent  quid  ille  dixisset.  Qui  respondit  :  «  Nihil  boni  propter  nos.  »  Con- 
tinuo  jiâserunt  illum  deponi  de  muro,  dixeruntque  ei  :  «  Raynalde,  vis  honeste  nobiscum 
«  vivere,  et  gaudere?  »  Qui  ait  :  «  Quomodo?  »  Dixeruntque  illi  :  «  Àbnega  Deum  tuum  quem 
«tu  colis,  dabimusque  tibi  omnia  qu©  petieris,  aurum  et  argentum,  equos  et  arma,  et 
1  multa  ornarnenta,  uxores  et  predia,  haereditates,  et  maximo  honore  ditabimus  te.  »  Dixit- 
que  ille  :  «  Date  spatium  mihi  saltim  per  unam  horam,  quo  mecum  tractem  consilium.  » 
Quod  permiserunt  eî.  Tune  Raynaldus  projecit  se  in  oratione  junctis  manibus  contra  orien- 
tera, humiliter  Deum  rogans  ut  ei  subveniret,  suamque  animam  in  sinu  Abrahae  dignare- 
tur  suscipere.  Mox  advocavit  euro  ammirarius,  dixitque  interpreti  :  «  Quid  ait  Raynaldus?  » 
Dixitque  interpres  ei  :  «  Suum  Deum  nullo  modo  abnegare  vult,  et  omnia  tua  orna  m  en  ta, 
«  videlicet  aurum,  argentum,  abnegat.  »  Tune  ammirarius  jussit  decollari;  et  decollave- 
runt  eum  virum  sanctum  supra  firmam  petram  fundatum.  Animam  ejus  sancti  angeli 
susceperunt,  et  ante  conspectum  Dei,  pro  cujus  amore  martyrium  suscepit,  gaudentes 
obtulerunt. 

LVII.  Iratus  itaque  ammirarius  vehementer  eo  quod  sanctum  Raynaldum  ad  suam  non 
potuit  revocare  voluntatem ,  statim  jussit  ad  se  adduci  omnes  Christianos  qui  in  Antiochia 
capti  erant,  masculos  et  feminas.  Quumque  ante  eum  venissent,  imperavit  ut  exspoliarentur 
omnes.  Quum  vero  exspoliati  essent,  fecit  eos  stricte  congregari  in  unuro,  et  allata  fune 
ligaverunt  eos  omnes  in  gyrum;  adduxeruntque  paleas  et  fenum,  et  circa  eos  ordinave- 
runt,  ac  deinde  miserunt  ignam  et  ligna.  Igitur  Christi  milites  in  illo  tormento  valde  stri- 
debant  :  quorum  voces  resonabant  ad  cœlum  directs  ad  Deum ,  pro  cujus  amore  eorum 
carnes  et  ossa  in  igne  cremabantur.  Martyrizati  sunt  omnes  isti  in  uno  die,  et  dealbati 
porta verunt  in  cœlum  candidas  stolas  ante  Deum,  pro  quo  fideliter  hœc  passi  sunt,  rég- 
nante Domino  nostro  Jesu  Ghristo,  cui  est  honor  et  gloria  nunc  et  semper  in  sempitema 
saoula.  Amen. 

LVIII.  Jamjamb  sémite  pane  abscisse  undique  erant  Turcis,  nisi  ex  illa  parte  fluminis 
in  qua  erat  quoddam  castrum  in  quodam  monasterioc.  Quod  si  perfecte  fieret  corrobora- 
tum,  jam  nullus  eorum  auderet  extra  civitatis  portam  exire.  Decreverunt  autem  nostri  una 
concordabili  voce  dicentes  :  «  Eligamus  unum  ex  nostris,  qui  custodiat  inimicis  montaneam 
«  et  planum,  et  introitum,  et  exitum.  »  Plures  vero  ex  illis  renuebant  singulatim  se  illud 
servare  non  posse,  nisi  cum  magna  multitudine  aliorum.  Tancredus  igitur  honorabilis  mi- 
les protulit  se  ante  alios,  dicens  :  «  Verumtamen  si  datis  mihi  subsidiuro  aliquod  pecuniœ, 
•  ego  sedulo  solummodo  cum  meis  hominibus  corroborabo  castrum  et  viam  per  quam  ini- 
«  mici  nostri  soient  frequentius  irq;  viriliter  illis  omnimodo  de  venta  bo.  »  Quod  continue 
spoponderunt  ei  quater  centum  marcas  argenti.  Audax  ergo  Tancredus  perrexit  cum  suis 
solummodo  honestissimis  militibus  et  servientibus,  et  extemplo  abstulit  undique  viam  et 
semitam  Turcis,  ita  quod  nemo  illorum  audebat  jam  timoré  perterritus  extra  civitatis  por- 
tam exire  propter  herbam,  ligna  vel  ulla  necessaria. 

LIX.  Remansit4  autem  ibi  vir  prudens  Tancredus  simul  cum  suis  hominibus,  et  cœpit 
vehementer  angustiare  civitatem.  Ipsa  quoque  die  veniebat  maxima  pars  Armeniorum  et 
Surianorum  secure  de  montaneis,  qui  ferebant  alimenta  Turcis  in  adjutorium  civitatis.  Ob- 

"  Sequitur  Tudeb.  VIII ,  11.  Vid.  p.  5i.  tione  dedicatum  erat.  (Conf.  supra  pag.  53,  not.  a.) 

b  Sequitur  Tudeb.  IX,  1.  Vid.  p.  53  et  i3g.  d  Sequitur  Tudeb.  IX,  11.  Vid.  p.  53  et  i4o. 

c  Monaslerium  illud  sub  .«ancti  Georgii  invoca- 


Digitized  by 


Goo 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  195 

viam  quibus  advenit  vir  prudens  Tancredus,  et  continuo  apprehendit  illos,  et  omnia  quae  A.  1098. 
deferebant,  videlicet  frumentum,  vinum,  hordeum,  oleum,  et  alia  hujusmodi.  Sic  itaque 
prospère  robusteque  habebat  se  vir  fortis  Tancredus,  ut  fortissimus  Christi  athieta,  omnes 
semitas  Turcis  aliis.  .  .  usque*  dum  Antiochia  capta  fieret.  Omnia  quae  fecimus,  antequam 
Antiochia  capta  fuisset,  nequeo  enarrare;  de  his  autem  quae  facta  sunt  postea  aliquantu- 
lum  volo  explicarc.  Ideo  aliquantulura  dico,  quia  nemo  est  qui  omni  modo,  sive  clericus, 
sive  laicus,  dicendo  aut  scribendo  possit  narrare  sicut  res  est  acta. 

LX.  Videntesb  autem  Turci  quod  ita  districtio  esset  in  civitate,  et  omnes  eorum  majo- 
res interfecti  fuissent,  tristes  dolentesque  erant.  Ab  illo  autem  tempore  quod  Turci  in 
Antiochiam,  heu  pro  Christianorum  delictis  ac  offensionibus,  intraverunt,  ejecerunt  de 
Beati  Pétri  ecclesia  honorabilem  patriarcham  cum  quingentis  canonicis  et  monachis  et  aliis 
clericis,  eisque  jusserunt  ut  irent  ad  Sanctae  Mariée  Dei  genitricis  ecclesiam;  ibique  dévote 
Deo  suo  deservirent;  et  ipsi  Turci  tenuerunt,  potius  fœdaverunt  ecclesiam  Sancti  Pétri, 
et  de  illa  domo  Dei  fecerunt  tria  oracula  Diabolo,  omnesque  imagines,  quae  auro  argento- 
que  erant  pretiosissime  composite,  atque  mirabiliter  per  totam  ecclesiam  fulgebant,  coo- 
peruerunt  calce  vel  gypso,  et  per  omnem  imagine  m  scripserunt  litteras  daemonum.  Fecit- 
que  ammirarius  suum  oraculum  valde  pretiosissimum  et  ornatum  auro  ante  ecclesiae 
portam  in  dextera  parte,"  praecipiendo  ut  nidlus  Christianorum  veniret  ibi.  Audiens  itaque 
patriarcha  quod  sancta  ecclesia  ita  foret  dedecorata,  nimis  dolens  et  gemens  de  pretiosis- 
simis  imaginibus,  quae  coopertae  erant,  mandavitque  ammirario  ne  pretiosissima  nostri 
Salvatoris  imago  operiretur,  quae  in  medio  tabulât!  cœli  ecclesiae  mirabiliter  ordinata  erat, 
et  ne  dedecoraretur  ab  aliquo  per  ullum  ingenium,  et  ipse  redimeret  eam  per  unumquem- 
que  annum  quingentis  solidis.  Tune  concessit  illi  ammirarius  hoc.  Haec  omnia  fuerunt 
facta,  priusquam  nostri  Franci  peregrini  movissent  iter. 

LXI.  Quadam  vero  die,  quum  civitas  jam  esset  districta  ab  obsidione,  d>im  in  ecclesia 
Sancti  Pétri  essent  Turci  congregati  causa  concilii,  quia  ibi  adunabant  se  ad  concilium 
faciendum,  quoniam  erat  valde  pulcherrima  et  admirabili  pavimento  decorala,  dum,  in- 
quam,  consiliarent  secum  quemadmodum  facerent  de  bbsessione  Francorum,  susp ici  en- 
tes viderunt  in  cœlo  praedictae  ecclesiae  imaginem  nostri  Salvatoris  tam  puram  ac  pretiosis- 
simam,  et  tam  promptam  quasi  cum  eis  loqueretur.  Cui  dixerunt  :  «  Quid  agis  hic,  rustice? 
•  Homines  tui  obsident  nos  extra,  et  hic  nos  observas  ?  Certe  nec  te,  nec  tuos  homines  am- 
«  plius  volumus.  Nunc  autem  descende  desursum  ;  sin  autem  sagittabimus  te  illic,  si  des- 
«  cendere  inde  non  vis.  •  Cœperunt  itaque  continuo  sagittare  illum;  nullaque  sagitta  illorum 
audebat  sese  appropinquare  ad  Domini  imaginem,  et,  si  forte  aliqua  sagitta  aliquantulum 
ei  approximabat,  confestim  divina  fracta  virtute  ad  Turcorum  cadebat  pedes.  Quumque 
vidissent  quod  nihil  ei  sagittando  nocerent,  irati  valde;  tune  jussit  ammirarius  ut  unus 
illorum  ascenderet  sursum,  ubi  imago  erat  sita,  ut  eam  in  terram  praecipitaret.  Quum  vir 
fiducialiter  jussu  illius  ammirarii  ascendisset,  et  ad  pulcherrimam  imaginem  appropinquare 
vellet,  inox,  fracto  sub  pedibus  ejus  ecclesiae  cœlo,  cecidit  ille;  fractoque  statim  collo, 
omnibus  membris  dissolutis,  jacebat  mortuus  in  ecclesia.  Videntes  hoc  alii,  nimio  terrore 
correpti  sunt. 

LXII.  Eratc  autem  ibi  quidam  ammirarius  de  génère  Turcorum,  cui  nomen  Pyrrhus, 
qui  maximam  amicitiam  cœperat  assidue  cum  domino  Boamundo.  Hune  saepe  vir  sapiens 
Boamundus  tangebat  cum  nuntiis  adinvicem  missis,  quomodo  eum  intra  civitatem  ami- 
cissime  reciperet,  eique  Christianitatem  promittebat,  atque  eum  valde  divitem  multo  ho- 
nore facere  mandabat.  Consensit  itaque  ille  dictis  et  promissionibus  honestissimi  viri ,  dicens  : 
«  Très  turres  ego  custodio,  easque  ei  libenter  promitto;  et  quacumque  hora  voluerit,  in  eis 
«  ipsum  voluntarie  recipiam.  »  Erat  ergo  doctissimus  vir  Boamundus  jam  securus  de  introitu 
civitatis.  Gavisus  itaque,  placido  vidtu  serenaque  mente  venit  ad  alios  omnes  principes  mi- 

"  Cf.  supra  p.  54  el  p.  i4o.  c  Sequilur  Tudeb.  IX ,  m.  Vid.  p.  54  et  îào. 

Quae  sequunlur inTudebove  et  Abbreviatore desunt. 

25. 


Digitized  by  Google 


196  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

A.  1098.  litise,  ewque  jocunda  verba  protulit  hoc  modo  :  «  Viri  prudentissimi ,  videtis  quomodo  nos 
«  in  nimia  pauperftate  atque  miseria  projecti  sumus  ;  majores  et  minores  ignoramus  penitus 
«  ei  qua  parte  melius  succédât  nobis.  Si  vobis  igitur  dulce  ac  bonestum  videtur,  eligat  sibi 

•  alios  unus  unus  quicumque  vult;  et,  si  ullo  modo  aut  ingenio  civitatem  acquirere  aut  per 
«  se  aut  per  alios  potuerit,  concordabHi  voce  ei  donari  eam  permittimus.  »  Quod  omnîmodo 
probibentes,  atque  ideœgantes,  ei  dicebant  :  •  Nemini  singulariter  unquam  erit  haec  civîtas 
«dimissa;  ad  omnes  œqualiter  habebimus  illam;  sicuti  habuimus  aequalem  laborem,  sic 
«  inde  habebimus  aequalem  honorera.  »  Hoc  audito ,  honestissimus  yir  Boamimdus ,  paululuni 
subridens,  protinus  recessit.  Non  post  multum  temporis  audierant  omnes  nostri  de  exercitu 
hostium  nostrorum,  videlicet  Turcorum  et  Publicanorum ,  Agulanorum  et  Azymilarum,  et 
aliarum  plurimarum  generationum  gentilium,  quas  numerare  nec  nominare  nescio;  sta- 
timque  adunaverunt  se  omnes  insimal  majores,  et  fecerunt  consilium  dicentes  :  «  Si  vir  sa- 
«  piems  Boamimdus  potuerit  acquirere  civitatem  aut  per  se  aut  per  alios,  nos  una  libenti 

•  corde  ultro  ei  donamus  eo  tempore  :  quod  si  infelix  imperator  venerit  nobis  in  adjutorium, 
«  et  omnem  conventionem  nobis,  sicut  promisit  atque  juravit,  complere  voluerit,  nos  eam 
«  reddeamw;  sin  autcm,  Boamundus  in  sua  semper  habeat  eam  potestate.  »  Mox*  itaque  vir 
sapiens  Boamundus  cœpit  per  internuntios  quotidiana  humiliter  suum  flagitare  amicum  pe- 
titioae  in  hune  modum  :  «  Ecce  tempus  habemus  modo  idoneum  ,  in  quo  possunius  operari 

•  quicquid  boni  volumus.  Igitur  adjuvet  me  modo  amicus  meus  Pyrrhus.  •  Quod  satis  gavi- 
sus  de  naintio  ait  se  illum  velle  adjuvare  omnino  sicut  promiserat  Nocte  itaque  proxima 
veniente,  mandavit  filium  suum  caute  pignus  domino  Boamundo,  eo  quod  magis  fieret  se- 
curus  de  civitatis  introitu,  et  cum  filio  misit  verba  haec  :  «  Cras  omnem  Francorum  genlem 
«  sub  voce  praeconia  moneri  faciat  ut  in  Sarracenorum  terram  cum  eo  depraedari  vadat,  et 
«  deinde  revertatur  celeriter  per  sinistram  montaneam ,  et  ego  ero  intentas  pnestolando 
«  illa  agmina,  eaque  diligenter  recipiam  in  turres  quas  in  mea  habeo  custodia.  »  Deinde 
vir  prudens  ac  sapientissimus  Boamundus  protinus  jussit  ad  se  vocari  servientem  quemdam, 
videlicet  Malam  Coronam ,  eique  praecepit  ut  prœconiaret  gentem  Francorum  maximam , 
quod  fideliter  préparent  se  ad  eundum  in  Sarracenorum  terram.  Factum  est  ita. 

LXUI.  Commisitb  itaque  vir  sapiens  Boamundus  hoc  consilium  duci  Gottifredo  et  Flan- 
drensi  comiti,  quod,  si  placeat  Deo,  in  hac  nocte  erit  nobis  Antiochia  dedita.  Ordinata  sont 
haec  omnia  ;  équités  tenueruAt  plana,  et  pedites  montaneam.  Tota  nocte  ambulaverunt  us- 
que  prope  auroram,  ac  deinde  cœperunt  appropinquare  ad  turres,  quas  ille  vigilabat.  Con- 
tinuo  descendit  Boamundus,  vir  plenus  magna  astutia,  et  praecepit  omnibus  dicendo  haec 
verba  :  «  lté  securo  animo  et  felici  concordia,  et  ascendite  perscalam  in  Antiochiam,  quam 
«  statim  habebimus,  si  Deo  placet,  in  nostra  virtute.  »  Veneruntque  illi  usque  ad  scalam, 
quae  jam  erat  directa  et  fortiter  ligata  ad  civitatis  propugnacula  mergula.  Ascendit  primus 
Paganus,  et  post  eum  ascenderunt  ex  nostris  fere  sexaginta,  aedivisi  sunt  per  turres  quas 
ille  vigilabat.  Videns  autem  hoc  Pyrrhus,  quodtam  pauci  ascenderant  ex  nostris,  mox  cœpit 
pavere.  Timebat  namque  sibi  et  nostris,  ne  in  manus  Turcorum  inciderent,  dicens  :  «  Mi- 
«  cro  Francos  echome  (hoc  est,  paucos  Francos  habemus).  Ubi  est  acerrimus  Boamundus?  ubi 

•  est  miles  invictus?  »  Descendit  ergo  quidam  serviens  Longobardus,  et  cucurrit  quantocius 
ad  bonorabilem  virum  Boamundum,  et  dixit  :  «  Quid  hic  s  tas,  vir  prudens  ?  Quamobreni 

•  venisti?  Ecce  nos  jam  très  turres  habemus6.  »  Motus  est  ergo  ille  vir  prudens  cum  aliis,  et 
omnes  gaudentes  atque  laetantes  pervenerunt  usque  ad  scalam.  Vident  es d  itaque  illi  qui  jam 
erant  in  turribus,  cœperunt  jocundam  vocem  clamare  :  «  Deus  lo  vult.  »  Nos  itaque  si  militer 
«  Deas  lo  vult  •  dicebamus.  Et  cœperunt  de  nostris  mirabiliter  continuo  ascendere,  et  as- 
cenderunt, et  occurrerunt  festinantes  in  alias  turres;  quoscumque  iUic  inveniebant,  mor- 
talem  illis  continuo  dabant  sententiam.  Fratrem  quoque  Pyrrhi  occiderunt6.  Interea  forte 

•  Sequitur  Tudeb.  IX f  iv.  Vid.  p.  55  et  i4o.  d  Sequitur  Tudeb.  IX,  vi.  Vid.  p.  57  et 
b  Sequitur  Tudeb.  IX,  v.  Vid.  p.  56  et                          '  Cf.  supra  p.  57,  not.  d. 

•  Cf.  supra  p.  57,  not.  b. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  197 

rupta  fuit  scala,  et  oostris  non  erat  ascensus,  unde  maxima  angustia  est  orta  sive  tristitia.  A.  109S. 
Quanquam  fuisset  fracta  scala ,  tamen  quaedam  porta  erat  clausa  juxta  nos  in  sinistra  parte , 
quibusdam  incognita;  ett  licet  nox  erat,  tamen  invenimus  eam  palpando,  et  subtiliter  in- 
trando ,  ubi  ipsa  latebat  ;  omnesque  cucurrimus  ad  eam ,  et,  fracta  porta ,  intravimus  per  illam. 
Jam  immensus  fragor  mirabiliter  resonabat  per  universam  civitatem.  Non  acquievit  pru- 
dens  Boamundus  :  illico  imperavit  honorabile  vexillum  deferri  sursum  ante  castellum  in 
quodam  monte.  Summo  autem  diluculo,  audientes  illi  qui  erant  foris  ad  tentoria  vehe- 
mentissimum  rumorem  strepere  in  civitate,  exierunt  fcstinantes;  et  videntes  vexillum  do- 
mini  Boamundi  sursum  in  monte,  céleri  cucurrerunt  cursu,  et  venerunt  properantes  unus- 
quisque  ad  suam  portam,  et  intravenmt  civitatem,  et  interfecerunt  Turcos  et  Sarracenos 
quos  ibi  repererunt,  extra  illos  qui  fugerunt  sursum  ad  arcem.  Feminse  vero  fugiebant  vi- 
dentes Francos  intrasse  civitatem,  ferentes  iconas  in  manibus  suis  et  cruces,  décantantes 
Kyrie  eleison  ad  ecclesiam  Virginis  matris  Dei  Mariae.  In  illa  die  extraxerunt  patriarcham  qui 
erat  jam  per  octo  menses  in  carcere,  habens  marcida  fere  crura  pro  stricta  compedum ,  et  ne- 
quibat  expedite  ambulare.  Tune  cucurrerunt  omnes  majores  ad  eum,  et  corruebant  proni 
ante  ejus  pedes.  Alii  vero  ex  militibus  Turcorum  exierunt  per  médias  portas,  et  fugientes 
évaseront  vivi. 

LXIV.  Cassianus*  ergo  dominus  illorum,  expavescens  valde,  se  dédit  omnino  fugae  cum 
multis  aliis  qui  erant  cum  eo,  et  fugiendo  pervenit  in  Tancredi  terram,  non  longe  a  civi- 
tate. Fatigatis  eorum  equis,  miseront  se  in  quoddam  casale,  et  mersi  sunt  in  quamdam  do- 
mum.  Cognoverunt  ergo  habitatores  illius  montanese  eum,  scilicet  Armeni  et  Suriani;  sta- 
tim  appréhenderont  illum,  truncaverunt  caput  ejus,  et  detulerunt  illud  ad  civitatem  ante 
domini  Boamundi  prasentiam,  unde  mererentur  accipere  libertatem  perfectam.  Balteum 
quoque  ejus,  et  cultellum,  et  vaginam,  qui  fuerunt  appretiati  sexaginta  byzantos.  Haec  om- 
nia  gesta  sunt  tertia  die  intrante  mense  Junii,  in  die  Jovis.  Omnesque  autem  plates  civitatis 
jam  undique  plenae  stabant  cadaveribus  morluorom,  videlicet  Turcorum  et  Sarracenoruro , 
ita  quod  quisquam  vix  poterat  sufferre  esse  ibi  prœ  nimiisfœtoribus,  nullusque  poterat  ire 
per  civitatem  niai  super  cadavera  Turcorum. 

LXV.  Curbanasb  autem,  princeps  militiœ  Soldani  Persiaa,  adhuc  erat  apud  Corosanum, 
cui  Cassianus,  aromirarius  Antiochiae,  multas  legationes  miserai,  quo  sibi  succurreret  in 
opportuno  tempore,  quoniam  gens  fortissima  atque  robustissima  Francorum  eum  graviter 
obsidebant  in  Antiochia;  et,  si  ei  adjutorium  fideliter  impenderet,  Antiochenam  continuo 
civitatem  suis  traderet  manibus,  aut  eum  ditaret  mox  magno  muriere.  Quum  ergo  habuisset 
Curbanas  maximum  exercitum  Turcorum  ex  longo  collectum  tempore,  et  licentiam  Chris- 
tianos  occidendi  aCalipha,  illorum  Apostohco,  recepisset,  illico  inchoavit  tune  longum  iter 
versus  Antiochiam.  Jerosoly  mita  nus  ammirariusc  venit  cum  eo,  cum  suo  exercitu;  rexque 
Damascid  cum  magna  gente.  Idem  vero  Curbanas  congregavit  ex  omni  parte  paganorum 
innumeras  gentes,  videlicet  Turcos  et  Arabas,  et  Sarracenos,  et  Publicanos,  et  Azy  mitas, 
et  Curtos,  et  Persas,  et  Agulanos,  et  alias  multas  gentes,  quas  nominare  aut  numerare 
nemo  poterat;  sed  Agulani  fuerunt  numéro  tria  milha.  Ipsi  neque  lanceas,  neque  sagittas, 
neque  ulla  arma  timebant,  quia  omnes  undique  erant  cooperti  ferro,  et  equi  eorum,  ipsique 
nolebant  in  bellum  ferre  arma ,  nisi  solummodo  gladios.  Isti  omnes  venerunt  in  obsessio- 
nem  Antiochiae  ad  dispergendum  Francorum  populum.  Et  quum  appropinquassent  civitati, 
occurrit  filiusc  Cassiani,  ammirarii  Antiochiae,  et  confestim  cucurrit  ad  Curbanam,  lacryma- 
biliter  rogans  eum  et  dicens  :  «0  invictissime  princeps,  te  supplex  deprecor,  tuamque 
•  humili  devotione  prudentiam  rogito,  quatinus  mihi  succurras  modo,  quoniam  ecce  Franci 

"  Sequitur  Tudeb.  IX,  vu.  Vid.  p.  58  et  1 4a.  *  Deccacualbn-Toutouscb.Damasci  princeps.  (Cf. Op. 

b  Sequitur  Tudeb.  X,  i.  Vid.  p.  59  et  cit.  p.  l\  et  5.) 

*  Socmanus  Ibn-Orlok,  olim  Hierosolymœ  dominus,  *  Chems-Eddaulah ,  qui  a  Tudebove  Sanzedolas,  et 

quem  Afdhal  ex  urbe  ista  expulerat.  (Cf.  Extr.  des  Uist.  a  Willelmo  Tyr.  1.  VII,  c.  xvm,  Semsadolus  vocatur. 
Arabes,  p.  5  et  6.) 


Digitized  by 


Google 


198  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

1098.  «  undique  obséderont  me  in  Àntiochena  arce,  civitatemque  in  suo  continent  imperio,  nos- 
«  que  alienare  a  regione  Romanis,  et  Syriae,  adhuc  autem  et  Corosani  deposcunt.  Omnia 
«  vero  patraverunt  quae  cupierunt;  patrem  nuper  occiderunt  meum;  nihil  aiiud  superest 
«  nisi  ut  me  et  te  et  omnes  alios  ex  génère  nostro  interficiant  gladio.  Ego  jamdudum  tuum 
«  exspectayi  fideliter  adventum,  ut  mibi  succurras  in  isto  periculo.  »  Qui  respondens  ait  illi  : 
«  Si  vis  quod  ex  toto  corde  in  tuum  sim  proficuum,  tibique  fideliter  in  isto  succurram  ne- 
«  gotio,  illud  in  meam  statim  manum  trade  castrum;  et  tune  videbis  qualiter  in  tuo  ero 
«  adjutorio,  et  vigilare  eum  a  meis  faciam  hominibus.  »  Ait  namque  ille  :  «  Si  potes  omnes 
«Francos  occidere  et  detruncare,  mihique  eorum  capita  diligenter  tradere,  ego  castrum 
«  tibi  fideliter  dabo,  ac  deinde  ero  ubique  tuus  effectus  homo,  et  in  tua  fidelitate  hoc  custo- 
«  diam  castrum.  »  Cui  Curbanas  inquit  :  «  Non  ita  erit  ut  tu  putas  atque  cogitas;  sed  conti- 
«  nuo  in  meam  manum  committe  castrum  illud.  »  Tune  ille  volens  nolensque  ei  illico  com- 
misit  castrum. 

LXVI.  Tertia*  autem  die  postquam  civitatem  percurrerunt,  Rogerius  igitur  de  Bernavilla 
contra  exivit  solummodo  cum  viginti  equitibus.  Appropinquantes  autem  Turci  cœperunt 
continuo  praliari  cum  eis.  Forte  equus  in  quo  sedebat  in  quadam  palude  infinis  est,  et 
cecidit.  Erectus  autem  statim  est  super  suos  pedes,  et  evaginato  ense  mirabiliter  défende- 
bat  se  de  Turcorum  invasione.  Tune  accedentes  Arabes  cum  longis  cannis  vulneraverunt 
caput  ejus.  Nos  autem  sublevavimus  corpus  ejus  a  terra,  et  deportavimus  in  civitalem  ad 
Sancti  Pétri  ecclesiam;  ibique  honestissime  sepultus  est;  cujus  anima  exsultat  cum  angelis. 
Unde  maxima  tristitia  atque  dolor  fuit  in  tota  Christi  niilitia,  quia  acerrimus  ille  erat  atque 
bellicosus  miles,  ipseque  multos  militares  actus  faciebat.  Exercitus  autem  illorum  ad  Pon- 
tem  Ferreum  castrametatus  est,  et  oppugnaverunt  unam  turrim  ,  et  occiderunt  omnes  quos 
illic  invenerunt.  Et  neino  evasit  vivus,  nisi  dominus  illorum,  quem  reperimus  ligatum  in 
vinculis  ferreis  facto  majore  bello.  Crastina  autem  die  appropinquaverimt  usque  civitatem, 
et  castrametati  sunt  inter  duo  flumina,  steteruntque  ibi  per  duos  dics.  Recepto  itaque 
castro,  tune  Curbanas  confestim  advocavit  unum  ammirarium  ex  suis,  quem  sèrmone  scie- 
bat  vivacem,  mitemque  et  pacificum,  et  ait  illi  :  *  Volo  ut  intres  in  fidelitate  mea  hoc  cus- 
«  todire  castellum,  proptefea  quod  ex  tempore  longissimo  scio  te  mihi  nimis  fidelissiriium. 

*  Ideoque  precor  te  ut  summa  cautela  hoc  contineas  oppidum.  Scio  enim  te  in  opère  pru- 
~  dentissimum,  nullumque  tuagis  veracem  et  fortem  hic  modo  reperire  queo.  »  Cui  ammi- 
rarius  ait  :  «  Tibi,  inquam,  de  tali  nolo  obedire  officio;  sed  priusquam  me  tuo  arguas  sti- 

•  mulo,  hoc  consentiam  eo  tenore,  quod,  si  Franci  ejecermt nos  de  nostro  confinio,  continuo 
«  eis  dabo  castellum.  »  Cui  Curbanas  dixit  :  ■  Tarn  honestum  prudentemque  te  cognosco, 
«quicquid  agere  vis  âge;  ego  utique  consentio.  »  Reversus  itaque  Curbanas,  et  voluit  in- 
trare  in  castellum.  Dixitque  illi  ammirarius  :  «  Si  vis,  accipe  de  Cassiani  auro,  et  omnes 
t  milites  qui  hic  sunt,  si  volunt  tecum  venire,  veniant  modo  cum  suis  mulieribus  et  in- 
«  fantibus.  Vade,  et  occide  omnes  Francos,  et  deinde  revertere,  et  tuum  recipe  castrum. 
«  Ego  autem  modo  nullam  castelli  fortiam  tibi  reddo.  » 

LXVII.  Riccardus  autem  de  Principatu,  et  Tancredus,  qui  syriacam  linguam  sciebant, 
consulebant  quotidie  ammirario  ut  domino  Boamundo  redderet  castrum,  et  ille  sibi  daret 
honorem  maximum.  At  ille  dicebat  :  «  Videtis  hic  Curbanam  meum  dominum  :  si  autem 
«  eum  poteritis  ejicere  de  campo,  statim  vobis  reddam  castrum.  »  Reversus b  est  itaque  Cur- 
banas festinanter  ad  suum  exercitum  in  vallem  in  qua  erat  castrametatus,  scilicet  ante  civi- 
tatis  introitura.  Protinus  Turci  deludentes  Francorum  collegium,  ante  conspectum  Curbanae 
quemdam  vilissimum  ensem  rubigine  tectum  attulerunt,  et  teterrimum,  et  arcum  ligneum, 
et  lanceam  nimis  inutilem,  quae  abstulerunt  nuper  pauperibus  peregrinis,  dicentes  :  «  Ecce 
«  arma  quae  adduxerunt  Franci  contra  nos  ad  pugnandum.  »  Tune  Curbanas,  videns  haec 
arma,  cœpit  ridere  in  propatulo,  dicendo  omnibus  qui  in  illo  aderant  contubernio  :  «  Haec 

a  Sequitur  Tudeb.  X,  11.  Vid.  p.  60  et  i43.  —  b  Sequitur  Tudeb.  X,  m.  Vid.  p.  60. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM. 


«  sunt  arma  bellica  atque  nitida  que  adduxerunt  super  nos  Christiani  in  Asiam,  orti  in  oc-    a.  1098 

«  cidentali  terra,  quibus  armisputant  ac  confidunt  nos  expellere  et  propulsare  ultra  Coro- 

«  sani  confinia,  et  delere  omnia  nostra  nomina  ultra  Amazonia  flumina,  vel  ultra  superio- 

«  rem  Indiam,  ceu  propulsarunt  nostros  parentes  de  Romania,  et  Antiochia  civitate  regia, 

«  quœ  est  bonorabile  caput  totius  Syriœ.  »  Continuo*  advocavit  ad  se  suum  fidelein  nota- 

rium,  et  ait  :  «  Scribe  cito  plures  chartas,  quœ  in  Corosanum  sunt  legandœ,  scilicet  Calipha 

*Apostolico,  et  nostro  régi  domino  et  Soldano  militi  fortissimo,  atque  omnibus  prudentissimis 

«  Corosani  militibus,  salas  et  vita  et  immensus  honor.  Satis  sint  lœti  et  gavisi,  et  satisfaciant 

«  ventribus,  imperentque,  et  sermocinentur  per  universam  regionem  illam,  et  omnimodo  dent  sese 

«  ad  petulantiam  et  luxuriant,  ut  multos  jilios  patrare  valeant,  quo  contra  Christianos  fortiter 

•  bellare  possint,  et  libenter  suscipiant  hœc  trina  arma,  quœ  ohm  abstulimus  a  Francorum  turma. 
«  Et  sciant  modo  quœ  adduxerunt  super  nos  gens  Francica,  qualiter  sint  optima  atque  perfecta 
«  concertare  contra  nostra  arma ,  quœ  sunt  bis  aut  ter,  sive  quater  colata  ceu  argentum  et  aurum 
«  purissimum.  Adhuc  quoque  sciant  quoniam  ego  omnes  Francos  intus  in  Antiochia  habeo  indu- 

•  sos,  et  castellum  in  mea  libéra  voluntate;  illi  autem  deorsum  sunt  in  civitate.  Ego  namque 
■  habw  jamjam  illos  omnes  in  mea  potestate;  aut  eos  faciam  capitalem  subire  sententiam,  aut 
«  dedacam  Corosanum  in  captivitatem  perpetuam,  eo  quod  minantur  nos  suis  armis  propulsare  et 
«  expellere  ultra  Corosani  confinia,  aut  delere  omnia  nostra  nomina  ultra  Amazonia  flumina,  aut 
«  ultra  superiorem  Indiam,  ceu  ejecerunt  nostros  parentes  de  cuncta  Romania  sive  Syria.  Vobis 

•  namque  juro  per  Machomet  et  per  omnia  Deorum  nomina ,  quoniam  ante  vestram  non  ero  re- 

•  versurus  prœsentiam,  donec  regalem  Antiockiam  et  omnem  Syriam,  sive  Romaniam  atque  Bul- 
«  gariam,  usque  dam  Apuliam  acquisiero  mea  forti  dextera,  ad  Deorum  nostrorum  honorem,  et 
«  omnium  Tarcorum  de  nostro  génère.  »  Hic  fecit  finem  dictis. 

LXVIII.  Mater b  autem  ejusdem  Curbanas,  quœ  erat  in  Aleph  civitate,  statim  accessit 
ad  eum  lacrymabiliter,  et  dixit  :  «  Fili,  si  est  verac  quœ  audio?  »  Gui  ille  ait  :  <  Die  quœ.  »  Et 
dixit  illa  :  •  Jam  audivi  quod  bellum  vis  committere  simul  cum  Francorum  génère.  »  Cui  ille 
ait  :  «  Verum  hoc  verutn  omnimodo  scias.  •  Dixitque  illa  :  «  Contestor  te,  fili,  per  Deorum 
nomina,  et  per  tam  magnam  immensamque  bonitatem,  ne  bellum  cum  Francis  commit- 
tere velis,  quoniam  tu  es  miles  invictus,  et  nullam  imprudent iam  de  te  aut  tuo  exercitu 
unquam  penitus  audivi,  et  de  campo  ab  aliquo  victore  fugientem  quisquam  minime  inve- 
nit.  Diffamata  est  enim  tua  militia  ab  oriente  usque  ad  occidentem,  et  omnes  prudentes 
tuo  milites  audito  nomine  solummodo  contremiscunt.  Satis  namque  scimus,  fili,  quo- 
niam tu  es  bellipotens  et  fortis,  et  bellorum  ingeniosus,  nullaque  gens  Christianorum 
nec  paganorum  ante  tuum  conspectum  aliquam  virtutem  habere  potuit;  sed  fugit  audito 
solummodo  tuo  nomine,  quemadmodum  oves  ante  leonis  furorem  fugiunt.  Ideoque  ob- 
secro  te,  carissime  et  dilectissime  fili,  ut  meis  acquiesças  consiliis,  et  ne  unquam  in  tuo 
sedeat  animo,  quod  bellum  incipere  velis  cum  Christianorum  collegio.  » 

LXIX.  Tuncd  Curbanas,  materna  audiens  monita,  feroci  quoque  respondit  sermone  : 
Quœ  sunt  ista,  mater,  quœ  mihi  refers?  Puto  enim  te  esse  insensatam  aut  furia  plenam. 
Enimvero  plures  mecum  habeo  ammirarios  quam  ipsi  Christiani  sint,  promiscue  majores 
et  minores.  »  Responditque  ei  mater  ejus  :  «  0  dulcissime  fili ,  Christiani  nequeunt  vobis- 
cum  bellare.  Hoc  satis  scio,  quod  ipsi  non  valent  pugnam  inferre  nobiscum  ;  sed  eorum 
Deus  pro  ipsis  quotidie  pugnat,  eosque  die  noctuque  sua  protectione  défendit,  et  vigilat 
super  eos,  sicut  pastor  vigilat  super  gregem  suum,  et  non  permittit  eos  ipse  lœdi  nec  con- 
turbari  ab  ulla  gente;  et  quicumque  volunt  eis  obsistere,  idem  eorum  Deus  statim  con- 
turbat  illos,  sicuti  idem  ait  per  os  prophetœ  David  :  Effundam  iram  meam  in  gentes  quœ  te 
non  noverunt,  et  in  régna  quœ  nomen  tuum  non  invocaverunt*.  Ante  etiam  quam  Christiani 
prœparati  sunt  ad  incipiendum  bellum,  eorumdem  omnipotens  Deus  simul  cum  suis  sanc- 

*  Sequitur  Tudeb.  X,  iv.  Vid.  p.  6a  et  i43.  d  Sequitur  Tudeb.  X,  vt.  Vid.  p.  64  eiiàà. 

b  Sequitur  Tudeb.  X,  v.  Vid.  p.  63  et  '  Psal.  lxxviii,  6. 

c  Melius  Abbreviator  :  •  Suntne  vera. . .  ?  » 


Digitized  by 


Google 


200 


TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 


A.  1098.    «  lis  omnes  jam  babènt  inimicos  devictos  :  quanto  magis  faciet  modo  vobis  qui  estis  ejus 

•  inimicus,  et  qui  praparatis  vos  obsistere  suae  tante  virtuti  ?  Hoc  namque,  carissime,  in 
«  rei  veritate  scias,  quoniam  Cbristiani  isti  jilii  Deia  vocati  sunt,  et  per  propbetarum  ora  jilii 

•  adoptionis  ac  promissionish  vocantur,  et  proprie  dicti  heredes  Christi0  sunt,  quibus  Chris- 
»  tus  hereditates  repromissas  jam  donavit  dicendo  :  A  solis  ortu  usque  ad  occidentem  erunt 
«  termini  vestri,  ita  quod  nemo  audax  stabit  contra  vos d.  Et  quis  potest  his  omnibus  con- 
«  tradicere  et  obstare?  Certe,  si  hoc  bellum  contra  illos  inceperis,  maximum  tibi  erit  dam- 
«  num  ac  dedecus;  et  multos  milites  tuos  fidèles  perdes  et  universa  spolia  quae  apud  te  ha- 
t  bes;  in  nimio  pavore  fugiendo  redibis;  sed  tu  in  bello  non  morieris  modo.  Propterea  dico 
«tibi  quod  non  morieris  modo,  quoniam  Deus  eorum  non  statim  judicat  offendentem 
«  exerta  ira,  sed  quando  vult  eum  punit  manifesta  vindicta.  Ideo  timeo  ne  te  judicet  pœ- 

•  nali  angustia,  et  tibi  dico  modo  quia  morieris  in  hoc  anno.  » 

LXX.  Curbanas*  autem  valde  dolens  in  intimis  visceribus,  materais  auditis  sermonibus, 
respondit  :  «Mater  carissima,  quaeso,  quis  tibi  dixit  ista  de  gente  Christiana,  quod  Deus 
«  ejus  tantum  eam  amat,  et  quod  ipse  pugnandi  in  se  virtutem  retinet  maximam,  et  quod 
«  illi  Christiani  vincent  nos  in  Antiocheno  praelio,  et  quod  ipsi  erunt  nostra  capturi  spolia, 

•  et  nos  persecuturi  cum  immensa  victoria,  et  quod  in  hoc  anno  ero  moriturus  morte  çu- 
■  bitanea?  »  Tune  respondit  ei  mater  ejus  dolens  :  «  0  fili  carissime,  ecce  plusquam  centum 
«  annorum  tempora  praeterierunt,  ex  quo  inventum  est  in  nostra  pagina,  et  in  omnium  gen- 
«  tilium  voluminibus,  quod  gens  Christiana  super  nos  foret  ventura,  et  nos  ubique  victura, 
«  et  super  nos  regnatura,  et  nostra  gens  illi  ubique  foret  subdita;  sed  ignoro  an  ista  sit  illa 
«  victrix,  an  alia  ventura  postea.  Et  ego  utique  dolens  non  desivi  sequi  te  in  Aleph  civita- 
«  tem  pulcherrimam,  in  qua  speculando  atque  ingeniose  rimando  cœli  respexi  castra,  et 
«  planetas  duodecim,  polorum  signa,  sortes f  quoque,  et  numerosum  equitatum;  et  in  his 
«  omnibus  reperi  quod  gens  Christiana  esset  nos  ubique  superatura.  Ideoque  timeo  valde 
«  dolens  et  nimis  mœstissima,  ne  ego  infelix  remaneam  orbata  de  te,  fili.  »  Dixitque  illi  Cur- 
banas  :  «  Mater  dulcissima,  die  mihi  omnia  quae  in  corde  meo  sunt  dubia.  »  Quae  respon- 
dens  ait  :  «  Hoc,  dulcissime,  libenter  faciam.  Audi  me,  dideissime  fili.  Deus  Christianorum 
«  est  potens  super  omnes  Deos,  et  omnia  quaecumque  vult  facit  in  cœlo  et  in  terra.  Ipse 

•  movet  gentes  ad  pugnam,  et  quos  ipse  movet,  ipse  eos  adjuvat,  et  donat  victoriam.  »  Dicit 
ei  Curbanas  :  «  Die  mihi,  quare  sic  diligit  eos  Deus  eorum?  »  Cui  mater  respondit  :  «  Quia 

•  serviunt  ei  die  ac  nocte,  et  abstinent  se  a  peccatis,  et  maxime  quia  isti  per  suam  venerunt 
«  jussionem,  ut  auferant  suum  Sepulcrum  de  potestate  paganorum,  et  reducant  eum  in  po- 
«  testate  Christianorum ,  qui  ei  serviunt  caste  et  nitide  potius  quam  nos.  »  Et  Curbanas  : 
«  Hoc  non  credo,  nec  desistam  cum  eis  praeliari.  »  Audiens  itaque  mater  ejus  quod  nullo 
modo  acquiesceret  ejus  consihis,  vehementer  dolens  recessit  retrorsum  in  Aleph  civitatem, 
deferens  secjim  universa  spolia  quae  déferre  potuit. 

LXXI.  Tertia&  vero  die  armavit  se  Curbanas,  et  maxima  pars  Turcorum  cum  eo,  vene- 
runtque  ad  civitatem  ex  illa  parte  in  qua  castrum  erat.  Nostri  autem,  putantes  resistere  eis, 
paraverunt  bellum  contra  illos.  Sed  tam  magna  virtus  fuit  illorum  quod  nos  nequivimus 
iilis  resistere,  et  volentes  nolentesque  nos  intravimus  civitatem;  nobisque  fuit  tam  mirabi- 
liter  arta'et  angusta  porta,  quod  multi  fuerunt  illic  mortui  oppressione  aliorum.  Interea 
alii  pugnabant  extra  civitatem,  alii  intus,  in  sexta  feria,  per  totum  diem  usque  ad  vesperam. 
Inter  hos  Guilielmus  de  Grandemasneda  et  Albericus,  (rater  ejus,  et  Ibo,  et  Guilielmus  de 
Bruilla,  et  Guido  Tursellus,  et  Guilielmus  filius  Riccardi,  et  Jambertus  Pauper,  isti  viles 
omnes  et  detestabiles,  timoré  perterriti  de  hesterno  bello,  nocte  latenter  dimissi  sunt  cum 
funibus  per  murum,  fugeruntque  pedibus  suis  contra  mare,  ita  quod  neque  in  manibus, 


'  Rom.  viii,  i4f  16. 

h  Cf.  Rom.  viii,  i5;  Galat.  iv,  5  -,  Rom.  ix,  8. 

e  CL  Rom.  viii,  17. 

4  Deut.  xi,  a4,  a5;  Jos.  1,  4,  5. 


*  Sequitur  Tudeb.  X,  vu.  Vid.  p.  65  et  i45. 
f  MateMabilh:  Fortes. 

K  Sequitur  Tudeb.  X,  vin.  Vid.  p.  66  et  i45. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM. 


201 


neque  in  pedibus  nihil  aliud  remansit,  nisi  sola  ossa.  Multique  alii  fugerunt  cum  illis,  A.  1098. 
quos  nominare  ignoro.  Venicntes  igitur  ad  naves  quae  erant  ad  Portum  Sancti  Simeonis, 
dixeruntque  nautis  :  «  Quîd  stalis  hic,  miseri  ?  Omnes  nostri  mortui  sunt,  et  nos  de  morte 
•  vix  evasimus,  quia  exercitus  Turcorum  undique  eos  obsedit  et  obsidet  in  civitate.  »  At 
illi,  audientes  talia,  stabant  omnes  stupefacti  ac  timoré  perterriti;  cucurrerunt  statim  in 
naves  et  miseront  se  in  mare.  Deinde  supervenientibus  Turcis,  quos  invenerunt  occide- 
runt;  et  naves  quae  in  alveo  fluminis  reroanserant  combusserunt  igni,  et  appréhenderont 
spolia  eorom.  Nunc  revertamur  ad  nos  qui  remansimus  in  civitate,  et  nequiebamus  sufferre 
pondus  neque  arma  illorum.  Feciraus  ergo  murum  inter  nos  et  illos,  quem  vigiiabamus 
die  noctuque.  Interea  tanta  oppressione  famis  fuimus  oppressif  quod  equos  et  asinos  nostros 
manducabamus. 

LXXII.  Quadam*  autem  die,  stantibus  nostris  majoribus  sursum  ante  castellum  cum 
dolore  et  tristitia,  venit  quidam  sacerdos,  nomine  Stephanus,  ante  eos,  et  dixit  :  «  Si  vobis 
placet,  fratres  et  domini,  audite  quamdam  rem  quam  ego  in  visione  vidi.  Dum  essem 
una  nocte  in  ecclesia  Sanctae  Maris  matris  Domini  nostri  Jesu  Christi,  apparuit  mihi 
Salvator  mundi  simul  cum  sua  génitrice  et  cum  beato  Petro,  apostolorum  principe,  stetit- 
que  ante  me,  et  dixit  mihi  :  Agnoscis  me?  Cui  respondi  :  Non.  His  dictis,  ecce  apparuit 
intégra  crox  in  capite  ejus.  Iterum  ergo  interrogavit  me  Dominus,  dicens  :  Agnoscis  me? 
Cui  ego  dixi  :  Te  alio  modo  non  agnosco,  nisi  quia  crucem  in  capite  cerno  tao,  sicuti  Salvatori 
meo.  Qui  dixit  :  Ego  sam.  Tune  ego  cecidi  ad  pedes  ejus.  Rogavi  humiliter  eum  ut  nobis 
subveniret,  et  liberaret  ab  oppressione  exsecrate  gentis  quae  super  nos  erat.  Respon- 
ditque  Dominus  :  Bene  hactenus  adjuvavi  vos,  et  bene  deinceps  adjavabo.  Ego  subjeci  vobis 
Nicœam  civitatem,  et  in  omnibus  prœliis  victoriam  dedi,  et  induxi  vos  usque  hue,  et  condolui 
vestrœ  miseriœ,  quam  passi  fuistis  in  Antiochiœ  obsidione.  Ecce  in  opportuno  tempore  intromisi 
vossançset  incolumes  in  ipsam  civitatem,  et  vos  multam  pravam  delectationem  operati  estis  cum 
Christianis  et  paganis  mulieribus,  unde  immensus  fœtor  ascendit  in  cœlum.  Tune  aima  Virgo  et 
beatus  Petrus  ceciderunt  ante  pedes  ejus,  rogantes  eum  et  deprecantes  ut  suum  popu- 
lum  in  sua  tribulatione  adjuvaret  :  Domine,  permulta  tempora  tenait,  immo  et  fœdavit  pagana 
gens  domummeam,  et  in  ea  multa  ineffabilia  mala  fecerunt;  modo  vero  expuhis  inimicis  angeli 
lœtantur  in  cœlo.  Dixitque  mihi  Dominus  :  Vade  ergo  et  die  populo  meo  ut  revertantar  ad 
me,  et  ego  revertar  ad  illos,  et  intra  quinque  dies  mandabo  eis  adjutorium;  et  quotidie  décantent 
R.  Congregati  sont  inimici  nostri b,  totum  cum  versu.  Hoc  si  non  creditis  esse  verum,  sinite  in 
hanc  ascendere  turrim,  mittamque  me  deorsum.  Si  ero  incolumis,  crédite  esse  verum; 
sin  autem  ullam  laesionem  fuero  passus,  decollate  me,  aut  in  ignem  projicite.  »  Tune  Po- 
diensis  episcopus  jussit  afferri  Evangelia  et  crucem,  ut  juraret  ille  hoc  quod  dixerat  esse 
verum;  sicque  factum  est.  Consiliati  sunt  itaque  omnes  nostri  majores  in  illa  hora  corn- 
muniter  jurare,  quod  nullus  illorum  fugeret,  quamdiu  vita  superesset  eis.  Primo  dicitur 
jurasse  Boamundus,  deinde  cornes  Sancti  jEgidii,  et  Robertus  Normannus,  et  dux  Gotti- 
fredus,  et  cornes  Flandrensis.  Tancredus  autem  juravit  sic,  quod,  quamdiu  secum  quadra- 
ginta  milites  haberet,  nec  ex  illo  bello,  nec  etiam  Jerusotymitano  itinere  esset  recessurus. 
Et  nimis  exaltata  est  omnis  Christianorum  congregatio  hoc  audiens  sacramentum. 

LXXIII.  Erat0  autem  ibi  quidam  peregrinus  de  exercitu  nostro,  cui  nomen  Petrus  Bar- 
tholomaeus;  cui,  antequam  civitatem  intravissemus,  apparuit  sanctus  Andréas,  dicens: 
«  Quid  agis,  bone  vir?  »  Cui  ille  respondit  :  •  Tu  qui  es?  »  Dixit  apostolus  :  «  E^o  sum  An- 
«  dreas  apostolus.  Hoc  tibi  praecipio,  fili  :  quum  intraveris  urbem,  vade  ad  ecclesiam  Beati 
«  Pétri  fratris  mei,  ibique  inventes  lanceam  Salvatoris  nostri  Jesu  Christi,  cum  qua  in  crocis 
«pendens  patibulo  vulneratus  fuit.  Vade,  et  die  Podiensi  episcopo  et  Raymundo  comiti 
«  Sancti  jEgidii  ne  timeant  neque  paveant,  quia  Deus  cum  illis  est.  »  His  dictis,  apostolus 
continuo  recessit.  Ille  autem  peregrinus,  timens  revelare  consilium  apostoli,  noluit  indicare 


•  Sequitur  Tudeb.  X,  ix.  Vid.  p.  68  et  i46. 
b  Cf.  supra,  p.  i46,  not.  b. 


Sequitur  Tudeb.  X,  x.  Vid.  p.  70. 


m. 


26 


Digitized  by 


Google 


202  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

A.  1098.  aliis  peregrinis;  aestimabat  enim  se  visum  fallacem  videre.  In  alia  ergo  hora  apparuit  ei 
iterura  sanctus  Andréas,  dicens  :  «  Quid  agis,  Petre?  »  Cui  ille  respondit  :  ■  Tu  qui  es?  » 
Dixitque  illi  :  «  Ego  sum  Andréas  aposlolus.  Quare  non  demonstrasti  episeopo  et  comiti 

■  revelationem  quam  tibi  ostendi  ?»  Et  dixit  illi  :  «  Domine,  quis  hoc  credet  ?  »  Tune  as- 
surapsit  eum  sanctus  Andréas,  et  duxit  eum  in  visu  usque  ad  illum  locum  ubi  lancea  erat 
recondita  in  terra.  Iterum  autem  quum  essemus  ita  ut  superius  dictum  est,  venit  sanctus 
Andréas  rursum  dicens  ei  :  «Quare  non  abstulisti  lanceam,  ut  ego  tibi  praecepi?  Scias 
t  rêvera  quia  quicumque  hanc  lanceam  in  bello  habuerit,  nunquam  ab  hoste  superabitur,  » 
Ipse  autem  continuo  revelavit  mysterium  apostoli  episeopo  et  comiti  et  aliis  peregrinis. 
Populus  autem  non  credebat,  sed  prohibebat  dicens  :  «  Quomodo  possumus  hoc  credere?  » 
Quod  omnimodo  erant  paventes  atque  timentes,  et  protinus  mori  putabant.  Accessit  ita- 
que  ille,  et  juravit  hoc  totum  veracissimtim  esse,  quod  iterum  sanctus  Andréas  in  visione 
venit  dicens  :  «  Surge  et  vade,  et  die  populo  Dei  ne  timeat  neque  paveat,  sed  firmiter  toto 
«  corde  credat  in  unum  verum  Deum ,  eritque  ubique  victor,  et  intra  quinque  dies  man- 
«  dabit  ei  Dominus  talem  rem  unde  laeti  et  gavisi  manebunt;  et,  si  certare  voluerint,  statim 

•  quod  exierint  unanimiter  ad  bellum,  omnes  illorum  inimici  undique  stabunt  jam  victi,  et 

■  nemo  stabit  contra  illos.  » 

LXXIV.  Audientes  itaque  nostri  hoc,  protinus  cœperunt  se  laetificare,  et  confortabant 
se  adinvicem  dicentes  :  t  Expergiscimini,  et  estote  ubique  fortes  ac  prudentes,  quoniam  in 
«proximo  erit  nobis  Deus  in  adjutorium,  et  erit  maximum  refugium  populo  suo,  quem 

•  respicit  in  mœrore  manentem.  »  Turcia  autem  qui  erant  in  castello  undique  tam  mirabiliter 
coangustabant  nos  quod  quadam  die  incluserunt  très  milites  ex  nostris  in  quadam  turre 
quae  stabat  ante  eorum  castellum.  Exierunt  namque  gentiles,  et  irruerunt  super  illos  tam 
acriter,  quod  illi  nequiebant  jam  suUerre  pondus  illorum.  Duo  exierunt  de  nostris  vulnerati , 
et  tertius  per  totum  diem  viriliter  se  défendit  deTurcorum  invasione  tam  prudentissime, 
quod  in  illa  die  duos  Turcos  mortuos  stravit  super  aditum  mûri  caesa  hasta;  nam  très  bas- 
tas  detruncaverunt  illi  die  illa  in  manibus  suis.  Erat  autem  nomen  ejus  Ugo  Forsonea  de 
exercitu  Joffredi  de  Monte  Scabioso.  Videns  vir  valentissimus  Boamundus  quod  nullatenus 
posset  conducere  gentem  sursum  contra  castellum  ad  bellum  (conclusa  utique  latebat  in 
domibua  sive  pro  famé  sive  pro  timoré  Turcorum),  iratus  est  valde;  jussit  itaque  con- 
festim  immitti  ignem  in  illam  partem  civitatis  ubi  Cassianum  palatium  erat.  Vi dentés 
autem  illi  qui  erant  in  civitate  hoc,  derelinquentes  domos,  simul  cum  omnibus  suis  spoliis 
fugiebant;  alii  in  castellum  fugiebant,  alii  ad  portam  comitis  Sancti  jEgidii,  alii  ad  portam 
ducis  Gottifredi,  unusquisque  ad  suam  gentem.  Tune  nimia  tempestas  subito  surrexit,  ita 
ut  nullus  homo  poterat  stare  erectus.  Boamundus  itaque  vir  sapiens  contristatus  est  valde 
pro  Sancti  Pétri  ecclesia  et  aliis  ecclesiis.  Haec  ira  turbinis  et  incendii  perduravit  ab  hora 
tertia  usque  in  mediam  noctem;  fuerontque  cremata  duo  millia  aedificia  intra  ecclesias  et 
domos.  Veniente  autem  média  nocte,  statim  omnis  feritas  venti  ceci  dit.  Itaque  Turci  habi- 
tantes in  castello  civitatis  bellabant  nobiscum  die  ac  nocte,  ita  quod  nihil  aliud  separabat 
nos  nisi  arma.  Videntes  autem  nostri  quod  non  possent  diu  pati ,  quoniam  qui  habebat 
panem,  non  licebat  ei  manducare,  et  qui  habebat  aquam,  non  licebat  ei  bibere,  fecerunt 
murum  inter  se  et  illos  de  petra  et  calce,  et  aedificaverunt  castellum  et  machinas,  ut  securi 
essent.  Una  autem  pars  Turcorum  remansit  in  castello  ad  nobiscum  bellandum;  alia  vero 
pars  hospitata  erat  prope  castellum  in  una  valle. 

LXXV.  Nocte b  vero  superveniente,tignis  de  cœlo  apparuit  veniens  ab  occident e,  et  ap- 
propinquans  cecidit  inter  Turcorum  exercitus.  Unde  mirati  sunt  multum  Turci  et  nostri. 
Mane  autem  facto,  tremefacti  Turci  fugiebant  omnes  pariter  pro  ignis  timoré  ante  domini 
Boamundi  portam,  illicque  hospitati  sunt;  pars  vero,  quae  in  castello  ad  agendum  bellum 
cum  nostris  die  noctuque  sagittabant,  vulnerabant  et  occidebant  de  nostris;  alia  autem  pars 

"  Sequitur  Tudeb.  X,  xi.  Vid.  p.  71.  —  b  Sequitur  Tudeb.  X,  xn.  Vid.  p.  73. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  203 

undique  obsidebant  civitatem,  ita  quod  nullus  nostrorum  de  civitate  audebat  exire  aut  A.  109$. 
intrare  nisi  in  nocte  et  occulté  :  ita  enim  eramus  oppressi  et  obsessi  ab  illis  paganis  ini- 
micis  Dei  et  sanctae  Christianitatis,  quorum  numerus  fuit  innumerabilis;  istique  profani 
inimici  Dei  ita  tenebant  nos  inclusos  in  civitate  Antiochiae  quod  multi  ex  nostris  fuerunt 
mortui  famé,  quoniam  parvus  panis  vendebatur  unum  byzantium.  De  vino  autem  non 
loquamur.  Equinas  carnes  aut  asininas  quidam  manducabant  et  vendebant.  Vendebant  gal- 
linam  quindecim  solidos,  ovum  duos  solidos,  unam  nucem  unum  denarium;  folia  ficus  et 
vitis  et  arborum  manducabant.  Âlii  coria  caballorum  et  asinorum  et  camelorum  atque 
boum  sive  bubalorum  sicca  decoquebant.  Omnes  anxietates  et  angustias  nominare  ne- 
queo,  quas  passi  sumus  pro  Christi  nomine  et  pro  Sancti  Sepulcri  via  deliberanda.  Prap- 
dictas  autem  tribulationes  et  famés  atque  timorés  passi  sunt  servi  Dei  per  viginti  sex 
diebus. 

LXXV1.  Impudens1  itaque  et  abominabilis  Stephanus,  Carnotensis  cornes,  qui  erat  caput 
nostrum ,  quem  omnes  nostri  majores  elegerant  ut  esset  nostrorum  ductor,  maxima  fingens 
se  gravari  infirmitate,  priusquam  Antiochia  fieret  capta,  turpiter  recessit  ad  quoddam 
castrum  quod  vocatur  Alexandreta.  Nos  itaque  quotidie  praestolabamur  eum,  quatinus  ve- 
niret  nobis  in  adjutorium.  At  ille,  postquam  audivit  gentem  Turcorum  circumcingentem 
atque  obsidentem  nos,  latenter  ascendit  super  proximam  montaneam,  quae  eminebat  super 
omnes  montes  qui  erant  in  circuitu  ejus  prope  Ântiochiam;  vidensque  innumerabilia  ten- 
toria,  repente  correptus  timoré  nimio,  una  cum  suo  exercitu  turpiter  aufugit  cum  magna 
festinatione,  veniensque  ad  suum  castrum  exspoliavit  illud,  et  céleri  cursu  versus  Constan- 
tinopolim  impudenter  iter  vertit.  Quod  postquam  obviavit  imperatori  ad  Filomenamb,  ac- 
cessit ad  eum,  et  seorsum  vocavit  eum,  dicens  :  «Scias  rêvera  quoniam  Antiochia  capta 
«  est,  et  castrum  adhuc  minime  captum  est,  nostrique  omnes  in  gravi  oppressione  obsessi 

•  sunt,  et,  ut  puto,  a  Turcorum  manibus  jam  interfecti  sunt.  Revertere  ergo  rétro  quam 
«  citius  potes,  ne  forte  ipsi  inveniant  te  ac  gentem  quam  tecum  ducis.  • 

LXXVII.  Tune  imperator,  timoré  perterritus,  clam  vocavit  Guidonem,  fratrem  domini 
Boamundi,  omnesque  alios,  et  ait  illis  :  «  Quid  faciemus?  Ecce  omnes  nostri  in  arta  obses- 

•  sione  tenentur  in  Antiochia,  et  forsitan  in  hac  hora  omnes  Turcorum  manibus  mortui 
«sunt,  aut  in  captivitatem  deducti,  sicut  iste  infelicissimus  cornes  impudenter  fugiens 
«  narrât.  Si  ergo  vultis,  revertamur  rétro  céleri  cursu,  ne  et  nos  moriamur  repentina  morte, 
«  quemadmodum  et  illi  mortui  sunt.  »  Quumquec  frater  domini  Boamundi,  Guido,  honestis- 
simus  miles,  hanc  audivit  fallaciam,  statim  cum  omnibus  cœpit  plorare  et  ululare  vehemen- 
tissimo  planctu,  et  una  voce  omnes  dicebant  :  •  0  Deus  verus  trinus  et  unus,  quamobrem 
«  hoc  fieri  permisisti  ?  Cur  populum  sequentem  in  manus  inimicorum  incidere  permi- 
«sisti,  et  viam  tui  itineris  tuique  Sepulcri  libérantes  tam  cito  perire  permisisti?  Certe, 
«  si  hoc  verum  est  quod  ab  istis  nequissimis  audivimus,  nos  et  alii  Christiani  derelin- 
«  quimus  te ,  et  non  amplius  rememorabimus ,  et  nullus  ex  nobis  audebit  ulterius  invocare 

•  nomen  tuum.  »  Et  fuit  hic  sermo  valde  inhonestissimus  in  tota  illa  militia,  ita  quod  nullus 
eorum  audebat  jam,  neque  archiepiscopus,  neque  episcopus,  neque  presbyter,  neque  cle- 
ricus,  neque  quisquam  laicus,  Christi  invocare  nomen  per  plures  dies. 

LXXVIII.  Nemod  namque  poterat  consolai i  Guidonem  plorantem  et  plaudentem  ma- 
nibus, suosque  frangentem  digitos,  et  dicentem  :  «  Heu  me,  domine  mi  Boamunde,  honor 
«et  decus  totius  mundi,  quem  universus  orbis  timebat  atque  amabat!  heu  me  tristem, 
«  qui  non  merui  videre  tam  honestissimam  speciem  !  nam  nullam  rem  magis  videre  desi- 
«  derabam.  Heu!  quis  mihi  det  ut  ego  moriar  pro  te,  dulcissime  amice  et  frater  domine! 
«  Cur  ex  utero  meae  exiens  matris  non  statim  mortuus  fui  !  Cur  ad  hanc  lugubrem  perveni 
«  diem?  Cur  non  necatus  fui  in  mari?  Cur  ex  equo  non  cecidi  fracto  collo,  recepique  repen- 
«  tinum  interitum?Utinam  tecum  recepissem  finem!  •  Quumque  omnes  accurrissent  ad  eum, 

"  Sequitur  Tudeb.  XI ,  i.  Vid.  p.  74.  c  Sequitur  Tudeb.  XI,  11.  Vid.  p.  75. 

h  Vid.  supra  p.  7/1 ,  not.  b.  d  Sequitur  Tudeb.  XI,  m,  /.  c. 

26. 


Digitized  by 


Google 


\ 


204  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

A.  1098.    et  consolarentur  eurft,  ut  jam  finem  daret  planctui,  reversus  in  se,  et  dixit  :  «  Forsitan  cte- 
«  ditis  fauic  cani  vilissimo  militi,  de  quo  nunquam  audivi  loqui,  quod  ipse  in  miiitia  fecerit 

•  aliquod  laudabile  factum;  sed  turpiter  et  inhoneste  recedit  sicut  nequissimus  et  infelix, 
«  et  quicquid  miser  nuntiat,  sciatis  per  omnia  falsum  esse.  »  Interea  jussit  imperator  suis 
hominibus  dicens  :  t  lté  et  conducite  omnes  homines  istius  terrœ  in  Bulgariam,  et  exspoliate 
«  et  devdstate  universa  haec  loca,  ut,  quum  venerint  Turci,  nihil  possint  reperire.  »  Volentes 
ûolentesque  nostri  reversi  sunt  retrorsum,  dolentes  et  mœrentes  afnarissime  usque  ad 
mortem.  Fueruntque  mortui  nmlti  ex  perégrinis;  qui  erant  languentes  innimia  aegrotatione , 
quique  fortiter  non  praevalebant  militiam  sequi,  remanebant  morientes  in  via,  et  omnes 
alii  reversi  sunt  Constantinopolim.  Nunc  revertamur  ad  priorem  sermonem. 

LXXIX.  Nos*  igitur,  auditis  sermonibus  illius  qui  hanc  nobis  Christi  revelationem  retulit 
per  apostoli  verba,  statim  festinavimus  ad  locum  eumdem  ubi  demonstravit  homo  ille;  et 
foderunt  ibi  tredecim  homines  a  mane  usque  ad  vesperam  ;  et  idem  homo  invenit  lanceam , 
quemadmodum  indicaverat;  et  acceperunt  illam  cum  magno  gaudio  et  timoré,  fuitque  orta 
immensa  laetitia  per  totam  urbem.  Continuo  ab  illa  hora  accepimus  inter  nos  consilium 
belli.  Porro  statuerunt  omnes  majores  nostri  consilium ,  quatinus  nuntios  mitterent  inimicis 
Christi  Turcis,  ut  eos  interrogarent  securo  eloquio,  quamobrem  superbissime  in  Christia- 
norum  introissent  terram ,  et  cur  castrametati  essent  in  ea ,  et  quare  Christi  servos  occi- 
derent  et  conquassarent.  Quumque  jam  finis  esset  dictis,  invenerunt  quosdam  viros,  quos 
Petrum  Eremitam  et  Orluinum  vocabant,  illisque  dixerunt  haec  :  t  lté  ad  Turcorum  exer- 
«citum,  et  diligenter  narrate  eis,  et  interrogantes  eos  cur  audacter  et  superbissime  in 
«  Christianorum  introierunt  terram  et  nostram.  »  Illi  ergo  nuntii  abierunt,  et  venerunt  ad 
profanum  collegium ,  dicentes  universa  verba  Curbanae  et  aliis  ita  :  ■  Satis  mirantur  nostri 
«  majores,  quamobrem  sine  timoré  ac  superbissime  in  Christianorum  introistis  terram  et 

•  illorum.  Forsitan  ideo  hue  venistis,  quod  per  omnia  vultis  effici  Christiani,  et  creditis  in 
«  unum  verum  Deum  quem  nos  in  Trinitate  colimus.  Si  vero  propter  hoc  minime  hue,  ve- 
«  nistis,  rogant  vos  humiiiter  omnes  nostri  majores  pariter,  quod  velociter  recedatis  a  Dei 

•  terra  et  Christianorum,  quam  beatus  Petrus  jam  dudum  praedicavit,  et  ad  Christi  culturam 

•  revocavit.  Et  illi  permittunt  vobiscum  adhuc  reduci  omnia  vestra,  scilicet  equos  et  mulos, 
■  asinos  et  camelos,  oves  quoque  et  boves,  et  alia  omnia  orna  m  enta  permittent  vobiscum 
«  ubicumque  volueritis  déferre.  » 

LXXX.  Tuncb  Curbanas,  princeps  militise  Soldani  Persiae,  cum  omnibus  aliis  plenis 
tumida  superbia,  feroci  respondenmt  sermone  :  «  Deum  quippe  vestrum ,  et  vestram  Chris- 
«  tianitatem  nec  optamus,  nec  volumus,  vosque  cum  illis  omnimodo  respuimus.  Sed  valde 
«  m  ira  mur  quamobrem  majores  vestri,  quos  vos  memoratis,  terram  quam  abstulimus 
«  prospère  ac  prudentissime  effeminatis  gentibus,  illi  vocant  suam.  Revertimini  ergo  quan- 
«  tocius,  et  dicite  vestris  majoribus  quod ,  si  per  omnia  cupient  effici  Turci ,  et  Deum  quem 
«  colunt  abnegare,  et  leges  suas  spernere,  nos  illis  hanc  et  satis  plus  dabimus  terram,  et 
«  civrtates  et  castella,  et  tôt  equos  quod  nemo  vestrorum  remanebit  pedes,  sed  erunt  om- 
«  nés  effecti  équités,  sicuti  et  nos  sumus;  et  habebimus  eos  semper  in  amicitiam.  Sin  au- 
«tem,  sciant  se  capitalem  subire  sententiam,  aut  ducti  Corosanum  in  vinculis,  captivitate 
«  perpétua  servient  nobis  nostrisque  infantibus.  »  Nuntii  itaque  nostri  velociter  reversi  sunt 
retrorsum,  referendo  haec  omnia,  et  quemadmodum  responderat  eis  gens  crudelissima. 

LXXXI.  Fertur  Orluinus  utramque  scisse  linguam,  et  fuisse  interpretem  Petro  Eremitae. 
Interea c  exercitus  nostri,  utraque  tremefacti  parte,  ignorabant  quid  potius  facerent.  In 
una  parte  coangustabat  eos  cruciabilis  famés;  in  alia  constringebat  timor  Turcorum.  Tune 
conversi  ad  Dominum,  praedicaverunt  jejunium.  Tandem,  triduano  jejunio  expieto,  et  pro- 
cessionibus  celebratis  de  una  ecclesia  ad  aliam,  de  illorum  peccatis  confessi  et  absoluti, 
fideliter  corpore  et  sanguine  Christi  communicati  sunt,  et  fecerunt  immensos  cereos  eccle- 

•  Sequitur  Tudeb.  XI,  iv.  Vid.  p.  76.  e  Sequilur  Tudeb.  XI,  vi.  Vid.  p.  79. 

k  Sequitur  Tudeb.  XI,  v.  Vid.  p.  78. 


Digitized  by 


Google 


# 


HISTORIA  PEREGRINORUM. 


205 


siae  Sancti  Pétri  et  Genitricis  Dei;  datisque  eleemosynis,  fecerant  celebrari  missas.  In  illa  A.  1098. 
quoque  die  vendebatur  modicum  panis  uno  byzantio,  et  facto  bello  vendebatur  pro  uno 
denario.  Deinde  stabilité  sunt  sex  acies  intra  ciTÎtatem.  In  prima  acie  fuit  Ugo  Magnus  cum 
Francigenis  et  Flandrensi  comité.  In  secunda  dux  Gottifredus  cum  suo  exercrtu.  In  tertia 
fuit  Robertus  Normannus  simul  cum  sua  multitudine.  In  quarta  Podiensis  episcopus,  por- 
tons secum  lanceam  Salvatoris,  cum  suo  exercitu,  et  cum  iilo  gens  Raymundi  comitis 
Sancti  iEgidii,  qui  remansit  sursum  observare  castellum  pro  timoré  Turcorum,  ne  descen- 
derent  in  civrtatem.  In  quinta  fuit  Tancredus  cum  sua  gente.  In  sexta  fuit  vir  sapiens 
Boamundus  cum  sua  pulcherrima  militia.  Episcopi  nostri  et  presbyteri,  et  clerici,  et  mo- 
nachi,  sacris  vestibus  induti,  exibant  cum  crucibus,  orantes  et  deprecantes  Deum  ut  nos 
salvos  faceret  et  nos  custodiret  ab  omni  periculo  et  ab  omnibus  matis.  Alii  stabaut  super 
murum  civitatis,  tenentes  sacras  cruces  in  manibus  suis,  signando  et  benedicendo  nos.  Nos 
ita  ordinati ,  atque  signo  Crucis  protecti,  incepimus  exire  de  ciyitate  per  porta  m  quae  est  ante 
Macho  mari  am. 

LXXXII.  Postquam*  Curbanas  vidit  Francorum  acies  tam  pulchre  ordinatas,  unam  post 
aliam,  vocavit  quemdam  ammirarium  qui  de  civitate  exierat,  dixitque  i  11  i  :  «Nonne  di- 
■  cebasquod  Franci  nunquam  erant  bellaturi  nobiscum?  »  Exivit  ergo  ilie,  et  vidit  honora- 
biles  acies,  et  dixit  :  «  Certe  non  fugiunt  Franci ,  sed  firmiter  veniunt  praliari  nobiscum.  » 
Et  timens  valde  Curbanas  mox  mandavit  suo  ammirario,  qui  omnia  in  sua  habebat  cus- 
todia,  ut,  si  ille  videret  ignem  accensurh  in  capite  exercitus,  protinus  praconiaret  omnem 
exercitum  ut  rediret  rétro,  sciendo  Turcos  amisisse  bel  lu  m.  Continuo  Curbanas  cœpit 
paulatim  redire  rétro  contra  montaneam,  nostrique  paulatim  persequi.  Deinde  divisi  sunt 
Turci  :  una  pars  ibat  contra  mare,  et  alii  steterunt  illic,  putantes  nos  includere  inter  sese, 
Videntes  hoc  nostri,  fecerunt  similiter.  Illic  fuit  ordinata  septena  acies  ex  acie  ducis  Got- 
tifredi  et  comitis  de  Normannia,  et  caput  illius  fuit  cornes  Raynaldusb.  Hanc  mandaverunt 
obviam  contra  illos  qui  veniebant  a  mari.  Turci  autem  bellaverunt  cum  illis,  sagittando  mul- 
tos  ex  eis.  Aliœ  autem  turmœ  ordinaverunt  se  a  flumine  usque  ad  montaneam,  quod  distat 
per  duo  milliaria.  Cœperunt  autem  Turcorum  turmœ  ex  utraque  exire  parte,  nostrosque 
omnes  circumeingunt  jaculando,  sagittando,  vulnerando.  Intercac  exierunt  de  montaneis  in- 
numerabiles  exercitus,  sedentes  super  equos  albos,  quorum  vexilla  omnia  erant  candentia. 
Videntes  itaque  nostri  hune  exercitum,  ignorabant  penitus  qui  essent,  donec  cognoverunt 
esse  adjutorium  Christi  :  cujus  sancti  agminis  ductores  fuerunt  sanctus  Georgius,  Mercu- 
rius  et  Theodorus.  Haec  verba  procul  dubio  credenda  sunt,  quia  plures  ex  nostris  hoc  vi- 
derunt.  Illi  autem  Turci  qui  stabant  in  parte  maris,  videntes  quod  non  possent  amplius 
sufferre,  miseront  ignem  in  herbam,  ut  videntes  illi  qui  erant  in  tentoriis  inciperent 
fugam.  At  illi,  cognoscentes  hoc  signum,  arripuerunt  omnia  honorabilia  spolia,  et  fugerunt. 
Nostri  vero  paulatim  equitabant  ubi  illorum  virtus  erat,  scilicet  ad  eorum  tentoria.  Dux 
Gottifredus  et  Flandrensis  cornes  et  Ugo  Magnus  equitabant  juxta  aquam,  ubi  virtus  illo- 
rum erat.  Isti,  primitus  signo  Crucis  muniti,  unanimiter  invaserunt  illos.  Exclamaverunt 
autem  Persae  et  Turci;  nos  vero  invocantes  Deum  vivum  et  verum,  equitavimus  contra 
illos,  et  sic  in  nomine  Jesu  Christi  et  Sancti  Sepulcri  incœpimus  bellum,  et  Deo  adjuvante 
devicimus  eos.  Turci  quippe  tremefacti  arripuerunt  fugam,  nostrique  illos  persecuti  sunt 
usque  ad  eorum  tentoria,  sternendo  et  interficiendo.  Magis  itaque  milites  Christi  ama- 
verunt  illos  persequi  quam  ulla  spolia  qùaerere;  et  persecuti  sunt  eos  usque  ad  Pontem 
Ferreum,  ac  deinde  usque  ad  Tancredi  castellum.  Illi  autem  dimiserunt  papiliones  suos, 
aurum  et  argentum,  et  ornamenta  multa,  oves  et  boves,  equos  et  asinos,  et  mulos,  et 
camelos,  frumentum,  vinum  et  farinam,  et  alia  multa  quae  nobis  erant  necessaria. 

LXXXIII.  Armenid  et  Suriani,  qui  habitabant  in  illis  partibus,  audientes  nos  superasse 
Turcos,  cucurrerunt  ad  montaneam,  obviantes  illos,  et  quantos  potuerunt  comprehen- 


Sequitur  Tudeb.  XI,  vu.  Vid.  p.  80. 

Ruinardus, cornes Tullensis.Vid.  supra,  p.  80,  not.  a. 


c  Cf.  Tudeb.  XI,  vin.  Vid.  p.  81. 
d  Sequitur  Tudeb.  XI,  ix.  Vid.  p.  8a. 


Digitized  by 


Google 


206  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

A.  1*098.  dere  interfecerunt.  Nos  autem  reversi  sumus  in  civitatem  cum  magno  gaudio,  laudantes  et 
benedicentes  Deum,  qui  dédit  victoriam  populo  suo.  Ammirarius  itaque,  qui  castellum 
custodiebat,  videns  Curbanam  et  omnes  alios  fugisse  ex  campo  ante  Francorum  gentem, 
valde  timens,  cum  magna  festinatione  petebat  Francorum  vexilla.  Cornes  igitur  Sancti 
yEgidii,  qui  illic  adstabat  ante  castellum,  jussit  ei  suum  porrigi  vexillum.  Ilte  autem 
recepit  illud,  et  diligenter  misit  in  arce;  ipsa  vero  hora  venit  vir  venerabilis  Boamundus, 
deditque  suum  vexillum.  Ille  autem  accepit  illud  cum  magno  gaudio,  et  pactus  est  ammi- 
rarius cum  domino  Boamundo  quod  illi  homines  qui  vellent  Christianitatem  recipere, 
remanerent  cum  eo;  et  qui  vellent  abire,  sanos  et  absque  ulla  laesione  abire  permitteret. 
Consensit  ille  quicquid  ei  ammirarius  postulavit,  et  misit  suos  servi  entes  contînuo  in 
castellum. 

LXXXIV.  Non  post  multos  dies  baptizatus  est  ammirarius  cum  illis  qui  Christum 
cognoscere  et  colère  voluerunt;  qui  autem  suos  voluerunt  retinere  errores,  fecit  eos  do- 
minus  Boamundus  conduci,  sicut  promiserat,  usque  in  Sarracenorum  terram.  Post  haec 
jussit  ut  adduceretur  Curbanae  tentorium  in  civitatem,  et  jussit  ut  liberarentur  illi  Chris- 
tiani  qui  illic  erant  capti  et  ligati;  et  fecit  Curbanœ  tentorium  per  mare  conduci  Barim  ad 
Sanctum  Nicolaum,  ut  laetaretur  omnis  Christiana  plebs  de  triumpho  quem  dédit  populo 
suo  Dominus  super  paganorum  gentem ,  prœstante  Domino  nostro  Jesu  Christo ,  cui  est 
%honor  et  gloria  per  infinita  saeculorum  sœcula.  Amen.  Hoc  pralium  factum  est  in  quarto 
kalendas  Julii,  in  vigilia  apostolorum  Pétri  et  Pauli  \ 

LXXXV.  Etb  quum  jam  Deo  summo  et  vero,  trinoque  et  uno,  dignas  referremus  grates, 
et  inimici  nostri  per  omnia  devicti  essent,  hue  et  illuc  fugientes,  alii  semivivi,  alii  vulnerati 
in  vallibus  et  in  nemoribus  et  in  arvis  et  in  viis  deficiebant  mortui.  Populi  autem  Christi, 
scilicetvictoresperegrini, reversi  sunt,  gaudentes  et  exsultantes  felici triumpho,  in  civitatem. 
Tune  congregati  sunt  omnes  majores,  et  ordinaverunt  concilium,  quemadmodum  hune 
valerent  regere  et  conducere  populum,  usque  dum  peragerent  Sancti  Sepulcri  iter,  pro 
quo  usque  hue  fideliter  multa  passi  erant  incommoda.  Inventum  itaque  est  in  concilio 
quod  statim  nullo  modo  in  paganorum  introissent  terram,  eo  quod  valde  in  aestivo  tempore 
arida  et  inaquosa  est.  Novissime  statuerunt  quiescere  usque  kalendas  Novembris,  videlicet 
ad  Omnium  Sanctorum  solemnitatem,  ac  deinde  quia  hiemali  tempore  conveniens  esset  per 
illa  loca  intrare,  cum  gaudio  viam  Sancti  Sepulcri  urbem  gaudentes  ire  inciperent. 

LXXXVI.  Omnes c  pariter  hoc  laudaverunt  consilium,  quod  nimis  honestum  esset  ad 
faciendum,  scilicet  terminum  illum  esse  exspectandum.  Denique  divisi  sunt  nostri  principes, 
et  unusquisque ,  profectus  in  suam  terram ,  morabatur  usque  dum  appropinquaret  eundi 
terminus.  Feceruntque  praeconiari  per  universam  civitatem,  ut,  si  aliquis  egenus  esset  ibi 
qui  auro  et  argento  careret  atque  ciun  illis  manere  vellet,  libenter  retineretur  ab  eis.  Erat 
autem  ibi  quidam  honestissimus  miles  de  exercitu  Sancti  jEgidii  comitis,  cui  nomen  Ray- 
mundus  Piletus;  hic  plures  retinuit  homines,  videlicet  équités  et  servientes.  Egressus  est 
itaque  ille,  et  ciun  eo  Raymundus  vicecomes  de  Taurina  et  Galferius  Dasturs  cum  suis 
exercitibus,  et  prudentissime  ac  viriliter  intraverunt  in  Sarracenorum  terram,  et  profeoti 
sunt  ultra  duas  civitates,  et  pervenerunt  ad  quamdam  civitatem  cui  nomen  Talamaniz, 
quam  civitatem  habitat  ores  illius,  scilicet  Suriani,  confestim  et  sponte  se  eis  dederunt. 
Quumque  essent  ibi  omnes  per  octo  dies,  venerunt  nuntii  ad  eos,  dicentes  :  «Quod  hic 
«  prope  nos  est  quoddam  castrum  Sarracenorum  plénum  multitudine.  »  Ad  hoc  ergo  omnes 
ierunt  iidem  Christi  servi,  et  undique  invaserunt  illud;  et  continuo  ab  illis  captum  est 
cum  Christi  adjutorio.  Apprehenderunt  igitur  omnes  illius  colonos,  et  occiderunt  illos  qui 
Christianitatem  nequaquam  recipere  voluerunt;  sed  illos  qui  Christianitatem  cognoscere 
voluerunt,  conservaverunt  vivos.  Reversi  sunt  autem  nostri  Franci  cum  gaudio  ad  pris- 
tinam  civitatem. 

'  Id  est  xxvin*  diemensis  Junii,  A.  D.  1098  c  Sequitur  Tudeb.  XII,  11.  Vid.  p.  84. 

h  Sequitur  Tudeb.  XII ,  1.  Vid.  p.  83. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  207 

LXXXVII.  Tertia1  vero  die  exierunt,  et  vénérant  ad  quamdam  civitatem  cui  nomen  A.  1098. 
Marra,  quœ  erat  prope  illos.  Erant  ibi  multi  Turci  et  Sarraceni  et  Arabes  ab  Aleph  civi- 
tate, et  ab  omnibus  civitatibus  congregati  quae  in  circuitu  ejus  erant.  Exierunt  ergo  bar- 
bari  contra  illos  ad  bellum,  nostrique  putabant  luctari  cum  illis;  sed  illi  statim  arripue- 
runt  fugam.  Et  tamen  per  totum  diem  unum  adinvicem  invadebat  unus  alium  usque  ad 
vesperam.  yEstus  namque  erat  immensus  :  nequibant  autem  jam  nostri  sufferre  tantam 
sitim,  quia  nullatenus  ibi  ad  bibendum  aquam  invenire  poterant;  ideoque  voluerunt  ad 
suam  civitatem  redire.  Tune  Suriani  et  minuta  gens  mox  ceperunt  fugam  retrorsum,  quia 
illi  erant  sine  aliquo  ductore,  ceu  oves  non  habentes  pastorem.  Ut  autem  Turci  videront 
illos  fugientes,  confestim  cœperunt  illos  sequi,  multique  ex  nostris  reddiderunt  illic  felices 
animas  Deo ,  pro  cujus  amore  illic  congregati  erant.  Haec  occisio  fuit  facta  v*  die  stante 
mense  Julii.  Reversi  sunt  denique  Franci  in  suam  civitatem,  fueruntque  ibi  cum  suis exer- 
citibus  per  pliures  dies. 

LXXXVI1I.  Neque  hoc  pratereundum  puto,  quod  in  Assumptione  Sanctae  Mariœ,  dum 
starent  ambo  Raymundi  cum  suis  exercitibus  in  eadem  civitate  jam  supra  dicta,  cum  fiducia 
et  securitate,  congregati  simul  multi  Turci,  Arabes  et  Sarraceni,  ab  Aleph  et  aliis  castris 
illius  montanes,  veneruntque  occulte  illuc  et  irruerunt  super  eos.  Tune  ambo  Raymundi 
cum  suis  exercitibus  videntes  hanc  excommunicatam  congregationem,  signo  Crucis  undi- 
que  munientes  sese,  Christ i  invocato  nomine,  audacter  irruerunt  super  eos  :  qui  continuo, 
audito  Christi  verbo,  arripuerunt  fugam,  et  occiderunt  nostri  ex  illis  septem,  et  retinuerunt 
decem  pulcherrimos  equos.  AKi b  autem  qui  in  Antiochena  remanserant  civitate  steterunt 
cum  magno  gaudio  et  laetitia;  quorum  rector  et  pastor  exivit  Podiensis  episcopus,  qui 
nutu  Dei  atque  voluntate  a  gravi  aegriludine  captus  est,  et,  ut  Dei  voluntas  fuit,  migravit 
ab  hoc  seeculo,  et  in  pace  requiescens  obdormivit  in  Domino,  in  Abrahae  videlicet  et 
Isaac  et  Jacob  sinu  receptus,  in  kalendis  Augustic,  scilicet  in  festo  sancti  Pétri  ad  Vincula, 
cujus  speciosissima  anima  in  cœlis  exsultat  cum  angelis  :  unde  maxima  angustia  et  tribu- 
latio,  et  immensus  dolor  fuit  in  tota  Christi  militia,  quia  ille  erat  sustentamentum  pau- 
perum  et  consilium  divitum.  ldemque  ordinabat  clericos,  et  prœdicabat,  et  submonebat 
milites,  et  dicebat  illis  :  •  Prudentissimi  milites,  vestras  fideliter  date  décimas  de  cunctis 
«  rébus  quœ  super  Sarracenos  apprehendistis,  vestris  cappellanis.  In  quatuor  partes  dividite 
«  décimas,  scilicet  duas  pauperibus,  et  unam  episcopo,  et  quartam  presbyteris,  qui  vobis 
«  officium  impendunt;  quia  nemo  ex  vobis  salvari  potest,  nisi  honorificet  et  reficiat  pau- 
«  pères  clericos;  vosque  non  potestis  salvari  sine  illis,  et  illi  absque  vobis  vivere  nequeunt. 
«  Oportet  igitur  ut  ipsi  quotidiana  flagitatione  Deum  pro  vestris  delictis  orent,  quem  vos 
«  offenditis  in  multis,  quod  nunquam  esse  deberet.  Et  vos  oportet  illos  tegere  et  nutrire, 
«  quia  nesciunt  perquirere  neque  invenire ,  sicut  vos  scitis.  Ergo  egomet  rogo  vos  ut  pro 
«  Dei  amore  eos  diligatis ,  et  in  quantum  potestis  eos  sustineatis.  » 

LXXXIX.  Nond  post  multum  vero  temporis,  vir  venerabilis,  cornes  Sancti  iEgidii,  in- 
travit  in  Sarracenorum  terram,  et  pervenit  ad  quamdam  civitatem  quœ  dicitur  Albara, 
quam  invasit  una  cum  suo  exercitu;  eam  continuo  apprehendit,  et  occidit  ibi  plures  Sar- 
racenos, masculos  videlicet  et  feminas;  quam  ut  in  suo  continuât  imperio,  ad  Christi 
revocavit  fidem.  Continuo  cœpit  quœrere  cum  suis  sapientissimis  viris,  ut  episcopum  in  ea 
urbe  devotissime  ordinaret,  qui  residuum  populi  ad  Christi  culturam  fideliter  revocaret, 
et  de  domo  diabolica  templum  Deo  vivo  et  vero,  et  oracula  sanctorum  cito  consecraret. 
Novissime  elegerunt  quemdam  honorabilem  ac  sapientissimum  virum ,  et  duxerunt  illum 
in  Antiochiam  ad  consecrandum.  Factumque  est  ita. 

XC.  Appropinquantee  autem  termino,  videlicet  Omnium  Sanctorum  festo,  regressi  sunt 
omnes  majores  in  civitatem  Antiochiœ.  Roamundus  autem,  qui  erat  in  Romaniœ  profectus 

'  Sequitur  Tudeb.  XII,  m.  Vid.  p.  85.  d  Sequitur  Tudeb.  XII,  v.  Vid.  p.  86. 

11  Sequitur  Tudeb.  XII,  îv.  Vid.  p.  85.  e  Sequitur  Tudeb.  XII,  vi.  Vid.  p.  87. 

*  Id  est  r  die  mentis  Augusli,  A.  D.  1098. 


Digitized  by 


208  TUDEBODUS  1MITATUS  ET  CONTINUATUS. 

A.  1098.    partes,  infirmitate  gravante  eum ,  prohibitus  fait  interesse  ad  pradictum  positum  terminum. 

Quum  vero  illud  tempus  advenit  quo  equitare  potuit,  continuo  ad  civitatem,  in  qua  aiii  erant 
congregati  ,  advenit.  Omnes  itaque  cœperuot  quaerere  qualiter  Sancti  Sepulcri  iter  valerent 
peragere,  dicentes  :  «  Quoniam  appropinquavit  eundi  terminus,  nuila  mora  nos  amplius  con- 
«  turbet.  »  Boamundus  vero  requirebat  quotidie  compleri  suam  conventionem ,  quam  omnes 
promiserant  ei,  scilicet  de  subjicienda  civitate.  Magis  autem  querebatur  de  Sancti  iEgidii  co- 
mité, qui  ad  conventionem  emollificare  erga  Boamundum  se  nolebat,  eo  quod  ipse  cornes 
timebat  se  perjurare  circa  imperatorem.  Tamen  saepe  fuerunt  congregati  ad  justum  facien- 
dum  in  Sancti  Pétri  ecclesia.  Boamundus  enim  recitavit  suam  conventionem,  et  suum  osten- 
debat  computum.  Cornes  Sancti  /Egidii  similiter  sua  ostendit  verba,  et  jusjurandum  quod 
fecerat  imperatori  cum  Boamundi  consilio.  Episcopi  et  dux  Gottifredus,  et  Flandrensis  co- 
rnes, et  cornes  de  Normannia,  et  alii  majores,  ab  aliis  segregati  sunt,  et  intraverunt  ubi  ca- 
thedra Sancti  Pétri  est,  ût  illic  judicium  inter  utrumque  décernèrent.  Postea  vero  timentes 
ne  Sancti  Sepulcri  via  negligeretur,  nôlebant  justum  aperte  dicere.  Ait*  autem  cornes  Sancti 
/Egidii  :  «Potiusquam  via  Sancti  Sepulcri  remaneat,  si  Boamundus  nobiscum  una  venire 
tvoluerit,  quicquid  nostri  patres,  videlicet  dux  Gottifredus  et  Flandrensis  cornes,  et 
•«  Robertus  Normannus,  et  alii  magnâtes  laudaverint,  ego  utique  fideliter  consentiam  salva 
«  imperatoris  fidelitate.  »  Hoc  totum  laudavit  Boamundus,  et  promiserunt  ambo  in  manibus 
episcoporum  quod  Sancti  Sepulcri  via  nullo  modo  fieret  disturbata. 

XCI.  Tune  accepit  Boamundus  consilium  cum  suis  hominibus,  quomodo  muniret  cas- 
trum  urbis  de  hominibus  et  victu;  et  cornes  Sancti  jEgidii  similiter  accepit  cum  suis 
hominibus,  quomodo  muniret  palatium  Cassiani  ammirarii,  et  turrem  quae  est  super  portas 
pontis  qui  est  in  parte  Portusb  Sancti  Simeonis,  de  hominibus  et  victu,  qui  non  deficerent 
longo  tempore;  et  ita  nôlebant  stulte  vel  inconsulte  dimitterre  regalem  civitate  m  Antio- 
chiam.  Etc  venit  per  unam  civitatem,  quae  vocatur  Subrea,  et  per  aliam  quae  vocatur 
Albara,  et  quarto  die  exeunte  Novembrisd  pervenit  ad  Marram  civitatem,  in  qua  maxima 
multitudo  Sarracenorum  etTurcorum,  et  Arabum,  et  aliorum  paganorum,  erat  congregata; 
ipseque  crastina  die  cornes  invasit  eam.  Non  post  multum  temporis  Boamundus  cum  suo 
exercitu  secutus  est  comitem,  et  ad  eum  applicatus  est  in  die  dominico.  Secunda  vero 
feria  vehementer  et  nimis  fortiter  invaserunt  undique  civitatem  tam  acriter  quod  scalae 
stabant  erectae  ad  murum  civitatis;  sed  tam  maxima  paganorum  virtus  erat  quod  nostri  in 
illa  die  illis  nihil  nocere  potuerunt. 

XCII.  Videntese  quod  frustra  laborabant,  jussit  Raymundus,  cornes  Sancti  /Egidii,  fieri 
quoddam  ligneum  castrum  nimis  forte  et  valde  altum,  quod  castrum  ingeniatum  atque 
aedificatum  erat  super  quatuor  rotas,  super  quod  stabant  plures  milites,  et  Hemirandus 
venator  tubam  fortiter  sonando;  subter  vero  erant  armati  milites,  qui  illud  promoverunt 
usque  prope  civitatis  murum,  juxta  quamdam  turrem.  Tuncf  videns  hoc  gens  pagana, 
statim  fecit  instrumentum,  cum  quo  jactabat  maximos  lapides  super  nostrum  castrum, 
ita  quod  paene  nostri  milites  conquassabantur.  Et  similiter  adhuc  ruebant  graecos  ignés 
traper  illud,  eo  quia  putabant  illud  incendere  et  dissipare.  Castrum  vero  nostrum  immi- 
nebat  super  oipnes  muros  civitatis.  Milites  igitur  Christi,  qui  erant  sursum  in  solario  su- 
periori,  videlicet  Guilielmus  de  Monte  Pislerio,  et  alii  multi,  jactabant  immensos  lapides 
super  illos  qui  stabant  in  civitatis  muro,  et  ita  percutiebant  eos  super  clypeos,  quod  cum 
clypeo  inimicus  cadebat  in  civitatem  mortuus.  Isti  sic  faciebant,  et  alii  tenebant  in  hastis 
honorabilia  vexilla,  et  cum  lanceis  et  armis  ferreis  putabant  illos  trahere  ad  se;  et  sic 
praeliati  fuerunt  usque  ad  vesperam.  Post  castellum  stabant  presbyteri  et  clerici,  sacris  ves- 
tibus  induti,  orantes  Dominum  ut  suum  defenderet  populum  in  sancta  Christianitate 
exsultantem  et  paganitatem  deponentem.  In  alia  vero  parte  certabant  nostri  milites  quotidie 

*  Sequitur  Tudeb.  XII,  vu.  Vid.  p.  88.  d  Id  est  die  xxvn*  menais  Novembris,  A.  D.  1098. 

h  Mabill.  :  Portœ.  Cf.  p.  88  et  i54.  •  Sequitur  Tudeb.  XIII,  m.  Vid.  p.  91  et  i54. 

e  Sequitur  Tudeb.  XIII,  11.  Vid.  p.  90  et  i54.  '  Sequitur  Tudeb.  XIII,  iv.  Vid.  p.  92  et  i55. 


Digitized  by 


Goog 


HIST0R1A  PEREGR1NORUM.  209 

cum  Mis,  erigentes  scalas  ad  murum  civitatis;  sed  virtus  paganoram  erat  tan  ta,  quod  a.  1098. 
nihil  proficere  poterant  nostri.  TamenaGofferius  de  Lasturs  primus  ascendebat  per  scaiam 
in  murum;  sed  fuit  fracta  scala  prae  multitudine  aliorum.  Tune  Gofferius  confestim  appre- 
hendit  quamdam  turrim,  eique  alii  detulerunt  adjutorium.  Itli  ergo  qui  ascenderant 
expediebant  aliis  murum;  alii  vero  detulerunt  aliam  scalam,  erexeruntque  festinanter  ad 
murum,  et  ascenderunt  per  eam  multi  équités  et  pedites;  tantique  ascenderant  quodvix 
capiebat  eos  muras.  Sarraceni  ergo  tam  robuste  invaserant  illos  per  murum  et  per  terram 
sagittando  et  jaculando,  quod  multi  ex  nostris  timoré  perterriti  demiserunt  se  per  murum. 
Tamdiu  vero  illi  pradentissimi  viri  qui  remanserunt  in  muro  sustinuerant  illorum  in- 
stantiam,  quamdiualii,  qui  sub  Castro  erant,  foderunt  murum  civitatis.  Vident  es  autem 
Sarraceni  quod  nostri  fodissent  murum  civitatis,  statim  timoré  perterriti  ierant  in  civi- 
tatem.  Hoc  totum  est  factum  in  die  sabbati  ad  horam  vesperœ,  jam  occidente  sole,  un- 
decimo  die  intrante  mense  Decembri.  Boamundus  igitinr  fecit  suum  înterpretem  loqui 
Sarracenis  majoribus,  quod  ipsi  cum  suis  mulieribùs  et  infantibus  et  aliis  substantiis  con- 
gregarent  se  in  uno  palatio,  quod  est  supra  portam,  ipseque  defenderet  eos  de  mortali 
sententia.  lntraverunt  autem  nostri  omnes  in  civitatem,  et  quicquid  boni  invenire  potue- 
runt  in  domibus  et  in  foveis,  boc  unusquisque  ad  suum  dominium  lucratus  est.  Facto 
autem  die,  ubicumque  reperiebant  quemquam  illorum,  sive  masculum  sive  feminam, 
capitalem  continuo  eis  dabant  sententiam.  Nullus  angulus  civitatis  deerat  vacuus  Sarrace- 
norum  cadaveribus.  Boamundus  quoque  illos  quos  jusserat  in  palatium  intrare,  appre- 
hendit,  et  abstulit  omnia  quae  habebant,  aurum  et  argentum,  et  alia  ornamenta  quœ  illic 
babebant;  alios  fecit  occidi,  alios  jussit  conduci  ad  vendendum  Ântiochiam.  Mora  autem 
Francorum  fuit  in  illa  civitate  per  unum  mensem  et  quatuor  dies;  ibique  fuît  mortuus 
Oriensisb  episcopus.  Fueruntibi  quidam  ex  nostris  qui  non  invenerunt  sicuti  eis  opus  erat, 
quantum  ex  longa  mora,  quantumque  ex  districtione  famis,  quod  foris  nihil  nequibant 
ad  ca  pi  en  du  m  invenire.  Scindebant  corpora  mortuorum,  eo  quod  in  interioribus  eoram 
inveniebant  byzantios  reconditos;  alii  autem  caedebant  carnes  eorum  per  trusta,  et  deco- 
quebant  ad  manducandum;  alii  quoque  portabant  ad  plateam  ad  vendendum. 

XCIII.  Boamundus0  autem  non  potuit  se  concordare  cum  comité  Sancti  vEgidii,  quod 
de  eo  quaerebat;  et  ira  tus  reversus  est  Antiochiam.  Cornes  igitur  Raymundus  non  diu  mo- 
ratus  mandavit  suos  legatos  Ântiochiam  duci  Gottifredo  et  Flandrensi  comiti,  et  Roberto 
Normanno,  et  Boamundo,  quod  ipsi  venirent  ad  Russam  civitatem  loqui  cum  eo.  Vene: 
runtque  illuc  omnes  illi,  et  concilium  fecerant  per  très  dies,  quo  honeste  possent  tenere 
viam  Sancti  Sepulcri,  propter  quam  moti  erant.  Nequiverunt  tamen  Boamundus  concordare 
simul  cum  comité,  nisi  cornes  Antiochiam  ei  dimitteret  omnino.  Sed  noluit  hoc  cornes 
assentire  pro  fiducia  quam  fecerat  imperatori.  Comités  itaque,  videlicet  Robertus  Flandren- 
sis  et  Robertus  Normannus,  dux  Gottifredus  et  Boamundus,  reversi  sunt  Antiochiam;  cornes 
vero  Raymundus  reversus  est  ad  Marram,  ubi  peregrini  erant.  Mandavit  suos  homines, 
Guilielmum  Ermingareum  et  alios,  honestare  palatium  et  turrim  quœ  est  supra  pontis 
portam.  Boamundus  autem,  volens  habere  totam  Antiochiam,  ejecit  omnes  homines  foras. 

Vidensd  autem  cornes  Raymundus  quod  nullus  principum  veilet  secum  ire  in  Sancti    A.  1099. 
Sepulcri  viam,  exivit  de  Marra  in  die  sancti  Hilarii6,  et  processit  usque  ad  Caphardam, 
fuitque  ibi  per  très  dies.  Ideoque  festinavit  cornes  ire  ante  alios,  quia  pauperes  peregrini 
moriebantur  famé,  et  ille  cupiebat  illos  conducere  in  illa  loca  ubi  féliciter  vivere  valerent. 
Illic  adjunxit  se  Robertus  Normannus  comiti  Raymundo.  Rexf  autem  Caesareae*  multotiens 

-  Sequitur  Tudeb.  XIII.  Vid.  p.  92  et  i55.  célébrât);  at,  si  ûdem  habemus  Tudebovi  et  breviatori, 

k  Aurasicensis  episcopus.  (Cf.  p.  95,  not.  a  et  p.  1 55 ,  acta  illa  sunt  die  xm'  ejusdem  menais.  (Cf. supra,  p.  95 

not.  c.)  et  i56.) 

e  Sequitur  Tudeb.  XIII,  6.  Vid.  p.  94  et  i56.  f  Al  emir  Aboussalama  Morscbad,  Schaysarae  prin- 

d  Sequitur  Tudeb.  XIII,  7.  Vid.  p.  95  et  i56.  ceps,  1096-1 1 36.  (Cf.  WilLen. Commentât,  de  bellor.  Cru- 

'  Id  est  die  xiv*  menais  Jaauarii,  A.  D.  1099  (°lua  cia'*  ex  Abulfeda  hisloria,  p.  92  et  2$J.) 

die  Ecclesia  sancti  Hilarii  ,  Pictavensis  episcopi ,  festum  v  Arabice  Schaysar. 

ni.  27 


Digitized  by 


210  TUDEBODUS  IM1TATUS  ET  CONTINUATES. 

taandaverat  suos  nuntios  comiti  in  Marram  et  Caphardam,  ui  cum  eo  pacem  haberet;  et 
ipse  de  suo  pretio  ai  daret,  et  Christianos  peregrinos  diligeret,  fiduciamque  faceret  quod 
per  totum  guum  imperium  peregrinis  non  offenderetur,  et  mercatum  de  corporalibus  ali- 
mentis  eis  daret.  Exierunt  namque  nostri  et  venerunt  hospitari  juxta  Caesaream,  super 
flumen  Farfar.  Quumque  vidisset  rex  Francorum  contubernium  tam  prope  civitatem  fore 
hospitatum,  in  suo  doluit  animo,  et  jussit  illis  devetari  mercatum,  nisi  cessarent  a  civi- 
tatis  propinquis. 

XCIV.  Crastinaa  autem  die,  rex  Caasareae  manda  vit  nostris  duos  Turcos,  videlicet  suos 
nuntios,  qui  eis  monstrarent  fluminis  vadum,  eosque  conducerent  ubi  invenire  possent 
ad  capiendum.  Denique  venerunt  in  vallem  quamdam  subter  quoddam  castellum  :  illic 
depraedaverunt  plusquam  quinque  millia  animalia,  et  satis  frumentum,  et  alia  bona,  unde 
valde  fuit  refecta  tota  Christi  militia.  IUud  quoque  castrum  dédit  se  comiti,  eique  donavit 
equos,  et  aurum  purissimum,  et  juraverunt  qui  erant  ibi  castellani  sua  lege,  quod  pere- 
grinis nunquam  nocerent  amplius.  Exinde  pervenimus  gaudentes  hospitari  ad  quoddam 
Arabum  castrum.  E^ivit  igitur  do  minus  castri ,  et  concordatus  est  cum  comité. 

XCV.  Exeuntes b  vero  inde ,  pervenimus  ad  quamdam  civitatem  puicherrimam  et  om- 
nibus bonis  refertam,  in  quadam  valle  sitam,  nomine  Kephaliam.  Habitatores  vero  îllius , 
audientes  Francos  venisse,  dimiserunt  civitatem,  et  hortos  plenos  oleribus,  et  domos 
plenas  alimentis  corporalibus,  et  fugerunt.  Egressi  nos  tertia  die  ab  illa  civitate,  transi vi- 
mus  per  altam  et  immensam  montaneam ,  et  intravimus  in  vallem  densam ,  in  qua  erat 
maxima  ubertas.  Pagana  vero  gens  fugiebat  in  montes  et  in  valles,  et  dimittebat  domos 
et  casales,  et  castella  plena  omnibus  bonis.  Fuimusque  ibi  fere  per  quindecim  dies.  Hic 
prope  nos  erat  quoddam  castrum ,  in  quo  erat  congregata  immensa  paganorum  multitudo  ; 
quod  aggressi  fuerunt  nostri  peregrini,  idque  fortiter  superassent,  nisi  Sarraceni  j'actas- 
sent  foras  immensas  turmas  animalium.  Reversi  sunt  ergo  nostri,  déférentes  omnia  bona 
ad  sua  tentoria.  Summo  autem  diluculo,  collegerunt  nostri  papiliones,  et  venientes  ad  cas- 
trum jam  supradictum,  obsidere  illud  putabant  et  tentoria  extendere.  Sed  gens  pagana 
omnino  dédit  sese  fugae,  et  dimiserunt  castrum.  Intrantes  autem  nostri  in  venerunt  ibi  de 
rore  cœli  omnem  abundantiam,  scilicet  frumentum,  vinum,  farinam,  oleum  atque  quic- 
quid  eis  opus  erat. 

XCVI.  Illic c  devotissime  celebravimus  festivitatem  Purificationis  sancto  Mariée,  quae 
est  pridie  d  kalendas  Februarii.  Venerunt  autem  illi  nuntii  de  Camela*  civitate ,  per  quos 
rexf  illorum  mandavit  comiti  quod  fideliter  cum  eo  pacisceret,  si  ei  placeret,  et  misit  ei 
decem  equos,  et  quatuor  mulas,  et  aurum.  Sed  cornes  ait  nullo  modo  se  cum  eo  pacem 
firmare,  nisi  ille  Christianus  conficeretur.  Exeuntes  autem  de  optima  valle,  pervenimus 
ad  quoddam  castrum,  quod  dicitur  Arche  »,  in  die  lunis,  scilicet  secunda  feria  ad  me- 
dietatem  Februariih;  circa  quod  tentoria  tetenderunt.  Quod  castrum  plénum  erat  innume- 
rabili  paganorum  gente,  videlicet  Turcorum,  Sarracenorum ,  et  Arabum,  et  Publicanorum; 
et  mirabiliter  munierant  castrum  illud ,  et  defendebant  se  fortiter.  Postea  vero  exeuntes 
ex  nostris  milites,  ierunt  contra  Tripolim  civitatem,  quœ  prope  erat.  Isti  milites  fuerunt 
Raymundus  de  Taurina  et  Petrus  de  Stiilone,  et Bego  délia  Rivera,  et  Amanei  de  Lubens, 
et  Guilielmus  Buti,  et  Sicardus*  Isti  sex  milites  invenerunt  sexaginta  intra  Turcos  et  Sarra- 
cenos,  et  Arabes,  et  Curtos,  qui  habebant  ante  se  collectos,  intra  homines  et  animalia,  plus  - 
quam  mille  quingentos;  quos  signo  Crucis  muniti  audacter  invaserunt,  et,  Deo  adjuvante, 
mirabiliter  superaverunt  illos,  et  occiderunt  sex  ex  illis,  et  sex  equos  apprehenderunt.  De 
exercitu  comitis  exierunt  Raymundus  Piletus,  et  Raymundus  vicecomes  de  Torina,  et  vene- 


*  Sequitur  Tudeb.  XIII,  vm.  Vid.  p.  95  et  i56.  *  «  Emessa.  •  Vid.  supra,  p.  97,  not.  b. 
h  Sequitur  Tudeb.  XIII,  ix.  Vid.  p.  96  et  i56.               '  Genah  Eddaule.  (Cf.  p.  97,  not.  c.) 

*  Sequitur  Tudeb.  XIII,  x.  Vid.  p.  97  et  157.  *  «  Archas.  »  (Cf.  p.  97.)  Hodie  Archis. 

4  Mabill.  in  margine  :  «lege  postridie,*  id  est  die  11"  h  Id  est  die  xiv'  mensis  Februarii,  A.  D.  1099.  (Cf. 

mensis  Februarii,  A.  D.  1099.  supra,  p.  97,  not./.) 


Digitized  by 


HIST0R1A  PEREGRINORUM.  211 

runt  ante  Tortosam  civitatem,  et  aggressi  fuerunt  fortiter  illam,  quae  nimis  erat  munita  de    A.  1099. 
multitudine  paganorum.  Sero  auiem  jam  facto,  recesserunt  in  quemdam  angulum;  ibi  hos- 
pitati  sunt,  feceruntque  innumerabiles  ignés,  quasi  totus  Christi  exercitus  esset  ibi. 

XCVII.  Pagania  autem,  timoré  perterriti,  nocte  latenter  fugerunt,  et  dimiserunt  civi- 
tatem  plenam  omnibus  bonis,  et  optimum  portum  secus  mare  habentem.  Crastina  autem 
die,  venerunt  nostri,  putantes  undique  invadere  illam,  eamque  invenerunt  vacuam.  In- 
trantes  vero  habitaverunt  in  ea,  usque  dum  obsessio  posita  fuit  ante  Arche.  Prope  istam 
est  alia  urbs,  quae  dicitur  Mareclab.  Ammirarius  qui  eam  regebat  pactus  est  cum  nostris; 
et  susceperunt  nostros  intra  civitatem  et  nostra  vexilla.  Dux  Gottifredus  et  Boamundus, 
et  Flandrensis  cornes,  venerunt  usque  ad  Licheam  civitatem.  Inde  sépara  vit  se  Boamundus 
ab  eis,  et  re versus  est  Antiochiam.  Uli  vero  ierunt,  et  obsederunt  quamdam  civitatem,  cui 
nomen  Gibellumc.  Audiens  itaque  Raymundus,  cornes  Sancti  iEgidii,  quod  innumerabilis 
paganorum  gens  rueret  super  nos,  qui  eramus  in  Tortosa,  ad  tertium  bellum,  continuo, 
consiliatus  cum  suis  hominibus,  mandavit  illis  majoribus,  qui  inobsessione  Gibelli  erant, 
quatinus  nobis  subvenirent.  Statim  illi  audientes  hoc,  pacti  sunt  cum  ammirario  Gibelli, 
et  fecerunt  pacem  cum  eo,  et  ceperunt  argentum  et  aurum,  et  dimiserunt  civitatem,  et 
venerunt  usque  ad  nos  in  adjutorium.  Sed  illi  de  quibus  timebamus  minime  venerunt 
ad  bellum  contra  nos.  Venientes  itaque  illi  comités  hospitati  sunt  ultra  flumen,  ibique 
obsederunt  castrum  illud.  Nond  post  multos  dies  equitaverunt  nostri  contra  Tripolim,  et 
invenerunt  extra  civitatem  Turcos  et  Arabes,  et  Sarracenos;  quos  invaserunt  continuo, 
miserunt  illos  in  fugam,  et  occiderunt  maximam  partem  nobilium  civitatis.  Tanta  autem 
fuit  paganorum  occisio  et  sanguinis  effusio,  quod  etiam  aqua,  quae  in  civitate  fluebat,  vide- 
batur  rubeas  facere  cisternas  illorum  sanguine,  unde  nimis  fuerunt  illi  tristes  ac  dolentes. 
Jam  vero  erant  tanto  exterriti  timoré ,  quod  nullus  eorum  audebat  exirc  extra  civitatis 
porta  m.  Alia  autem  die  equitaverunt  nostri  ultra  vallem,  et  invenerunt  boves  et  asinos, 
et  oves,  et  multa  animalia;  camelos  vero  depraedaverunt  fere  très6.  Castrum  autem  illud 
supradictum  per  très  menses,  minus  una  die,  obsedimus,  ibique  Pascha  Dominif  célébra- 
vimus.  Naves  quoque  nostrae  venerunt  prope  nos  in  quemdam  portum,  quamdiu  fuimus  in 
illa  obsessione,  déférentes  nobis  maximum  mercatum,  scilicet  frumentum,  vinum  et 
carnem,  et  caseum,  et  hordeum,  et  oleum;  unde  nimia  ubertas  fuit  in  tota  militia.  In  illa 
tamen  obsessione  acceperunt  sanctum  martyrium  plures  ex  nostris,  Pontius  de  Balau* 
et  Anselmus  de  RilomundoM,  et  Guilielmus  Picchardus,  et  alii  quos  nominare  nequeo.  ; 
Rex*  interea  Tripolis  saepe  mittebat  nuntios  nostris  principibus,  ut  dimitterent  castrum,  et 
cum  eo  concordarent  se.  Audientes  itaque  hoc  nostri  majores,  videlicet  dux  Gottifredus  et 
Raymundus  Sancti  yEgidii,  et  Robertus  Normannus,  et  Flandrensis  cornes,  et  videntes 
fructus  novos  properasse,  quoniam  in  medio  Martio  manducabamus  novellas  fabas,  et  in 
medio  Aprili  novum  manducabamus  frumentum,  tune  consiliati  sunt  Jerosolymitanum  cum  , 
novis  fructibus  explere  iter. 

XCV1II.  Discessimusi  igitur  a  castro  facientes  pactum,  et  pervenimus  Tripolim  in  sexta 
feria,  quarta  décima  die  intrante  Madio;  ibi  fuimus  per  très  dies.  Concordatus  tandem 
est  rex  Tripolis  cum  principibus  nostris.  Continuo  dissolvit  plusquam  trecentos  peregrinos, 
qui  illic  capti  erant,  et  dédit  illis  quindecim  byzantos,  et  quindecim  equos  magni  pretii; 
et  pepigit  cum  illis  quod,  si  ipsi  Ammirarium  Babyloniae,  qui  eis  bellum  parabat,  devin- 
cere  possent  et  Jérusalem  apprehendere,  ille  Christianus  efi&ceretur,  et  terrain  ab  eis 
recognosceret  ;  talique  modo  nos  discessimus  a  civitate  in  secunda  feria  medii  Madii*,  et 

*  Sequitur  Tudeb.  XIII,  xi.  Vid.  p.  98  et  167.  9  Melius  «de  Baladuno.  »  (Cf.  p.  100,  not  a.) 

h  «  Marakia.  ■  (Cf.  p.  98,  not.  b.)  h  Mabill.  in  inargine  :  «Alias  de  Ribodimonte.  »  (Gal- 

"  «  Djebali.  •  (Cf.  p.  99,  not.  a.)  lice  Ribemont.) 

d  Sequitur  Tudeb.  XIII,  xn.  Vid.  p.  99  et  157.  1  Abu  Ali  Ibn-Ammar.  (Cf.  supra,  p.  97,  not.  d.) 

'  Mabill.  in  margine  :  «  Alias  tria  millia.  »  (Cf. Tudeb.  1  Sequitur  Tudeb.  XIII,  xm.  Vid.  p.  100  et  i58. 

p.  100  et  1 58.)  L  Id  est  die  xvi*  m  en  sis  Maii,  A.  D.  1099. 
'  Die  x"  menais  Aprilis,  A.  D.  1099. 

27. 


Digitized  by  Google 


212  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONT1NUATUS. 

A.  1099.  transivimus  per  viam  artam  et  arduam  tota  una  die  ac  nocte,  et  pervenimus  ad  castrum  cui 
nomen  Bethlon\Dein  appropinquavimus  civitati  quae  dicitur  Zebarib,  secus  mare,  in  qua 
passi  fuimus  niraiam  sitim  ;  et  sic  defessi  pervenimus  ad  flumen  cui  nomen  Brayc.  Deinde 
transivimus  nocte  ac  die  Âscensionis  Dominid  per  montem  quemdam,  in  quo  via  est  nimis 
angusta.  Illic  putavimus  inimicos  insidiantes  nobis  invenire;  sed,  Deo  annuente,  nullus  illo- 
rum  properare  audebat  se  ante  nos.  Praecedentes  itaquc  nos  nostri  équités  liberaverunt 
ante  nos  viam  iilam,  et  applicuimus  ad  civitatem  juxta  mare  quae  vocatur  Barruhec6;  et  de 
illa  venimus  ad  aiiam  civitatem  quae  dicitur  Sagataf ;  et  hinc  ad  aiiam  quae  dicitur  Sur;  et 
de  Sur  ad  Acram  civitatem;  et  de  Acra  venimus  ad  castrum  cui  nomen  Cayphas;  ac  dein- 
ceps  hospitati  fui  m  us  juxta  Caesaream,  ibique  Pentecosten  celebravimus,  tertia  die  eieunte 
Madio*.  Deinde  venimus  ad  civitatem  quae  vocatur  Ramorah,  quam  Sarraceni  vacuam  di- 
miserunt  propter  metum  Francorum;  juxta  quam  erat  honorabilis  ecclesia,  in  qua  requie- 
vit  pretiosissimum  sancti  Georgii  corpus,  qui  illic  a  perfidis  paganis  pro  Christi  nomine 
féliciter  martyrium  suscepit.  Continuo  consiliati  sunt  nostri  majores,  uti  illic  devotissime 
eligerent  episcopum\  qui  banc  custodiret  et  regeret  ecclesiam.  Cui  suas  dederunt  décimas, 
et  auro  argentoque  honorabiliter  ditaverunt  eum,  et  animalibus  et  equis,  quo  honestis- 
sime  vivere  posset  simul  cum  illis  qui  cum  eo  essent.  Remansit  itaque  episcopus  illic 
cum  gaudio. 

XCK.  Péri  idem  tempus  legati  a  Babylonia  revertuntur,  quos  Boamundus  aliique 
principes  ab  exordio  obsidionis  Antiochenae  illuc  direxerant,  reddituros  ex  parte  ipsorum 
responsa  congruentia  verbis  quae  eisdem  rex  Babylonius  miserat.  Nam  ipse,  audito  quod 
Franci  venientes  jam  Antiochiam  obsiderent,  timens  ne,  ea  capta  atque  Jérusalem,  super 
se  irruerent,  dolose  eis  citius  promisit  ut,  si  vellent,  ipse  eorum  socius  in  omnibus, 
immo  frater,  fieri  cuperet,  opemque  eis  in  cunctis  deferret;  terrasque  quas  haberet,  vei 
cum  eis  communiter  haberet,  vel  ab  ipsis  eas  ex  tune  se  tenere  cognosceret.  Hoc  autem 
illis  ideo  misit,  ut  hac  occasione  legati  ipsi  totum  exercitum,  qualis  quantusque  esset,  vel 
quid  agerent,  quidque  essent  inantea  acturi  explorantes,  omnia,  quum  reverterentur,  sibi 
notificarent.  At  Francorum  principes,  doli  ipsius  ignari ,  singuli  singulos  nuntios  simpliciter 
remittunt,  annuentes  per  eos  omnia  quae  ipse  mandaverat.  Qui  quum  ad  eum  venissent,  per 
unum  jam  ab  eo  annum  quanquam  honorifice  retenti,  licentiam  ad  suos  regrediendi  habere 
nunquam  potuerunt.  Sed  quum  Deo  post  placuisset  ut  redeundi  optionem  a  rege  acciperent, 
capta  jam  Antiochia,  Marraque  dein  eversa,  tandem  cum  magnis  muneribus,  quae  rex  ipse 
singulis  principibus  miserat,  conductu  ipsius  regressi  sunt.  Boamundo  enim,  quem  plus 
omnibus  aliis  personabat,  plus  cunctis  pretiosa  mimera  contulit,  videlicet  sexaginta  scipha- 
torum  millia,  et  quinquaginta  pallia  imperialia,  vasaque  aurea  plurima,  atque  tapetia  non- 
nulla  grandia  ac  splendidissima;  ad  ultimum  equam  velocissimam  ingentissimi  pretii, 
aureis  laminis  totam  opertam.  Duci  vero  Gottifredo  sciphatorum  quadraginta  millia  largitus 
est,  palliaque  triginta,  atque  nonnulla  tapetia,  vasaque  aurea  et. argentea  plurima  :  inter 
quae  urceus  aureus  unus  miro  opère  conditus  erat,  qui  viginti  libras  auri  appendebat. 
Ceteris  vero  singulis  quibusque,  secundum  quod  unumquemque.  decebat,  singula  mu- 
nera  praeclara  contulit.  Qui  videlicet  legati  quaedam  tune  Christi  magnalia,  quae  in  Baby- 
lone  et  Jérusalem  oculis  suis  conspexerunt,  fideliter  recitabant,  quae  opusculo  huic  inse- 
rere  dignum  ducimus  ad  laudem  Dei  in  perpetuum  commemoranda.  Nulli  igitur  sit 
onerosum  quod  facere  aliquantulum  digressionem  videmur,  quoniam,  si  ea  scripto  me- 
moriae  tradentur,  multis  rêvera  profutura  arbitramur. 


•  Hodie  Batroum.  (Cf.  p.  101 ,  not.  c.) 
k  Nunc  Gibelet.  (Cf.  p.  101,  not.  d.) 

e  «  Nahr  Ibrahim.  »  (Cf.  p.  101,  not.  e.) 

•  Id  est  die  Jovis  et  xix'  ejusdem  mensis  Maii,  A.  D. 
1099. 

•  Hodie  Beyrout. 


f  Olim  Sidon ,  hodie  Saida. 

*  Id  est  die  Domini  et  xxix*  mensis  Maii. 

h  Hodie  Ramla. 

"  Nomine  Robert  uni.  (Cf.  supra,  p.  10a,  not.  b.) 
i  Quae  sequuntur,  usque  ad  finem,  a  Tudebove  sunt 
omissa  vel  alio  ordine  digesta. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  213 

C.  Reférebant  namque  quia,  quum  Babylonem  venissent,  invenerunt  ibi^Christianorum 
multos  in  vinculis  teneri,  inter  quos  Tarentinus',  Belvacensisb,  Remensisc,  duoque  alii  epi- 
scopi  erant,atque  simul  cum  eis  eremita  quidam,  Guilielmusd  nomine,  vir  religiosissimus, 
sapientissimus  atque  eloquentissimus.  Porro  in  aula  regia  erat  vir  quidam ,  Ursus  nomme, 
qui  olim  Barensium  episcopuse  fuerat,  sed  captus  post  in  peregrînationis  itinere  Babylonem 
ductus  est;  sicque  dein,  pœnis  constrictus,  fidem  Christianam  negaverat.  Rex  enim  valde 
eum  diligebat,  in  tantum  ut  fere  nihil  sine  ipsius  consiliis  ageret.  Factum  est  autem  ut 
quadam  die  regem  adiens  diceret  ei  :  «  Si  vis,  inquit,  legatos  captivosque  Christianos  juste 
«  perimere  ex  fide  sua,  quam  ostendere  non  possunt,  deprehensi  merito  interfici  poterunt. 
■  Fac  ergo  episcopos  illos  qui  vincti  tenentur  vocari,  atque,  adstantibus  aliis  vinctis  cap- 

•  tivis,  simulque  cum  ipsi*  Francorum  legatis,  ab  eis  sciscitare  utrum  sit  verum  quod 
«  Christus  eorum  in  Evangelio  suo  illis  pollicetur  :  Si  habueritis,  inquit,  Jidem  sicat  gra- 
«  nom  sinapis*,  dicetis  huic  monti  :  Transfer  te,  et  transferetur.  Si  autem  illud  verum  esse  con- 
«  fitebuntur,  ostendant  ergo  opère  quod  credunt.  Si  autem  secundum  quod  credunt  non 
«  agere  poterunt,  quod  quidem  certum  est  eos  facere  non  posse,  tali  modo  ipsi  depre- 
«  hensi ,  spectanûbus  cunctis  tuis,  ad  confusionem  Christianorum  omnium  merito  inter- 
«  ficientur.  »  Àtrex,  his  auditis,  laetus  effectus,  episcopos  vinculatos  simulque  Guilielmum 
eremitam  ante  conspectum  suum  venire  praecepit.  Qui,  per  interprétera  eis  loquens, 
ipsos  interrogavit  si  verbum  illud  quod  Cbristus  in  Evangelio  dixit  verum  esse  confiterentur, 
videlicet  :  Si  habueritis  Jidem  ut  granum  sinapis,  dicetis  huic  monti  :  Transfer  te,  et  transfe- 
retur. Tune  Guilielmus,  pro  omnibus  respondens,  dixit  ei  :  «Hoc  quidem,  rex,  omnino 

•  verum  esse  fatemur,  nec  Christianus  esse  potest  qui  boc  verum  esse  non  crédit.  »  At  rex  : 

•  Si,  inquit,  hoc  verum  esse  creditis,  volo  ut  opère  me  praesente  probetur;  alioquin,  praeter 

•  legatos,  vos  cunctosque  captivos  capitibus  plecti  jubeo.  »  Quo  Guilielmus  audito  confiden- 
ter  ait  ad  regem  :  «Dentur  nobis  trium  dierum  induciœ,  quibus  Dominum  deprecemur, 
«  ut  quod  a  te  a  nobis  exigitur,  in  ejus  nomine  demonstrare  possimus.  »  Concessis  itaque 
acceptisque  induciis,  iterum  ad  vincula  redire  jubentur.  Ceterum  Guilielmus  quum  suos 
paventes  et  quasi  diffidentes  aspiceret,  ait  ad  illos  :  «Nolite,  fratres  et  domini  mei,  de 

•  verbo  Christ i  quicquam  diffidere,  sed  eum  toto  corde  rogemus,  quatinus  verbum  suum 
«  quod  locutus  est,  verum  esse  patefaciat,  non  nobis  qui  credimus,  sed  infidelibus,  vel  ad 
«  ipsorum  conversionem ,  vel  ad  gloriam  nominis  sui.  Si  autem  ei  istud  agere  non  pla- 
«  cuerit,  nos  tamen  verbum  illud  verum  esse  nonnegantes,  pro  ipsius  fide  morti  succum- 
«  bamus  libenter,  mercede  seterna  donandi.  » 

CI.  Triduo  igitur  jejunantibus  illis  et  orantibus,  ecce  rex  mittens  pro  illis  aliisque  con- 
captivis,  ad  se  eos  venire  fecit.  Quibus  rex  per  transducem,  legatis  prsedictis  adstantibus, 
ait  :  «  Quid  dicitis  de  hoc  quod  a  me  exigitur?  »  Tune  Guilielmus  eremita  clara  voce  con- 
stanter  respondit  :  «  Quod,  inquit,  a  nobis  requiritur,  nos  in  Christi  nomine,  qui  verbum 
«  illud  fidelibus  suis  ore  suo  protulit,  opère  vere  monstraverimus.  »  Tune  rex,  congregatis 
multis  magnatibus,  cunctoque  fere  Babylonico  populo,  fideli  et  infideli,  cum  illis  captivis 
atque  Francorum  legatis  extra  urbem  non  longe  egreditur.  Qui  ad  montem  queipdam  me- 
diocrem  veniens  :  «  Eia,  inquit,  Christicolae,  modo  probabitur  utrum  sit  verum  quod  cre- 
«  ditis.  Nam  aut  vita  modo  vos  comitabitur,  aut  mors  amara  nunc  separabit.  »  Tune  Gui- 
lielmus, servus  Dei,  in  loco  eminentiori,  ut  ab  omnibus  audiri  posset,  positus,  clara  voce 
ait  :  «  Àudiat  rex  ac  omnes  dignitates  Babylonis,  universique,  populus  fidelis  et  infideli  s, 
«  qui  régis  praecepto  ad  veritatem  cognoscendam  convenistis.  Dominus  noster  Jésus  Christus, 


"  Jacobum  quemdam  fuissse  archiepiscopum  Tarenti 
an.  1099  8C"bit  UgheHi.  (Cf.  Italiam  Sacram,  IX.  187.) 

b  Fortasse  Rogerius  episcopus  secundus  Belvacensis. 
(Cf.  supra,  p.  168»  et  Gall.  christ.  IX,  714.) 

c  Manasses  archiepiscopus  priraus  Remensis  (Cf. 
p.  168,  et  Gall.  christ.  IX,  p.  70  et  seq.) 


d  Cf.  supra  p.  168. 

'Si,  ut  videtur,  de  Bnrio  Italis  urbe  hic  agitur, 
Italia  Sacra  (VII,  688)  Barensem  archiepiscopum  hujus 
temporis  Heliani  vocat,  et  Ursum  sive  Ursonem ,  cui  suc- 
cesserat  Helias,  anno  1086  obiisse  narrât. 

'  Matth.  XVII,  19;  Luc.  XVII,  7. 


Digitized  by 


214  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

A.  1099.  «  sicut  verus  Deus  est,  de  Deo  vero  Pâtre  ante  omnia  saecula  genitus,  et  post,  in  fine  saecu- 
«  lorum,de  Virgine  verus  homo  factus,  vere  pro  salute  humani  generis  ad  terras  de  cœlo 
«  descendit  ac  mori  voluit  :  ita  etiam  non  solum  verbum  hoc,  videlicet  :  Si  habueritis 

■  Jidem  at  granum  sinapis,  dicetis  monti  haie  :  Transfer  te,  et  transferetur;  sed  et  quaecumque 
•  alia  in  Evangeliis  locutus  est,  vera  esse  omnino  constant.  »  Quumque  sic,  audientibus 
cunctis,  locutus  fuisset,  conversus  ad  montera,  ait  :  t  Ut  ergo  hoc  quod  dixi,  et  régi  om- 
«  nibusque  qui  cum  eo  hic  adstant,  verum  esse  probetur,  ideirco  praecipio  tibi,  mons,  in 
«nomine  et  virtute  ipsius  qui  natus  est  de  Maria  Virgine  in  Bethléem,  pro  cujus  amore 

■  hic  vincti  tenemur,  et  qui  tentus  est  a  Judaeis  in  Jérusalem,  ibique  passus,  mortuus  et 
«  sepultus  in  sepulcro  quod  usque  hodie  ibi  est,  et  tertia  die  resurrexit,  deinde  post 
«  quadraginta  dies  ascendit  in  cœlum,  suisque  discipulis  postmodum  Spiritum  Sanctum 
«  dédit,  eosque  deinde  praedicare  fidem  nominis  sui  per  universum  mundum  misit:  ut  de 
«  loco  tuo,  quo  es  modo,  movearis,  et  in  alium  locum  mittaris.  »  Quumque  locum  quo  mit- 
tendus  esset  digito  suo  désignasse!,  omnesque  fidèles  circumstantes,  cum  lacrymis  Deum 
exorantes,  respondissent  «  amen,  »  ecce  subito  tonitruum  ingens  factum  est,  ita  ut  omnes 
ex  eo  terrerentur;  moxque  mons  statim  de  terra  erigitur,  atque  usque  ad  locum  désigna- 
ttim  per  aerem,  qui  utique  tune  serenus  erat,  leviter  incedens  projicitur.  Verum  Ursus 
apostata,  qui  régi  consilium  dederat,  videns  tanta  mirabilia,  amens  effectus  est,  velutque 
mortuus  in  terra  aliquantulum  jacuit.  Rex  vero  cum  suis  omnibus  cernens  tam  magnum 
signum,  valde  obstupuit;  qui  etiam  omnes  captivos  territus  continuo  absolvit,  eisque  mu- 
nera  contulit.  Erat  enim  ingens  gaudium  non  solum  Christianis  qui  vincti  fuerant,  verum 
etiam  ceteris  fidehbus  indigenis,  a  quibus  etiam,  viso  tanto  prodigio,  prae  nimio  gaudio 
lacrymae  effundebantur. 

Cil.  Eo  tempore  Jérusalem  régi  ipsi  subdita  erata,  quam  jam  régi  jfàgypti  bellando 
abstulit,  qui  eam  invasam,  Christiano  expulso,  dominio  per  sedecim  annos  tenuerat. 
Quamobrem  placuit  ei  ut  illuc  tendens  urbem  ipsam  aliasque  circa  se  civitates  melius  prae- 
muniret,  quatinus,  Christianis  principibus,  si  super  eas  irruituri  essent,  obsistere  valentes, 
ab  iliis  non  caperentur.  Quum  ergo  Jérusalem  petisset,  et  cum  eo  legati  ipsi  Francorum, 
simulque  captivi  illi  qui  superius  dicti  sunt,  scihcet  Tarentinus,  Remensis,  Belvacensis, 
duoque  alii  episcopi,  atque  Guilielmus  eremita,  putantes  illum  Jérusalem  iccirco  iturum, 
ut  eam  latinis  ducibus,  sicut  promiserat,  subderet.  Erat  enim  tune  Quadragesimalis  jejunii 
tempus.  Deinde,  quum  solemnitatis  paschalis  dies  appropinquasset,  rex  praedictos  captivos 
advocans,  ait  illis  :  «  Non  possum  credere  quod  sabbato  vigiliarum  Paschae  ignis  illeb,  ut 
«  fertur,  apud  Sepulcrum  dominicum  per  semetipsum  in  lampadibus  accendatur.  »  Ad  haec 
Guilielmus  eremita,  socii  ejus,  aliique  indigenae  Christiani,  verum  esse  illud  firmiter  asse- 
rebant.  At  rex  :  «Si  verum  est,  inquit,  quod  dicitis,  volo  ut  rei  ipsius  probatione,  me 
«  adstante  atque  cémente,  verum  esse  monstretur,  ita  tamen  ut  lampades  a  me  ipso  prae- 
«  paratae  ignem  illum  recipiant;  sin  autem,  a  me  nunquam  alio  modo  verum  esse  cre- 
«  detur.  »  Quumque  Guilielmus  ac  socii  ejus,  ceterique  fidèles,  rem  illam  per  virtutem 
Christi  se  penitus  opère  probaturos  pollicerentur,  rex,  appropinquante  solemni  die  Paschae, 
lychinos  tenues,  de  ferri  acie  fabrefactos,  in  lampadibus,  quas  ipse  ante  se  aptari  oleoque 
repleri  fecerat,  sabbato  mitti  jussit.  Ceterum  Christiani  cognoscentes  quod  lychinos  fer- 
reos  in  lampadibus  rex  poni  jusserk,  in  infidelitatem  quamdam  modice  demerguntur.  At 
Guilielmus  eremita,  vir  fide  plenus,  Deoque  devotus,  intuens  eos  in  fide  pauluium  haesi- 
tare ,  in  ipsius  firmitate  fidei  illorum  animum  verbis  exhortatoriis  consolidavit.  Quumque 
omnes  plus  solito  Dominum  precarentur  ut  solitus  ignis  in  lampadibus  praeparatis  ad  glo- 
riam  nominis  sui  accenderetur,  repente  hora  nona  cœlitus  ignis  adveniens  per  omnes  lam- 
pades in  lychinis  ferreis  accensus  est,  atque  ita  in  eis  clarissime  ardere  cœpit  ac  si  papyri 

'  Cf.  Wilken.  Comment,  p.  3o-3i.  Cf.  etiam  Willelm.  b  Cf.  infra  Fulcher.  Carnot.  ad  an.  1101,  et  D.  de 

Tyr.  1.  VII,  c.  xix  et  1.  VIII,  c.  x.  Vogué,  Les  églises  de  la  Terre  sainte,  p.  19  et  seq. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGR1NORUM.  215 

depilati  fuissent.  Tanto  itaque  miraculo  divinitus  ostenso,  et  rex  ingenti  stupore  atque  am-  A.  1099. 
miratione  excipitur,  et  omnis  plebs  Christiana,  ut  vidit,  dédit  laudem  Deo. 

GUI.  Post  haec  vero  rex,  Jérusalem  atiisque  civitatibus,  quœ  circumquaque  erant,  prœ- 
munitis,  prsedictos,  qui  secum  vénérant,  captivos  liberos  abire  dimisit,  Franeorumque 
legatis  conductum  suum  tribuens,  illos,  sicut  jam  dictum  est,  cum  muneribus,  quae  sin- 
gulis  principibus  mittebantur,  securos  redire  fecit;  sicquç  eisdem  ducibus  verbis  suis  de- 
lusis,  Babylonem  reversus  est. 

CIV.  Sed  pius  Dominus,  qui,  nolens  peccatorum  mortem,  tôt  signa  inGdelibusut  con- 
verterentur  ostendit,  servis  suis,  ut  in  ejus  miiitia  firmarentur,  suae  stipendio  servitutis 
révéla  vit.  Erata  in  exercitu  illo  quidam  héros  nobilis,  cui  genus  atque  honestas  magnum 
contulerat  nomen  :  cujus  nimirura  vocabulum  Ànsellusb  vocabatur.  Is  quum  quadam  die, 
meridiei  hora,  ut  est  consuetudo,  lassa  membra  sopori  dedisset,  somnium  vidit,  quod 
experrectus  sapienti  viro  Arnulfo0  vicepraesuli  mox  indicavit.  «  Videbam  me,  inquit,  per 
«  somnium  super  sterquilinium  stare ,  unde  palatium  excelsum  suspiciebam ,  cujus  speciosi- 

•  tas,  celsitudo,  materia,  forma,  soliditas,  ornatusque  quam  maxime  excellebat,  cujus  fun- 

*  damentum  marmore,  ebore,  argento  firmabatur  ;  reliquum  vero  corpus  auro  prorsus  et 
«  gemmis  construebatur.  Deambulabant  per  atria  quae  erant  in  excelso  personae  innumera- 
«  biles,  qui  speciosi,  proceri,  ornati,  atque  per  omnia  venusti  proceres  eminebant.  Quum- 
«  que  perspicacius  intuens  ammirarer,  deprehendi  personas  quasdain  mihi  praecognitas, 
«  quas  militiae  bujus  nostrœ  comités  fuisse  animadvertebam.  Quumque  corde  studiosius 
«  inhiarem,  si  quis  forte  aditus  mihi  anhelanti  conscendendi  patuisset,  apparuit  quidam, 
«cujus  nomen  atque  figuram,  locumque  et  diem  obitus  recolo.  Ule  mihi,  inquam,  tali- 
«  ter  ait  :  Amélie,  cognoscis  horum  beatorum  tarbam?  At  ego  respondens  :  Vix,  inquam, 
«  agnosco.  Tune  ille  :  Hisant,  inquit,  Jerasolymitœ ,  qui,  viam  Dei,  in  qua  adhac  et  tu  laboras, 
«  ab  initio  aggressi,  a  sœculo  transmigraranl ,  merueruntque  habere  coronas  perpétuas;  ad  quos 
«  tu  quoque  in  proximo  absque  dubio  eris  ascensurus.  Bonum  certamen  certasti,  cursum  consum- 
«  masti.  Ad  haec  me  stupefactum  sopor  cum  visione  dimisit.  Unde ,  Domine ,  precor,  ut 
«  mihi  timenti  tua  sapientia  consulat.  »  Tune  Arnulfus  a  viri  pectore  verbis  consolatoriis 
metum  excludens,  monet  iilum  conûteri  peccata  sua,  pœnitentiam  accipere,  et  post  haec 
Eucharistiam  dominici  corporis  sumere  ;  deinde  ministris  suis  atque  commilitonibus  sti- 
pendia reddere.  Quumque  ille,  ejus  monitis  libenter  obediens,  istaperegisset,  jam  intrepidus 
equum  ascendens,  circumdante  cum  militum  caterva,  circa  muros  oppidi,  ut  solitum  est, 
deducebatur,  quum  subito  silex  improvisa,  de  turribus  elapsa,  Anselli  caput  percutit,  cere- 
brumque  dispergit.  Mox  milites  labentem  illum  excipiunt,  illucque  corpus  reportant  cum 
lacrymis  imde  modo  ante  gaudentes  exierant.  De  quo  dubium  non  est  quin  anima  ejus, 
sicut  ei  promissum  fuerat,  ad  beatitudinem  supernam  ascendit. 

CV.  Sepulto  itaque,  ut  decuit,  tanto  illustri  viro,  quum  Latinorum  exercitus  nihil  in 
obsidendo  proficeret,  immo  Jérusalem  via,  propter  quam  potius  vénérant,  penitus  negli- 
geretur,  Arnulfum  vicepraesulem  monent  quatinus,  Antiochiam  citius  revertens,  Gottifredi 
ducis  Robertique ,  Flandrensis  comitis,  quietem  longam  increpet,  eisque  nuntiet  jam  bellum 
Damascenorum  adesse.  Arnulfus  autem,  ut  erat  semper  promptissimus  ad  perquirendum 
reipublicae  commoda,  libens  scapham  ascendens  propter  hostilia  tortuosa  Heracleae,  Valo- 
niae,  neenon  Gybel  civitatum  vitanda,  tandem  Laudociam  pervenit,  inde  Antiochiam  per 
multa  pericula,  paucis  eum  comitantibus.  Tune  principibus  qua  causa  ad  eos  festinaverit 
insinuans,  monet  illos  jam  expergisci.  Nam  Damascenorum  exercitum  imminere  dicebat, 
unde  fratribus  suis,  qui  eorum  exspectabant  auxilium,  mature  succurrerent. 

CVI.  Acciditdper  idem  tempus  in  Antiochia  quoddam  inopinabile  prodigium,  quod  nec 

*  Somnium  illud  Radulphus  Cadomensis,  cap.  evi,  c  llli  nempe  Àrnulfo,  ducis  Normanniae  cappellano, 

item  refert.  quem  palriarcham  elegerunt.  (Cf.  supra,  p.  m.) 

b  Ansellus  sive  Anselmus  de  Ribodimonle,  qui  in  Àr-         d  Cf.  infra  Radulphum  Cadomensem,  cap.  lxxi. 
ch«  oppugnaAione  occisus  fuit.  (Cf.  supra ,  p.  100  et  a  1 1 .) 


Digitized  by 


Google 


216  TLDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATES. 

1099*    an  te  nec  post  saeculum  factum  esse  memini.  Quadam  die,  quuni  Boamundus  ad  cœuam  se- 
deret,  Robertus,  cornes  Flandrensis,  a  dextra  illius  assistebat,  Boloniensis  aulem  a  taeva.  Erat 
autern  in  eodem  palatio  multa  plebis  frequentia,  quarura  pars  una  cum  eo  discumbebat, 
altéra  vero  ministrabat.  Quumque  post  coenam  adbuc  illi,  ut  saepe  fit,  ad  raensam  loquentes 
sederent,  Boamundus  manu  dextra  cultellum  librabat.  Quod  quum  cornes  Flandriae  per- 
spexisset,  alludens  sic  ait  :  «  Quid  sibi  vult,  o  princeps,  quod  tuus  a  te  cuhellus  ita  libratur? 
«  Haec  quidem  libratio  soliicitum  te  fore  significat.  Hoc  quidem  tempus,  Antiocbia  capta, 
t  hoste  superato,  non  eget  curis.  Haec  hora  gaudii  est,  non  curarum.  »  Àd  haec  Boamun- 
dus :  «  Immo,  inquit,  domine  cornes,  alia  res  est.  Non  cram  sollicitus,  dum  cultellum 
•  trutinabam;  sed,  me  illum  librante,  haec  mihi  cogitatio  erat,  quod  hune  cereum  qui 
«  coram  nobis  ardet,  cujus  grossitudo  ceteros  excedit,  in  duos  uno  ictu  dispertiri  possim.  » 
Quod  quum  comités  audissent,  visus  est  eis  sermo  illius  delirus,  utpote  quem  nulla  facullas 
effectus  sequi  valeret.  Quapropter  subjecit  Flandrensis  cornes  :  •  Fac  ergo,  princeps,  quod 
«  te  facturum  jactas.  Nam ,  si  verbum  tuum  effectus  sequetur,  chlamydem  meam  pro  certo 
«tibi  ero  daturus;  sin  autem,  tuam  mibi  dabis.  »  Pacto  i laque  utrinque  concesso  atque 
firmato,  mox  Boamundus  accipiens  cereum  ex  obliquo,  illum  cultello  quem  antea  libra- 
verat  semel  ictu  percutiens,  per  médium  secuit.  Quumque  cereus  ita  divisus  fuisset,  mi- 
rabile  dictu,  pars  inferior  a  semetipsa  ardere  cœpit,  sicut  et  superior.  Quo  viso  miraculo, 
omnes  qui  aderant  in  stuporem  versi  sunt  :  unde  et  ipse  Boamundus  plurimum  terretur. 
Deinde  discurrente  per  populum  hujuscemodi  fama,  ex  omni  atrio  omnique  officina 
cuncti  ad  videndum  accurrunt,  quorum  corda  prœ  magnitudine  signi  non  possunt  expleri 
cernendo.  Adbuc  autem  stupentibus  iilis  atque  mirantibus,  ille  cereus  qui  subito  igne 
accensus  fuerat  subito  quoque  exstinguitur.  Hoc  itaque  prodigio  ab  aruspicibus  tune  por- 
tendebatur,  quod,  si  cera  et  flammasimul  finem  in  ardendo  fecissent,  longa  hereditas,  lon- 
gaque  successio  generis  usque  ad  finem  saeculi  perducenda  Boamundo  promitteretur.  Quia 
vero  ignis  subito  in  cera  ardens  subito  exstinctus  est ,  futur»  sobolis  spes,  sed  mox  finiendae, 
pollicebatur.  Quod  ita  in  nece  Boamundi ,  junioris  filii  ejus,  completum  vidimus,  qui,  dum 
ad  illam  aetatem  pervenisset  qua  principatum  Antiochenum  ex  successione  paterna  regere 
debuisset,  non  multo  post,  quum  ad  quoddam  oppidum  ingens  atque  munitissimum,  illud 
recepturus,  paucis  comitatus  iret,  divertit  in  locum  quemdam,  ubi,  dum  se  omnmo  secu- 
rum  cum  sxiis  esse  putaret,  a  Turcis  subito  insilientibus  circumventus ,  post  multos  agones 
atque  triumphos,  quos  jam  in  eis  utpote  adolescentulus  exercuerat,  capite  gladio  plexus, 
cum  pluribus  suorum  interiit*.  Visa  itaque  tanta  prodigii  novitate,  Boamundus  stupefactus 
chlamydem,  quam  cornes  Flandrensis  ei  jure  debebat,  non  solum  non  exigit,  verum  etiam 
munere  illum,  eo  quod  in  quibusdam  egebat,  plurimo  donat. 

CV1I.  Deniqueb  cœna  lœtissime  et  copiosissime  finita,  quum  alternatim  tam  de  prodigii 
novitate,  quam  de  Boamundi  largitate  nimium  mirati  fuissent,  inspirati  Sancto  Spiritu, 
quo  inflammali  tôt  iabores  graviter  susceperant,  decernunt  quatinus  imago  Salvatoris  auro 
ex  purissimo  efficiatur;  ad  cujus  exprimendam  figuram  omnis  populus,  secundum  quod 
unusquisque  voiuerit,  aurum,  vei  argentum,  vei  gemmas,  vel  aliud  quid,  quod  operi  ipsi 
necessarium  fuerit,  offerat.  Hujus  itaque  consilii  Arnulfus  prae  ceteris  auctor  praedicabat 
omnibus  quatinus  ad  constructionem  ejusdem  imaginis,  quam  fieudam  proposuerant, 
operam  darent.  Ordinato  itaque  ad  suscipiendum  munera  Marchanensic  episcopo,  quum 
unusquisque  obiatum  veniret,  ipse  manum  dexteram  elevans  salutari  signo  eos  benedice- 
bat.  Quumque  opus  celeriter  consummatum  fuisset,  decretum  est  ut  eadem  imago,  quum 
ad  Sepuicrum  Domini  accédèrent,  communi  voto  ibidem  offerenda  deportaretur. 

CVlll.  Jam  quartus  mensis  obsidionisd  inchoabatur,  quum  principes  tantarum  morarum 
pœnitet,  pudetque  eos  tamdiu  frustra  excubasse  circa  oppidolum  illud,  propter  quod  Je- 

'  Anno  1  i3i .  (Cf.  Willelm.  Tyr.  I.  XIII,  c.  xxvn,  *  «  Marthranensem •  dicit  Radulphu»,  l  c.  «Martoro- 

p.  599.)  «  nensem  >  »  Tudebovis.  (Vid.  supra ,  p.  1 1  a  et  annot.  a.) 

b  Cf.  Haduiphum  Cadomensem,  cap.  ex.  d  Scilicet  Archœ.  (Vid.  supra,  num.  XGVI,  p.  a  10.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  PEREGRINORUM. 


217 


rusalem  iter,  pro  quo  m  agis  vénérant,  ita  negligeretur.  Quocirca  obsidionem  illam  super-    A.  1099. 
vacuam  penitus  dimittentes,  Jérusalem,  pro  qua  magis  peregrinati  fuerant,  adiré  una- 
nimiter  ex  toto  proponunt,  a  gentiiibus  illam  Domino  coopérante  liberaturi. 

CIX.  Tancredus4  pernox  castra  movet  ante  lucanum,  socios  prevenit,  Jérusalem  per- 
venit,  muros  circumvenit.  Post  haec  Bethléem  veniens,  a  gentilium  eam  obsidione  libérât, 
quae  per  legatum  ut  sibi  succurreretur  pridie  ad  eum  clamaverat.  Deinde  Jérusalem  emi- 
nus  videns,  positis  in  terram  genibus,  eam  gaudens  salutat.  «  Ave,  inquit,  Jérusalem,  tu 
«quae  es  gloria  mundi,  in  qua  Christus  patiendo  salutem  nostram  invenit,  qui  etiam  per 
«  eamdem  passionem  et  resurrectionem  Adam  omnesque  justos  ab  inferis  traxit.  »  Post  haec 
ad  montem  Olivetî  respiciens,  eo  quod  in  eo  Cbristus  cœlos  ascendit,  illum  similiter  collau- 
dans  salutat.  Nec  mora,  quum  et  sanctam  Sion  vidisset,  eo  quod  in  ea  Spiritus  Sanctus  re- 
pente veniens  discipulorum  Christi  corda  replevit,  similiter  salutando  adorât.  Denique  ad 
vallem  Josaphat  oculos  figens,  Virginis  Matris  Christi  sepulcrum,  quod  in  ea  erat,  capite 
inclinato,  supplici  corde  veneratur. 

CX.  Postb  haec  autem  inde  movens,  veniensque  ad  illam  partem  quae  turri  Daviticae 
vicinior  erat,  castra  sua  ibi  Cgi  praecepit.  Deinde  solus  sine  armigero  et  sine  comité  equi- 
tans,  ad  montem  Oliveti,  quo  Christus  ad  Patrem  ascendit,  ausus  est  pergere.  Quum  ergo 
illuc  pervenisset,  Josaphat  valle  tantum  distante  ab  ipso  monte,  civitatem  totam  perspica- 
cius  considerabat.  Inspiciebat  enim  populum  per  urbem  discurrentem,  turres  armatas,  mi- 
lites frementes,  civitatem  vero  cunctam,  propter  exercitum  jam  imminentem,  ejulatu, 
strepitu,  clangore  intonantem.  Mirabatur  pulchram  et  arduam  rotunditatem  templi  Domini, 
insolitam  longitudinem  Salomonici  templi,  gyrum  spatiosae  porticus,  quae  ita  sibi  vide- 
batur  ut  quasi  altéra  urbs  esset  in  urbe.  Saepius  vero  ad  Calvariam  basilicamque  Domini 
Sepulcri  oculos  reducebat,  quod,  licet  remotius  esset,  tamen  ex  celsitudine  sua  patulum 
videbatur.  Ipse  namque  quiun  loci  positione  sublimior  staret,  illud  tamen,  corde  suspirans 
caputque  saepius  inclinans,  humihter  adorât. 

CXI.  Eratc  enim  in  eodem  monte  tune  quidam  Dei  servus,  qui  in  turri  quadam  pro 
divino  amore  solitarius  manebat.  Quem  quum  vidisset  Tancredus,  sciscitatus  est  ab  eo  qua- 
tinus  sibi  digito  ostenderet  ubi  praetorium  Cayphae  fuerit;  ubi  Judas  se  laqueo  suspen- 
dent; quae  porta  dicebatur  Aurea;  quae  Speciosa;  ubi  Petrus  Claudum  curavitd;  de  quo  loco 
Jacobus  in  praeceps  datus  est;  ubi  etiam  Stephanus  protomartyr  lapidibus  obrutus  est. 
Quumque  haec  et  alia  singillatim  ei  indicasset ,  interrogavit  eum  quis  esset  vel  unde  venisset, 
vel  cujus  stirpe  processerit,  seu  quo  nomine  vocaretur,  sive  cujus  patriae  vel  sectae  exis- 
teret.  At  ille  :  «  Christianus,  inquit,  sum,  genereque  Normannus,  atque  Roberti  Guiscardi, 
«  ducis  Apuliae,  nepos  ex  sorore  illius  genitus,  nomen  habens  videlicet  Tancredus.  »  Verum 
ille,  quum  de  tanti  ducis  génère  illum  fore  cognovisset,  stupuit,  ac  diligentius  ipsum  in- 
tueri  cœpit,  dicens  :  «  Vere  de  sanguine  magno  illius  ducis  es,  quem  velut  fulmen  tota 
«Gracia  tremuit;  quem,  dum  bellaret,  Alexius  imperator  fugit;  cujus  imperio  tota  Bul- 
•  garia  usque  Bardai  paruit.  Primo  quidem  obstupui  quod  solus  sine  cohorte  armatus  hue 
«  ascendisti;  sed  nunc  te  cognito  stupor  abscessit,  quia  sanguinis  natura  illius  te  ad  hoc 
■  praesumendum  coegit.  Unde  non  miror  si  stupenda  feceris,  immo  multum  est  mirandum 
«  si  ea  non  egeris.  Te  quippe  ex  illa  ortum  progenie  ad  nulla  peragenda  terreri  condecet.  • 
Illis  itaque  alternat) m  sermocinantibus,  Tancredus  a  civitate  visus  exploratum  venisse  cre- 
ditur.  Quamobrem  quinque  milites  Sarracenorum  de  porta  bene  armati  exierunt,  ut  ad 
illum  expugnandum  seu  capiendum  venirent  :  qui  tanto  fiducialius  accelerabant,  quanto 
illum  alterius  societate  non  uti  cernebant.  Quorum  alius  alium  praevenire  cupiebat,  qua- 
tinus  illum  prius  exstinguens,  spolia  ejus  primus  diriperet.  At  solitarius  conspiciens  équités, 
protinus  monuit  eum  ut  sibi  attenderet,  ne  ab  eis  ibi  repertus  in  aliquo  laederetur.  Tune 
Tancredus,  valedicens  illi,  continuo  ab  eo  recessit.  Et  ecce  unus  ex  illis  equo  celerius  cur- 

•  Cf.  Radulph.  Cadom.  cap.  cxi.  •  Cf.  Radulph.  Cadom.  cap.  cxm  et  exiv. 

k  Cf.  enmdem,  cap.  cxu.  a  Àcr.  m,  a  8. 

IH.  28 


Digitized  by 


218  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

A.  1099.  sitans  armatus  illum  insequebatur.  Ad  quem  Tancredus  con versus,  in  eumque  exsiliens, 
lancea  perforavit,  atque  sine  mora  exstinxit.  Veniens  ergo  alter,  putans  ferire  Tancredum, 
antequam  eum  attingeret,  equo  pede  lapso,  confestim  cum  ipso  corruit.  At  ille  non  inten- 
dens  ad  eum  qui  ceciderat,  tertio  jam  imminenti  qui  sequebatur  occurrens,  simili  nece 
prostravit.  Duo  quoque  alii  qui  sequebantur,  videntes  suos  ita  prostratos,  exterriti  valde 
rétro  fugam  expetunt,  ad  urbem  perniciter  regredientes.  Verum  ille  eos  ad  portam  usque 
insecutus  est,  sicque  mox  victor  reversus,  de  spoliis  eorum  quos  prostraverat  non  cu- 
rans,  suos  repetit,  eisque  quid  vel  quale  quantumque  egerit  per  ordinem  pandit.  Nempe 
illi  longo  ipsius  abscessu  multum  contristati  fuerant,  verentes  ne  quid  ei  sinistri  conti- 
gisset;  sed,  reverso  eo  incolumi,  mœstitia  eorum  a  mente  gaudio  subsequenti  detersa  est. 

CXII.  His*  ita  peractis,  principes  exercituum  qui  sequebantur  adveniunt,  urbemque 
Jérusalem  quo  ordine  obsidere  debeant  prius  decernunt.  Normannus  itaque  et  Flandrensis 
comités  ei  porte  opponuntur  quae  adhuc  Sancti  Stephani  dicitur  esse.  A  dextris  istorum 
Tancredus  imminet,  cui  illa  pars  urbis  expugnanda  contigit  qua  turris  quœdam,  ab  ipso 
expugnata,  usque  hodie  turris  Tancredi  appellatur.  At  vallis  quaedam  Gottifredi  ducis 
castra  suscipit,  cujus  irons  Tancredi  vicinia  pertingebat.  Porro  Raymundus  cornes  ad  obsi- 
dendum  montem  Sion  constituitur,  remotus  ab  Jérusalem  solo  obice  mûri  ipsius.  At  vallis 
Josaphat  remansit  libéra,  siquidem  pars  illa  penitus  non  timebat,  eo  quod  valle  reducta, 
aggere  arduo  muroque  inexpugnabili  muniebatur. 

CXIII.  Verum  h  exercitus  peregrinus  pariim  bellis  partimque  morbis  attritus,  praesertim 
Gallorum  comitum,  videlicet  Stephani,  Hugonis  Magni,  necnon  Boamundi  principis  absentia 
in  tantum  minoratus  erat,  ut  non  dicam  turres  natura  m  imitas  tentaret  obsidione  cingere, 
sed  etiam  ad  expugnandum  murum  humiliorem  non  sufficiebat.  Tribus  itaque  portis  tan- 
tum deputata  est  obsidio,  quarum  scilicet  portarum  duae  e  regione  erant;  tertia  vero,  id 
est  occidentalis,  erat  ex  obliquo  :  quarum  subjecta  vallis  ab  occursibus  obsidentium 
faciebat  liberum,  illa  veroc  vicina  planitie  assultibus  opportune  ministrabantur.  Erat  autem 
tune  mensis  Junii.  Castra  denique  famé,  sole,  labore,  bellis,  vigiliis  acrius  laborabant;  illos 
autem  qui  erant  in  civitate  saties,  umbra,  qui  es  tenebat. 

CXIV.  Igiturd  quia  milites  Christi  quietis  jam  habendae  avidissimi  erant,  labori  insiste- 
bant,  quaerentes  solliciti  ligna  unde  machinée  fièrent,  quibus  proximo  die  Veneris  mûri 
civitatis,  quia  humiliores  erant,  scandi  valerent  :  quo  scilicet  die  scansionem  illam  prae- 
dictus  solitarius  potius  fieri  mandavit.  Unde  periustrata  circumquaque  vicinia,  nullum  in- 
ventum  est  lignum  siccum  vel  viride,  ut  ad  scalarum  fabricam  posset  proficere.  Quumque 
Tancredus  lignum  quodlibet  per  regionem  illam  in  circuitu  reperiri  non  posse  vidisset, 
secedens  aliquanlulum  longius,  invenit  latebras  quasdam  infra  quas  aliquantae  trabes  cela- 
bantur,  quae  quidem  ipsius  animum  fallere  nequiverunt.  At  ille  pro  his  quae  invenerat 
gaudens,  confestim  ilias  inde  abstrahi  et  afferri  fecit,  quibus  dumtaxat  scala  una  efficitur. 
Qua  quoque  peracta,  ad  fabricandam  aliam  spatium  non  dabatur,  quoniam  dies  Veneris, 
qui  ad  ascendendum  civitatis  murum  a  prœdicto  monacho  institutus  fuerat,  in  biduo  jam 
propinquare  çernebatur. 

CXV.  Veniente  igitur  Veneris  die,  quanquam  machinas  aliasque  scalas  non  praepara- 
verint,  nolentes  praeterire  verbum  senis,  quum  secundum  dictum  illius  meiius  prœparari 
debuissent,  ultra  modum  praesumentes ,  scalam  illam  solam  mœnibus  applicuerunt.  Tan- 
credus ergo,  quum  primus  omnium  toto  mentis  conamine  per  illam  ascendere  vellet,  a  prin- 
cipibus  ne  se  mortis  precipitio  daret  vix  retinetur;  ham  turba  gentilium  illuc  ad  murum 
tuendum  tota  confluxerat.  Erat  autem  in  eadem  expeditione  juvenis  quidam  miles,  nomine 
Raymbaldus,  mente  et  corpore  robustissimus ,  génère  nobilis,  Francigena  de  civitate  Car- 
noto.  Is  statim  ad  subeundum  murum  libenter  se  offerens,  per  scalam,  manu  tenens  gla- 

*  Cf.  Tudeb.  XIV,  it  p.  10a,  et  Radulpb.  Cadom.  e  Legendum  esse  conjicio  :  «Quam  subjecta  vallis  ab 

cap.  cxvi.  occursibus  obsidentium  faciebat  liberam;  illa?  vero. .  .  • 

h  Cf.  Radulph.  Cadom.  cap.  cxvn.  d  Cf.  Radulpb.  Cadom.  cap.  cxvin. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  219 

dium,  intrepidus  graditur.  Quumque  sursum  ascendens  manum  jam  ad  apprehendendum  A.  1099. 
murum  extendisset,  mox  eadem  manus  subcisa  demergi  iilum  compellit,  omnibusque  de 
sui  membri  succisione  magnum  mœrorem  incussit,  quippe  qui  antea,  sicut  dictum  est, 
vir  ilhistris  milesque  valentissimus  fuerat.  Ducitur  itaque  ad  castra  curandus,  non  jam 
amplius  militaturus.  Scala  vero,  quœ  muro  apposita  fuerat,  aufertur;  quœ  tamdiu  servatur, 
donec  et  aliœ,  quœ  ad  opus  illud  sufficiant,  efficerentur.  Statuitur  ergo  a  principibus  ut 
ubique  perscrataretur,  si  forte  undecumque  ligna  afferri  possent  inveniretur.  Quumque  ad 
hoc  reperiendum  omnes  laborarent,  nec  desiderium  eorum  sequeretur  effectus,  Tancredus 
tamen  a  suo  non  est  fraudatus  desiderio.  Mirum  namque  quod  narrabimus  esse  videtur, 
quod  tu  si  bene  considéras,  actum  divinitus  non  negabis. 

CXVI.  Sane*  tune  Tancredus  graviter  fluxu  ventris  torquebatur.  Quumque  ad  ligna  quœ- 
renda  vix  equo  insidens  equitando  sibi  non  parceret,  pestis  illa  crebro  eum  secessum 
petere  compellebat.  Sœpe  autem  dum  hac  molestaretur  angustia,  cum  sodalibus,  qui  quœ- 
situm  ligna  frustra  laboraverant,  labori  cedere  revertique  disponebat,  quum  ecce  labore 
ipso  gravatus,  ab  aliis  elongatus,  equo  descendit.  Quumque  descendens  sociorum  oculos  ob 
verecundiam  se  evasisse  putaret,  ecce  respiciens  comperit  se  non  esse  evasum;  qui  rursus 
latebras  alibi  quœrens,  alios  denuo  passimper  agros  aspicit  vagantes.  Quumque  jam  sic  ter 
vel  quater  locum  mutasset,  tandem  secessum  longum  petens,  sub  rupe  cavata,  quœ  erat 
circum  clausa  arboribus  umbrisque  horrentibus,  quietem  invenit.  Mira  dicturus  sum. 

CXYII.  Jamb  mox,  ubi  secessum  peregit,  hue  illucque  per  speluncam  inspiciens,  trabes 
quatuor  intro  latentes  vidit,  quœ  proposito  operi  aptissimœ  esse  videbantur.  Fertur  namque 
quod  hœ  ipsœ  trabes  fuerunt  quarum  ope  rex  jEgyptius  Jérusalem  expugnans  ceperat. 
Quibus  visis,  Tancredus  mox  hilarescit;  qui  tamen,  nec  sibi,  nec  oculis  adhuc  credens, 
surgit,  palpât,  rem  diligentius  prospicit.  Reperto  itaque  desiderio  suo  :  «Heusl  heus!  in- 
«  quit,  o  socii,  hue,  hue  accurrite,  clamât  :  en  Deus  plusquam  petimus  donat.  Quœsivi- 
«  mus  rude,  ecce  reperimus  fabrefactum.  »  Tune  socii  vocati  continuo  adsunt,  undeque 
gemuerant  gaudent.  At  ille  mox  mittit  nuntium,  per  quem  exercitum  adhuc  tristantem 
de  lignorum  repertione  consolari  festinet.  Promulgato  itaque  per  populum  gaudio  inven- 
tionis  trabium,  vox  lœtitiœ  et  exsultationis  fit  in  tabernaculis  Francorum;  ex  quibus  pars 
maxima,  sicut  in  letaniis,  cantando  obviam  afferentibus  illa  procedunt. 

CXVIH.  Sedc  quia  trabes  prœdictœ  ad  opus  ipsum  faciendum  aliorum  lignorum  sup- 
pléments egebant,  eligitur  Robertus,  cornes  Flandrigenorum ,  quatinus  eidem  artificio 
insistens,  ipse  solus  in  capite  suo  illud  efficeret,  ceteri  vero  obsidioni  operam  darent.  Tune 
ille,  comitantibus  eum  ducentis  loricis,  cum  aliquantis  fabris  lignariis,  ad  nemus  quoddam 
ultra  Neapolim,  quœ  olim  Sebastia,  ante  autem  Sichar  dicta  est,  contemptis  circum  ma- 
nentibus  hostibus  equitavit.  Dum  ergo, reperto  luco,  sub  militum  tuitione  ligna  cœderentur, 
cornes  intérim  venatum  pergens,  carnem  ferinam  copiose  afferebat,  qua  fabri,  ut  majus 
labor  exerceretur,  epulabantur.  Itaque  labor  ille  et  comiti  erat  cum  utilitate  voluptas,  et 
artificibus  parata  sine  metu  refectio.  Ut  autem  ligna  suffi  ci  enter  succisa  fuissent,  cornes 
sapienter  cum  commilitonibus  suis  armis  prœmunit  vulgus,  et  ligna ,  dum  redeunt,  tuetur. 
Reversus  itaque  ad  castra,  ni!  sinistri,  dum  iret,  ibique  moraretur  atque  rediret,  licet 
undique  circumstarent  hostes,  se  habuisse  denunciat.  Quapropter  favorem  maximum,  lau- 
demque  ingentem  ab  omnibus  confestim  meretur.  Dum  ergo  turris  lignea  fabricaretur, 
consilium  principum  erat  quatinus  eam  prœparatam  paulatim  impellendo  transferrent, 
ut,  dum  illi  qui  erant  de  intus  contra  eam  suam  érigèrent,  ipsi  subito,  ubi  inferior  murus 
videbatur,  inopinantibus  illis,  et  suam  attraherent. 

CXIX.  Interead  dum  molimen  illud  prœparando  mora  ageretur,  bellum  ab  iEgypto  et 
Arabia,  a  Palœstinis  et  Damasco,  per  eos  qui  minabantur,  jam  instare  sentiebant.  Ipse 

'  Cf.  Radulph.  Cadom.  cap.  cxx.  d  Cf.  Radulph.  Cadom.  cap.  cxxm,  et  Tudeb.  (XIV, 

b  Cf.  eumdem ,  /.  c.  i  et  seq.  ) ,  in  quo  obsidionis  longe  dissimilis  est  nar- 

'  Cf.  eumdem,  cap.  cxxi.  ratio. 

28. 


\ 

Digitized  by  Google 


220  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 


etiam  exercitus  panis  inopia  et  aquae  plurimum  constringebatur.  Terra  autem  per  circuitum 
tota  depopulata  omne  jam  alimenti  subsidium  illis  negabat.  Sed  et  ipsis ,  ad  queerendum 
utoumque  cibos,  a  castris  nec  ad  horam  recedere  propter  hostes  jam  imminentes  licebat. 
Quid  ergo  agerent,  quum  nil  praeter mortem  vidèrent?  Quid  dicerent,  quum  ipsi  obsidentes 
Jérusalem  ab  alîis  multo  plus  in  prolimo  jam  obsidendi  essent?  Uni  eus  quidem  planctus 
per  universum  erat  exercitum,  dicens  :  «  Frustra  Romaniœ  bella,  frustra  Antiochiae  famem, 
«  frustra  reliquos  labores  nunc  usque  perpessi  superavimus,  quum  nos  modo  in  littore  po- 
«  sitos  jam  totum  pelagus  naufragos  facit.  »  Fuerunt  namque  nonnulli  ex  eis  qui  muros 
Jérusalem  tanquam  citius  morituri  brachiis  amplectentes  osculari  praeveniebant  :  in  quo- 
rum scilicet  oscula,  modo  ferrum,  modo  saxa,  interdum  sudes  necem  subitam  desuper 
ruentia  inferebant.  Verum  nec  sic  devotio  illorum  semel  incœpta  potuit  terreri.  Nam  alii , 
mortis  illorum  exemplum  sunientes,  ad  osculandum  similiter  muros,  ut  vel  sic  morerentur 
priusquam  ab  hostibus  occuparentur,  desiderantes  praecurrunt.  Jam  triginta  quinque  dies 
ab  exordio  obsidionis,  mense  Julio  intrante,  evoluti  erant,  quum  jam  opus  praedictum  con- 
summatum  esset.  Quumque  in  eo  loco  quo  civitas  fortior  erat  adhuc  machina  posita  esset, 
subito  quadam  nocte  constituta,  nescientibus  illis,  in  eamdem  partem  qua  munis  urbis 
humilior  esse  videbatur,  paulatim  impellendo ,  molimen  illud  transférant.  At  illi  qui  erant 
de  intus,  quum  clarescente  die  machinam  illam,  ubi  non  putabatur,  translatam  vidissent, 
nimio  mœrore  afiecti  sunt,  quod  eos  suam  quam  jam  patraverant  oportebat  destruere,  ite- 
rumque  in  ea  parte  illam  reficere,  qua  contraria  exteriori  machins  existere  posset.  Dum 
ergo  ilH  ad  reparandum  opus  suum  operam  darent,  forensis  exercitus  ad  custodiendum 
machinam  suam  totus  transfertur,  eamque  in  quibus  necesse  erat  ex  toto  praeparare  accé- 
lérant. Quum  ergo  et  ipsi  suam  préparassent,  cœperunt  utrique  inter  se  pugnare.  Isti  cum 
ariete  muros  et  turres  impeHentes  quassant;  illi  contra  arietem  mœnia  terebrantem  petras 
ejiciunt.  Denique  saxa,  sagittœ  ex  utraque  parte  volant;  scuta,  galeae,  crates,  mûri  adactu 
utrorumque  remugiunt.  Sonitus  vero  utrinque  intorquentium  jacula  ita  maximus  erat,  ut 
ex  eo  aures  omnium  repletœ  vicissim  non  intelligerentur. 

CXX.  Intérim  *  dum  hœc  utrinque  sic  gererentur,  moles  lignea  paulatim  movendo  ap- 
proximat;  at,  ubi  illuc  usque  appropiatum  est  ut  alternas  lanceae  jam  inter  se  ferro  tinni- 
rent,  aries  ligneae  turri  adstans  antemuralis  objectione,  quod  vulgo  barbacanus  dicitur, 
procedere  eam  non  permittit.  At  vero  machina,  quae  sequebatur  arietem,  retrocedere  pro- 
bibebat;  dextrorsum  autem  seu  sinistrorsum  diverti  effectus  ipsius  negabat.  Quid  ergo 
agerent  Cbristicolœ,  quum  eorum  machinam  ultra  tendere  nequirent?  Datur  ergo  consi- 
lium ,  ut  aries  ipse  totus  combustus  viam  transitoire  machinas  daret.  Quumque  ad  hoc  inten- 
derent  ut  igne  combureretur,  videntes  hoc  qui  erant  de  intus,  ut  illum  exstinguerent,  aquas 
projiciendo  in  illum  operam  dabant,  qui  prius  pice  et  sulfure  et  face,  ne  praevalere  posset, 
ab  illis  ustulatus  fuerat.  At  ille  quum  propter  aquarum  affluentiam  maneret  illaesus,  ecce 
iteram  Christicolœ  sumpto  igne  illum  incendunt.  Ad  haec  Machumicolae,  rursus  amphoras 
aquae  a  machina  sua  jactantes,  ignem  ardere  incipientem  ne  ardere  possit  praepediunt.  Quid 
moror  in  verbis?  Ad  ultimum  Christiani,  dum,  Deo  coopérante,  aquis  fluentibus  instantius 
obstarent ,  aries  totus  incenditur  ;  unde  Christo  victori  laudes  referuntur.  Patente  namque 
aditu,  qui  prius  ab  ipso  ariete  impediebatur,  machina  semel  atque  iterum  féliciter  procedit; 
deinde  quum  tertio  moveretiur,  quae  antea  felix  ibat,  nunc  flebilis  redditur.  Nam  molimen 
illud  ex  parte  maxima  lignis  recentibus  operatum  atque  connexiun,  sub  onere  fatiscens 
jam  vergere  incipit,  quod  ita  pede  uno  laeso  immobile  stabat,  ut  nec  ultra  progredi  nec 
retrocedere  quiret.  Ecce  iterum  dolor  maximus  ex  tanto  casu  accidens  Christi  milites  arri- 
pit.  Quid  enim  facerent  penitus  nesciebant;  nam  illam  destruere  iterumque  reparare, 
propter  instantiam  hostium,  nec  temporis  spatium  nec  facultas  dabatur.  Qui  quoque  tanta 
circumvallati  angustia  :  t  Bene,  inquiunt,  hoc  nobis  contigit,  quia,  quum  illud  sine  dubio 

*  Cf.  Radulph.  Cadom.  cap.  cxxiv. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  221 

«  futurum  credebamus,  ab  eo  ne  nobis  accideret  in  primis  nos  custodire  negieximus.  »  Inter  A.  1099. 
hos  tamen  getnitus  praeparaverunt  perticam  sufficienter  longam,  in  cujus  culmine  falcem 
efficacissimam  affixere.  Quam  quum  ipsi  ad  funes  usque ,  quibus  molimen  iilorum  innexum 
erat,  quo  lapides  mittebantur,  extenderent,  ab  ea  comprehensi  fortiusque  abstracti,  conti- 
nuo  succiduntur;  quibus  succisis  ligna  quae  eorum  nexibus  alligata  fuerant,  statim  dissol- 
vuntur,  dissoluta  vero  ad  terrain  ruunt. 

CXXI.  Erant  enim a  duœ  turres,  quarum  una  stans  ad  dexteram,  alia  vero  ad  sinistram, 
nullum  solatium  eis  qui  erant  in  machina,  in  proximo  jam  periclitaturis,  prœstare  poterant, 
eo  quod  unam  iilorum  paululum  remotiorem  Tancredus,  aliam  vero,  quœ  erat  propior, 
cornes  Normanniae  fundarum  balearium  jactibus  instanter  fatigabant.  Quamobrem  illi  qui 
eas  tuebantur,  ad  hoc  ipsum  solummodo  inlenti,  aliis  succurrere  non  valebant.  Quum- 
que  illi  de  machina  jactus  suos  succisis  funibus  non  haberent,  tremefacti  valde,  saccis 
paleis  plenis  mœnibus  innexis,  a  volatu  lapidum  ea  defendunt.  Francis  itaque  sine  eflecta 
laborantibus,  planctus  plurimus,  immo  risus  nullus  erat  in  eis.  Quod  quum  presbyteri 
qui  erant  inter  ipsos  vidissent,  nullaque  Christicolas  victoria  sequerêtur,  continuo  în  albis 
et  stolis,  fientes  et  psal lentes,  atque  Kyrie  eleison  can tantes,  machinam r  quœ  ante  moveri 
non  poterat,  impellentes  movent.  Tune  milites,  qui  prœ  labore  casso,  quem  arttea  passi 
sunt,  in  castris  torpere  videbantur,  confidentiam  presbyterorum  ipsorum  intuentes,  mox 
redeunt,  illosque,  cum  eisdem  ipsis  Kyrie  eleison  cantantes,  adjuvare  contendunt.  Quid  am- 
pli us  dicemus?  Benedictus  Deus,  qui  non  derelinquit  confidentes  in  se,  spem  bonam  iilo- 
rum considerans,  statim  modo  consolatus  est  illos;  atque,  ubi  jam  spes  exciderat,  illuc 
machina  sine  magno  labore  ab  illis  advecta  est.  Transvecta  itaque  mole  illa  ad  locum  quem 
jam  longe  prœviderant,  illi,  sicut  supra  dictum  est,  cum  saccis  paleis  plenis  muros  a  jac- 
tibus iilorum  tuebantur.  Àt  Franci  sagittas  ignitas  ab  arce  lignea  trahentes,  saccos  perfo* 
dientes  accendunt.  Verum  turricolae  ejusdem  incendii  vires  non  ferentes,  cedunt  flammis, 
qui  nec  jaculis  ante  cesserant  nec  balistis.  Quumque  mûri  propter  ignem  tutoribus  vacua* 
rentur,  exteriores  hostes  securius  scalas  mox  mœnibus  applicant.  Sed  et  trabe  continuo 
inter  rourum  et  machinam  posita,  sine  mora  juvenes  fervidi  manibus  pedibusque  hac  ope 
repunt  in  urbem ,  a  multis  procellis  eruti ,  portum  quietis  jam  adepturi. 

ÇXXI1.  Horum  b  primus  quidam  miles  strenuissimus,  Bernardus  nomine,  cognomento 
de  Sancto  Valerico,  clarus  génère,  tenens  manu  gladium,  trabem  prodictam  inter  duo 
femora  transmeavit,  simulque  alii,  videlicet  duo  fratres,  quorum  unus  vocabatur  Lethol- 
dus,  alter  vero  Ingelbertus,  ambo  Flandrigenae ,  sine  mora  per  scalas  murum  ascend entes, 
Bernardum  mox  prœveniunt,  atque  a  mœnibus  enses  strictim  gerentes  intra  urbem  des- 
cendunt.  Quos  Bernardus  sequens  et  ipse  introgressus  est;  deinde  alii  atque  alii  amodo 
audaciores,  vi dentés  illos  ascendisse,  strictis  ensibus,  loricis  muniti,  galeis  capita  cooperti, 
illos  subsequuntur.  Quumque  Bernardus  unam  tenens  viam  ab  illis  duobus  fratribus  divide- 
relur,  sequentibus  se  aliis,  cœpit  obvios  quôsque  quosdam  repellere,  alios  ferire,  alios 
vero  trucidare.  Illi  vero  duo  fratres,  per  alteram  partem  civitatis  euntes,  sequentibus  aliis, 
eadem  agebant.  Bernardus  denique  quum  quemdam  gentilem  audacter  resistentem  obvium 
habuisset,  animo  accensus,  viribusque  collectis,  cervicem  ense  percutiens,  caput  cum  sca- 
pula  per  médium  ab  alia  divisit;  ita  ut,  dum  caput  cum  scapula  cadens  in  terra  jaceret, 
truncus  cum  altéra  adhuc  rectus  staret.  Fit  strepitus  magnus  in  urbe,  magnusque  timor 
arripit  omnes.  Tune  nonnulli  Sarracenorum,  metu  Christianorum  cogente,  ut  mortem  éva- 
dèrent arces  ascendunt  ;  alii ,  quamvis  frustra ,  insequentibus  se  resistere  tentant. 

CXXIII.  Alii c  vero  Christiani  milites,  et  populi  omnes  qui  erant  in  castris,  non  valentes 
per  muros  ascendere,  accedentes  ad  portam  vallis  Josaphat,  quae  eis  vicinior  erat,  solis 
humeris  a  cardine  illam  extrahentes  evertunt.  Tjinc,  patefacto  aditu,  principes  omnisque 
plebs  militaris  et  pedestris  intrantes  urbem  capiunt.  Verum  gentiles  intrantibus  illis  non 

*  Cf.  Radulph.  Cadom.  cap.  cxxv.  '  Cf.  Radulph.  Cadom.  cap.  cxxvn. 

Cf.  eumdem,  cap.  cxxvi. 


Digitized  by 


222  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

A.  1099.    valentes  obsistere,  quidam  hue,  alii  illuc  fugiunt;  nonnulli  vero  sursum,  alii  vero  deorsum 
terga  vertentes  tendunt.  Plures  autem  per  sata,  alii  per  saepes,  quidam  per  tecta,  plerique 

per  arva,  alii  vero  per  \  morlis  periculum  trépidantes  diffugiunt,  sed  frustra. 

Nam  ubicumque  ibi  inveniebantur,  penitus  interficiebantur.  At  Cbristiani  quique,  secundum 
quod  animus  illorum  desiderabat,  ad  hoc  tantum  sibi  capiendum  intenti  erant.  Nam  qui- 
dam aurum  vel  argentum,  alii  gemmas,  alii  purpuram,  alii  aurichalcum,  alii  servos  vel 
domos,  alii  autem  equos  vel  quodlibet  aliquid  animal  sumebant;  alii  quoque  nihil  horum 
desiderantes,  panes,  vinum,  aquas,  eo  quod  multum  esurierant  vel  siti erant,  tantum 
quaerebant.  Nobiles  vero  viri  ad  nihil  aliud  intendunt,  nisi  ut  caedére  possint;  vulgus  vero 
non  ad  hoc,  sed  ut  spoliare  possint,  omnino  laborant;  milites  vero  ad  effundendum  gen- 
tilium  sanguinem  solupimodo  intendunt;  duces  vero  ad  exhortandum  et  urgendum  suos 
ad  stragem  insistere  non  desinunt.  Illinc  Robertus  Normanniae,  istinc  alius  Robertus, 
cornes  Flandrigenarum,  stabant;  hinc  Gottifredus,  dux  celeberrimus,  illinc  Raymundus, 
magnanimus  cornes  Sancti  iEgidii,  consistunt,  singuli  suos  incitantes,  quatinus  Sarraceno- 
rum caedi  omnino  intenderent.  Qui  videlicet  Raymundus  turrem  David  cum  suis  circum- 
dedit,  non  sine  multorum  nece,  qui  refiigi  de  mûris  ad  arcem,  illam  tuendi  gratia,  se 
traxerant. 

CXXIV.  Verumb  Tancredus,  qui  non  sicut  homo,  sed  tanquam  rugiens  leo  furebat, 
venit  ad  templum  Salomonis,  ad  quod  tota  pœne  multitudo  gentilium  confluxerat,  vide- 
licet palatium  spatiosum,  capacissimum,  mœnibus  altis  circumdatum,  quod  etiam  quin- 
decim  magnas  domus  infra  se  continebat.  Qui  vi  fractis  ingreditur  portis,  atque  quos 
obvios  habuit,  mox  percutiens  trucidavit.  At  vulgus  ipsum  Sarracenorum ,  metu  ipsius 
introrsum  recedens,  in  ipsis  praedictis  domibus,  januis  serratis,  obicibusque  firmatis,  se 
claudunt.  Hoc  quidem  templum  tam  amplum  per  circuitum  erat,  ut  quasi  alia  urbs  intra 
Jérusalem  esse  videretur.  Tune  Tancredus,  reminiscens  totum  aes  Sarracenorum  recondi- 
tum  esse  in  templo  Domini,  intérim  relictis  illis  qui  ita  se  clauserant,  illuc  se  tota  agili- 
tate  vertit,  ne  forte,  ipso  quoquo  modo  morante,  alius  ad  illum  diripiendum  eum 
praeveniret.  Patefacto  itaque  templo,  ille  ingressus,  ecce  videt  simulacrum  argenteum 
Machumeth,  quod  erat  fusile,  stans  in  excelso  throno,  quod  videlicet  tanti  ponderis  erat, 
ut  vix  sex  viri  fortissimi  ad  portandum,  vix  etiam  deeem  ad  levandum  sursum  sufficerent. 
Quod  curiosius  Tancredus  intuens  :  «Proh  pudor,  inquit,  quid  sibi  vult  praesens  imago, 
«  quae  stat  in  sublimi?  quid  sibi  vult  haec  effigies?  quid  gemma,  quid  aurum,  quid  sibi 
«vult  ostrum?»  Erat  quippe  ipse  Machumeth  omnibus  his  redimitus.  Rursusque  ait  : 

■  Numquid  enim  haec  figura  Christi  est?  Non.  NamChristus  quum  in  ligno  suspenstts  fuisset, 
«  pedes  ejusclavis  affixi  sunt,  latus  vero  ilhus  lancea  perfossum.  Ergo  non  est  hic  Christus, 
«sed  est  pravus  Machumeth ,  pristinus  Antichristus.  0  si  ille  Antichristus,  qui  futurus  est, 
«  hic  esset  cum  isto  !  ambo  vere  pedibus  meis  cito  nunc  supprimerentur.  Heu  dolor  !  Ma- 
-  chumeth  quomodo  apud  inferos  torquetur,  nunc  in  templo  Domini  per  imaginem  ipsius 
«  dominari  videturl  Qui  vernaculus  est  barathri,  nunc  in  templo  Dei,  tanquam  sit  Deus, 

■  sedere  conspiciturl  »  Dixitque  ad  suos  circumstantes  :  «  Ascendite  ergo  cito,  eumque 
«  deorsum  mittite  :  quod  utinam  jamdudum  factum  fuisset  1  nam  ita  ipse  superbus  stare 
«  videtur,  ac  si  Deus  nos  absorbere  vellet.  »  Tune  milites,  jussum  ipsius  audi entes,  confes- 
tim  ascendunt,  abripiunt,  trahunt,  dirumpunt  atque  obtruncant.  Mox  ergo  metallum, 
quod  erat  carum  materia  et  forma  vile,  postquam  dissectum  est,  de  vili  factum  est  pre- 
tiosum.  Denique  interior  paries  templi  Domini  per  circuitum  ad  honorem  ipsius  Machu- 
meth lamina  argenti  radiabat,  quae  fere  uno  cubito  lata,  atque  quasi  pollice  uno  densa 
cernebatur;  pondus  vero  ipsius  erat  quasi  septem  millia  marcae.  Hoc  quoque  vir  sapiens 
Tancredus,  quasi  segne  et  inutile  manens,  convertit  in  usum.  Nam  hinc  et  nudos  vestivit, 
et  pavit  egentes;  hinc  et  inermes  armavit,  hinc  et  militiae  numerum  auxit.  Reperiuntur 

'  Mabiil.  in  margine  :  1  Portasse  hortos.  *  —  b  Radulplti  Cadomensis  (cap.  cxxvm,  cxxix)  carmina  scriptor  noster 
in  prosam  orationem  resolvit. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  223 

et  ibi  quingentœ  caldariœ  de  argento  diversae  quantitatis,  quœ  ad  officium  Machumeth  de-  A.  1099. 
putatœ  fuerant;  sed  et  diversa  vasa  argentea  absque  numéro,  quse  illic  servabantur,  reperta 
sunt,  qu«  cuncta  ab  eo  recipiuntur.  Paries  et  columnœ  templi  sub  gemmis,  multaque 
alia  sub  auro  et  argento  latitabant,  quae  excrustata  a  Tancredo  diripiuntur.  Sed  et  alia 
quaeque  pretiosa,  quœ  longo  tempore  ibi  clausa  fuerant,  sub  oculis  omnium  ad  lucem 
prodeunt,  quœ  ipse  rursus  omnia  accepit. 

CXXV.  Igitur*  dum  hœc  fièrent,  fremitu  belli  résonante  per  urbem,  plures  Christia- 
norum  ad  templum  Salomonis  conveniunt  :  quorum  alios  spes  caedendi,  alios  autem  amor 
lucrandi  impellerat.  Qui  etiam  vi  praelii b  fractis  intrantes,  alii  jugulabant  senes,  aiii 
parvulos;  aliis  quoque  fuit  cura  gemmatas  inaures  a  quorumdam  auribus  violenter  diri- 
mere.  Quod  quum  fieri  millia  Sarracenorum  vi  dissent,  non  suffe  rentes,  sine  numéro  et 
ordine  a  latebris  suis  prodeuntes  exsiiiunt,  spicula  mille  in  Christianos  se  insequentes  ja- 
ciunt,  eisque  resistunt.  E  contra  grex  Francorum,  quia  pusillus  erat,  non  valentes  tanto 
numéro  obviare,  cedunt.  Àt  illi  videntes  eos  terga  prabere,  magis  cedentibus  instant. 
Rursus  et  illi  animum  resumentes  vertunt  se  ad  illos,  eosque  retrocedere  cogunt.  Item- 
que  illi,  eo  quod  numéro  prœvalebant,  contra  illos  redeunt,  eisque  obsistunt.  Contra  quos 
Christicolœ,  dum  rnori  non  timent,  iterum  vertuntur,  eosque  rursus  cedere  compellunt. 
Quumque  sic  hi  et  illi  totiens  versa  vice  cédèrent,  ad  ultimum  bellatores  Christi,  qua 
numéro  et  armis  deficiebant,  instantibus  illis  retroire  jam  ex  toto  coguntur.  Quos  quum 
cessisse  Hebrardus  Pusiatensis,  vir  bellicosissimus,  illuc  veniens  comperisset,  quem  non 
casus,  sed  Dei  voluntas  adduxit,  clara  voce  arguit  eos,  dicens  :  «  Quid  est  hoc  quod  agitis 
«  recedendo  ?  Nonne  ad  bellandum  venistis?  Certe  ut  video,  sicut  pueri  vos  ludere  putatis; 
«  vel  ita  vos  agitis  ac  si  puellae  in  choro  rotare  videremini.  Numquid  non  estis  viri  Franci? 
•  Nonne  propter  mortem  subeundam  venistis?  Auferte  ergo  a  vobis  metum,  patriasque 
t  vires  resumite,  meque  cito  revertentes  sequimini.  »  At  illi,  hoc  audito,  mox  conantur, 
cumque  corde  uno  eademque  voluntate,  licet  sine  clypeis  essent,  illum  sequuntur.  Tune 
ille  clypeo  protectus  et  galea,  dextra  ensem  tenens,  objicit  se  multitudini  gentilium,  eos 
solus  repellit  :  cujus  exemplo  alii  qui  sequebantur  provocati,  hoc  ipsum  similiter  pera- 
gunt,  ipso  tamen  prœcedcnte.  Facta  est  ergo  ibi  magna  strages,  in  tantum  ut  Sarraceno- 
rum  millia  ab  eis  cœsa  referantur. 

CXXVI.  Atc  Tancredus,  dispositis  omnibus  quae  disponenda,  ex  his  videlicet  rébus 
quas  in  templo  invenerat,  ab  ipso  mox  templo  regreditur,  eosque  quos  in  templo  Salo- 
monis ad  tempus  dimiserat  repetit.  Qui  quum  interiores  domus,  quibus  millia  gentilium 
latebant,  penetrasset,  sine  ulla  miseratione  cum  suis  in  eos  irruens  caedit:  quorum  alius 
per  caput,  alius  per  ventrem,  alius  per  ilia,  alius  per  coxas,  alius  per  collum,  alius  vero 
per  dorsum  gladio  percussus  prosternitur.  Quippe  ipsa  multitudinis  eorum  constipatio 
seipsam  persequebatur.  Nam,  dum  alii  alios  constipantur,  perimunt.  Ipsa  quoque  corpora 
sauciata  sanos  in  se  mentes  sternebant;  et  quanto  magis  vulgus  ipsum  densabatur,  tanto 
plus  debilitabatur.  Nam  cadens  stantem ,  et  stans  cadentem  suffocat.  Facta  est  ergo  ibi  tam 
ingens  ccedes,  adeo  ut  nec  unus  ex  tam  magna  multitudine  vivus  superstes  remanserit. 
Sanguine  vero  occisorum  in  tantum  domorum  illarum  universa  spatiositas  repletur,  ut 
nostri  quis  in  eum  submersus  usque  ad  genua  per  pavimentum  ire  non  posset.  Sed  et 
limina,  maceries,  tabulata,  atque  columnae  sanguine  cuncta  madebant.  Quibus  quoque 
deletis,  quis  enarrare  sufficiat  quanta  gaudia  Christianorum  fiierint,  quum  de  tantis  damnis 
gentilium  tanta  eis  commoda  surgerent?  Quis  verbis  potest  exprimere  quanta  tune  eis 
laetitia ,  quum  illi  qui  Christum  in  suis  membris  aliquando  dilaceraverant  modo  in  suis  cor- 
poribus  taliones  ab  ipsis  excipiunt?  Gaudebant  etiam  quod  cursum  itineris  peregrina- 
tionis,  quem  devoverant,  jam  consummatum  esse  cernebant,  gratias  agentes  Deo,  qui  eis 
in  cunctis  misericordia  ejus  praeveniente  atque  subséquente  cooperator  exstiterit. 

*  Eadem  Radulph.  Cadom.  (cap.  cxxxu  et  cxxxm)  h  Mabill.  in  margine  ;  «  Fortatse  portis.  ■ 

versibus  hexametris  narrare  pergit.  e  Cf.  Radulph  Cadom.  cap.  cxxxiv. 


Digitized  by 


Google 


224  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

A.  1099.  CXXVII.  Civitate  ergo  a  paganorum  dominio  expurgata,  sola  turris  Davitica  expug- 
nanda  restabat.  Nam  adhuc  Sarraceni  in  ea  commorantes  erant,  qui  eam  ad  custodien- 
dam  susceperant.  Hi  videntes  urbem  esse  comprehensam ,  consilium  quomodo  evadere 
possint  exquirunt.  Miseront*  itaque  ad  Raymundum,  Sancti  jEgidii  comitem,  qui  a  principio 
turrem  eamdem  obsederat,  dicentes  :  «  Nos  tibi  eo  pacto  arcem  istam  trademus,  quatinus 
«  nos  securos  liberosque  usque  ad  Ascalonem  conduci  facias.  »  Quo  auditq,  ille  securitate 
eis  poiiicita  atque  jurejurando  firmata,  arcem  illam  suscepit,  sicque  eos,  ut  illis  promi- 
serat,  securos  abire  suorum  conductu  fecit.  Capta  est  ergo  civitas,  die  iduum  Julii,  sexta 
feriab,  videlicet  ab  obsidionis  exordio  tricesimo  nono  die,  ab  incarnatione  autem  Christi 
millesimo  nonagesimo  nono.  Constitutum  est  itaque  ab  omnibus  atque  firmatum ,  ut  prœ- 
dictus  dies  captionis,  immo  liberationis  Jérusalem,  singulis  annis  in  memoria  habitus 
solemniter  celebretur.  Post  haecc  autem  inter  principes  adversus  Tancredum  orta  est  in- 
vidia,  eo  quod  ipsi  uni  abundaverit  Deus  :  quorum  quidem  invidia  Arnulfus  occasione 
accepta,  super  eo,  cunctis  proceribus  congregatis,  valde  conquestus  est,  quod  thesauros 
templi  contra  se,  qui  templi  ejusdem  ceterarumque  ibi  ecclesiarum  minister  erat,  abstulit. 
Querelae  autem,  quas  auribus  ipsorum  principum  de  eo  ingerebat,  tali  modo  profère- 
bantur.  «Vos  me,  inquit,  o  patres,  de  bumili  in  sublime  promovistis,  vos  de  ignoto 

•  sublimem  exhibuistis;  vos  me  quasi  unum  ex  vobis  creastis;  et  hœc  quidem  non  meis 
«  meritis,  sed  gratia  vestra.  At  Tancredus  solus  me  persequitur,  in  me  tyrannie]  es  exercet, 
«  in  me  omnino  saevit.  Quod  communis  mihi  assensus  vester  confirmaverat,  solus  etiam 
«  ipse  derogat.  Vos  mihi  jura  pontificis  dedistis,  ipse  aufert;  vos  me  investistis,  ipse  spoliât. 
«  Tuemini  igitur,  o  fortissimi  proceres,  jus  vestrum,  ulciscimini  injuriam  vestram,  punite 

•  injuriae  illatorem.  Nemo  putet  hanc  contumeliam  meam  solummodo  esse,  sed  vestram. 
«  Mihi  quidem  res  imminuta  est,  sed  vobis  aucta  injuria.  Ad  me  damnum  redundat,  ad 
«vos  dedecus.  Nam  qui  dispensationem  divinam  conculcat,  nempe  vestram  omnino  dis- 
«pensationem  damnât.  Scriptum  est  enim:  Qui  contemnit  legem,  spernit  regem.  Cur 
«autem  vos  non  spernet,  qui  Deum  spernit?  Cur  vobis  parceret,  qui  altaribus  non  pe- 
«  percit  ?  Cur  vos  patitur  œgros,  qui  templum  Domini  excrustavit?  At  non  est  mirum  si 
«  Tancredus  hoc  fecit  ;  secutus  est  enim  patrum  suorum  vestigia.  Quis  inter  amplexus  et 
«  oscilla  compatrem  suum  a  mœnibus  castri  sui  rotando  dejecit?  nempe  Robertus  Guis- 
«  cardus.  Quis  vivus  pro  mortuo  ad  tumulandum  in  monasterio  montis  Casini  prolatus 
«  est?  utique  Robertus  Guiscardus.  Quis  nepotem  suum  ad  concordiam  persuasum,  prius 
«  calida,  deinde  mox  gelida  aqua  perfudit?  isdem  ipse  Robertus  Guiscardus,  qui  tamen 
«  fertur  ecclesiarum  fuisse  fundator,  non  subversor,  nec  alias  ecclesias  aliquando  demi- 
«  dasse ,  sed  multas  ditasse.  » 

CXXVIII.  Quumqued  hœc  et  alia  plurima  contra  eum  locutus  fuisset,  Tancredus,  ad  haec 
rationem  reddens,  sic  ait  :  «  Scitis,  o  proceres,  studium  meum  quia  militia  tantum  fuit, 
«  non  verbonun  persuasio;  nec  linguositas  me  promovit,  sed  ensis  et  lancea.  Proinde 
«  indulgendum  mihi  est,  si  positus  in  loquendo  rationem  excessero,  si  rudis  et  ineloquens 
«  aut  minus  aut  plus  dicam.  Hic  quidem ,  ut  opinor,  adversarius  meus  Arnulfus  me  laeden- 
«  dum  consideravit,  quia  meum  sermonem  imperitum  attendit.  Sicut  enim  scorpius  in 
«  cauda,  ita  quoque  ille  omnem  suam  malitiam  habet  in  lingua.  Vere,  inquam,  vere  Hngua 
«  ipsius  c^jada  est  scorpii.  Audistis  vos  ipsi  quod  viperino  dente  genus  meum  corroserit. 
«  Roberto  Guiscardo,  tanto  duci,  videlicet  secundo  Alexandro,  nunc  detraxit  homo,  de  cujus 
«  germine  princeps  quispiam  nunquam  descendisse  visus  est.  Quippe  Roberti  Guiscardi  acta 
«  nota  sunt  cuncto  orbi;  non  est  ergo  qui  ei  possit  detrahere.  Quid?  quod  iste  infamat  me 
«templum  excrustasse,  quod  videlicet  est  pauperibus  opitulari,  delicias  necessitati  post- 
«ponere,  captivorum  vitam  redimere,  conculcare  gentiles  hostes,  ad  pugnandum  milites 

'  Cf.  Tudeb.  XV,  iv,  p.  109.  e  Cf.  Radulph.  Cadom.  cap.  cxxxv. 

h  Id  est  die  Veneris  et  w*  mensis  Julii,  À.  D.  1099.  *  Cf.  eamdem,  cap.  cxxxvi. 

Cf.  Tudeb.  XV,  v,  p.  111. 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  225 

«  creare.  Nonne  hic  est  qui,  laudari  appetens,  alios  clamare  facit  ea  certe  quœ  ipse  nequa-    A.  1099. 
«  quam  agit?  Nempe  ego  ad  reipublicœ  tutelam,  ad  infidèles  debellandos,  urgente  péri- 
«  culo,  instante  bello,  necessitate  coactus,  œs  quod  in  templo  vacabat  et  quasi  dormiebat, 
«  excitavi,  ut  gentilibus  quibus  servierat  fulgens,  melius  nobis  serviret  bellans.  Non  illud 
«abstuli,  ut  inde  neptibus  meis  murenulas  cuderem.  Res  sane  quœ  sine  commodo  ma- 

•  nebant  ad  proficuum  commune  transtuli,  eas  non  consumpsi,  sed  promovi  ut  fructum 
«  multiplicent  :  si  non  ita  moverentur,  in  augmentum  aliorum  non  surgerent.  Seminavi  ut 
«  metam,  et  ut  creditori  meo  decuplum  persolvam.  • 

CXXIX.  Quumque a  haec  et  alia  verborum  plurimorum  dissonantia  auribus  principum 
intonuisset,  ipsi  jam  ad  respondendum  unanimes  redditi,  sopita  invidia,  justitiam  scru- 
tantur  :  videlicet  quiddam  taie  inveniunt,  quo  nec  incassum  Arnulfus  reclamaverit,  nec 
paratis  proprio  sudore  opibus  frustraretur  Tancredus.  Judicant  ergo  ubera  non  debere 
relinqui  arida,  quae  tantum  lactis  effuderint,  quum  praesertim  Tancredi  liberalitas  aliis  Dei 
non  desit  ecclesiis;  sed  et  hanc  prœcipue  ecclesiam,  id  est  templum  Domini,  quae  ipsum 
indigentem  ditavit,  débet  et  ipse  versa  vice  fovere  illam  indigentem.  Quid  plura?  Consilio 
ergo  principum  Tancredus  septingentas  marcas  templo  libens  redonat;  atque  sic  pace 
conjunguntur  ipsi  duo,  qui  abjuncti  discordia  fuerant,  ambo  videlicet  viri  conspicui,  ambo 
po tentes,  ambo  aliorum  omnium  invidia,  quum  eorum  neuter  cuilibet  nisi  forte  alterutrum 
invidet. 

CXXX.  Postb  baec  autem  ortum  est  inter  proceres  consilium,  quis  eorum  in  civitate 
Jérusalem  rex  haberetur.  Non  enim  decebat  ut  amodo  tanta  talisque  civitas  sine  rectore 
maneret.  Interrogatur  ergo  Robertus,  cornes  Normanniœ,  utrum  velit  pro  divino  amore  in 
eadem  urbe  regni  jura  tenere.  Àt  ille  respondens  :  «  Non  enim,  inquit,  comitatum  meum, 
«  quamvis  pro  Deo  hue  venerim,  omnino  dimisi,  ut  hic  manere  debeam.  Nunc  itaque,  quia 

•  votum  meum  complevi,  si  Dominus  dederit,  ad  meos  reverti  desidero.  »  Àd  ducem  autem 
Gottifredum  quum  ventum  fuisset,  sciscitatur  ab  eo  si  regnum  Jérusalem  pro  Dei  dilec- 
tione  et  Christianitate  ibi  augenda  accepturus  esset.  At  ille  :  «  Ego,  inquit,  ducatum  meum 
«  ea  intentione  reiiqui ,  ut  hue  veniens,  illuc  ultra  remeare  non  debeam.  Nunc  igitur,  si  volun- 
«  tati  Dei  vestreeque  placitum  est,  Jerusolymitanum  regnum,  non  pro  meo  honore  meaque 
«  voluntate  utenda,  sed  ob  Christi  amorem,  simulque  honorem  solummodo,  accipere 
«  consentiam.  »  Quibus  auditis,  mox  omnes  uno  voto  eodemque  animo  illum  in  regem 
eligentes,  civitatem  ei  subdidenmt.  Qui  tamen,  ut  fertur,  quamdiu  vixit  in  corpore,  adeo 
humiliatus  est,  ut  in  capite  suo  corona  nunquam  usus  sit,  prœ  illius  reverentia  qui  spi- 
neam  in  capite  coronam  ibi  gestavit. 

CXXXI.  Necc  mora,  rex  jEgypti  comperiens  urbem  Jérusalem  a  Christianis  esse  in- 
vasam,  conturbatus  est  valde  :  qui  timens  sibi  misit  trecenta  sexaginta  millia  equitum 
Sarracenorum,  ac  peditum  numerum  velut  arenam  maris,  quatinus  advenas  hostes  bello 
comprimentes  expellerent.  At  ubi  de  adventu  illorum  nuntiatum  est  Francis,  antequam 
iidem  Sarraceni  ad  illos  accessissent,  eis  ad  Ascalonem  occurrerunt,  belloque  inito,  Deo 
coopérante,  datur  victoria  Francis.  Nam  eorum  alios  sauciant,  alios  trucidant,  alios  vero 
fugam  subire  compellunt. 

CXXXIL  Denique  Ascalonitse,  cémentes  illos,  quorum  auxilio  tueri  putabantur,  op- 
pressos  atque  superatos  fuisse,  antequam  a  Francis  obsessi  invaderentur,  consilium  eva- 
dendi  alterutrum  expetunt.  Miserunt  ergo  ad  comitem  Sancti  iEgidii,  ab  eo  obnixe  flagi- 
tantes,  ut  sicut  turris  Daviticae  custodibus  fecerat,  eadem  et  ipsis  fièrent,  videlicet  ut 
Ascalone  ei  dedita,  illis  ob  hanc  causam  omnibus  parceretur.  Quod  quum  comperisset, 
libentissime  quod  quaesiverant  annuit;  sicque,  posito  super  turrem  vexillo  suo,  Ascalonem 
obtinuit. 

CXXXIH.  Rex  quoque  Gottifredus  aliique  proceres,  cognito  quod  Raymundus  Ascalo- 

"  Cf.  Radulph.  Cadom.  cap.  cxxxvu.  c  Cf.  Tudeb.  XVI ,  i,  p.  1 1 1  e\  seq.  et  Badulph.  Ca- 

L  Cf.  Tudeb.  XV,  v,  p.  1 10-1 1 1.  dom.  cap.  cxxxvm. 

m.  29 


Digitized  by 


Google 


226  TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 

aero  adeptus  sit,  lœti  effeoti  dixerunt  ad  illum  :  «  Glorificetur  Deus,  qui  tibi  Ascalonem 
«  subdidit.  Nunc  eitgo  volumus  et  precamur  ut,  quia  urb3  eadem  juri  Jérusalem  pertinpt, 

•  régi  ipsius  Gottifredo,  quod  œquum  esse  videtur,  restituatur.  Si  autem  tibi  hoc  fieri 
c  displicuerit,  eaquepotiri  volueris,  Jerusolymitano  régi  subdaris,  eamque  ab  illo  inantea 
«  tenere  te  recognoscas.  Non  enim  decet,  nec  etiam  consentiendum  est  ut  duo  reges 

•  alterutrum  divisi  hic  habeantur;  sed  unus  rex,  quod  justum  esse  cerniturt  et  tibi  cete- 

•  risque  omnibus  praesit.  »  At  ille,  audito  de  subditione  sui,  indignatus  est  valde,  eisque 
respondit  dicens  :  «  Potius  Ascalonem  eis  quorum  fuit  restituam  quam  Gottifredo,  qui 

•  compar  meus  est,  summittar.  •  Quapropter  continuo  mittens  Ascalonem  gentilibus  red- 
didit;  sicque  urbs  neophyt*,  in  apostasiam  reversa,  a  Sarrapçnis  nunc  usque  possidetur. 
Unde  Raymundus  in  redditione  illius  plurimum  peccavit,  quoniam  cunctis  Jérusalem 
petentibus  nimis  impedivit  iter.  Haec  enim  civitas  euntibus  illuc  et  redeuntibus  peregrinis 
portus  reclus  esse  solebat. 

CXXXIV.  Nec  multo  post  ambo  Robert!  comités»,  sicut  mente  conceperant,  ad  suos 
redeunt,  atque  de  omni  multitudine  illa  vix  ducentae  gale»  remanserunt.  Raymundus  vero 
cornes,  cum  quadringentis  viris  belligeris  inter  pedites  et  équités  Tripolim  pergens,  eam 
obseditb,  mirabile  dictu,  tam  parvo  numéro  contra  tôt  millia  pugnaturus.  Qui  quoque  tante 
audaciœ  fuit,  ut  eo  solummodo  fretus  numéro,  licet  illi  résistèrent,  colliculum  quemdam 
urbi  vicinum  muro  et  turribus  muniret,  quem  etiam  nunc  usque  Montem  Peregrinum 
vocant.  Erat  autem  civitas  valde  inclyta,  mari  adjacens,  mœnibus  fortibus  munita,  turri- 
busque  excelsis  circumcincta,  opibusque  ditissima.  Cornes  ergo  in  praedicto  monticulo, 
quem  contra  eam  munierat,  cum  suis  residens,  illam  crebris  assultibus  tamdiu  infesta  vit, 
quousque  vi  capta  ab  ipso  obtineretur.  Verum  Tancredusc,  pro  divino  amore  ac  Christia- 
nitate  ibi  augenda  simulque  tuenda,  sub  novo  rege  Jerusolymitano  militare  non  dedi- 
gnatur  :  qui ,  assumptis  ex  illis  ducentis  equitibus  qui  remanserant  octoginta ,  cum  eis 
ipsis  hue  et  illuc  prœlia  Domini  exercebat.  Nam  ce  n  tu  m  viginti  in  urbe  Jérusalem  ad 
custodiendum  eam  remanserunt.  Igitur  Tancredus,  zelo  Dei  tantummodo  ductus,  aliquando 
Damascum,  aliquando  in  Arabiam,  et  ubicumque  posset,  praedatum  pergens,  Jérusalem 
spoliis,  quae  obsidione  jam  pauperata  fuerat,  ditabat.  Qui  postmodum  locum  quemdam 
aptum  ad  inferendas  usquequaque  pradas  invenit,  qui  nunc  Bizan,  olim  Bethsamis,  ut  in 
primo  Regum  legiturd,  appellatus  est.  Hune  quoque  locum  sibi  ille  aggere  valde  praemu- 
niens,  cuncta  municipia  cunctasque  urbes  per  circuitum,  pradando,  vel  mercatoribus  sive 
vepditoribus  viam  tollendo,  atrociter  arcebat.  Per  quem  etiam  locum  urbs  Cayphas  muni- 
tissima,  multisplagis  ab  eo  afflicta,  ad  ultimum,  quamvis  mûris  turribusque  sœpiebatur, 
tamen  obsidetur,  multisque  balearibus  tormentîs  obruta,  per  (unes  et  scalas  immissis 
militibus  capitur. 

CXXXV.  Hise  diebus  Boamundus  et  Baldoynus,  Gottifredi  régis  frater,  de  quo  supra 
dictum  est,  votum  eundi  Jérusalem  complere  cupientes,  cum  non  parva  militum  manu  iter 
arripiunt.  Qui  dum  pervallem  Camelae  et  Damasci  viciniam,  neenon  per  Caesaream  Phi- 
lippi  incederent,  mirabile  dictu,  per  medios  hostes,  qui  circumquaque  exploraturi  diseur- 
rebant,  liberi  transierunt.  Erat  autem  quadragesimalis  jejimii  tempus.  Qui  quum  Jérusalem 
properassent,  gpudia  ibi  Paschalia  cum  rege  Gottifredo  celebrarunt.  Quo  videlicet  tempore 
Daybertusf,  Pisanorum  episcopus,  vir  in  litteris  potentissimus  atque  eloquentissimus ,  qui 
in  multis  navibus  Joppem  aggressus  fuerat,  eodem  Boamundo  juvante,  in  patriarchatum 
Jérusalem  sublimatur.  Afnulfus  autem,  magnae  indolis  vir,  quanquam  dignitatis  hujus  elec- 
tione  donatus  fuerat,  tamen  libentissime  annuit,  sperans  Christianitatem  ibi  magisin  illo 

*  i  Domini  Nortmannorum  et  Flandrensium  comi-  *  Radulph.  Cadom.  cap.  cxl  ,  vestigiis  insistit. 

«  les.  •  (Willelm.  Tyr.  1.  IX,  cap.  xiii,  p.  383.)  f  Daimberlus,  Ecclesiae  Pisanœ  archiepiscopu* ,  a  du- 

h  A,D.  no3.  (Cf.  Willelm. Tyr.  1.  X,  c.  xxvn,  p.  44 1.)  cibus  electus  fuit  patriarcha,  A.  D.  1 100  ineunte.  (Cf. 
'  Cf.  Radulph.  Cadom.  cap.  cxxxix.  Willelm.  Tyr.  I.  IX,  cap.  xv,  p.  387.) 

*  Vid.  I  Reg.  VI,  9  et  îa,  ubi,  in  Vulgata,  non 
•  Bethsamis ,  »  sed  ■  Bethsames  »  legitur. 


Digitized  by 


HISTORIÀ  PEREGRINORUM. 


quam  in  se  profuturam  Ordinantur  ibi  quatuor  episcopi,  scilicet  Roggerius  Tharsi,  A.  noo. 
Mamyste  Bartholomsus,  Bernardus  Artasii,  Benedictus  Edessœ,  qui  cum  Boamundo  et 
Baldoyno  in  presbyteratus  officio  positi  vénérant.  Expleta  itaque  solemnitate  paschali, 
Boamundus  cum  tribus  suis  patribus  revertitur,  reddens  singulis  civitatibus  praesules 
suos.  Baldoynus  quoque  cum  suo  archiepiscopo  Edessam,  cujus  ipse  comitatum  tenebat, 
rediit. 

CXXXVI.  Nec  moraa  Boamundus  ipse,  quum  audisset  a  relatoribus  urbem  Meletaniam 
Turcorum  armis  circumdatam  esse,  quœ  decem  dierum  itinere  aut  plus  ab  Antiochia  dista- 
bat,  coacto  in  unum  exercitu,  ad  liberandum  eam  ire  conatur.  Verum  Turci,  cognoscentes 
illum  jam  in  proximo  adesse,  obsidionem  ex  industria  dimittentes,  ut  eorum  est  consue- 
tudo,  recesserunt.  Magis  enim  ipsi  ad  tempus  vel  horam  terga  vertendo  quam  accedendo 
praevalent.  Nam  et  fugiendo  spicuia  ejiciunt,  seseque  insequentes  taliter  vulnerant.  Boa- 
mundus crgo  quum  civitati  appropinquans  Turcorum  aciem  non  reperisset,  consultum  est 
sibi  a  suis  quatinus  urbem  ingressus  paululum  ibi  prius  requiesceret,  ac  sic  postea,  quiete 
refotis  viribus  suis,  contra  Turcos  ad  bellandum  exiret.  Qui  non  credidit  eorum  consiliis, 
sed  ex  stulta  audacia  immoderanter  praesumens  :  «  Absit,  inquit,  ut  Boamundus,  quod 
«  nunquam  fecisse  meminit,  modo  facturas  sit.  Hoc  enim  faciunt  vulpes,  quae  mox  ubi  la- 
«  trantes  canes  audierint,  latebras  quaerentes  absconduntur.  »  Ivit  igitur  post  Turcos,  eos- 
que  inveniens,  ciun  eis  prœlium,  quod  utinam  nunquam  inisset,  mox  inchoavit.  Quumque 
hi  et  illi  simul  prœliarentur,  Boamundus  retineturb,  ligatur,  Macbumicolis  magnum  gau- 
dium,  vae  miserabile  Christianis  facturas.  Qui  deinde  in  Romaniam  ad  Anismamc  regem 
vinculis  mancipandus  perducitur  :  de  cujus  post  captione  Antiochia  misera  facta  ita  ma- 
nebat,  ut  non  esset  qui  adjuvaret  eam,  neque  consolaretur. 

CXXXVII.  Sequiturd  e  vestigio  miserrimus  casus,  quo  Jérusalem  non  minori  luctu 
affligebatur.  Nam  Gottifredus,  rex  optimus  et  timensDeum,  capto  mox  Boamundo  ex  hac 
lucc  migravit.  Erat  jam  annus  unus  evolutus  ex  quo  régna re  cœperat,  quum  ad  obitum 
pervenisset.  Qui  tamen  antequam  praesenti  luce  caraisset,  dum  corporis  iniirmitate  tenere- 
tur,  ad  se  patriarcham  Daybertum  atque  Arnulfum,  ceterosque  accersiri  jubet.  Quibus  ille  : 
«  Ecce,  inquit,  viam  universae  terra  ingredior.  Modo  ergo  me  adhuc  vivente  consilium  inter 
«  vos  habeatur,  et  quis  vice  mei  in  Jérusalem  regnare  debeat  prœvideatur.  »  At  illi  respon- 
dentes  :  «Nos,  inquiunt,  magis  hoc  in  tua  providentia  ponimus,  et  quem  nobis  ad  hoc 
>  ipsum  elegeris,  ei  procul  dubio  subdemur.  »  At  ille  :  «Si,  inquit,  in  mea  dispositione 
o  statuitur,  Balduinum  fratrem  meum  ad  hoc  culmen  suscipiendum  idoneum  judico.  »  At 
illi  Balduinum  audientes,  continuo  unanimiter  consentiunt,  laudant,  eique  jurejurando 
fidelitate  (irmata  subduntur,  quoniam  illum  virum  liberalem  pecuniae,  studiosum  militiae, 
affatu  humilem,  magnanimitate  sublimem  cognoverant.  Haec  quippe  omnia  natura  ipsa;  ut 
ita  dicamus,  in  eo  manu  propria  exsculpserat.  Erat  enim  ille,  sicut  superius  dictum  est,  in 
Rages,  quae  et  Edessa  dicitur,  dux  constitutus,  ibique  tune  morabatur. 

C XXXV III.  Interea6  casu  accidente  Tancredus  solito  more  pradatum  iverat.  Qui  denique 
comperiens  regem  obiisse,  nesciens  quod  Balduinus  in  regnum  electus  fuisset,  Jérusalem 
reversus  est.  Qui  antequam  portée  civitatis  appropinquasset,  ea  sibi  continuo  clauditur,  nec 
valuit  ingredi.  At  ille  ammirans  dixit  :  «  Quid  sibi  vult  quod  porta  mihi  seratur?  Commisi 
«  ergo  aliquid  propter  quod  intrare  non  debeam  ?  »  Mox  ergo  sibi  responsum  est  quod  non 
ob  aliud  aditus  ei  negatus  est,  nisi  quia  Balduinum  elegerant,  eique  fidelitatem  jurejurando 
firmatam  fécerant.  «  Nunc  ergo,  si  tibi  intrare  placuerit,  securitatem  prius  sacramento  robo- 
«  ratam  Baldoyno ,  cui  omnes  juravimus ,  facias.  Alioquin  civitatis  hujus  introitum  non 
«  obtinebis.  »  At  ille  indignans  potins  intrare  neglexit  quam  Baldoyno  sacramento  subjice- 

1  Cf.  Radulph.  Cadom.  cap.  cxli.  d  Cf.  Radulph.  Cadom.  cap.  cxlii. 

b  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  IX,  cap.  xxi,  d.  396-397.  *  Abhinc  usque  ad  finem  Radulphum  Cadomensem 

c  Kemeschtekin  Ibn  Danischmend.  (Cf.  Wilken.  Corn-       non  amplius  sequitur. 
mentat.  p.  34,  et  Reinaud,  Extraits,  p.  i5.) 

29- 


Digitized  by 


Google 


228 


TUDEBODUS  IMITATUS  ET  CONTINUATUS. 


retur*.  Quod  utique  non  casu,  sed  divina  voluntate  hoc  actum  esse  cernitur.  Nam  statim 
illis  pro  Baldoyno  mittentibus,  ecce  Antiocheni  proceres  ad  Tancredum  miserunt,  dicentes  : 
*  Veni  ad  nos  properanter,  quoniam,  noslro  domino  Boamundo  capto,  consilio  tu©,  quid 
«  super  hoc  agere  debeamus,  perfrui  cupimus.  »  Quo  audito,  ille  tristis  effectus  iter  arri- 
puit.  Qui  quum  alîquantum  itineris  spatium  peregisset,  ecce  Baldoynus  veniebat,  videns- 
que  Tancredum,  mox  ab  eo  divertit,  qui  Jérusalem,  ut  missum  fuerat,  festinabat.  At  ille 
diversionem  ejus  vilipendens,  nec  paul  um  substitit,  sed  iter,  ac  si  eu  m  non  vidisset, 
incessanter  agebat.  Ita  quidem  tanti  proceres  alterutrum  transierunt,  ut  nec  unus  cum 
altero,  simultate  pristina  recordata,  vel  modicum  loqueretur. 

CXXXIX.  Tancredus  itaque  quum  Antiochiam  pervenissetb,  ports  mox  illi  clauduntur. 
Qui  quum  accedens  intrare  nequisset,  ammirans  valde  ait  :  «  Cur  ergo  vocatus  accessi,  si 
«  portse  mihi  serari  debuerunt?  »  At  illi  de  intus  responderunt ,  dicentes  :  «  Non  ob  aliud 
«  civitatem  clausimùs,  quia  volumus  ut  prius  te  Boamundo  fideiem  jurejurando  exhibeas, 
-  sicque  postea  ingrediaris.  »  Quod  quum  fecisset,  ingressus  urbem,  omnibus  volentibus 
Antiochia  ei  ad  custodiendum  e  fidelitate  Boamundi  traditur,  quousque  ipse  a  captione 
libertatis  rediret.  Balduinus  vero  Jerusolymam  veniens,  in  ea  mox  consensu  ac  voluntate 
omnium,  sicut  jam  ab  ipsis  conjuratum  fuisse,  vi vente  Gottifredo,  praescribitur,  rex  con- 
stituitur,  cunctis  hostibus  undique  magnum  timorem  incutiens.  Verum  Boamundus,  tribus 
annis  vinculis  tentus,  tandem  vix  centum  millibus  michaletorum ,  quos  Antiochia  pro  eo 
dédit,  redemptus,  liber  regreditur,  urbemque  suam,  Tancredo  fideliter  cedente,  recepit. 

CXL.  Sed  quia  Boamundi  acta,  quae  nunc  usque  gessit,  recoluimus,  debemus  et  ipsius 
finem,  qualiter  habitus  sit,  vel  summatim  reserare.  Itaque  non  multo  post  Boamundus 
reminiscitur  votum  quod  Deo  et  beato  Leonardo,  dum  in  vinculis  teneretur,  voverat  : 
videlicet  ut,  si  Deus  per  mérita  et  intercessiones  ejusdem  confessons  eum  de  captione  illa 
eriperet,  ipse  in  Galliam  ad  ecclesiam  ipsius,  qua  corpus  ejus  quiescebat,  proficisceretur, 
oblaturus  ei  bolas  argenteas  ad  instar  earum  éditas  quibus  vinctus  fuerat.  Ex  cujus  scilicet 
itineris  occasione,  et  ipse  gentium  nonnullos  Gallicanarum  incitaret,  quatinus,  secum  trans 
mare  pergen  tes,  contra  gentiles  et  imperatorem  AJexium,  quibus  tune  incessanter  infesta  - 
bantur,  pugnaturi  essent.  Accersitis  itaque  Tancredo  ceterisque  proceribus,  aperuit  illis 
desiderium  quod  animo  ejus  insidebat;  sicque  Tancredo  principatum  Antiochenum  eo 
tenore  sub  jurejurando  commisit0,  ut  aut  sibi  redeunti,aut  heredi  ejus,  quem  de  cpnjuge 
légitima  habiturus  esset,  ejusdem  principatus  civitatis  restitueretur.  Sumpto  itaque  Boa- 
mundus Dayberto  patriarcha  Jerusolymitanod,  cujus  superius  mentio  habita  est,  mare 
ingressus  est,  sicque  in  conspectu  classis,  quam  isdem  imperator  contra  ipsum  suosque 
pugnaturam  direxerat  propter  Laodiciam,  aliasque  urbes,  quas  sibi  Tancredus,  dum  in 
vinculis  Boamundus  ipse  haberetur,  abstulerat,  decem  liburnis  tribusque  aliis  ratibus, 
quae  vulgo  sandaliae  vocantur,  advectus,  Barim  reversus  est.  Qui  dum  postea  in  Gallias  iter 
ageret,  a  pluribus  urbibus  per  Italiam  cum  processione  et  laudibus,  tanquam  verus  miles 
martyrque  Christi,  prsedicante  illum  eodem  patriarcha,  viro  facundissimo,  suscipiebatur. 
Sed  et  omnes  per  quoscumque  transi turus  esset,  ac  si  ipsum  Christum  essent  visuri,  cer- 
tatim  illum  intueri  inhiabant.  Quum  ergo  Romam  petiisset,  dimisso,  nescimus  qua  causa, 
Dayberto  patriarcha,  ex  praecepto  Paschalis  papse  secundi,  qui  tune  Roinanam  regebat 
Ecclesiam,  adhibitus  est  vir  vitae  venerabilis  atque  eloquentissimus  Bruno,  Signiensis  epi- 
scopus,  cujus  ipse  in  tam  longo  itinere  prudentia  consiliisque  fultus,  cuncta  bene  esset 
facturas.  Qui  dein  veniens,  ut  proposuerat,  ad  monasterium  Sancti  Leonardi  confessons 
votum  suum  perfecit,  videlicet  supra  memoratas  bolas  aliaque  ibi  praeclara  munera  olferens. 

CXLI.  Sed  inde  pergens  in  Franciam,  filiam  Philippi,  régis  Francorum*,  duxit  uxo- 


*  De  invidia  Tancredi  advenus  regem  Balduinum , 
conf.  infira  Fulcherium  Caraotensem,  I.  II  t  c.  m. 
h  Cf.  infra  eumdem,  1.  11,  c.  iv. 
Cf.  infra  eumdem,  I.  II,  c.  xxm. 


d  Cf.  infra  Fulcher.  Caraot.  1.  II,  c.  xxvi. 
e  «  Constantiam  •  nomine.  (Cf.  infra  Fulcher.  Carnot. 
1.  II,  c.  xxix.)  . 


Digitized  by 


HISTORIA  PEREGRINORUM.  229 

rem,  sollicitans  etiam  omnes  quatinus  veris  redeunte  tempore  pro  divino  amore  trans    A.  1107. 
mare  secum  abirent,  gentilium  multitudinem  obpugnaturi.  Facta  itaque  in  ultramontanis 
regionibus  tanta  incitatione,  cum  conjuge  sua,  quam  acceperat,  centum  equitibus  comi- 
tatus,  Barim  regreditur.  . 

CXLII.  Quibus  quidem  ad  constitutum  terminum  venientibus,  non  modica  ad  eum 
peditum  equitumque  multitudo  confluxit,  quos  Boamundus  secum  postea  ducens  trans- 
fretavit,  veniensque  super  Duracbii  urbem,  illam  obseditV  Imperator  vero  Alexius  audiens 
Boamundum  super  se  irruisse,  missis  nuntiis  ab  eo  inquirit  cur  contra  se  bellum  inisset. 
Qui  respondens  dicebat  quod  bellum  ideo  contra  illum  ageretur,  quoniam  jusjurandum , 
quod  oliip  sibi  aliisque  principibus  de  securitate  fecerat,  ab  eo  violatum  fuerat,  cunctisque 
Jérusalem  petere  desiderantibus  contrarius  exstiterat.  Quibus  auditis  imperator  promisit 
ei  sub  jurejurando  cuncta  emendaturum  :  quod  videlicet  jusjurandum  et  alii  nonnulli  de 
suis  majores  secum  pariter  essent  acturi.  Unde  etiam  postulabat  eum,  ut  ad  quemdam 
locum  ad  hoc  aptum  ambo  convenirent,  atque  securitate  alterutrum  renovata  inter  se  et 
illum  et  cunctos  Jerusolymipetas,  présentes  et  futuros,  pax  perpétua  conservaretur.  Placuit 
itaque  hoc  Boamundo.  Convenientes  ergo  utrique  ad  locum  condictum,  fœderis  pactum, 
secundum  quod  praeordinatum  fuerat,  constituent  es,  sacramentis  interpositis ,  illud  confir- 
maverunt.  Quin  etiam  imperator,  Boamundum  in  filium  sibi  adoptans,  quam  plurima 
magnificaque  ei  mimera  ad  ultimum  contulit.  Hisita  peractis,  Boamundus  Barim  revertitur, 
Graciam  vel  Antiochiam  ulterius  non  revisurus.  Alii  autem  qui  cum  eo  iverunt,  pars,  qui 
poterant,  Jérusalem  ad  Sepulcrum  Domini  oraturi  eunt;  pars  vero,  sumptus  non  habentes, 
eo  quod  diu  pro  Dyrachio  obsidendo  retenti  fuerant,  in  Galliis  redire  compelluntur.  Deni- 
que  ei  nati  sunt  duo  fdii,  quorum  primo  defuncto  alter  superfuit,  cui  ab  eo  impositum  est 
nomen  suum  Boamundum.  Nec  multo  post  languore  correptus  obiitb,  cujus  corpus;  Canu- 
sium  delatum,  in  ecclesia  Sancti  Sabini  honorifice  sepultum  est.  Tancredus  autem  in  fidelitate 
filii  Boamundi  Antiochiam  servans,  post  multo  s  agones  pluri  masque  victoriasc  atque  oppi- 
dorum  urbiumque  multarum  aggressiones ,  quae  nimia  sunt  ad  mémorandum,  ex  hac  luce 
subtractus  est,  Antiochiam  Roggerio,  filio  Riccardi,  nepoti  suo,  sub  eadem  fidelitate,  quam 
servaverat  filio  Boamundi,  relinquensd.  Puer  autem  Boamundus,  quum  adolevisset,  venis- 
setque  ad  aetatem  illam  qua  principatum  Antiochenum  regere  posset,  Antiochiam  mare 
transiens  perrexit  :  qui  ex  successione  paterna  princeps  in  eadem  urbe  mox  constituitur. 
Deinde,  quum  patris  strenuitatem  contra  gentiles  dimicans  imitari  cœpisset,  secundum 
prodigium  quod  superius  dictum  est  cito  vitam  finivite. 

Ceterum Baldoynus  regno  Jerusolymitano  voluntate  omnium,  sicut  jam  praedictum  est, 
accepto,  quomodo  in  eo  se  egerit,  vel  quot  prœlia  vicerit,  seu  quot  urbes  invaserit, 
quantas  virtutesque  alias  exercuerit,  quoniam  proprio  indigent  volumine,  praetermittere 
cogimur. 

Scripta  sunt  ista  tantum  ad  excitationem  fidelium  futurorum,  et  ad  laudem  Domini  * 
nostri  Jesu  Christi,  qui  tantam  suis  victoriam  praestitit,  cui  est  honor  et  gloria  in  saecula 
saeculorum.  Amen. 

'  A.  D.  1107.  (Cf.  infra  Fulcher.  Carnotensem ,  1.  Il,      Tyr.  1.  IX,  c.  xvm,  p.  483;  et  infra  Fulcher.  Carnot. 
c.  xxxviii-xxxix.)  1.  II,  c.  XLVIII.) 

b  A.  D.  1 108.  (Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  IX,  c.  vi,  p.  46a.)  #  Rogero  A.  D.  1119a  Turcis  occiso  successit  Boa- 
e  Cf.  infra  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  xuv,  xlvi.  mundus  II.  (Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  xi-xu,  p.  5a4- 

*  Mortuus  est  Tancredus  A.  D.  1 122.  (Cf.  Willelm.       5a5;  et  Fulcher.  Carnot.  1.  III,  c.  m.) 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


RAIMU1VDI  DE  AGUILERS 

CANONICI  P0DIE1VSIS 

HISTORIA  FRANCORUM 

QUI  CEPERUIYT  IHERUSALEM 


Digitized  by 


Google 


INDEX 

CODICUM  MANUSCRIPTORUM  ET  LIBRI  TYPIS  MANDATI 

QUIBUS  USI  SUNT  EDITORES  AD  CONSTITUENDUM  GONTEXTUM. 


A.  Cod.  ms.  ol.  abbatiae  S.  Victor.  Paris.  n°  ao5,  qui  xn°  saeculo  medio  exaratus  videtur. 

B.  Cod.  ms.  Regius.  Par.  n°  55$  1.  A.  xirf  saeculi. 

C.  Cod.  ms.  Regius.  Par.  n°  553 1 .  xn1  saeculi  medii. 

D.  Cod.  ms.  Regius.  Par.  n°  5i3î.  xiv*  saeculi. 

E.  Editio  Bongarsiana. 

F.  Cod.  ms.  io3.  H.  (Bibl.  Arsenal.)  Par.  xm*  saeculi. 

G.  Cod.  ms.  H.  199.  Claromontensis,  f.  100  r°.  xiv*  saeculi. 


Digitized  by 


INDEX  CAPITULORUM' 


I.  De  malis  quœ  sustinuit  exercitus  Francorum  in  Sclavonia. 

II.  Ubi  episcopus  Podiensis  captus  fuit  a  Pincenatis,  et  in  capite  vulneratus. 

III.  Ubi  veniunt  ad  Nicœam  urbem,  et  ubi  reddita  fuit  imperatori. 

IV.  Beilum  in  campo  Fiorido  factum. 

V.  Ubi  veniunt  Antiochiam,  et  qualiter  facta  vel  sita  est. 

VI.  Beilum  quod  cornes  Fiandrensis  contra  xii  millia  Turcorum  fecit. 

VIL  Aliud  beilum  quod  fuit  inter  paludem  et  fluvium ,  in  quo  bello  non  habuit  plus  de  nostris 

quam  Dcc40g  et  devicerunt  xx*  vin10  millia  Turcos. 

VIA.  Item  aliud  beilum  ubi  victores  fuerunt  Turci,  devictis  principibus  nostris  Boamundo  et 

comité  Sancti  ^gidii. 

IX.  Ubi  reddita  fuit  urbs  Antiochia. 

X.  Ubi  lancea  fuit  inventa  a  Petro  Bartholomeo. 

XI.  De  visione  cujusdam  sacerdotis. 

XII.  Ubi  exierunt  ad  beilum  contra  Corbaran. 

Xm.  Ubi  obiit  Ademarus,  episcopus  Podiensis,  et  ubi  apparuit  ipse  Petro  Bartholomeo  per  visio- 
nem  secunda  nocte  qua  defunctus  fuit. 

XIV.  Ubi  veniunt  Albaram  et  Maram  et  obtinuerunt  eas. 

XV.  Ubi  veniunt  ad  çppidum  Archados. 

XVI.  Ubi  Anselmus  de  Riberi  Monte  obiit. 

XVII.  De  visione  quam  vidit  Petrus  Bartholomeus. 

XVIII.  Ubi  Petrus  Bartholomeus  intravit  in  ignem,  tenens  lanceam  in  manibus,  et  vivus  exivit. 

XIX.  De  columba  quae  litteras  deferebat  ad  nocumentum  nostrum. 

XX.  Ubi  veniunt  Dierusalem. 

XXI.  Beilum  primum  contra  Ascalonitas. 

1  Deest  in  codicibus  b,  c,  d,  k,  f,  g. 

1  Sequentes  titulos  quamvis  in  libri  contextu  codex  a  omittat ,  suum  cuique  capiti ,  propter  lectoris  commodum , 
prœiigemus. 


m.  3o 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


RAIMUNDI1  DE  AGUILERS, 

CANONICI  PODIENSIS*, 

HISTORIA  FRANCORUM 

QUI  CEPERUNT  IHERUSALEM3. 


Episcopo  Vivariensia  domino  meo.  et  omnibus  orthodoxis,  Pontius  de  Ba- 
laduno,  et  Raimundus\  canonicus  Podiensis,  salutem,  et  laboris  nostri  parti- 
cipationem,  Necessarium  duximus  vobis  et  Transalpinis  omnibus  manifesta re 
magnalia  quae  Deus  nobiscum,  solito  pietatis  suae  more,  fecit,  et  assidue 
facere  non  desinit;  maxime  ideo  quia  imbelles  et  pavidi,  recedentes  a  nobis, 
falsitatem  pro  veritate  astruere  nituntur.  Sed  qui  apostasiam  eorum  viderit, 
verba  et  consortia  eorum  fugiat.  Exercitus  enim  Dei,  etsi  pro  peccatis  fla- 
gellum  Domini  sui  sustinuit,  pro  ejusdem  misericordia  victor  super  omnem 
paganimitatem5  exstitit.  Sed  quia  alii  per  Sclavoniam,  alii  per  Hungariam,  alii 
per  Longobardiam6,  alii  per  mare  venerunt,  taediosum  nobis  ad  scribendum 
de  singulis  fuit.  Quapropter,  dimissis  aliis,  de  comite7b,  et  episcopo  Podiensi, 
et  exercitu  eorum  scribere  curavimus. 


CAPITULUM  I. 

De  malis  quae  sustinuit  exercitus  Francorum  in  Sclavonia. 

a     Mi  igitur  Sclavoniam  80  ingressi,  raulta  dispendia  itineris  passi  sunt,  maxime    a.  io9c. 
propter  hyemem  quae  tune  erat.  Sclavonia  etenim  est  tellus  déserta  et  invia,  et 
montuosa,  ubi  nec  feras  nec  volucres  per  très  hebdomadas  vidimus.  Incolae 
regionis  adeo  agrestes  et  rudes  sunt,  ut  nec  commercium  nobis,  nec  ducatum 
praebere  voluerint;  sed  fugientes  de  vicis  et  de  castellis  suis,  débiles  anus  et 

1  Antiocheno  bello  quod  Fulcherius  supra  in  hujus  voluminis  exor&o  descripsit  liber  iste  Raimundi  de  Guilers 
(Aguilers.  c.  Agilers.  f.)  adjectus  fuit,  ut  minus  continentia  unius  ex  alterius  suppleretur  eloquio.  a.  c.  f.  — 
2  Om.  Raimundi  de  Aguilers,  canonici  Podiensis,  c.  F.  Raimondi  de  Agiles,  canonici  Podiensis.  d.  —  3  Om. 
Bistoria  Francorum  qui  ceperunt  Iherusalem  a.  cf.  —  4  Raimondus.  e.  —  5  Paganitatem.  e.  —  6  Langobar- 
diam.  b.  c.  e.  f.  —  7  Comité  Sancti  Egidii.  b.  e.  —  8  Qui  per  Sclavoniam.  b. 

*  Leodegario ,  qui  Ecclesiaui  Vivariensem  usque  ad  )o5anus,  cujus  Baimundus  de  Aguilers  capellanus  erat. 
an.  D.  1 1 19  rexit.  (Cf.  Hist.  Uttér.  de  la  France,  t.  VIII,  c  Id  est  Dalmaliam.  De  comitis  itinere  per  hanc  re- 

p.  6a3.)  gionem  cf.  Willelm. Tyr.  1.  11,  c.  xvii,  p.  96  et  seq.  et, 

b  HicestRairanndusIV,  cornes  S.  /Egidii ,  idem  et To-      supra,  Tudebovem,  I,  v,  p.  i3. 

3o. 


Digitized  by 


Google 


236  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a.  1096.    pauperes  infirmos1,  qui  a  longe  prae  infirmitate  sua  sequebantur  exercitum  nos-  a 
trum,  ac  si  multum  nocuissent,  utpecora  trucidabant.  Nec  facile  nostris  militibus 
armatis  erat  latrones  inermes,  locorum2  scientes,  per  abrupta  montium  et  con- 
densa sylvarum  persequi;  sed  assidue  eos  sustinebant,  nec  pugnare  valentes, 
nec  sine  pugna  esse  poterant.  Quoddam3  facinus  egregium  comitis  non  praeterea- 
mus.  Quum  conclusus  esset  aliquando  cornes  a  Sclayis  cum  quibusdara  militibus  b 
suis,  impetum  in  Sclavos  fecit,  atque  ex  eis  usque  ad  sex  cepit.  Quumque  propter 
hoc  Sclavi  vehementius  imminerent,  et  cornes  sequi  exercitum  compelleretur, 
erui  oculos  aliorum4,  et  aliorum  pedes  abscidi  jussit,  et  nasum  et  manus  aliorum 
truncari  praecepit,  ut  taliter  aliis  deterritis  et  doloris  cognitione  occupatis,  secure 
cornes  effugere  cum  sociis  suis  posset.  Itaque  per  Dei  gratiam  de  mortis  angustia  c 
et  de  loci  difficultate  liberatus  est.  Quanta  vero  fortitudine  et  consilio  cornes  ibi 
claruerit,  non  facile  référendum  est.  Quadraginta  etenim  fere  dies  in  Sclavonia 
fuimus,  in  quibus  tantam  spissitudinem  nebularum  passi  sumus,  ut  palpare  et 
per  motum  removere  eas  a  nobis  aliquatenus  possemus.  Inter  haec  cornes  assidue 
in  postremis  pugnans,  semper  populum  defendens  erat;  nunquam  prior,  sed  d 
semper  ultimus  hospitabatur.  Et  licet  alii  meridie,  alii  vespere,  cornes  fréquenter 
média  nocte,  vel  galli  cantu,  ad  hospitium  veniebat.  Tandem  per  Dei  misericor- 
diam  et  comitis  laborem  et  episcopi  consilium,  sic  exercitus  transivit,  ut  nullum 
famé,  nullum  in  aperta  congressione  ibi  perderemus.  Ob  illam  reor  causam  voluit 
Deus  exercitum  suum  transire  per  Sclavoniam,  ut  agrestes  homines  qui  Deum  e 
ignorabant,  cognita  virtute  et  patientia  militum  ejus,  aut  aliquando  a  feritate  resi- 
piscant,  aut  inexcusabiles  Dei  judicio  adducantur.  Tandem  post  multa  laborum5, 
ad  regem  Sclavoruma,  apud  Scodram6b,  venimus;  cum7  eo  cornes8  fraternitatem 
confirmavit,  et  multa  ei  tribuit9,  ut  exercitus  secure  emere  et  quaerere  necessaria 
posset.  Sed  haec  opinio  sola  fuit.  Nam  satis  pacis  petitae  nos  pœnituit  :  quum  per  f 
ejus  occasionem  Sclavi,  solito  de  more  furentes,  nostros  interficiunt,  et  quae 
poterant  ab  inermibus  abripiunt.  Quaesivimus  locum  fugae,  non  ultionis.  Hactenus 
de  Sclavonia. 

a.  1097.  Venimus  Dirachium  :  credidimus  esse  in  patria  nostra,  existimantes  impera- 
torem  Âlexium  et  satellites  suos  nobis  esse  fratres  et  coadjutores.  Illi  vero,  ritu  g 
leonum  incrudescentes,  pacificos  homines,  nihil  minus  quam  arma  cogitantes, 
invadunt;  per  occulta  trucidant;  in  nemoribus,  in  vicis  remotis  a  castris,  quae 
poterant  per  noctem10  furabantur.  Et  licet  sic  insanirent,  tamen  duxc  eorum, 
pacem  promittebat;  et  per  pacis  inducias  Pontium  Rainaldum11  interfeceriint,  et 
fratrem  suum12  Petrum  mortaliter  vulneraverunt13;  et  erant  hi  principes  nobilis-  h 
simi.  Quumque  locus  ultioni  nobis  offerretur,  placuit  iter14,  non  injuriarum  vin- 
dicta.  Incepimus  iter15.  Habuimus  obviam  litteras  imperatoris  de  pace,  de  frater- 
nitate,  et,  ut  ita  dicam,  de  filiatione  :  haec  autem  verbo  tenus.  Nam  ante  et  rétro, 
dextrorsum  et  sinistrorsum,  Turci  et  Gomani,  Husi  et  Tanaces15,  Pincenati  et 
Bulgari,  nobis  insidiabantur.  j 

1  Pauperes  ei  infirmas,  b.  b.  f.  —  2  Itinera.  b.  —  3  Quoddam  vero.  b.  —  4  Eorum.  b.  b.  —  5  Multa 
laborum  pericula.  b.  b.  —  6  Cosdram.  r.  —  7  Et  cum.  b.  b.  f.  —  8  Cornes  fréquenter,  b.  b.  —  9  Retribuit. 
b.  b.  —  10  Totam  noctem.  b.  —  11  Rainuardum.  a.  Rainardum.  b.  —  12  Ejus  fratrem.  b.  e.  —  15  Plagave- 
runi.  b.  e.  —  14  Iterum.  b.  —  15  Sed  incipimus  iter  nostrum.  b.  e.  — 16  Tenaces,  b.  e. 

'  «Eis  Bodinus,  Sclavorum  rex,  amicabiliter  favil.  »         *  Joannes,  Isaaci  Sebastocratoris  filius.  (Cf.  supra, 
(Order.  Vital.  IX,  4.  éd.  A.  Leprévosl ,  t.  III,  p.  485.)        p.  176,  not.  a.) 
h  Hodie  Scutari. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRANCORUM. 


CAPITULUM  IL 

Ubi  episcopus  Podiensis  captus  fuit  a  Pincenatis,  et  in  capite  vulneratus. 

a     Quadam  autem  die  quum  essemus  in  valle  Pelagoniae*,  episcopus  Podiensis,    a.  io97. 
gratia  conyenienter  hospitandi,  quum  paulisper  a  castris  discessisset,  a  Pincenatis 
captus  estb,  qui,  dejicientes  eum  de  muia,  spolia verunt,  et  in  capite  graviter  eum 
percusserunt1.  Sed  quia  tan  tus  pontifex  adhuc  populo  Dei  erat  neoessarius,  per 
ejus  roisericordiam  vitae  est  reservatus.  Nam  unus  Pincenatus2,  dum  aurum  ab  eo 

b  quaereret,  a  ceteris  eum  defendebat;  interea  sonus  auditur3  in  castris,  et  sic  inter 
moram  hostium  et  impetum  sociorum  eripitur.  Taliter  per  insidias  quum  venis- 
semus ad  quoddam  castrum,  quod  vocatur  Bucinat'c,  didicit  cornes  quod  in 
angustiis  cujusdam  montis  Pincenati  exercitum  nostrum  aggredi  vellent;  cum 5 
militibus  quibusdam  in  occultis  remanens,  Pincenatis  occurrit,  atque  pluribus 

c  interfectis,  ceteros  in  fugam  vertit.  Occurrebant  interea  pacificœ  litterae  impera- 
toris;  circumdabant  nos  undique  bostes  imperatoriis  dolis.  Quum  vero  venissemus 
Thessalonicam,  infirmatus  est  episcopus,  et  remansit  cum  paucis  infra  civitatem6. 

Post  h  sec  venimus  ad  quamdam  civitatem  nom  in  e  Rossam  d  :  ubi  quum  mani- 
feste cives  ejus  in  nos  multa  mala  molirentur,  paulisper  nostra  solita  patientia 

d  displicuit.  Itaque  arreptis  armis,  diruuntur  antemuralia;  capitur  ingens  praeda, 
et  civitas  in  deditionem;  atque  iilatis  signis  in  civitatem,  et  acclamata  Tolosa7, 
quod  erat  signum  clamoris  comiti,  discessimus. 

Venimus  ad  aliam  civitatem,  nomine  Rodestol*  :  ubi  quum  milites  de  roga  im- 
pera toris,  vindictam  sui8  contra  nos  agere  quœrerent9,  multi  ex  ipsis  interfecti 

e  sunt,  et  aliquantula  capta  praeda.  Venerunt  ibi  nobis  legati  nostri,  quos  praemi- 
seramus  ad  imperatorem;  qui,  accepta  pecunia  ab  eo,  omnia  nobis  prospéra  apud 
imperatorem  promiserunt.  Quid  plura?  eo  verba  legatorum  imperatoris  et  nos- 
trorum  pervenerunt,  ut  cornes,  relicto  exercitu,  solus  cum  paucis  et  inermis  ^d 
imperatorem  festinaret.  Dicebant  enim  quia  Boamundus 10  et  dux  Lotharingiae, 

f  et  Flandrensis  cornes,  et  alii  principes,  hoc  precabantur,  ut  properkret  cornes 
convenire  imperatorem  de  itinere  lherosolimitano;  ut,  assumpta  cruce,  dux  et 
imperator  in  exercitu  Dei  fieret.  Ad  baec  aiebant  imperatorem  dixisse,  omnia  cum 
comité  se  acturum,  et  de  se,  et  de  aliis,  quœ  itineri11  usui  forent;  prœterea  nun- 
tiabant  beilum  imminere,  et,  si  auctoritas  tanti  viri  abesset,  fortassis  incommo- 

g  dum  fore;  itaque  cum  paucis  cornes  adventaret,  ut  quum  exercitus  suus  venisset, 
compositis  cum  imperatore  omnibus,  nullis  in  moram  fieret.  Victus  tandem  co- 
rnes est,  ut,  bac  sola  vice  relicto  praesidio  in  castris,  exercitum  praecederet;  et  sic 
Constantinopolim  inermis  venit. 

Facile  autem  res  gesta  hactenus  me  scriptorem  quibusdam  laetitiae  et  prospe- 

1  Graviter  valneraverunt.  f.  —  2  Unus  de  Pincenatis.  b.  e.  —  3  Exiit.  b.  e.  —  4  Bucinath.  f.  —  5  Qai 
cum.  b.  —  6  Om.  quum  vero  venissemus,  etc.  a.  c.  f.  — 7  Tholosa.  b.  e.  —  8  Imperatoris  pro  vindicta  sua.  b.  e. 
—  9  Agere  velïent.  b.  b.  —  10  Boimundus.  b.  e.  sic  ubique  (a.  et  c.  non  nunquamj.  —    Itineris.  b.  e.  f.  \ 

•  De  hac  valle  cf.  Willelm.  Tyr.  1.  II,  c.  xm,  p.  91,  c  Bichinat  in  Tudebov.  II,  iv,  p.  19.  (Cf.  p.  179  ) 

et  cap.  xviii,  p.  99,  et  Tudebovem,  I,  ix,  p.  16.  d  «Rusam.  b  (Tudebov.  II,  v,  p.  20.  Cf.  p.  179.) 

b  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  II,  c.  xviii,  p.  99,  et  supra  •  « Rodostum. »  (Willelm.  Tyr.  /.  c.) 
Tudebovem,  II,  iv,  p.  19. 


Digitized  by 


Google 


238  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a.  1097.   ritatis  gressibus  comitabatur,  quae  tanto  acerbitatis  et  mœroris  onere  nunc  pre-  a 
mit,  ut  incepisse  me  taedeat,  quum  perficere  yotum  sit.  Quid  vero  potissimum 
et  primum  aggrediar  dicere?  An  imperatoris  fraudulentissimam  ac  detestabilem 
ammonitionis  dolositatem?  An  exercitus  nostri  turpissimam  fugam  et  inopina- 
bilem  desperationem?  An  mortes  tantorum  principum  enumerando,  perpetui 
mœroris  monumenta  relinquam?  Haec  autem  quicumque  nosse  desiderat,  ab  aliis  b 
potius  quam  a  nobis  requirat.  Hoc  unum  valde  memorabile,  silentio  dignum 
excusamus  :  quod  dum  omnes  nostri  castra  relinquere,  fugam  arripere,  deserere 
socios,  dimittere  omnia,  quae  de  tam  longinquis  regionibus  asportaverant,  inedi- 
tarentur,  per  salutiferam  pœnitentiae  atque  jéjunii  opem  ad  tan  tam  constantiae 
fortitudinem  sunt  reducti ,  ut  solus  pudor  prius  habitae  desperationis  et  fugae  c 
vehementissime  eos  afficeret.  Et  de  his  bactenus  dictum  sit. 

Honorificentissime  itaque  ab  imperatore,  et  principibus  suis  suscepto  comité, 
postulat  imperator  a  comité  hominium1  et  juramenta,  quae  ceteri  principes  ei 
fecerant.  Respondit  cornes"  :  «Se  ideo  non  venisse,  ut  dominum  alium  faceret, 
«  aut  alii  militaret,  nisi  illi  propter  quem  patriam  et  bona  patriae  suae  dimiserat.  d 
«  Et  tamen  fore,  si  imperator  cum  exercitu  iret  Iherosolimam ,  quod  se  et  suos  et 
«  sua  omnia  illi  committeret.  n  Sed  imperator  excusât  iter,  dicens  :  «  Praemetuere 
«se  Alemannos  et  Ungaros,  et  Comanos,  aliasque  feras  gentes,  quae  imperium 
«  suum  depopularentur,  si  ipse  transitum  cum  peregrinis  faceret.  »  Interea  cornes 
audita  morte  suorum  et  fuga,  se  proditum  esse  credidit;  et  imperatorem 2,  per  e 
quosdam  principes  de  nostro  exercitu,  factae  proditionis  commonefacit.  At  Alexius 
dicit  se  nescisse  nostros  depopulatos  esse  regnum  suum  ;  se  et  suos  multas  pas- 
sum3  esse  injurias.  Nihil  esse  quod  cornes  querebatur,  nisi  quod,  dum  exercitus 
comitis*  solito  more  villas  et  castra  vastaret,  exercitu  suo  conspecto,  fugam  arri- 
puerit;  tamen  pollicetur  se  satisfacturum  comiti,  atque  Boamundum  obsidem  f 
satisfactionis  dédit.  Ad  judicium  veniunt  :  cogitur  cornes,  praeter  jus,  absolvere 
obsidem. 

Interea  exercitus  noster  Gonstantinopolim  venit;  et  post  haec  episcopus  conse- 
cutus  est  nos  cum  fratre  suo\  quem  infirmum  dimiserat  Dirachii5.  Mandat  et 
remandat  Alexius,  pollicetur  multa  se  daturum  comiti,  si  quaesituïn  hominium6  g 
sibi  faceret,  quod  et  alii  principes  fecerant7.  Meditabatur  autem  assidue  co- 
rnes qualiter  suorum  injuriam  vindicaret,  et  tantae  infamiae  dedecus  a  se  suis- 
que  depelleret.  Sed  dux  Lotharingiae  et  Flandrensis  cornes,  atque  alii  principes, 
hujusmodi  detestabantur,  dicentes  :  «  Stultissimum  esse  contra  Christianos  pug- 
«  nare,  quum  Turci  imminerent.  »  Boamundus  vero  se  adjutorem  imperatori  pol-  h 
licetur,  si  quicquam  cornes  contra  ipsum  moliretur,  vel  si  hominium  et  juramenta 
diutius  excusaret.  Consilio  itaque  accepto  a  suis,  cornes  Alexio  vitam  et  honorem 
juravit,  quod  nec  per  se8,  nec  per  alium  ei  auferretc.  Quumque  de  hominio  appel- 
laretur,  respondit  non  se  pro  capitis  sui  periculo  id  facturum.  Quapropter  pauca 
largitus  est  ei  imperator9.  j 

.  1  Hominum.  a.  c.  —  2  Imperatorem  Alexium.  b.  e.  —  3  Suum  et  suos  multas  passos.  b.  e.  —  4  Om. 
comitis  a.  c.  —  5  Dirachio.  b.  —  6  Hominum.  a.  c.  —  7  Sibi  fecerant.  b.  e.  —  8  Nec  ipse.  e.  —  0  Imperator 
Alexius.  e. 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  II,  c.  xix,  p.  100-101,  et  Tu-         c  Cf.  Willelm.  Tyr.  I.  II,  c.  xxi,  p.  io4;  Tudeb.  II, 
debovera,  II,  vu,  p.  ai.  vin,  p.  aa. 

b  Hic  est  Guillelmus  Hugonis ,  dominus  de  Monteil. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRANCORUM. 


CAPITULUM  III. 

Ubi  veniunt  ad  Nicœam  urbem ,  et  ubi  reddita  fuit  imperatori. 

a     Itaque  mare  transivimus,  et  ad  Nicœam  usque  pervenimus'.  Praecesserant  enim    a.  io97, 
corn  item  duxb  et  Boamundus,  atque  alii  principes;  et  obsidioni  operam  dabant. 
Est  itaque  Nicœa  urbs  munitissima,  tam  natura  quam  ingenio.  Habet1  ab  occi-  « 
dente  lacum  maximum,  mûris  influentem;  a  reliquis  tribus  partibus  vallum 
de  restagnatione  quorumdam  rivulorum  plénum;  praeterea  mûris  ita  eminentibus 

b  cingitur,  ut  nullorum  hominum  assultus,  nuliius  machinae  impetus  vereatur  : 
balistaria  vero  vicinarum  turriuin,  sic  respicientia 2  sunt  adinvicem,  ut  sine 
periculo  nullus  accedere  possit;  si  quis  autem  propius  accedere  voluerit,  obesse 
quum  nequeat,  facile  de  altitudine  turrium  obruitur. 

Hanc  igitur  talem,  ut  diximus,  civitatem,  Boamundus  obsedit  a  septentrione; 

c  dux  et  Alemanni3  ab  oriente;  cornes  et  episcopus  Podiensis  a  meridie;  nam  Nor- 
manniœ  cornes  nondum  erat  nobiscum.  Sed  hoc  unum  reticendum  non  credimus, 
quia,  quum  cornes  inibi  cum  suis  hospitari  vellet,  Turci,  de  montanis  descenden- 
tes  in  duabus  turmis,  exercitum  nostrum  aggrediebantur  :  eo  nimirum  consilio 
ut,  dum  altéra  pars  ducem  et  Alemannos  impugnaret,  qui  ab  oriente  erant,  pars 

d  altéra  Turcorum*,  per  meridionalem  civitatis  portam5  ingrediens,  ac  per  alte- 
ram  portam  exiens,  nostros  facile  a  castris  propelleret,  nil  simile  cogitantes.  Sed 
qui  consilium  impiorum  subvertere  solet  Deus,  sic  apparatus  illorum  exinanivit, 
ut  veluti  disposito,  ingredienti  jam  fere  civitatem  Turcorum  turmae  hospitari 
volentem  comitem  cum  suis  immisit;  qui  primo  impetueos  in  fugam  vertit,  atque, 

e  pluribus  interfectis,  reliquos  insecutus  est  usque  ad  montis  altitudinem.  Pars  altéra 
Turcorum,  quae  Alemannos  oppugnare  voluit,  exemplo  simili  fugatur  et  proster- 
nitur.  Posthaec  machinae  exstruuntur,  atque  murus  impetitur;  sed  hoc  erat  frustra. 
Nam  murus  econtra  firmissimus  erat;  et  viriliter  sagittis  et  machinis  defende- 
batur.  Sic  pro  nihilo  hebdomadibus  quinque  pugnatum  est.  Tandem  per  Dei 

f  voluntatem  quidam  de  familia  episcopi  et  comitis  satis  periculose  ad  angularem 
turrim,  quae  respicit  ad  austrum,  accedentes,  post  vim  facta  testudine,  unam  de 
turribus  cavare  cœperunt,  et  cavando  ad  terram  prostraverunt.  Itaque  capta  esset 
civitas,  nisi  noctis  tenebrae  obstitissent.  lnstauratus  est  autem  murus6  per  noctem, 
et  laborem  pristinum  nobis  inane  reddidit.  Attamen  eo  metu  perterrita  civitas 

g  addeditionem7  sui  coacta  estc.  Accedebat  eo  quod  imperatoriae  naves,  per  terram 
tractae,  in  lacum  descenderant.  His  igitur  de  causis,  quum  jam  ulterius  succursum 
nullum  sperarent,  et  augeri  exercitum  Francorum  quotidie  cernèrent,  diffisi 
viribus,  Alexio  se  reddiderunt.  Venerat  cornes  Normanniae.  Promiserat  Alexius 
principibus  et  genti  Francorum,  quod  totum  aurum  et  argentum,  et  equos,  et 

h  omnem  suppellectilem  quae  intus  erat  eis  redderet;  et  monasterium  Latinum, 

1  Habet  enim.  s.  —  2  Respicienda.  f.  —  3  Elemanni.  f.  —  4  Turcaram.  e.  sic  ubique.  —  h  Plagam.  b.  e. 
—  6  Murus  ab  eis.  b.  e.  —  7  Ditionem.  a.  c.  , 

■  Die  vi°  menais  Maii,  A.  D.  1097.  (Cf.  Willelra.  Tyr.  semper  et  ubique  noster  simpliciter  breviterque  de- 

1.  U,  c.  xxi,  p.  io4  et  seq.  et  Tudebov.  II,  ix,  p.  aa,  signât. 

et  seq.  et  p.  180.)  e  Urbs  Nicœa  a  Francis  capta  est  xx°  die  mensis  Junii, 

k  Ut  comitis  nomine  Raîmundum  Sancti  /Egidii,  sic  A.  D.  1097.  (Cf.  supra  Tudebov.  II,  xiv,  p.  ?4  et  not.  a. 

dacis  appellatione  Godefridum,  Lotharingie  ducem,  Cf.  eïiam  p.  128  et  182.) 


Digitized  by 


Google 


240  RA1MUNDI  DE  AGUILERS 

et  hospitium  pauperibus  Francorum  ibi  faceret;  praeterea  tantum  de  propriis  uni-  a 
cuique  de  exercitu  daret,  ut  illi  semper  militare  velint.  Haec  igitur  Franci  spe- 
rantes  verba  fidelissima,  deditionem  laudaverunt.  Alexius  itaque,  accepta  civitate, 
tantam  gratiarum  actiouem  exercitui  dédit,  ut,  quamdiu  vixerit,  populus  semper 
ei  maledicat,  et  proclamet  eum  proditorem, 

Cognovimus  tune  quod  Petrum  Heremitama,  qui  longe  ante  exercitus  nostros  b 
cum  magna  multitudine  Constantinopolim  venerat,  quod1  imperator  eum  prodi- 
disset.  Etenim  et2  ipsum3,  qui  ignarus  locorum  erat  et  totius  militiae,  et  suos 
transfretare  coegit,  atque  Turcis  exposuit.  Turci  autem  de  Nicaea,  videntes  illam 
imbellem  multitudinem,  sine  labore  et  mora  ex  eis  decollaverunt  usque  ad  sexa- 
ginta  millia.  Reliqui  vero  ad  munitionem  quamdam  confugientes,  gladios  Turco-  c 
rum  evaserunt.  Quapropter  Turci,  audaces  et  superbi  effecti,  arma  quae  ibi  ce- 
perant  et  captivos  ad  nobiles  suae  gentis  et  Sarracenorum  longe  ea  mittebant; 
scribentes  ad  populos  et  ad  civitates  longinquas  nihil  valere  Francos  in  bello. 
Profecti  igitur  a  Nicaea  civitate  in  Romaniam,  secunda  die  temere  Boamundus, 
cum  quibusdam  principibus,  a  comité  et  episcopo  et  duce  digressus  est.  d 


CAPITULUM  IV. 

Bellum  in  campo  Florido  factum. 

Quumque  in  die  tertia  digressionis  suae  tentoria  disponeret  figere,  centum 
quinquaginta  millia  Turcorum  in  pugnam  adventare  conspiciunt.  Dumque  or- 
dine&pro  tempore  instruit,  et  bellum  disponit,  plures  qui  sequebantur  de  exer- 
citu suo  perdidit.  Inter  haec  comiti  et  duci  mandavit  ut  sibi  succurrerent;  aberant 
enim  per  duo  millaria.  Ut4  autem  nuntius  Boamundi  in  castra  venit,  certatim  e 
omnes  equos  et  arma  arripiunt,  atque  hostibus  obviam  ire  contendunt.  Ut  autem 
cognovit  Solimannusb,  et  qui  cum  eo  erant,  exercitum  nostrum5  contra  suum  in 
pugnam5  concurrere,  de  victoria  desperans  fugere  compulsus est.  Et  qui  captivos 
et  tentoria  plurima  de  castris  Boamundi  acceperat,  per  Dei  virtutem  sua7  reli- 
quit.  Fertur  quoddam  insigne  miraculum0,  sed  nos  non  vidimus  :  quod  duo  équités  f 
armis  coruscis8,  et  mirabili  facie,  exercitum  nostrum  praecedentes,  sic  hostibus 
imminebant,  ut  nullo  modo  facultatem  pugnandi  eis  concédèrent;  at  vero,  quum 
Turci  referire  eos  lanceis  vellent,  insauciabiles  eis  apparebant.  Haec  autem  quae 
dicimus,  ab  illis  qui  eorum  consortium  spernentes  nobis9  adhaeserunt,  didici- 
mus.  Quod  pro  testimonio  adducimus,  taie  est  :  Per  primam  et  alteram  diem,  g 
juxta  viam10  equos  inimicorum11  mortuos  cum  dominis  ipsis  reperimusd. 

1  Om.  quod  b.  b.  — 2  Om.  et  b.  e.  —  5  Ipse.  f.  —  4  Vti.  a.  c.  —  5  Exercitum  nostrum,  id  est  episcopi,  ducis 
et  comitis.  B.  b.  —  6  Contra  suam  pugnam.  b.  —  7  Per  virtutem  suam.  b.  —  8  Choruscis.  b.  b.  —  9  Et  nobis. 
a.  c.  f.  —  10  Per  totam  viam.  b.  b.  —  11  Eorum.  a.  c.  f. 


*  De  Pétri  EremiUe  itinere  ac  clade  cf.  Willelmuui 
Tyr.  1. 1 ,  c.  xxii  et  seq.  p.  56  et  seq.  et  Tudebovem , 
I ,  iv,  p.  1 3. 

b  Kilidj  Axslan,  Solimani  filius,  Iconii  dominus.  (Cf. 
Reinaud ,  Extr.  des  hist.  Arabes,  p.  3,  et  Wilken,  Com- 
mentât, de  bellorum  craciat.  ex  Abulf.  historia,  p.  ai.) 


c  Cf.  supra,  Tudebov.  111,  m,  p.  26,  et  p.  128  et 
i83. 

d  Hanc  victoriam  prope  Dorylaeuui  Franci  oblinuc- 
runt.  (Cf.  Tudebov.  III,  m,  p.  a6,  et  p.  ia8  et  i83;  et 
Willelm.  Tyr.  1.  III,  c.  xm-xv,  p.  129  et  seq.) 


Digitized  by 


HISTORIÀ  FRANCORUM.  241 

a  Itaque,  devictis  et  profligatis  Turcis,  pacifiée  et  alacriter  per  Romaniam  usque 
ad  Antiochiam  venimus.  Sed  cornes  aliquantulum  exercitum  retardavit,  causa 
infirmitatis  suae.  Quod  si  iocredulis  ingratum  fore  satis  cognovimus,  tamen  quod 
divina  clementia  operatur,  reticere  non  debetur.  Erat  quidam  cornes,  in  nostro 
exercitu,  de  Saxonia,  qui  ad  comitem  Raimundum  venit,  et  legatum  se  Sancti 

b  iEgidii  asserebat;  et  semel  et  secundo  se  admonitum,  ut  diceret  comiti,  aiebat  : 
■  Esto  securus,  non  morieris  de  hac  infirmitate;  ego  tibi  inducias  a  Deo  impe- 
«  travi;  ego  semper  tecum  eroa.  » 

Et,  licet  satis  haec  cornes  crederet,  tamen  ita  ea  infirmitate  affectus  fuit,  ut, 
depositus  de  lecto  in  terram,  vix  etiam  vitalem  pulsum  haberet;  unde  episcopusb 

c  Aurasicae  urbis0  officium  ei  quasi  pro  defuncto  impenderet1;  sed  divina  cle- 
mentia quae  eum  ducempraefeccrat2  exercitus  sui,  de  morte  eum  illico  relevavit,  et 
sospitati  reddidit.  Igiturquum  Antiochiam  appropinquavimus,  non  erat  consilium 
multorum  principum  ut  eam  obsideremus,  praesertim  quum  hyems  immineret;  et 
exercitus  tune  diffususper  castella,  et  imminutus  aestivo  tempore  fuerat.  Impera- 

d  toris  etiam  vires  oportere  exspectari  dicebant,  et  exercitum  de  Francia  qui  venire 
nuntiabatur,  sicque  byemare  usque  in  verno  praecipiebant.  At  alii  de  principtbus, 
in  quibus  erat  cornes,  dicebant  :  «  Per  Dei  inspirationem  nos  venisse;  per  ipsius 
rmisericordiam  nos  Nicaeam,  munitissimam  urbem,  obtinuisse; atque  per  ejusdem 
«  clementiam,  victoriam  et  securitatem  de  Turcis  habuisse;  pacem  et  concordiam 

e  •  in  exercitu  nostro  fuisse  :  atque  ideo  ipsi  de  nobis  committendum  esse.  Non 
«oportere  vereri  reges,  aut  regum  principes;  nec  formidare  loca  vel  tempora, 
«  quum  Dominus  de  tam  pluribus  periculis  nos  eripuisset.  » 


CAPITULUM  V- 

Ubi  veniunt  Antiochiam  f  et  quai i ter  facta  vel  sita  est. 

Igitur  ad  Antiochiam  venimusd,  atque  juxta  castra  posuimus,  adeo  ut  fréquenter 
de  turribus  hostes  et  hoinines  et  equos  nostros  in  tentoriis  vulnerarent.  Quoniam 

f  de  Antiochia  se  occasio  nobis  praebuit,  de  situ  ejusdem  loci  dicere  necessarium 
esse  videtur0  :  ut  facilius  bella  et  assultus  qui  ibi  facti  sunt,  ab  his  qui  non 
viderunt,  intelligantur.  Est  quaedam  planities  inter  montes  Libani,  quae  in  lati- 
tudinem  per  diem  unum,  tenet  viatorem;  et  in  longitudinem  diem  et  dimidium 3. 
Haec  autem  planities  habet  ab  occidente  paludem  quamdam;  ab  oriente  flu- 

g  vium,  qui,  quamdam  partem  ejusdem  planitiei  cingens,  ad  pedes  montium  quos 
illa  terra4  habet  a  meridie  ita  recurrit,  ut  inter  montes  et  fluvium  transitus 
nullus  sit;  et  sic  mari  Mediterraneo,  quod  Antiochiae  proximum  est,  influit.  In 
an gustiis  autem  illis  quas  fluvius  jam  adhaerens  supradictis  montibus  facit,  Antio- 

1  Quasi  defuncto  impendit  b.  e.  —  2  Perfecerat.  e.  —  3  Et  dimidium  diem  in  longitudinem.  f.  —  4  Quo$  in 
latere.  b. 


"  De  morbo  comitis  Raimundi  cf.  supra  Tudebov. 
imitai,  num.  xxx,p.  i84. 

k  Wilklmus.  (Cf.  supra  Tudebov.  XIII,  vu,  p.  96, 
Cf.  quoque  p.  i55,  not.  a,  et  p.  209.) 

c  Gallice  Orange. 

m. 


d  Id  est  die  xxiT  mensis  Octobris,  A.  D.  1097.  (Cf. 
infra,  p.  a5a,  et  Tudebov.  (V,  11.  p.  35),  qui  xn  kal. 
Nov.  (ai  Oct.)  dicit.) 

•  Desilu  urbis  egerunt  Tudeb.  XIII,  1,  p.  88-89,  el 
Willelm.  Tyr.  I.  IV,  c.  ix,  p.  i65  et  seq. 

3i 


Digitized  by  Google 


242  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a.  1097.    chia  sita  est  :  ut  ab  occidente  fluvius,  inferiori1  muro  influens,  quamdam  in  A 
rnodum  sagittœ  partem  terrae  inter  se  et  ipsam  civitatem  relinquit2.  Hoc  modo 
ab  oriente  urbs  sita  surgit  in  orientem,  atque  suo  ambitu  trium  montium  juga 
omplectitur.  111e  vero  mons  quem  a  septentrione  habet  quodam  maximo  prae- 
rupto  ab  aliis  dividitur,  ut  ab  illo  ad  alios  nullus  vel  difficillimus  accessus  habeatur. 
In  colle  autem  septentrionali  castellum  quoddam  est,  et  in  medio  colle  castellum  b 
aliud,  quod  lingua  Graeca  Colax*  vocatur.  In  tertio  colle,  tantum  turres.  Tenet 
autem  haec  civitas  duo  milliaria  in  longitudine,  mûris  et  turribus  et  antemuralibus 
ita  m  uni  ta,  ut  nullius  machinae  impetus,  nullius  hominum  assultus,  etiam  si 
genus  omne  hominum  conveniat,  vereatur.  Hanc  igitur  ut  diximus  talem,  tam 
munitissimam  civitatem ,  exercitus  Francorum  a  septentrionali  parte  obsedit.  c 
Neque  tamen,  licet  c.  millia3  armatorum  in  exercitu  essent,  aliquem  assultum  ibi 
fecerunt;  nisi  quod  juxta  castra  sua  posuerunt.  Erant  praeterea  in  civitate  duo 
millia  optimi  milites4,  et  quatuor  vel  quinque  millia  militum  gregariorum,  atque 
decem  millia  peditum,  et5  amplius.  Mûri  vero  ita  eminentes  et  vallo  et  palu- 
dibus  muniebantur,  ut  portae  custodirentur,  cetera  secura  manerent.  Igitur  ut  d 
venimus  in  principio,  ita  temere  castra  posuimus,  ut,  si  praecogniti  ab  eis  esse- 
mus,  aliqua  pars  castrorum  ab  hostibus  corripipotuisset,  quum  in  exercitu  nostro 
nec  vigiliae,  nec  modus  hospitandi  unquam  servatus  sit.  Accedebat  etiam  quod 
omnia  castella  ejusdem  regionis  et  finitimae  civitates  se  nostris  reddiderunt,  tum 
timoré  nostri  exercitus,  tum  amore  fugiendœ  Turcorum  servitutis.  Quae  res  mul-  e 
tum  milites  nostros6  dispersit  :  volebat  enim  quisque  privatam  rem  maximam 
facere;  de  publica  vero  nihil  cogitabat.  Interea  hi  qui  in  castris  remanserant 
tan  tam  copiam  victualium  habuerunt,  ut  de  bubus  nil  praeter  femora  et  armos, 
et  rarissimi7  pectus  levare  vellent;  de  annona  vero  et  vino  non  est  dicendum 
quam  levissime  acciperetur.  Quumque  haec  in  castris  aguntur,  hostes  primo  ita  f 
sese  occultabant  infra  mœnia,  ut  nullus,  nisi  vigiles,  in  mûris  cerneretur8.  Dum 
autem9  didicissent  quod  palam  et  inenpes  nostri  villas  et  agros  vastarent,  nesçio 
vel  de  Antiochia  hostes  emissi,  vel  de  alia  civitate  quae  per  dies  duos  aberat, 
nomineCalephb,  venientes,  nostros  in terficere  cœperunt,  quos  palantes10  et  inermes 
reperiebant.  Quae  res  aliquantulum  copiam  in  castris  nostris  imminuerat.  Illi  vero  g 
hostes,  facultate  caedis  et  rapinae,  multo  acrius  vias  obsidebant. 

Ut  autem  haec  in  castris  manifeste  comperta  sunt,  electus  est  Boamundus  ut 
iret  obviam  illis.  Profecti  sunt  autem  cum  illo  comités  Flandrensis  et  Normandiae; 
neque  secum  plus  quam  centum  quinquaginta  milites  educere  potuerunt;  et  nisi 
pudor  revertendi  obstitisset,  pi*o  paucitate  militum  reverterentur.  Itaque  perur-  h 
gente  Deo  profecti,  hostes  reperiunt  et  persequuntur,  atque  necari  in  flumine  co- 
gunt.  Sic  potita11  Victoria,  et  spoliis,  cum  ingenti  exsultatione  ad  castra  redeunt0. 

Interea  Genuensiumd  naves  littori,  quod  per  decem  milliaria  aberat  a  castris, 
applicuerunt.  Vocatur  autem  locus  ille  Portus  Sancti  Simeonis.  Jamque  paulatim 
hostes  de  civitate  egredientes,  armigeros  vel  rusticos,  qui  equos  vel  boves  pasce-  j 
bant  ultra  fluvium,  interficiunt;  atque  praedam  infra  civitatem  deducunt.  Posue- 

1  Interiori.  b.  —  2  Reliquit.  à.  cf.  —  3  Licet  tercentum  vel  tercenta  milia.  b.  b.  —  4  Millia  optimorum 
militum.  f.  —  5  Et  eo.  b.  f.  —  6  Multum  exercitum  nostrum.  b.  e.  —  7  Carissimi.  b.  —  8  Cernerentur.  k.  c. 
—  9  Hmc  ita.  b.  e.  —  t0  Quos  palam  euntes.  b.  e.  —  11  Potiti.  b. 

"  Cf.  Cangii  Glossar.  infimœ  Latinitatis,  v°  Colax.  bris,  A.  D.  1097,  obtinuerunt.  (Cf.  Tudebov.  I.  c.  p.  38, 

k  Melius  Aleph.  (Cf.  Tudebov.  V,  vu,  p.  37.)  et  p.  188.) 

e  Hanc  vîctoriam  Chris tia ni  die  xxxi°  mensis  Decem-         d  Cf.  Willelm.  1.  V,  c.  iv,  p.  198. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRANCORUM.  243 

a  ramus  enim  tentoria  juxta  fluvium,  et  pontem  de  navibus  ibi  reperds  feceramus.    a.  1097 
Habebat  autem  et  civitas  pontem  quasi  inferiori1  angulo  occidentali,  et  mon- 
ticulum  quemdam  adversum  nos,  ubi  duae  erant  Bafumariae  et  quaedam  sepul- 
crorum  casalia.  Haec  autem  ideo  diximus,  ut  facile  manifesta  sint  quae  ibi  facta 
narrabuntur.  Sicut  diximus,  quum  paulatim  hostium  audacia  aliquatenus  crevisset, 

b  nostri  audacter  de  castris  egredientes,  licet  hostibus  fréquenter  pauciores,  tamen 
illis  incurrere  non  metuebant.  Turci  autem  licet  fréquenter  fusi  atque  fugati,  in 
bellum  illico  resurgebant,  tune3  quia  velocissimos  equos  habebant,  et  expediti 
nec  graves  armis  aliis  quam  sagittis,  tune  quia  in  ponte3  quem  diximus  spes 
refugiendi  illorum  erat,  et  de  monticulo  facultatem  sagittandi  eminus  prospicie- 

c  bant.  Aberat  enim  pons  illorum  a  nostro  ponte,  quasi  per  unum  milliarium.  In 
planitie  autem,  quae  inter  utrosque  pontes  fuerat,  assidue  assultus,  quotidie 
pugna  erat. 

Contigit  vero  in  principio  obsidionis  ut  cornes  et  episcopus  Podiensis  juxta 
fluvium  castra  ponerent;  et  ideo  hostibus  viciniores  frequentissime  ab  eis  impe- 

d  tebantur.  Sicque4  factum  est  per  assultus  hujusmodi  ut  equos  suos  omnes  de- 
perderent,  quoniam  Turci  non  lanceis  vel  gladiis  bellum  conferre  parati,  sed 
sagittis  eminus  :  juxta  metuendi,  dum  fugiunt,  et  dum  insequuntur.  Quumque  jam 
in  tertio  mense  obsidionis  carius  alimonia 5  mercarentur,  electus  est  Boamundus 
et  Flandrensis  cornes  ut  exercitum  propter  victualia  in  Hispaniam*  ducerent, 

e  comité  et  episcopo  Podiensi  praeside  relicto  in  castris.  Nam  Normanniae  cornes 
eo  tempore  aberat,  et  dux  maxime  infirmabatur.  Haec  autem  quum  hostes  compe- 
rissent,  solitos  incepere  assultus.  Cogitur  autem  cornes  solito  more  eis  incurrere; 
atque  cojnpositis  ordinibus  peditum,  ipse  cum  aliquantis  militibus  assulta tores 
persecutus  est;  atque  duos  ex  ipsis  in  descensu  monticuli  cepit  et  occidit,  et 

F  bostes  ingredi  omnes  per  pontem  coegit.  Quod  ut  pedites  nostri  vider unt,  re- 
missis  stationibus  suis  et  relictis  signis,  usque  ad  pontem  illorum  permixti  con- 
currerunt6.  Quumque  jam  ibi,  quasi  securi  facti,  lapides  et  tela  in  eos  qui  pontem 
defendebant  conjicerent,  Turci,  facto  agmine,  per  pontem  et  per  vadum  quod 
inferius  erat,  contra  nostros  currere  coeperunt 

g  Interea  milites  nostri  equum  quemdam,  unde  dominum  suum  dejecerant, 
versus  pontem  nostrum  assequebantur7.  Quae  populus  noster  videns,  fugam  mi- 
litum  arbitratus,  ad  incursus8  hostium  sine  mora9  terga  praebuit.  Turci  vero 
incessanter  fugientes  interficiunt.  Si  qui 10  milites  Francorum  resistere  et  pro- 
pugnare  suis 11  vellent,  a  multitudine  peditum  fugientium  apprehensi  per  arma 

h  et  per  jubas  et  caudas  equorum,  vel  ab  equis  dejiciebantur,  vel  pro  misericor- 
dia  et  salute  suorum,  in  fugam  ferebantur.  Hostes  vero,  sine  mora,  sine  miseri- 
cordia  caedere12,  persequi,  et  spoliare  mortuorum13  cadavera.  Nostris  autem  non 
satis  erat  relinquere  arma,  arripere  fugam,  contemnere  pudorem;  sed  in  fluvium 
immergebantur,  obruituri  lapidibus  vel  sagittis  hostium,  vel  sub  amne  remansuri. 

j  Si  quem  vero  peritia  et  vis  natandi  ultra  fluvium  evexit,  hic  ad  sociorum  castra 

1  In  inferiori.  s.  —  2  Tarn.  b.  e.  sic  et  infra.  —  3  In  pontem.  b.  e.  —  *  Sic  et  a.  c.  —  5  Alimoniœ.  b.  e. 
—  6  Permixiim  concurrunt.  e.  —  7  Insequebantur.  b.  e.  —  8  In  accursus.  b.  —  9  Mora  hostibus.  b.  e.  — 
10  Quumque.  b.  e.  —  11  Pugnare  pro  suis.  b.  e.  —  12  Cœdem.  b.  e.  —  13  Mortuorum  ceperunt.  e. 

"  A  céleris  auctoribus  qui  eamdem  historiam  narrant  bebant,  apud  Raimundum,  canonicum  Podiensem ,  idem 

terra  illa,  quam  constanter  Hispaniam  noster  d ici t,  Sar-  sonal  ac  Sarracenia  aut  Paganimilas.  Ekkehardus  abbas, 

racenorum  terra  nominatur.  (Cf.  Willelmum  Tyrensem,  qui  xn°  saeculo  floruit,  Raimundum  sequens  scribit  : 

Tudebovem  ,  Rob.  monachum ,  Baldricum ,  etc.)  Fortasse  Inde  quum  divino  nutu  in  interiora  Hispaniœ  progrederen- 

Hispania,  quam  tune  Arabes  sive  Sarraceni  domilam  ba-  turt  etc.  (S  1 5 ,  ap.  E.  Martene ,  Ampl.coll.  t.  V,  col.  522.  ) 

3i. 


Digitized  by 


Google 


244  RAIMUNDÏ  DE  AGUILERS 

a.  1097.    pervenit.  Tenuit  auteni  nostra  fuga  a  ponte  illorum  usque  ad  noslrum  pontem.  a 
Ceciderunt  ibi  usque  ad  quindecim  milites  nostri,  pedites  vero  circiter  viginti. 
Interfectus  est  ibi  vexillifer  episcopi,  et  capturo  est  vexillum  ejus.  Interiit  ibi  qui- 
dam nobilissimus  juvenis,  Bernardus  Raimundus1,  patria  Biterensis  2.  Non  eau- 
sentur  neque  irascantur  in  nos  servi  Dei,  si  tam  apertum  3  pudorem  nostri 
exercîtus  mémorise  mandamus;  quoniam  Deus,  qui  hoc  modo  flagitiorum*,  b 
adulterii  et  rapinœ  mentes  ad  pœnitentiam  conçu ti  voluit,  exercitum  nostrum  in 
Hispaniis  eodeni  terapore  laetificavit.  Rumor  enim  de  castris  nostris  egrediens, 
prospéra  omnia,  atque  comitem  nobilissima  potitum  Victoria,  Boamundo  et  sociis 
ejus  nuntiavit.  Haec  autem  fama  non  mediocriter  animos  eorum  erexit.  Etenim 
quum  Boamundus  villam  quamdam  expugnasset5,  subito  fugere  et  clamare  quos-  c 
dam  rusticos  de  suis  audivit.  Quumque  obviam  illis  milites  misisset,  Turcorum  et 
Atabum  exercitum  cominus  inspexerunt.  Erat  autem  inter  eos  qui  profecti  fue- 
rant  ad  prospiciendum  fugae  et  clamoris  causas,  Flandrensis  cornes  et  cum  eo 
quidam  Provinciales  :  namque  omnes  de  Burgundia  et  Alvernia6,  et  Gasconia, 
et  Gothi7,  Provinciales  appcllantur,  ceteri  vero  Francigenœ;  et  hoc  in  exercitu,  d 
inter  hostes  autem  omnes  Francigen»8  dicebantur.  Hic  autem  Flandrensis  co- 
rnes, ut  diximus,  pudorem  arbitratus  prius  de  hostibus  referre  quam  eis  incur- 
rere,  irrevocabilis  in  Turcorum  cuneos  ruit.  Turci  vero,  insoliti  agere  bellum 
gladiis,  fugam  pro  refugio  arripuerunt.  Nec  prius  cornes  gladium  recondit,  quam 
centum  de  hostibus  a  vita  subduxit.  e 


CAPITULUM  VI. 

Bellum  quod  cornes  Flandrensis  contra  xii  millia  Turcorum  fecit. 

Quumque  jam  victor  ad  Boamundum  reverteretur,  duodecim  millia  Turcorum 
post  se  venire  conspexit;  atque  in9  colle,  qui  proximus  erat  a  sinistris,  innu- 
merabilem  peditum  multitudinem  surgere  vidit.  Tune  communicato  consilio10 
cum  reliquis  de  exercitu,  rursus  assumptis  piuribus,  viriliter  hostes  aggressus 
est.  Boamundus  vero  eminus  sequebatur  cura  reliquis,  et  agmina  posteriora  f 
custodiebat.  Etenim  id  raoris  pugnandi  apud  Turcos  est,  ut,  licet  pauciores 
sint,  tamen  sçmper  nitantur  hostes11  cingere  suos  :  quod  etiam  in  hoc  bello 
facere  conati  sunt;  sed  prudentia  Boamundi  hostium  insidiae  praevente  sunt. 
Turci  vero  et  Arabes,  qui  contra  Flandrensem  comitem  veniebant,  ut  videre  quod 
non  jam  sagittis  eminus,  sed  cominus  gladiis  res  gerenda  foret,  in  fugam  versi  g 
sunt\  Persecutusque  est  eos  cornes  per  duo  millia 12  ;  atque  ut  in  agro  manipulos 
messis,  sic  in  hoc  spatio13  caesorum  corpora  resupina  jacere  videres.  Hostium 
vero  insidiae,  quas  Boamundus  sustinuerat,  simili  modo  fusae  fugataeque  sunt.  In- 
numerabilis  vero  turba  peditum,  quam  supra  diximus,  per  loca  equis  invia  fuga 

1  Raimundi.  f.  —  2  Bitensis.  b.  —  3  Aperte.  e.  —  4  Flayitiosoram.  b.  e.  f.  —  5  Expugnaret.  b.  e.  — 
•  Sic  b.  b.  Alemaimia.  a.  Aquitania  (eraso  verbo  AUmania).  c.  Arvernia.  f.  —  1  Vasconîa,  et  Gothi.  b.  e.  — 
8  Franci.  e.  —  0  A.  b.  e.  —  10  Concilio.  a.  c.  —  11  Sic  c.  f.  Om.  hostes  a.  b.  r.  —  11  Milliaria.  b.  e.  — 
15  Hoc  agro  spatioso.  b.  b. 

Cf.  Tudebov.  V,  vu.  p.  38.  Honc  victoriatn  Franci  die  xxxi*  menais  Deoembris  consecuti  «unh 


Digitized  by 


Google 


HISTORIÀ  FRANCORUM.  245 

A  lapsa  est.  Auderem,  inquam,  nisi  arrogans  judicarer,  bel  lu  m  hoc  Machabaeorum    a.  io97. 
bellis  praeferre.  Quoniam,  si  Machabaeus*,  in  tribus  millibus,  hostium  quadraginta 
et  octo  millia  prostravit;  hic  plus  quam  sexaginta  millia  hostium,  ope  quadrin- 
gentorum1  militum,  in  fugam  versa2  sunt.  Sed  nos  neque  Machabaeorum 3  con- 
temnimus,  nec  virtutem  militum  nostrorum  praedicamus;  sed  Deum\  tune  in 

B  Machabaeo  mirabilem,  in  nostris  mirabiliorem 5  annuntiamus. 

Opéras  pretium  est,  profugatis  inimicis,  nostrorum6  audaciam  decrevisse7,  ne    a.  1098. 
auderent  persequi  quos  praecipitari  aspiciebant.  Igitur  regresso  exercitu  victore 
et  vacuo,  tanta  famés  in  castris  fuit,  ut  vix  duo  solidi  homini  sufficerent  in  pane 
per  diem,  nec  cetera  minus  care  accipiebantur.  Cœperunt  i  ta  que  discedere  pau- 

c  pères,  et  multi  divites  paupertatem  verentesb.  Si  qui  amore  virtutis  in  castris  re- 
manebant,  equos  suos  diurna8  contabescere  famé  patiebantur.  Quippe  nec  paie» 
abundabant;  et  annona  tam  cara  erat,  ut  septem  vel  octo  solidi  equo  non  suffi- 
cerent per  noctem.  Accedebat  etiam  et  alia  exercitui  calamitas,  quod  Boamundus, 
qui  clarissimus  factus  fuerat  in  Hispania  9,  discessurum  se  aiebat;  eo  quod  propter 

0  honorera  venerit,  et  homines  et  equos  suos  inopia  deperire  conspiceret;  nec 
esse  divitem  se  dicebat,  cui  ad  tam  longam  obsidionem  rei  familiaris  opes  suffi- 
cerent. Quœ  postea  comperimus  eum  ob  hoc  dixisse,  quod  ambitione  prœceps10 
civitati  Antiochiae  inhiabat. 

lnterea  terrae  motus  factus  estmagnusinckalendasu  Januarii;et  signum  in  cœlo 

E  satis  mirabile  vidimus.  Namque,  in  prima  vigilia  noctis,  ita  cœlum  rubicundum 
a  septentrione  fuit,  ut  quasi  suborta  aurora  diem  déferre  videretur.  Et  licet  hoc 
modo  exercitum  suum  Deus  flagellavcrit,  ut  lumini  quod  in  tenebris  oriebatur 
intenderemus,  tamen  ita  quorumdam  mentes  caecae  et  praecipites  erant,  ut  neque 
a  luxuria  vel  rapina  revocarentur.  Praedicavh  eo  tempore  episcopus  triduanum 

f  jejunium;  et  cum  processione,  orationes,  et  eleemosynas  ad  populum,  ad  presby- 
tères autem  mandavit  ut  vacarent  missis  et  orationibus,  et  clerici  psalmis.  Recor- 
datus  itaque  pîus  Dominus  misericordiae  suae  filiorum  vindictam  distulit,  ne 
adversariorum  superbia  cresceret.  Erat  praeterea  in  nostro  exercitu  quidam  de 
familia  imperatoris,  quem  pro  se  Alexius  nobis  tradiderat,  nomine  Taticd,  naribus 

g  truncus,  et  omni  virtute.  Hujus  ego  pene  oblitus  fueram;  quia  oblivioni  tra- 
dendus  in  perpetuum  fuerat la.  Hic  autem  quotidie  auribus  principum  instillabat 
ut  discederent  ad  castra  finitima,  atque  inde  frequenti  assultatione  et  insidiis 
Antiochitas13  propulsarent.  Haec  autem  omnia  ut  comiti  manifeste  comperta  sunt 
(aeger  enim  fuerat  ex  die  quo  fugere  apud  pontem  compulsus  est) ,  principes  suos 

h  et  Podiensem  episcopum  in  unum  vocat;  atque  habito  consilio,  quingentas  mar- 
chas argenti  illis  largitur,  ea  nimirum  conditione,  ut,  si  quis  militum  suorum 
equum  deperderet,  de  illis  quingentis  marchis  illi  restauraretur,  ac  de  aliis  quap 
fraternitati  concessa  sunt.  Haec  autem  conditio  confraternitatis  multum  illo  tem- 
pore profuit;  quoniam  pauperes  de  nostro  exercitu,  qui  pro  colligendis  herbis 

j  ultra  fluvium  transire  volebant,  frequentem  hostium  assultationem  metuebant; 
et14  quoniam  rarissime  aliqui  obviam  hostibus  ire  volebant,  quum  equi  famelici 

1  ccc.  F.  —  2  Versi.  b.  —  3  Machabœum.  e.  —  4  Sed  tune  in  Machabœum.  a.  cf.  —  5  Nunc  mirabilio- 
rem, f.  —  6  Projligatis  inimicis  nostris.  b.  e.  —  7  Crevisse.  a.  c.  Crevisset.  f.  —  8  Diuturna.  b.  e.  —  9  Ispania. 
a.  c.  — 10  Princeps.  b.  e.  — 11  In  kal.  b.  e.  —  12  Tradendas  in  perpetuum  fueram.  c.  —  13  Antiochiam.  b.  b. 
— 14  Om.  et  a.  c.  f. 

â  II.  Machab.  VIII,  i  et  seq.  Domini  1097.  (Cf.  Fulcher.  Carnot.  suban.  1097  exeun- 

k  Cf.  Todebov.  VI ,  m,  p.  4o.  tem.) 

c  Sic  legendura.  xxx°  die  menais  Decembris,  anno         d  Cf.  Tudebor.  VI,  v,  p.  à\  et  p.  189. 


Digitized  by 


Google 


246  RA1MUNDI  DE  AGU1LERS 

a.  1098.  et  débiles  essent,  atque  admodum  pauci,  ut  in  toto  exercitu  comitis  et  episcopi  vix  a 
centum  reperirentur.  Similiter  Boamundo  et  reliquis  contigerat.  Hanc  igitur  ob 
causam  milites  nostri  bostibus  occurrere  non  formidabant,  praesertim  hi  qui  viles 
vel  débiles  equos  habebant;  quum  scirent  se,  perditis  suis,  meliores  habituros.  Ac- 
cessit autem  et  aliud,  quod  omnes  principes,  praeter  comitem,  Boamundo  civi- 
tatem,  dum  caperetur1,  pepigerunt.  Hac  itaque  pactione  Boamundus  et  reliqui  B 
principes  juraverunt  se  ab  oppugnatione  Antiochiae  non  discessuros  per  sep  te  m 
annos,  nisi  civitas  caperetur. 

Dum  haec  in  castris  aguntur,  rumor  etiam  exercitum  imperatoris  venire  nun- 
tiavit,  qui  de  multis  gentibus  collectus  esse  nuntiabatur  exercitus2  :  uti3  sunt 
Sclavi  et  Pincenati,  et  Comani,  et  Turcopoli\  Turcopoli'  enim  dicuntur,  qui  vel  c 
nutriti  apud  Turcos,  vel  de  matre  Ghristiana  pâtre  Turco  procreantur.  Hae  autem 
gentes,  quia  nobis  in  itinere  nocuerant,  se  praemetuere  consortium  nostrum  fa- 
tebantur.  Haec  autem  omnia  Ta  tic  ille  truncus  composuerat,  qui,  ut  discedere 
posset,  talia  commentabatur.  Hic  non  solum  commentis,  verum  etiam  maximis 
impendiis,  proditione  sociorum  et  perjurio  cumulatis,  per  fugam  lapsus  est.  d 
Concessit  enim  Boamundo  duas  vel  très5  civitates,  Tursol,  Mamistram6,  Adde- 
nam.  Taliter  igitur  mercatus  sibi  et  suis  perpetuum  pudorem,  simulato  itinere 
quasi  ad  exercitum  imperatoris,  dimissis  tentoriis  et  familiaribus  suis,  cum  Dei 
maledictione  profectus  est. 


CAPITULUM  VIL 

Aliud  bcllum  quod  fuit  inter  paludcm  et  fluvium,  in  quo  non  habuit  plus  de  nostris  quam  dcc10*, 

et  devicerunt  xxlt  vin10  millia  Turcos7. 

Nuntiatum  est  nobis  eo  tempore  quod  duxb  de  Caleph8,  conducto  magno  exer-  e 
citu  de  Corozana9,  ad  succurrendum  civitati  Antiochiae  veniret0.  Quapropter, 
habito  consilio  in  domo  episcopi,  consultum  est  ut  pedites  castra  servarent,  et 
milites  bostibus  obviam  extra  castra  pergerent;  dicebant  enim  quod  multi  de 
exercitu  nostro,  imbelles  et  pavidi,  si  vidèrent  Turcorum  multitudinem,  timoris 
potius  quam  audaciae  exempla  monstrarent.  Igitur  sub  noctem10  profecti,  ne  hi  f 
qui  in  civitate  erant  perciperent,  atque  his  qui11  in  auxilium  eorum  vénérant 
nuntiarent,  longe  a  nostris  castris  per  duas  leugas  inter  monticulos  se  occulta- 
vere.  Mane  autem  facto,  cum  sole  hostes  apparuerunt.  Audiant  igitur,  audiant 
obsecro  qui  aliquando  exercitum  laedere  conati  sunt,  ut,  quum  magnificare  Deum 
suam  misericordiam  in  nobis  cognoverint,  per  pœnitentiae  lamenta  ipsi  satisfacere  g 
contendant.  Dispositis  itaque  militibus  in  sex  turmis,  tantum  12  eos  Deus  mul- 

1  Dum  civitas  caperetur.  b.  —  2  Om.  exercitas  e.  —  3  Ut.  b.  e.  —  4  Turcopuli.  a.  Turcopouli  et  Turcopuli. 
c. —  5  Duas  nescio  aut  très.  b.  e.  —  6  Mamistram  et.  b.  e.  —  7  Bellum  unum  prœmaximum,  quod  fait  inter 
paladem  et  jlavium.  A.  b.  ce.  —  8  Calep.  b.  e.  —  9  Corrozana.  b.  e.  Corrocana.  f.  —  10  Sub  nocte.  b.  — 
11  Om.  qui  a.  c.  —  12  Tamen.  a.  c.  f. 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XIX,  c.  xxv,  p.  9^5.  daulah.  (Cf.  supra  p.  197,  note, et  Reinaud ,  Extr. p.  5.) 

b  Exercilui  Rodoani,  reguii  Halebi  sive  Alapiae,  lune         c  Cf.  Tudebov.  VI,  vu-xi,  p.  4a  et  seq.  item  que  Wil- 
praeerat  filius  principis  Antiochiae,  nomine  Chems  Ed-       lelm.  Tyr.  \.  V,  c.  1,  p.  194  et  seq. 


Digitized  by 


HISTORIA  FRANCORUM.  247 

A  tiplicavit,  ut  qui  vix  septingenti  ante  ordinationem  apparebant,  habita  parti-    a.  1098. 
tione 1  plusquam  duo  roillia  inesse  unicuique  ordini  affirmarentur.  De  audacia 
vero  illorum  qui  *  loquar?  quuui  etiani  cantus  militares  tam  festive  milites  âge- 
rentf  ut  quasi  pro  ludo  imminens  bellum  haberent3.  Contigit  autem  in  eo  loco 
bellum  fieri,  quo  palus  et  fluvius  quae4  per  milliarium  vicina  sunt.  Hoc  autem 

b  hostibus  evagandi  licentiam  vetuit,  ne  more  suo  accingere  possent.  Namque  Deus, 
qui  cetera  nobis  dederat,  sex5  valles  continuas,  prodientibus  ad  bellum  praebuit; 
atque  una  hora  egressi,  campoque  occupa to,  sole  etiam  refulgente,  in  armis  et 
clypeis  pugna  committitur.  Nostri  autem,  primo  paulatim6  procedere;  Turci  au- 
tem discurrere,  sagittare;  tainen  recedere.  At  nostri  tantum  patiebantur,  dum 

c  priores  de  Turcis  posterioribus  infarci rentur.  Etenim,  ut  a  profugis  eorum  di- 
dicimus,  non  minus  quam  viginti  et  octo  millia  equitum7  in  hoc  bello  fuisse 
referuntur.  Utque  satis  prior  acies  Turcorum  subsequentibus  inclusa  est,  invocato 
Deo,  procurrunt  Franci.  Nec  mora,  adest  Dominas,  fortis  et  potens  in  prœlio*; 
protexit  filios,  prostravit  inimicosb.  Itaque  persecuti8  sunt  eos  Franci,  usque  ad 

d  castrum  eorum  munitissimum,  quod  loco9  pugnae  quasi  decem  milliaribus  aberat. 
Castellani  autem  suorum  fugam  videntes,  incenso  Castro0  fugam  arripiunt.  Hoc 
autem  tantum10  gaudium  et  exsultatio  nobis  fuit,  ut  alteram  victoriam  de  incenso 
Castro  confiteremur.  Eodem  itaque  die  tanta  pugna  in  castris  fuit,  ut  ibi  nullus 
locus  fuerit  versus  civitatem,  ubi  bellum  non  esset.  Composuerant  enim  hostes 

e  ut,  dum  ab  obsessis  acerrime  impugnaremur,  ab  improvisis  auxiliatoribus  eorum 
a  tergo  opprimeremur.  Sed  Deus,  qui  militibus  nostris  victoriam  conferebat,  in 
peditibus  nostris  praeliabatur.  Nec  minorem  suscepimus  eo  die  de  obsessis  trium- 
phum,  quam  de  fautoribus11  eorum  milites  nostri  gloriam  retulerunt.  Igitur 
potita  Victoria  et  spoliis,  capita  caesorum  ad  castra  déporta  ta  sunt.  Et  ut  hostibus 

f  timorem  et  testimonium  de  profligato  eorum  succursu  ostenderemus,  delata  ca- 
pita in  palis  suspensa  sunt.  Quod  dispositione  Dei  actum  esse  postea  credidimus. 
Namque,  capto12  vexillo  beatae13  Mariae,  quasi  adopprobrium  nostrum,  cuspidem 
in  terram  14  figebant.  Itaque  actum  est  ut  visis  suorum  erectis 15  capitibus  ab 
improperio 16  nostro  revocarentur.  Erant  eo  tempore  in  nostris  castris  legati  a 

G  rege  Babyloniorum d,  qui  videntes  mira  quae  Deus  per  servos  suos  operabatur, 
Jesum  Mariae  Virginis  filium  glorificabant,  qui  per17  pauperes  suos  potentis- 
simos18  tyrannos19  conculcabat.  Hi  autem  legati  gratiam  et  benevolentiam  apud 
regem  suum  nobis  promittebant,  praeterea  plura  bénéficia  régis  in  Ghristianos 
jEgyptios  et  peregrinos  nostros  referebant.  Itaque  remissi  sunt  cum  illis  legati 

h  nostri,  qui  fœdus  amicitiamque  cum  rege  inirent.  Eodem  tempore  visu  m  est 
principibus  nostris  ut  in  colle  qui  supra  tentoria  Boamundi  erat  castrum  firma- 
retur;  ne,  si  rursus  hostes  contra  nos  venirent,  ullo20  modo  tentoria  nostra 
impellere  possent.  Quum  hoc  factum  fuisset,  fuerunt  castra  nostra  ita  firmissima, 

1  Porcione.  c.  Partione.  f.  —  2  Quid.  b.  —  3  Agerent.  b.  —  4  Om.  quœ  b.  e.  f.  —  5  vu.  f.  —  0  Paulatim 
ceperunt.  e.  —  7  Turcarum  b.  e.  —  8  Prosequuti.  b.  e.  —  9  Quod  a  loco.  e. — 10  Totam.  e.  Tamen.  a.  cf.  — 
11  Factoribus.  b.  « —  13  Capto  nuper.  e.  —  13  Beatœ  semper  Virginis.  b.  e.  sic  et  alibi.  —  14  In  terra,  b.  e.  — 
15  Ereptis.  a.  c.  f.  —  16  Imperio.  c.  —  17  Om.  per  a.  c.  —  18  Om.  potentissimos  f.  —  19  Om.  tyrannos  b.  b. 
—  20  Nullo.  B.  E.  F. 

"  Psalm.  xxiii,  8.  «versisunl;  quod,  omnino  despoliantes ,  succenderunt , 

b  Cf.  Tudebov.  /.  c.  p.  45  et  uot.  a  et  Willelm.  Tyr.  «  et  fugerunt.  »  (Orderic.  Vital  l.  IX,  ix,  t.  III ,  p.  5a8, 
1.  V,  c.  m,  p.  197.  Factum  est  hoc  prœlium  ix°  die      ed.  Aug,  Le  Prévost.) 

mensis  Februarii,  anno  Domini  1098.  d  Cf.  Tudebov.  /.  c.  p.  35,  et  p.  212;  Willelm.  Tyr. 

c  «Turci  ad  cas  te  Hum  suum  Àrech  satis  inglorii  re-      I.  IV,  c.  xxiv,  p.  191,  et  Order.  Vital.  Le. 


Digitized  by 


Google 


248  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a.  1098.    ut  ad  instar  civitatis  clausi  tam  opère  quam  natura 1  undique  cssemus.  Erat  enim  a 
ab  oriente  nobis  castrum  hoc;  a  mendie,  mûri  civitatis,  et  palus,  quae  muros 
muniebat,  castra  etiam  nostra  tuebatur2,  nec  facultatem  pugnandi  his  de  civi- 
tate  concedebat,  nisi  per  portas  egrederentur;  ab  occidente  vero  fluvius  erat;  a 
septentrione  quoddam  vêtus  valluni,  quod3  a  monte  descendens  ad  fluvium 
usque  perveniebat.  Laudabat  etiam  populus  ut  castellum  aliud  in  monticulo,  qui  b 
supra  pontem  illorum  erat,  firmaretur;  factae  sunt  etiam  in  castris  machinae,  quae 
muros  civitatis  impelierent;  sed  hoc  frustra  fuit.  Quumque  jam  in  quinto  mense 
obsidionis  nostrae  naves  undique  cum  alimoniis  ad  portum  nostrum  applicarent, 
Turci  civitatis,  vias  maris  obsidere,  atque  portitores  victualium  interficere  cœpe- 
runt.  Nostri  vero  principes  primo  tantum  patiebantur;  Turci  autem  sceleris  im-  c 
punitate,  spe  rapinae,  die  noctuque  instabant.  Consul tumque  tandem  est  ut  ad 
pontem  illorum,  castrum  firmaremus.  Sed  quia  plurimi  de  nobis  ad  portum 
abierant,  electus  est  cornes  et  Boamundus  ut  ^os  inde  adducerent,  cum  rastris 
et  aliis  instrumentas  quibus  valluni  novi  castelli  fieret.  Quumque  compertuni  esset 
in  civitate  comitem  et  Boainundum  abesse,  assultus  solitos  inceperunt.  Nostri  d 
autem,  nimis  temere  atque  inordinate  progressi,  turpiter  fusi  atque  fugati  sunt. 


CAPITULUM  VIII. 

Item  aliud  bcllum  ubi  victores  fiierunt  Turci,  devictis  principibus  nostris  Boamundo  et  comité 

Sancti  yEgidii. 

Quumque  die  quarto  cornes  et  Boamundus,  cum  multitudine  maxima  a  portu* 
reverterentur,  a  Turcis  explorati  sunt;  nostri  autem  solo  tutnultu  suo  securi  esse 
arbitrabantur.  Sed  cur  pluribus  moror?  Ventum  est  ad  pugnam;  et  nostri  terga 
dederunt.  Perdidimus  enim5  usque  ad  tercentum6  homines;  quantum  vero  spo-  e 
liorum  et  armorum,  non  est7  dicere  :  dumque  more  pecudum  per  montes  et 
abrupta  quaeque  trucidaremur  et  collideremur,  hi  de  castris  hostibus  obviam 
procedere  cœperunt.  Sicque  factum  est  ut  a  caede  fugientium  revocarentur\  Quid 
igitur,  Domine  Deus?  In  castris  victi  sunt;  et  hi  duo  maximi  principes  in  exercitu 
tuo  extra  castra  victi  sunt.  An  ad  castra  fugiemus?  an  hi  de  castris  ad  nos?  f 
Eœsurge  et  adjuva  nos,  propter  nomen  taumh.  Quod  si  in  castris  rescitum  est  quod 
principes  victi  sunt8,  vel  si  nos  castrensium  fugam  nosse  contigerit,  com munis 
omnium  fuga  fiet.  Surrexit  itaque  adjutor  in  opportunitatibus  Domihus,  atque 
illos  quos  prius  terruerat9,  priores  in  pugnam  animavit.  Videns  igitur  Gracia- 
nus  10 c,  qui  civitatis  rector erat,  et  nostrorum  spolia,  et  suorum  victoriam, et  adhuc  g 
quorumdam  nostrorum  audaciam,  milites  et  pedites  suos  omnes  emisit;  atque  in 
spem  victoriae  adductus,  portas  civitatis  post  suos  recludi  jussit,  denuntians  mili- 

1  Clausi  quodam  opère  et  natura.  b.  —  2  Tuebantur.  b.  b.  f.  —  3  Qui.  a.  c.  —  4  Ad  portum.  b.  —  5  Ibi.  e. 
—  6  Trecentos.  b.  b.  —  7  Non  est  nostrum.  b.  e.  —  8  Sunt.  a.  c.  —  9  Truderat.  b.  e.  —  10  Cassianus.  b.  e. 
hic  et  infra. 

"  Cf.  Tudebov.  VII,  il,  p.  46-47-  Order.  Vital.  /.  c.  c  Bagi  Seian  sive  Bagui-Sian  !unc  Antiochiae  prin- 

p.  539,  etWillelm.  Tyr.  1.  V,  c.  iv,  p.  198  el  seq.  ceps  erat.  (Cf.  Reinaud,  Extr.  p.  5,  et  Wilken,  op.  cit. 

fc  Psàlm.  XLin,  26.  p.  aa.) 


Digitized  by 


HISTORIA  FRANCORUM.  249 

a  tibus  suis  vincere  vel  mori.  Interea  nostri  paulatim  et  pro  imperio  procedere;    a.  io98. 
Turci  autem  discurrere,  sagittare,  nimis  audacter  nostris  incurrere.  At  nostri 
interdum  patiebantur,  dum  densatis  incurrere  possent;  nec  ad  impetum  eorum 
retardabantur.  Tantus  vero  luctus  et  clamor  in  castris  ad  Deum  erat,  ut  affluentia 
lacrymarum  Dei  pietatem  descendendam  putares.  Quumque  cominus  res  gerenda 

b  foret,  quidam  Hisnardus1,  miles  de  Gagia2ft,  Provincialis  nobilissimus,  cum  cen- 
tum  quinquaginta  peditibus,  invocato  Deo,  genibus  flexis,  socios  hortatus  est, 
dicens  :  «Eia  milites  Christi!»  Atque  hostibus  incurrit.  Similiter  et  aliae  acies 
nostrae  incurrunt.  Hostium  itaque  superbia  turbatur;  porta  clausa  est,  et  pons 
strictus,  fluvius  vero  maximus.  Quid  igitur?  Hostes  turbati  prosternuntur  et  cae- 

c  duntur,  ac  saxis  in  flumine  obruuntur;  fuga  autem  nulla  patet.  Quod  nisi  Gra- 
cianuspontis  portam  aperuisset,  illa  die  de  Antiochia  pacem  habuissemus.  Audivi3 
a  multis  qui  ibi  fuerunt  quod  viginti  Turcos,  et  amplius,  de  ponte  sumptis 
spondalibus  in  flumine  obruissent.  Claruit  ibi  multum  dux  Lotharingiae.  Hic4 
namque  hostes  ad  pontem  pnevenit,  atque  ascenso  gradu  venientes  per  médium 

d  dividebatb.  Celebrata  itaque  Victoria,  cum  ingenti  exsultatione  et  multis  spoliis,  et 
equis  multis,  nostri  ad  castra  redeunt.  Contigit  ibi  quoddam  memorabile,  quod 
utinam  qui  nos  suis  prosequuntur  votis,  videre  potuissent.  Quidam  enim  eorum 
eques,  timoré  mortis,  dum  praeceps  profundum  fluminis  ingrederetur,  a  multis 
de  sua  gente  comprehensus,  et  ab  equo  suo  dejectus,  in  medio  fluminis  obrutus 

e  est  cum  illa  multitudine  quae  eum  apprehenderat.  Operae  pretium  est  vidisse 
quosdam  pauperes  a  Victoria  revertentes;  alii  namque,  intra  tentoria  in  equis 
fariis5  discurrentes,  relevationem  suae  paupertatis  sociis  ostendebant;  alii  autem, 
duobus  vel  tribus  induti  sericis  vestimentis,  largitorem  victoriae  et  muneris  Deum 
magnificabant;  alii  vero,  tribus  vel  quatuor  muniti  clypeis,  suum  triumphum  ala- 

f  criter  praetendebant.  Dumque  his  atque  aliis  ostentamentis  fidem  magnificae 
victoriae  nobis  persuasissent,  de  multitudine  interfectorum  suadere  non  potue- 
runt  Quoniam  Victoria  sub  nocte  habita  est,  caesorum  capita  ad  castra  delata  non 
sunt.  Quumque  postridie  castrum  ante  pontem  eorum  aedificaretur,  in  vallo  quidam 
de  Turcis  reperti  sunt:  erat  enim  mons  ille  in  sepulturam  Sarracenorum c.  Exu- 

g  viis  igitur  eorum  provocati  pauperes,  omnia  eorum  monumenta  fregerunt.  Effossis 
itaque  Turcis,  qualis  Victoria  fuerit  nulli  dubium  fuit.  Namque  numerati  sunt 
circiter  mille  quingenti;  taceo  modo  et  in  civitate  sepultos,  et  a  flumine  tractos. 
Quum  autem  fœtore  intolerabili  laborantibus  in  castello  obstitissent  cadavera,  in 
flumine  projecta  sunt.  Nautae  vero,  qui  in  fuga  comitis  et  Boamundi  dispersi  et 

h  vulnerati  fuerant,  de  victoria  adhuc  prae  timoré  dubitabant.  Hi  autem  videntes 
tantam  multitudinem ,  quasi  de  quadam  multitudine  convalescentes,  Deum  magni- 
ficare  cœperunt,  qui  filios  suos  corrigere  et  laetificare  consuevit.  Sic  itaque  Dei 
dispositione  actum  est  ut  qui  victualium  conductores,  in  littore  et  ripis  fluminis 
peremptos,  feris  et  volucribus  dederant,  in  locis  eisdem  feris  et  volucribus  vic- 

j  tualia  fièrent.  Celebrata  itaque  et  cognita  victoria,  et  Castro  aedificatod,  civitas 
Antiochiae  a  septentrione  et  meridie  obsessa  est.  Consultum  est  eo  tempore  quis 
de  principibus  ad  custodiendum  castrum  migrare  potuisset.  Quippe  res  com- 

1  Isuardus.  k.  —  2  Gangia.  c.  —  3  Audivi  ego.  b.  e.  —  4  Hinc.  a.  c.  —  5  Variis.  e. 

4  Gallice  Gaya,  Gaie  sive  Gayac.  (Cf.  Ord.  Vital,  ed.  e  Cf.  Tudebov.  VII,  iv,  p.  49,  et  Order.  Vital.  /.  c. 

Aug.  Leprevost,  t.  III,  p.  485,  annot.  2.)  p.  53a. 

b  Cf.  WMelm.  Tyr.  1.  V,  c.  vi ,  p.  ao4 ,  Order.  Vital.         d  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  vm ,  p.  207. 
/.  c.  p.  53 1,  et  Matth.  Paris,  sub  ann.  1098. 

m.  32 


Digitized  by 


Google 


250  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a.  1098.  munis  pluribus  fréquenter  negligitur,  dum  alii  ab  aliis  custodiri  eam  arbitrantur.  a 
Dumque  alii  de  principibus,  quasi  pro  mercede,  vigilum  suffragia  ab  aliis  quae- 
rerent,  cornes,  praeter  suorum  voluntatem,  castri  custodiam  arripuit,  simul  ut 
desidiam  et  avaritiani  excusaret,  et  vigoris  atque  prudentiae  semitam  torpentibus 
demonstraret.  Namque  tempore 1  praeteritae  aestatis  gravi  ac  diuturno  morbo  fati- 
gatus,  et  adeo  mollis  per  totam2  hyemem  fuerat,  ut  nec  ad  militandum,  nec  ad  b 
largiendum  promptus  esse  diceretur;  et  licet  mu  lia,  quia  plura  posse  credebatur, 
nullus  esse  clamabatur.  Igitur  nactus  hanc  difficultatem,  scilicet  virtutis  mate- 
riam,  tan  ta  m  omnium  invidiam  passus  est,  ut  pene  a  suisprivatis  dissociaretur3. 
Interea  dum  cornes  baec  negligit,  sperans  hostes  de  civitate,  ma&ima  ex  parte  op- 
pressos,  illico  fugituros,  quodam  diluculo  ab  hostibus  circumdatus  est  Claruit  ibi  c 
magnum  divinae  protectionis  miraculum,  quod  sexaginta  viri  de  nostris  pugnam 
septem  millia  Sarracenorum  sustinuerunt;  atque,  quo  magis  mirum  sit,  praeteritis 
diebus  imber  immoderatus,  terram  recentem  humefactans\  vallum  novi  castelli 
complevit.  Sicque  hostes  nulla  invia ,  sed  sola  virtus  Dei  retardabat.  Non  arbitror 
modo  quorumdam  militum  egregiam  virtutem  reticendam,  qui  prœventi  ab  ini-  d 
micis,  dum  eorum  pontem  custodiunt,  ad  castellum  refugere  non  potuerunt; 
aberat  enim  castellum5  quasi  jactu  unius  sagittae.  Igitur  hi  milites,  facto  giro 
inter  hostium  multitudinem,  ad  angulum  cujusdam  vicinae  domus  pervenerunt; 
ibique  hostium  impetus,  et  sagittarum  rabiem,  et  saxorum  undique  nebulam, 
viriliter  et  imperterriti  sustinuerunt.  Interea  sonitus  pugnae  auditus  in  castris  e 
nostros  excitavit.  Sicque  castrum  ab  hostibus  liberatum  est;  et  licet  a  longe  pro- 
specta succursu  ab  oppugnatione  destitissent,  et  licet  ponte  eorum  proximo, 
tamen  posteriores  eorum  interempti  sunt.  Rursus  itaque  instaurato  vallo  et  niœ- 
nibus  castri,  victualium  conductores  secure  ire  et  redire  a  portu  potuerunt.  Igitur 
invidia,  quam  cornes  pertulerat,  adeo  lenita  est,  ut  ab  omnibus  pater  et  conser-  f 
vator  exercitus  appellaretur.  Ab  eo  itaque  tempore  crevit  comitis  nomen,  eo  quod 
solus  hostium  assultus  ipse  sustineret.  Obsesso  igitur  ponte  et  porta  pontis, 
cœperunt6  egredi  Turci  per  aliam  portam,  quae  respicit  ad  meridiem  juxta  flu- 
vium;  atque  emittere  equos  suos  ad  quemdam  recessum,  qui  inter  montes  et 
fluvium  erat  optima  pascua.  Explorato  itaque  â  nostris  loco,  et  terminato  die,  c 
per  quamdam  montis  difficultatem  circinata  civitate,  ad  pascua  illa  venerunt,  at- 
que alii,  per  vadum  transeuntes,  duo  millia  equos7  inde  adduxerunt',  exceptis 
mulis  et  mulabus  quae  recuperata  sunt;  etenim  praeterito  tempore8,  in  itinere 
maris,  multas  nobis  mulas  abstulerant,  quae  modo  captae,  et  recognitae  a  dominis 
suis,  pristinae  ditioni  concessae  sunt.  h 

Post  hoc  tempftis  munivit  Tancredus  monasterium  quoddam  ultra  flumenb; 
et  dédit  ei  cornes  ob  hoc  centum  marchas  argenti,  et  alii  de  principibus  prout 
potuerunt;  hoc  enim  hostes  multum  constrinxit  Libet  itaque  attendere9, 
quanto  pauciores  numéro  fuimus,  tanto  fortiores  nos  Dei  gratia  fecit.  Interea 
nuntii  venire  cœperunt  frequentissime,  dicentes  quod  succursus  hostibus  veniret.  j 
Haec  autem  fama  non  solum  ab  Armeniis  et  Graecis  nobis  veniebat,  verum  etiam 
ab  his  qui  in  civitate  erant  nobis  annuntiabatur.  Quoniam  Turci  ante 10  annos 

1  Om.  tempore  b.  e.  —  2  Per  totam.  a.  cf.  —  3  Associaretar.  a.  cf.  —  4  Humefactam.  a.  cf.  —  5  Cas- 
tellum a  ponte  illorum.  b.  b.  —  6  Porta  civitatis  cœperunt.  b.  e.  —  7  Equorum.  e.  —  8  Tempore  hyemis.  b.  e. 
—  9  Attendere  quia  b.  e.  —  10  Per.  b.  e. 

*  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  vin,  p.  207.  erat.  (Ct  Tudebov.  IX,  1,  p.  53,  not.  a;  Ord.  Vital.  /.  c. 

b  Hoc  monasterium  sub  invocalione  sancti  Georgii      p.  533 ,  et  WUleJm.  Tyr.  /.  c.  ) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRANCORUM.  251 

a  quatuordecim  Antiochiae 1  obtinuerant ,  atque  Armenios  juvenes  et  Graecos    a.  1098. 
quasi  pro  penuria  domesticoruni  turcaverant2,  et  uxores  eis  dederant.  Hi  taies, 
quum  Hbertatem  fugae  habere  poterant,  cura  equis  et  armis  ad  nos  veniebant. 
Quumque  haec  fama3  crebresceret  *,  multi  de  nostris  pavidi  fugere  cœperunt,  et 
Armenii  mercatores.  Interea  boni  milites,  qui  per  castella  diffusi  erant,  venire, 

b  atque  arma  emere,  et  aptare  et  reficere5.  Dumque  satis  contabescens  tumiditas 
ab  exercitu  nostro  defluxisset,  et  animositas,  semper  prompta  cum  fratribus  et 
pro  fratribus  pericula  subire,  venisset,  quidam  de  turcatis6,  qui  erat  in  civitate, 
per  Boamundum7  principibus  mandavit  nostris  quod  civitatem  nobis  redderetS 


CÀPITULUM  IX. 

Ubi  reddita  fuit  urbs  Antiochia. 

Igitur  communicato  consilio,  principes  Boamundum  et  ducem  Lotharingie 

c  et  Flandrensem  comitem  ad  haec  experienda  miserunt.  Quumque  per  médium 
noctis  civitatis  venissent  ad  collem ,  remissus  internuntius  ab  eo  qui  civitatem 
reddebat  dixit  :  «  Exspectate  dum  lampas  transeat.  »  Etenim  très  viri  vel  quatuor 
cum  lampadibus  per  muros  civitatis  tota  nocte  pergebant  excitando  et  commo- 
nendo  vigiles,  Post  haec  autem  appropinquantes  ad  murum,  et  erecta  scala,  cœpe- 

d  runt  ascendere  nostri.  Primus  quidam  Francus,  nomine  Fulgerius8,  frater 
scilicet  Budelli  Carnotensis,  muros  intrepidus  conscendit;  quos  cornes  Flan- 
drensis  consecutus,  Boamundo  et  duci  mandavit  ut  ascenderent;  quumque  omnes 
festinarent  ut  alius  alium  praevenirent9,  scala  fracta  est.  At  vero  hi  qui  ascende- 
rant,  descendentes  in  civitatem ,  posterulam  quamdam  aperuerunt.  Ingressi  itaque 

e  nostri,  non  ceperunt  aliquem  de  hisquos  invenerunt.  Quumque  diei  aurora  com- 
paruisset,  conclamaverunt.  Hanc  ad  vocem  quum  omnis  civitas  turbaretur,  mulieres 
et  parvuli  flere  cœperunt.  Illi  vero  qui  in  castello  comitis  erant,  ad  hanc  vocem 
exciti,  quippe  ut  propinquiores,  dicere  cœperunt  adinvicem:  «Succursus  eorum 
«  venit.  »  Alii  autem  econtra  :  «  Non  videtur  vox  ista  laetantium.  •  Quumque  dies  al- 

f  besceret,  in  meridionali  colle  civitatis  signa  nostrà  comparuerunt.  Turbati  igitur 
cives,  quum  in  monte  super  se  nostros  conspicerent,  alii  per  portas  fugere,  alii 
praecipitari  ;  restitit  nullus  :  quippe  turbaverat  eos  Dominus.  Jocundum  specta- 
culum  tandem  post  multa  tempora  nobis  factum  :  ut  qui  tamdiu  Antiochiam  contra 
nos  defenderant,  de  Antiochia  modo  fugere  non  valerent;  quod  si  quidam  eorum 

g  arripere  fugam  ausi  sunt,  tamen  mortem  evadere  non  potuerunt10.  Accidit  ibi 
quoddam  satis  nobis  jocundum  atque  delectabile.  Dum  enim  per  praerupta,  quae 
collem11  médium  a  septentrionali  dividunt,  Turci  quidam  subterfugere  nite- 
rentur,  nostris  quibusdam  obviaverunt;  quumque  Turci  regredi  compellerentur, 
tanto  impetu  se  affecerunt  repulsi  fugientes,  ut  omnes  pariter  praecipitarentur. 

h  Gaudium  quidem  12  nobis  fuit  de  praecipitatis  hostibus,  sed  de  equis  plusquam 

1  Antiochiam.  b.  e.  —  2  Tractaverant.  a.  cf.  —  3  Hœc  fama  de  succursu  hostium.  b.  e.  —  4  Crebesceret. 
a.  c.  — 5  Et  adaptare  et  reficere  cœperunt.  e.  —  6  De  Turcis.  a.  cf.  —  7  Om.  per  Boamundum  A.  c  F.  — 
8  Fulcherius.  b.  e.  f.  — 9  Prœveniret.  b.  e.  f.  —  10  Om.  potuerunt  A.  c  f.  —  11  Colle.  F.  —  12  Quidam  a.  c 

4  Cf.  Tudebov.  IX ,  iv ,  p.  56  et  seq.  Fulch.  Carnot.  infra,  et  Willelm.  Tyr.  p.  a  1 1  et  seq.  de  hoc  multo  prolixiores. 

32. 


Digitized  by 


Google 


252  RAIMUNDI  DE  AGUFLERS 

a.  1098.  trecentis  inibi  decollatis  doluimus.  Quantum  vero  spoliorum  est  captum  infra  a 
Antiochiam,  non  est  nostrum  dicere:  nisi  quod  crédite  quantum  vultis,  et  aesti- 
mate  supra.  Quanti  autem  de  Turcis  et  de  Sarracenis  tune  perierunt  dicere  ne- 
scimus;  quam  diversis  autem  mortibus  et  quam  variis  ceciderint  explicare  crudele 
est l.  Mi  autem  hostes  qui  castellum  de  medio  colle  servabant,  videntes  suorum 
necem,  et  nostros  ab  oppugnatione  sui  desistere,  castellum  suum  retinuerunt.  b 
Gracianus  autem  egressus  per  posterulam  quamdam,  ab  Armeniis  rusticis  captus 
et  décapitât  us,  atque  caput  ejus  nobis  allatum  est*  :  quod  ineffabili  Dei  dispositione 
actum  credo ,  ut  qui  multos  ejusdem  generis  homines  decollari  fecerat,  ab  eisdem 
capite  truncaretur.  Capta  est  civitas  Antiochiaeb  tertio  nonas  Junii c,  obsessa  autem 
circiter  undecimo  kalendas  Novembrisd.  c 

Interea  dum  nostri,  enumerando  et  recognoscendo  spolia ,  ab  oppugnatione  cas- 
tri  superioris  désistèrent,  atque  audiendo  saltatrices  paganorum  splendide  ac 
superbe  epularentur,  nullatenus  Dei  memores,  qui  tantum  beneficium  eis  contu- 
lerat,  post  tertium  diem,  in  nonis  ejusdem  Junii6,  a  paganis  obsessi  sunt.  Sicque 
actum  est  ut  qui  tamdiu  per  Dei  misericordiam  Antiochenos  Turcos  obsederant,  d 
per  ejus  dispositionem  a  Turcis  obsiderentur.  Atque  ut  magis  timeremus,  cas- 
tellum superius2,  quod  quasi  civitatis  custodia  est,  in  manibus  bostium  erat. 
Timoré  igitur  coacti  nostri,  castelli  obsidionem  arripuerunt.  Corbaga3f  autem, 
Turcorum  dominus,  in  principio  adventus  sui,  sperans  bellnm  illico  futurum, 
longe  a  civitate,  quasi  per  duo  milliaria,  tentoria  sua  fixit,  atque  ordinibus  factis  e 
usque  ad  pontem  civitatis  pervenit.  Nostri  autem  prima  die  castellum  comitis 
munierunt,  metuentes,  si  ad  bellum  procédèrent,  ut  ab  hostibus  qui  in  castello 
erarit  civitas  corriperetur;  vel,  si  castellum,  quod  ante  pontem  erat,  desererent,  et 
illud  hostes  occuparent,  facultatem  pugnandi,  et  aditum  egrediendi  nobis  reclu- 
derent.  f 

Erat  in  exercitu  miles  clarissimus  et  carissimus  omnibus,  nomine  Rogerius 
de  Barnevilla*  :  hic,  quum  exercitum  revertentium  inimicorum  assequeretur, 
captus  et  capite  truncatus  est.  Invasere  igitur  nostros  dolor  et  timor,  usque  adeo 
ut  ad  desperationem  evadendi  multi  ducerentur.  Passi  itaque  Turci  semel  et  se- 
cundo repulsam  pugnandi,  tertia  die  castrum  oppugnant;  atque  ibi  tanta  vi  cer-  g 
tatum  est,  ut  sola  Dei  virtus  defendere  castrum  et  resistere  adversariis  credere- 
tuivNamque  quum  jam  transcendere  vallum  et  diruere  murum  pararent,  nescio 
unde  concepto  timoré,  précipites  in  fugam  ruunt.  Decurso  itaque  aliquantulo 
spatio,  quum  fugae  causam  nu  lia  m  conspicerent,  timiditatem5  suam  causantes 
ad  oppugnationem  redeunt;  et,  quasi  satisfacturi  pro  pudore  habite  fugae,  vebe-  h 
mentius  imminerent6,  rursus  Dei  virtute  vehementius  terrentur7.  Itaque  hostes 
ad  castra  sua  redeunt  illa  die.  Alia  autem  die,  cum  maximo  apparatu  ad  castrum8 
redire  cœperunt;  nostri  vero  castrum  incendunt,  atque  mœnibus  civitatis  se  in- 

1  Om.  Quanti  autem  de  Turcis  et  de  Sarracenis,  etc.  usque  ad  explicare  crudele  est  b.  e.  —  2  Superius 
dictum.  b.  e.  —  3  Corbaras.  b.  e.  Corbagaz.  f.  —  4  Bernœvilla.  c.  —  5  Tarditatem.  a.  e.  —  6  Imminent,  b. 
e.  f.  —  7  Rursus  diu  vehementius  pugnant.  b.  e.  —  *  Castra,  f. 

'  Cf.  Tudebov.  IX,  vu,  p.  58.  *  Id  est  die  v*  menais  Junii,  annoDomini  1098.  (Cf. 

k  De  hac  Antiochiae  traditione  cf.  Tudebov.  IX,  m  Tudebov.  X,  11,  p.  60,  et  VVillëlm.  Tyr.  1.  VI,  c.  1, 

et  seq.  p.  54*  et  Wilielm.  Tyr.  1  V,  c.  xi,  p.  ai  1  et  seq.  p.  ao5  et  seq.) 

6  Videlicet  die  m*  mensis  Junii,  A.  D.  1098.  (Cf.  Tu-  1  Cf.  Tudebov.  X,  1,  p.  59.  Kerboga  seu  Corboga 

debov.  IX ,  vu ,  p.  58.)  Mauselae  (Moussoul)  princeps.  (Cf.  Wilken.  op.  cit  p.  a5, 

4  Cf.  supra  p.  a4 1.  Id  est  circiter  die  xxn*  mensis  et  Reinaud,  p.  7.) 
octobrîs,  A.  D.  1097. 


Digitized  by 


HISTORIA  FRANCORUM.  253 

a  trudunt.  Auctus  itaque  timor  Francorum  est,  et  hostium  audacia  excrevit  :  quippe    A-  1098. 
qui  nihil  extra  civitatem  haberemus,  et  ab  inimicis  nostris  castellum,  quod  caput 
civitatis  est,  retineretur.  Igitur  confirmati  Turci  ingredi  ad  nos  per  castellum 
disposuerunt.  Nostri  autem  loci  opportunitate  et  eminentia  confisi,  obviam  hos- 
tibus  contendunt,  et  primo  impetu  eos  prosternunt;  dumque  iinminentis 1  belli 

B  obliviscuntur  et  praedae  inhiant,  fœdissime  in  fugam  vertuntur.  Etenira  plusquam 
centum  homines  in  porta  civitatis  suffocati  sunt;  equi  vero  quam  plures.  Igitur 
ingressi  castellum  Turci,  in  civitatem  deorsum  descendere  voluerunt.  Erat  enim 
vallis  inter  montem  nostrum  et  castellum  ipsorum,  non  magna  quidem;  et  cis- 
terna  quaedam  erat  in  medio,  et  modica  planities.  Nec  erat  hostibus  descensus  in 

c  civitatem,  nisi  per  médium  nostri  montis.  Quapropter  omni  intentione  et  omni 
virtute  sua  nos  expugnare,  et  removere  ab  itinere  suo  nos2  contendunt;  atque 
tanta3  vi  a  maneusque  ad4  vesperum  pugnatum  est,  ut  nusquam  simile  audiatur. 
Contigit  ibi  quoddam  nostris  satis  horrendum,  atque  hactenus  inauditum,  quod 
inter  sagittarum  grandinem  et  saxorum  atque  telorum  continuos  impulsus,  et 

d  inter  mortes  tantorum,  nostri  sopiebantur.  Finem  hujus  pugnae  si  quœritis,  nox 
fuit.  In  nocte  autem  quum  nostri  Dei  misericordiam  sperare  debuissent,  multi 
desperare  cœperunt;  atque  précipites  per  funes  ab  altitudine  murorum  deji- 
ciebantur.  Alii  autem  a  bello  discedentes  in  civitatem,  communem  omnium  deca- 
pitationem  venisse  cunctis  nuntiabant:  et  quo  magis  timeri  poterat,  dum  alii  alios 

e  adhortantur  ut  viriliter  résistant,  ipsi  in  fugam  vertuntur*. 

Itaque,  ut  diximus,  dum  nostri  conturbarentur,  et  quum  in  desperationem  ruè- 
rent, divina  clementia  eis  adfuit;  et  quae  lascivientes  filios  correxerat,  nimium 
tristes  tali  modo  consola  ta  est. 


CAPITULUM  X. 

Incipit  inventio  Domini  lancerc5b. 

Igitur  quum  capta  esset  civitas  Antiochiae,  usus  sua  potentia  et  benignitate  Do- 
f  minus,  pauperem  quemdam  rusticum0  elegit,  Provincialem  génère,  per  quem 
omnes  nos  confortavit;  et  comiti  et  Podiensi  episcopo  haec  verba  mandavit  : 
«  Andréas,  Dei  et  Domini  nostri  JesuChristi  apostolus,  me  quater  olim  monuit,  et 
«jussit  ut  ad  vos  venirem,  et  lanceam  quae  Salvatoris  latus  aperuit,  capta  civitate 
«  vobis  redderem.  Hodie  autem  quum  ad  pugnam  profectus  essem  extra  civitatem 
g  «cum  reliquis,  atque  comprehensus  a  duobus  equitibus  pene  suffocatus  in  re- 
«  gressu  fuissem ,  quasi  exanimis  illic  super  lapidem  quemdam  tristis  resedi 6. 
«Quumque7  prae  dolore  et  timoré  sicut  tristis  titubarem,  venit  ante  me  beatus 
«  Andréas  cum  socio  quodam;  multum  mibi  interminatus,  nisi  cito  vobis  lanceam 
«  redderem.  »  Quumque  ab  eo  cornes  et  episcopus  revelationis  et  jussionis8  aposto- 

1  Dumque  nostri  imminentes,  a.  c.  —  2  Ab  itinere  suo  in  civitate  nos.  b.  e.  —  3  Atque  ibi  tanta.  e. —  4Om. 
ad.  a. —  5  Qualiter  lancea  fuit  inventa,  b.  e.  F.  —  0  Residissem.  a.  cf.  —  1  Atque.  f.  —  8  Visionis.  b.  e. 

•  Cf.  Tudebov.  X,  vm,  p.  66.  Carnot.  infra;  vide  quoque  Willelm.  Tyr.  1.  VI,  c.  xiv, 

b  Haec  lancea?  inventio,  verbosius  a  solo  Raimundo  p.  a56.) 

enarrata,  a  ceteris scriptoribus  suspecta,  imo  etiam  ficla  c  Petrum  Bartholomeum.  (Vid.  infra,  p.  a 6a.) 
habetur.  (Cf.  supra  Tudebov.  X,  x,  p.  70,  et  Fulcher. 


Digitized  by 


254  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a  1098.    licap  ordinem  requirerent,  respondit  :  «  In  primo  terrae  motu  1  qui  apud  Àntio  a 
«chiam  factus  est,  quum  exercitus  Francorum  obsideret  eam,  tantus  timor  me 
«  invasit,  ut  nihil  praeter  Deus  adjnva  me  dicere  possem.  Erat  enim  nox,  et  ego 
«  jacebam  ;  nec  in  tugurio  meo  erat  aliquis  cujus  consortio  refoverer.  Quum  autem, 
«  ut  dixi,  concussio  terra  diutius  duraret,  et  timor  meus  semper  excresceret, 
«  coram  me  duo  viri  adstitcrunt  in  veste  clarissima  :  alter  erat  senior,  rufo  cano-  b 
«  que  capillo,  oculi  nigri  et  convenientes  faciei,  barba  vero  cana  et  lata  et  pro- 
«  lixa,  et  statura  ejus  média;  alter  vero  et  junior  et  procerior  erat,  speciosus  forma 
«  prae  filiis  hominum8.  Et  ait  mihi  senior  :  Quid  agis?  Et  ego  maxime  timui,  quia 
«nuilum  adesse  sciebam.  Et  respondi  :  Quis  es  tu?  Et  ait  :  Surge,  et  noli  timere; 
«  et  andi  quœ  ego  loquor  ad  te.  Ego  sam  Andréas  apostolus.  Congrega  episcopam  Pbdien-  c 
«sent  et  comilem  Sancti  jEgidii,  etPetrum  Raimundum*  de  Alto  Pullo.  Et  kœcdicesad 
«  illos  :  Curnegligit  episcopus  prœdicare  et  commonere,  et  cum  cruce  quant  prœfert  qao- 

•  tidie  signare  populum?  etenim  multnm  prodesset  Mis.  Et  addidit  :  Veni,  et  ostendam 
«  tibi  lanceam  patris  noslri  Jesu  Christi,  quam  comiti  donabis  :  etenim  Deus  eam  concessit 

•  illi  ex  quo  genitus  est.  Surrexi  itaque,  et  secutus  sum  eum  in  civitatem  nullo  d 
«  circumdatus  amictu,  praeter  camisiam.  Et  induxit  me  in  ecclesiam  Beati  Pétri 
«apostoli  per  septentrionalem  portam,  quam  antea  Sarraceni  Mahumariam 3  fé- 
dérant. In  ecclesia  vero  duae  lampades  erent,  quœ  tantum  lumen  ibi  reddebant, 
«ac  si  meridies  iliuxisset;  et  dixit  mihi  :  Exspecta  hic.  Et  jussit  me  assistere  co- 
«lumnae,  quse  proxima*  erat  gradibus  quibus  ascenditur  ad  altare  a  meridie.  e 
»  Et  socius  ejus  a  longe  stetit,  ante  gradus  altaris.  Ingressusque  sub  terram 
«sanclus  Andréas,  produxit  lanceam,  atque  in  manibus  mihi  tradidit.  Et  dixit 

«  mihi  :  Ecce  lancea  quœ  latus  ejus  aperuit,  unde  totius  mundi  salus  emanavit.  Dumque 
«  eam  in  manibus  meis  tenerem ,  lacrymando  prae  gaudio ,  dixi  ei  :  Domine,  sivis  por- 
«  tabo  cam9  et  reddam  comiti.  Et  dixit  mihi  :  Sine  modo,futurum  est  enim  ut  civitas  ca-  F 
«piatur.  Et  tune  venies  cum  duodecim  viris,  et  quœres  eam  hic  unde  ego  abstraxi,  et  ubi 
«  eam  recondam.  Et  recondidit  eam.  His  ita  peractis,  super  murum  civitatis  reduxit 
«  me  in  domum  meam;  et  sic  a  me  recesserunt.  Tune  ego  mecum  recogitans,  et 
«paupertatis  meae  habitum,  et  vestram  magnitudinem,  veritus  sum  ad  vos  acce- 
«  dere.  Post  illud  tempus,  quum  profectus  essem  ad  quoddam  castrum,  quod  est  g 
« juxta  Roiam,  propter  alimoniam, prima  die  QuadragesimaDbin  galli  cantu,  adfuit 
«  mihi5  beatus  Andréas  in  eodem  habitu,  et  cum  epdem  socio  quo  prius  venerat, 
«  et  magna  claritas  domum  replevit.  Et  ait  beatus  Andréas  :  Vigilasne  ?  Sic  exper- 
a  gefactus,  respondi  :  Non,  Domine;  Domine  mi,  non  dormio.  Et  ait  mihi:  Dixisti  ea 
«  quœ  dudum  tibi  dicenda  mandavi  ?  Et  respondi  :  Domine,  nonne  ego  precatus  sum  vos,  h 
«  ut  alium  eis  mitteretis?  Etenim  metuens  paupertati  meœ,  accedere  ante  illos  dnbitavi.  Et 
«  dixit  mihi  :  Nescisne  cur  Deus  hue  vos  adduxit,  et  quantum  vos  diligit,  et  quomodo 
«vos  prœcipue  elegit?  Pro  contemptu  sui  et  suorum  vindicta,  vos  hue  venire  fecit.  Di- 
«ligit  vos  adeo  ut  sancti  jam  in  reqnie  positi,  divinœ  dispositions  gratiam  prœnoscentes, 
«in  carne  esse  et  concertare  vobiscum*  vellent,  Elegit  vos  Deus  ex  omnibus  gentibus,  j 
«  sicut  triticeœ  spicœ  de  avenaria  colliguntur.  Etenim  meritis  et  gratia  prœceditis  omnes 
«  qui  ante  et  post  vos  venient,  sicut  aurum  pretio  prœcedit  argentum.  Post  haec  disces- 
«serunt,  et  me  tanta  aegritudo  oppressit,  ut  lumen  oculorum  perderem,  et  dispo- 

1  In  principio  terrœmotus.  b.  e.  —  2  Om.  Raimundum  a.  —  3  Bafumariam.  b.  e.  Maamariam.  k.  c.  f.  — 
4  Maxima.  a.  c.  —  5  Om.  mihi  a.  c.  f.  —  6  Nobiscum.  a.  c.  f. 

"  Psalm.  xuv,  3.  —  b  Id  est  dieCinerum,  qui  fuit  decimus  mensis  Februarii,  anno  D.  1098. 


Digitized  by  Google 


HISTORIA  FRANCORUM. 


255 


sitionem  tenuissimae  paupertatis  meae  facerem.  Tune  ego  cœpi  mecum  cogitare 
quod,  ob  negligentiam  apostoiicae  jussionis,  baec  juste1  mihi  contingerent*.  Con- 
fortatus  itaque  ad  obsidionem  reversus  sum.  Rursus,  paupertatis  meae  debili- 
tatem  recogitans,  timere  cœpî,  si  ad  vos  venirem,  famelicum  me  esse,  et  pro 
victu  talia  ea3  referre  me  proclamaretis.  Itaque  ea  vice  conticui.  Defluente  ita- 
que tempore,  quum  apud  Portum  Sancti  Simeonis,  sabbato  in  Palmis4',  essem, 
atque  cum  domino  meo  Willelmo  Pétri ,  infra  tentorium 5,  una  recubarem,  afifuit 
beatus  Andréas  cum  socio,  et  habitu  eodem  quo  prius  venerat,  atque  mibi  sic 
locutus  est  :  Car  non  dixisti  comiti  et  episcopo,  et  aliis,  quœ  ego  prœceperam  tibi?  Et 
respondi  :  Domine,  nonne  ego  precatus  sum  te  ut  alium  pro  me  mitteres,  quiet  sapien- 
tior  esset,  etquem  audire  vellent.  Prœterea  Turci  sunt  in  itinere,  qui  venientes  et  abeuntes 
interficiunt.  Et  ait  sanctus  Andréas  :  Noli  timere,  quia  nihil  tibi  nocebunt  :  hœc  quoque 
dices  comiti,  quum  venerit  ad  Jordanem  Jluvium,  non  intinguatur  ibi,  sed  navigio 
transeat  :  quum  autem  transierit,  camisia  et  bragis  lineis  indutus,  de  Jlumine  aspergatur. 
Et  postquam  siccata  fuerint  ejus  vestimenta,  reponat  ea,  et  conservet  cum  lancea  Domini. 
Et  baec  dominus  meus  Willelmus  Pétri6  audivit,  licet  non  videret  apostolum. 
Confortatus  igitur  ad  exercitum  reversus  sum.  Quumque  vobis  haec7  pariter  dicere 
vellem,  coadunare  vos  non  potui.  Itaque  profectus  sum  ad  portum  de8  Ma- 
mistra9.  Ibi  vero  quum  navigare  in  Cyprum  insulam  pro  victualibus  vellem, 
comminatus  est  mibi  multum  sanctus  Andréas >  nisi  cito  reverterem  et  vobis  in- 
juncta  mihi  referrem.  Quumque  cogitarem  mecum  quomodo  reverterem  ad  castra 
(aberat  enim  portus  ille  ab  exercitu  quasi  per  très  dies),  amarissime  flere  cœpi, 
quum  redeundi  facultatem  reperire  non  possem.  Tandem  a  sociis  et  domino  meo 
commonitus,  navigium  ingressus  in  Cyprum  remigare10  cœpimus.  Et  quum  per 
totam  diem  remis  et  prosperis  ventis  ageremur,  usque  ad  solis  occasum,  orta 
subito  tempestate,  in  spatio  unius  horae  vel  duarum  ad  relictum  portum  reversi 
sumus.  Sicque  secundo  et  tertio  a  transi  tu  prohibiti,  in  insulam  ad  Portum  Sancti 
Simeonis  reversi  sumus11.  Ibi  languorem  gravissimum  incurri.  Capta  autem 
civitate,  ad  vos  veni.  Et  nunc,  si  vobis  placet,  experimini  quœ  dico.  »  Episcopus 
autem  nihil  esse  praeter  verba  putavit  :  cornes  vero  illico  credidit,  et  illum  qui 
g  hoc  dixerat  capellano  suo  Raimundo  custodiendum  tradidit. 


1098. 


CAPITULUM  XI. 

De  visione  cujusdam  sacerdotis. 


x\pparuit  in  ipsa  nocte  quae  secuta  est  Dominus  noster  Jésus  Cbristusb  cuidam 
sacerdoti,  nomine  Stephano,  lacrymanti  pro  interitu  suo  et  sociorum,  quem  fu« 
turum  illico  sperabat.  Etenim  terjruerant  eum  quidam  qui  de  castello  descende- 
rant,  dicentes  Turcos  jam  descendere  de  monte  in  civitatem,  atque  nostros  fugere, 

1  Tuœ  juste,  a.  c.  — 2  Hoc  contingeret.  f.  —  3  Viciualia.  f. —  4  Om.  sabbato  in  Palmis  b.  e.  — 5  Tentoria.  f. 
—  6  Petrus.  a.  c.  —  7  Hoc  vobis  hœc  a.  c.  —  8  Ad.  f.  —  9  Mamista.  b.  e.  —  10  Remigrare.  e.  —  11  Om. 
Sicque  secundo* et  tertio  a  transita,  etc.  b.  e. 


"  Id  est  die  xx*  menais  Martii,  A.  D.  1098. 

b  De  visionibus  illis  cf.  Tudebov.  X,  ix  et  seq.  p.  68 


et  seq.  p.  i46  et  seq.  Vide  quoque  WiHehn.  Tyr.  /.  c. 
et  Fulch.  Carnot.  infra. 


Digitized  by 


Google 


256  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a  «o98.  et  victos  esse.  Propterea  sacerdos  volens  habere  Deum  mortis  suae  testem,  in-  a 
gressus  ecclesiam  Beatae1  Mariai,  habita  confessione,  et  sumpta  venia,  cum  qui- 
busdam  sociis  psalmos  cantare  cœpit;  dormientibusque  aliis  quum  solus  vigilaret, 
atque  quum  dixisset  :  Domine,  quis  habitabit  in  tabernaculo  tuo,  aut  quis  requiescet  in 
monte  sancto  tuo*?  stetit  coram  eo  vir  quidam ,  ultra  omnem  speciem  pulcher,  et 
dixit  ei  :  «  Homo,  quaenam  est  haec  gens,  quae  civitatem  ingressa  est?  »  Et  ait  près-  b 
«byter  :  Christiani.  »  Et  dixit  ille  :  «Cujusmodi  Christiani?»  Et  sacerdos  :  «Qui 
«credunt  Christum  de  Virgine  natum,  et  in  cruce  passum,  mortuum,  et  sepul- 
«  tum;  et  resurrexisse  tertia  die,  atque  in  cœlum  ascendisse.  »  Et  dixit  vir  ille  : 
«Et  si  Christiani  sunt,  cur  paganorum  multitudinem  verentur?»  Et  addidit  : 
«Agnoscisne  me?»  Et  respondit  presbyter  :  «Non  agnosco  te2,  nisi  quod  pul- c 
«  cherrimum  omnium  te  video.  »  Et  ait  vir  :  «  Diligentissipae  intuere  me.  »  Quumque 
in  eum  perspicaciter  sacerdos  intenderet,  de  capite  ejus  speciem  cruels,  sole  mul- 
tum  clariorem,  procedere  vidit.  Et  ait  presbyter3  viro  interroganti  de  se  :  «Do- 
«  mine,  imagines  Jesu  Christi  esse  dicimus,  quae  similem  tibi  speciem  praeferant*.  » 
Et  dixit  illi  Dominus  :  «Bene  dixisti,  quia  ego  sum.  Nonne  scriptum  est  de  me,  d 
«  quia  sum  Dominus  fortis  et  potens5  in  prœlioh?  Et  quis  est  dominus  in  exercitu  ?  » 
Et  respondit  presbyter:  «  Domine,  non  fuit  ibi  unus  solus  dominus  unquam,  sed 
«  magis  episcopo  credunt.  »  Et  dixit  Dominus  :  «  Haec  dices  episcopo  :  Populus 
«  iste  maie  agendo  me  elongavit  a  se,  et  ideo  dicat  eis  :  Hœc  dicit  Dominus6  : 
«  Convertimini  ad  me  et  ego  revertar  ad  vos.  Et  quum  pugnam  inierint,  haec  dicant  :  e 
«  Congregati  sunt  inimici  nostri,  et  gloriantur  in  virtute  sua;  contere  fortitudinem  illo- 
«  rum,  Domine,  et  disperge  illos  :  ut  cognoscant  quia  non  est  alius  qui  pugnet  pro  nobis, 
«  nisi  tu  Deus  nosterc.  Et  haec  quoque  dices  ad  illos  :  Si  feceritis  quœ  ego  prœcipio 
«  vobis  usque  ad  quinque  dies,  vestri  miserebor.  »  Haec  autem  eo  dicente,  mulier  quae- 
dam7  supra  modum  inflammati  vultus  accessit,  et  intuita  Dominum,  dixit  ei  :  f 
«  Domine,  et  quid  huic  viro  dicitis  ?  »  Et  Dominus  ad  illam  :  «  Quaero8  ab  eo  de  hac 
«  gente,  quae  civitatem  ingressa  est,  quae  sit.  »  Et  ait  Domina  :  «  0  Domine  mi,  hi 
«  sunt  pro  quibus  ego  tantum  te  rogo.  »  Quumque  sacerdos  socium  suum  qui 
prope  se  dormiebat  pulsaret,  ut  tantae  visionis  testem  habere  potuisset,  ab  oculis 
ejus  sublati  sunt.  G 

Mane  autem  facto,  in  montem  sacerdos  ascendit,  ubi  principes  nostri  moraban- 
tur,  contra  Turcorum  castellum,  praeter  ducem  :  ille  enim  castellum  quod  erat  in 
septentrionali  colle  servabat.  Convocata  itaque  concione,  habuit  haec  verba  ad  nos- 
tros  principes,  atque  ut  verum  esse  monstraret,  super  crucem  jura  vit  :  incredulis 
autem  satisfacere  volens,  vel  transire  per  ignem,  vel  praecipitari  de  altitudine  h 
turris  voluit.  Tune  juraverunt  principes  quod  de  Antiochia  non  fugerent,  neque 
egrederentur,  nisi  de  communi  consilio  omnium.  Etenim  populus  ea  tempestate 
existimabat  quod  principes  vellent  fugere  adportum.  Confortati  sunt  itaque  multi. 
Etenim  in  nocte  praeterita  pauci  steterunt  in  fide,  qui  fugere  non  voluissent.  Quod 
nisi  episcopus  et  Boamundus  portas  civitatis  reclusissent,  ad  modum  pauci  reman-  j 
sissentd.  Fugit  tamen  Willelmus  de  Grandis  Mainil9,  etfrater  ejus,  et  multi  alii, 
laici  et  clerici.  Multis  autem  contigit  ut,  quum  de  civitate  cum  maximo  periculo 

1  Beatœ  semper  Virginis.  b.  c.  e.  Hic  et  infra.  —  a  Te,  Domine,  b.  e.  —  3  Om.  presbyter  a.  c.  f.  — 
4  Prœferunt.  b.  e.  —  5  Foris  et  potens,  Dominus  potens,  b.  e.  —  0  Om.  Hœc  dicit  Dominus  a.  cf.  —  7  Mulier, 
Maria  mater  Jesu  Christi.  a.  c.  —  8  Domina,  quœro.  b.  e.  —  9  Willelmus  de  Granduna.  b.  d,  Willelmus  de 
Grandis  Matnil.  f. 

"  Psalm.  xiv,  1.  c  Cf.  supra  Tudebov.  X,  ix,  p.  69  et  p.  i46,  not.  a. 

b  Psalm.  xxiii,  8.  d  Cf  Willelm.  Tyr.  1.  VI,  c.  v,  p.  2^2. 


Digitized  by 


Google 


* 


HISTORIA  FRANGORUM.  257 

a  evasissent,  in  manus  Turcorura  majus  periculum  mortis  incurrebant.  Eo  tempore   a.  1098. 
contigerunt  nobis  plurimae  revelationes,  per  fratres  nostros;  et  signum  in  cœlo 
mirabile  vidimus.  Nam  Stella  quaedam  maxima  per  noctem  super  civitatem  stetit, 
quae  post  paulum  in  très  partes  divisa  est,  atque  in  Turcorum  castris  cecidit1. 
Confortati  igitur  aliquantulum  nostri,  diem  quintum,  quem  praedixerat  sacerdos, 

b  exspectabant.  Die  autem  illa,  praeparatis  necessariis,  duodecim  viri2,  cum  homine 
iilo  qui  de  lancea  dixerat,  ejectis  de  ecclesia  Beati  Pétri  omnibus  aliis,  fodere 
cœpimus.  Fuit  autem  in  illis  duodecim  viris  episcopus  Aurasicensis3,  et  Rai- 
niundi*  comitis  capellanus,  qui  haec  scripsit,  et  ipse  cornes,  et  Pontius  de  Bala- 
duno,  et  Faraldus  de  Tornaiz5.  Quumque  a  mane  usque  ad  vesperum  fodissemus, 

c  in  vespere  desperare  quidam  de  inventione  lanceae  cœperunt.  Discesserat  enim 
cornes  propter  castelli  custodiam  ;  sed  loco  illius  et  aliorum  qui  fodiendo  fati- 
gabantur,  alios  reventes  inducebamus,  qui  viriliter  operi  insistèrent.  Videns  autem 
juvenis  qui  de  lancea  dixerat  nos  defatigari,  discinctus,  et  discalciatis  pedibus  in 
camisia  in  foveam  descendit,  atque  obtestatus  est  nos  ut  Deum  deprecaremur, 

d  quatinus  nobis  lanceam  suam  redderet,  in  confortationem  et  victoriam  suae  plebis. 
Tandem  per  gratiam  pietatis  suae  commonitus  est  Dominus  ut  lanceam  suam 
nobis  ostendat.  Et  ego  qui  scripsi  haec,  quum  solus  mucro  adhuc  appareret  super 
terram ,  osculatus  sum  eam.  Quantum  gaudium  etexsultatio  tune  civitatem  reple- 
vit,  non  possum  dicere.  Inventa  est  autem  lancea  octavo  decimo  kalendas  Julii9. 

e  Secunda  vero  nocte  astitit  beatus  Andréas  juveni  per  quem  nobis  lanceam  reddi- 
derat,  et  dixit  ei  :  «  Ecce  Deus  donavit  comiti  quod  nulli  unquam  donare  voluit,  et 
«  constituit  illum  vexilliferum  istius  exercitus,  siquidem  perseveraverit  in  amore 
«  ejus.  »  Quumque  ab  eo  misericordiam  pro  populo  postularet  juvenis,  respondit  ei 
sanctus  Andréas,  «  quod  rêvera  Dominus  misereretur6  sui  populi.  »  Et  rursus  quum 

f  quaereret  ab  eodem  de  socio,  quis  esset,  quem  totiens  viderat,  dixit  ei  beatus  An- 
dréas :  «Accède  et  osculare  pedem  ejus.  »  Festinus  itaque  volens  accedere,  vidit 
plagam  unam  super  pedem  ejus,  ita  recentem  et  sanguinolentam  ac  si  modo  facta 
fuisset.  Quum  autem  dubitaret  accedere,  propter  vulnus  et  sanguinem,  ait  sanctus 
Andréas  :  «  Ecce  ille  pater  qui  pro  nobis  vulneratus  in  cruce  fuit,  et  haec  inde  plaga. 

G  «  Haec  etiam  Dominus  praecipit,  ut  celebrem  habeatis  diem  illum  in  quo  lanceam 
«suam  vobis reddidit.  Et  quia  in  vespere  reperta  est,  et  non  potuit  dies  illa  cele- 
«  bris  haberi,  sequenti  hebdomada  in  octavis  solemnitatem  celebrabitis;  et  singulis 
*  annis  deinceps,  in  die  inventionis  ipsius  lanceae7.  Haec  quoqiue  dices  ad  eos,  ut 
«  contineant  se  sicut  epistola  docet  fratris  mei  Pétri  quae  hodie  legetur.  »  Et  epistola 

h  fuit  haec  :  Humiliamini  sab  potenti  manu  Deih.  «  Et  quotidie  clerici  ante  lanceam  can- 
«  tent  hune  hymnum  :  Lustra  sex  quijam  peracta  tempus  implens  corporis.  Et  quum 8 
«  dixerint  :  Agnus  in  cruce  levatus  immolandus  stipitec9  flexis  genibus,  hymnum  finiant.  » 
Quum  autem  ad  haec  episcopus  Aurasicensis  et  ego  quaereremus  si  sciret  litteras, 
respondit,  «Nescio;»  existimans  si  diceret  scio,  non  crederemus9  ei.  Et  erat  ali- 

1  In  Turcorum  partes  occidit.  b.  e.  —  2  Om.  duodecim  viri  b.  e.  —  3  Aurasiacensis.  F.  — 4  Raimundus.  b.  e. 
—  5  Faraldus  de  Thoart.  b.  e.  —  0  Miseretur.  a.  — 7  Hic  om.  ecce  ille  pater,  etc.  usque  ad  in  die  inventionis 
ipsius  lanceœ cod.  a,  c,  qui  eadem  verba  post  recuperare  potuit  (infra,  p.  258,  a)  restituunt.  —  8  Om.  tempus 
implens  corporis  b.  r.  —  9  Scio,  nunc  quod  (quid.  F.)  crederemus.  A.  f. 

*  Id  e*t  die  xiv°  mensis  Junii ,  A.  D.  1098.  (Cf.  Tude-  (cria,  dum  crux  adoranda  proponitur  populo.  Nunc  au 

bov.  XI ,  iv,  p.  76-77,  el  p.  1 49  et  ao4.)  tem  cmendatius  legitur  :  Lustris  sex  qui  jam  peractis 

b  I.  Petr.  v,  6.  Tempus  implens  corporis,  et  Agnus  in  crucis  levalur  Immo 

c  Sexta  stropha  hymni  :  Pange,  lingua,  gloriosi  Prœ-  landus  slipite. 
Hum  cerlaminis,  qui  canitur  sexta  sanctœ  hebdomadis 

m.  33 


Digitized  by 


Google 


258  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a.  1098.    quantulum  sciens  :  sed  in  ipsa  hora  ita  ignoravit,  ut  nec  litteras  cognosceret,  a 
neque  aliquid  eorum  quàe  litteris  didicerat  memor  esset,  exceptis  Pater  noster,  et 
Credo  in  Deum,  Magnificat,  et  Gloria  in  eœcelsis  Deo,  et  Benedictus  Dominas  Deas 
Israël.  Cetera  enim  ita  perdiderat  ac  si  nunquam  ea  audisset;  et  licet  cum  maximo 
labore  postea  pauca  recuperare  potuit. 

Inter  bœc  autem  tanta  famés  in  civitate  fuit,  ut,  excepta  lingua,  caput  equinum  b 
duobus  vel  tribus  solidis  venderetur;  intestina  vero  capreae ,  quinque  solidis;  gallina , 
octo  vel  novem 1  solidis.  De  pane  quid  dicam ,  quod  quinque  solidi  non  sufficerent 
ad  depellendam  famero  unius?  Nec  erat  mirum,  nec  grave  esse  poterat  his  qui  tam 
care  mercabantur,  quum  auro  et  argento  et  palliis  abundarent.  Haec  autem  ideo 
cara  erant,  quia  conscientiae  militum,  possessae  criminibus,  audacia  carebant2.  c 
Ficus  autem  immaturas  ab  arboribus  decerpebant,  atque  coctas3  carissime  vende- 
bant.  Coria4  vero  boum  et  equorum,  et  alia  neglecta  ex  longo  tempore,  illa  similiter 
diu  cocta5,  carissime  vendebantur;  adeo  ut  duas  solidatas  comedere  quilibet  pos- 
set6.  Plerique  milites  sanguine  suorum  equorum  vivebant;  exspectantes  Dei  niise- 
ricordiam,  nolebant  eos  occidere  adhuca.  Haec  autem  et  alia  mala  multa  obsessis  d 
imminebant,  quae  enumerare  difficile  est.  Accedebat  etiam  aliud  satis  grave,  quod 
quidam  de  nostris  ad  Turcos  fugiebant,  et  miseriam  quae  erat  in  civitate  eos  do- 
cebant.  His  atque  aliis  rébus  Turci  audaces  effecti,  vehementissime  nobis  immi- 
nebant.  Die  autem  quadam  média,  in  turrem  unam  de  nostris  ascenderant  circiter 
triginta  Turci,  quod  nostri  satis  exhorruerunt.  Tamen  nostri  pro  periculo  cer-  e 
tantes  Dei  adjutorio,  alios  occiderunt,  alios  praecipitari  coegerunt.  Ob  hanc  igitur 
causam,  omnes  Boamundo  obedientiam  promiserunt  usque  ad  quindecim  dies 
post  bellum,  ut  de  custodia  civitatis  et  de  bello  ipse  disponeret.  Nam  cornes 
valde  infirmabatur,  et  episcopus;  et  Stephanus7  cornes,  quem  ante  captam  civi- 
tatem  pro  dictatore  alii  principes  eiegerant,  audiens  famam  belli,  aufugeratb.  f 
Sicut  diximus,  nostris  devictis  et  depressis  et  angustiatis,  cœleste  auxilium  ad- 
fuit.  Et  quomodo  ante  bellum  et  in  bello  agere  deberemus,  beatus  Andréas 
per  juvenem  illum  qui  de  lancea  dixerat,  edocuit  :  «Offendistis  omnes8  gra- 
«viter,  et  ideo  humiliati  estis;.et  clamastis  ad  Dominum,  et  exaudivit  vos9  Do- 
«  minus.  Et  nunc  unusquisque  pro  suis  offensis  se  Deo  convertat,  et  quinque  g 
«eleemosynas  faciat,  propter  quinque  plagas  Domini.  Quod  si  haec  nequiverit, 
«  quinquies  dicat  Pater  noster.  His  peractis,  in  ea  sententia  qua  convenient  prin- 
cipes de  bello,  incipite  in  nomine  Domini,  per  diem  sive  per  noctem,  quia 
«  manus  Domini  erit  vobiscum.  Si  quis  autem  de  Victoria  dubitat,  aperiantur  ei 
«porte,  et  vadat  ad  Turcos,  et  videbit  quomodo  Deus  iliorum  salvum  faciet  h 
«  illum.  Si  autem  pugnare  aliquis  recusaverit,  sit  cum  Juda  proditore  Domini,  qui 
«apostolos  deseruit,  et  dominum  suum  Judaeis  vendidit.  Pugnent10  vero  in  fide 
•  beati  Pétri,  tenentes  quod  Deus  sibi  promisit  quod  post  tertium  diem  resur- 
«  geret  et  ei  appareret,  et  pro  hac  etiam  causa,  quod  haec  terra  juris  beati  Pétri 
«sit,  et  non  paganorum.  Et  sit  signum  clamoris  vestri,  Deus  adjuva,  et  rêvera  j 
«  Deus  adjuvabit  vos.  Omnes  fratres  vestri,  qui  obierunt  ab  incepto  itinere,  aderunt 
«  vobiscum  in  hac  pugna;  et  vos  expugnate  decimam  partem  hostium,  quia  ipsi 

1  vu  vel  vm.  f.  —  2  Conscieniiœ  militant  posse  criminibus  audacia  carebant  a.  c.  Conscientiœ  militant  au- 
dacia carebant.  b.  b.  —  3  Costa*,  a.  c.  —  4  Corio.  a.  c.  —  5  Coacta.  a.  —  0  Quislibet  posset.  a.  — 7  Stephanus 
autem.  b.  b.  —  8  Inquit,  omnes.  b.  —  9  Nos.  b.  b.  — 10  Pugnam.  a.  c. 

De  hac  inopia  et  famé  conf.  Tudeborem ,  X ,  xn ,      Tyreiweni ,  lib.  VI ,  cap.  v,  p.  il\  i ,  et  vu ,  p.  a45  et  seq. 
p.  73,  et  p.  i48  et  ao3;  conf.  quoque  Willelmum         b  Cf.  Tudebov.  XI,  i,  p.  76,  et  p.  i£8. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRANCORUM.  259 

a  «  in  virtutc  et  jussione  Dei  novcm  partes  expugnabunt.  Et  ne  differatis  de  bello  :    a.  1098. 
«  quoniama  totidem  hostes  ab  altero  latere  adducet  Dominus,  quot  habetis  ab  uno; 
«et  tamdiu  vos  hic1  tenebit  inclusos,  donec  alii  alios  comedant.  Sed  scitote  pro- 
«  fecto  quia  advenerunt  dies  illi  quos  promisit  Dominus  beatae  Mariae  et  apostolis 
«suis,  quod  elevaret  regnum  Christianorum,  dejecto  et  conculcato  paganorum 

B  «  regno.  Ad  tentoria  vero  eorum  propter  aurum  vel  argentum  ne  divertatis.  » 

Patuit  tune  Dei  potentia  ut,  qui  nobis  per  apostolum  suum  supra  dicta  pnr- 
dicari  jussit,  corda  omnium  adeo  confortavit  ut  fide  et  spe  jam  triumphasse 
quisque  sibi  de  hostibus  suis  videretur.  Adhortabantur  alii  alios,  et  adhortando 
vires  pugnandi  resumebant.  Vulgus  etiam,  quod  diebus  praeteritis  inopia  atque 

c  formidine  consumptum  essevidebatur,  principibus  modo  conviciabatur,  querendo 
de  belli  dilatione.  Constituta  autem  die  ad  pugnam,  miserunt  principes  nostri 
Petrum  Heremitam  ad  Corbaran2  ducemb  Turcorum,  ut  desisteret  ab  oppugna- 
tione  civitatis,  quia  juris  erat  beati  Pétri  et  Christianorum.  Respondit  ille  super- 
bus  quia,  jure  vel  injuria3,  Francos  et  civitatem  habere  volebat.  Atque  Petrum 

d  Heremitam,  inclinare  nolentem,  supplicare  sibi  coegitc. 

Quaesitum  est,  eo  tempore,  quis  civitatem  custodiret  contra  illos  qui  in  castello 
erant,  dum  alii  ad  pugnam  progrederentur.  Fecerunt*  in  colle  nostri  montis, 
contra  hostes,  murum  calceum,  et  propugnacula;  et  munierunt  haec  multis  pe- 
trariis,  et  dimiserunt  ibi  Raimundum  comitem,  qui  usque  ad  mortem  infirma- 

e  batur,  et  viros  usque  ducentosd.  Ventum5  erat  ad  diem  pugnae.  Mane  communi- 
caverunt  omnese,  et  se  Deo  dederunt,  ad  mortem  si  vellet,  vel  ad  decus  Romanae 
Ecclesiae  et  gentis  Francorum. 


CAPITULUM  XII. 

Ubi  exierunt  ab  bcllum  contra  Corbaran. 


Constituerunt  autem  de  bello  sic  :  ut  de  gente  comitis  et  episcopi  fièrent  duo 
ordines  duplices,  ut  pedites  praeirent  militibus,  et  pro  imperio  principum  irent 

f  et  starent;  et  milites  sequerentur  eos,  atque  a  tergo  custodirent.  De  gente  Boa- 
mundi  et  Tancredi  similiter;  de  gente  comitis  Normanniae  et  Francigenis  simi- 
liter;  de  gente  ducis  et  Burgundionibus  similiter.  Ibant  autem  praecones  per 
civitatem  clamantes,  unusquisque6  homo  principibus  de  sua7  gente  adhaereret. 
Mandatum  est  etiam  ut  Hugo  Magnus  et  cornes  Flandrensis,  et  Normanniae  cornes, 

g  primi  ad  bella  procédèrent;  deinde  dux,  post  ducem  episcopus,  post  episcopum 
Boamundusf.  Congregati  sunt  unusquisque  ad signum  et  cognationem  suam,  infra 
civitatem fante  portam  pontis.  0  quam  beata  gens  cujus  est  Dominus  Deus  ejus! 
0  quam  beatus  populus,  quem  Deus  elegit&!0  quam  immutatam  faciem  hujusexer- 

1  Hue.  a.  c.  —  2  Corbagaz.  F.  hic  et  infra.  —  6  Jure  injuriu  vel.  a.  c.  —  4  Et  fecerunt.  b.  e.  f.  —  5  Hic 
cod.  f  inscrit  hoc  lemma  :  Ubi  exierunt  ad  bcllum.  —  0  Ut  quisque.  e.  —  7  Om.  sua.  a.  c. 

â  Addit  in  margine  Bongarsius  :  «  Subauditur,  Si  non  c  Cf.  Tudebov.  XI,  v,  p.  78. 

■  egerilis  quae  dico.  »  d  Cf.  eumdem,  XI,  vi ,  p.  79. 

b  Cf.  Tudebov.  XI,  îv,  p.  77  et  p.  i5o  et  ao4;  vide  e  Cf.  eumdem,  /.  c. 

qnoque  Willelmum  Tyrensem,  1.  VI,  c.  xv\  p.  a58-  1  Cf.  eumdem,  le. 

259.  *  Psalm.  xxxn,  12. 

33. 


Digitized  by 


Google 


260  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a.  1098.    citusa  tristitia  in  alacritatem1!  Quippe,  praeteritis  diebus,  ibant  per  plateas  civita-  a 
tis,  Dei  auxilium  appellantes  ad  ecclesias3,  principes  et  nobiles,  et  hi  qui  erant  de 
populo  nudis  pedibus  lacrymantes,  et  pectora  percutientes  ;  adéo  triste»  ut  pater 
filium  obvium  non  resalutaret,  neque  respiceret,  nequefrater  fratrem.  Modo  vero 
cerneres  eos  alacres  equos  emittere,  excutere  arma  et  vibrare  hastas;  nec  posse 
pati  quietem,  quin  dictu  yel  opère  aliquid  jocundum  facerent  vel  dicerent.  Sed  b 
cur  pluribus  raoror?  Concessa  est  potestas  illis  egrediendi;  et  quae  a  principibus 
consulta3  fuerant,  ordine  complentur.  Inter  haec  dux  Turcorum  Corbaras,  infra 
tentorium  suum  scaccis*  ludebat;  et  accepto  nuntio  quod  Franci  ad  pugnam 
progrederentur,  turbatus  animo,  quodpraeter  spem  haec  audiebat,  appellavitquem- 
dam  Turcum  qui  de  Antiochia  aufugerat,  nomine  Mirdalin5',  nobileta  et  nobis  c 
notum  per  militiam  suam,  et  dixit  ei  :  «  Quid  hoc  est?  Nonne  tu  mihi  dixeras  quia 
«  Franci  pauci  erant,  et  nunquam  mecum  pugnarent  ?  »  Et  respondit  ei  Mirdalin  6  : 
«  Non  dixi  quod  non  pugnarent,  sed  veni,  et  videbo  eos,  et  dicam7  tibi  si  poteris 
•  eos  facile  superare.  »  Et  jam  tertius  ordo  de  nostris  progrediebatur,  Quumque 
vidisset  ordinum  disposîtiones,  Mirdalin  dixit  ad  Gorbaran  :  «  Occidi  quidem  isti  d 
«  possunt,  sed  verti  in  fugam  nequeunt.  »  Et  tune  Corbaras  illi  :  «  Nulli  eorum  pro- 
«  pelli  aliquatenus  possunt?  »  Et  respondit  Mirdalin  :  «  Non  quantum  planta  pedis 
«  habet,  cèdent,  si  omnis  gens8  paganorum  eis  incurrat.  ■  Tune  ille,  licet  turbatus, 
ordines  multos  et  multipliées  instruit  adversum  nos.  Et  quum  primo  potuissent 
exitum  nobis  prohibere,  pacifiée  exire  permittebant.  Nostri  autem  tantum  acies  e 
suas  versus  raontana  dirigebant,  caventes  ne  nos  incingerent  a  tergob.  Erant  autem 
montana  a  ponte9  quasi  duobus  magnis  milliaribus.  Procedebamus  ita  spatiosi, 
sicut  in  processionibus  clerici  pergere  soient.  Et  rêvera  nobis  processio  erat. 
Etenim  sacerdotes  etmulti  monacbi,  induti  stolis  albis,  ante  acies  militum  nostro- 
rum  pergebant,  Dei  adjutorium  et  sanctorum  patrocinia  invocando  can tantes,  f 
At  contra,  hostes  nobis  incurrebant,  et  sagittabant.  Mandavit  etiam  Corbaras  ad 
principes  nostros,  paratus  erat  facere  modo  quod  nuper  abnegavit,  ut  quinque 
vel  decem  Turci  cum  totidem  Francis  decertarent  ;  et  quorum  milites  vincerentur, 
pacifice  aliis  cédèrent.  Responderunt  ad  haec  nostri  :  «  Noluistis,  quum  haec  volui- 
«mus;  nunc  autem  quia  properavimus10  nos  ad  pugnam,  decertent  singuli  pro  g 
«  suo  jura  » 

Quumque,  ut  diximus,  planitiem  totam  occupa vissem us,  quaedam  pars  Turco- 
rum post  nos  remansit,  atque  quibusdam  peditibus  nostris  incurrit.  Pedites  vero 
illi,  facto  gyro,  impetum  hostium  sustinuerunt  viriliter.  Quum  vero  Turci  nullo 
modo  eos  propellere  possent,  ignem  circa  eos  accenderunt,  ut  qui  gladios  non  for-  h 
midabant,  saltim  ab  igne  corriperentur.  Itaque  cedere  eos  compulerunt  ;  habebat 
enim  locus  ille  fœnum  multum  et  siccum.  Egressis  namque  ordinibus,  stabant 
sacerdotes  nudis  pedibus  et  induti  sacerdotalibus  vesti mentis  supra  muros  civitatis, 
Deum  invocantes  ut  populum  suum  defenderet,  atque  testamentum,  quod  san- 
guine suo  sancivit,  in  hoc  bello  per  victoriam  Francorum  testificaretur.  In  hoc  j 
autem  spatio  quod  processimus  a  ponte  usque  ad  montana,  maxime  laboravimus 
propter  hoc  quod  ipsi  hostes  volebant  nos  accingere.  Inter  haec,  licet  majores  hos- 

1  Alacritate.  a.  c.  —  2  Ecclesiam.  f.  —  3  Consolata.  a.  c.  —  4  Schachis.  e.  —  5  Mirdalim.  b.  b.  hic  et 
infra.  Murdalim.  f.  —  •  Mirdalis.  f.  —  1  Et  vide,  ei  dicam.  b.  —  8  Omne  genus.  b.  e.  —  0  Longe  a  ponte. 
b.  b.  —  10  Paravimus.  b.  e. 

'  Quem  Amirdalim  dicit  Fulcherius  Carnotensis.  p.  1 5i  et  ao5  ;  vide  qooque  Willelm.  Tjr.  1.  VI ,  c.  xvn , 

b  De  hoc  praelio  cf.  Tudebov.  XI,  vu,  p.  8o-8i  ;  et      p.  a63  et  seq. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRANCORUM.  261 

a  tium  ordines  nobis,  qui  in  turma  episcopi  eramus,  incumberent,  tamen  per  prae-   a.  1098. 
sidium  dominicœ  lanceas,  quae  ibi  erat,  nullum  ibi  vulneraverunt  ;  sed  neque  sa- 
gittam  nobis  intorserunt.  Vidi  ego  hœc  quae  loquor,  et  dominicain  lanceam  ibi 
ferebam.  Quod  si  quis  dicat  Heraclium  vicecomitem  %  vexilliferum  episcopi ,  in 
hoc  bello  vulneratum  fuisse,  sciât  quod  et  vexillum  suum  alii  tradiderat,  et  ordi- 

b  nem  nostrum  longe  reliquerat.  Ut  vero  omnes  viri  bellatores  de  civitate  progressi 
sunt,  apparuerunt  nobis  quinque  aliae  acies  inter  nos.  Etenim,  ut  jam  dictum  est, 
octo  acies  nostri  principes  tantum  constituerant  ;  et  tredecim  ordines  extra  civi- 
tatem  fuimus1.  Hoc  unum  valde  memorabile  non  praetereamus.  In  principio 
egressionis2  ad  pugnam,  imbrem  divinum  super  omnem  exercitum  suum  immisit 

c  Dominus,  parvum  sed  gratum,  quo  qui  tactus  est,  omni  gratia  repletus  et  for- 
titudine,  et  hostes  contemnebat,  et  quasi  in  deliciis  regiis  semper  enutritus  exsi- 
liebat.  Non  minus  hoc  idem  mirabile  equis  nostris  etiam  contigit.  Gui  enim  de- 
fecit  equus  suus,  nisi  peracta  pugna,  etiam  si  non  gustaverit  aliquid  praeter  cortices 
et  folia  arborum  per  octo  dies3?  Multiplicavit  adeo  Deus  exercitum  nostrum  ut, 

d  qui  ante  pugnam  pauciores  hostibus  esse  videbamur,  in  bello  plures  eis  fuimus. 
Itaque  nostris  progressis  et  dispositis,  non  licuit  nobis  committere  pugnam,  et* 
ipsi  versi5  sunt  in  fugam6.  Persecuti  sunt  eos  nostri  usque  ad  occasum  solis. 
Operabatur  ibi  mirabiliter  Dominus  tam  in  viris  quam  in  equis  nostris.  Quippe 
viri  avaritia  a  bello  non  revocabantur;  et  illi  equi  famelici,  quos  vix  domini  sui  in 

b  prœlium  pasccndo  deduxerant,  levissime  equos  Turcorum,  pingues  et  currentis- 
simos,  modo  consequebantur.  Nec  gaudium  hoc  solum  voluit  habere  nos  Dominus. 
Etenim  Turci  qui  castellum  de  civitate  munierant,  videntes  suorum  praecipitem 
fugam,  desperantes,  alii  tantum  pacti  vitam  se  nostris  reddiderunt;  alii  préci- 
pites fugerunt.  Et  licet  bellum  hoc  tam  atrox  atque  timidum  esset,  tamen  pauci 

F  milites  de  hostibus  ibi  ceciderunt;  sed  de7  peditibus  eorum  vix  aliquis  evasit. 
Omnia  autem  tentoria  hostium  capta  sunt,  et  auri,  et  argenti  multum,  et  spolio- 
rum  plurimumb;  annonae  vero  et  pecorum  et  camelorum  sine  mensura  et  nu- 
méro. Renovatumque  est  nobis  illud  Samariae  de  mensura  similaginis  et  hordei, 
quae  statere8  accipiebanturc.  Facta  sunt  autem  haec  in  vigilia  apostolorum  Pétri 

g  et  Paulid  quibus  intercessoribus  Jésus  Christus  Dominus  noster  contulit  hanc 
victoriam  peregrinae  Ecclesiae  Francorum,  qui  vivit  et  manet  cum  servis  suis 
propitius  Dominus  per  cuncta9  saecula  saeculorum.  Amen. 


CAPITULUM  XIII. 

Ubi  obiit  Ademarus,  episcopus  Podiensis,  et  ubi  apparuit  ipse  Petro  Bartholomeo  per  visionem, 

serunda  nocte  qua  defunctus  fuit. 


Factum  est  autem  post  victoriam  quod  principes  nostri  Boamundus  et  cornes, 

1  Fuerunt.  b.  e.  —  2  Egressionis  nostrœ.  b.  e.  —  3  Per  septem  dies.  b.  e.  —  4  Qaoniam.  b.  e.  —  5  ife- 
versi.  F.  —  6  Om.  in  fugam  a.  cf.  —  7  Om.  de  a.  c.  —  8  Pro  statere.  b.  b.  —  9  Omnia.  b.  e. 

'  HerocliusPontii  .vicecomitis  dePolignac,  fratererat.  e  IV  Rbg.  vu,  18. 

k  Cf.  Tudebov.  XI,  vin,  p.  8 1 -8a;  et  p.  i5i  et  ao5;  d  Die  xxvm°  menais  Junii,  anno  Domini  1098.  (Cf. 
Willelm.  Tyr.  1.  VI,  c.  xxii,  p.  271-272.  Tudebov.  /.  c.  p.  83  et  annot.  a.) 


Digitized  by 


Google 


262  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a.  1098.    et  dux,  et  cornes  Flandrensis,  castrum  civitatis  receperunt a;  sed  Boamundus  altiores  a 
turres  suscepit,  jam  tum  dolorem  concipiens  quo1  protulit  iniquitatem.  Etenim 
consequenter  homines  ducis,  et  Flandrensis ,  et  cômitis  Sancti  iEgidii,  violenter 
de  castello  expulit,  dicens  se  jurasse  illi  Turco  qui  civitatem  reddidit  quod  ipse 
solus  haberet  eamb.  Ob  hoc  etiam,  quia  impune  id  commiserat,  castella  civitatis 
et  portas,  quae*  cornes  et  episcopus  et  dux,  tempore  obsessi  quo  fueramus,  serva-  b 
verant,  requirere  cœpit.  Concesserunt  ei  omnes  praeter  comitem.  Hle  enim,  licet 
infîrmus  esset,  tamen  portam  pontis,  nec  prece,  nec  promissis,  nec  minis  dimit- 
tere  voluit.  Nec  solum  principes  nostros  eo  tempore  discordia  concussit  ;  verum 
etiam  populi  gratiam  ita  dissolvit,  ut  pauci  essent  qui  non  cum  sociis  vel  domes- 
ticis  suis  de  furti  vel  rapinae  causis  concertarent.  Nec  in  civitate3  judex  aliquis  c 
erat  qui  posset  vel  vellet  discurrere*  causas;  sed  quantum  quisque  poterat,  eo 
modus  injuriae  venit.  Cornes  autem  et  episcopus  valde  infirmabantur,  et  tueri  suos 
ab  injuria  minime  poterant5.  Sed  quid  moram  in  his  agimus?  Quippe  nostri  otio  et 
divitiis  reniissi,  de  itinere  propter  quod  vénérant,  usquc  in  kalendas  NovembnV, 
contra  Dei  praeceptum,  distulerunt.  Etenim  eo  tempore,  ita  territae  atque  confectae  d 
timoré  Sarracenorum  civitates  in  fuga  Turcorum  fuerunt  ut,  si  tune  equi tassent 
nostri  Franci,  non  esset  usque  in  Iherusalem  civitas  quae  lapidem,  ut  nos  cre- 
dimus,  eis  remitteret6.  Interea  dominus  episcopus  Ademarus  Podiensis,  dilectus 
Deo  et  hominibus,  vir  per  omnia  omnibus  carus,  die  kalendarum  Augustid  in  pace 
migravit  ad  Dominum.  Tantusque  luctus  omnium  Christianorum  in  morte  ejus  e 
fuit,  ut  nos  qui  vidimus,  quum  pro  magnitudine  rerum  scribere  curavimus,  com- 
prehendere  aliquatenus  nequivimus.  Quantum  utilis  Dei  exercitui  et  principibus 
fuerat,  post  mortem  ejus  manifestum  fuit:  quum  inter  se  divisi  principes,  Boa- 
mundus in  Romaniam  est  regressus ,  et  dux  Lotharingiae  versus  Roais  profectus 
est.  Scpulto  igitur  episcopo  in  ecclesia  Beati  Pétri  Antiochiae",  secunda  nocte  f 
astitit  Dominus  Jésus,  cum  beato  Andréa  et  ipso  eodem  episcopo,  Petro  illi  Bar- 
tholomeo  qui  de  lancea  dixerat,  in  capella  comitis,  ubi  lancea  Domini  erat.  Et 
locutus  est  ei  episcopus,  dicens f:  a  Gratias  Deo,  et  vobis  omnibus  fratribus  meis, 
«  et  Boamundo,  qui  me  de  inferno  liberaverunt.  Etenim  peccavi  graviter,  post- 
«  quam  lancea  Domini  reperta  est.  Ob  hoc  utique 7  in  infernum  deductus  sum  g 
«atque  ibi  flagellatus  acerrime;  et  caput  meum  et  faciès  combusta  sunt,  sicut 
«  videre  potes.  Fuit  ibi  anima  mea,  ab  hora  qua  de  corpore  egressa  est,  donec  cor- 
«pusculum  meum  pulveri  traditum  est.  Reddidit  mihi  Dominus,  inter  ipsa  flam- 
«  marum  incendia,  vestimentum  quod  vides;  quia  quum  episcopatus  ordinem  sus- 
«cepi,  illud  pro  Deo  cuidam  pauperi  tribui.  Et  licet  exaestuaret  gebenna,  et  h 
«  insanirent  adversum  me  ministri  Tartarei,  nibil  tamen  subtus  laedere  potuerunt. 
«Nihil8,  de  omnibus  quae  de  patria  mea  detuli,  adeo  mihi  profuit  sicut  baec 
«candela,  quam  amici  mei  hic  pro  me  obtulerunt;  et  illi  très  denarii,  quos  ego 
«lanceae  obtuli.  Haec  etenim  me  refecerunt,  quum  usque  ad  mortem  esuriens  de 
«  inferno  progrederer.  Dominus  meus  Boamundus  dixit  quod  corpus  meum  in  j 
«  Iherusalem  portaret.  Sit  illi  pro  gratia  sua  ne  me  moveat,  quia  de  sanguine  Do- 

1  Qui.  b.  e.  f.  —  *  Quas.  e.  —  3  Civitatem.  a.  c.  —  4  Dirimere.  b.  e.  Discutere.  F.  —  5  Nec  taeri  eos  ab 
injuria  poterant.  e.  —  6  Eremitteret.  b.  e.  —  7  Itaque.  b.  b.  —  8  Tamen  nihil.  e. 

*  Cf.  TudeboY.  XI,  ix,  p.  8a ,  et  p.  i5i  et  ao5.  d  Id  est  die  i°  mensis  Augusti,  A.  D.  1098.  (Cf.  Tu- 
h  Conf.  eumdem ,  XIII,  vi f  pag.  94-95,  el  p.  i56  et      debov.  XII,  iv,  p.  85-86,  et  p.  i53  et  207.) 

209.  e  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VII,  c.  1,  p.  278. 

•  Cf.  eumdem,  XII,  1,  p.  83,  et  p.  i5a  et  206.  '  Oraittunt  hanc  visionem  ceteri  scrip tores. 


Digitized  by 


Google 


I 


HISTORIA  FRANCORUM.  263 

mini  adhuc  ibi  est,  cui  me  sociavit.  Sed  si  dubitat  de  his  quœ  tibi  dico,  aperiat  a.  109s. 
sepulcrum  meum,  et,  caput  et  faciem  meam  perusta  videbit.  Domino  meo  co- 
miti  familiam  meam  commisi;  benefaciat  ei9  ut  Deus  faciat  secum  misericor- 
diam,  et  adimpleat  quœ  iili  promisit  Et  ne  doleant  fratres  mei  si  ego  vitam 
finivi,  quoniam  nunquam  eis1  profui  quantum  prodero,  si  praecepta  Dei  ser- 
vare  voluerint.  Etenim  cum  illis  habitabo,  et  omnes  fratres  mei  qui  vitam,  ut 
ego,  finierunt;  et  eis  apparebo,  et  multo  melius  quam  hactenus  consiliabor 
eis2.  Et  vos,  fratres  mei,  estote  memores  pœnarum  inferni,  quœ  tam  graves  et 
horrendae  sunt.  Servite  itaque  Deo,  qui  vos3  liberare  potest  de  his  atque  aliis 
malis.  Et  quam  bene  natus  qui  inferni  pœnas  ignorabit!  Poterit  hoc  illis4  con- 
ferre  Salvator,  qui  praecepta  ejus  servaverint5.  Quod  superaverit  de  hac  can- 
dela  in  mane,  conserva.  Et  eligat  cornes  cum  quibus  ipse  voluerit  episcopum 
loco  mei,  quoniam  non  est  justum  ut,  si  ego  defunctus  sum,  Beata  Maria  epi- 
scopum non  habeat.  Unum 6  de  palliis  meis  donate  ad  ecclesiam  Sancti  An- 
dreœ.  »  Et  beatus  Andréas  supplicavit  ei.  Post  hœc  beatus  Andréas  assistons 
propius,  taliter  locutus  est  :  «  Audiant  omnes  quœ  per  me  loquitur  Dominus  : 
Memor  esto,  cornes,  illius  doni,  quod  tibi  tradidit  Dominus;  quœ  opéra  ri  s,  in 
nomine  ejus  operare,  ut  Dominus  facta  et  dicta  tua  dirigat,  et  orationem  tuam 
exaudiat.  Prius7  donum  quod  vobis  contulit  Dominus,  scilicet  Nicœa,  est  a  versa 
ab  eo.  Deus  donavit  vobis  suam  civitatem,  et  abstulit  eam  inimicis  vestris;  et 
postea  non  fuit  ibi  cognitus.  Et  si  aliquis  nomen  Domini  invocavit,  ibi  fuit  fla- 
gellatus,  et  opéra  Domini  non  fuerunt  ibi  facta.  Et  propter  bonitatem  suam  no- 
luit  vos  derelinquere  Dominus,  quin  concederet  vobis  ea  quœ  petitis,  et  plus 
etiam  quam  quœrere  ausi  estis.  Ilie  enim  vobis  lanceam  contulit,  quœ  corpus 
suum  plagavit,  unde  sanguis  nostrœ  redemptionis  effluxit.  Et  non  donavit  vobis 
ita  facere  de  hac  civitate  sicut  de  altéra  fecistis;  et  videre  potestis  quia  pro 
mentis  vestris  non  donavit  eam  vobis  Dominus.  Mandat  tibi,  o  cornes,  Dominus 
ut  sapias  qui  se  dominum  hujus  civitatis  voluerit  facere  super  alios;  et  quœrc 
ab  eo  quale  dominium  voluerit8  portare  propter  Dominum.  Quod  si  tu  et  alii 
fratres  tui,  quibus  Deus  hanc  civitatem  donavit,  cognoveritis  quod  fidelis  sit,  et 
justitiam  Dei  tenere  voluerit,  habeat9.  Et  si  justitiam  et  judicium  noluerit  facere 
et  tenere10,  sed  per  po  testa  te  m  suam  vult  tenere  civitatem,  tu  per  te  et  per  fratres 
tuos  postula  consilium  a  Deo,  et  Deus  dabit  tibi.  Et  illi  homines  qui  via  recta 
venerunt,  vel  Deum  diligunt,  tibi  non  déficient;  illi  autem,  qui  nolunt11  tenere 
viam  rectam,  revertantur  ad  illum  qui  noluit12  tenere  justitiam;  et  videbitur13 
h  «  quomodo  Deus  salvabit  illos.  Sed  habebunt  maledictionem,  ex  parte  Dei  et  matris 
ejus,  illam  quam  habuit  Lucifer  quum  de  cœlo  cecidit.  Et  vos,  si  unanimes  sitis, 
postulate  consilium  in  oratione,  et  Deus  dabit  vobis.  Et  si  concordia  sit  inter 
vos,  tenete  consilium  de  patriarcha*,  qui  sit  de  vestra  lege.  IUos  autem  homines 
qui  de  captivitate  ad  vos  venerunt  ut  legem  vestram  tenerent,  nolite  solvere  illos. 
Sed  illos  qui  ambulaverunt  in  Corrozanam  ut  Deum  Turcorum  adorarent,  nolite 
recipere;  sed  habete  eos  sicut  Turcos,  et  mittite  duos  vel  très  ex  his  in  carcerem, 

1  Nanqaam  tantum  eis.  b.  —  2  Consolabor  eos.  b.  e.  —  3  Om.  vos  F.  —  4  Om.  illis  F.  —  5  Servave- 
runt.  a.  —  6  Unde.  f.  —  1  Primum.  b.  e.  —  8  VolebaU  a.  c.  —  9  Om.  habeat  a.  c.  f.  —  1(?  Et  justitiam 
tenere  vel  facere  voluerit  [tenere  voluerit.  b.) ,  habeat.  Et  si  judicium  vel  justitiam  tenere  vel  facere  noluerit.  b.  b. 
—  n  ffoluerint.  r.  —  12  Noluerit.  f.  —  13  Videbunt.  e. 

•  Antiochia  capta ,  Bernardum ,  Artasiensem  episcopum ,  Franci  Anliochensem  designaverunt  patriarcham.  (Cf. 
Willelm.  Tyr.  I.  VI ,  c.  xxiii  ,  p.  27*.) 


Digitized  by 


Google 


264  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a.  1098.    «et  ipsi  demonstrabunt  vobis  alios.  Postquam  autem  suprascripta  facta.fuerint,  A 
«petite  a  Domino  consilium  de  via  propter  quam  venistis;  et  ille  bene  consilia^- 
«  bitur  vobis.  Iherusalem  est  prope  vos  decem  dies;  et  si  non  vultis  tenere  supra- 
«  scripta1,  de  decem  annis  non  ibitis  in  Iherusalem.  Et  post  decem  annos,  reducam 
«  infidèles  in  honore;  et  centum  de  iilis  praevalebunt  adversus  mille  de  vobis.  Et 
«vos,  homines  Christi,  petite  a  Domino  petitionem  quam  Apostoli  petierunt;  et  b 
«  sicut  illis  donavit,  ita  et  vobis  nunc  donabit.  Cornes  et  Boamundus,  ite  ad  eccle- 
«siam  Beati  Andreae,  et  ille  dabit  vobis  optimum  consilium  apud  Deum.  Et  quod 
«  in  corde  vestro  posuerit  Deus,  illud  facite.  Et  postquam  visita verit  vos  beatus  An- 
«  dreas,  visitate  illum,  et  facite  ut  fratres  vestri  visitent  illum.  Inter  vos,  cornes  et 
«  Boamundus,  sit  concordia,  et  dilectio  Dei  et  proximi.  Et  si  bene  vos  vero2  con-  c 
«  cordaveritis,  nulla  res  poterit  vos  dissipare.  Priraam  justitiam  quam  debetis 
«facere,  decet  demonstrare.  Sicut  sunt  homines  de  singulis  episcopiis  suis,  profi- 
«teantur  divitias  suas;  et  adjuvent  pauperes  de  cognatione  sua,  prout  poterunt3 
«  et  necesse  fuerit.  Alias  autem,  sicut  concorda veritis,  facite.  Quod  si hanc  et  alias 
«  justitias  tenere  noluerint,  vos  eos  constringite.  Et  si  aliquis  aliam  civitatem  reti-  d 
«nere  voluerit  de  his  quas  vobis  Deus4  dabit,  secundum  suprascripta  facite  ut 
«  se  contineat.  Si  autem  facere  noluerint,  cornes  cum  filiis  Dei  eos  flagellet.  »  Haec 
vero  dicta  primum  crédita,  deinde  oblita  sunt;  etenim  alii  dicebant,  «Reddamus 
«civitatem  imperatori;»  alii  autem  non. 

Quum  vero  Petrus  morte  perurgeretur  apud  obsidionem  Archados%  advocavit  e 
comitem,  et  dixit  ei  :  «  Quum  veneris  in  Iherusalem,  facut  exercituspostulet Deum 
«  quatinus  vitam  tuam  prolonget  et  continuet,  et  Deus  prolongabit  eam  tantum- 
«dem  quantum  vixistû  Tu  autem,  quum  reversus  fueris,  prope  quinque  leugas 
«ecclesiam  Sancti  Trophimib  lanceam  Domini  pones,  et  ecclesiam  ibi  fabricari 
«  faciès;  et  fiet  ibi  monetac,  quam  tu  jurabis  ne  falsa  fiât;  sed  neque  aliud  aliquid  f 
«  falsum  ibi  fieri  permittes.  Vocabitur  ille  locus  Mons  Gaudii;  et  fient  haec5  infra 
«  Provinciam.  Etenim  beatus  Petrus  Trophimod  discipulo  suo  promisit  quod  lan- 
«  ceam  Domini  ei  mitteret6.  » 

Atque  sic  per  hujusmodi  discordias  et  seditiones,  res  pauperum  annulatae  sunt. 
De  hoc  consilio  quod  acceperunt  apud  Sanctum  Andream  principes,  nihil  fuit,  g 

Inter  haec  Turci  de  Caleph  quoddam  castrum,  quod  Asac  vocatur7,  obsederunt. 
Afflicti  itaque  Turci  qui  intus  erant  mandaverunt  duci  qui  in  illis  regionibus 
erat,  ut  castrum  ipsorum  reciperet  ;  quia  deinceps  non  alium  nisi  de  génère  Fran- 
corum  dominum  habere  volebant.  Ob  hoc  itaque  dux,  Antiochiam  reversus,  comi- 
tem, qui  jam  convaluerat  ex  infirmitate,  et  milites  et  pedites  suos  omnes,  pro  h 
causa  pauperum8,  ut  in  Hispaniam  depraedatum  eos  deduceret,  in  unum  evoca- 
verat,  multum9  rogavit  ut  Turcis,  qui  Deum  reclamabant,  pro  Deo  et  pro  gloria 
gentis  Francorum  atque  pro  se  succurreret;  addens  quod  contra  machinas  ob- 
sidentium  Turcorum  obsessi  Turci  crucem  praetenderent.  His  atque  aliis  hujus- 

1  Supradicta.  b.  b. —  2  Om.  vero  b.  e.  Duo.  f.  —  3  Poterint.  a.  c.  — 4  Om.  Deus  F.  —  5  Fiet  hœc  a.  c.  f. 
—  6  Om.  Qaum  vero  Petrus,  etc.  usque  ad  quod  lanceam  Domini  ei  mitteret  b.  e.  —  7  Om.  quod  Asa  vocatur 
b.  e.  —  8  Pro  causa  propria.  f.  —  9  Et  multum.  a.  c. 

"  Cf.  TudcboT.  XIII ,  x ,  p.  97  et  a  10.  dus  et  Ado ,  Trophimuni ,  episcopum  Arelatensem ,  sancli 

b  Nimirum  Arelatensem.  (Cf.  Baiilet,  Les  Vies  des  Pétri  discipulum  fuisse. 

saints,  29  Dec.  p.  686,  Paris,  1739.)  '  Hoc  casteHum,  quod  Asa  dicit  noster,  Hasarth  (ho- 

e  Cf.  Cangii  Ghssar,  mediœ  et  infimœ  latinit.  v°  Moneta  die  Aïn-Zarba)  a  Willeimo  Tyr.  1.  VII,  c.  m ,  p.  280, 

Tolosana.  no  mi  n  a  tu  r;  Ezaz  autem ,  apud  Reinaud ,  Extr.  des  Hist. 

4  Cf.  Act.  xx,  A;  xxi,  29.  Crédit  noster,  sicut  Usuar-  arab.  p.  10.  Hujus  urbis  quidam  Omar  regulus  erat. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRÀNCORUM.  265 

a  modi  precibus,  cum  duce  cornes  profectus  est.  Haec  autem  ubi  a  Turcis  cognita  a.  1098. 
sunt,  ab  obsidione  discedunt.  Ut  vero  ad  Asa  exercitus  noster  pervenit,  suscepit 
dux  obsides  de  castello  pro  fidelitate  deinceps;  et  cornes  cum  gravi1  dispendio 
sui  exercitus  Antiochiam  reversus  est.  Rursus  cornes  congregavit  milites  suos,  ut 
plebem  pauperum  in  Hispaniam  conduceret,  quae  famé  et  taedio  Antiochiae  defi- 

b  ciebat.  Apparuit  autem  sanctus  Andréas  Petro  Bartholomeo,  eo  tempore  apud 
Roiiam2,  infra  tentorium,  ubi  manebat  episcopus  Atensis*,  et  capellanus  coraitis 
Raimundi3,  et  alius  capellanus4  nomine  Simon.  Hic  autem  Simon  audiens  eos 
colloquentes  sibi,  scilicet  sanctum  Andream  cum  Petro  Bartholomeo,  caput  suum 
coopérait;  et,  ut  ipse  retulit,  plurima  audivit,  sed  hoc  solum  retinuit  :  «  Domine, 

c  a  ego  dicam.  »  Episcopus  vero5  Atensis  ait  :  «Nescio  utrura  in  somnis  fuerit  an 
«non  :  quidam  senex  stetit  coram  me,  indutus  alba  et  stola6,  atque  in  manibus 
«  suis  Dominicam  lanceam  tenens,  ait  mihi  :  Credis  hanc  esse  lanceam  Jesu  Christi? 
«  Et  respondi  :  Credo,  Domine.  Atque  quura  sic  secundo  et  tertio  idem  quaesisset 
ua  me,  dixi  :  Rêvera  credo,  Domine,  hanc  esse  lanceam  quœ  sanguinem  de  latere 

d  «  Jesu  Christi  eduxit,  unde  redempti  sumus  omnes.  Et  post  haec  cum  impetu  me7,  qui 

•  prope  dormiebam,  excitavit.  Ego  autem8,  quum  evigilassem,  splendorem  qui- 
«dem  insolitum  vidi,  et  quasi  quamdam  gratiam  animo  concipiens,  ab  eis  qui 
«aderant  quaerere  cœpi  utrum  quamdam  quasi  plebis  tumultuationem 9  senti- 
«  rent.  Et  cœperunt  omnes  alii  dicere  :  Minime.  »  Ille  vero  Petrus  cui  haec  revelatio 

e  facta  fuerat,  quum  adinvicem  ea  quae  supra  diximus  diceremus10,  respondit  : 
«  Et  merito  gratificum  splendorem  hic  conspicitis,  quum  ille  Pater  diutius  hic  ste- 
«terit,  a  quo  omnis  gratia  procedit.  »  Quum  autem  ab  eo  quaereremus  ut  quae 
dicta  sibi  fuerant  nobis  manifestaret,  haec  nobis  et  comiti  dixit  :  «  Hac  nocte  venit 
«  hic  Dominus  et  beatus  Andréas  in  specie  qua  prius  venire  soliti  sunt;  et  tertius 

f  a  quidam,  cujus  statura  erat  parva,  indutus  lineis,  et  barba  longissima.  Tune 
«  comminatus  est  mihi  multum  beatus  Andréas,  eo  quod  reliquias  corporis  ipsius 
«  apud  Antiochiam  repertas  in  ecclesia  ipsius,  in  quodam  loco  indigno  dimiseram  ; 
«  et  dixit  :  Quum  prœcipitatus  essem  de  quodam  monte  ab  infidelibus,  duos  digitos  mihi 

•  confregi,  atque  post  mortem  meam  hic  vir  eos  accepit  et  Antiochiam  detulit;  et  tu 
g  «  quum  eos  invenisses,  negligenter  habuisti  :  alteram  passas  es  tibi  subripi;  alterum  ibi 

«  indigne  dimisisti.  Et  ostendit  manum  sine11  digitis.  Deinde,  o  cornes,  de  te  mul- 
«tum  questus  est  :  nam,  quum  munus  ineffabile  nullique  alii  concessum  a  Do- 
«  mino  acceperis,  graviter  et  nequiter  peccare  in  conspectu  Domini  non  vereris. 
«  Unde  tibi  Dominus  hoc  signum  demonstravit.  Namque  ante  quintum  diem 

h  «  quum  in  festivitate  beatae  Fidisb  candelam  adeo  magnam  obtulisses,  ut  per  très 
«  dies  et  totidem  noctéi  durare  potuisset;  non  quidem  illa  splendorem  dédit, 
«  sed  statim  liquefacta  in  terram  corruit.  In  hac  autem  nocte  quum  parvam  can- 
«delam  obtulisses,  adeo  ut  vix  usque  ad  galli  cantum  durare  posset,  et  dies  est 
«  et  durât  adhuc  nec  tertia  pars  ex  ea  combusta  est.  Propterea  haec  tibi  mandat 

j  «  Dominus  :  Nihil  incipias,  nisi  prius  pœnitentiam  egeris;  alioquin  tu  et  quicquid 
«egeris,  ut  candela  liquefacta,  in  terram  corrues.  Quod  si  pœnitentiam  egeris, 

1  Grandi,  e.  —  2  Rodiam.  b.  e.  —  3  Raimundus.  b.  e.  f.  —  4  Caput.  a.  c.  —  5  Om.  vero  b.  e.  —  6  Indutus 
stola  alba.  b.  e.  —  7  Me  Raimundum.  b.  e.  —  8  Ego  autem  Raimundus.  b.  e.  —  9  Quamdam  quasi  plebem  tumul- 
tuationem. a.  c.  —  10  Quœreremus.  b.  e.  —  11  Sine  duobus.  B.  e. 

"  Melius  Attensis.  Hujus  episcopi  sedem  in  Narbo-         b  Id  esl  die  vi°  mensis  Octobris  an.  Domini  1098; 

nensi  provincia  sitam  dicit  Fabricius ,  Salutar.  luce  Evan-  in  quo  die  festum  sanct®  Fidis  sive  Fidei  in  Ecclesia 

gelii : ,  Hamburg.  1 731 .  Fortasse  legendum  est ,  «  Episco-  Aginnensi  (Agen)  celebratur.  (Cf.  Baillet,  Vies  des  Saints, 

«  pus  Artasiensis  »  »  de  quo  vide  supra ,  p.  2 63 ,  annot.  a.  6  octob.  ) 

m.  3  A 


Digitized  by 


Google 


266  RAIMUNDI  DE  A3UILERS 

109s.    «quicquid  mcipias  in  nomme  Domini  Deus  perfkiet  et  consunimabit;  et,  ut  a 
«  c&idelaiA  parvam  vides  dit*  durare,  siti  faciet  Dominus  magnum  quicquid  ince- 

•  péris,  etiam 1  si  parvum  sit.  »  Quurnque  cornes  se  ita  graviter  peccasse  excusaret, 
Petnas  et  peccattun  sibi  narravit,  et  cornes  ita  confessus  est  et  pcenitentiam  egit. 
Ët  rurras  dixit  Petrus  ad  comitem  :  «  Conqueritur,  o  cornes,  beatus  Andréas  de 

•  consiliariis  tuis,  eo  quod  multa  mala  tibi  scienter  oonsilientur.  Quare  tibi  prae-  b 
«  ctpitur  ut  illosad  consilitrm  tuum  non  admittas,  nisi  prius  jurent  quod  scienter 

«  mala  tibi  non  dent  consilia.  Audi  adhue,  cornes  :  mandat  tibi  Dominus  ne  dhi- 
«tius  ttioram  facias,  quia  nisi  prius  Iherusaiem  capta  fuerit,  succursum  nullum 
«  habebis.  Qtram  autem  prope  Iherusaiem  fueris,  nullus  per  duas  leugas  ibi  equi- 
«  tet,  Quod  si  ita  feceritis,  civitatem  suam  donabit  vobis  Deus.  Post  h«c  multas  c 

•  gratias  retulit  mihi  sanctus  Andréas  quod  ecclesiam,  quae  suo  nomine  fabricata 
■  fuerat,  apud  Antiochiam  consecrari  feceram.  Haec  et  alia  locutus  est  mihi  sanctus 
«  Andréas,  de  quibus  dicere  nunc  locus  non  est;  post  haec  sublati  sunt,  ipse  et 
«socii  ejus.  » 


CAPITULUM  XIV. 

Ubi  veniunt  Albaram  et  Marram,  et  obtinuerunt  eas. 

Igitur  cornes,  cum  populo  pauperum  et  paucis  militibus  in  Syriam  profectus,  d 
primant  civitatem  Sarracenorum,  Barram*  nomine,  viriliter  expugnavit;  et  multa 
millia  Sarracenorum  .ibi  interfecit,  et  multa  millia  ad  Antiochiam  reducti  venun- 
dati  sunt.  Et  illos  qui ,  dum  oppugnarentur,  timoré  mortis  se  ei  reddiderant*, 
liberos  ire  permisit.  Deinde  habito  consilio  cum  capellanis  suis  et  principibus, 
satis  laudabiliter  et  honeste  quemdam  sacerdotem  episcopum  b  ibi  elegit.  Eteniiri,  e 
convocatis  omnibus  qui  ibi  secum  aderant,  quidam  comitis  capellanus  parietem 
quemdam  ascendit,  atque  omni  conventui  comitis  desiderium  manifesta  vit.  Quum- 
que  populus  multum  instaret  ut  electio  fieret,  idem  comitis  capellanus  rursum 
cœpit  quœrere  si  esset  ibi  aliquis  de  clero  qui  fidelium  vota  susciperet,  et, 
quantum  posset  paganis  resistendo,  Deo  et  fratribus  ibi  serviret.  Quumque  f 
omnes  tacerent,  Petrum  quemdam,  Narbonensem  génère,  advocavimus,  cui  in 
pnesentia  totius  consilii  laborem  episcopatus  ostendiraus,  rogantes  ut  pro  Deo  et 
fratribus  illum  suscipere  non  dubitaret,  si  hoc  in  animo#iabebat,  ut  mallet  mori 
quam  relinquere  civitatem  illam.  Quœ  quum  profiteretur,  laudavit  eum  omnis  po- 
pulus unanimiter,  atque  Deo  multas  gratias  protulit,  quod  episcopum  Romanum  g 
in  orientait  Ecclesia  habere  voluit,  per  sui  administrationem.  Concessit  episcopo 
cornes  medietatem  civitatis  et  totius  territorii.  Et  jam  instabant  kalendae  Novem- 
bris  in  quibus  omnes  principes  convenire  Antiochiam  promiserant,  et  incipere 
iter  propter  quod  vénérant.  Erat  autem  Barra  ab  Antiochia  longe  per  duos  dies 
ultra  Antiochiam. 

1  Om.  etiam  a.  c.  f.  —  2  Crediderant.  f. 

*  Cf.  Tudebov.  XII,  p.  86  et  p.  i5a  et  907;  item-  vel  Elbariè.  (Cf.  Reinaud,  Extr.  des  Hist.  Arabes,  p.  10.) 
que  Willehn.  Tyr.  I.  VII,  c.  vni ,  p.  a88  et  seq.  qui         b  Qui,  ut  ait  noster,  nominabatur  Petrus.  (Cf.  supra, 

hanc  civitatem  Albaram  dicunt;  Sarraceni  autem  Barè  p.  i53,  annot  c.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRANCORUM.  267 

a     Igitur  cornes  relicto  exercitu  suo  apud  Barram  cum  eiecto  suo,  et  multis  cap-    ^  1098. 
tivis,  et  spoliis  magnis,  cum  grandi  exsultatione  Antiochiam  reversus  est.  Conve- 
nerant  ibi  omnes  principes,  praeter  Balduinum,  fratrem  ducis.  Hic  vero Balduinus 
ante  captam  Antiochiam  versus  Euphraten  profectus,  Roais  *,  ditissimam  civita- 
tem  atque  famosam,  obtinuerat;  et  multa  praelia  cum  Turcis  féliciter  gesserat*. 

b  Sed  antequam  ad  reliqua  vcniamus,  hoc  unum2  praetereundum  non  videtur  de 
duce  Lotharingiae  :  qui  quum  Antiochiam  eo  tempore  cum  duodecim  militibus 
veniret,  centum  quinquaginta  Turcos  obviam  habuit.  Tune  assumptis  armis,  et 
cohortatus  milites  suos,  viriiiter  hostes  aggressus  est.  Turci  autera  ut  viderunt 
quia  Franci  mortem  magis  pugnando  quam  fugam  cum  salute  eligerent,  quae- 

c  dam  pars  Turcorum  descendit,  ut  altéra  pars  securius  pugnaret,  quum  scirent 
socios  suos  a  bello,  dimissis  equis  suis,  non  discessuros.  Sic  itaque  bellum  in- 
ceptum  quum  diu  graviterque  duraret,  confortati  adinvicem  milites  ducis,  qui3 
et  numerum  duodecim  apostolorum  continerent,  et  dominum  suum  quasi  vica- 
rium  Dei  haberent,  imperterriti  agmina  Turcorum  invadunt.  Contulit  ibi  Deus 

d  tantam  victoriam  duci,  ut  usque  ad  tri  gin  ta  ex  eis  occideret,  et  totidem  caperet; 
reliquosque  persequutus  in  paludibus  et  fluinine,  quae  vicina  erant,  alios  necari, 
alios  submergi  coegitb.  Et  sic  cum  magna  Victoria  Antiochiam  venit;  faciebat  enim 
capita  caesorum  ab  aliis  Turcis  vivis  deferri  :  quod  nostris  satis  jocundum  fuit. 
Itaque  quum  omnes  principes  convenissent  in  ecclesiam  Beati  Pétri,  de  itinere 

e  nostro  agere  cœperunt.  Tune  quidam,  qui  castella  et  reditus  in  regione  Antiochiae 
babebant,  dixerunt  :  «  Quid  fiet  de  Antiochia?  Quis  servabit  eam?  Imperator  non 
«  veniet.  Etenim  accepto  nuntio  quod  Turci  obsiderent  nos,  non  confidens  virtuti 
«suae  neque  hominum  multitudini,  quam  secum  habebat,  aufugit.  An  adhuc 
«  exspectabimus  eum?  Certe  non  veniet  in  auxilium  nostrum,  qui  fratres  nostros 

f  «  ad  auxilium  Dei  et  nostrum  venientes,  ut  reverterentur4  coegit.  Et  si  dimittimus 
«hanc  civitatem,  et  Turci  occupent  eam,  erunt  ultima  détériora  prioribus0.  Sed 
«  omnes  concédant  eam  Boamundo  :  quoniam  ipse  est  sapiens,  et  optime  servabit 
«  eam;  et  nomen  ejus  magnum  est  inter  paganos.  »  At  cornes5,  et  alii  econtra  dice- 
bant  :  «  Imperatori  juravimus  super  dominicam  crucem,  et  spineam  coronam,  et 

g  «  super  multa  alia  sancta,  quia  nec  civitatem,  nec  castellum  de  omnibus  pertinen- 
«  tibus  ad  imperium  ejus  retineremus  sine  ejus  voluntate.  *  Sic  itaque  aliis  contra- 
dicentibus,  hoc  modo  et  alio  modo,  in  tantam  discordiam  principes  vénérant, 
ut  pene  ad  arma  venirent.  Etenim  dux  et  cornes  Flandrensis  leviter  de  civitate 
Antiochiae  habebant  :  propterea,  licet  ut  de  Boamundo  vellent  quod  habereteam, 

h  tamen  non  audebant  ei  eam  laudare,  metuentes  incurrere  perjurii  infamiamd. 
Hoc  ergo  modo  de  itinere,  et  de  aliis6  quae  itineri  et  pauperibus  usui  forent, 
diflFerebatur.  Haec  autem  quum  populus  vidisset,  cœpit  dicere  quisque  ad  sociura 
suum  et  ad  vicinum,  deinde  palam  omnibus  :  «Quoniam  principes,  vel  propter 
«  timorem  vel  propter  juramenta  quae  imperatori  fecerunt,  nos  in  Iherusalem 

j  «ducere  nolunt,  eligaraus  de  militibus  aliquem  fortem,  cui  fideliter  serviendo, 
«  et  tuti  esse  possimus,  et,  si  gratia  Dei  est,  eodem  milite  duce  in  Iherusalem  per- 
«  veniaraus.  Eho7!  non  suffi  ci  t  principibus  nostris  quod  hic  per  annum  fuimus, 

1  Boias.  f.  —  2  Om.  unum  F.  —  3  Quod.  b.  e.  —  4  Et  reverterentur.  a.  c.  —  5  Cornes  Raimundus.  b.  e. 
—  6  Aliis  rébus,  e.  —  7  Eo.  a.  Et.  v. 

'  Cf.  Willelm.Tyr.l.  VU^.vi ,p.  284  et  seq.  et  Order.         c  Luc.  xi,  26. 
Vital,  t.  III,  p.  563.  d  Cf.  Tudebov.  XII,  vi,  p.  87;  p.  i53  et  208. 

b  Cf.  Wiilelm.  Tyr.  1.  VII,  c.  iv,  p.  281  et  seq. 

34. 


Digitized  by 


Google 


268  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a.  1096.  «  et  ducenta  millia  armatorum  hic  consumpta  sunt?  Habeant  qui  volunt  aurum  a 
«  habere  imperatoris,  et  qui  volunt  redditus  Antiochiae  habere.  Nos  autem,  Cliristo 
«pro  quo  venimus  duce,  itcr  nostrum  aggrediamur.  Pereant  maie  qui  volunt 
«  habitare  Antiochiae,  sicut  nuper  habitatores  ejus  perierunt.  Quod  si  hœc  tanta  lis 
«  diutius  propter  Antiochiam  datur,  diruamus  muros  ejus;  et  pax  qu&  ante  captam 
«  civitatem  principes  tenuit,  destructa  civitate  eosdem  tenebit.  Alioquin,  antequam  b 
«omnino  famé  et  tedio  hic  deficiamus,  ad  propria  reverti  debemus.  &  His  atque 
aliis  de1  causis  discordem  pacem  cornes  et  Boamundus  inter  se  fecerunt.  Igitur, 
determinato  die,  jubetur  populus  praeparari  ad  devotum  iter. 

Praeparatis  igitur  necessariis,  die  constituta,  profectus  est  cornes  Sancti  iEgidii 
et  Flandrensis  cum  populo  in  Syriam2;  ibique  Marram,  ditissimam  civitatem,  c 
et  populosam  obsederunt\  Erat  enim  Marra  a  Barra  octo3  milliaribus.  Et  erant 
cives  Marrae  ita  superbi,  quia  quodam  tempore  in  quadam  pugna  multos  de 
nostris  occiderant,  ut  exercitui  nostro  raaledicerent,  et  principibus  convicia- 
rentur4;  et,  ut  maxime  nos  provocarent,  cruces  super  muros  ponentes,  multis  in- 
juriis  eas  afficiebant.  Hac  itaque  de  causa,  secunda  die  adventus  nostri,  ita  acriter  d 
eos  oppugnavimus  ut,  si  quatuor  scalas  plus  habuissemus,  capta  esset  civitas; 
sed  quoniam  non  habuimus  nisi  duas,  et  illas  easdem  brèves  et  fragiles,  et  ti- 
mide5 super  eas  ascenderetur6,  consultum  est  ut  fièrent  machinae  et  crates,  et 
aggeres,  quibus  impelleretur  murus,  et  effoderetur,  et  coaequaretur.  Interea  venit 
Boamundus  cum  exercitu  suo,  et  obsedit  eam  ex  alia  parte  :  rursus  non  compa-  e 
ratis  armamentis  qua»  supra  diximus,  quasi  pro  cohortatione 7  Boamundi  qui 
priori  oppugnationi  non  affuerat,  voluimus  vallum  compellendo8  invadere  mu- 
rum.  Sed  hoc  frustra  fuit.  Nam  multo  deterius  quam  antea,  tune  pugnatum  est. 
Post  haec  tanta  famés  in  exercitu  fuit,  ut,  quod  dictu  miserabile  est,  plusquam 
decem  millia  virorum  per  sata,  more  pecudum,  ire  videres  fodiendo,  et  inves-  f 
tigando  si  forte  aliqua  grana  frumenti,  vel  hordei,  aut  fabae,  sive  alicujus  legu- 
minis  grana  reperirent.  Interea,  licet  compararentur  quae  supra  diximusbad  op- 
pugnandum  machinae,  tamen  quidam  de  nostris,  videndo  miseriam  populi  nostri 
et  audaciam  Sarracenorum,  desperantes  de  Dei  misericordia,  aufugiebant.  Sed 
Deus,  cui  cura  de  famulis  suis  est,  ulterius  misereri  populo  suo  non  distulit,  g 
quem  in  ultimis  tribulationibus  positum  vidit.  Itaque  per  beatos  apostolos  suos 
Petrum  et  Andream  nobis  mandavit,  per  quos  et  voluntatem  ejus  sciremus  et  vo- 
luntatem  ejus9  erga  nos  gravem  placare 10  possemus.  Illi  igitur  in  capellam  co- 
mitis  venientes,  per11  noctis  médium,  Petrum,  cui  nuper  lanceam  ostenderant, 
excitaverunt.  Tune  ille  videns  subito  eos,  deformi  veste  et  sordidissima  indutos,  h 
scriniis  ubi  reliquiae  manebant  assistere ,  pauperes  aliquos  eos  esse  credidit  qui 
aliquid  de  tentorio  subripere  vellent.  Erat  enim  sanctus  Andréas  tunica  indutus 
veteri,  et  ad  humeros  dirupta,  et  in  foramine  sinistri  humeri  pannus  insu  tus  erat, 
in  dextro  nihil,  et  viliter  calciatus  erat;  Petrus  tantum  camisia  grossa  et  longa 
usque  ad  talos  indutus  erat.  Tune  ait  ad  eos  Petrus  Bartholomes0  :  «Qui  estis,  j 

1  Om.  de  b.  e.  —  2  Cornes  Flandrensis  in  Syriam.  b,  b.  —  3  Longe  octo.  b.  b.  —  4  Et  principibus  maie- 
dicebant  et  conviciabantur.  b.  b.  —  5  Adeo  ut  timide,  b.  b.  Vt  timide.  F.  —  6  Ascendere  timebamus.  b.  e.  — 
7  Per  cohortationem.  b.  e.  —  8  Complendo.  b.  b.  — •  9  Et  iram  ejus.  b.  e.  —  10  Placari.  a.  c.  f.  —  11  Om. 
per  a.  c.  F. 

*  Videlicet  die  xxvn°  mensis  Novembres  an.  D.  1098.  quoque  Beinaud ,  Extraits  des  historiens  arabes,  p.  10.) 
(Cf.  Tudebof.  XUI,  u,  p.  90,  itenique  p.  i5&0t  p.  208;  b  Loge  :  quas  supra  diximus. 

et Willelmum  Tyrensem ,  1.  VU,  c.  ix ,  p.  289  et  seq.  Cf.         c  Cf.  Tudebov.  XIII ,  m ,  p.  9 1 . 


Digitized  by  Google 


HISTORIA  FRANCORUM.  269 

a  «  Domini?  vol  quid  quaeritis  }  »  Et  respondit  beatus  Petrus  :  «  Legati  sumus  Dei ,  ego    a.  1098. 
«sum  Petrus,  et  iste  Andréas.  Sed  volumus1  tibî  in  hoc  habitu  apparere,  ut 
«  cognoscas  quantum  proficit  qui  Deo  dévote  servit  :  hac  in  aetate  et  habitu,  quales 
«nos  vides,  ad  Deum  venimus;  et  taies  sumus*  »  Et  hoc  dicto  taies  fuerunt,  ut 
nihil  eis  darius,  nihil  pulchrius.  Petrus  vero  qui  haec  videbat,  subita  claritate 

b  perterritus,  veluti  mortuus  in  terram  cecidit;  et  prae  nimia  angustia  sudans,  na- 
tham  super  quam  ceciderat  humefecit.  Tune  elevavit  eum  beatus  Petrus,  et  dixit 
ci  :  «  Leviter  cecidisti.  »  Et  ille respondit  :  «  Ita  est, Domine.  »  Et  rursus beatus  Petrus  : 
«  Sic  cadunt  omnes  qui  in  incredulitate  vel  transgressione  mandatorum  Dei  sunt. 
«  Sed  si  pœniteat  eos  de  malefactis  suis,  et  ad  Deum  dament,  erigit  eos  Dominus, 

c  «  sicut  ego  te  erexi  quum  cecidisses.  Et  sicut  sudor  tuus  ibi  super  natham  reman- 
«sit2,  sic  peccata  ad  se  clamantium  tollit  Deus  et  aufert.  Die  mihi,  quomodo  se 
«  habet  exercitus?  »  Et  respondit  ille  :  «  Certe,  Domine,  in  magno  timoré  famis  et 
«  totius  miseriae  sunt.  »  Et  tune  beatus  Petrus  ait  :  «  Et  rêvera  in  magno  timoré  esse 
«  possunt,  qui  Deum  omnipotentem  deseruerunt;  nec  periculorum  de  quibus  eos 

d  «  eruit  recordantur,  ut  aliquam  gratiam  ei  reddant.  Etenim  quum3  essetis'  omnes 
«  victi  et  humiliati  infra  Antiochiam,  quia5  ad  Deum  clamastis  adeo  ut  nos  qui  in 
«  cœlo  eramus  omnes  audiremus,  exaudivit  vos  Dominus,  et6  lanceam  suam  quasi 
•  pignus  victoriae  vobis  obtulit;  deinde  mirifice  et  gloriose  de  inimicis  vestris,  qui 
«vos  obsederant,  triumphare  fecit.  Et  nunc  quo  Domino7  creditis  vos  esse  tutos, 

£  «qui  Deum  graviter  offendistis?  Poterunt  vos  montes  excelsi,  vel  antra  tueri? 
«Etenim  si  essetis  in  aliquo  loco  excelso  et  firmissimo,  et  abundaretis  omnibus 
«  vitae  necessariis,  non  tamen  securi  possetis  esse,  quum  unicuique  de  vobis  cen- 
«tum  millia  adversarii8  imminerent  Inter  vos  caedes  et  rapinae  et  furta;  nulla 
«  justitia,  et  plurima  adulteria  :  quum  Deo  placitum  sit,  si  uxores  vos  omnes  du- 

r  «  catis.  De  justitia  vero,  sic  praecepit  Dominus  :  ut  quicumque  pauperi  violentiam 
«  intulerit,  quicquid  in  domo  oppressons  est,  totum  publicetur.  De  decimis  au* 
«  tem  dicit  Dominus,  quod  si  reddatis  eas,  quicquid  necesse  fuerit,  ipse  donare 
«paratus  est.  Civitatem  vero  istam,  pro  misericordia  sua,  et  non  pro  benefactis 
«  vestris,  donabit  vobis;  et  quandocumque  vultis  oppugnate  eam,  quia  sine  dubio 

G  «capietur9. 

Quum  autem  haec  mane  comiti  nunliasset  Petrus,  convocavit  populum  episco- 
pus  Aurasiceosis 10  et  Barra;  et  supra  scripta  illis  exposuimus.  Adducti  igitur  fidè- 
les in  maximam  spem  capiendae  civitatis,  largissimas  eleemosynas,  et  orationes 
Deo  omnipotenti  offerebant,  ut  plebem  pauperum  suorum,  pro  solo  nomine 11  li- 

h  beraret.  Fiunt  itaque  post  haec  velociter  scalae,  et  turris  lignea  exstruitur,  eterates 
junguntur,  etterminata  die  pugna  incipitur.  Atvero  illi  qui  infra  civitatem  erant 
in  nostros,  qui  murum  suffodiebant,  lapides  cum  tormentis,  et  tela,  et  ignem,  et 
ligna,  et  alvearia  cum  apibus,  et  calcem  permixtim  jaciebant.  Sed,  Dei  virtute 
et  misericordia,  nullos  vel  paucos  de  nostris  ista  laedebant.  Nostri  vero  cum ia  pe- 

J  trariis  et  scalis  murum  imperterriti  aggrediebantur.  Tenuit  autem  haec  pugna  ab 
ortu  solis  usque  ad  occasum  ita  mirabiliter,  ut  nulla  unquam  requies  concède- 
retur;  et  adhuc  de  Victoria  dubitabatur.  Tandem  exclamaverunt  unan\miter  omnes 
ad  Dominum,  ut  plebi  suae  propitius  fieret,  et  apostolorum  suorum  promissa 
adimpleret.  AfiPuit  illico  Dominus,  et  civitatem  secundum  apostolorum  dicta  npbis 

1  Voluirnu*.  b.  —  2  Cecidit  ei  remansit.  b.  e.  —  5  Quam  illic.  b.  e.  Cum  ceteris.  F.  —  4  Om.  essetis  F.  — 
5  Qui.  f.  —  6  Om.  et  f.  —  7  Modo.  b.  e.  —  8  Adversariorum.  b.  —  9  Om.  et  quandocumque  vultis,  etc.  b.  b. 
—  10  Aurasiacensis.  F.  —  11  Nomine  suo.  b.  e.  —  12  Et  cum.  a.  c.  f. 


Digitized  by 


270  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a.  1098.    donavit.  Ascendit  ante  omnes  Golferius  de  Turribusa  :  quem  subsecuti  sùnt  plures,  a 
qui  murum  et  quasdam  turres  civitatis  invaserunt.  Et  nox  supervenit,  quae  pug- 
nam  diremit.  Retinebant  adhuc  Sarraceni  quasdam  turres  et  partem  civitatis. 
Ob  hoc  itaque  sperantes  milites  quod  usque 1  in  mane  se  Sarraceni  non  dédis- 
sent, extra  muros  civitatis  custodiebant  ne  aliquis  subterfîigeret.  At  vero  hi, 
quibus  sua  vita  non  multum  cara  fuerat,  quos  longa  jejunia  in  sui  despectum  de-  b 
duxerant,  per  noctis  tenebras  inferre  bella  Sarracenis  non  formidabant.  Atque  sic 
pauperes  et  spolia  civitatis  et  domos  habuerunt.  Mane  autem  facto,  ingressi  mi- 
lites in  civitatem,  quae  sibi  tollerent  pauca  invenerunt.  Sarraceni  vero  conclu- 
serant  se  in  specus  subterraneos;  et  nullus  vel  pauci  apparebant.  Quuraque  nostri 
omnia  quae  super  terram  repererant  sustulissent,  arbitra ti  omnia  esse  cum  Sar-  c 
racenis,  igne  et  fumo  sulphureo  antra  perquirebant;  et  quia  non  multa  spolia  ibi 
reperiebant,  quos  poterant  invenire  de  Sarracenis  donec  ad  mortem  pro  spoliis 
afficiebant.  Contigit  autem  quibusdam  de  nostris  ut,  quum  Sarracenos  pro  spoliis 
per  civitatem  ducerent,  usque  ad  puteos  Sarraceni  nostros  perducebant;  atque 
se  subito  intus  praecipitabant,  eligentes  magis  mortis  compendium,  quara  sua  vel  d 
aliqua  demonstrare  vellent.  Quapropter  omnes  morti  subjacuerunt;  et  projecti 
sunt  per  paludes  civitatis  et  extra  muros.  Sicque  non  multa  spolia  capta  fuerunt 
in  civitate.  Interea  ôrta  est  contentio  inter  liomines  Boamundi  et  comitis,  ob  hoc 
quia,  quum  milites  Boamundi  oppugnationi  non  multum  institissent,  plurimum 
turres  et  domos  et  captivos  obtinerent.  Mirabile  quoddam  fecerat  ibi  Dominus.  e 
Etenim,  quum  ante  captam  Marram  praecepta  apostolorum  Pétri  et  Andreae,  sicut 
supra  scriptum  est,  ad  populum  exponeremus,  irrisit  nos  Boamundus,  et  socii 
ejus.  Itaque  nec  ipse  nec  qui  cum  eo  fuerant2,  pugnae  profuerunt,  sed  potius 
obérant.  Et  quum  modo  plurima  haberent  spolia,  quidam  de  familia  comitis  in- 
digne ferebant.  Tandem  inter  ipsos  dominos  maie  conveniebatur  b,  ob  ea3  quod  f 
cornes  volebat  dare  civitatem  episcopo  Albariensi ,  et  Boamundus  nolebat  dimit- 
tere  quasdam  turres  quae  se  ei  dederant,  dicens  :  «  Nisi  cornes  dimiserit  mihi  tur- 
«  res  Antiochiae,  non  ei  consentiam  in  aliquo.  » 

Interea  de  itinere  milites  et  populus  quaerere  cœperunt,  quando  placeret  prin- 
cipibus  ut  inciperetur.  Etenim  licet  ex  longo  tempore  inceptum  esset  iter,  tamen  g 
quotidie  videbatur  nobis  incipere  quum  iter  ageremus,  quia  nondum  fuerat  com- 
pietum.  Dicebat  Boamundus  quod  usque  in  Pascha  differretur.  Et  tune  erat  tem- 
pus  Dominicae  Nativitatis.  Desperabant  etiam  multi,  eo  quod  pauci  equi  essent  in 
exercitu,  et  dux  aberat,  et  multi  de  militibus  abierant  ad  Balduinum  de  Roais4. 
Itaque  multi  revertebantur.  Tandem  convenerunt  episcopus  Albariensis  et  qui-  h 
dam  nobiles  cura  populo  pauperum,  et  comitem  evocaverunt.  Quumque  episcopus 
praedicationem  suam  complesset,  procubuerunt  milites  et  omnis  populus  ante 
comitem;  et  cum  multis  lacrymis  deprecabantur  eum  ut  ipse,  cui  Dominus  lan- 
ceam  suam  contulerat,  ductor  et  dominus  exercitus  ejusdem  fieret;  addentes 
quod  ob  hoc  lanceam  dominicam  promeruisset  ut,  si  alii  principes  defecissent,  j 
ipse  obnoxius  tanto  beneficio  Domini  securus  cum  populo  pergere  non  formi- 
daret.  Alioquin  traderet  lanceam  populo;  et  iret  populus  in  Iherusalem,  ipso 

1  Quo  usque.  a.  cf.  —  2  Erant.  b.  e.  f.  —  3  Conveniebatur  ob  hoc.  e.  Ab  eo.  f.  —  4  Roaœ.  b. 

*  Cf.  TadeboY.  XIII,  v,  p.  ga,  annot.  a;  p.  i55,  an-      Boamundum  cf.  Tudebov.  XIII ,  vi,  p.  94,  et  Willelm. 
not.  b;  193,  annot.  d.  Tyr.  1.  VII,  c.  xi,  p.  292  et  seq. 

*  De  hac  contentione  inter  comitem  Raimundum  et 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRANCORUM.  271 

a  Domino  duce.  Dubitabat  autem  cornes,  propter  aHorum  principum  absentiam,    a.  k>9&. 
metuens  quod,  si  ipse  solus  diem  itineris  terminaret,  ob  invidiam  sui  ceteri  non 
issent.  Quid  multa?  Yincitur  cornes  lacrymis  pauperum ,  et  diem  quintum  deci- 
mum  ad  iter  nominavit.  Quamobrem  indigna  tus  Boamundus,  diem  quintum  aut 
sextum  oedamare  itineri  per  civhatem  j assit;  et  post  hsec  Antiochiam  reversus 

b  est*.  Quaerebat  cornes  corn  episcopo  civitatem  retinere  quomodo  posset,  et  quos 
et  quantos  viros  pro  custodia  ibi  dimittere  possent.  Interea  mandayit  cornes  ad 
»ducem  Lotbaringiœ,  et  ad  alios  qui  Marra  non  interfuerant,  ut  congregarentur  in 
unum  locum,  atque  de  bis  qu*  itineri  utilia  forent 1  pertractarent.  Àtque  sic  coo- 
venerunt  apud  Roiamb,  quae  m  ter  Antiochiam  et  Marram  quasi  média  est.  Ibique 

c  habito  colloquio,  omnes  principes  in  détenus  vertebantur.  Etenim  principes  se  ab 
itinere  excusabant,  et  causa  eorum  multi  alii.  Volebat  tam  en 2  cornes  duci  donare 
decem  milHa  solidos3;  et  Rotberto  Normanniae4  totidem,  et  eomiti  Flandrensi 
sex  millia,  et  Tancredo  quinque  millia  ;  et  aliis  principibus  prout  erant.  Inter  hœc, 
quum  ad  pauperes  qui  apud  Marram  remanserant  perventum  esset  quod  cornes 

d  in  civitate  Marrae  multos  milites  et  pedites  de  exercitu,  pro  custodia,  dimittere 
vellet,  dixerunt  adinvicem  :  «  Eho  !  et  propter  Antiochiam  lites,  et  propter  Mar- 
«ram  lites;  et  in  omni  loco  quem  Deus  dederit  nobis  principum  certaraina,  et 
■  imminutio  exercitus  Dei  erit?  Certe,  propter  hanc  civitatem  ulterius  lites  non 
«dabuntur*.  Sed  venite,  et  di  rua  m  us  muros  ejus*,  et  fiet  pax  inter  principes,  et 

s  *  comiti  securitas,  ne  perdat  eam.  »  Surgentes  itaque  débiles  et  infirmi  de  cubi- 
libus  suis,  innixi  baculis,  ad  muros  usque  perveniebant;  et  illos  lapides,  quos  vix 
tria  vel  quatuor  paria  boum  trahere  possent,  facile  quidam  famelicus  revolutos  a 
muro  longe  projiciebat.  Episcopus  vero  Albariensis,  causando  et  interdicendo  ne 
hoc7  ullo  modo  fieret,  circuibat  civitatem,  et  pariter  comitis  familiares.  Quum  au- 

p  tem  pertransissent  custodes  isti,  statim  revertebantur  ad  ibeeptum  opus  qui  se 
occulta  verant,  et  qui  déclina verant  ad  adventum  episcopi  et  sociorum  ejus.  Et  qui 
non  audebant  per  diem  diruere,  vel  non  poterant  alias8  intenti,  per  noctem  insta- 
bant  Vix  erat  aliquis  de  populo  debilis  vel  infirmus,  ad  confringendum  muni  m. 
Interea  tanta  famés  in  exercitu  fuit,  ut  multa  corpora  Sarracenorum  jam  fœten- 

G  tiuro,  quae  in  paludibus  civitatis  ejusdem  per  duas  hebdomadas  et  amplius*  ja« 
cuerant,  populos  avidissime  comederet0.  Terrebant  ista  multos  tam  nostrae  gentis 
hommes  quam  extraneos.  Revertebantur  ob  ea  nostri  quam  plures,  desperantes 
de  itinere,  sine  succursu  de  gente  Francorum.  Sarraceni  vero  et  Turci  econtra 
dicebant  :  «  Et  quis  poterit  sustinere  hanc  gentem,  qu»  tam  obstinata  atque  cru- 

h  «  delis  est,  ut  per  annum  non  potuerit  revocari  ab  obsidione  Antiochiae  famé  vel 
•  gladio  vel  aliquibus  periculis,  et  nunc  carnibus  humanis  vescitur  ?  •  Haec  et  aHa 
crudelissima  sibi  in  nobis  dicebant  esse  pagani.  Etenim  dederat  Deus  timorem 
nostrum  cunctis  gentibus,  sed  nos  nesciebamus. 

Interea  cornes,  a  colloquio  principum  reversus  Marram,  graviter  irascebatur   a.  1099. 

j  de  destructione  mûri  contra  populum.  Quumque  expositum  esset  ei  quod  neque 

1  Forent  et  populo  Dei.  b.  b.  —  2  Tune.  b.  b.  —  3  Solidorum.  b.  e.  —  4  Normanniœ  comitL  B.  b.  — 
5  Habebuntmr.  b.  b.  —  *  CivUatù.  f.  —  7  Om.  koe  a.  cf.  —  8  Aliis.  b.  e.  —  9  Ejusdem  duas  et  amplius 
hebdomadas.  a.  c  f. 

'  Cf.  Tudebov.  XIII,  vi ,  p.  94.  *  Conf.  Tudebovem,  XIII,  v,  p.  94,  1 55,  1 56  et  200; 

b  tRuaiam»  (Tudebov.  I  c);  tRugiam»  (Tudebov.  vide  quoque  WiQelmum  Tyrensem,  lib.  VU,  cap.  xi, 

abbrev.  p.  i56);  «Russam»  (Tudebov.  imit.  n°  XCUI,  p.  293. 
p.  209). 


Digitized  by 


Google 


272  RAIMUNDf  DE  AGUILERS 

a.  1099.    episcopus,  neque  alii  principes  sui  possent  amovere  minis  vel  verberibus  popu-  a 
luni  a  murorum  destructionc,  intellexit  illico  divinum  esse;  et  ut  funditus  mu- 
rum  diruerent  praecepit.  Intérim  ingravescebat  quotidie  famés.  Quumque  jam  1 
dies  proposita  itineri  instaret,  praedicabamus  eleemosynas  et  orationes  in  popu- 
lum2 ad  Deum  pro  itinere.  Quum  vero  vidisset  cornes  quod  nulli  de  principi- 
bus  majoribus  ad  se  venirent,  et  omnem  populum  fere  contabescere  cerneret,  b 
in  interiora  Hispaniae  pro  victualibus  populum  ire  praecepit';  et  ipse  cum  mili- 
tibus  praecederet 3  eu  m.  Sed  hoc  non  erat  gratum  quibusdam  de  suis  privatis. 
Dicebant  enim  :  «In  exercitu  vix  sunt  trecenti*  milites,  et  aliorum  armatorum 
«non  est  grandis  numerus,  et  alii  ibunt  in  expeditioncm,  atque  alii  hic  erunt 
«infra  civitatem  destructam,  quae  sine  munimine  est?»  Et  intendebant  comiti  c 
nimiam  levitatem.  Ad  ultimum  tamen  pro  causa  cornes  profectus  pauperum 
castella5  multa  obtinuit  et  captivos,  et  maximam  praedam  cepit.  Quumque  re- 
verteretur  cum  grandi  exsultatione  et  victoria,  pluribus  Sarracenorum  interfectis, 
sex  vel  septem  de  nostris  pauperibus  a  paganis  capti  et6  interfecti  sunt  :  hi 
autem  omnes  defuncti  cruces  in  dextris  habuerunt  humeris.  Haec  autem  quum  d 
cornes  et  qui  cum  eo  erant  vidissent,  omnipotenti  Deo  gratias  quantas  poterant 
faciebant7,  qui  pauperum  suorum  memor  erat  :  et  ob  hoc  maxime  conforta- 
bantur.  Itaque  ut  omnibus  qui  ad  sarcinas  apud  Marram  remanserant  satisfa- 
cerent,  unum  de  interfectis  qui  adhuc  spirabat  detulerunt;  et  mirum  certe  in 
homine  illo  vidiraus  :  qui,  quum  vix  haberct  integrum  ubi  latere  posset  anima,  e 
per  septem  aut  octo  dies  sine  victu  permansit,  testificans  Jesum,  ad  cujus  judi- 
cium  venturus  erat  sine  dubio,  crucis  illius  Deum  fuisse  auctorem. 

Igitur  proventu  rerum  et  crucis  conforta  ti,  in  Castro  quodam  quod  vocabatur 
Cafarta8b,  et  erat  itinere9  longe  a  Marra  quatuor  leugis,  spolia  sua  dimiserunt; 
atque  illi  qui  socios  habebant  Marrae,  cum  comité  eo  reversi  sunt.  Constituta  f 
itaque  die,  et  incensa  civitate,  proficiscebantur.  Sed  cornes,  cum  clericis  suis,  et 
episcopo  Albariensi,  discalciatus  incedebat,  invocantes  Dei  misericordiam  et  sanc- 
torum  praesidia.  Et  consecutus  est  nos  Tancredus  cum  quadraginta  militibus,  et 
peditibus  multis10.  Quumque  hoc  audissent  reges  de  terra  illa,  Arabum  nobiles 
cum  supplicationibus  et  multis  donariis  ad  comités  mittebant,  nunc11  et  dein-  g 
ceps  tributarii  eorum  futuri,et  allaturi  victualia  gratis,  et  pro  commercio.  Itaque 
acceptis  securitatibus  ab  eis  per  jusjurandum,  et  vadibus  pro  conductu,  ulterius 
tendebamus.  Habuimus  autem  a  rege  Caesareae0  duces,  qui  nos  in  prima  die,  ut 
nobis  videbatur,  maie  duxerunt.  Fuimus  enim  in  hospitio  illo,  in  penuria  totius 
boni,  praeter  aquae.  Secundavero  die,  iidem12  duces  imprudenter  induxerunt  nos  h 
in  quamdam  vallem,  ubi  armenta  régis  et  totius  regionis  propter  timorem  nos- 
trum  confugerant.  Et  tune13  rex  longe  ante  nos  venturos  ibi  sciebat;  et  ut  fuge- 
rent  ante  nos  omnibus  Sarracenis  suis14  mandaverat.  Sed  si  jussisset  ut  omnes  de 
regione  illa  obviam  nobis  venirent,  non  ita  factum  esset.  Raimundus  de  Insula 
et  socii  ejus  unum  Sarracenum  ea  die  ceperunt  cum  litteris  régis,  quas  deferebat  J 

1  Om.  jam  F.  —  2  Orationes  fieri  in  populo,  b.  e.  —  3  Prœcessit.  b.  e.  —  4  Trescentum.  a.  c.  —  5  Pro- 
fectus est  pauperum.  Castella.  e.  — 6  Om.  et  f.  —  7  lieddebant.  b.  e.  —  8  Capharca.  b.  e.  Cafarda,  f.  —  9  In 
itinere.  b.  e.  —  10  Hic  addit  f.  :  et  Rotbertus  Normanniœ  cornes  cum  lx  militibus  et  peditibus  multis.  —  11  Di- 
centes  se  nunc  e.  —  12  Idem.  a.  c.  f.  —  13  Etenim  e.  —  14  Om.  suis.  e. 

1  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VII,  c.  xn,  p.  39^.  c  Al  emir  Aboussalama.  (Conf.  supra,  pag.  209,  an- 

k  Hoc  castrum  a  Tudebove XIII ,  vu,  p.  95  (cf.  p.  i56  no».  /  et  Willelmum  Tyrensem,  /.  c.  p.  295,  et  Order. 
el  200) etabOrd.Vital.(/.c.p.584)nominaturCapharda.      Vital.  /.  c.) 


Digitized  by  Google 


HISTORÏA  FRANCORUM.  273 

a  ad  omnes  de  regione  illa,  ut  fugerent  ante  nos.  Quumque  haec  régi  cognita  fuis-    a  1099. 
sent,  dixit  :  «Ego  quidem  jusseram  hominibus  meis  ut  ante  faciem  Francorum, 
a  quantum  possent,  fugerent,  et1  ipsi  ad  eos  venerunt.  Video  quia  Deus  hanc 
«gentem  elegit:  propterea  quodlibet  faciant,  non  eis  nocebo.  »  Tune  Deum  ipse 
rex  benedicebat,  qui  sufficienter  providet  necessaria  timentibus  se.  Videntes  au- 

b  tem  tam  subitam  ac  talem  plenitudinem  nostri  milites  et  multi  de  plèbe  viri 
fortes,  assumptis  omnibus  pecuniis  suis,  Caesaream  et  Camelam*  adibant,  ut 
equos  farios  ibi  mercarentur,  dicentes  :  «  Quoniam  de  victu  nostro  Deus  curam 
«  agit ,  nos  de  pauperibus  et  de  militia  ejus  curemus.  »  Sicque  factum  est  ut 
usque  mille  optimos  dextrarios  baberemus.  Convalescebant  quotidie  pauperes; 

c  confortabantur  quotidie  milites  ;  et  sic  quotidie  exercitus  multiplicari  videbatur  ; 
et  quanto  ulterius  progrediebamur,  tanto  ampliora  bénéficia  nobis  Deus  provi- 
debat.  Et  licet  omnia  sufficienter  nobis  provenirent,  tamen  quidam  comitem  ad 
hoc  inclina verunt,  ut  quasi  causa  Gibelli2b,  quae  est  civitas  in  maritimis,  deviare 
paulisper  vellet.  Sed  Tancredus  atque  multi  alii  viri  boni  et  fortes,  ne  hoc  ullo 

d  modo  fieret  effecerunt,  dicentes  :  «  Deus  visitavit  plebem  pauperum  et  nos,  et  de- 
•  clinare3  ab  itinere  debemus?  SufBciant  nobis  praeteriti  labores  apud  Ântiochiam, 
«  belli  et  firigoris,  et  inediae  denique  et  totius  miseriae.  Numquid  nos  soli  totum 
«  mundum  expugnabimus  ?  et  habitatores  mundi  omnes  interficiemus?  Ecce  de 
«centum  raillibus  equitum,  vix  milites  mille  habemus;  et  de  ducentis  millibus 

e  «peditum  armatorum  et  amplius,  modo  non  sunt  in  exercitu  nostro  quinque 
«  miliia  armati  :  et  exspectabimus  donec  omnes  consumamur  ?  Numquid  ideo  ve- 
«  nient 4  de  terra  nostra,  quia  audient  captam  esse  Antiochiam  et  Gibellum, 
«atque  reliquas  civitates  Sarracenorum ?  Sed  eamusin  Iherusalem  pro  qua  veni- 
«  mus  :  et  rêvera  Deus  donabit  nobis  eam.  Et  tune,  solo  timoré  eorum  qui  venient 

f  «de  terra  nostra,  et  de  aliis  terris,  hae  civitates,  Gibellum5  et  Tripolis6,  et  Sur, 
«  et  Accaron,  quae  sunt  in  itinere  nostro,  ab  incolis  relinquentur.  » 

Sic  itaque  quum  anterius  progrederemur,  quidam  Turci  et  Arabes  exercitum 
sequebantur;  et  pauperes  qui  pro  debilitate  sua  longe  post  exercitum  remanebant, 
interficiebant  et  spoliabant.  Quumque  hoc  semel  et  secundo  fecissent,  alia  die  re- 

g  mansit  cornes  in  occultis,  donec  omnis  exercitus  pertransiret.  Hostes  vero,  impu- 
nitate  caedis  et  spe  rapinae,  exercitum  nostrum  more  solito  insequebantur.  Sed 
quum  jam  praeterissent  insidias,  egressi  milites  nostri  de  occultis  cum  comité 
agmina  hostium  invâdunt,  conturbant  et  confundunt;  atque  ipsos  interficiunt,  et 
equos  eorum  optimos  cum  grandi  exsultatione  ad  exercitum  deduxerunt.  Et  post 

h  haec  nulli  hostes  exercitum  nostrum  assequebantur,  quoniam  cornes  cum  armata 
multitudine  militum  post  omnes  débiles  ibat.  Alii  autem  milites  armati  cum  co- 
mité Normanniae  et  Tancredo  et  episcopo  Albariensi  praecedébant  fréquenter  exer- 
citum ,  ne  vel  a  lergo  vel  a  fronte  improvisi  hostes  nos  conturbarent.  Etenim  cornes, 
quia  paucos  milites  secum  habebat  quum  a  Marra  proficisceretur,  rogavit  episco- 

j  pum  ut,  posito  praesidioBarrae,  ipse  veniret  secum.  Quod  episcopus  audiens  quem- 
dam  militem  suum,  nomine  Guillelmum  Pétri  de  Cuniliaco7c,  ibi  dimisit  cum 
militibus  septem  et  peditibus  triginta ,  virum  fidelem  ac  Deo  devotum  ;  qui  res 

1  Om.  et  f.  —  2  Zibelli.  b.  e.  hic  et  infra.  —  5  Pauperum,  et  nos  declinare.  e.  —  4  Venient  alii.  b.  e.  — 
5  Zimel.  b.  e.  —  6  Tripolim.  a.  c.  —  7  Guillelmum  Pétri  nomine  de  Cimiliaco.  b.  e.  f. 

"  Alias  Emesa,  vulgo  la  Chamèle.  (Vid.  Tudebov.  c  «  Willelmum  de  Cumliaco.  •  (Willelm.  Tyr.  1.  VII , 

XIII,  x,  p.  97  et  annot.  b,  et  p.  167  el  210;  cf.  quoque  c  xn,  p.  295.)  Gallice  :  «Guillaumes  de  Coilli  avoit 

Willehn.  Tyr.  I  c.  et  Ord.  Vit.  I.  c.  p.  586.)  -  non.  »  {Ibid.) 

b  Cf.  supra,  p.  99,  annot.  a. 

m.  35 


Digitized  by 


Google 


274  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

episcopi  auxit,  adjutore  Deo,  in  decuplum,  brevi  tempore  :  et  homines1  habuit,  a 
pro  triginta,  septuaginta;  et  équités  sexagin  ta  ,  et  amplius. 

Consultum  est  eo  tempore  de  itinere  nostro,  ut  dimitteremus  viam  quae  duce- 
bat  Damascum,  et  diverteremus  ad  maritimam  :  quoniam,  si  nostrae  naves  quas  in 
portu  Antiochiae  reliqueramus  ad  nos  venirent,  haberemus  commercia  cura  his  de 
insula  Cypri,  etreliquarum  insularum.  Quumque  consultum  iter*  ageremus,  re-  b 
linquebant  civitates  et  castra  et  villas  plenas  omnibus  bonis  habitatores3  terrae.  Ita- 
que,  circinatis  magnis  montanis,  quum  in  vallem  quamdama  opulentissimam  ve- 
nissemus,  rustici  quidam,  multitudine  sua  et  castri  sui  munitione  superbi,  neque 
ad  nos  mittere  pro  pace,  neque  relinquere  castrum  suum  voluerunt;  sed  insuper 
armigeris  nostris  et  peditibus,  qui  inermes  erant  et  per  villas  discurrebant  pro  c 
victualibus,  incurrerunt,  et,  quibusdam  interfectis,  spolia  intra  castellum  suum 
miseront.  Indignati  igitur  nostri  ad  castellum  usque  perveniunt.  Rustici  autem 
obviam  nobis  usque  ad  pedem  montis,  in  quo  castellum  eratb,  venire4  dubitave- 
runt.  Tune  nostri,  accepte  consilio,  ordines  peditum  et  militum  constitueront;  et 
sic  a  tribus  partibus  per  altitudinem  montis  ascendetites  agmina  rusticorum  fugere'  d 
compulerunt.  Erant  enim  circiter  triginta  millia  Sarraceni,  et  castellum  ipsorum 
erat  in  descensu  cujusdam  maximi  montis;  et  propterea  quum  volebant  refugie- 
bant  ad  castellum ,  et  alii  in  superiorem  montem  6,  et  sic  aliquantulum  nobis 
resistebant.  Tandem  exclamavimus  signum  solitum  in  necessitatibus  nostris,  Deus 
adjuva,  Deus  adjuva.  Et  inimici  nostri  ita  turbati  sunt,  ut  usque  ad  centum,  solo  e 
timoré  et  impetu  sociorum  suorum,  sine  vulneribus,  in  ingressu  castelli  mortui 
remanerent.  Erat  autem  maxima  praeda  boum  et  equorum  et  ovium  extra  castel- 
lum, ubi  populus  noster  occupabatur.  Dumque  cornes  cum  quibusdam  militibus 
bello  intenderet,  pauperes  nostri,  accepta  praeda,  unus  post  alium  redire  cœpe- 
runt;  deinde  pedites  pauperes6  viam  tenebant,  post  eos7  milites  plebei.  Erant  f 
autem  tentoria  nostra  longe  a  castello,  quasi  decem  milliaribus.  Interea  cornes, 
milites  et  populum  bospitari  jubebat.  Videntes  autem  Sarraceni,  qui  ad  superio- 
rem montem  conscenderant,  et  hi  qui  in  castello  erant,  quod  maxima  pars  nos- 
trorum  discesserat,  ventilare  adinvicem  cœperunt  ut  conjungerentur;  cornes  vero 
dum  haec  negligit,  pene  se  derelictum  a  militibus  suis  reperit.  Erat  enim  collis  in  g 
quo  castellum  erat  raultum  arduus  et  lapideus;  et  ardua  semita,  per  quam  unus 
equus  post  alium  vix  ire  poterat.  Hac  itaque  difficultate  comprehensus  cornes, 
quasi  versus  illos  qui  de  superiori  monte  descendebant8  pergere  cum  sociis  cœpit, 
quasi  pugnaturus.  Sarraceni  primo  paululum  ad  adventum  comitis  dubitaverunt9  : 
tune  nostri,  verso  itinere,  in  vallem  quasi  securi  tendebant.  Videntes  Sarraceni  se  h 
frustrâtes,  et  nostros  secure  descendere,  et  hi  de  castello,  et  hi  de  montibus  pa- 
riter  nostris  incurrunt10.  Coacti  itaque  nostri,  alii  ab  equis  suis  descenderant, 
alii  se  prœcipites  per  abrupta  dederunt;  et  sic  cum  maximo  periculo  mortem 
évaseront;  quidam  vero  viriliter  pugnando  mortui  sunt.  Hoc  unum  certum  didi- 
cimus  u,  quod  nunquam  fuit  in  majori  periculo  vitae  suae  cornes.  Itaque  iratus  sibi  j 
et  suis,  rêver  us  ad  exercitum  consilium  convocat,  et  questus  multum12  quod  sine 
licentia  milites  redissent,  et  se  in  periculo  mortis  reliquissent.  Promiserunt  omnes 

1  Homines  pedites.  b.  e.  — 2  Quumque,  ut  consultum  est,  iter.  b.  b.  —  3  Et  habitatores.  F.  —  4  Venire  non.  b.  b.  — 
5  In  superioris  montis  partem.  b.  e.  —  0  Om.  pauperes  b.  b.  —  7  Postea.  b.  e.  —  8  Descenderant.  b.  e.  — 
9  Non  dubitaverunt.  b.  e.  —  10  Incurrerunt.  f.  —  11  Scimus.  b.  e.  —  12  Et  conquestus  est  multum.  b.  b. 

'  «In  vallem  Dessein»  (Tudebov.  XIII,  ix,  p.  96);         b  Cf.  Tudebov.  f.  c.  et  Willelm.  Tyr.  1.  VII,  c.  xm, 
«In  vallem  de  Sem»  (Tudeb.  abbrev.  p.  i56).  p.  296;  Baldric.  1.  IV,  et  Order.  Vital.  /.  c.  p.  586. 


Digitized  by 


HIST0R1A  FRANCORUM.  275 

a  se  nunquam  a  castelli  oppugnatione  discessuros  donec  funditus,  per  Dei  gratiam,    a.  1099. 
eversum  sit.  Sed  Deus,  qui  eos  conducebat,  ne  in  quibuslibet  vilibus  impedi- 
rentur,  ita  terruit  castellanos  per  noctem,  ut  nec  interfectos  suos  sepulturae 
tradidissent,  dum  praecipites  in  fugam  ferebantur.  Mane  autem  facto  quum  venis- 
semus  ibi,  spolia  tantum  et  castrum  vacuum  ab  hominibus  invenimus. 

b  Erant  eo  tempore  nobiscum  legati  et  de  amirato*  Camelaelb,  et  a  regec  Tripolis. 
Hi,  quum  vidissent2  audaciam  et  fortitudinem  nostram,  licentiam3  a  comité  de- 
precabantur,  dicentes  se  quam  citissime4  reversuros.  Dimissi  itaque  legati  illi 
cura  nostris,  brevi  tempore  cum  magnis  muneribus  et  multis  equis  reversi  sunt. 
Terruerat  enim  totara  illam  regionem  castelli  expugnatio5,  quoniam  nunquam 

c  an  te  ab  aliquibus  potuit  expugnari.  Propterea  illius  incolaB  regionis,  cum  multis 
supplicationibus  et  muneribus,  ad  comitem  rnittebant,  precantes  ut,  dum  civi- 
tates  et  castella  eorum  recipi  faceret,  intérim  signa  et  sigilla  sua  eis  dirigeret. 
Etenim  mos  erat  in  exercitu  ut,  si  signum  alicujus  Franci  in  civitate  aut  cas- 
tello6  reperiretur,  a  nullo  postea  expugnabatur7.  Quare  rex  Tripolisd  signa  co- 

d  mitis  in  castellis  suis  posuit. 


CAPITULUM  XV. 

Ubi  voniunt  ad  oppidum  Archados. 


Erat  eo  tempore  tantum  nomen  comitis,  ut  nullius  unquam  nomini  priorum 
impar  esse  videretur.  Quumque  milites  nostri  qui  allegati  Tripolim  fuerant  regias 
opes,  et  ditissima  régna,  et  populosam  civitatem  vidissent,  comitem8  persuase- 
mnt  ut  castellum*  Archados,  munitissimum  et  inexpugnabile  viribus  humanis, 

e  obsideret,  habiturus  post  quartum  vel  quintum  diem  a  rege  Tripolis  quantum 
auri  et  argenti  desideraret.  Itaque  obsedimus  pro  voluntate  eorum  castellum,  ubi 
tantos  labores  passi  sunt  viri  fortes,  ut  nusquam  amplius.  Propterea9  tantos  ac 
taies  milites  perdidimus,  quod  relatu  gravissimum  est.  Interfectus  estibi  Pontius10 
de  Baladunof,  cum  lapide  de  petraria  :  cujus  ago  precibus  ad  omnes  orthodoxos, 

F  et  maxime  ad  transalpinos,  et  ad  te,  révérende  praesul  Vivariensis,  hoc  opus  cui11 
scribere  curavi*. 

Nunc  autem  quod  reliquum  est,  Deo  inspirante,  qui  haec  omnia  fecit,  eadem 
cantate 12  qua  incepi  perficere  curabo.  Oro  igitur  et  obsecro  omnes  qui  haec  au- 
dituri*sunt,  ut  credant  haec  ita  fuisse.  Quod  si  quicquam  ego  praeter  crédita  et 
g  visa  studio13  vel  odio  alicujus  apposui,  apponat  mihi  Deus  omnes  plagas  inférai, 

1  Legati  ab  ammirato  Camelœ,  rege  Babylonis.  b.  e.  —  2  Aadissent.  F.  —  3  Licentia.  à.  c.  —  4  Certissime. 
b.  e.  —  5  Oppugnatio.  b.  e.  —  6  ln  castello.  f.  —  7  Oppugnabatur.  b.  Oppugnaretar.  e.  Expugnaretur.  f.  — 
8  Comiti.  b.  e.  F.  —  9  Prœterea.  b.  e.  —  10  Dominas  Pontias.  e.  —  11  Cui  hoc  opus.  b.  e.  —  12  Hilaritate.  b.  e. 
—  13  Studeo  referre,  b.  e. 

*  Genah  Eddaule.  (Cf.  p.  97,  annot.  c.)  "De  hac  obsidione  cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VII,  c.  xiv, 

b  Perperam  ammiratum  camelae  regem  Babylonis  di-      p.  297  et  seq.;  Tudebov.  XIII,  x  et  seq.  p.  97  et  seq.  et 

cunt  cod.  b  et  e.  (Cf.  Tudebov.  XIII,  x,  p.  97;  et  p.  157      p.  167  et  aïo;  Order.  Vital.  /.  c.  etc. 

et  a  1  o.  )  'Cf.  Tudebov.  XIII ,  xii  ,  p.  1 00  et  annot.  a. 

e  Abu  Ali  Ibn  Ammar.  (Cf.  supra,  p.  97,  annol.  d.)  K  Conf.  supra,  p.  a35  et  annotât,  a.  Fortasse  legen- 
A  Cf.  Tudebov.  XIII ,  x ,  p.  97  ;  Ord.  Vital.  I.  c.  p.  587,      dum  est  :  •  Cujus  ego  precibus         hoc  opus  scribere 

et  Willelm.  Tyr.  1.  VII ,  c.  xxi ,  p.  309.  «  curavi.  » 

35. 


Digitized  by 


Google 


27Ô    .  RAIMUNW  DE  AGUILERS 

a.  1099.   et  deleat  me  de  libro  vitae.  Etenim,  iieet  ut  pin  ri  ma1  ignorein,  hoc  uxtum  acio,  a 
quia  cptum  promotus  ad  saccrdotium  in  itinere  Dei  sim,  magis  debeo  obedixe 
Deo  testificdndo  veritatem,  quam  in  texendo  mendacia  elieujus  muneris  captare 
dispendia*.  Sed  quia,  secundum  Àprotolnm,  caritas  nunquam  exàdit*y  eadem  cari- 
tate3  agere  voJo  :  anxilietur  mihi  Deus. 

Quumque  in  hac  obsidione  aliqnam  moram  fecissemus,  venerunt  ad  no&  naves  b 
nostrae  ab  Antiochia  et  Laodicia,  et  multae  aiiae  naves  Veneticorum  etGraeçorum, 
cnm  frumentQ,  vino  et  hordeo,  et  carne  porcina,  et  aliis  venalibus.  Sed  quia  hoc 
castrum  a  mari  aberat  per  milliarium,  nec  in  portu  poterant  esse  naves,  reverte- 
bantqr  nautae  Laodicîae  ad  portum,  et  ad  portum  Tortosae.  Hanc  Tortosam  enim, 
civitatem  vaide  firmiseimam,  maris  et  antemuralibw  exstructam,  et  refertam  plu-  c 
ribus  bonis,  ejus  cives  Sanracenî\  pro  solo  timoré  nostri  exercitus,  reliquerunt. 
Etenim  tantum  effecerat  Deus  timorem  nostrnm  in  Sarracenos  et  Arabes  iliius 
regionis,  ut  nos  omnia  crederent  posse*;  et  quae  poteramus,  velle  exterminare.  Sed 
hoc  ante  obsidionem  Archados.  Hanc  autem  obsidionem  quia  maxime  pro  aliis 
contra  justitiam  quam  pro  Deo  posuimus,  noluit  promovere  eam  Deus;  sed  omnia  d 
adversa  nobis  ibi  tribuit.  Et  erat  mirum  quia,  quum  ad  alia  bella  et  assultus  omnes 
prompti  et  parati  essent,  ad  hoc  segnes  et  inutiles  inveniebantur.  Si  qui  vero 
ferventes  spiritu  agere  vellent  aliquid,  vel  ipsi  vulnerabantur,  vel  quod  inceperant 
frustra  eveniebat. 


CAPITULUM  XVI. 

Ubi  Anselmus  de  Riberi  Monte  obiit. 


Migmvit  ibi  gloriose  Anselmus c  de  Riberi  Monte5.  Etenim  quum  mane  surrexis-  £ 
set,  vocayit  ad  se  sacerdotes,  et  de  negligentiis  et  peccatis  suis  confessus,  miseri- 
cordiam  a  Deo  et  ab  ipsis  depreoabatur  ;  denuntians  eis  imminere  sibi  vitae  suœ 
finem.  Quumque  admirarentur  de  hoc,  quod  sanum  et  incolumem  eum  videbant, 
dixit  eis  2  «Nolite  mirarii  sed  audite  me  potius.  Hac  nocte  vidid  domnum  Engel- 
«randum6  de  Sancto  Paulo,  qui  apud  Marram  interfectus  est;  non  insomnis  f 
«  quidem,  sed  vigilanter.  Et  dixi  ad  eum  :  Quid  est  hoc?  quia  vos  mortuus  eratis,  et 
*ecce  nunc  vivitis!  Et  ille  respondit  :  Equidem  non  moriuntur  Mi  qui  in  Christi 
*servitio  vitam  Jiniunt.  Quum  vero  rursus  quaererem  ab  eodem  de  pulchritudine 
«ejus,  quae  nimia  erat,  unde  accidisset  ei,  respondit  mihi  :  Non  debes  mirari 
«  super  puîchritudine  mea,  quum  in  tam  pnlchram  domnm  habitent.  Et  continuo  osten-  g 
«dit  mihi  domum  quamdam  in  ccelo  ita  pulchram,  ut  nihil  pulchrius  ego  cre- 
«derem.  Quumque  ego  obstupescerem  ad  splendorem  domus  illius,  dixit  mihi: 

1  Alia  plurima.  b.  e.  —  2  Dispendia.  Obiit  karissimus  meus  in  Domino  Pontius  de  Baladu.no,  sicutjam  dictum 
est,  apud  castrum  Archados.  b.  e.  —  3  Charitate  hoc  opus.  b.  e.  Cariiate  qua.  f.  —  4  Credere  possent.  a.  c.  f. 
—  5  Ripamundi.  B.  Ripampndi.  E.  Riberi  Mondi.  f.  —  0  Engalrandum.  c.  Egelrandum.  b.  b. 

"  I.  Cobihth.  xni ,  8.  I VII ,  c.  xvii  ,  p.  3o3.  (Cf.  Ord.  Vit.  /.  c.  p.  59a.)  Scripsit 

b  Cf.  Tudebov.  XIII ,  x,p.  98.  Anselmus  ille  ad  Manassem ,  Remensem  arcbiepisco- 

*  Tudebovis  (XIII,  m,  p.  100)  militem  illum  An-  pum,  de  Antiochia  capta  :  quam  epistolam  ad  calcem 

sehnum  de  Riboamundi  nominal;  qui  «de  Riburgis  hujus  voluminis  ederaiis. 

monte  (gallice  Ribemont)*  dicitur  apud  Willelm.  Tyr.  a  Cf.  supra,  Tudeb.  imitât,  n*  C1V,  p.  ai 5. 


Digitized  by 


Google 


> 


HISTORIÀ  FRANCORUM.  277 

a  a  Multo  tibi  pukhriôr  prœparatar,  usque  in  crastinum.  Et  his  dictis,  sublatus  est  »  Go«-    a.  1099. 
tigit  autem  eodem  die,  <juum  haec  pluribus  eoarrasset  An  sel  mus,  ut  ad  pugoara 
progrederetur  contra  Sarraceooa  :  qui  de  castello  latenter  egressi,  usque  ad  ten- 
toria  nostra  venire  voiebant1,  ut  aliquid  inde  subriperent,  vel  alicui  nocerent.  Sed 
quum  hœcpugna  invaluisset  ex  utraque  parte,  et  Ànselmus  viriliter  resisteret,  de 

b  lapide  tormenti  in  capite  percussus  esta;  atque  sic  ad  locum  sibi  a  Deo  paratum2 
migravit  ab  hoc  s»cuk>. 

Venit  hic  ad  nos  legatus  quidam  a  rege  Babylonisb;  et  remisera t  ad  nos  legatos 
nostros  eu  m  ipso,  qnos  tenuerat  captos  per  annum.  Dubitaverat  enim  an  faceret 
nobiscum  amicitiam,  an  cum  Turcis.  Volebamus  nos  in  hoc  convenire  cum  eo  : 

c  •  Si  faceret  nobis  anxilium  a  Iherusalem,  vel  si  redderet  nobis  Iherusalom  cum  per- 
«  tfnentiis  suis,  redderemus  nos  ei  omnes  civitates  suas  quas  Turci  ei  abstulerânt, 
«  quum  caperemus  eas  :  alias  autem  civitates  Turcorum  quœ  de  regno  ejus  non 
«  fuerunt,  si  cum  auxilio  ejus  caperentur,  inter  nos  partiremur.  »  Turci  vero  ut 
nobis  relatum  est,  volebant  hoc  facere  illi  :  t  Si  veniret  cum  ipsis3  contra  nos  in 

d  «prœlium,  colerent4  Alim,  quem  ipse  oolit,  qui  est  de  génère  Mahumet5,  et  acci- 
«perent  monetam  ejus;  et  remitterent  tributa  quaedam;»  et  multa  alia  facerent 
ei6  quœ  nos  non  satis  novimus7.  Sciebat  de  nobis  quia  pauci  eramus,  sciebat 
quod  imperator  Alexius  usque  ad  mortem  nobis  inimicabatur  :  unde  nos  Htteras 
imperatoris  Alexii  de  nobis  factas  invenimus,  confecto  bello  cum  rege  Baby- 

e  loniorum  apud  Ascalonam,  in  tentoriis  ejusdem  régis.  His  itaque  aliisque  de 
causis  ammiraius8c  detinuit  legatos  nostros  per  annum  captos,  infra  Babyloniam. 
Modo  vero  quum  audisset  quod,  terram  suam  in gressi,  villas  et  agros  et  universa 
vastaremus,  mandavit  nobis  ut  :  «  Sine  armis  ducenti  vel  trecenti  iremus  Ihero- 
«solymam,  et  adorato  Domino  reverteremur.  »  Sed  nos  irrisimus  h«c,  sperantes 

p  de  Dei  misericordia,  nuntiantesque  quod9,  nisi  gratis  redderet  Iherusalem  nobis, 
Babyloniam  calumniaremur 10  ei.  Habebat  enim  ammiraius  eo  tempore  Iheru- 
salem. Etenim  quum  audisset  quod  Turci  essent  a  nobis  superati  apud  Antio-  • 
chiam,  venit  ad  oppugnandum  Iherusalem,  sciens  quod  Turci  a  nobis  totiens 
fusi  atque  fugati  non  occurrerent  sibi  in  prœlium.  Tandem  datis  maximis  mu-' 

g  neribus  his  qui  eam  defendebant,  recepit  civitatem  Iherusalem;  et  obtulit  can-  t% 
delas,  et  incensa  ad  Sepulcrum  Domini,  et  in  Calvario  monte.  Sed  jam  ad  obsi- 
dionem  redeamus. 

Dum  enim,  ut  diximus,  exercitus  noster  multum  laboraret  in  oppugnatione 
Archados,  nuntiatum  est  nobis  quod  papa  Turcorum d  veniret  contra  nos  in 

h  praelium  ;  et  quia  erat  de  génère  Mahumet,  sequebantur11  eum  gentes  sine  numéro. 
Igitur  mandatum  est  per  exercitum,  ut  omnes  se  praepararent  ad  pugnam.  Et 
episcopum  Albarae12c  miserunt  ad  ducem  et  ad  Flandrensem  comitem,  qui  Gibel- 
lum  obsederant  :  quod 19  est  castrum  supra  mare,  quasi  loco  medio  inter  Àntio- 
chiam  et  castrum  Archados,  longe  ab  utroque  duobus  diebus.  lUi  vero  accepto 

j  nnntio  de  bello,  relicta  obsidione,  ad  nos  celeriter  venerunt.  Intérim  inventum 

1  SolebanU  b.  e.  —  2  Prœparatum.  e.  —  3  Om.  corn  ipsis  b.  b.  — »  4  Et  colerent  b.  e.  —  6  Bahumetk.  b.  e. 
—  6  In  margine  codicis  ms.  b.  hic  legitur  :  «  De  bello  apud  Ascaloniam  in  fine  libfi  invenies.  7  Ego  non 
satis  novi.  b.  —  8  Ammiratas.  b.  —  9  Minantes  quod.  b.  e.  f.  —  10  Calumpniarentar.  A.  c.  —  11  Bêhmfieth, 
sequerentur.  b.  b.  —  12  Albariœ.  f.  —  13  Quœ,  a.  c.  f. 

'  Cf.  supra,  Tudebov.  imitât.  /.  c.  p.  ai 5.  e  Afdhal.  (Cf.  p.  m,  annot.  d.) 

b  Cf.  supra,  Tudebov.  imitât.  n°  XCIX,  p.  ai  a.  Vide         *  Id  est  calipha. 
quoque  Willelm.  Tyr.  1.  VII,  c.  xix,  p.  3o5  et  seq.  *  Petrum.  (Cf.  p.  99,  annot.  b.) 


Digitized  by 


Google 


278  RAIMUND1  DE  AGUILERS 

1099.  est  falsum;  et  quod  Sarraceni  illud  composuerant,  ut,  nobis  taliter  deterritis,  ali-  a 
quantulum  respirare  possent  obsessi.  Conjunctis  itaque  exercitibus  nostris,  cœpe- 
runt  ostendere  illi  de  parte  comitis  equos  farios  et  divitias  suas,  quas  dederat  illis 
Deus  in  regionibus  Sarracenorum ,  eo  quod  pro  Deo  se  morti  exposuissent;  at 
alii  paupertatem  suam  praetendebant.  Praedicatum  est  vero  eo  tempore  ut  daret 
populus  décimas  de  omnibus  quae  cepisset,  quoniam  multi  pauperes  erant  in  b 
exercitu,  et  multi  infirmi  :  et  mandatum  est  ut  quartam  partem  redderent  sacer- 
dotibus  suis  ad  quorum  missas  veniebant,  et  quartam  episcopis.  Reliquas  vero 
duas  Petro  Heremitae,  quem  praefecerant  pauperibus  de  clero  et  populo.  Ideoque 
duas  partes  accipiebat,  videlicet  unam  pro  bis  qui  de  clero  erant,  et  alteram  pro 
his  de  populo.  Multiplicabat  itaque1  Deus  exercitum  nostrum  adeo  in  equis  et  c 
mulis,  et  camelis,  et  aliis  vitœ  necessariis,  ut  nobis  ipsis  in  mirum  ac  in  stuporem 
fieret.  Orta  est  itaque  ex  rerum  opulentia  contentio  atque  superbia  inter  prin- 
cipes :  adeo  ut  illi  qui  Deum  intime2  diligebant  rerum  inopiam  atque  bella 
formidolosa  nobis  imminere  praeoptarent.  Volebat  nobis  dare  rex  Tripolis  *  quin- 
decim  millia  aureos3  Sarracenae  monetae;  praeterea  equos  et  mulas,  et  vestes  mul-  d 
tas,  et  tributa  deinceps  singulisannis,  multo  his  ampliora4.  Valebat  quippe  unus 
aureus  eo  tempore  octo  vel  novem  solidos  monetae  nostri  exercitus.  Erat  haec 
nostra  moneta  :  Pictavinib,  Cartensesc,  Manses5d,  Luccenses6,  Valanzanif,  Melgo- 
rienses6g,  et  duo  Pogesi7h  pro  uno  istorum.  IUe  vero  dominus  Gibelli ,  metuens  ne 
rursus  oppugnaretur,  misit  ad  nostros  principes  quinque  millia  aureos,  et  equos,  e 
et  mulas,  et  multum  vinum;  tune  annonam  suflicienter  habebamus,  et  non  solum 
isti,  sed  de  multis  civitatibus  et  castellis  munera  nobis  mittebant8.  Baptizabantur 
etiam  aliqui  Sarracenorum,  timoré  et  zelo  nostrae  legis,  anathematizantes  Mahu- 
met  et  progeniem  ejus  omnem.  Ob  hoc  itaque  mittebant  quisque  de  principibus 
nostris  ad  civitates  Sarracenorum  legatos  cum  litteris ,  denuntians  se  dominum  f 
totius  exercitus.  Sic  itaque  agebant  eo  tempore  nostri  principes.  Et  maxime  Tan- 
credus  rem  conturbabat  :  qui,  quum  accepisset  a  comité  Raimundo  quinque  millia 
solidorum  et  duos  farios9  optimos,  eo  pacto  ut  in  servi tio  ejus  esset  usque  in 
Iherusalem,  volebat  modo  discedere,  et  esse  cum  duce  Lotharingie:  et  ob  hoc 
multae  lites  habitae  sunt.  Tandem  satis  maie  discessit  a  comité.  g 

Multae  revelationes  eo  tempore  nobis  denunciatae  sunt1,  quae  nobis  a  Deo  man- 
dabantur.  Quarum  una  haec  est,  quae  sub  nomine  ipsius  scripta  est  qui  eam 
vidit. 

1  Ideo.  A.  cf.  —  *  Minime,  f.  —  3  Aureorum.  e.  —  4  Ampliora,  si  non  expagnaretar  a  nobis.  h.  e.  — 
5  M  anse  i.  b." —  6  Lucenses,  Valentinenses ,  Mergaresi.  b.  e.  —  7  Pogesii.  b.  e.  —  8  Om.  et  non  solum  isti,  etc. 
usque  ad  munera  nobis  mittebant  b.  e.  —  9  Equos  farios.  b.  e. 


'  CL  Tudebov.  XIII,  x,  p.  97,  et  Willelm.  Tyr.  I VII , 
c.  xxi,  p.  309  et  seq.  et  Ord.  Vit.  IX,  xiv,  p.  592-693. 

b  •  Pictavensium  comitum  denarii.  »  (Cang.  Gloss. 
med.  et  inf.  Latinitat.  v°  Moneta,  t.  IV,  p.  627,  Paris, 
i84o-i846.) 

'  «  Carnotensis comitis  deoarii.  «  (Cang.  op.  cit.  p.  5a  1 .) 

*  *  Cenomanenses  denarii,  quos  Mansois  vocabant.  • 
(Cang.  op.  cit.  p.  5a  1.) 

*  Fortasse  Lochienses,  Andegavensium  comitum  mo- 
neta. (Cf.  Cang.  p.  5a4  ) 


f  «  Valentinensium  moneta  comitum  vel  episcopo- 
«rum,  in  Delphinatu,  provincia  Francise.  »  (Cang.  op. 
cit.  p.  53o.) 

8  t  Melgoriensium  comitum  moneta  in  Occitania, 
«  deinde  episcoporum  M agaloncnsium  seu  Montispessu- 
clani.  >  (Cang.  op.  cit.  p.  5a5-5a6.) 

b  Fortasse  Podiensium  episcoporum  moneta.  (Conf. 
Cang.  op.  cit.  p.  537.) 

1  Omittunt  haec  omnia  visa  ceteri  scriptores. 


Digitized  by 


HISTORIA  FRANCORUM.  279 
CAPITULUM  XVII. 

De  visione  quam  vidit  Petrus  Bartholomeus. 

a     •  An  no  ab  inca  rnatione  Domini  millesimo  nonagesimo  nono ,  indictione  septima ,    a.  i  o99. 
epacta  vicesima  sexta,  concurrente  quinto,  nonis  Àprilis*,  in  nocte,  quum  ego 
Petrus  Bartholomeus 1  jacerem  in  capella  comitis  Sancti  yEgidii  ad  obsidionem 
Archados,  cogitare  mecum  cœpi  de  sacerdote  illo  cui  Dominus  cum  cruce  appa- 
raît, quum  a  Turcis  obsessi  in  Antiochia  teneremur;  atque  quum  multum  mi- 

b  rarer  quod  nunquam  cum  cruce  mihi  apparuerat,  vidi  illico  Dominum  ingre- 
dicntem,  et  apostolos  ejus  Petrum  et  Andream,  et  alium  quemdam  magnum  et 
spissum,  bruno  colore  et  subcalvo,  et  magnis  oculis.  Et  dixit  mihi  Dominus  : 
«  Quid  agis?  »  Et  respondi  :  «  Domine,  ego  sto.  ■  Et  ait  iterum  Dominus  :  «  Tu  pene 
«  cum  aliis  submersus  esses.  Sed  quid  modo  cogitabas?  »  Et  respondi  :  «  Domine 

c  «Pater,  ego  de  sacerdote  cui  cum  cruce  apparuisti  cogitabam.t  Et  Dominus  : 
«Ego  scio  istud.  »  Et  deinceps  :  «Grede  quia  ego  sum  Dominus,  pro  quo  omnes 
«hue  venistis,  et  qui  pro  peccatoribus  Iherusalem  in  cruce  passus  sum,  sicut 
«  modo  videbis.  ■  Et  in  ipsa  hora  vidi  ibi  quamdam  crucem  de  duobus  lignis  ni- 
gris  atque  rotundis  factam,  non  politam  neque  adaptatam,  nisi  quod  in  medio 

d  trabes  incisœ  seinvicem  complectebantur.  Et  ait  mihi  Dominus:  «Ecce  crucem, 
«quia  crucem2  quaerebas.  •  Et  fuit  in  cruce  illa  Dominus  sic  distentus  et  cruci- 
fixus,  sicut  in  tempore  Passionis  :  Petrus  autem  capite  suo  a  dextris3  sustinebat, 
Andréas  vero  a  sinistris,  in  collo  sustentabat;  tertius4  ille  a  tergo,  manibus  sus- 
tentabat.  Et  dixit  Dominus  ad  me  :  «  Hœc  dices  populo  meo,  quia  sic  me  vidisti. 

e  «Vides  has  quinque  plagas  meas?  Sic  vos  quinque  ordinibus  consistitis.  Primus 
«  ordo  est  non  formidantium  tela  vel  gladios,  nec  aliquid  genus  tormenti.  Ordo 
«  iste  mihi  similis  est  :  ego  enim  veni  in  Iherusalem,  gladios  et  lanceas,  fustes  et 
«baculos,  demum  et  crucem  non  dubitavi.  Moriuntur  pro  me;  egoque5  pro  eis 
«  mortuus  sum  :  et  ego  sum  in  eis,  et  ipsi  sunt  in  me.  Quum  vero  hi  taies  obeunt, 

f  «  a  dextris  Dei  collocantur,  ubi,  post  resurrectionem,  in  cœlum  ascendens  consedi. 
«•  Secundus  ordo  est  eorum  qui  in  subsidio  prioribus  sunt;  atque  eos  a  tergo  custo- 
«  diunt,  ad  quos  etiam  illi  refugere  possunt  :  hi  vero  apostolis  sunt  similes,  qui  me 
«  sequebantur,  mecumque  manducabant.  Tertius  6  ordo  est  illorum  qui  lapides 
«et  tela  prioribus  ministrant  :  hi  vero  similes  illis  sunt  qui,  quum  vidèrent  me 

g  «  in  cruce  positum,  de  passione  mea  dolentes  pectora  sua  percutiebant,  injuriam 
«mihi  fieri  proclamantes.  Quartus  quidem  ordo  est  eorum  qui,  videntes  bellum 

•  surgere,  se  domibus  intrudunt  atque  ad  negotia  sua  convertuntur,  non  credentes 
«  in  virtute  mea  victoriam  consistere,  sed  in  hominum  probitate.  Hi  taies  similes 

•  illis  sunt  qui  dixerunt:  Reus  est  mortis;  crucifigatur;  quia  se  regem  fecit,  et  Deijilium 
h  «  se  dixith.  Quintus  autem  ordo  est  eorum  qui,  quum  belli  clamorem  audiunt,  de 

«  longe  spéculantes  clamoris  causas  requirunt  et  ignaviae  non  virtutis  exempla 
«aliis  tribuunt,  et  non  solum  periculapro  me,  verum  etiam  pro  fratribus  subire 

1  Om.  Bartholomeus  b.  e.  —  2  Ecce  crucem  quam.  b.  b.  f.  —  3  Petrus  autem  in  capite  suo  illam  dextris.  b.  b. 
—  4  Tertius  ergo.  f.  — .  5  Ego  quoque.  b.  r.  —  6  Tertius  autem.  F. 

a  Id  est  die  v*  mensis  Aprilis  A.  D.  109g.  64,  et  xv,  i3;  Luc.  xxiii,  ai-a3;  Joann.  xix,  6 

b  Conf.  Matth.  xxvi,  66,  et  xxvu,  a3  ;  Marc,  xiv,      et  7. 


Digitized  by 


Google 


280 


RA1MUNDI  DE  AGUILERS 


di 


a.  1099.    «  nolunt;  sed  sub  specie  cavendi,  alios  volentes  pugnare,  vel  pugnatoribus  arma  a 
«  ministrare ,  secum  ad  speculandum  invitant  :  hique  Judae  proditori,  et  Pontio1 
«  Pilato  judici  similes  sunt.  »  Erat  autem  nudus  in  cruce  Dominus;  tantum  linteôlo 
praecinctus,  a  genibus  usque  ad  lumbos;  et  erat  linteolum  medio  colore  inter  ni- 
grum  et  rubeum.  Et  circa  oram*  habebat  vittas  albas  et  rubeas  atque  virides. 
Post,  sublata  cruce,  remansit  in  habitu  in  quoprius  venerat  Dominus.  Et  dixi  ego  b 
ad  eum  :  ■  Domine  Deus,  si  haec  dixero,  non  mibi  credent.  »  Et  respondit  mihi  Do- 
minus :  «  Vis  cognoscere  eos  qui  bis  non  credent3  ?»  Et  dixi  :  •  Etiam,  Domine.  » 
Et  Dominus4  :  «Congreget  cornes  principes  et  populum,  disponantque  de  bello, 
vel  de  castri  oppugnatione  aliquid,  quum  tempus  fuerit;  proclametque  notissi- 
mus  praeco,  Deus  adjuva,  ter,  atque  dispositum  complere  tendat.  Tune,  sicut  dixi  c 
tibi,  ordines  videbis,  et  tu,  et  alii  qui  bis  creditis,  incredulos  distinguetis.  »  Et 
:  t  Quid  de  incredulis  faciemus ?»  Et  respondit  mihi  Dominus  :  «  Non  par- 
catis  eis;  sed  occidite,  quia  proditores  mei  sunt,  fratres  Judae  Scarioth6.  Res 
vero  illorum  his  qui  de  priori  ordine  sunt  concedite,  prout  necessariae  fuerint7. 
Si  sic  agitis,  invenistis  viam  rectam  quam  hactenus  circuistis.  Et  sicut  cetera  d 
quae  dixisti  incommutata  eis  provenerunt,  et  haec  quoque  evenient.  Scis  tu  quam 
gentem  praecipue  dilexerim8?  »  Et  respondi  :  «  Judaeorum  gentem.  »  Et  Dominus  : 
Hi  quoniam  increduli  fuerunt,  odio  eos  habui,  et  inferiores  omnibus  gentibus 
stabilivi.  Videte  itaque  ne  increduli  sitis.  Àlioquin,  vobis  remanentibus  cum 
Judaeis,  alios  populos  assumam,  et  per  ipsos  complebo  quae  vobis  promiseram.  e 
Haec  quoque  dices  ad  eos  :  Cur  timent  facere  justitiam  ?  Et  quid  melius  justitia  ? 
Hanc  justitiam  volo  ut  teneant.  Per  familias  et  cognationes  ponant  judices. 
Quum  autem  quilibet  offenderit  alium,  dicat  qui  injuriam  patitur  :  Frater  vel- 
lesne  sic  tibi  fieri  ?  Post  haec  nisi  malefactor  desierit,  ex  nomine  suae  potestatis 
ei  contradicat  :  deinde  judex  licenter  a  malefactore  omnia  bona  sua  auferat;  et  f 
medietas  omnium  sublatorum  sit  ei  qui  injuriam  patiebatur;  reliqua  vero  pars, 
potestatis.  Si  autem  judex  aliqua  de  causa  haec  distulerit,  tu  vade  ad  eum  ,  et 
die  ei  quod,  nisi  ille  se9  correxerit,  non  exsolvetur  usque  ad  ultimum  saeculi 
tdiem  ,  nisi  remiseris  illi.  Scisne  quam  gravis  res  sit  prohibitum  10  ?  Etenim  ego 
prohibui  Adae,  de  arbore  scientiae  boni  et  mali  ne  tangeret;  transgressus  est  g 
meum  prohibitum,  et  ipse  et  posteri  sui  in  captivitate  misera  fuerunt,  donec 
ego  veniens  in  carne  eos  morte  crucis  moriendo  redemi.  De  decimis  vero  qui- 
dam bene  fecerunt,  quod  eas  sicut  praecepi  dederunt.  Multiplicabo  itaque  eos, 
atque  inter  alios  cognoscibiles  faciam.  »  Quum  àutem  haec  dixisset  Dominus, 
cœpi  ab  eo  quaerere,  ut  pro  sua  cari  ta  te  litterarum  scientiam,  quam  nuper  mihi  h 
abstulerat,  redderet.  Et  dixit  mibi  Dominus  :  a  Non  sufficiunt  tibi  ad  enarran- 
«dum  ea  quae  nosti?  et  tamen  vis  scire  plurima11.»  Et  continuo  ita  mibi  visus 
sum  sapiens,  ut  nihil  sapere  ultra  rogarem.  Et  ait  Dominus  :  «  Sufficiunt  tibi 
«adhuc  quae  nosti?»  Et  respondi  :  «  Sufficiunt.  »  Et  Dominus  rursum  :  uQuid 
«  dixi  tibi  ?  responde.  »  Et  ego  nihil  sciebam.  Quumque  mihi  instaret  ut  aliquid  j 
eorum  quae  dixerat  responderem  sibi,  respondi  :  «Domine,  nihil  novi.  »  Et  ait 
Dominus  :  «  Vade  et  annuntia  quae  nosti ,  et  sufficiant  tibi  quae  scis.  * 

«  Quum  autem  haec  fratribus  ostendissemus,  cœperunt  quidam  dicere  quod  nun- 
quam  crederent  quod  hujuscemodi  homini  loquerelur  Deus,  et  dimitteret  prin- 

1  Om.  Pontio  b.  e.  f.  —  2  Horam.  a.  b.  c.  e.  f.  —  3  Credunt.  f.  —  4  Om.  Et  Dominus  a.  c.  f.  — 

5  Dixi  :  Domine,  b.  E.  —  6  Iscarioth.  b.  Iscariothœ.  e.  —  7  Necessarium  fuerit  b.  e.  —  8  Elegerim.  F.   

9  Om.  se  A.  c.  —  10  Prohibita.  F.  Grave  sit  prohibitum.  b.  e.  —  11  Pïura.  b.  e. 


Digitized  by 


Google 


H1ST0RIA  FRANCORUM.  281 

a  cipes  episcopos,  et  ostenderet  se  rustico  homini  :  unde  etiam  de  lancea  Domini    a.  io99. 
dubitabant.  Quapropter  convocavimus  fratres  illos  quibus  de  lancea  aliquando  re- 
velatum  fuerat,  et  post  haec  Arnulfum  *,  capellanum  comitis  Normanniae,  qui  quasi 
caput  omnium  increduiorum  erat1;  et  quia  litteratus  erat,  credebant  ei  multi  :  et 
quaesivimus  ab  eo  quare  ipse  dubitaret.  Quumque  diceret  quia  episcopus  Podiensis 

b  inde  dubitavit2,  respondit  quidam  sacerdos,  nomine  Pétri  Desiderii  :  «  Ego  vidi 
«post  obitum  ejus  episcopum  Podiensein,  et  beatum  Nicolaum  cum  eo  :  et  post 
«  multa  alia,  dixit  mihi  episcopus  haec  :  «  Ego  sum  in  uno  choro  cum  beato  Nico- 
«lao;  sed  quia  de  lancea  Domini  dubitavi,  qui  maxime  credere  debuissem,  de- 
«ductus  sum  in  infernum,  ubi3  capilli  mei,  ex  hac  parte  capitis  dextera,  et  me- 

c  «  dietas  barbae  combusta  est  :  et  licet  in  pœna  non  sim,  tamen  clare  Deum  videre 
«  non  potero,  donec  capilli  et  barba  sicut  ante  fuerunt4,  mihi  succreverint.  »  Haec 
et  multa  alia  ex  parte.  Dei  praedixit  nobis  sacerdos  iste,  quae  postea  evenerunt  ; 
sed  haec  suo  loco  dici  poterunt. 

Accessit  et  alius  quidam  sacerdos ,  Ebrardus  nomine ,  et  dixit  :  «  Eo  tempore 

d  «  quo  Turci  obsidebant  exercitum  nostrum  infra  Antiochiam,  ego  eram  Tripolim. 
«  Veneram  enim  illuc  ante  captam  Antiochiam5,  pro  vitae  meae  necessariis.  Quum 
«  vero  audissem  quod  Antiochia  esset  capta,  et  nostri  intus  ita  tenerentur  obsessi 
«ut  nullus  ingredi  vel  egredi  de  nostris  auderet  nisi  furtim6,  et  multa  alia  mala 
«  quae  obsessis  imminebant,  et  plurima  falsa  quae  Sarraceni  et  Turci  veris  malis 

E  «addebant  :  de  vita  mea  sœculari7  dubius,  ad  ecclesiam  quamdam  confugi,  ubi8 
«  ante  majestatem  quamdam  Matris  Domini  procubui.  Lacrymis  et  precibus  ap- 
«pellare  per  eam  Dei  misericordiam  coepi;  quumque  per  aliquot  dies  id  fecissem, 
«  permanens  impransus,  et  dicens  ei:  «  0  carissima Domina,  isti  peregrini  sunt  qui, 
«  dimissis  omnibus  parvulis  et  mulieribus,  et  omnibus  caris  suis,  pro  nomine  filii 

F  «tui,  et  pro  te,  hue  de  longinquis  partibus  venerunt,  et  pro  filio  tuo  pugnant: 
«  eorum  miserere.  Et,  o  Domina,  quid  dicetur  de  filio  tuo,  et  de  te,  in  terris  ipso- 
«  rum,  si  in  manus  Turcorum  eos  tradideris?  »  Haec  et  alia  multa  his  similia  quum 
«  iratus  et  gemens  saepius  iterassem,  venit  ad  me  quidam  Surianus,  qui  Christia- 
«  nus  erat,  et  dixit  mihi  :  «  Bono  animo  esto,  et  vide  ne  amplius  fleveris.  •  Et  dixit: 

G  «Modo  eram  ante  fores  ecclesiae9  Beatae  Mariae,  Matris  Domini,  et  venit  quidam 
«clericus  ante  me10,  albis  vestibus  indutus;  et  quum  quaesissem  ab  eo  quis  esset, 
«  aut  unde  veniret,  respondit  :  Ego  sum  Marcus  evangelista,  venioque  ab  Àlexandria; 
«  et  diverti  hue  propter  ecclesiam  Beatœ  Mariœ.  Et  quum  rursus  quaererem  quo  iret, 
«dixit  :  Dominas  noster11  est  apud  Antiochiam,  et  mandavit  omnibus  discipulis  suis  ut 

h  «  venirent  eo  :  quoniam  Franci  debent  pugnare  cum  Turcis,  et  nos  erimus  eis  prœsidio. 
«  Et  hoc  dicto  abiit.  Quumque  ego  his  parum  crederem,  nec12  a  dolore  neque13  a 
«lacrymis  cessarem,  dixit  mihi  isdem  Surianus  :  «Intellige  :  in  Evangelio  beati 
«  Pétri  b  est  scriptum,  quod14  gens  Christianorum  quae  capiet  Iherusaiem,  infra  An- 
«  tiochiam  clausa  erit;  nec  inde  exire  poterit,  nisi  priuslanceam  Domini  repererit.  » 

j  Et  dixit  sacerdos15:  «  Si  aliquid  horum  dubitatis,  fiât  ignis;  et  in  Dei  nomine,  et 
«  horum  testimonio,  transibo  per  médium.  » 

1  Arnolfum.  b. —  2  Dubitaverit.  b.  e.  —  3  Ibique.  e.  —  4  Fuerant.  b.  —  5  Antequam  capta  esset  Antiochia.  F. 
—  ft  Om.  nisi  furtim.  b.  e.  —  7  Om.  sœculari  b.  e.  —  8  Ibi.  e.  —  9  Om.  ecclesiœ  f.  —  10  Ad  me.  e.  — 
11  Dominas  noster  Jésus  Christus.  e.  —  12  Om.  nec  a.  c.  f.  —  13  Atque.  f.  — 14  Scrippim,  quod  nos  habemus, 
quod.  b.  e.  f.  —  15  Om.  Et  dixit  sacerdos  a.  c.  f. 

"  Cf.  Fulch.  Carnot.  et  Willehn. Tyr.  1.  VII,  c.  xvm,  b  De  libro  illo  subdititio  cf.  Tischendorf,  Acta  apo- 

p.  3o4  et  seq.  stolorum  apocrypha,  Lipsiae,  i85i,  p.  xiv-xxi  et  1-39. 

m.  36 


Digitized  by 


Google 


282  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

«099.  Accessit  et  alius  sacerdos,  nomine  Stephanus1,  cognomine  Valanti,  vir  magni  a 
testimonii  et  bonae  vite;  et  dixit  :  «  Ipse  Dominus  Jésus  mihi  locutus  est  in  ipso 
*  fervore  tribulationis  quae  fuit  apud  Antiochiam  ;  et  promisit  mihi  coram  beatis- 
«  sima  matre  sua,  Virgine  Maria,  quod,  in  qliinta  die  quae  futura  erat,  misericor- 
«  diam  populo  suo  faceret  et  labores  ejus  quamplurimos  complerfet,  si  ad  eum 
« reverterentur  ex  toto  corde;  et  in  die  iila  lancea  Domini  reperta  est:  ubi  ego  b 
tprortiissa  Domini  compléta  esse  crfedo.  Si1  quid  inde  dubitatis,  episcopo  Po- 
«diensi,  statim  ut  haec  vidi,  obtuli  pro  testimonio  horum,  coram2  multitudine 
«  omni,  quod,  si  ipde  vellet,  ego  transirem  per  ignés,  vel  de  altissima  turre  praeci- 
«  pitarer  :  et  adhuc  hoc  ipsum  vobis  offero. 

•  Accessit  autem  et  episcopus  Attensisb,  dicens  :  Insomnis  ego,  an  non,  vide-  c 
>«rim  ista3,  certum  nescio;  Deus  scit.  Vir  quidam  venit,  indu  tus  albis,  et  stetit 
«ante  me;  et  tenebat  dominicain  lanceam,  lanceam  dico  jstam  in  manibus  suis, 
«  et  dixit  mihi  :  Credis  hanc  lanceam  esse  Domini?  Et  respondi  :  Credo,  Domine.  Du- 
«  bitaveram  ego  aliquando  de  ea.  Quumque  secundo  id  et  tertio  giraviter  exegisset 
«  a  me,  dixi  ad  eum  :  Credo,  Domine,  hanc  esse  lanceam  Domini  mei  Jbsu  Christi.  Et  d 
«  post  haec  dimisit  me.  » 

Et  ego4,  qui  haec  scripsi,  coram  fratribus  et  episcopiis  haec  ibi  dixi  :  «Interfui 
«ego  dum  effoderetur5  ;  èt  antequam  tota  super  terram  apparaisse^  mucronem 
«  osculatus  sumc.  Et  sunt  in  exercitu  plures  qui  mecum  ista  videront.  »  Et  addidi  : 
«Et6  est7  alius  quidam  sacerdos,  Bertrannus8  nomine,  Podiensis,  qui  familiaris  e 
«  episcopo  Podiensi  erat  iil  vita  ipsius.  Hic  aiitem  sacerdos  infirmatus  est  usque  ad 
«  mortem  apud  Ahtiochiam  ;  quumque  jam  de  vita  sua  desperaret,  venit  ante  eum 
«  episfcopus  Podiensis  cum  Heraclio  vexillifero  suo;  qui  in  bello  maximo  facto  apud 
«Antiochiam9,  in  facie  percussus  sagitta  quum  ititrepidus  agmina  Turcorum 
«  J>rosterneret,  et  inde  vitam  finierat.  Et  dixit  ei  episcopus  :  Bertrande,  quid  agis?  r 
«  Et  dixit  Heraclius  :  Domine,  infirmas  est.  Et  respondi t  episcopus  :  Propter  incrédu- 
le litatem  îhfirmatûr.  Ët  sacerdos  ad  haec  :  Domine,  nonne  ego  de  lancea  Domini  credo, 
«  sicut  et  de  passhne Domini?  Et  dixit  ei  episcopus  :  Et  adhuc  alia  multa  te  oportet  cre- 
«  dere.  Et  licet  ad  hoc  ncgotium  nota  pertineat,  tamen  quia  egregium  est,  gratia 
«  bdttorum  hominum  aliquid  adjungam.  Quùm  resedisset  sacerdos  ad  praesen-  g 
«tiam  episcopi,  et  Heraclii  domini  sui  (infirmus  enim  erat,  nec  stare  poterat) ; 
«  vidit  in  facie  domini  sui  vulnus  unde  ipse  vite  mortalis  labores  finierat.  Et  dixit 
«ei  presbiter  :  Domine,  nos  jam  credebamus  quod  vûlnus  hoc  vestrum  sanatum  esset10. 
«  Quid  est  hoc?  Et  rèspondit  Heraclius  :  Bette  hoc  qnœsisti?  Quum  ego  veniu  ante  Do- 
•  minum  meum,  deprecatus  sum  eum  quatenus1*  nunqnam  hœc  plaga  clauderetur  :  que-  h 
«  niam  propter  eàm  vitam  jinieram.  Et  hoc  mihi  concessit  Dominus.  Haec  et  muttâ  alia 
«episcopus  et  Heraclius  sacerdoti  dixerunt,  quae  modo  non  sunt  necessaria 13. * 

His  atque  pluribtis  aliis  auditis,  credidit  Arnulfus,  et  confessus  est;  promisit- 
que  episcopo  Albariensi  quod,  coram  omni  populo,  pro  incredulitate  sua  veniam 
faceret14.  Die  autem  constituta,  quum  venisset  vocatus  ad  consilium  Arnulfus,  J 
cœpit  dicere  quod  bene  crederet;  sed  cum  domino  suo  volebat  loqui,  antequam 
veniam  faceret. 

1  Sed.  a.  c.  —  2  Quorum,  f.  —  3  An  vigilant,  ista  viderim.  b.  e.  —  4  Ego  Raimundus.  b.  e.  —  5  Effode- 
retar  lancea  Domini.  b.  e.  —  6  Om.  et  f.  —  7  Om.  est  a.  c.  —  8  Bertramus.  e.  hic  et  infra.  —  9  Om.  apud 
Antiochiam  b.  e.  —  10  Domini  sui  vulnus  non  esse  sanatum.  Et  ait  sacerdos.  b.  e.  —  11  Heraclius  :  Quum  ego 
venissem.  b.  e.  —  12  Vt.  b.  b.  —  15  Om.  Hœc  et  multa  alia,  etc.  usque  ad  modo  non  sunt  necessaria  b.  e.  — 
14  Veniam  peteret.  b.  e.  hic  et  infra. 

■  Vide  supra,  p.  a 55  g.  —  b  Cf.  supra,  p.  a65  c  el  annot.  a.  —  c  Vide  supra,  p.  a 57  d. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRANCORUM. 


283 


CAPITULUM  XVIII. 

Ubi  Petrus  Bartholomeus  intravit  in  ignem,  tenens  lanceam  in  manibus,  et  vivus  exivit. 

k     Quuma  vero1  haec  audisset  Petrus  Bartholomeus,  iratus  minium,  sicut  homo    a.  1099. 
simplex,  et  qui  veritatem  optiine  noverat,  dixit:  «Volo  ac  deprecor  ut  fiât  ignis 
«  maximus;  et  cum  lancea  Domini  transibo  per  médium  :  et,  si  est  lancea  Domini, 
«incolumis  transeam;  sin  autem,  comburar  in  igne.  Video  enim  quia  nec  signis 
«  nec  testibus  creditur.  »  Placuerunt  haec  omnia  nobis;  et  indicto  ei  jejunio,  dixi- 

b  mus  quod  eo  die  fieret  ignis,  quoDominus,  pro  nostra  salute  plagatus  cum  ea  in 
cruce  fuit.  Et  post  quartum*  diem3  erat  parasceve.  Itaque  illucescente  die  consti- 
tuta,  ignis  prœparatus  est  post  meridiem.  Convenerunt  eo  principes  et  populus, 
usque  ad  sexaginta*  millia  virorum;  fuerunt  ibi  sacerdotes  nudis  pedibus,  et  in- 
du ti  sacerdotalibus  indumentis5.  Factus  est  ignis  6  de  oleis  siccis,  et  habuit  in  Ion- 

c  gitudine  tredecim7  pedes  :  et  erant  duo  aggeres,  et  inter  utrosque  spatium  quasi 
unius  pedis;  et  in  altitudine  aggerum  erant  quatuor  pedes.  Quum  vero  ignis  vehe- 
menter  accensus  esset,  dixi  ego  Raimundus  coram  omni  multitudine  :  «  Si  Deus 
«omnipotens  huic  homini  locutus  est  facie  ad  faciem,  et  beatus  Andréas  lan- 
«  ceam  dominicain  ostendit  ei,  quum  iste  vigilaret,  transeat  iste  illaesus  per  ignem. 

d  «  Sin  autcm  est  mendacium,  comburatur  iste  cum  lancea  quam  portabit  in  manu 
«  sua.  »  Et  omnes  flexis  genibus  responderunt  :  «  Amen.  »  Exaestuabat  ita  incendium , 
ut  usque  ad  triginta  cubitos  aera  occuparet;  accedere  vero  prope  nullus  poterat. 
Tune  Petrus  Bartholomeus,  indutus  solummodo  tunica,  et  flexis  genibus  ante 
episcopum  Albariensem,  Deum  testem  invocavit,  •  quod  facie  ad  faciem  ipsum 

£  «  in  cruce  viderit,  et  haec  quae  supra  scripta  sunt  ab  eo  audivit8,  et  a  beato  Petro 
«et  Andréa;  neque  quicquam  eorum,  quae9  sub  nomine  sancti  Pétri  vel  sancti 
«  Andreae,  vel  ipsius  Domini  dixit,  se  composuisse;  et  si  quicquam  mentitus  erat, 
«  praesens  incendium  nunquam  transisset.  Cetera  quae  ipse  commisisset  et  in  Deum 
«et  in  proximum,  dimitteret  ei  Deus,  et  pro  his  oraret  episcopus,  atque  omnes 

F  «  alii  sacerdotes,  et  populus  qui  ad  hoc  spectandum 10  convenerat.  »  Post  haec  quum 
episcopus  posuisset  ei  lanceam  in  manu,  flexis  genibus,  et  facto  signo  crucis  sibi, 
cum  lancea  viriliter  et  imperterritus  incendium  ingressus  est;  atque  per  spacium 
quoddam  in  medio  ignis  demoratus  est;  et  sic  per  Dei  gratiam  transivitb.  Sunt 
autem  nonnulli  adhuc,  qui  hoc  signum  ibi  viderunt  :  quod  antequam  egrederetur 

G  rogum11,  quaedam  avis  desuper  volans,  lustrato  igne,  se  intus  immisit.  Hoc  vidit 
Ebrardus  sacerdos,  ille  cujus  mentionem  superius  fecimus,  qui  Iherosolymis  pro 
Deo  post  ea  remansit;  et  Guillelmus  Bono12  filius,  optimus  miles,  et  boni  testi- 
monii,  patria  Arelatensi 13,  hoc  ipsum  se  vidisse  testatur.  Alius  quidam  miles 
honestus,  génère  Biterensis 14,  nomine  Guillelmtis  Malus  Puer,  quod15  antequam 

1  Om.  vero  f.  —  2  Om.  quarium  b.  e.  —  3  Quatuor  dies.  f. — 4  Quadraginta  ce.  —  s  Vestimentis.  b.  e.  f. 

—  6  Om.  ignis  a.  c.  f.  —  7  Quatuordecim.  b.  b.  —  8  AudivL  a.  c.  —  9  Quœ  ipse.  f.  —  10  Spectaculum.  F. 

—  11  Antequam  ingrederetur  in  ignem.  b.  e.  —  12  Wiïhelmus  Boni.  b.  e.  —  13  Relatensis.  a.  c.  f.  —  14  Miles 
est  optimus,  génère  Niterensis,  nomine  Wiïhelmus  (Niterensis  Wiïhelmus  b.).  b.  e.  —  15  Qui.  b.  e. 

"  Cf.  WiHelm.  Tyr.  /.  c.  p.  3o5.  3o5,  et  Fulch.  Carnotensem ,  qui  Arnulfi  partes  seque- 

k  Conf.  Willelmum  Tyrensem,  loco  citato,  pag.  3o4-  batur. 

36. 


Digitized  by 


Google 


284  RAIMUNDI  DE  AG13ILERS 

'099.    Petrus  ingrederetur  in  Hammam!,  quemdam  hominem,  indutum  veste  sacerdo-  \ 
tali,  nisi  quod  casulam  habebat  replicatam  super  caput,  ingredi  in  ignem  vidit  ; 
et  quum  videret  quod  non  egrederetur,  existimans  Pelrum  Bartholomeum  esse, 
lacrymari  cœpit,  credens  eum  esse  exstinctum  in  igne.  Erat  ibi  multitudo  homi- 
num,  nec  poterant  omnes  videre  omnia.  Et  alia  multa  nobis  revelata*  sunt  et  facta, 
quae  nos,  metuentes  legentibus  fastidium,  scribere  noluimus,  quum  ad  omnem  b 
causam  très  idonei  testes  sufficiunt.  Hoc  unum  non  praetermittamus.  Postquam 
Petrus  Bartholomeus  per  ignem  transivit,  Hcet3  multum  aestuaret  incendium, 
tamen  populus  ita  avide  titiones  collegit  et  carbones  cum  cinere,  ut  in  brevi  spatio 
nibil  inde  appareret.  In  fide  etenim  illorum  multas  per  haec  virtutes  operatus  est 
postea  Dominus.  Ut  vero4  Petrus5  de  igne  egressus  est,  ita  ut  nec  tunica  ejus  c 
combusta  fuerit,  nec  etiam  pannus  ille  subtilissimus  de  quo  lancea  Domini  invo- 
luta  erat  sigiium  alicujus  laesionis  habuisset,  accepit  eum  omnis6  populus,  quum 
signasset  eos  tenens  manu  lanceam,  et  clamasset  alta  voce,  Deus  adjuva,  accepit 
eum,  inquam,  et  traxit  eum  per  terram,  et  conculcavit  eum  omnis  pene  illa  mul- 
titudo populi,  dum  quisque  volebat  eum  tangere,  vel  accipere  de  vestimento  ejus  d 
aliquid,  et  dum  credebat  eum  esse  quisquam  apud  alium.  Itaque  tria7  vel  quatuor 
vulnera  fecerunt  in  ejus  cruribus,  abscidentes  de  carne  ejus;  et  spinam  dorsi  ejus 
contingentes,  crepuerunt  eum.  Exspirasset  ibi  animam  PetrUs,  sicut  noscreditnus, 
nisi  Raimundus  Pelet8,  miles  nobilissimus  et  fortis,  fultus  agmine  sociorum ,  irru- 
pisset  in  agmen9  turbae  turbatae,  et10  usque  ad  mortem  pugnando  liberasset  eum.  e 
Sed  nos  in  sollicitudine  et  in  angustia  modo  positi,  amplius  de  bis  scribere  non 
possumus. 

Quum  vero  detulisset  Raimundus  Pelet  Petrum  ad  domum  nostram,  colligatis 
ejus  vulneribus,  cœpimus  quaerere  ab  eo  quare  moram  fecisset  in  igne11.  Ad  haec 
ipse  respondit  :  «Dominus  mibi  occurrit  in  medio  igne,  et  apprehendens  me  per  f 
«  manum,  dixit  mibi  :  Quia  dubitasti  de  inventione  lanceœ,  quum  beatus  Andréas  osten- 
«disset  tibi  eam,  non  sic  transibis  illœsus,  sed  infernum  non  videbis.  Et  hoc  dicto,  me 
h  dimisit.  Videte  itaque,  si  vultis,  adustionem  meam.  »  Et  erat  aliquantula12  adustio 
in  cruribus,  verum  non  multa  :  sed  plagae  erant  magnae.  Post  haec  convocavimus 
omnes  qui  de  lancea  Domini  dubitaverant,  ut  venirent  et  vidèrent  faciem  ejus,  et  g 
caput  atque  capillos,  et  reliqua  membra;  et  intelligerent  quod  verum  est  quicquid 
ipse  de  lancea  dixerat  et  de  aliis  :  quum  pro  testimonio  eorum  non  extimuisset  in- 
trare  taie  incendium.  Viderunt  itaque  multi,  et  videntes  faciem  ejus  atque  totum 
corpus,  glorificabant  Dominum,  dicentes  :  «  Bene  potest  nos  Dominus  custodire 
ttinter  gladios  inimicorum  nostrorum,  qui  hominem  istum  liberavit  de  tanto  in-  H 
«  cendio  flammarum.  Certe  non  credebamus  quod  sagitta  aliqua  sic  transire  possit 
«  illaesa  per  ignem ,  quomodo  iste  transivit.  »  Post  haec  convocavit  ad  se  capellanum 
comitis,  Raimundum  nomine,  et  dixit  ei  Petrus  :  «Quare  voluisti  ut  ego  ob  testi- 
«monium  dominicae  lanceœ,  et  ceterorum  quae  ex  parte  Dei  dixeram,  per  incen- 
«dium  transirem?  Scio  satis  quia  hoc  modo  et  hoc  modo  cogitasti.  *  Et  dixit  ei  J 
quae  ipse  cogitaverat.  Quum  vero  ille  se  taliter  cogitasse  negaret,  respondit  Petrus 
Bartholomeus  :  «Mihi  quidem  negare  non  potes,  quia  certum  hochabeo:  etenim 

1  In  jlamma.  a.  c.  —  2  Relata,  b.  e.  —  3  Licet  adhuc.  e.  —  4  Operalas  est  Dominus.  Et  alia  multa  nobis 
revelata  suntetfacta,  quœ  nos,  metuentes  fastidium,  scribere  non  curavimus,  quum  ad  omnem  causam  très  idonei 
testes  sufficiunt.  Ut  vero.  b.  —  5  Petrus  Bartholomeus.  e.  —  6  Oni.  omnis  F.  —  7  Multitudo  populi,  dum  quisque 
apud  se  illum  distraheret.  Itaque  tria.  b.  —  8  Pelez,  b.  b.  hic  et  infra.  —  9  Agmine.  A.  c.  —  10  Et  in  agmen 
turbœ  ingressus,  et.  b.  —  11  Ignem.  a.  c.  f.  —  12  Aliqua.  b.  e. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRANCORUM.  285 
a  «  alia1  nocte  fuit  hic  beatissima  Virgo  Maria  et  episcopus  Podiensis,  per  quos  ego  a 
«  ea  quae  tu  negas  didîci.  Miror  satis,  quuin  de  verbis  Domini  et  apostolorum  îpsîus 
«  non  dubitaveris,  quare  experimentum  cum  periculo  meo  de  bis  solis  habere 
«volueris.  •  Tune  depreliensam  cogitationem  suam,  et  se  culpabilem  ante  Deum 
Raimundus  videns,  amarissime  in  lacrymas  prorupit.  Et  Petrus  ad  base  :  «Nott 
b  •  desperare,  quia  piissima  Virgo  Maria  et  sanctus  Andréas  tibi  apud  Deum  veniam 
«  obtinebunt.  Tu  vero  enixius*  eos  deprecare.  » 

Intérim  tantœ  ac  taies  lites  inter  principes  nostri  exercitus  obortœ  sunt,  ut 
pene  totus  exercitus  dividereturV  Sed  Deus,  qui  conductor  ac  dominuserat  noster, 
ne  taiia  fièrent  beneficiis  suis  probibebat.  Erat  civitas  Tripolis3  non  multum 
c  longe  a  nostris  castris.  Hujus  igitur  dominusb  civitatis,  quum  discordiam  princi- 
pum  nostrorum  didicisset,  respondit  hœc  nostris,  qui  de  reddendo  tributo  eum 
appellabant:  «Et  qui  sunt  Franci?  Et  quales  milites?  Et  quanta  est  eorum  po- 
«  tentia  ?  Ecce  tertius  mensis  modo  agitur,  ex  quo  exercitus  Francorum  obsedit 
«castrum  Arcbados,  et  neque  eorum  assultum  babui,  neque  armatum  aliquem 
d  «de  ipsis  vidi;  et  tamen  sunt  prope*  per  quatuor  leugas.  Sed  bue  veniant,  et 
«videamus  eos,  et  comprobemus  militiam  eorum.  Quare  ego  eorum  hominum 
«tributarius  fierem,  quorum  faciès  non  vidi,  et  fortitudinem  eorum  ignoro?»  Ut 
vero  haec  relata  sunt  ad  exercitum  nostrum ,  quique  dixerunt  adinvicem  :  «  Ecce 
«quod5  acquisivimus  pro  contentionibus  et  discordiis  nostris  :  blaspbematur 
e  «Deus,  et  nos  contemnimur.  »  Ob  hoc  itaque  convenientes  principes  nostri  in 
unum,  statuerunt  ut  episcopus  Albariensis,  cum  parte  exercitus i  castra  servaret; 
et  principes  cum  ordinibus  peditum  et  militum,  sicut  pugnandi  mos  est,  usque 
ad  muros  civitatis  assultarent.  Constituta  autem  die,  quum  nostri  proficiscerentur 
taliter,  egressi  Tripolitani  obviam  illis,  in  multitudine  tumultus  sui6  confisi,  pug- 
f  nare  cum  nostris  parabant.  Est  quidam  murus  firmissimus  aquaeducti  in  civitatem 
et  altus,  inter  quem  et  mare  non  multum  ampla  via  est  :  a  tribus  enim  partibus 
Tripolim  mare  cingit.  Hune  igitur  murum  aquaeducti,  quem  diximus,  Sarraceni 
munierunt,  ut  quasi  de  castello  et7  ad  castellum  exire  et  regredi  possent,  si  quid 
adversi  contigisset.  Videntes  itaque  nostri  hanc  multitudinem  loco  et  armis  confi- 
g  dentem,  invocando  Deum,  eterectis  hastis  conglobatim8  pediteset  milites,  more 
processionis,  usque  ad  eos  venerunt,  ut  si  nostros  vidisses,  amicos  non  hostes 
eos  crederes  vel  dixisses0.  Fœdatur  enim  terra  sanguine  Maurorum;  et  completur 
aquaeductus  cadaveribus  eorum.  Tantum  namque  timorem  hostibus  immisit  Do- 
minus,  ut  vix  fugere  post  primos  ictus  aliqui  eorum  possent.  Erat  quidem  ad 
h  videndum  satis  delectabile,  quum  aquaeducti  rivulus  raptim  truncata  cadavera 
nobilium  et  vulgi  in  civitatem  inferret.  Ceciderunt  ibi  de  nostris  unus  vel  duo  : 
de  hostibus  vero,  usque  septingentos  cecidisse  audivimusc.  Reversi  itaque  cum 
grandi  victoria  et  multis  spoliis,  dixerunt  nostri  principes  ad  popuhim  :  <Hodie 
«  vidit  nos  rex  Tripolitanus10;  et  nos  vidimus  vias  civitatis,  et  consideravimua  ac- 
J  «cessus.  Et  nunc,  si  laudatis,  justum  esse  decernimus  ut  cras  sapiat  rex  quales 

1  Ma.  b.  b.  —  *  Anxias.  f.  —  3  Nomine  Tripolis,  cujas  saperias  mentio  facta  est.  b.  e.  —  4  Prope  me.  b.  b. 
—  5  Qaid.  A.  cf.  — 6  In  multitudine  et  tamultu  tuo.  b.  b.  —  7  Oui.  et  b.  b.  —  8  Conglobati.  f  —  9  Non  hostes 
esse  eos  dixisses  :  ut  autem  permùcti  sunt,  hostes  esse  et  non  amicos  crederes.  b.  e.  —  10  Tripolis.  b.  e.  f. 

*  De  contentionibus  illis  inter  Christianos  principes  tionera  d,  itemque,  p.  ai  i,  annotationem  i,  et,  p.  275, 

cf.  Tudebov.  XIII,  xi,  p.  98-99,  et  WiHeJm.  Tyr.  I  c.  annotationem  c. 

p.  3o8.  e  Cf.  Tudebov.  XIII,  x,  p.  97  98  et  210;  cf.  quoque 

h  Abu  Ali  Ibn  Ammar.  Cf.  supra,  p.  97,  annota-  WiJIelni.  Tyr.  /.  c.  p.  3o8-3og. 


Digitized  by 


Google 


286  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

^  »o99.    «nos  milites  sumus.  »  Reversi  itaque  altéra  die  extra  civitatem  nullum  invene-  a 
runt.  Post  haec  autem  rex  Tripolis  mandavit  ad  nostros  principes,  si  désistèrent 
ab  oppugnatione  Archados,  donaret  eis  quindecim  millia  aureos,  et  equos  et 
inulas,  et  vestes,  et  victualia,  atque  mercatum  de  omnibus  rébus  faceret  omni 
populo  ;  praeterea  redderet  omnes  captivos  quos  habebat  de  gente  nostra.  Vene- 
runt  nobis  eo  tempore  legati  ab  Alexio  imperatore,  cum  maximis  querimoniis  b 
de  Boamundo\  eo  quod  retineret  civitatem  Antiocbiae  contra  juramenta  quae  im- 
peratori  fecerat.  Habebat  enim  Boamundus  Antiochiam1  eo  tempore,  Namque 
quum  audisset  Boamundus  de  comité,  quod  profectus  esset  a  Marra  in  interiora 
Syriae,  expulit  homines  comitis  violenter  de  turribus  Antiocbiae,  quas  servabant. 
Propterea  mandavit  Alexius  ad  nostros  principes,  quod  donaret  aurum  et  argen-  c 
tum  multum  eis,  et  veniret  cum  eis  in  Iherusalem,  et  exspectarent  eum  usque*  ad 
festivitatem  sancti  Johannis;  et  tune  instabat  dominicumPaschab.  Dicebantob  ea 
multi,  in  quibus  cornes  erat  :  «  Exspectemus  imperatorem,  et  babebimus  donativa 
«  ejus,  et  ipsum  qui  faciel  nobis  venire  mercatum  per  mare  et  per  terram  ;  et  sub 
«  ipso  domino3  concordabimus.  Omnes  civitates  se  dabunt  ei,  et  ille  vestiet  quas  d 
«  voluerit,  et  quas  voluerit  destruet.  Praeterea  populus  iste  noster,  longis  ac  diu- 
«turnis  defatigationibus  conquassatus,  si  venerit  in  Iherusalem,  volet  fortassis  re- 
averti, ut  deforis  viderit  eam.  Quae  vero  et  quanta  pericula  maneant  illos  qui 
«perficere  iter4  desiderant,  perpendatis.  Ad  haec  autem  obsidemus5  castellum 
«  Archados,  et6  usque  ad  mensem  se  dabunt,  vel  vi  capientur;  et  quum  longe  no-  e 
«tum  sit  de  obsidione  ista,  si  dimittamus  eam  ut  inexplicabilem ,  multum  con- 
*  temnetur  noster  exercitus,  qui  nibil  incepit  hactenus  quod  inexpletum  dimi- 
«  serit.  »  At  vero  alii  dicebant  econtra  :  «  Semper  nocuit  nobis  imperator,  semper 
«  mentitus  est,  semper  adversum  nos  cogitavit.  Et  nunc  quia  videt  se  nihU  posse, 
«  et  nos  valere  per  Dei  gratiam,  ex  studio  agit  quatinus  a  proposito  itineris  nos  f 
«retrahat,  ne  hi  qui  audierint,  exemplo  nostri  venire  disponant.  Sed  jam  quos 
«  ipse  multotiens  laesit  verbis  et  opère,  fidem  ei  frustra7  adbibere  caveant.  Fidentes 
«  igitur  Cbristo  duce,  qui  nos  de  tam  multis,  praeter  spem,  liberavit  periculis,  et 
«  contra  omnia  molimina  imperatoris  et  fraudes  ejus  nos  contutatus  est,  viam  pro 
«qua  venimus  ingrediamur;  et  facile,  ex  Dei  promissions  quod  volumus  conse-  g 
«quemur.  Et  quum  haec  audierit  imperator  captam  esse  Iherusalem  et  iter 
«tliberum,  quod  verbis  simulabat  opère8  complebit.  Similiter  de  donativis  erit.  » 
Laudavit  populus  maxime  hanc9  sententiam.  Sed,  quia  comitis  familiares  erant 
multi,  quippe  cum  populo10  se  cornes,  sine  aliis  principibus,  morti11  exposuis- 
set,  et  pluribus  magna  et  privata  bénéficia  contulisset,  propterea  consilia  prin-  h 
cipum  et  populi  vota  impediebant12. 

Praedicavimus  eo  tempore  jejunium  et  orationes  et  eleemosynas  in  populo,  ut 
Deus  omnipotens,  qui  eum  duxerat  de  tam  multis  regionibus  illuc,  inspirare  di- 
gnaretur  quod  de  his  gratum  erat13  in  conspectu  suo.  Itaque  fidelium  vota  quod 
quaerebant  facile  apud  Deum  promeruerunt.  Apparuit  enim  episcopus  Podiensis  j 
Stephano  Valantino,  de  quo  superius  menti onem  fecimusc,  qui  cum  cruce  Domi- 

1  Civitatem  Antiochiam.  v.  —  2  Si  exspectarent  usque.  b.  e.  —  3  Sub  ipsius  dominio.  b.  e.  —  4  Ita.  a.  c.  — 
5  Ad  hœc  autem  obdimus.  a.  c.  Obsideamus.h. — 6  Quod  a.  c. — 7  Fidei  ejus  frustra  animos.n.  e.  —  8  Simulabat 
de  itinere.  a.  c.  F. — 0  De  ejus  donativis  erit  laus.  Populus  hanc  maxime  laudabat.  b.  e. — 10  Pro  populo.  B.  e.  — 
11  Om.  morti  a.  c.  f.  —  12  Impediebantur.  b.  e.  e.  —  15  Quid  erat  gratum  de  hoc  itinere.  b.  e. 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VU,  c.  xx,  p.  307.  e  Vide  supra,  p.  a8i  a  et  annot  a. 

h  Pascha,an.  1099,  x° die  mens.  April. celebralum fuit. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRANCOR13M.  287 
a  nùm  vidit;  et  percussit  eum  cum  virga  regredientem  ad  domùirt  suam  per  rioc-   a.  1099. 
tem ,  et  dixit  éi  :  «  Stéphane!  »  Et  iiie  rcspondit  :  «  Domine l  »  Et  respiciens  agnovit 
eum.  Et  ait  episcopus  :  «  Quare  neglexisti  semeï  et  secundo  quod  dixi  tibide  cruce 
«Domini  et  matris  nostrae  Virginis  Mariae;  de  cruce  dîco,  quam  ego  praeferri  fa- 
«  cièbam,  ut  àpportaretur  in  exercitum?  Et  quod  signum  est  meliùs  crufee?  Asn1 
b  «  iion  est  satis  illa  cruxpro  vobis*  lapidata?  An  non  illa  bene  vos  conduxit  usque 
«  ad  lanceam  Domini  ?  Et  nunc  ait  Domina  et  beatà  Virgo  Maria  quod,  nisi  iUam 
«  crucem  habeatis,  non  potestis  habere  consilium.  »  Et  continuo  ait  sacerdos  :  «0 
acarissime3  Domine,  et  ubi  est  beata  Maria ?*  Et  statira  episcopus  eam  mons- 
travit  ei.  Erat  autem  beata  Virgo  longe  ab  eo  quasi  novem  vel  decem  cubitis, 
c  specie  et  ornatu  valde  admirabilis;  et  assistebant  ei  beata  Agatha,  et  quaedam 
altéra  virgo  cum  duobus  cereis.  Et  tune  sacerdos  ait  ad  episcopum  qui  assistebat 
ei  :  «  Domine,  quart  ta  dicuntur  de  vobis  in  exercitu,  quod  in  inferno  vobis  barba 
«  et  capilli  combusti  sunt1,  et  alia  multa  quibus  non  creditur  ?  Et  nunc  oro  ut 
«  unam  de  candelis  illis,  in  testimonium  horum  quae  dicitis,  mihidonetis,  ut  de- 
d  «  feram  ad  comitem.  »  Tune  ait  episcopus  illi  :  «  Videns  vide  faciem  meam,  hum- 
•  quid  perusta  est  ?  »  Post  haec  accessit  episcopus  ad  beatam  Mariam  Virginem ,  et 
cognita  ejus  voluntate  regressus  est  ad  sacerdotem,  et  dixit  ei  :  «  Qtiod  tu  quaeris, 
«impetrare  non  potes;  sed  hic  annulus,  quem  habes  in  digito  tuo,  nec  tîbi  pro- 
«dest,  nec  portare  debes  eum.  Sed  vade,  et  dabis  eum  comiti,  dicens  :  Virgo 
e  •  Mater  sanctissima  mittit  tibi  hune  annulum;  et  quotienscumque  defeceris  in 
«aiiquibus4,  recordare  illius  Domina  quœ  tibi  mittit  hune,  et  appellabis  eam, 
«  et  Dominus  auxiliabitur  tibi.  »  Rursus,  quum  quaereret  sacerdos  ab  eo  quid  vellet 
ut  faceret  frater  suus,  respondit  ei  episcopus  :  «  Oret  bene  electum  episcopum,  ut 
«pro  animabus  parentum  nostrorum  très  missas  celebret  ad  Dominum5.  Praece- 
f  §  pit  Mater  nostra  ut  deinceps  lancea  non  monstretur  nisi  a  sacerdote  induto6 
«  sacris  vestibus  ;  et  crux  ei  praeferatur  sic.  »  Et  tenuit  episcopus  crucem  in  has- 
tile  positam,  et  quidam  indutus  sacerdotali  veste7  sequebatur  eum,  habens  lan- 
ceam in  ter  manus.  Et  episcopus  incepit  responsorium  hoc  :  Gaade,  Maria  Virgo, 
cunctas  hœreses  sola  interemisti.  Inceperunt8  sine  numéro9  centena  millia  viro- 
g  rum;  atque  sic  coliegium  sanctorum10  abiit.  Mane  autem  facto,  venit  sacerdos 
et  primum  quaesivit  si  haberemus  lanceam;  et  quum  vidisset  eam,  cum  multis 
lacrymis  cœpit  enarrare  visa  ab  eo  et  audita  ea  quae  superius  diximus.  Misit  fta- 
que  cornes  Guillelmum  Ugonem  de  Montiliob,  fratrem  episcopi  Podiensis,  Lâodi- 
ciam,  ubi  crux  dimissa  fuerat  cum  capella  ipsius  episcopi. 
h     Intérim  Petrus  Bartholomeus,  morbo  defatigatus  ex  conquassatione11  et  vulne- 
ribus,  convocavit  comitem  et  principes  ejus,  et  dixit  ei 12  :  «  Finis  vitae  raeae  appro- 
«pinquavit;  et  scio  satis  quia  de  omnibus  quae  maie  feci ,  vel  dixi ,  vel  etiam  cogi- 
«tavi,  ante  Deum  judicabor  :  in  cujus  conspectu,  hodie  testificor  ipsum,  coram 
«  vobis,  me  nihil  composuisse  de 13  his  omnibus  quœ  ex  parte  Dei,  et  apostolorum 
J  «ipsius  vobis  annuntiavi,  et  adhuc  vobis  dicam.  Et  sicut  vidistis  ea  quae  vobis 
«nuntiavi1*,  sic  sine  dubio  videbitis  ea  quae  adhuc  vobis  dicam,  siquidem  Deo 

1  Au  a.  cf.  —  2  Nobis.  b.  e.  —  3  Beverendissime.  b.  e.  —  4  Aiiquibus  rébus,  e.  —  5  Ad  Dominum.  Et 
ail  iteram.  B.  E.  —  6  Et  induto.  A.  cf.  —  7  Sacerdotalibus  vestimentis.  f.  —  8  Et  ilico  inceperunt.  b.  e.  — 
9  Dubio.  B.  —  10  Illud  sanctum  (sanctorum.  F.)  coliegium.  B.  e.  f.  — 11  Concassatione.  a.  c  —  ]i  Eis.  b.  e.  — 
13  Ex.  b.  e.  —  14  Ooj.  et  adhuc  vobis  dicam,  etc.  usque  ad  nuntiavi  a.  c.  f. 

"  Vide  supra,  p.  281  c  —  h  Vide  supra,  p.  a38,  annot.  b. 


Digitized  by 


Google 


288  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

«fideliter  serviatis1.  »'Post  haec  Petrus  securus2  in  pace,  Kora  sibi  a  Deo  consti-  a 
tuta,  migravit  ad  Dominum  :  sepultusque  est  in  loco  iilo,  ubi  cum  lancea  Domini 
per  ignem  transierat. 

Interea  cornes  et  alii  principes  de  itinere  in  Iherusalem,  qua  melius  ac  levius 
fieret,  ab  incolis  regionis  illius  perquirebant.  Tune  accesserunt  ad  nos  quidam 
Suriani*.  Sunt  enim  ibi  montana  Libani,  in  quibus  usque  ad  sexaginta  millia  b 
hominum  Christianorum  habitant.  Et  terram  illam,  et  montana  multo  tempore 
Christiani  possédera nt,  qui  propter  civitatem  Tyri  sunt3,  quae  vulgariter  nunc 
Sur  dicitur,  unde  Suriani  vocantur.  Sed  insurgentibus,  per  Dei  judicium,  Sar- 
racenis  atque  Turcis,  in  tanta  oppressione  servitutis  isti  Suriani  fuerunt  per 
quadringentos  et  eo  amplius  annos,  ut  multi  eorum  compellerentur  patriam  et  c 
Christianam  deserere  legem.  Si4  qui  autem,  per  gratiam  Dei,  contempsissent, 
cogebantur5  tradere  pulchros  parvulos  suos  ad  circumeidendum  vel  ad  turcan- 
dum;  sive  rapiebantur  a  sinibus  matrum,  interfecto  pâtre  et  illusa  parente. 
Quippein  tantam  malitiam  exarserant  illa  hominum  gênera,  ut  ecclesias  Dei  ever- 
terent  et  sanctorum  ejus,  vel  imagines6  delerent,  et  quas  non  poterant  delere  d 
per  moram ,  oculos  eorum  eruebant,  et  sagittabant ;  altaria  vero  omnia  suffodiebant. 
In  ecclesiis  autem  magnis,  mahumarias  faciebant.  Quod  si  aliquis  de  illis  angus- 
tiatis  Christianis  imaginem  Dei  vel  alicujus  sancti  domi  suae  habere  volebat, 
vel  redimebat  eam  per  singulos  menses  vel  annos,  aut  conculcata  in  stercore 
coram  oculis  ipsius  comminuebatur.  Quodque  adhuc  relatu  nions  durum  est,  po-  e 
nebant  juvenes  in  prostibulis,  commutantes  sorores  eorum  pro  vino7,  ut8  ne- 
quius  agerent.  Et  neque  his  neque  aliis  tristibus  illacrymari  palam  etiam  matres 
audebant.  Et  quid  de  his  multa  narramus?  Conjuravêrat  certe  gens  illa  contra 
sanctum  sanctorum  et  ejus  hsereditatem.  Quod  nisi  jussu  et  instinctu  Dei  Fran- 
corum  gentes  his  malis  occurrissent,  profecto  bruta  animalia  contra  illos  Deus  f 
armasset  ;  quod  aliquando  nobis  praesentibus  fecit.  Et  de  his  hactenus. 

Mi,  inquam,  Suriani,  de  quibus  superius  diximus  quod9  ad  comitem  vene- 
runt,  requisiti  de  meliori  itinere,  responderunt :  «Est  via  per  Damascum  plana 
«isatis,  et  plena  victualium;  sed  non  invenietis10  aquam  per  duos  dies.  Est  alia 
«  via  per  montana  Libani  tuta  satis  et  copiosa  ;  sed  gravis  multum  sagmariis  g 
«  atque  camelis.  Est  et  alia  via  secus  mare  ;  ubi  tam  multae  ac  taies  angustiae  sunt, 
«ut  si  quinquaginta  aut  centum  Sarraceni  retinere  eas  voluerint,  prohibere  pos- 
«  sint  omne  hominum  genus.  Et  tamen  in  Evangelio  beati  Petrib,  quod  apud  nos 
«  est,  continetur,  quod  si  vos  estis  gens  illa  quae  Iherusalem  débet  capere,  per  ma- 
«ritima  transibitis11,  licet  propter  difficultatem  nobis  impossibile  videatur.  Non  h 
«  solum  autem  hoc  de  itinere,  sed  et  alia  multa,  quomodo  vos  egistis,  et  qualiter 
«  agere  debeatis,  in  Evangelio  illo  apud  nos  scripta  continentur.  » 

1  Serviatis.  Tu  vero  cornes,  quum  veneris  in  Ierusalem ,  fac  ut  exercitm  postulet  Deum,  ut  vitam  tuam  prolonget 
atque  continuet;  et  Deus  prolongabit  eam  tantumdem  quantum  vixistL  Tu  autem,  quum  revenus  fueris  prope 
qainque  leugas ,  in  ecçlesiam  Sancti  Trophimi  lanceam  Domini  pones;  et  ecclesiam  ibi  fabricare  faciès  :  et  Jiet 
ibi  moneta,  quam  tu  jurabis  ne  falsa  fiât.  Sed  neque  aliud  aliquid  falsum  ibi  permittes*  Vocabitur  autem  locus 
Mons  Gaudii  :  et  fient  hœc  intra  Provinciam.  Etenim  beatus  Petrus  apostolus  Trophimo  suo  discipulo  promisit 
quod  lanceam  Domini  ei  mitteret.  b.  e.  (Quae  verba  ex  cod.  a.  c.  f,  supra,  cap.  xm,  p.  a64  inserta  sunt.)  — 
2  Petrus  Bartholomeus  securus  et  b.  e.  —  3  Om.  sunt  b.  e.  f.  —  4  Sed.  a.  cf.  —  5  Cogitabantur.  f.  — 
*  Sanctorum  imagines,  b.  Subverterent,  et  ejus  vel  sanctorum  ejus  imagines,  e.  —  7  Viro.  b.  —  8  Et.  a.  c. 
—  9  Qui.  b.  e.  —  10  Inveneritis.  a.  c.  — 11  Per  maritima  transire  debetis.  b.  e. 

'  «  Accitis  quibusdam  tidelibus  Syris,  roontis  Libani  L  Vide  supra,  p.  281,  not.  b. 

«habitatoribus,  etc.»  (Willelm.  Tyr.  I  c.  p.  3io.) 


Digitized  by 


HISTORIA  FRANCORUM. 


289 


a     His  atque  aliis  modis  persuadentibus,  et  contradicentibus  aliis,  reversus  est    a.  io99. 
Guillelmus  Ugo  de  Montilio  cum  cruce  de  qua  superius  diximus\  Hanc  autem 
crucem  quum  vidissent  etiam  comitis  familiares,  in  tantam  itineris  commotionem 
devenerunt,  ut  praeter  comitis  et  aliorum  principum  consilium,  incensis  taber- 
naculis  suisf  et  primum  comitis  familiares,  obsidionem  Archados  dimitterent. 

b  Conturbabatur  itaque  cornes  usque  ad  lacrymas,  et  usquc  ad  sui  atque  suorum 
odium;  neque  tamen  ob  hoc  voluntatem  suae  plebis  Deus  imminuebat.  Sed  dux 
Lotbaringiae  maxime  volebat  hoc  iter,  et  plebem  ad  hoc  commonefaciebat1.  Ita- 
que profecti  ab  illa  invisa  et  odiosa  obsidione  Archados,  venimus  ante  Tripolimb. 
Nitebatur  etiam  tune  cornes  Raimundus  precibus  atque  muneribus  apud  omnes 

c  nobiles  ut  civitatem  Trîpolis  obsiderent;  sed  omnes  ei  contradicebant. 

Apparuit  eo  tempore  sanctus  Andréas  Petro  Desiderio2,  de  quo  superius  men- 
tionem  habuimusc,  et  dixit  ei  :  •  Vade  et  loquere  comiti,  dicens  :  Noli  esse  molestus 
«  tibimet,  neque  aliis  :  quia  nisi  prius  capta  fuerit  Iherusalem,  nullum  succursum 
a  habebitis.  Non  te  molestet  inexpleta  obsidio3  Archados;  non  te  gravet  quod  haec 

d  «  civitas  vel  aliae  quae  in  itinere  sunt  ad  praesens  non  capientur;  quod  imminet 
«  vobis  in  proximo  bellum,  ubi  hae  et  aliae  multae  civitates  conquisitae  erunt.  Prop- 
«terea  tu  noli  molestus  esse  tibi  neque  tuis;  sed  Deus  quicquiid  tibi  concesserit, 
«in  ejus  nomine  libenter  distribue;  atque  tuis  hominibus  socius  et  fidelis  esto 
«  amicus.  Si  sic  egeris,  dabit  tibi  Dominus  Iherusalem,  et  Alexandriam,  atque  Ba- 

e  «byloniam.  Quod  si  haec  neglexeris,  nec  promissa  tibi  a  Deo  consequeris,  nec 
«legatum  deinceps4  habebis,  donec  in  angustia  illa  positussis,  ut  quodeclinare 
«  possis  ignores.  »  Accepit  itaque  cornes  verba  sacerdotis;  accepit  vere5  verbis,  sed 
operibus  negavit.  Etenim  quum  accepisset  multam  pecuniam  a.rege  Tripolisd, 
nulli  unquam  inde6  largiri  voluit;  sed  etiam  verberibus  atque  contumeliis  quo- 

f  tidie  suos  lacessebat.  Non  solum  autem  haec  sacerdos  iste  nobis  dixit;  verum  multa 
alia7,  de  quibus  quaedam  huic  operi  apponimus. 

Aliquando  namque,  quum  proficisci  ab  Antiochia  velleinus,  venit  sacerdos  iste 
ad  me  Raimundum,  et  dixit  mihi  quod  quidam  sibi  in  visione  apparuerat,  qui 
dixit  ei  :  «Vade  in  ecclesiam  beati  Leontiic;  et  invenies  ibi  de  reliquiis  quatuor 

g  «  sanctorum,  et  toiles  eas  tecum,  atque  portabis  in  Iherusalem.  »  Et  ostendit  ei  in 
ipsa  visione  reliquias,  et  reliquiarum  loculos,  et  docuit  nomina  sanctorum.  Quum 
vero  evigilasset  sacerdos,  et  non  satis  visioni  suae  crederet,  cœpit  agere  precibus 
et  obsecrationibus  adDeura,  ut,  si  haec  revelatio  ab  ipso  erat,  secundo  saltem  sibi 
innotesceret.  Adstitit  ei  idem  sanctus  in  visione  post  aliquot  dies,  atque  multum 

h  comminatus  est  quod  mandatum  a  Domino  neglexisset,  et  nisi  usque  ad  quintam 
feriam  sustulisset  illas  reliquias,  esset  sibi  in8  grave  damnum  et  domino  suo 
Ysoardo9  comiti f.  Erat  enim  Ysoardus  cornes  Diensis,  vir  in  quantum  noverat 
Deo  fidelis,  et  omnibus  nobis  sapientia  et  probitate  utilis. 

Quumque  haec  mihi  Raimundo  sacerdos  narrasset,  retuli  ego  ad  Aurasicensem 
j  episcopum,  et  ad  comitem  Sancti  iEgidii,  et  ad  alios  quosdam.  Qui,  acceptis  can- 
delis,  venimus  ad  ecclesiam  sancti  Leontii.  Obtulimus  candelas  et  vota  Deo,  et 

1  Commonere  faciebat.  F.  —  2  Desiderii.  b.  e.  Disderio.  F.  —  3  Obsidione.  a.  c.  —  4  Legatum  ejus.  b.  e.  f. 
— —  5  Inquam.  b.  e.  —  6  Inde  aliquid.  e.  —  7  Sacerdos  dixit;  verametiam  multa  alia  quœ  rétro  acta  sunt  b.  e. 
—  8  Om.  in  b.  e.  —  9  hoardo.  F. 


a  Vide  supra,  p.  287,  g. 

b  Cf.  Tudebov.  XIII,  xn,  p.  99-100. 

c  Vide  supra,  p.  281,  b. 


m. 


d  Cf.  Tudebov.  XIII,  x,  p.  97. 
•  Antiochena  erat  ecclesia  illa. 
f  Isoardus,  cornes  Diensis I;  cf.  Moreri,  t.  IV,  p.  i5a. 

37 


Digitized  by 


Google 


290  RA1MUNDI  DE  AGUILERS 

1099.    sanctis  ejusdem  ecclesiae,  ut  Deus  omnipotens,  qui  eos  sanctificaverat,  nobis  eos  a 
consortes  et  coadjutores  donaret;  et  illi  sancti  peregrinoram  et  exsulum  pro  Deo 
non  spernerent  consortium,  sed  magis  ex  caritate  nobis  conjungerentur,  et  nos 
Deo  conjungerent.  Mane  autem  facto,  venimus  cum  sacerdote  ad  sanctarum  reli- 
quiarum  loculos,  et  sicut  nobis  praedictum  fuerat  omnia  invenimus.  Sunt  autem 
nomina  sanctorum  :  Cyprianus,  Omechios1,  Leoncios2,  Joannes  Cbrysostomus.  b 
Inter  ipsos  autem  loculos,  capsulam  quamdam  reperimus  cum  reliquiis;  de  qui- 
bus  quum  qùaereremus  a  sacerdote,  cujus  sancti  essent  reliquiae,  se  nescire  res- 
pondit.  Quum  vero  ab  incolis  qùaereremus  si  scirent  cujus  sancti  essent  illae  reli- 
quiae, dicebant  alii  sancti  Mercurii;  alii  autem  aliorum  sanctorum.  Sacerdos  vero 
levare  et  colligere  cum  reliquiis  aliis  eas3  volebat.  Cui  ego  Raimundus,  coram  c 
omnibus  qui  aderant,  fortiter  dixi  :  «  Si  venire  voluerit  iste  sanctus  nobiscum k 
«  Iherusalem,  nomen  suum  et  voluntatem  manifestet;  alioquin  remaneat  hic.  Num- 
«  quid  de  ignotis  ossibus  onerabimur5  ac  ea  deferemus?  »  Itaque  die  illo  dimissœ 
sunt  reliquiae  illae.  Quum  vero  sacerdos  alias  reliquias  collegisset,  et  pannis  atque 
pallio  eas  involvisset6,  in  nocte  quae  sequuta  est,  astitit  ei  vigilanti  quidam  juvenis,  d 
quasi  quindecim  annorum,  pulcherrimus  valde,  qui  dixit  ei  :  «Quare  hodie  non 
«  accepisti  reliquias  meas  cum  ceteris  ?»  Et  presbyter  ad  haec  :  «  Et  quis  es  tu  ?  » 
Et  ille  :  «  An  ignoras  quis  sit  vexillifer  hujus  exercitus?  »  Et  respondit  presbyter  : 
*  Nescio,  Domine.  »  Quumque  secundo  idem  quaerenti  eadem  sacerdos  respon- 
disset,  terribiliter  est  comminatus  sacerdoti,  dicens  :  •  Tu  rêvera  mihi  dices.  »  Et  e 
«tune  Sacerdos  ait  :  «Domine,  dicitur  de  sancto  Georgio,  quod  sit  vexillifer 
«  exercitus  hujus.  »  Et  ille  :  «  Bene  dixisti.  Ego  sum  ille.  Accipe  igitur  reliquias 
«meas,  atque  seorsum  cum  aliis  pones.  1  Quum  autem  sacerdos  per  aliquot7 
dies  id  facere  distulisset,  advenit  idem  Georgius8,  et  praecepit  presbytère  gra- 
viter, dicens  :  aNullatenus  dimittas  quod  mane  reliquias  meas  non  tollas;  atque  f 
«  juxta  in  ampullulam9  invenies  de  sanguine  sanctae  virginis  et  martyris  Teclae, 
«  quem  pariter  toiles;  et  post  haec  missam  cantabis.  »  Atque  omnia  reperit10  haec 
sacerdos11,  et  fecit. 

Sed  antequam  ad  reliqua  perveniamus,  de  his  praetermittere  non  debemus 
qui,  pro  amore  sanctissimae  expeditionis,  per  ignota  et  longissima  aequora  Medi-  g 
terranei  et  Oceani  navigare  non  dubitaverunt.  Etenim  Anglia,  .audito  nomine 
ultionis  Domini  in  eos  qui  terram  Nativitatis  Jesu  Christi  et  apostolorum  ejus 
indigne  occupaverant,  ingressi  mare  Anglicum,  et  circinata  Hispania12,  transfre- 
tantes  per  mare  Oceanum,  atque  sic  Mediterraneum  mare  sulcantes,  portum  An- 
tiochiae  atque  civitatem  Laodiciae,  antequam  exercitus  noster  per  terram  illuc  h 
veniret,  laboriose  obtinuerunt.  Profuerunt  nobis  eo  tempore  tam  istorum  naves, 
quam  et  Genuensium.  Habebamus  enim  ad  obsidionem,  per  istas  naves  et  per 
securitatem  eorum 13,  commercia  a  Cypro  insula  et  a  reliquis  insulis.  Quippe  hae 
naves  quotidie  discurrebant  per  mare,  et  ob  ea 14  Graecorum  naves  securae  erant, 
quia  Sarraceni  eis  incurrere  formidabant.  Quum  vero  Angli  illi  vidissent  exercitum  J 
proficisci  in  Iherusalem,  et  robursuarum  navium  a  longinquitate  temporis  iinmi- 

1  Omezios.  b.  e.  Omethios.  F.  —  2  Leontius.  F.  —  3  Eos.  a.  cf.  —  4  Om.  nobiscum  b.  e.  —  5  Honorabimur. 
k.  c.  e.  Onerabimus.  F.  —  6  Palliolis  involvisset.  f.  —  7  Aliquos.  a.  cf.  —  8  Idem  sanctus  Georgius.  b.  e.  — 
9  In  ampullulas.  b.  e.  — 10  Ita  omnia  reperit  F.  —  11  Hœc  atque  omnia  quœ  ei  dixerat  reperit  sacerdos.  b.  e. 
—  12  Ispania.  a.  c  —  13  Earum.  b.  e.  —  14  Ob  eas.  b.  e. 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  L-VII,  c.  xxi,  p.  3io 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRANCORUM.  291 

a  nutum,  quippe  quum  usquead  triginta  in  principio  naves  habuissent,  modo  vix    a.  io99. 
decem  vel  noyem  habere  poterant,  alii  dimissis  navibus  suis  et  expositis,  alii 
autem  inceosis  \  nobiscum  iter  acceleraverunt. 

Quumque  ante  Tripolim  principes  nostri  moras  innecterent,  tantum  amorem 
eundi  Iherusalem  misit  Dominus2,  quod  nullus  se  necalium  retinereibi  poterat3; 

b  sed  profecti  vespere  contra  principum  décréta  et  contra  morem*  nostri  exer- 
citus,  tota  illa  nocte  perambulantes,  sequenti  die  Berittum5  devenimus*,  atque 
post  haec,  praeoccupatis  ex  improviso  angustiis  quae  Bucca  torta  nominantur,  infra 
paucos  dies  et  sine  impedimento  venimus  Achon6b.  Rex  autem  Achon,  metuens 
ne  civitatem  suam7  obsideremus,  juravit  comiti,  propter  boc  ut  discederemus, 

c  si8  caperemus  Iherusalem,  vel  si  essemus  in  regione  Judeae  per  viginti  dies  et  rex 
Babyloniorum  nobis  in  bello  non  occurreret,  vel  si  possemus  superare  ipsum 
regem ,  redderet  nobis  se  et  civitatem  suam  Achon  ;  intérim  vero  esset  amicus 
noster.  Profecti  itaque  Achon9  iina  die  in  vespere,  juxta  paludes  quae  sunt  prope 
Caesaream  castra  tetendimusc. 


CAPITULUM  XIX. 

De  columba  quœ  litteras  deferebat  ad  nocumentum  nos  tram. 

d  Dumque,  sicut  moris  est,  alii  pro  necessitate  infra  castra  discurrerent ,  alii 
autem  de  sociis  suis,  ubi  hospitati  essent,  a  notissibi  requirerent,  columbamd 
desuper  exercitum  volantem  accipiter  in  medio  discurrentium  mortaliter  pla- 
gatam  dejecit  Quum  autem  sustulisset  eam  episcopus  Attensis,  reperit  litteras, 
quas  illa  deferebat.  Et  erat  sententia  litterarum  quasi  hujusmodi  :  «  Rex  Achon 

e  •  duci  Caesareœ 10.  Generatio  canina  per  me  transivit,  gens  stulta  atque  contentiosa, 
a  sine  regimine,  quibus  per  te  et  per  alios,  quantum  tuam  legem  diligis,  nocere 
«desidera;  quod  si  vis,  facile  poteris.  Hoc  idem  et  ad  alias  civitates  et  castra 
«  mandabis.  »  In  mane  autem  exercitum  quum  requiescere  praeciperemus,  expositae 
sunt  litterae  ad  principes  et  ad  omnem  populum,  et  quomodo  Deus  benignus 

f  esset  erga  eos ,  adeo  ut  nec  etiam  aves  ad  nocendum  nobis  transire  per  aera  pos- 
sent,  et  inimicorum  nostrorum  etiam  arcana  nobis  reseraret11.  Unde  omnipotenti 
Deo  laudes  et  gratias  referebamus.  Atque  inde  profecti  securi  et  alacres,  et  fré- 
quenter in  prima  fronte 12  exercitus  et  in  ultima  procedebamus 13.  Quum  vero 
audissent  Sarraceni  qui  habitabant  in  Ramulise,  quia  transieramus  fluvium  qui 

g  prope  erat,  deseruerunt  munitionem  et  arma,  et  frumentum  multum  in  areis,  et 
messes  quas  collegerant.  Quumque  venissemus  eo  altéra  die,  cognovimus  quia 

1  Incensis  tabernaculis.  b.  —  2  Dominas  in  populo,  e.  —  3  Potcrit.  a.  b.  c.  e.  f.  —  4  Contra  amorem.  e. 
—  5  Berintum.  b.  e.  Beratum.  f.  —  6  Accaron.  b.  e.  f.  hic  et  ubique.  —  7  Rex  autem  Achon,  metuens  quod 
civitatem  ejus.  a.  cf.  —  8  Quia  si.  F.  —  9  Ab  Accaron.  b.  e.  f.  —  10  Cœsariœ.  a.  c.  —  11  Nobis  arcana  re- 
serarent.  e.  —  12  Fréquentes  cum  prima  parte,  b.  e.  —  13  Prœcedebamus.  b.  e.  Excedebamus.  F. 

'  Cf.  Tudebov.  XIII,  xm,  p.  101  et  p.  i58;  Willelm.  d  Tune  Arabes  frequenler  columbis  ad  litteras  per- 

Tyr.  1.  VII,  c.  xxn,  p.  3n,  et  Ord.  Vital,  t.  III,  p.  5g5.      ferendas  utebantur.  (Vid.  LEsloire  d'Eracles,  1.  XXVIU , 

b  Cf.  Tudebov.  /.  c.  et  Willelm.  Tyr.  p.  3i2.  c.  x,  Hist.  occid.  t.  Il,  p.  261.) 

6  «  Ibique Pentecosten  celebraverun \.  »  (Tudebov.  le.  9  Cf.  Tudebov.  XIII,  xm,  p.  102. 

p.  102.)  Die  xxix0  uiensis  Maii,  A.  B.  1099.  , 

37. 


Digitized  by 


Google 


292  RAIMUND1  DE  AGUILERS 

>o99.    Deus  rêvera  pro  nobis  pugnaret.  Itaque  obtulimus  vota  sancto  Georgio*,  et  quia  a 
se  ducem  nostrum  confessus  fuerat1,  visum  est  majoribus*  et  omni  populo,  ut 
episcopum  ibi  eligeremus,  quoniam  ecclesiam  illam  in  terra  Israël  primam  in- 
veneramus,  et  simul  beatus  Georgius  pro  nobis  Deo  supplicaret,  et  per  terram 
incolatus  sui  nos  fideliter  educeret.  Sunt  autem  Ramulae  a  lherosolima  quasi 
quindecim  milliaribus 3.  Itaque  habuimus  ibi  colloquium.  Alii  dicebant  :  «Non  b 
«  eamus  ad  praesens  in  Iherusalem,  sed  versus  iEgyptum  et  Babyloniam;  et  si,  per 
«Dei  gratiam,  supetare  possumus  regem  iEgypti,  non  solum  Iherusalem,  verum 
•  etiam  Alexandriam  et  Babyloniam  et  plurima  régna  obtinebimus.  Quod  si4  eamus 
«in  Iberusalem,  et  non  invenientes  sufficientem  aquam  deseramus  obsidionem , 
«  nec  hoc  nec  illud  postea  perficiemus5.  »  At  vero  alii  contra  dicebant  :  «  Vix  sunt  c 
«  in  exercitu  mille  quingenti  milites,  et  armatorum  peditum  grandis  numerus  non 
«est;  et  laudatur  modo  utignotas  et  longissimas  regiones  adeamus6,  ubi  nec  suc- 
«cursum  de  nostra  gente  habere  possimus,  nec,  si  civitatem  capiamus,  praesi- 
«dium7  ponere,  nec  etiam  inde  reverti,  si  nécessitas  fuerit,  valeamus.  Sed  nihil 
«boç:  viam  nostram  teneamus,  et  de  obsidione,  et  de  siti,  de  famé  et  de  aliis  d 
«  Deus  provideat  servis  suis.  » 


CAPITULUM  XX. 

Ubi  veniunt  Iherusalem. 


Dimisso  itaque  praesidio,  cum  episcopo  novo\  in  castro  Ramulis,  oneravimus 
camelos  et  boves,  denique  et  omniajumenta  nostra  etequos;  ad  Iherusalem  iter 
vertimus.  Verbum  autem  quod  praeceperat  nobis  Petrus  Bartholomeus,  ut8  nisi 
discalciati  ad  Iherusalem  per  duas  leugas  non  appropiemus9,  et  obliti  sumus,  e 
et  vile  habuimus,  dum  quisque  volebat  alium  praevenire,  ex  ambitione  ad  occu- 
panda 10  castella,  et  villas.  Erat  enim  consuetudo  inter  nos,  ut  si  aliquis  ad  castel- 
lum  vel  villam11  prior  venisset,  et  posuisset  signum  cum  custodia,  a  nullo  alio 
postea  contingebaturc.  Itaque  hac  ambitione  de  média  nocte  surgentes,  non 
exspectatis  sociis,  omnia  ilia  mon  tan  a  obtinuerunt,  et  villas  quae  sunt  in  cam-  F 
pestribus  Jordanis.  Pauci  autem,  quibus  manda  tu  m  Dei  carius  erat,  nudis  pe- 
dibus  incedentes,  pro  contemptu  divini  verbi  graviter  suspirabant;  et  tamen 
nullus  socium  vel  amicum  ab  illô  ambitioso  cursu  revocabat.  Quum  autem  sic 
superbe  intedendo  venissemus  prope  Iherusalem ,  egressi  Iherosolimitae  obviam 
de  prioribus  tiostris12  homines  et  equos  graviter  plagaverunt,  et  de  ipsis  ea  die  g 
ceciderunt  très  vel  quatuor,  et  multi  sunt  plagatid. 

1  Professas  est.  b.  s.  —  2  Est  a  majoribus.  b.  b.  —  9  Sedecim  milliaria.  b.  b.  —  4  Quod  si  modo.  b.  b.  — 
5  Perficiamus.  A.  c.  —  6  Eamus.  à.  cf.  —  7  Nec  sanctam  civitatem  capiamus  nec  prmsidium.  b.  b.  —  8  Om. 
ut  a.  c.  —  9  Duos  leugas  appropinquaremus.  b.  b.  Properaremus.  F.  —  10  Ambitione  occupandi.  b.  b.  Et  occu- 
panda.  f.  —  11  Si  ad  castellum  vel  villam  quis.  b.  é.  —  12  Egressi  Sarraceni  de  civitate  obviam  prioribus  de 
nostris.  fi.  b. 

*  Cf.  Tudebov.  I  c.  et  L'Estoire d'Eructé*,  1.  XXXIV,  rensem,  /.  c.  p.  3i3,  et  Tudebov.  /.  c.  p.  îoa,  annot.  b.) 
c.  xi,  p.  456.  e  Vide  supra,  p.  275  c. 

k  Episcopus  ille,  Roberlus  nomme,  Normannus  ge-  d  Cf.  Tudebov.  XI V,  1,  p.  io3;  Radulph.  Cadomens. 
nere,  de  diœcesi  Rothomagensi  erat.  (Cf.  Willelm.  Ty-      et  WiHelm.  Tyr.  1.  VIT,  c.  xxm,  p.  3i3  et  seq. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIÀ  FRANCORUM.  293 

a     Obsederunt  autem  civitatem  a  septentrione  dux  Godefridus,  et  cornes  Flan-    a.  io99. 
drensis,  et  cornes  Normannus;  obsederunt  vero  eam  ab  ecclesia  sancti  Stephani, 
quae  est  quasi  ad  médium  civitatis,  a  septentrione  usque  ad  angularem  turrem, 
quae  prôxima  est.turri  David.  Cornes  autem  et  exercitus  ejus  sedit  ab  occidente, 
et  obsedit  Iherusalem  ab  obsidione  ducis  usque  ad  ascensum1  montis  Syon; 

b  sed  quia  non  poterant  homines  ejus  plane  accedere  ad  oppugnandum  murum 
civitatis,  quia  vallis  quaedam  erat  in  medio,  volebat  mutare  caçtra  sua  et  locum\ 
Igitur  dum  die  quadam  circuisset  civitatem  cornes2,  et  venisset  in  montem  Syon, 
et  vidisset  ecclesiam,  audissetque  mira  quae  Deus  ibi  operatus  est,  dixitad  prin- 
cipes et  ad  eos  qui  ibi  aderant  :  «  Si  dimittamus  haec  sacrâ  quae  nobis  hic  Deus 

c  «  praesentavit,  et  deinceps  Sarraceni  occupent  ea,  quid  erit  de  nobis?  Quid  si 
«propter  odium  nostrum  contaminent  ea,  atque  confringant?  Quis  scit  an  in 
atentationem  dederit  Deus  haec,  ut  comprobaret  quantum  diligeremus  eum? 
«Certo  hoc  unum  scio,  quia,  nisi  diligenter  conservemus  haec  sacra,  non  tradet 
<  nobis  illa  quae  sunt  infra  civitatem.  *  Itaque  cornes  Raimundus,  praeter  suorum 

d  principum  voluntatem,  tentoria  sua  illuc  transfërri  jussit*  unde  tan  ta  m  invidiam 
suorum  passus  est,  ut  neque  secum  hospitari  vellent,  neque  excubias  per  noctem 
agere;  sed  permanebat3  unusquisque  in  loco  suo,  in  quo  prius  hospitatus  fuefat, 
nisi  pauci  qui  cum  comité  illuc  transmigraverunt.  Sed  conducebat  quotidie  cornes 
milites  et  pedites  magna4  mercede,  qui  castra  sua  servarent.  Sunt  enim  in 

e  ecclesia  illa  haec  sacra:  Sepulcrum  David  régis,  et  Salomonis,  et  sancti  Stephani 
protomartyris  sepulcrum.  Migravit  ibi  beata  Maria  de  saeculo5;  cœnavit  ibi 
Dominus;  et  resurgens  a  mortuis,  discipulis  suis  apparaît  et  Thomae;  ibidem 
apostoli  inflammati  sunt  adventu  Spiritus  Sancti.  Itaque  posita  obsidione,  una 
dierum  quum  venissent  principes  ad  reclusum  b  qui  erat  in  montem  Oliveti,  dixit 

f  eis^:  «Si  cras  oppugnaveritis  civitatem  usque  ad  nonam,  tradet  eam  vobis  Do- 
«  minus.  »  Cui  quum  respondissent  :  «  Non  habemus  armamenta  quibus  oppugnari 
«  murus  possit,  »  ad  haec  respondit  ille  Deus  est  omnipotens,  qui  in  scala6  etiam 
«una  murum  expugnabit7,  si  voluerit.  Praesto  est  Dominus  laborantibus  pro 
«  veritate.  »  Itaque  comparatis  armamentis  quae  per  noctem  illam  comparari  po- 

g  tuerunt,  ita  fortiter  a  mane  usque  ad  tertiam  diei8  civitas  oppugnata  est,  ut 
compellerentur  Sarraceni  deserere  interiorem  murum,  fracto  a  nostris  antemu- 
rali,  et  quibusdam  de  nostris  ascendentibus  usque  ad  altitudinem  mûri  interioris. 
Quumque  jâm  civitas  caperetur,  subrepente  desidia  et  timoré,  oppugnatio  inter- 
missa  est,  et  multos  de  nostris  tune  perdidimus.  Altéra  vero  die,  oppugnatio9 

h  incepta  nulla  fuit.  Post  haec  omnes  profecti  sunt  per  regiones 10  ad  congreganda 
victualia  :  et  non  erat  verbum  de  necessariis  comparandis  ad  capiendam  civita- 
tem; sed  quisque  ventri  et  gulae  serviebat11,  et>  quod  multo  deterius  erat /non 
invocabant  Dominum  ut  liberarct  eos  de  tantis  ac  de  tam  multiplicibus  malis, 
in  quibus  usque  ad  mortem  gravabantur.  Etenim  ad  adventum  nostrum  Sarraceni 

j  clauserant  ora  puteorum,  et  cisternas  dissipaverant,  et  obstruxerant  venas  fon- 

1  Descensum.  b.  e.  —  2  Mutare  castella  sua  et  locum.  Quadam  autem  die  quum  circuisset  cornes  civitatem.  e. — 
3  Manebat.  b.  e.  —  4  Cum  magna,  b.  e.  —  5  Om.  de  sœculo  a.  cf.  —  6  Scala  juncea.  b.  b.  —  7  Oppugna- 
bit.  e.  —  8  Om.  diei  b.  e.  —  9  Om.  intermissa  est.  ...  .  vero  die,  oppugnatio  a.  c.  —  10  Regionem  illam.  b.  e. 
—  11  Necessariis  serviebat  a.  c.  f. 

"  De  ordine  quo  Christiani  cas  trame  ta  ti  sunt,  conf.  b  Cf.  supra  Tudebov.  imitât.  n°  CXI,  p.  217,  et  infra 

Tudebov.  XIV,  1,  p.  ioa,  et  Willelm.  Tyr.  \.  VIII,      Radulph.  Cadomens.  cap.  cxm. 
c.  v.  p.  33o. 


Digitized  by 


Google 


294  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

1099.    tium.  Et  ipse  Dominus  posuerat  Jlumina  in  deserlum,  et  cxitus  aquarum  in  sitim,  a  \ 
malitia 1  eorum  qui  terras  Mas  incolebant  \  Propterea  cum  maximo  labore  aqua  ibi 
conquirebatur.  Est  quidam  fons  in  descensu  montis  Syon,  qui  natatoria  Syloeb 
appellatur;  magnus  quidem  fons,  sed  non  profluebat  nisi  tertia  die.  Dicebant 
autem  incolae  de  illo  fonte,  quod  in  sexta  feria  tantum  solitus  erat  profluere;  per 
reliquos  vero  dies  erat  2  quasi  palus.  Quid  autem  id  fuerit,  praeter  Dei  volunta-  b 
tem,  ignoramus.  Quum  vero,  ut  dictum  est  nobis,  in  tertia  die  aqua  decurrerct, 
cum  tanto  impetu  et  oppressione  aqua  hauriebatur,  ut  mutuo  se  homines  in 
eam3  projicerent,  et  jumentaetpecora  multa  intus  dépérirent.  Itaque  repleto  fonte 
collisione  et  cadaveribus  animalium,  ad  exitum*  ipsius  aquae,  quae  per  quamdam 
rupis  incisuram  egrediebatur,  fortiores  se  usque  ad  morteni  opprimebant;  débiles  c 
autem  nibilominus  illam  aquam  immundissimam  sibi  tollcbant.  Jacebant  autem 
multi  infirmi  secus  fontem,  ex  ariditate  linguae  non  valentes  emittere  vocem;  sed 
tantum,  ore  aperto,  manus praetendebant  illis  quos  videbant  aquam  haberec.  Per 
campos  vero  stabant  equi,  muli,  boves,  et  oves,  plura  animalia5  non  valentia 
mutare  gressum;  sed  ubi  ex  ariditate  confecta  atque  exsiccata  fuerant,  ubi  diu  d 
steterant  corruebant,  unde  in  nostris  castris  fœtor  gravissimus  erat.  Sic  itaque 
afflicti  ad  fontes  longe  per  duas  leugas  et  per  très  mittebant  pariter,  ut  aqua 
inde  deferretur,  et  animalia  adaquarentur.  At  ubi  Sarraceni  cognoverunt  nostros 
inermes  discurrere  ad  fontes  per  montana  quae  sunt  asperrima,  insidias  eis  prae- 
tendebant, et  multos  ex  ipsis6  trucidabant  et  captivabant7,  et  jumenta  eorum  et  e 
pecora  secum  ducebant.  Itaque  si  quis  detulisset  aquam  venalem  in  plateis, 
quantum  volebat  inde  accipiebat;  quippe  quinque  vel  sex  nummi  non  satis  suf- 
ficiebant  alicui  sitienti  per  diem,  si  aquam  limpidam  mercari  vellet.  De  vino 
autem  nullus  vel  rarissimus  sermo  erat;  praeterea  calor  et  pulvis,  et  ventus,  si 
non  satis  per  se  sitis  posset,  eam  instigabat8.  Sed  quid  de  bis  multa  dicimus?  f 
Nullus  vel  pauci  memores  etiam  Dei  erant,  nec  illorum  quae  vel  ad  oppugnandam 
civitatem  opus  erant;  nec  ut9  misericordiam  Dei  appellarent,  curam  gerebant. 
Sic  neque  inter  verbera  Deum  cognoscebamus,  neque  ingratis  ipse  propitia- 
batur10. 

Inter  haec  venit  nuntius  nobis,  quod  sex11  naves  de  nostris  applicuerantd  Joppen ,  g 
et  mandabant  nautae  ut  praesidium  mitteretur  illuc,  quo  turris  Joppe  custodi- 
retur,  et  ipsi  securi  in  portu  essent.  Est  autem  Joppe  civitas  destructa  praeter 
castellum,  et  illud  etiam  satis  dissipatum  praeter  unam  turrim.  Sed  est  ibi 
portus,  et  prope  est  Iherusalem  diei  itinere  unius;  ibi  est  enim  proximum  mare 
Iherusalem  12.  Audientes  nostri  de  navibus  omnes  gavisi  sunt,  et  misit  illuc e  h 
cornes  Gaudemarum ,  qui  Garpinelie f  cognominabatur  I3,  cum  viginti  militibus 
et  peditibus  circiter  quipquaginta;  et  post  ipsum  Raimundum  Peiet14  cum  quin- 
quaginta  militibus,  et  Guillelmum  de  Sabra15  cum  sociis  suis,  Quum  vero  venisset 

t 

1  Mïlicia.  A.  c.  —  2  Om.  erat  a.  c.  —  3  In  aqua.  a.  cf.  —  4  Exitas.  a.  —  5  Et  plurima  pecora.  b.  e. 
Plurima  animalia.  f.  —  6  Tendebant,  et  quantos  ex  eis  volebant  b.  e.  —  7  Om.  et  captivabant  f.  —  8  Insti- 
gabani.  b.  e.  —  9  Erant,  vel  quœ.  e.  —  10  Proficiebatur.  a.  c.  —  11  Novem.  b.  e.  —  12  Ibi  est  mare  propias 
Jérusalem,  b.  e.  — 13  Galdemarum,  qui  Carpinellus  dicitur.  b.  e.  Galdemarum  qui  Carpinelli  cognominabatur.  F. 
—  14  Raimundus  Peleth.  e.  —  15  Willelmum  de  Sabrano.  b.  e. 


'  Cf.  Psalm.  cvi ,  33-34. 

k  Cf.  Tudebov.  XIV,  m,  p.  io4,  et  Willelm.  Tyr. 
1.  VIII,  c.  iv,  p.  3*8-. 

e  De  illa  aquae  penuria  cf.  Tudebov.  XIV,  m ,  p.  10A , 
et  Willelm.  Tyr.  1.  VIII,  c  vu,  p.  333-33/». 


d  Cf.  Tudebov.  XIV,  i,  p.  io3,  et  Willelm.  Tyr. 
1.  VJII,c.  ix,  p.  336-337. 

e  Cf.  Tudebov.  et  Willelm.  Tyr.  L  c. 

1  Hic  Gaudemarus  seu  Galdeuiarus  a  Sarrncenis, 
an.  D.  i  ioi,  occisus  est.  (Vide  infra  ,  p.  007-308.) 


Digitized  by 


HISTORIA  FRANCORUM.  295 

a  Gaudemarus  ad  campestria  quae  sunt  citra  Ramulas,  occurrerunt  ei  quadringenti    a.  io99. 
electi  Arabes,  et  Turci  circiter  ducenti.  Ille  vero,  secundum  paucitatem  dispositis 
militibus  suis  et  sagittariis  in  prima  fronte,  versus  hostes  tendebat  nihil  dubitans, 
auxilio  Dei  confisus.  Hostes  autem,  credentes  se  eura  posse  absorbere  cum  suis 
hominibus,  et  incurrebant  et  sagittabant  et  circumdabant.  Cecidcrunt  ibi  de 

b  parte  Gaudemari  quatuor  milites,  et  Acardus1  de  Monte  Merulo,  nobilis  juvenis, 
miles  inclytus,  et  plagati  alii;  sagittarii  nostri  omnes  ceciderunt;  de  parte  vero 
inimicorum  multi  ceciderunt.  Nequc  tamen  ob  hoc  imminentia  hostium  immi- 
nuebatur2,  neque  fortitudo  nostrorum  militum,  immo  Dei  militum,  desperabat3; 
sed  ex  vulneribus  et  ab  ipsa  morte  incalescentes,  tanto  acriores  instabant  hosti- 

c  bus,  quanto  graviora  se  ab  eis  perpessos  sentiebant.  Sed  dum  nostri  duces,  jam 
magis  fatigati  ex  lassitudine  quam  ex  timoré  confecti,  declinare*  vellent,  cognito 
pulvere  a  longe  Raimundus  Pelet  praeceps  et  festinus  in5  pugnam  intravit,  atque 
tantuin  pulverem  commovebat,  ut  crederent  hostes  cum  eo  plurimos  esse  milites. 
Sicque  etft  per  Dei  gratiam,  et  nostri  liberati  sunt,  et  hostes  fusi  atque  fugati,  et 

d  circiter  ducenti  ex  eis  interfecti,  et  plurima  spolia  capta  sunt.  Etenim  ista  con- 
suetudo  est  apud  illas  gentes,  quod,  si  fugiant,  et  imminere  sentianl7  hostes  suos, 
primo  projiciunt  arma,  post  haec  vestimenta,  deinde  subsellia.  Itaquc  in  hoc 
bello  contigit,  ut  nostri  pauci  milites,  donec  ad  lassitudinem,  ex  illa  multitudine 
inimicorum  occiderent,  et  reliquorum  spolia  retinerent.  Collectis  igitur  et  divisis 

e  spoliis,  quum  venissent  nostri  milites  Joppen,  cum  tan  ta  laetitia  et  securitate  nautae 
eos  susceperunt,  ut  navium  etiam  suarum  obliviscerentur,  ut  vigilias  per  mare 
non  agerent,  et  panem  et  vinum  et  pisces  quae  secum  detulerant  eis  communi- 
carent.  Sic  itaque  ex  alacritate  et  securitate  nautae  négligentes8  effecti,  dum  vigi- 
lias per  noctem  non  agunt,  de  improviso  per  mare  ab  hostibus  circumdati  sunt. 

f  Quumque  vidissent  diluculo  quia  non  possent9  pugnare  contra  tantam  multitu- 
dinem,  expositis  navibus  suis  spolia  tan  tu  m  secum  detulerunt,  atque  sic  victores 
et  victi  pariter  Iherosolymam  reversi  sunt.  Sed  una  de  navibus  illis  in  portu  non 
est  intercepta,  quae  praedatum  abierat.  Haec  autem  navis  cum  maxima  praeda 
regrediens,  quum  vidisset  reliquas  naves  inclusas  et  tantam  classem  inimicorum, 

g  remis  acta  et  velo  Laodiciam  reversa  est,  ibique  sociis  et  amicis  nostris,  de  no- 
bis  qui  eramus  Iherosolymis,  sicuti  erat,  denuntiavit. 

Sed  haec  omnia  adhuc  juste  contigisse  cognoscimus  10,  quum  et  sermonibus 
qui11  a  Deo  mandabantur  nobis  fidem  abnegaremus,  et  desperantes  de  Dei  iniseri- 
cordia  ad  campestria  Jordanis  descendebant,  et  coliigebant  ibi  palmas,  et  bapti- 

h  zabantur  in  flumine  Jordanis,  et  ob  hoc  maxime  ut  transferrent  se  Joppen ,  visa  Ihe- 
rusalem,  et  dimissa  obsidione;  atque  sic,  quomodocumque  possent,  reverterentur. 
Sed  de  navibus  providit  Dominus  suis  incredulis.  Habuimus  eo  tempore  con- 
ventus,  quia  principes  maie  inter  se12  conveniebant.  Et  quaestio  habita  est  de 
Tancredo,  eo  quod  Bethléem*  occupasset,  et  super  ecclesiam  Dominicae  Nativi- 

j  tatis,  quasi  super  communem  domum,  vexillum  suum  posuisset.  Quaesitum  est 
etiam  ut  aliquis  de  principibus  in  regem  eligeretur,  qui  civitatem  custodiret, 
ne  communis  facta,  si  nobis  eam  traderet  Deus,  a  nullo  custodita  communiter 

1  Très  vel  quatuor  milites  et  Achardus.  b.  e.  Abacardus.  f.  —  2  lmminuebantur  bella.  b.  e.  —  5  Militum 
de  Dei  misericordia  desperabat.  b.  e.  —  4  Declinare  ab  acie.  b.  e.  —  5  Om.  in  a.  c.  —  0  Om.  et  b.  e.  f.  — 
7  Sentiunt.  a.  c.  —  8  Négligeâtes  a.  cf.  —  9  Possunt.  a.  c.  —  10  Cognovimus.  b.  e.  —  11  Quœ.  a.  c.  — 
12  Om.  inter  se  a.  c. 

'  Cf.  Tudebov.  imitât.  n°  CIX,  p.  2117,  el  Radulph.  Cadomcns.  cap.  cxi. 


Digitized  by 


Google 


296  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

destrueretur;  quibus  ab  episcopis  et  a  clero  responsum  est:  «Non  debere  ibi  a 
«eligcre1  regem  ubi  Dominus  passus  et  coronatus  est.  Quod  si  in  corde  suo 
«  diceret  :  Sedeo  super  solium  David  et  regnum  ejus  obtineo*,  degener  a  fide  et 
«  virtute  David,  fortassis  dispefderet3  eum  Dominus,  et  loco  et  genti  irasceretur4. 
«Praeterea5  clamât  propheta,  dicens6,  Quum  venerit  Sanctus  Sanctornm,  cessabit 
«  unctio*,  quod7  advenisse  cunctis  gentibus  manifestum  erat.  Sed  esset  aliquisad-  b 
«  vocatus,  qui  civitatem  custodiret,  et  custodibus  civitatis  tributa  regionis  divi- 
«  deret  et  redditus.  »  Atque  his  et  aliis  multis  de  causis,  dilatata  est  electio  et 
impedita ,  donec  ad  octavum  diem  post  captam  Iherusalem.  Neque  solum  hoc,  ve- 
rumetiam  aliud  aliquid  nobis  non  proveniebat;  sed  labor  et  tribulatio  per  sin- 
gulos  dies  in  populo  conduplicabatur.  c 

Tandem  misericors  et  propitius  Dominus  propter  nomen  suum,  simul  ne  ad- 
versarii  nostri  legi  ejus  insultarent,  dicentes  :  Ubi  estDeus  eommh'?  mandavit  nobis 
per  episcopum  Podiensem  domnum  Ademarum,  qualiter  iram  ejus  placare8  pos- 
semus  et  impetrare  misericordiam.  Sed  nos,  de  mandato  Dei  réticentes,  faciendum 
esse  illud  praedicabamus,  ne  si  populus  hoc  mandatum  Domini  pneterisset,  cul-  d 
pabilis  magis,  maxime  affligeretur.  Etenim  tam  benignus  erga  nos  erat  Dominus, 
ut  fréquenter  legatos  suos  ad  nos  mitteret;  sed  quia  fratres  erant,  non  credebant0 
eis.  Locutus  est10  episcopus  Petro  Desiderio0,  dicens:  «Loquere  ad  principes  et 
«  ad  omnem  populum,  dicens 11  :  Vos  qui  venistis  de  tam  longinquis  regionibus, 
«  ut  Deum  et  Dominum  exercituum  hic  adoraretis,  sanctificamini  ab  immunditiis  e 
«  vestris  et  revertatur  unusquisque  ab  operibus  suis  pravis.  Et  post  haec,  nudis 
«pedibus  circuite  civitatem  Iherusalem,  invocantes  Deum,  et  jejunabitis.  Si  sic 
«egeritis/et  oppugnaveritis  civitatem  viriliter  usque  ad  novem  dies,  capietur. 
a  Alioquin,  omnia  mala  quae  passi  estis,  vobis  a  Domino  multiplicabuntur.  »  Quum- 
que  haec  dixisset  sacerdos  ad  fratrem  ipsius  episcopi  Guillelmum  Ugonem,  et  ad  f 
Ysoardum  comitem  dominum  suum,  et  ad  quosdam  de  clero,  coadunaverunt  con- 
cilium12  de  principibus  et  de  omni  populo,  et  dixerunt  :  «  Viri  fratres,  scitis  quae 
«causa  itineris  nostri  sit  ac  tantae  defatigationis;  et  negligenter  agimus,  adeo 
«  ut  neque  comparemus  ea  quae  necessaria  sunt  ad  oppugnandum  civitatem;  ne- 
«  que  curam  gerimus  quomodo  Deum  nobis  reconciliemus,  quem  tam  multipli-  g 
«  citer  omnes  in  omnibus  offendimus,  quem  a  nobis  expulimus,  et  longe  multum 
«  per  nostra  opéra  prava  a  nobis  efiFugavimus.  Et  nunc,  si  vobis  omnibus  justum 
«  esse  videtur,  reconcilietur  unusquisque  fratri  suo  quem  ofiFendit,  et  frater  be- 
«  nigne  fratri  condonet.  Et  post  haec  humiliemur  Domino,  et  circumeamus  civi- 
«  tatem  Iherusalem  nudis  pedibus;  Dei  misericordiam  per  sanctorum  patrocinia  h 
«  appellemus,  ut  iHe  Deus  omnipotens,  qui  pro  nobis  et  de  nobis  servis  suis 
«  carnem  assumpsit,  exinanita  forma  dominii  sui,  et  qui  humiliter  super  asinam 
«  sedens,  passurus  in  cruce  mortis  supplicium  pro  nobis,  hanc  civitatem  ingressus 
«  est,  turbis  ei  occurrentibus  et  suscipientibus  eum  cum  magno  processionis  ho- 
«  nore  :  ille  nos  ad  honorem  et  gloriam  nominis  sui,  et  civitatem  aperiat,  etfacere  j 
«judicium  de  inimicis  suis  et  nostris  nobis  concédât,  qui  locum  passionis  et 
«sepulturae  ejus  indigne  obtinentes  contaminant,  et  qui  nos  a  tanto  beneficio 
«  humilitatis  divinae  et  redemptionis  nostrae  excludere  contendunt.  » 

1  Eligi.  b.  e.  —  2  Teneo.  F.  —  3  Disperdet.  a.  cf.  —  4  Irascetar.  f.  —  5  Propterea.  a.  c.  —  6  Om. 
dicens  a.  cf.  —  7  Qui.  a.  cf.  —  8  PlacarL  a.  c  —  9  Credebantar  a.  c  Credebatar.  f.  —  10  Locutus  est 
ergo.  b.  e.  —  11  Et  dicens.  b.  b.  f.  —  12  Consilium.  e. 

'  Cf.  Dan.  ix,  24-27.  —  b  Psalm.  cxiii,  2  Us.  — 6  Vide  supra,  p.  281,  b,  et  289,  c. 


Digitized  by 


HISTORIA  FRANCORUM. 


297 


a     Placuerunt  haec  verba  principibus,  et  omni  populo;  et  ideo  publiée  jussum  est,    a.  io99. 
ùt  in  sexta  feria  quae  in  proximo  erat,  clerici  praepararent  se  ad  processionema  cum 
crucibus  et  sanctorum  reliquiis;  et  milites  atque  omnes  viri  fortes  sequerentur  eos 
cum  tubis  et  vexillis,  atque  armati  nudis  pedibus  incederent.  Quae  omnia  secundum 
jussionem  Dei  et  principum  laetanter1  explevimus.  Namque  quum  venissemus  in 

b  montem  Oliveti  et  essemus  in  loco 3  unde  Dominus  post  resurrectionem  ascendit 
in  cœlum,  praedicavimus  in  populo,  dicentes  :  «  Quoniam  secuti  sumus  Dominum 
«  usquc  ad  locum  ascensionis  ejus,  et  ulterius  pergere  nequimus,  condonet  unus- 
«quisque  fratri  suo  qui  laesus  est,  ut  Deus  omnipotens  nobis  propitius  fieri 
«possit.  »  Quid  multa?  Condonaverunt  omnes,  et  largissimis  eleemosynis  Dei 

c  miscricordiam  appellabant,  ut  in  fine  populum  suum3  non  desereret,  qucm 
usque  ad  finem  gloriose  et  mirabiliter  adduxerat.  Placatur  itaque  Dei  miseri- 
cordia\  quoniam  omnia  quae  prius  nobis  adversa  fuerant  nunc  commode  pro- 
veniebant. 

Sed  licet  multa  praetereamus,  hoc  unum  praeterire  non  libuit.  Quum  circuire- 

d  mus  civitatem  deforis  cum  processionis  tumultu,  Sarraceni  et  Turci  infra  civita- 
tem  girabant,  multimode  nos  deridentesb;  multas  cruces  super  muros  ponebant 
inpatibulis,  afficientes  eas  cum  verberibus  atque  contumeliis.  Quibussignis  nos 
e  vicino  misericordiam  Dei  sperantes,  operibus  ad  expughandam  civitatem  die 
noctuque  instabamus5.  Praefecerant  itaque  dux  et  comités  Normanniae  et  Flan- 

e  drcnsis  Gastoncm  de  Beardo  operariis  qui  machinas  construebant;  et  crates 
atque  aggeres  ad  invadendum  murum  componebant.  Hic  autem  Gasto,  nobilis- 
simus  princeps,  apud  omnes  honoratus  erat,  utilitatis  suae  et  probitatis  merito, 
atque  ideo  opus  sibi  a  principibus  commissum  sagaciter  operariis  dividens,  sa- 
pieuter  accélerabat.  Principes  autem  tantum  gerebant  curam  de  comportanda  ligno- 

f  rum  materie;  simili  ter  et  Gasto  de  construendis  necessariis  sôllicitudinem  agebat6. 
Similiter  cornes  Raimundus  praefecerat  Guillelmum  Ricau7  operariis  suis  in 
montem  Syon;  et  episcopum  Albariensem  Sarracenis  et  aliis  qui  ligna  deferebant. 
Acceperant  multa  castella  et  villas  Sarracenorum  homines  comitis;  et  Sarracenis, 
quasi  servis  suis,  opéra  indicebant,  qui  quinquaginta  vel  sexaginta  portabant 

g  suo  collo  trabem  maximam,  quam  non  déferrent  quatuor  paria  boum,  ad  ma- 
chinas construendas  Iherusalem.  Quid  multa?  omnes  uno  animo  parilique  con- 
sensu  opus  agebant  atque  laborabant,  et  construebant,  et  adjuvabant;  nullus 
segnis,  nullius  manus  retardabatur.  Omnes  spontanei  operabantur,  praeter  arti- 
fices. IUis  vero  dabatur  merces  de  collectis  quae  factae  in  populo  fuerant.  Sed 

h  cornes  Raimundus  de  censu  suo  suis  operariis  débita  solvebat.  Et  ccrte  manus 
Domini  operabatur,  et  opérantes  adjuvabat.  Quumque  brevi  intervallo  omnia  mo- 
limina  nostra  et  machinae  comparatae  essent,  habuerunt  nostri  principes  consi- 
lium,  et  dixerunt  ;  «  Omnis  homo  praeparet  se  ad  pugnam  in  quinta  feria.  Intérim 
«orationibus  et  vigiliis  atque  eleemosynis  operam  demus.  Jumenta  vestra  cum 

j  «  pucris  artificibus  nostris  et  lignariis  praestate  ut  déférant  trabes,  et  perticas  et 
«palos,  atque  virgas  ad  crates  faciendas.  Dictuni  est8  duo  et  duo  milites  cratem 

1  Lœtantes.  v.  —  2  In  locum.  A.  cf.  —  3  Suum  Deus.  b.  e.  —  4  Placutus  itaque  sua  misericordia.  F.  — 
5  Instabimur.  F.  —  6  Om.  similiter  et  Gasto  de  construendis,  etc.  usque  ad  agebat  a.  c.  —  7  Willelmum 
Richau.  b.  e.  —  8  Om.  dictum  est  b.  e. 

'  Cf.  Tudebov.  XIV,  iv-v,  p.  io5-io6,  et  Willelm.  b  Cf.Tudebov.  XIV,  îv,  p.  io5. 

Tyr.  1.  VIII,  c.  xi,  p.  34o-34i. 

m.  38 


Digitized  by 


Google 


298  RÀIMUNDI  DE  AGUILERS 

a.  1099.    «unam  curvam  faciant,  vel  unam  scalam,  et  ne  dubitetis  laborare  pro  Deo,  a 
f  quia  in  proximo  labores  vestros  terminabit.  •  Haec  autem  omnia  libenter  acta 1 
sun  t.  Post  haec  mandatum  est  quis  de  principibus  cum  sua  gente  quam  partem 
urbis  expugnaret,  et  quae  machinae  quibus  locis  applicarentur*. 

Videntes  autem  Sarraceni  qui  infra  civitatem  erant  multitudinem  machinarum 
quae  construebantur,  infirmiora  murorum  loca  adeo  adversura 2  munierunt,  ut  B 
quibusdam  desperabile  videretur3.  Instante  autem  jussae  oppugnationis  die,  dux 
et  cornes  Flandrensis  atque  Normanniae  cornes,  quum  vidissent  quod  Sarraceni 
tanta  ac  talia  munimina  argumentorum  contra  nostras  machinas  composassent, 
tota  nocte  machinas  suas  et  crates  et  aggeres  transportaverunt  contra  urbis 
partem  quae  est  ab  ecclesia  Beati  Stephani  usque  ad  vallem  Josaphat.  Vos  vero,  c 
qui  haec  legitis,  non  putetis  parvum  laborem  atque  industriam  ibi  fuisse.  Etenim 
fere  milliarium  ibi  est  a  loco  unde  machinae,  dissolutae  per  membra,  comporta- 
bantur  usque  ad  eum  locum  ubi  construebantur.  Mane  autem  facto,  quum  vidis- 
sent Sarraceni  omnia  instrumenta  atque  tentoria  nocturno  tempore  illuc  depor- 
tata,  obstupuerunt.  Nec  solum  Sarracenis,  verum  etiam  nobis  in  stuporem  fiebat  d 
Manifeste  etenim  potuit  cognoscere  quisque  fidelium  quia  manus  Domini  nobis- 
cum  erat.  Haec  autem  transmigratio  ob  hoc  facta  est,  quia  locus  planus  erat,  et 
conveniens  instrumentis  ad  murum  conjungendis,  quae  non  poterant  nisi  per 
plana  conduci;  et  etiam  ob  hoc,  quia  illa  pars  urbis  infirmior  esse  videbatur,  et* 
quia  longe  steterat  a  castris,  immunita5  pars  illa  remanserat.  Haec  autem  pars  e 
civitatis  est  a  septentrione.  Nihil  minus  laborabat  cornes  et  sui  in  monte  Syon, 
qui  civitati  est  ad  meridiem  ;  sed  habebat  modo  multos  adjutores,  scilicet  Guil- 
lelmum  Ebriacum6b  et  cum  eo  omnes  nautas  Januenses7,  qui  naves  suas,  sicut 
superius  narravimus,  apud  Joppen  perdiderant;  sed  extraxerunt  de  navibus  suis 
cordas  et  malleos  ferri,  atque  clavos  et  ascias,  atque  dolabra  et  secures,  quae  per-  F 
maxime  nobis  necessariae  fuerunt.  Sed  quid  moramur  ? 

Jamque  dies  pugnae  constitutae  advenerat,  et  oppugnatio  incepta  est.  Sed  hoc 
unum  imprimis  dicere  volumus,  quod,  pro  opinione  nostra  et  multorum,  usque 
ad  sexaginta  millia  hominum  belligeratorum  erant  infra  civitatem,  exceptis  par- 
vulis  et  mulieribus  de  quibus  non  erat  numerus.  Et  qui  de  nostris  ad  arma  vale-  g 
bant,  in  quantum  nos  existimabamus8,  numerum  duodecim  millia  non  transcen- 
debant;  sed  habebamus  multos  débiles  atque  pauperes.  Et  erant  in  exercitu 
nostro  mille  ducenti  milites  vel  trecenti,  et,  ut  ego  arbitrer,  non  amplius.  Haec 
autem  ideo  diximus,  ut  intelligatisquod,  sive  grande  sive  parum  sit,  nihil  frustra 
in  nomine  Domini  incipitur,  quod9  subsequens  pagina  continet.  Ut  autem  nostri  h 
turres  ad10  muros  ducere11  cœperunt,  ab  omni  parte  volabant  lapides  excussi  a 
tormentis  atque  petrariis,  et  sagittae  ut  grando  innumerabiles.  Sed  ista  patienter 
servi  Dei  sustinebant,  habentes  fidei  propositum,  vel  quod12  occumberent,  vel 
quod  ad  praesens  se  de  hostibus  vindicarent.  Fiebatque  pugna  nullo  indicio  victo- 
riae  ;  sed  quum  jam  proximarent  cum  macbinis  ad  muros13,  non  solum  lapides  et  j 

1  Accepta,  b.  e.  —  2  Adversam  nos.  b.  e.  —  3  Videretur  posse  expugnari.  b.  e.  —  4  Om.  et  b.  e.  — 
5  Imminuta,  a.  c.  —  6  Ebraicum.  c.  —  7  Genuenses.  b.  e.  Jenuenses.  f.  —  8  Existimamus.  F.  —  9  Parum  sit 
quod  in  mmine  Domini  incipitur,  nihil  frustra  evenire,  quod.  b.  e.  —  10  Ac.  b.  e.  —  11  Minare.  b.  e.  —  12  Quod 
vel.  e.  —  13  Et  ad  muros.  a.  c. 

"  De  hac  obsidione  cf.  Tudebov.  XIV,  i ,  p.  102  et  scq.  quoque  Willelm.  Tyr.  \.  VIII,  c.  vm,  p.  335  et  seq. 
et  Tudebov.  imit.  n*  CXII-CXXVII,  p.  218  et  scq.  cf.         b  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VIII,  c.  x,  p.  34o. 


Digitized  by  Google 


HISTORIA  FRANCORUM.  299 

a  sagittae,  verum  etiam  ligna  et  stipulée  projiciebantur,  et  super  haec  ignis  et  mallei    a.  io99. 
lignei  involuti  pice1  et  cera  et  sulphure  et  stupa  et  panniculi  igne  succensi2* 
projiciebantur  in  machinas.  Mallei»  inquam,  çlavati  ab  omni  parte,  ut,  quaqua 
parte  ferirent,  haererent  et  haerendo  inflammarent.  Ligna  vero  et  stipulam  ideo 
jaciebant,  ut  saltim  incendia  inde  accensa  retardarent  quos  neque  gladius  et  alta 

b  mœnia  et3  profundum  vallum  retinere  poterant\  Acta  est  itaque  pugna  ab 
ortu  solis  usque  ad  occasum  die  illa  ita  mirabiliter,  ut  nusquam  mirabilius  ali- 
quid  gestum  esse  credatur.  Et  adbuc  Deum  omnipotentem  ducem  ac  conducto- 
rem  nostrum  appellabamus,  confidentes  de  ejus  misericordia.  Nox  autera  adve- 
niens,  utrumque  timorein  conduplicavit.  Metuebant  vero  Sarraceni  ne  per  noctem 

c  civitas  a  nostris  corriperetur,  vel  sequenti  die,  jam  fractis  antemuralibus  et  com- 
pleto  vallo,  citissime  murus  interior  pervaderetur.  At  vero  nostri  hoc  solum  me- 
tuebant, ne  admotas  machinas  aliquo  modo  Sarraceni  incenderent,  et  sic  confor- 
tarentur.  Propterea  ab  utrisque  custodiae,  ab  utrisque  labor,  ab  utrisque  insomnes 
curae.  Hinc,  spes  certissima;  illinc,  dubius  timor.  Operabantur  isti  pro  Deo, 

d  spontanei,  opéra  ad  capiendum;  operabantur  illi  pro  legibus  Mahummet,  inviti, 
opéra  ad  resistendum.  Quae  vero  et  qualia  molimina  ab  utrisque  per  noctem  facta 
fuerint,  mirabile  crédite.  Mane  autcm  facto,  tantus  ardor  nostris  incubuit,  ut 
usque  ad  muros  progrederentur,  et  machinas  illuc  deducerent.  At  Sarraceni  tantas 
machinas  fecerant,  ut  unicuique  de  nostris  novem  vel  decem  opponerentur,  atque 

e  sic  multum  nostra  molimina  impediebant.  Et  tamen  haec  dies  erat  nona  de  qua 
sacerdos  dixerat  quod  usque  eam  caperetur5.  Sed  quid  nimiam  moram  agimus? 
Jam  machinée  nostrae  quassabantur  ad  tam  crebros  lapidum  ictus,  et  viri  deficie- 
bant  nostri,  multimode  defatigati.  Sed  restabat  adhuc  Dei  misericordia,  nusquam 
expugnabilis,  nusquam  superata,  in  tribulationibus  semper  opportuna.  Verum  hoc 

f  praeterire  non  libuit,  quod,  quum  duae  mulieres  petrariam  unam  de  nostris  fasci- 
nare  vellent,  lapis  de  eodem  tormento  viriliter  excussus  mulieres  carmin  a  rites 
cum  tribus  puellis  parvulis  allisit6,  atque  animabus  excussis  incantationes  aver- 
tit. Quumque  jam  circa  meridiem  omnes  nostri  conturbarentur,  tam  ex  lassitudine 
quam  desperatione,  quippe  quum  unicuique  de  nostris  plures  adversarii  resiste- 

g  rent,  praeterea  murus  firmissimus7  et  altus,  et  multa  copia  atque  opportunitas, 
quae  hostibus  ad  munimen,  nobis  adversae8  :  inter  hujusmodi  defectum  nostrum, 
et  hostium  exsultationem9,  accessit  mediatrix  Dei  misericordia,  quae  luctum  nos- 
trum in  gaudium  convertit,  quod  nulla  dies  nobis10  auferat.  Etenim  consilium 
quorumdam  jam  agebatur,  ut  machinae  nostrae  reducerentur,  quarum  pars  com- 

h  busta,  altéra  conquassata  fuerat:  quum  miles  quidam  de  monte  Oliveti  cum  suo 
clypeo  ventilare  cœpit  ad  eos  qui  erant  de  comitis  parte,  et  ad  alios,  ut  ingrede- 
rentur.  Quis  autem  iste  miles  fuerit  cognoscere  non  potuimus.  Hoc  signo  nostri 
confortati  qui  jam  languebant,  cœperunt  incurrere  mûris,  alii  autem  scalas  et 
funes  sursum  injiciebant.  Praeterea  quidam  juvenis  innexuerat  sagittas11,  et  sa- 

j  gittaverat  culcitras,  quibus  muniebatur  propugnaculum  quod  Sarraceni  fecerant 
contra  turrem  ligneam  ducis  et  duorum  comitum;  erant  autem  culcitrae12  de 
gambasio.  Ibi  itaque  ignis  accensus  effugavit  eos  qui  defendebant  munitionem. 

1  Pisce.  a.  c.  f.  —  2  Succensis.  b.  b.  f.  —  3  Mœnia  retardarentur,  nec.  b.  e.  — 4  Poterat.  b.  e.  —  5  Usque 
ad  eam  civitas  caperetur.  b.  e.  —  6  Tribas  paeris  allisit.  b.  e.  —  7  Fortissimus.  f.  —  8  Nobis  autem  adversa. 
(adversœ.  f.)  b.  e.  f.  —  9  Exsultatione.  a.  c.  —  10  A  nobis.  b.  e.  f.  —  11  Juvenes  ignierant  sagittas.  B.  e.  — 
12  Culcitres.  f. 

*  Cf.  Tudebov.  XV,  m,  p.  109,  et  Willelm.  Tyr.  1.  VIII,  c.  xvm,  p.  35i. 

38. 


Digitized  by 


Google 


300  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

a.  1099.    Tune  velociter  dux  et  qui  cura  co  erant  solverunt  cratem  desursum,  qua  munie-  a 
bantqr  anteriora  turris  conductae  a  summo  usque  ad  médium,  atque  sic  facto 
ponte,  viriliter  et  imperterriti  intrare  Iherusalem  cœperunt. 

Inter  primos  vero  ingressus  est  Tancredus,  et  dux  Lotharingiae,  qui  quantum 
sanguinis  ea  die  fuderit1,  vix  credibile  est.  Post  ilios  autem  ascendebant  omnes, 
et  Sarraceni  jam  patiebantur.  Sed  mirum  quod  modo  dicam.  Quum  jam  civitas  b 
pene  correpta  esset  a  Francigenis,  adhuc  tamçn  resistebant  bis2  qui  erant  de 
parte  comitis,  ac  si  nunquam  capiendi  essent.  Sed  quum  jam  nostri  mœnibus 
potirentur  civitatis  etturribus,  tune  videres  mirabilia.  Alii  namque,  quod  levius 
erat,  obtruncabantur  capitibus;  alii  autem  sagittati  de  turribus  saitare  coge- 
bantur;  alii  vero  diutissime  torti  et  ignibus  adusti  flammeriebantur.  Videbantur  c 
per  vicos  et  plateas  civitatis  aggeres  capitum  et  manuum  atque  pedum.  Per  cada- 
vera  vero  publiée,  hominum  et  equitum  discursus  erat.  Sed  parva  et  pauca  quœ 
adhuc  dicimus.  Sed  ad  templum  Salomonis  veniamus,  ubi  suos  ritus  atque  so- 
lemnitates  cantare  solebant.  Sed  quid  ibi  factum  est?  Si  verum  dicimus,  fidem 
excedimus.  Sed  tantum  sufficiat3,  quod  in  templo  et  in*porticu  Salomonis  equi-  d 
tabatur  in  sanguine  usque5  ad  genua,  et  usque  ad  frenos  equorum.  Justo  nimi- 
rum6  judicio,  ut  locus  idem  eorum  sanguinem  exciperet,  quorum  blasphemias 
in  Deum  tam  longo  tempore  pertulerat.  Repleta  itaque  cadaveribus  et  sanguine 
civitate,  confugerunt7  aliquanti  ad  turrem  David,  et  poposcerunt  a  comité  Rai- 
^  mundo  securitatis  dexteram,  et  dederunt8  ei  arcem.  e 

Capta  autem  urbea  operae  pretium  erat  videre  devotionem  peregrinorum  ante 
Sepulcrum  Domini,  quomodo  plaudebant,  exsultantes  et  cantantes  canticum  no- 
vum  Domino.  Etenim  mens  eorum  Deo  victori  et  triumphanti  vota  laudum  offe- 
rebat,  quae  explicare  verbis  non  poterat. 

Nova  dies,  novum  gaudium,  nova  et  perpétua  lœtitia,  laboris  atque  devotionis  f 
consummatio,  nova  verba,  nova  cantica  ab  universis  exigebat.  Haec,  inquam, 
dies  celebris  in  omni  saeculo  venturo,  omnes  dolores  atque  labores  nostros  gau- 
dium et  exsultationem  fecit;  dies  haec,  inquam,  totius  paganitatis*  exinanitio, 
Cbristianitatis  confîrmatio,  et  fidei  nostrae  renovatio.  Hœc  dies  quant  fecit  Dominas, 
eœsaltemus  et  lœtemur  in  eah\  et  merito  quia  in  bac  illuxit  et  benedixit  Dominus  g 
populo  suo.  In  hac  die  domnus  Ademarus,  Podiensis  episcopus,  a  multis  in  ci- 
vitate  visus  estc;  etiam  multi  de  eo  testantur,  quod  ipse  primus  murum  ascen- 
dens,  ad  ascendendum  socios  atque  populum  invitabat.  In  hac  autem  die  ejecti 
apostoli  ab  Iherosolymis  per  universum  mundum  dispersi  sunt.  In  hac  eadem 
die,  apostolorum  filii  Deo  et  patribus  urbem  et  patriam  vindicaverunt.  Haec  h 
celebrabitur  dies10  idus  Julii,  ad  laudem  et  gloriam  nominis  Dei11,  qui  dédit  pre- 
cibus  Ecclesiae  suae  urbem  et  patriam  quam  juravit  patribus,  et  reddidit  in  fide 
et  benedîctione  filiis.  In  hac  die  cantavimus  officium  de  Resurrectione,  quia  in 
hac  die  ille  qui  sua  virtute  a  mortuis  resurrexit,  per  gratiam  suam  nos12  resusci- 
tavit.  Et  de  his  hactenus  dictum  sit.  j 

Peractis  igitur  sex  vel  septem  diebus,  solemniter  in  octava  die  cœperunt  agere 

1  Faderint.  b.  e.  —  2  His  Sarracenis  e.  —  3  Hoc  dixisse  safficiat.  b.  e.  —  4  Om.  in  a.  cf.  —  5  Om. 
0190*  a.  c.r.  —  6  Jasto  miroqae  Dei.  b.  e.  —  7  Confug erant  f.  —  8  Reddiderunt.  b.  e.  —  9  Paganimitatis.  F. 
—  10  Dies  celebratnr.  b.  e.  —  11  Nominis  soi.  f.  —  12  Om.  nos  a.  c.  f. 

•  Die  xv*  mensis  Julii ,  A.  D.  1099.  Cf-  Tudebov.  XV,         b  Psalm.  cxvii  ,  ai. 
v,  p.  1 1 1 .  c  Cf.  Willdni.  Tyr.  1.  VIII ,  c.  xxii  ,  p.  358. 


Digitized  by 


Google 


\ 


HISTOÏUÀ  FRANCORUM.  3Û1 

a  principes,  ut  aliquis  eligeretur  in  regem*,  qui  omnium  curam  gerens  et  tributa   a.  1099. 
regionis  colligeret,  et  ad  quem  plebs  terrae  reverteretur,  ôt  provideret  ne  ulterius 
terra  desolaretur.  Quumque  id  ageretur,  congregati  sunt  de  clero  quidam,  et 
principibus  dixerunt  :  «  Laudamus  electionem  vestram,  verum  si  recte  et  ordine1 
«faciatis,  sicut  sunt  aeterna  priora  temporalibus,  sic  vicarium  spiritualem  prius 

b  «eligite2;  post  haec  regem3  qui  rébus  agendis  saeculariter  praesit.  Àlioquin  invali- 
«dum  esse  censemus  quicquid  eligitis*.  »  Principes5  vero  quura  haec  audissent, 
irati  pernimium,  electionem6  nihilominus  accelerabant.  Sed  imminutus  erat  cle- 
rus,  ablato  domno  Ademaro7,  Aniciensi8  pontîfice,  qui  in  vita  sua,  Moyses  alter, 
exercitum  nostrum  rébus  et  colloquiis*  divinis  confovens,  continebat.  Post  illum 

c  autem  quum  Guillelmus  Aurasicensis,  vir  bonae  mémorise  et  episcopus,  pro  viribus 
nobis  prodesse  vellet,  brevi  in  tempore  apud  Marram  in  pace  quievit ,0,  Sic  itaque 
bonis  sublatis,  humiliter  se  clerus  agebat,  prêter  episcopum  Albariensem  et  alios 
quosdam11.  Episcopus  namque  Martranensisb  aliter  quam  recto  itinere  gradiens, 
quum  Bethlehemiticam 12  ecclesiam  fraudulenter  obtinuisset,  tertio  yel  quarto 

d  die  a  Sarracenis  captus,  nusquam  inter  nostros  comparait.  Spreta  itaque  admo- 
nitione  et  contradictione  nostra,  hortabantur  comitem13  Sancti  iEgidii  ut  acci- 
perct  regnum.  At  ille  nomen  regium  se  perborrescere  fatebatur  in  illa  civitate; 
sed  prabere  se  aliis  consensum,  si  id  acciperent ltk.  Ob  hoc  pariter  elegerunt 
ducem,  et  obtulerunt  eum  ad  Sepulcrum  Domini.  Post  haec  autem  requirebat 

e  dux  arcem  David  a  comité.  Et  ille  excusabat,  dicens  se  velle  moram  agere  in 
regione  illa  donec  in  Pascha;  et  intérim  se  et  suos  honeste  haberi  velle.  At  dux  po- 
tius  se  aiebat  dimissurum  cetera  quam  turrem.  Et  ideo  multiplicabantur15  litesc. 
Flandrensis  et  Normanniae  comités  favebant  duci ,  et  omnes  etiam  pene  de  terra 
comitis  Raimundi,  credentes,  reddita  turre,  consequenter  eum  esse  reversurum16. 

f  Non  solum  autem  Provinciales  in  hoc  domno  suo  comiti  adversabantur,  verum 
multa  de  eo  turpia  composuerunt,  ne  in  regem  eligeretur,  Vacuus17  itaque  co- 
rnes sociorum  et  amicorum  auxilio18,  pro  judicio  subeundo  tradidit  turrem  in 
manu  Albariensis  episcopi.  Ille  vero  non  exspectato  judicio,  tradidit  duci  tur- 
rem. Quumque  episcopus  appellaretur  de  hoc  facto  proditor,  dicebat  se  coactum 

G  fuisse,  atque  passum  violentiam.  Sed  hoc  ego  in  veritate  comperi,  plurima  arma 
esse  illata  in  patriarchalem  domum,  ubi  episcopus  manebat  prope10  ecclesiam 
dominici  Sepulcri.  Sed  de  violentia  sibi  illata  ille  dicebat,  et  fréquenter  clam 
hujuscemodi  rei20  comitis  familiares  insimulabat.  Reddita  itaque  turre,  in  magnum 
odium  contra  suos  cornes  exarsit,  dicens  se  inhonoratum  non  posse  manere  in 

h  illa  patria.  Itaque  profecti  ab  Iherosolymis  Jéricho,  acceptis  palmis  venimus  ad 
Jordanem;  et  sicut  praeceperat  Petrus  Bartholomeus,  facta  rate  de  viminibus, 
et  imposito  desuper21  comité,  eum  transveximus;  quippe  quum  non  haberemus 
navem,  sic  nobis  melius  visum  fuit.  Post  haec  convocata  multitudine,  exegimus22 

1  OriinaU.  b.  Oriinato.  f.  —  2  Om.  prius  eligite  r.  —  3  Om.  regem  b.  b.  f.  —  4  Invalidant  esse  censemus 
electionem  vestram.  b.  b.  —  5  Presbiteri.  A.  c.  —  6  Electionem  tamen.  b.  b.  —  7  Om.  Ademaro  F.  —  8  Po- 
dium, b.  B.  —  9  Alloquiis.  b.  —  10  Conquievit.  b.  b.  f.  —  11  Et  paucis  quibusdam.  A.  c.  F.  —  12  Bethléem 
Daviticam.  a.  c.  f.  —  15  Contradictione  clericorum,  hortabantur  principes  comitem,  b.  e.  —  14  Se  illis  consen- 
sum, si  id  alius  acciperet.  b.  b.  —  15  Multiplicantur.  a.  c.  MultiplicabanU  F.  —  16  Turre,  se  consequenter  cum 

eo  eue  reversuros.  b.  e.  —  17  Destituais,  b.  b.  —  18  Consilio.  b.  e.  —  19  Per.  a.  c.  —  20  Hujusce  rei.  b.  e.  

21  Super,  a.  cf.  —  22  Exigimus.  a.  c. 

1  Cf.  Tudebov.  XV,  v,  p.  1 10-1 1 1,  et  Willelm.  Tyr.  b  Arnulfus,episc.Martoronensis.(Cf.p.  î  îaetannoi.a.) 
I.  IX,  c.     p.  364  et  »eq.  c  Cf.  Willelm.  Tyr.  L  IX,  c.  m,  p.  367-368. 


Digitized  by 


Google 


302  RAÏMUNDI  DE  AGUILERS 

quatinus  rogarent  Deum  pro  vila  comitis  et  aliorum  principum;  dehînc  indu-  a 
tum  tantum  camisia  et  braccis  novis,  sicut  nobis  praeceptum  fuerat  in  eo  de 
baptismate,  peregimus;  sed  quare  taliter  bomo  Dei  praeceperit  adhuc  ignora- 
mus. 


CAPITULUM  XXI. 

Bellum  primum  contra  Ascalonitas. 


Hisque  peractis\  reversi  sumus  Iherosolymam.  Eo  temporea  Àrnulfus,  capel- 
lanus  Normanniae  comitis,  a  quibusdam  in  patriarcbam  eligitur,  contradicentibus  b 
bonis,  tum  quia  non  erat  subdiaconus,  maxime  etiam  quia  erat  de  génère  sacer- 
dotali,  et  in  itinere  nostro  de  incontinentia  accusabatur,  adeo  ut  vulgares  cantus 
de  eo  inboneste  composassent.  Sed  ille  nec  canonum  décréta  reveritus,  tanta 
ambitione  tentus,  nec  generis  nec  conscientiae  infamiam,  contra  bonos  populum 
concitavit*,  atque  se  cum  bymnis  et  canticis  in  sede  patriarcbali,  magno  popu-  c 
lorum  plausu,  elevari  fecit.  Sed  de  episcopo  Martranensi,  qui  bujusce  rei  incentor 
et  administrator  fuerat,  vindicta  divinitus  sumpta  non  modo  Arnulfum  non  ter- 
rait; sed  insuper  clericos,  qui  babebant  altaria  in  ecclesia  Domini  Sepulcri,  vel 
quibus  erant  pro  custodia  mercedes  constitutae,  privare  beneficiis  non  desinebat. 
Nactus  itaque  Arnulfus  banc  potestatem ,  cœpit  requirere  ab  incolis  civitatis  ubi  d 
erat  crux  quam  peregrini  ante  captam  lberusalem  adorare  conspeverànt.  Quibus 
negantibus,  et  juramento  et  aliis  signis  se  nescire  probare  volentibus,  tandem 
coacti  sunt,  et  haec  dixerunt  :  «  Manifestum  est  quod  Deus  vos  elegit,  et  omni- 
«bus  tribulationibus  vos  eripuit,  et  banc  civitatem  et  alias  multas  vobis  tribuit, 
«non  in  virtutis  vestrae  robore,  sed  in  furore  suo  excaecans  impios;  et  civitates  e 
«  munitissimas  vobis  aperuit,  et  bella  formidolosa  vobis,  ductor  et  Dominus  vester, 
«  pro  vobis  ipse  peregit.  Qua  itaque  pertinacia,  quum  Deum  vobiscum  videamus, 
«  ejus  bénéficia  vobis  celabimus?  »  Post  baec  deduxerunt  eos  ad  quoddam  atrium 
ecclesiae  et  ibi  effodientes  reddiderunt.  Gavisi  sunt  itaque  omnes  nostri,  et  Deo 
omnipotenti  laudes  et  gratias  referimus3,  qui  non  solum  urbem  in  qua  passus  F 
est,  sed  etiam  insignia  passionis  suae  atque  victoriae  nobis  reddidit,  ut  tanto  eum 
manibus  fidei  arctius  amplecteremur,  quanto  ccrtiora  nostrae  salutis  signa  contue- 
remur. 

Dumque,  sicut  superius  diximus,  de  duce  Lotharingie  ordinatum  esset,  quod 
civitatem  retinere  deberet,  et  cornes  dolore  et  injuria  exacerbatus4,  eo  quod  arcem  g 
David,  scilicet  totius  regni  Judaici  caput,  leviter  perdiderat,  et  ob  hoc  regredi 
cum  maxima  parte  nostrae  gentis  disponeret;  nunciatum  est  nobis  quod  rexBaby- 
loniorum  Ascalonam5  venissetb,  cum  innumerabili  paganorum  multitudine,  et, 
ut  nobis  relatum  est  quod  lberusalem  expugnare  venerat,  et  occidere  Francos 

1  Sequentia  omittit  b  ab  :  Hisque  peractis  reversi  sumus,  etc.  usque  ad  Inierea  nuntius  venit  Tancredo,  etc. 
(vid.  p.  3o5). —  2  Conscitavit.  a,  c.  —  5  Referebant.  e.  f.  —  4  Exercebatur.  e.  Exarcerbaretur.  F.  —  5  As- 
calona.  e.  Ascalonem.  F. 

'  Cf.  Tudebov.  I  c.  p.  n  i ,  et  WiHelm.  Tyr  1.  IX,  b  Cf.  Tudebov.  XVI,  i  et  seq.  p.  1 1 1  et  seq-  et  Wil- 
c.  iv,  p.  369  lelm.  Tyr.  I.  IX,  c.  x,  p.  377  et  seq. 


Digitized  by 


Google 


HÏST0R1A  FRANCORUM.  303 

a  omnes  a  viginti  annis  et  supra,  et  captivare  reliquos  cuin  mulieribus,  daturus   a.  1099. 
viros  mulieribus  de  sua  gente,  et  juvenibus  mulieres,  ut  Babyloniorum  domini 
deinceps  bellicosas  familias  haberent  de  génère  Francorum.  Sed,  non  his  adhuc 
contentus,  similiter  Antiochiae  et  Boamundo  facturum  se  aiebat1;  Damasci  etiam 
et  reliquarum  civitatum  diadema  capiti  suo  impositurum  se  dicebat.  Nihii  Tur- 

b  cos,  nihil  Francos,  Turcorum  victores,  esse  dicebat,  considerata  multitudine  pe- 
ditum  suorum  et  militum.  Sed,  nec  etiam  bis  contentus,  in  Deum  blasphemias 
intorquebat,  dicens:  «  Quod  locum  dominicœ  Nativitatis,  et  prœsepe  ubi  Dominus 
reclinatus  est,  et  locum  passionis  et  Golgotha,  ubi  dicitur  quod  sanguis  Domini 
pendentis  in  cruce  defluxerit;  et  locum  dominicae  sepulturae  et  alia  omnia  loca 

c  sancta  quae  in  civitate  vel  juxta  a  populo  venerantur  christiano,  ita  deleret,  ut 
etiam  a  stirpe,  a  terra  abstraheret  et  comminueret;  et  post  baec  pulvcrem  in  mari 
projiceret,  ut  non  esset  aliquod  memoriale  dominicum2,  quod  Francorum  gen- 
tes3  in  regionibus  illis  ulterius  requirerent.  »  Quum  autem  haec  et  alia  multa,  et 
de  multitudine  gentis  quae  cum  ipso  tyranno  erat,  nobis  nuntiarentur,  et  quod 

d  omnes  isti  congregati  erant  Ascalonae,  quae  proxima  erat  Iherusalem  per  diem  et 
dimidium  :  congregati  sunt  nostri  principes  et  clerus,  et  nudis  pedibus  incedentes 
an  te  Sepulcrum  Domini  cum  multis  orationibus  et  lacrymis,  misericordiam  a 
Domino  deprecabantur,  ut  populum  suum  modo  liberaret,  quem  hactenus  victo- 
rem  de  omnibus  fecerat;  et  qui  locum  sanctificationis  suae  modo  mundaverat, 

£  ulterius  contaminari  propter  nomen  suum  non  pateretur.  Post  baec  similiter  nudis 
pedibus  incedentes,  in  psalmis  et  hymnis,  et  sanctorum  prœsidiis  misericordiam 
Dei  appellantes,  ad  templum  Domini  venimus;  ibique  animo  et  corpore  ante 
Deum  fusi\  ut  benedictionis  suae  ibidem  eflusae  recordaretur  :  Si  peccaverit  in  te 
populus  tuus  et  convenus  egerit  pœnitentiam,  veniensque  oraverit  in  loco  isto,  tu  exaudies 

¥  de  cœlo,  Domine,  et  libéra  eum  de  manibus  inimicorum  suorum1".  Post  haec,  percepta 
benedictione  ab  episcopis,  statuerunt  principes  de  beili  administra tione  et  de 
custodia  civitatis.  Profectus  est  itaque  dux  et  milites  ejus,  ut  certissimum  compro- 
barent  si  de  Amiraius5b  ita  res  se  haberet  ut  fama  ferebatur;  qui  quum  ad  cam- 
pestria  Ramularum  pervenisset,  causam  negotii  per  episcopum  Martronensem 

G  Iherosolymis  remisit  ad  comités.  Illi  autem,  certificati  de  bello,  communem  pug- 
nandi  causam  apud  omnes  fortes  qui  in  civitate  remanserant  detulerunt.  Itaque, 
supplicantes  Deo,  et  acceptis  armis  etdominica  lancea,  profecti  sumus  ab  Ihero- 
solymis et  venimus  ad  campestria  die  illa.  Altéra  autem  die,  conjuncto  exercitu 
per  turmas,  dispositis  praesidiis  ab  omni  parte,  procedebamus.  In  vespere  vero, 

h  quum  venissemus  prope  fluvium ,  qui  est  in  itinere  euntibus  ab  Iherusalem  Asca- 
lonam,  pascebant  ibi  Arabes  greges  ovium  et  armenta  boum  innumerabilia  et 
sine  numéro  camelos.  Quum  vidissent  autem  nostri  banc  multitudinem  et  homi- 
num  et  animalium,  existimantes  bellum  esse,  arreptis  armis  miserunt6  ad  pro- 
spiciendum  milites  usque  ducentos;  ceteri  vero  armati,  ut  diximus,  in  novem 

j  turmis  incedebant.  Erant  autem  très  a  tergo,  très  a  fronte,  très  in  medio,  sic 
ordinatae  ut,  undecumque  bellum  se  emergerel,  in  tribus  ordinibus  illis  occurre- 
retur,  turma  média  manente  cunctis  ad  praesidium.  Videntes  autem  pastores  Ara- 
bum  nostros  praemissos  milites,  animalia  deseruerunt.  Et  tamen,  si  aequo  modo 

1  Agebat.  f.  —  2  Aliquod  dominicum  memorabile.  e.  f.  —  3  Gens.  e.  —  4  Ante  effusi.  e.  Ante  Dominum 
effusi.  r.  —  5  Admiravis.  e.  —  6  Om.  miserunt  e.  f. 

"  Cf.  III.  Reg.  viii  ,  46-5o  ;  II.  Par.  vi  ,  36-4o.  —  u  «  Afdhal.  »  (Vid.  supra  p.  1 1 1 ,  r.nnot.  d.) 


Digitized  by 


Google 


304  RAIMUNDI  DE  AGUILERS 

•099.   ad  illos  at  ad  nos  respiceret  Deus,  pugnam  cum  omnibus  nobis  inire  debuissent.  a 
Erant  in  armis  de  pastoribus  circiter  tria  millia  :  in  exercitu  vero  nostro  supra 
mille  ducentos  milites1  dubitanter  adscribimus;  sed  et  peditum  multitudinem 
ultra  novcm  millia  producere  non  audemus.  Effugatis  itaque  pastoribus,  cepimus 
praedam,  quantam  ante  diem  illam  non  vidimus;  et  aliqui  de  pastoribus  in- 
terfecti  sunt,  et  pauci  capti.  Post  baec  autem  mansimus  in  eodem  loco,  quia  b 
vesper2  erat.  Et  tune  coegimus  captivos  ad  confitendum  hostium  voluntatem,  et 
habitudinem  et  numerum.  Confessi  sunt  itaque  quod  voluntas  eorum  erat  obsi- 
dere  Iherusalem,  et  expugnare  omnes  Francoè,  et3  interficere  et  captivare,  et 
addunt  quod  Amiraius  ibi  prope  quinque  leugis  erat  in  castris,  postridie  pro- 
fecturus  adversum  nos.  De  numéro  autem  vix  aliquis  certus  erat,  quia  quotidie  c 
multiplicabantur.  De  se  vero  et  de  sociis,  qui  essent;  interrogati,  dixerunt  quod 
pastores  essent  animalium,  quae  dividenda  erant  in  stipendiis  per  exercitum  Ba- 
byloniorum.  Certi  itaque  de  bello  nostri^  et  alacres,  sociis  suis  noxarum  causas 
atque  controversiae  remittebant.  Post  baec,  confessi  de  peccatis  et  negligentiis 
suis,  adeo  erecti  sunt  animis,  ut  vix  credibile  eis  fieret  hostes  ad  pugnam  esse  d 
paratos.  Innascebatur  enim  tanta  securitas  in  cordibus  singulorum,  ut  crederent 
suos  bostes  cervis  timidiores  et  ovibus  innocentiores.  Sed  baec  securitas  ideo  nobis 
erat,  quia  predebamus  Deum  nobiscum  esse,  sicut  et  in  reliquis  negotiis;  et 
propter  blaspbemias  sibi  illatas  agere  propter  seipsum,  si  etiam  causa  nostra 
invalida  fuisset.  Unde  in  nostra  parte  defensorem,  et  in  sua  adjutores5  illi  esse  e 
voluimus.  Deinde  conclamatum  est  per  exercitum  ut  mane  oinnes  ad  pugnam 
parati  essent,  et  quisque  principibus  de  sua  gente  conjungeretur,  et  nemo  praedam 
tangeret;  et  excommunicati  sunt  quicumque  eam  tangerent  nisi  prius  bello  con- 
fecto.  Mansimus  ea  nocte  satis  pauperrime  :  etenim  tentoria  non  habebamus, 
panem  pauci,  vinum  nullus,  annonam  et  salem  paucissimi;  sed  copia  carnis  erat  F 
quasi  arena;  sed  vescebamur  carnibus,  et  pro  pane  ovium  caro  erat.  Et  jam  au- 
rora  sequentis  diei  oriebatur,  et  pervigil  turba  tubis  et  cornibus  in  pugnam  ani- 
mabantur6.  Itaque  summo  diluculo  profecti,  dispositis,  ut  jam  diximus,  ab  omni 
parte  praesidiis,  exercitum  Dei  in  castra  Mahummetb  dirigebamus.  At  vero  bostes 
infra  castra  sua  demorabantur,  nunquam  existimantes  quod  infra  mœnia  ad  ad-  g 
ventum  eorum  vix  contineremur.  Etenim  quum  audissent  de  nece  et  fuga  pasto- 
rum,  dicebant  :  «Propter  praedam  venerunt  Franci,  et  cum  ea  revertuntur. » 
Quippe  edocebantur  quotidie  ab  bis  qui  fugerant  ab  lherosolymis,  et  de  paucitate 
nostra,  ac  debilitate  vulgi  et  equorum.  Propterea7  numéro  atque  viribus  suis 
confisi,  in  solis  sputis  nos  et  castra  nostra  submergere  se  posse  credebant.  Con-  n 
stellatores8  etiam  eorum  et  augures,  ut  fertur,  dixerant  ut  non  moverent  castra 
sua  usque  ad  septimam  feriam,  neque  pugnarent  adversum  nos;  quod  si  maturius 
aliquid  de  his  agere  vellent,  in  adversum  converteretur.  Nos  autem,  ut  diximus, 
ordinati  in  novem  turmis,  progrediebamur.  Muîtiplicavit  Deus  exercitum  suum, 
adeo  ut  inferiores  numéro  hostibus  non  videbamur.  Etenim  conjunxerant  se  nobis  j 
animalia  quae  dimiseramus,  et  factis  gregibus,  nemine  compellente,  nos  comita- 
bantur9,  adeo  ut  starent  cum  stantibus,  cum  currentibus  currerent,  cum  proce- 
dentibus  procédèrent10. 

Haec  autem  pretiosarum11  inaestimabilis  multitudo  erat.  Armorum  autem  atque 

1  Om.  milites  e.  f.  —  2  Vespere.  a.  c.  f.  —  3  Om.  et  a.  c.  —  'l  Nostri  de  bello.  e.  Hic  desinit  codex  c.  — 
5  Adjutorem.  a.  —  6  Animabatur.  e.  — 1  Prœterea.  e.  f.  —  8  Cantellatores.  e.  —  9  Comitebantur.  A.  B.  e.  f. 
—  10  Prœcedentibus  procédèrent,  e.  —  11  Persarum.  \. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  FRANCORUM.  305 
a  papilionum  summam  quis  dinumerare  sufficiat?  Videntes  igitur  hostes  nostri 
et  suorum  caesam  multitudinem,  et  nostros  in  castris  suis  pro  victoria  et  spoliis 
secure  et  alacriter  agere,  reversi  ad  se  dixerunt  :  «  Solum  praesidium  fuga  est,  et 
«quid  moramur?  Si  hodie,  defatigati  ex  itinere,  famé  et  siti  pene  semianimes1, 
«  omnem  nostram  multitudinem  uno  impetu  prostraverunt,  quid,  rcpausati  atque 
b  «  refecti  et  victores,  contra  semineces  et  imminutos  atque  pavidos  facient?  *  Itaque 
hostes,  conturbatis  anirais,  reversi  sunt  Ascalonam,  quae  per  milliarium2  a  castris 
nostris  aberat,  sed  non  omnes.  Tune  placuit  comiti  Raimundo  ut  mitteret 
Boamundum  quemdam,  Turcum  génère,  ad  Amiraius,  sub3  obtentu  ineundae 
amicitiae,  accusando  eum  quod  noluerit  liberam  reddere  Iherusalem,  et  quod 
c  adversum  nos  arma  detulerat;  simul  ut  persentiret4  fugam  an  bellum  in  animo 
pararet  et  quomodo  victum  se  haberet.  Erat  autem  hic  Boamundus  génère  Tur- 
cus,  pluribus  edoctus  linguis ,  ingeniosus  multum  et  callidus,  et  nobis  fidelissimus. 
Sed  quia  magnus  Boamundus  suscepit  eum  de  fonte  baptismatis  (nam  venerat  ad 
nos  cum  uxore  sua  et  armis),  Boamundus  vocabatur5*. 

« 

EXPLICIT 
LIBER  RAIMUNDI  DWGUILERS. 
FELICITER. 


D  Intereab  nuntius  venit  Tancredo  et  comiti  Eustachio,  ut  praepararent  se  et  pergerent  ad  reci- 
piendam  urbem  Neapolim.  At  iUi  exierunt,  et  duxerunt  secum  muitos  milites  et  pedones,  et 
pervenerunt  ad  urbem.  Habitatores  vero  illius  reddiderunt  se  illico.  Post  haec  mandavit  illis  dux 
Godefridus,  qui  et  rex  Iherusalem,  ut  cito  venirent  ad  bellum  quod  ammiratus  Babyloniae  prœ- 
paraverat  eis  Ascalonae.  Illi  autem  festinando  intraverunt  montanam,  quaerentes  Sarracenorum 

E  bella,.et  venerunt  Cœsaream.  Venientes  quoque  juxta  mare  ad  urbem  Ramore,  illic  invenerunt 
muitos  Arabes,  qui  praecursores  erant  belli.  Quos  nostri  persequentes ,  apprehenderunt  plures  ex  eis, 
qui  dixerunt  omnia  belli  nova  :  ubi  essent,  et  quot,  aut  ubi  bellare  disponerent  contra  Christianos. 
Quod  audiens  Tancredus ,  statim  misit  nuntium  Iherusalem  duci  Godefrido,  et  patriarchae,  omni- 
busque  principibus,  dicens  :  uSciatis  quod  nobis  paratum  est  bellum  Ascaloniae  ab  ammirato.  Igi- 

F  a  tur  venite  festinanter  cum  omni  virtute  quam  habere  poteritis.  » 

Tunc'jussit  dux  commoneri  omnes,  ut  fideliter  irent  praeparati  Ascalonam  obviam inimicis  nostris. 
Ipse  vero,  cum  patriarcha  et  Roberto  Flandrensi  comité,  exivit  de  urbe  in  feria  tertia,  et  Martura- 
nensis  episcopus  cum  eis.  Tum  vero  Sancti  iEgidii  cornes6,  ac  Robertus  Normannus,  dixerunt  se 
non  exituros,  nisi  cerlum  bellum  scirent.  Jusserunt  ergo  militibus  suis  ut  pergerent  videre  si  bel- 

G  lum  vere  esset,  et  reverterentur  quantocius,  quia  ipsi  mox  essent  parati  venire.  Iverunt  illi,  vide- 
runtque  bellum  paratum,  et  cito  renuntiaverunt  se  vidisse  oculis  suis.  Continuo  dux,  apprehenso 
Marturanensi  episcopo ,  mandavit  in  Iherusalem  quod7  milites  qui  ibi  erant  praepararent  se ,  et  veni- 

1  Semimortai.  b.  f.  —  2  Ascalona  quœ  miïiarium.  b.  Familiariâm.  F.  —  3  Om.  sub  b.  —  4  Prœsentiret.  b. 
—  5Om.  Erat  autem  hic  Boamundus,  etc.  b.  Hic  desinit  codex  a.  in  quo  legitur  :  *Explicit  liber  Raimundi 
iAguilers.  Féliciter,  »  —  6  Cornes  vero  Sancti  jEgidiL  b.  —  7Qoo.  b. 


*  Hic  desinit  noster  Raimundus ,  sequeritiaque  in  co- 
dicibus  a  ,  c ,  xn*  aseculo  exaratis,  omittuntur,  sed  codi- 
eibus  lin1  saeculi  adjuncta  sunt. 

h  Qu»  sequuntur,  usque  ad  Gaademarus  denique,  etc. 
omissa  ab  a,  c,  f,  g,  cum  codice  b  coliala  sunt,  et  ad 


textum  Bongarsianum  recensila.  Eadem  apnd  Tude- 
bovem  leguntur  nec  tamen  u tique  totidem  verbis.  (Cf. 
tb.  XVI,  et  seq.  p.  1 1 1-117.) 

c  Sequitur»Tudebov.  XVI,  u,  p.  11  a. 


m.  39 


Digitized 


306 


RAIMUNDI  DE  AGU1LERS 


1099.    ren*  ad  bellum.  Episcopus  vero  Marturanensis  rediit,  reportans  verba  missa  patriarchae  et  duci;  a 
exieruntque  Sarraceni  obviam  ei,  et  apprehensum  secum  duxerunt.  Petrus  vero  Heremita  remansit 
in  Iherusalem,  ordinando  et  pracipiendo  Gratis  et  Latinis,  ac  clericis,  ut  fideliter  Deo  processionem 
celebrarent,  et  eleemosynas  orationesque  facerent,  ut  Deus  populo  suo  victoriam  daret. 

Clerici*  et  presbyteri,  induti  sacris  vestibus,  ad  templum  Domini  conduxerunt  processionem;  ac 
missas  et  orationes  celebrabant,  ut  Deus  suum  deFenderet  populum.  Denique  patriarcba  et  episcopi ,  b 
aiiique  seniores,  congregati  sunt  ad  fluvium  quod  est  ex  bac  parte  Ascaloniae1.  lllicque  multa  ani- 
maiia  boum,  camelorum,  ovium,  atque  omnium  bonorum  depredati  sunt.  Venerunt  autem  Arabes 
fere  trecenti,  irrueruntque  nostri  super  illos;  et  appréhenderont  duos  ex  eis,  persequentes  alios 
usque  ad  eorum  exercitum.  Sero  autem  facto ,  patriarcba  fecit  praeconari  per  omnem  exercitum  ut 
in  summo  mane  omnes  in  crastino  essent  parati  ad  bellum ,  excommunicans  ne  ullus  bomo  inten-  c 
deret  ad  ulla  spolia,  donec  bellum  esset  factum  ;  sed  eo  facto,  reverterentur  cum  felici  gaudio,  ad 
capiendum  quicquid  eis  praedestinatum  esset  a  Domino.  Summo  vero  diluculo,  intraverunt  in 
vallem  nimis  pulcbram,  secus  littus  maris,  in  qua  ordinaverunt  suas  acies. 

Duxb  instruxit  suam,  cornes  Normannus  suam,  cornes  Sancti  yflgidii  suam,  cornes  Flandrensis 
suam,  cornes  Eustachius  suam,  Tancredus  et  Gaston  suam.  Ordinaverunt  quoque  pedites et  sagit-  D 
tarios,  qui  procédèrent  milites  ;  et  sic  ordinaverunt  omnia.  Statimque  praeliari  cœperunt  in  nomine 
Domini  nostri  Jesu  Cbristi.  In  sinistra  parte  fuit  dux  Godefridus  cum  sua  acie,  cornes  Sancti  yEgidii 
juxta  mare,  in  dextra  parte;  cornes  Nermannus,  cornes  quoque  Flandrensis  et  Tancredus,  omnesque 
alii,  equitabant  in  medio.  Tune  nostri  cœperunt  paulatim  ambulare;  pagani  vero  stabant  parati  ad 
bellum.  Unusquisque  suum  habebat  vasculum  pendens  collo,  ex  quibus  potarent  persequentes  nos;  E 
sed  illis  non  licuit,  gratia  Dei.  Cornes  autem  Normannus,  cernens  ammirati  stantarum  habentem 
quoddam  pomum  aureum  in  summitate  hastae ,  quae  erat  cooperta  argento ,  irruit  vehementer  super 
illum ,  eumque  vulneravit  usque  ad  mortem. 

Exe  alia  parte  cornes  Flandrensis  nimis  acriter  eos  invasit.  Tancredus  igitur  impetum  fecit  per 
médium  tentorium  eorum.  Quod  videntes  pagani  continuo  arripuerunt  fugam.  Paganorum  autem  F 
multitudo  erat  innumerabilis,  numerumque  eorum  nemo  scit,  nisi  solus  Deus.  Bella  vero  erant  im- 
mensa,  sed  virtus  divina  comitabatur  nobiscum,  tam  magna,  tam  fortis,  quod  statim  superavimus 
illos.  Stabant  vero  inimici  Dei  excœcati  et  stupefacti,  ac  videntes  Cbristi  milites  »  apertis  oculis  nihil 
videbant;  et  contra  Christianos  erigere  se  non  audebant,  virtute  Dei  tremefacti.  Pro  nimio  namque 
timoré  ascendebant  in  arbores,  in  quibus  putabant  se  effugere,  vel  abscondere.  Àt  nostri  sagittando,  G 
et  cum  lanceis  et  ensibus  occidendo ,  eos  ad  terram  precipitabant.  Alii  jactabant  se  in  terrain ,  non  au- 
dentés  se  erigere  contra  nos.  Nostri  igitur  illos  detruncabant ,  sicut  aliquis  detruncat  animalia  ad 
macellum.  Cornes  vero  Sancti  iEgidii  juxta  mare  occidit  ex  eis  sine  numéro.  Alii  vero  se  precipitabant 
in  mare,  alii  fugiebant  hue  illucque. 

Veniensd  itaque  ammiratus  Baby Ionise  ante  Ascalon  civitatem ,  dolens  et  mœrens ,  lacry mando  dixit  :  H 
«  0  Deorum  spiritus ,  quis  unquam  vidit  vel  audivit  talia?  Tanta  potestas ,  tanta  virtus ,  tanta  militia ,  quœ 
«  nunquam  ab  ullar  gente  fuit  superata,  modo  a  tantilla  gente  Christianorum  est  devicta.  Heu  mihil 
atristis  ac  dolens  quid  amplius  dicam?  Superatus  sum  a  gente  mendica,  inermi  et  pauperrima,  quae 
«  non  habet  nisi  saccum  et  peram.  Ipsa  modo  persequitur  et  occidit  gentem  iEgyptiacam,  quse  illi 
«  plerumque  suas  largita  est  eleemosynas,  dum  olim  per  omnem  nostram  patriam  mendicaret.  Hue  j 
<t  conduxi  ad  communitionem  ducenta  millia  militum,  et  video  illos  Iaxis  frenis  fugientes  per  viam 
«Babylonicam,  et  non  audent  reverti  adversus  gentem  Francigenam.  Juro  per  Mahumeth  et  per 
«omnia  Deorum  numina,  quod  ultra  non  retinebo  milites  conventione  aliqua,  quia  expulsus  sum 
a  a  gente  aliéna  et  advena.  Conduxi  omnia  armorum  gênera,  et  omnia  machinamenta,  ut  eos  obsi- 
« derem  in  Iherusalem,  et  ipsi  praevenerunt  me  ad  bellum  itinere  duorum  dierum.  Heu  mihi!  quid  K 
u  amplius  dicam?  Inhonoratus  ero  semper  in  terra  Babylonica.  » 

Nostrif  autem  acceperunt  stantarum,  quod  comparavit  cornes  de  Normannia  viginti  marchas 
argenti,  et  dédit  illud  patriarchae  in  Dei  honorem  sanctique  Sepulcri.  Ensem  vero  émit  quidam 
sexaginta  bisanteis.  Superati  sunt  igitur  inimici  nostri  a  nobis,  Deo  annuente.  Omnes  naves  paga- 

1  Aschalonm.  6. 

fc  Sequilur  Tudebov.  XVI ,  ni ,  p.  1 1 3.  4  Sequitur  Tudebov.  XVI ,  vi ,  p.  1 1 5. 

b  Icfcm,XVl,  iv,  p.  114.  •  Idem,  XVI,  vu,  p.  116. 
*  Idem,  XVI,  v,  p.  114. 


Digitized  by 


Google 


HISTOBIA  FRANCORUM. 


307 


A  norum  ibi  aderant.  Homines  vero  qui  intus  erant,  videntes  ammiratum  fugientem  cum  suo  exercitu, 
statim  suspenderunt  vela ,  et  impulerunt  se  in  alta  maria. 

Reversi*  sunt  itaque  nostri  ad  eoruni  tentoria,  acceperuntque  innumera  spolia,  aurum  argen- 
tumque  multum,  omniumque  animalium  gênera,  et  omnium  armorum  instrumenta;  quae  voluerunt 
asportaverunt,  reliqua  igni  consumpserunt.  Reversi  sunt  ergo  nostri  cum  gaudio  magno  Iherusalem, 

B  déférentes  secum  omnia  bona  quae  illis  erant  necessaria.  Hoc  bellum  actum  est  pridie  idus  Au- 
gustin largiente  Domino  nostro  Jesu  Christo  fidelibus  suis  victoriam,  qui  cum  Pâtre  et  Spiritu 
Sancto  vivit  et  régnât  Deus  per  infinita  sae.cula  sœculorum.  Amen. 


A.  1099. 


Qaœ  sequuntar  ex  cod.  f.  (vulgo  de  1* Arsenal)  desumpta  $anth. 

Gaudemarus  denique  Carpinelli,  de  quo  supra  mentio  facta  est\  ut  pluribus  notum  est,  génère 
nobilis,  armis  exercitatus  bonisque  moribus  ornatus,  causa  obedientiae  domni  Hugonisd  Lugdunensis 

C  archiepiscopi ,  et  vindicta  Sancti  Sepulcri ,  cum  primis  dominici  exercitus  et  conlaborator  et  socius  et 
consiliarius  fuit;  derelictaque  terra  et  cdgnatione  sua,  non  solum  mente,  sed  et  corpore,  cum  aliis 
principibus  et  Turcos  strenue  vicit,  et  Anthiocenae  captionis,  obsessionis  victoriaeque  particeps  fuit. 
Quodque  magisest  laudabile,  capta  sancta  urbe  Iherusalem,  adoratoque  Sancto  Sepulcro,  non  re- 
venus ulterius  ad  propria  ut  multi  alii ,  verum  captis  opportunis  et  famosis  aliquibus  castris*  ad  Chris- 

D  ticolarum  auxilium  et  infidelium  detrimentum,  quasi  quidam  christianae  militiae  insignissimus 
signifer,  totius  perfidiae  machinamenta  et  audaciam ,  quum  consilio  et  prudentia ,  tum  militari  exercita- 
tione  assidua,  nitebatur  destruere.  Christianorum  vero  euntium  et  redeuntium,  ubicumque  poterat 
et  maxime  ad  sacrum  flumen ,  tutor  et  propugnator  erat.  Hic  itaque  in  tam  utili  exercitio  tamque 
fructuosa  militia  per  aliquod  tempus  desudans,  tandem,  Deo  permittente,  in  ea  pugna  quam 

E  Ascalonitae  et  Babilonii  infidèles,  in  Nativitate  sanctae  Mariae  in  Septembrir  contra1  nostros  machi- 
nati  sunt,  non,  veluti  segnis  aut  ignavus,  cum  sociis  suis  pene  omnibus  occubuit,  sed  occisus  occi- 
sores  superavit,  et  quasi  victus  victorum  victoriam  in  miseriam  et  mortem  duplicem  transmuta  vit  : 
nam,  postquam  prophani  illi  hune  perimendo,  corpore  vicerunt,  atque  ideo  victi  sunt  et  dupliciter 
perierunt,  eam  quam  victoriam  appellent  quae  victoribus  ipsis  plus  calamitatis  quam  boni  dederit? 

F  Qualiter  autem  id  actum  sit,  praesentium  tune  et  veracium  relatione  didicimus.  Ascalonitae,  inquiunt, 
et  Babilonici  adversarii,  multitudine  et  diversitate  nimia  confidentes,  ante  quindecim  praefatae  solem- 
nitatis  dies,  publico  denuntiato  bello,  Iherosolymitanum  regem  et  Gbristianos  omnes  expugnare,  et 
Joppe  civitatem,  communem  nostrorum  portum  peregrinorum  sanctaeque  urbis  filiam  et  adjutri- 
cem,  obsidere  minabantur.  Convocato  itaque  rex  omni  Iherosolymitano  populo  cum  peregrinis,  in 

G  commune  Dominum  deprecari  et  ad  bellum  viriliter  istud  omnes  praeparare  hortabatur,  quia  hoc 
bellum  aut  grandem  futuri  temporis  pacem ,  aut  praesens  omnium  Christicolarum  excidium  et  ipsius 
sanctae  urbis  etiam  captionem  parère  videbatur.  Missis  ergo  ubique  regiis  nuntiis,  convocatisque 
paucis  Christianis  qui  per  diversa  loca  erant,  quoniam  et  maxima  pars  nostri  exercitus  ad  propria 
redierat,  et  Pictavensis  cornes  et  alii  proceres  needum  advenerant8  ;  statuit  rex  cum  tam  parva  manu 

H  innumerabiles  hostium  phalanges  circa  quoddam  flumen  praestolari.  Gaudemarus  autem,  dominici 
exercitus  signifer  et  ductor,  divino  amore  et  bona  fide  armatus,  nec  multitudinem  nimiam  hostium 
timere,  nec  ipsam  imminentem  mortem  declinare  voluit;  sed  in  fortissimos  hostes  cum  suis  irruens, 

1  In  Septembre  r#m  contra,  r. 


•  Sequitur  Tudebov.  XVI,  vm,  p.  117. 

b  Solus  inter  omnes  codex  ille  r  (qui  omittit  Interea 
nuntias  venit  Tancredo  et  comiti  Eustachio,  etc.  usque  ad 
Deus  per  infinita  sœcala  sœculorum.  Amen)  addit  post 
verba  cum  uxore  sua  et  armis,  Boamundus  vocabatar 
(p.  3o5  b.)  capita  duo  sequentia  de  Gaudemari  Carpi- 
nelli morte  et  apparitione,  et  de  quodam  matris  Gode- 
fridi  ducis  somnio. 

*  Vide  supra,  p.  294»  h. 

d  Hugo,  ex  Burgundiae  ducum  stirpe  ortus,  rexit  Ec- 


clesiam  Lugdunensem  ab  anno  circiter  io85,  usque 
ad  an.  1 106 ,  non.  Octob.  Affuit  concilio  Arvernensi ,  an. 
1095,  et  iter  tardius  aggressus,  Hierusalem  an.  1101 
petiit.  (Cf.  Gallia  christ  t.  IV,  col.  97-109.) 

•  Gaudemarus  castrorum  Cayphas  et  Sancti  Abraham 
dominus  fuit. 

'  Id  est  die  viii°  menais  Septembris ,  an.D.  1 101 .  (Cf. 
Fulch.  Carnot.  1.  II,  c.  xi-xiu.) 

g  De  hoc  crucesignatorum  itinere  cf.  WiUelm.  Tyr. 
1.  X,  c.  xii  ,  p.  4 16. 

39. 


Digitized  by 


Google 


308  RAJMUNDI  DE  AGUILERS 

A.  1099.    inrtumerabilem  illorum  multitudinem  nrco  transmittens  cum  labore  nimio ,  cum  Valida  initnicorum  A 
impressione  interfectus  est.  Rex  vero  prophani  eiercitus  partem  mediam  vaiidiori  robore  dividens 
ac  în  fugara  vertens,  pasaim  per  vias,  per  campos ,  insatiabiliter  eos  cecidit ,  nisi  quos  fugientes  et  mo- 
ribundos  Aacalon  civitas  recepit.  Quumque  silperiores  iUi  Gaudemari  occisores  victoriam  plenà- 
ciamse  fedsae,  et  cunctos  Ghristianos  interfecisse,  civitatemque  Joppe  capere  festinàntes,  occiso- 
rum  véstes  nostrorum  ostentaiïtea,  divinum  nomen  de  terrâ  illa  deinceps  delevisse  arbitrarentur,  B 
repente  rediens  rex  ab  hostili  insecutione  adversariorum  castra  varia  supellectili  piena  invadit, 
fessisque  militibus  ad  corporum  curara  inventam  permittit ,  ibique  aliquandiu  petmanens,  advenientes 
et  quasi  ad  propria  castra  redeuntes  paganos  vicenos ,  quadragenos ,  quinquagenos ,  centenos ,  millenos 
perimebat.  Tendens  deinde  versus  Joppem,  f§x  cum  suis  obviavit  iliis  inimicis  interfectoribus  Gau- 
demari, a  frustrata  obsidione  redeuntibus,  quos  usque  ad  unum,  ut  dicitur,  occidit,  nisi  quos  autem  C 
nimia  equorum  velocitas  aut  turpis  fuga  a  bello,  immo  a  morte,  asportavit.  Sicque  adversariis  pe- 
tentibus  infera,  Gaudemarus  victoriae  ductor  et  signifer  fiiit,  petiit  supera.  Huic  enim  viro  Dei  timor 
humilitatem ,  humilitas  obedientiam ,  obedientia  fortitudinem ,  fortitudo  gloriam  comparavit.  Cujus 
corpus  familiares  ejus  extractis  intestinis ,  .ad  solem  siccantes,  cum  planctu  et  cantu,  cum  laerymis 
et  gaudiis,  Iherusalem  deferunt;  quibus  domnus  Hugo,  Lugdunensis  archiepiscopus,  patriarcha  et  D 
lherosolymitœ  et  peregrini  obviantes,  introductum  in  sanctam  urbem,  et  pètente  praefato  archiepi- 
scopo ,  contra  morem  illius  loci  ante  sanctum  Sepuicrum  positum ,  subsequenti  nocte ,  commun i  voto 
omnium,  dignis  excubiis  honorabant,  psalmis  hinc  letania,  hinc  Grseca,  hinc  Syra  lingtiâ  resottan- 
tibus.  Quumque  jam  nocte  profunda,  lassi  et  psalmis  et  obsequiis,  dormitare  ctepissent,  àtehiépi- 
scopus  eos  cessare  et  quiescere  paululum  jubens,  ipse  super  allato  sibi  pulvinari  ibidem  fessum  caput  E 
reclinavit.  Et  ecce  videt  in  visione  quemdam  in  similitudinem  diaconi  ornatum ,  de  sancto  Sepulcro 
egredi,  qui,  ejus  apprehensa  veste  :  «Quid  moraris,  inquit?» —  «  Egredere,  et  vide  quid  tibi  osten- 
-  «detur?»  Evigilans  statim  et  de  hoc  secum  tractans  egredi  cœpit,  clericosque  sequentes  se  redire 
jussit,  stansque  ad  ex  tenus  ostium,  invenit  Gaudemarum  in  albo  equo  sedentem,  cum  armis  vi- 
brantem  hastam  cum  signo  rubei  coloris  contra  Babyloniam.  Gui  archiepiscopus  :  a  Quid,  inquit,  és  F 
«tu?»  Cui  ille  :  «Non  nosti,  ait,  me?»  Archiepiscopus  :  «Es  tu,  inquit,  Gaudemarus?»  Respondit: 
«  Sum  in  veritate.  »  Archiepiscopus  :  «  Quomodo  es?  »  Gaudemarus  :  «  Bene.  »  Archiepiscopus  :  «  Die 
«  totum  mihi  s  ubi  et  quomodo  es?  »  Gaudemarus  :  «  Non  licet  mihi  dicere  quod  volo.  »  Archiepiscopus  : 
«Quare  in  parte  alia  et  non  contra  me  versus  stas?»  Gaudemarus  :  «Babyloniam,  inquit,  minor.  » 
Quo  dicto  :  «Recedam,  »  ait;  et  abibat.  Archiepiscopus  vero,  stupefactus  et  mœstus  quod  plufa  non  G 
interrogavit  :  «Per  fidelitatem  quam  mihi  fecisti,  inquit  (erat  enim  os  ejus),  redi  ad  me.  »  Reversus 
ad  eum,  ait  Gaudemarus  :  «  Quid  vis?  Die  quod  dicturus  es?»  Archiepiscopus  :  «Die  mihi  ubi  es,  et 
«  quomodo  te  habes?  »  Gaudemarus  ;  «  Vis  bene  scire?  Scias  quia  in  illis  locis  sum  dé  quibus  ait  apo- 
«stolus  quae  non  licet  homini  loqui.  »  Archiepiscopus  :  «Quomodo  est  illis  qui  sunt  in  hoc  itinere 
«mortui?»  Gaudemarus  :  «Scripti  sunt,  inquit,  in  Libro  Vite.  »  Archiepiscopus  :  «Die,  inquit,  mihi  H 
«  de  me  quomodo  est?  »  Gaudemarus  :  «  Bene.  Preparavit  enim  tibi  bonum  Dominus  locum.  »  Ar- 
chiepiscopus :  «Tu  scis,  ait,  quia  multum  dilexi  te,  ora  pro  me.  »  Gaudemarus  :  «Oratio,  inquit, 
«  tua  praefinita  est.  »  Sicque  discessit.  Hanc  autem  visionem  archiepiscopus  ntdli  unquam  voluit 
aperire,  donec  ex  hac  luce  cognovit  se  exire«  Descripta  itaque  visione  hac  ante  ejus  conspectum,  ac 
deinde  hora  ferme  dimidia  transacta,  migravit  ad  Ghristum.  j 

Divins  igitur  majestati  quam  grati  et  acceptabiles  habeantur  qui  in  Iherosolymitana  via,  captione , 
defensione,  persevei»averunt,  multis  indiciis  dignata  est  superna  demonstrare  clementia.  Mater  nam- 
que  Godefridi ,  Lotharingiae  ducis ,  eodem  gravida ,  videbatur  sibi  visione  quadam  videre  quod  ante 
Sepuicrum  Domini  esset,  atque  Dominum,  qui  in  cacumine  ejusdem  Sepulcri  in  cruce  sibi  appare-  K 
bat,  adorare  vellet;  Dominusque  cum  eadem  cruce  ante  eam  se  inclinaret.  Ob  hoc  tremefacta,  a 
somno  excitata  est.  Quam  visionem  quum  sapîenti  cuidam  et  religioso  viro  aperuisset ,  ab  eo  audi- 
vit  quod  eventus  rei  postea  verum  esse  comprobavit.  «Filius,  inquit,  qui  ex  te  nasciturus  est,  ur- 
«bem  sanctam  et  Sepuicrum  Domini  ab  oppressione  paganorum,  quanunc  detinetur,  liberaturus 
«est.»  Genuit  itaque  Godefridum,  et  post  Balduinum  atque Eustachium.  Sequenti  vero  tempore,  L 
quum  via  inciperetur  Iherosolymitana,  dux  Godefridus  ad  matrem  suam  quam  sapientem  et  reli- 
giosam  noverat,  et  ut  decebat  non  mediocriter  diligebat,  secretius  accessit  et  quod  diu  mente  trac- 
taverat  ei  primum  clam  fratribus  suis  insinuare  disposuit.  «  Volo,  inquit,  domina  mea,  cum  consilio 
«  et  voluntate  vestra  Iherusalem  ire  ;  et ,  si  aliquis  fratrum  meorum  eamdem  voluntatem  forte  habuerit , 


Digitized  by 


\ 


HISTORIA  FRANCORUM.  309 

A  «oportet  vos  eum  prohibere,  ne  terra  nostra  remaneat  absque  rectore.  »  Eodem  quoque  modo    A.  1099. 
deinde  fecit  et  dixit  ad  eam  secundus  et  tertius.  Ma  autem  singulis  consensit  et  voluntatem  unius- 
cujusque  laudibus  extulit.  Proindequum  quisque  alterius  voluntatem  agnovisset,  genitricem  incusare 
cœperunt  quoniam  omnibus  consensisset,  et  nullum  ad  terram  regendam  retinuisset.  IHa  vero  ad 
haec  :  «Ego,  inquit,  vos  Deo  genui  et  ideo  malo  omnes  ad  Deum  ire,  ut  scmper  possim  habendo 

B  «gaudcre  quam  bic  remanendo,  et  in  brevi  perdens  vos  semper  deflere.  »  Euntibus  igitur  illis ,  quid 
probitatis  et  gloriœ  in  exercitu  suo  eis  contulerit  Dominus,  refert  itineris  Domini  historiographus. 
Obsessam  quoque  Iherusalem  a  parte  quam  idtom  dux  Godefridus  obsederat,  eques  albus  a  Monte 
Oiiveti  discurrens  ingreditur,  quem  ipse  et  Tancredus  primi  insequuntur  :  capta  itaque,  Deo  volente, 
urbe ,  ipsi  duci ,  dispositione  divina ,  ab  omni  clero  et  populo  ducatus  urbis  et  totius  terrae  tradita  fuit 

G  CDfltodÛL  Illo  denique  ad  Christum  migrante,  germanus  ejus  Balduinus  rex  eflectus  est  Iherosolymi- 
tanus.  Qui  quam  miris  probitatibus  claruerit ,  Fulcherius ,  ejusdem  régis  Balduini  notarius ,  veraci  stylo 
digessit.  Eo  denique  ex  hac  luce  exempto,  item  Balduinus,  ejusdem  régis  consanguineus,  inregem 
ab  omni  clero  et  populo  est  electus.  Hic  quum  processu  temporis,  divina  dispositione  ,  utrumque 
regnum  Iherosolymitanum  scilicet  et  Anthiocenum  sortitus  esset,  cum  filia  sua  Boamundo,  filio 

D  magni  Boamundi,  principatum  Anthiocenum  reddidit.  Ipse  vero,  postquam  de  captione  Balach 
exivit,  non  multotempore  transacto  finem  vita*  adeptus,  Fulconi,  Andegavensicomiti,  regnum  cum 
filia  sua  dereliquit.  Boamundus  quoque  junior  a  paganis  in  brevi  tcmpore  interemptus  est,  cujus 
liliam  Raimundus,  fraterWillelmi,  ducis  Aquitanorum ,  cum  principatu  accepit  Anthiocenorum.  Qui 
quanta  devotione  erga  Terram  sanctam  et  Dei  cultores  habeatur,  quam  terribilis  paganis,  quam 

E  clarus  crebris  hostium  triumphis,  quam  munificus  subditis,  toto  orbe  fama  celebratur,  nec  paucis 
potest  adnotari  verbis.  Willelmus  denique ,  fraterejus,  dux  Aquitanorum ,  anno  ab  Incarnatione 
Domini  millcsimo  centesimo  tricesimo  septimo,  quum  die  Parasceve,  nona  hora  diei,  in  ecclesia 
sancti  Jacobi  Galliciae  peregrinus  obisset,  totius  ducatus  cum  filia  sua  Ludovicum  Juniorem, 
filium  Ludovici,  régis  Francorum,  heredem  instituit. 


Digitized  by  Google 


Digitized  by 


Googl 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA 
GESTA 

FRANCORUM  IHERUSALEM  PEREGRINANTIUM 

AB  ANNO  DOMINI  MXCV  USQUE  AD  ANNOM  MCXXVII 

AUCTORE  DOMNO  FULGHERIO  CARNOTENSI 


INDEX  CODICUM 

MANUSCRIPTORUM  ET  LIBRORUM  TYPIS  MANDATORUM 
QUIBUS  USI  SUNT  EDITORES. 


A.  Codex  ms.  olim  abbat.  S.  Victor.  n°  ao5,  Parisiensis,  xn1  saeculi. 

B.  Cod.  ms.  n°  5 1 3 1 .  Regius  Parisiensis,  olim  Colbertinus,  xri*  saeculi. 

C.  Cod.  ms.  Duacensis  H.  n°  838,  olim  Marchianensis,  xn*  saeculi. 

D.  Cod.  ms.  olim  abbat.  S.  Germani  a  Pratis ,  n°  1080,  Parisiensis,  xirf  saeculi. 

E.  Cod.  ms.  ecclesiae  B.  Mariae,  Parisiensis,  n°  ioa,  xirf  saeculi. 

F.  Cod.  ms.  Paris.  Et.  n°  io3  (Bibl.  Arsenal),  xm*  saeculi. 

G.  Cod.  ms.  Claromontanus,  H.  n°  199,  xiv*  saeculi. 
I.   Cod.  ms.  Londinensis,  n°  5,  B.  xv,  xm'  saeculi. 

K.  Cod.  ms.  Cantabrigensis  Universitat.  n°  1786,  xirf  saeculi. 
L.  Cod.  ms.  Cantabrigensis  Universitat.  ^2079,  xin*  saeculi. 

M.  Codex  ms.  olim  in  cœnobio  Sanfcti  Quintini  de  Monte,  prope  Peronam,  asservatus,  quem 

edidit  A.  Duchesne  inter  Hist.  Fr.  scriptores,  t.  IV,  p.  816-889. 
N.  Editio  Bongarsiana. 


Digitized  by 


Google 


I 


INDEX  CAPITULORUMa  LIBRI  PRIMI. 


i. 
ii. 

m.  • 

IV. 

v. 

VI. 

vn. 
vra. 

IX. 

x. 

XI. 
XII. 

xra. 

XIV. 

xv. 

XVI. 
XVII. 
XVIII. 
XIX. 

xx. 

XXI. 

xxn. 

XXIII. 
XXIV. 

xxv. 
xxvi. 

XXVII. 

xxvm. 

XXIX. 

xxx. 
xxxi. 

XXXII. 
XXXIII 
XXXIV. 
XXXV. 
XXXVI 


De  eoncilio  apud  Ciarum  Montem  constituto. 
Decretum  Urbani  papae  in  eodem  eoncilio. 
Item  exhortatio  ipsius  de  itinere  Iherosolymitano. 
De  episcopo  Podiensi,  et  de  his  quae  postea  gesta  sunt. 
De  dissensione  Urbani  papae  atque  Guidberti. 

Quo  tempore  Cbristiani  iter  arripuerunt,  simui  et  nomina  principum  peregrinantium. 

De  itinere  Normanni  comitis ,  et  de  his  quae  Romae  tune  gerebantur. 

De  submersione  peregrinorum ,  et  de  miraculo  divinitus  ostenso. 

De  urbe  Constantinopolitana,  et  itinere  peregrinorum  usque  ad  Nicaeam. 

De  his  quae  in  obsidione  Nicaena  gesta  fuerunt,  et  redditione  ejusdem  urbis. 

De  belio  exitiali  Christianorum  cum  Turcis. 

De  fiiga  Turcorum  et  Victoria  Christianorum. 

De  indigentia  Christianorum. 

De  actibus  et  probitate  comitis  Balduini,  fratris  Godefridi,  et  de  redditione  urbis  Edes- 

senae,  quae  Rohais  dicitur. 
De  adventu  Francorum  ad  Antiochiam,  et  de  his  quae  in  obsidione  Antiochena,  sorte 

varia,  gesta  sunt. 
De  egestate  miserabili  Christianorum,  et  fuga  comitis  Blesensis. 
De  traditione  urbis  Antiochenae. 
De  lancea  inventa. 

De  obsidione  Christianorum  in  urbe  Antiochena  a  Turcis. 
De  visionibus  infra  urbem  apparentibus. 
De  bello  a  Francis  Turcis  mandato. 
De  belli  apparatu. 

De  bello  et  Victoria  Christianorum,  et  fuga  Turcorum. 
De  invasione  aliarum  urbium. 

De  castri  Archas  inacta  obsidione,  et  de  itinere  et  adventu  Francorum  ad  Iherusalem. 

De  situ  Iherusalem. 

De  obsidione  urbis  Iherusalem. 

De  spoliis  quae  Christiani  ceperunt. 

De  mansione  Christianorum  in  urbe. 

De  rege  et  patriarcha  in  urbe  procreatis,  et  de  inventione  dominicae  Crucis. 

De  adventu  et  expugnatione  paganorum,  et  Victoria  Christianorum. 

De  reversione  principum  ad  patriam. 

De  Boamundo  et  Balduino,  et  eorum  peregrinatione. 

De  reversione  ducis  Boamundi  et  comitis  Balduini  ad  propria. 

De  captione  ducis  Boamundi. 

De  morte  régis  Godefridi. 


'  Titulos  singulorum  capitum  libri  cujusque  ex  codi- 
cibus  in  unum  indicem  collegimus  et  suum  unicuique 


libro,  in  lectoris  commodum,  prefiximus,  tametoi  eos 
non  sic  conjunctos  praebent  nobis  codices. 


m. 


4o 


Digitized  by 


Google 


I 


Digitized  by 


Google 


VIRI  CL.  D.  BONGARSII 

AD 

FULCHERII  CARNOTENSIS  HISTORIAM 


PRjEFATIO. 


Sexto  loco  Fulcherium  posuimus  Camotensem  qui,  «cum  ceteris  peregrinis  iens,  postea  quœ 
u  oculis  vidit,  diligenter  et  sollicite  in  memoriam  posteris  collegit ,  »  fine  cap.  i  et  cap*  xx,  xxn,  xxui, 
xxxii  \  etc.  Iter  ingressus  est  cum  Normanniae  comité  sive  duce  (utrumque  enim  tum  promiscue 
dicebatur,  res  quam  verba  curantibus  principibus)  Roberto,  et  Blesensi  Stephano,  cap.  h,  m,  iv. 
Erat  autem  Blesensis  etiam  Garnotensis  cornes,  Tyr.  lib.  I,  cap.  xvn.  Quum  prope  abesset  Antiochia 
Syriae,  Balduinum  secutus  est,  Godefiridi  ducis  fratrem,  cujus  tum  erat  capellanus ,  cap.  vi. 

Citatur  et  reprehenditur  a  Guiberto,  cap.  xxix  et  xxx  et  xxxi  et  xxxii  et  xxxvin.  Laudatur  Or- 
drico  Vitali,  lib.  IX  Hist.  ecclesiasticœ  :  «Fulcherius,  inquit,  Carnotensis,  Godefridi  Lotharingiœ  dacis 
«(fratris  dicere  voluit,  certe  debuit)  capellanus ,  qui  laboribus  et  periculis  predicabilis  expeditionis 
«  interfuit ,  certum  et  verax  volumen  de  laudabili  militia  exercitus  Christi  edidit.  » 

Guilielmo  Malmesburiensi ,  scriptori  probo ,  lib.  IV  :  «  Balduini  actus  intégra  et  brevi  veritate  ap- 
uponentur,  fidei  soliditate  accommodata  dictis  Fulcherii  Carnotensis,  qui  capellanus  ipsius  aliquanta 
«  de  ipso  scripsit,  stilo  non  quidem  agresti,  sed,  ut  dici  solet,  sine  ni  tore  et  palaestra,  et.  qui  alios 
«  admonere  potuit  ut  accuratius  scriberent.  » 

Et  auctori  Chronici  Belgici  Pistoriani  :  «  Cujus  (Balduini  régis)  actus  scripsit  ex  parte  Fulcherius 
Carnotensis,  capellanus  ejusdem.  » 

Auctori  etiam  Dialogorum  de  Hierarchia  subcœlesti,  lib.  I,  cap.  -x,  quos  vidimus  mss.  apud  Fr. 
Pithœeum.  Sunt  autem  scripti  in  Italia  an.  1 38 1  ;  exstant  et  Cantabrigise.  Ejus  verba  sunt  :  «  Ecclesiae 
«  tamen  Hierosolymitanae  honorificentia  quaedam  a  dicta  Nicœna  synodo  reservatur  :  quœ  etiam 
«  notificatur  a  Justino  Augusto ,  Hormistœ  scribente  Romano  pontifici ,  et  a  Paschali  papa  confirmatur, 
«tempore  Balduini  régis,  fratris  Godefridi,  in  historia  Fulcherii  eardinalis.»  Ex  Carnotensi  cardi- 
nalem  fecit.  Est  autem  locus  quem  citât  in  fine  operis.  Idem  ille  Hiérarchise  auctor,  lib.  IV, 
cap.  ix  :  «  Lege ,  si  lubet ,  ut  ceteros  sileam ,  saltem  Romanorum  pontificum  historias  ad  Hierony- 
«  mum,  etc. ,  Chronicas  Ptolomaei  de  Luca,  Tripartitam  Sicardi  de  Cremona,  Johannis  de  Columna, 
«qui  fiierunt  Italici.  Si  velles  exprimere  historiographos  notabiles  Galliarum,  Richardum  Clunia- 
«censem,  Vincentium  Belvacensem,  Gregorium  Turonensem,  Turpinum  Remensem ,  Fulcherium 
«  Camotensem ,  Martinum  Pœnitentiarium ,  Albertum  Sancti  Remigii ,  Guillelmum  S.  Dionysii,  etc.  » 

Citatur  et  libro  Bellorum  Domini. 

Papyrus  Massonus,  in  Urbano  papa  II  :  «Balduinus  Carnotensis,  belli  sacri,  cui  interfuit,  primus 
«scriptor.  »  Error  viro  de  historia  bene  merito  natus  currente  calamo,  ut  Balduinum  dixerit  Bal- 
duini capellanum. 

Ex  Fulcherii  Carnotensis  narratione  prolixa  suam  desumpsisse  fatetur,  qui  scripsit  Gesta  Franco- 
ram  expugnantiam  Hierusalem.  Fulcherium  alterum,  Camotensem  militem,  commémorât  Robertus 
Monachus,  fine  lib/V,  et  Albertus  Aquensis,  lib.  I,  cap.  xxn,  lib.  III,  cap.  xxxv,  et  lib.  V,  cap.  xv 
et  xxn. 

Sed  hune  dam  us  de  exemplari  ipsius  Pap.  Massoni  vitiosissimo ,  et  nostro  vetere,  nec  ipso  satis 
emendato  :  illud  exscriptum  erat  de  libro  Claromontensis  ecclesiae  Arvernorum;  hoc  dono  habemus 

"  Capita  paginasque  editionis  Bongarsii  inter  annotationes  nostras  accurate  indicavimus. 

4o. 


Digitized  by 


Google 


316 


VIRI  CL.  D.  BONGARSII  PRjEFATIO. 


ab  Jo.  Russato.  Usui  ctiam  fuit  fragmentum  olim  editum  cum  Roberto  Monacho,  de  quo  accepimus 
quae  p.  A07 ,  A08,  hog,  ducta  linea,  ab  aliis  separata  sunt.  Exstant  eadem  in  veteri  manuscripto , 
quem  ad  Robertum  supra  diximus  respondere ,  olim  impresso.  In  utroque ,  quae  bic  fine  cap.  xxxii, 
p.  lx  18,  lin.  uit.  et  p.  419,  usque  adlih.  i  1,  hàfcentur,  rèféruntur  àd  cap.  xxxiv,  p.  lx 20,  2,  auctiora 
boc  modo  : 

«  Talionem  sibi  duplicaverant.  Nec  in  impetibuè,  nec  in  utrorumque  percussionibus,  quae  in  bello 
«  fieri  soient,  ulterius  immorabor;  volo  enim  artare  paginam  limite  parciori.  Sed  ne  vel  scriptorum 
«  negligentia  Vel  iitipêrïtia,  sivè  quod  rM  éteint,  luit  suis  Inlpediti  fcûril  iristiflabaôt,  héc  gesta,  etc. 
«  mendaciter  confundat.  » 

Quae  verba  finem  operis  redoient,  ut  appareat  repetitum  opus  a  Fulcherio;  et  certe  hic  Epito- 
mam  Fulcberii  finit  qui  scripsit  Gesta  frfahcoriûn  eùpatjndntiafn  Hierusalem. 

Memini  autem  videre  me  codicem(a  quo,  non  memini)  in  quo  hoc  ipsum  opus  distinctum 
erat  in  libros  très  :  quorum  incipiebat  secundus  a  Balduino  I  rege,  tertius  a  Balduino  II.  Is  erat  et 
nonnullis  locis  melior  nostris,  ut  de  pauculis  cognovi  quae  tum  obiter  excerpsi.  Etenim,  p.  44o, 
quae  in  nostris  vitiose,  in  eo  leguntur  emendate  :  «  Nam  quae  apud  Ethnicos  civitas  habuerat  in  ma- 
a  gisterio  Primiflaminem  vel  Archiflaminem ,  secundum  Patrum  institutionem  habebat  Primatem.  » 
Et  paulo  post ,  lin.  1 1  :  «  Anacletus.  »  Et  lin.  :  t  Asianarunl  siquidem  Ecclesiariuru  »  Quae  conjec- 
tura emendare  aliis  haud  fuissét  difficile ,  nos  illi  lubentes  libro  accèptutn  ferimus  :  oui  praéterea 
erant  addita  cdpita  : 

De  navigatione  adolescentis  Bôamundi. 

De  periculis  mari  evenientibus. 

De  pestilentia  murorum. 

Et  hoà  quidem  ultimum  incipit  : 

«  Anno  MCXXVII ,  ab  ortu  Doniini,  »  etc. 

Tandem  : 

«  Explicit  Historia  lherosolymitana  Demni  Fulcherii  Carnotensis.  Incipit  praefatio  sequentis  ope- 
«ris  :  Reverentisëimo  patri  et  domino  H**  Dei  gratia  GHomacefcsium  antistiti,  R.  Fretellus  :  Stola 
«jocunditatis  indui\  ètc.» 

Neque.enim  pluta  exscripsi.  Et  haec  ipsa  irtdicare  visum,  ne  quid  te,  lectot*,  eorum  lateat,  quae 
nobis  vel  leviter  notata  sunt.  Fretellum  archidiaconum  Antiochenum,  qui  terram  sanctam  descrip- 
serit,  iilter  scriptores  suos  ponit  Christianus  Adrichomius,  Theatro  Terrm  sanotœ.  Sed  Fuloherius 
illud  intra  quod  superiores,  excepto  Alberto,  se  tenuerant,  quinquennium  egre4sus,  historiam  de- 
ducit  ab  anno  MXGV  ad  MCXXIV. 

4  Sic  ccd.  Duacènsis  (c.)  olitn  Marchianensis ,  fol.  35  verso,  col.  1,  quem  Bongarsius  habuisse  videtur.  Legendum 
est  :  Stolam  jocunditatù  indui. 


Digitized  by 


MONITUM" 

WILLELMI  GRASSEGALS  MILITtS 

AD  HISTORIAS  BELLI  SACRI 

(FULGHER11  CÀRNOTENSIS, 
GALTER11  CANCELLARn  ET  RAIMUNDI  DE  ÀGUILERS), 

QUAS  REGI  FRANCORUM,  LUDOVICO  VII,  OFFBRBBAT. 


Quum  neminem  fere  lateat  innumera  nostrorum  antecessorum  illustria 
tam  facta  quam  dicta,  virtutis  privilegio  memoriae  stilo  commendanda,  scrip- 
torum  inopia  vel  eorumdem  negligentia  quasi  ad  non  fuisse  prorsus  redacta, 
auctoris  praesentis  voluminis  accuratissima  fuit  intentio  tam  insigne  miracu- 
lum  Domini  ac  Redemptoris  nostri  Jesu  Christi  nullatenus  praeterire  s^lentio, 
Gontigit  enim  divinae  dispositionis  gratia  ad  Christian»  fidei  augmentum,  nec 
non  ad  prius  inde  dubitantium  certissimum  documentum,  ut  multitudinem 
paucitas,  ut  superbiam  humilitas,  ut  dolositatem  simplicitas,  ut  superstitio- 
nem  religionis  veritas  bellico  superaret  certamine.  Quod  nuHarum  virium 
incursu,  seu  instantium  multitudinum  conflictu,  aut  humanae  discretionis  in- 
tuitu,  sed  cœlestis  tamen  examinis  prospectu  constitisse  manifestum  est. 
Summa  igitur  sapientia,  gloriosi  nominis  sui,  quo  Christiani  censemur,  ampli- 
ficationi  consulens,  ne  in  tam  dispositissima  domo,  velut  tanti  patris  familias, 
temeritati  quicquam  liceret,  improboram  incredulitatem  ferrea  virga  judicio- 
que  patenti  retundere  decernens,  coheredibus  suis  crucis  signo  munitis 1  forti- 
tudinis  brachium  extendere  dignatus  est;  sicqùe  ipso  assistente,  eodemque 
protegente,  memorabilem  adepti  sunt  victoriam,  unde  superveniente  gratia 
immarcescibilem  promererentur  coronamb.  Hoc  opus  itaque  tam  egregium, 
tam  excellentis  materiei  descriptione  praeditum,  Ego  Willelmus  Grassegals 
nomine.  Vallavensis  patria,  miles  officio,  ecclesiae  Beatae  Mariae  Aniciensis 
devotus  aedificio,  et  supradictae  victoriae  in  Domino  glorians  adfuisse  béné- 
ficie Domine  Lodovice,  rex  Francorum  gloriosissime ,  nep  non  Aquitaniae 
dux  victoriosissime,  tibi  praesentare  proposui  :  quatenus  in  eo,  velut  in  spe- 
culo,  tuorum  majorum  imagines,  Ugonis  videlicet  Magni  atque  Rotberti  Flan- 
drensis  comitis  et  aliorum,  rationis  oculis  intuearis;  eorumque  vestigia  passibus 
virtutum  sequaris.  Immo  si  necesse  cognoveris  corporis  exercitio  actualique 

1  Muniti.  a. 

*  Solus  inter  omnes  codices  cod.  a.  hanc  praefationem  Fulcherii  historiae  praeponit.  —  *  Cf.  I.  Petr.  v,  4* 


Digitized  by 


Google 


318  MONITUM  WILLELMI  GRASSEGALS  MILITIS. 

gladio  ut  in  nullo  ab  illis  degenerare  velle  videaris;  délibères  quoque  ad  hoc 
regnantis  te  promeruisse  soïium,  ut  inDomini,  cujus  permissione  ad  tantum 
honoris  culmen  promoveris,  semper  vigiles  obsequium.  Inter  cetera  humili 
prece  deposco,  ne  quavis  alienatione  a  tua  sive  a  tuis  successoribus  dimovea- 
tur  praesentia*,  ut  unde  animemini  semper  habeatis  ad  consimilis  probitatis 
formam  indicia. 

'  Sic  cod.  a.  Roctius  :  a  tua  sive  a  tuorum  successorum  dimoveatur  prœsentia. 


Digitized  by 


Google 


INCIPIT  PROLOGUSa 

DOMNI  FULCHERII  IN  SEQDENTI  OPERE1 


Placet  equidem  vivis,  prodest  etiam  mortuis,  quum  gesta  virorum  forlium^ 
praesertim  Deo  militantium,  vel  scripta  leguntur,  vel  in  mentis  armariolo3 
memoriter  retenta  inter  fidèles  sobrie 3  recitantur.  Nam  qui  vivunt  in  mundo , 
audita  intentione  pia  praedecessorum  fidelium  \  quomodo  mundi  flore  spreto 
Deo  adhaeserunt,  et  parentes  uxoresque  suas,  possessiones  quoque  quantaslibet 
relinquentes,  juxta  praeceptum  evangelicum  Deum  secuti  sunt,  ad  diligendum 
eum  ardentius  conjuncti5  ipso  aspirante  animantur.  Mortuis  siquidem  in  Do- 
mino valde*  prodest  quum,  auditis  operibus  eorum  bonis  et  devotis,  fidèles 
animas  eorum  proinde  benedicunt;  et  eleemosynas  cum  orationibus  tam 
cogniti  quam  ignoti  pro  eis  caritative  impendunt.  Unde  comparium  meorum 
quorumdam  pulsatibus  aliquotiens  motus,  Francorum  gesta  in  Domino  claris- 
sima  qui  Dei  ordinatione  cum  armis  Iherusalem  peregrinati7  sunt,  stilo  rusti- 
cano,  tamen  veraci,  dignum  ducens  memoriae  commendandum8,  prout  valui 
et  oculis  meis  in  ipso  itinere  perspexi,  diligenter  digessi.  Licet  autem  nec 
Israeliticae  plebis  nec  Machabaeorum  aut  aliorum  plurium  praerogatiyae ,  quos 
Deus  tam  crebris  et  magnificis  miracuiis  illustravit,  hoc  opus  praelibatum 
aequiparare  non  audeam,  tamen  haut  longe  ab  illis  gestis  inferius  aestimatum, 
quoniam  Dei  miracula  in  eo  noscuntur  multipliciter  perpetrata,  scriptis  com- 
mendare  curavi;  (juin  immo  in  quo  disparantur  hi  postremi  ab  illis  primis9, 
vel  Israeliticis,  vel  Machabaeis,  quos  quidem  vidimus  in  regionibus  eorum  saepe 
apud  nos,  aut  audivimus  longe10  a  nobis  positos,  pro  amore  Christi  emembrari, 
crucifigi,  excoriari,  sagittari,  secari  et  diverso  martyrii  génère  consummari 11 , 
nec  minis  nec  blanditiis  aliquibus  posse  superari  ;  quin  potius,  si  non  deesset 
percussoris  gladius 12,  multi  nostrûm  pro  Christi  amore  perimi  non  récusas- 
sent. 0!  quot  millia  martyrum  in  hac  expeditione  beata  morte  finierunt!  Sed 
quis  tam  saxei  est  cordis,  qui  haec  Dei  facta  audiat,  et  pietatis  visceribus13 
commotus,  in  laudes  Dei14  non  erumpat?  Quis  potest  non  mirari  quomodo 

1  Incipit  prologus  in  Gestis  Francorum  Iherusalem  peregrinantium.  d.  lncipit  prologus  Gestorum.  h.  lncipit 
prologus  Fulcheri,  Carnotensis  clerici,  in  Itinerarium  Christianorum  cum  exercitu  magno  in  Jérusalem  et  paga- 
nos  euntium.  i.  Incipit  prologus  Fulcheri  de  captione  Jérusalem,  k.  —  2  Armaris.  i.  *.  —  3  Diligenter.  h.  — 
4  Om.  fidelium  i.  —  5  CompunctL  d.  h.  —  6  Valde  etiam.  d.  Om.  in  Domino  valde  h.  i.  k.  —  7  Iherusalem 
cum  armis  peregre  profecti.  h.  i.  k.  — 8  Commendanda.  i.  — 9  Illis  primis  cessoribus.  c.  Illis  antecessoribus.  i.  k. 

—  10  Non  longe,  h.  i.  k.  —  11  Consumi.  d.  h.  i.  k.  — *12  Gladius  occisoris.  h.  —  13  Pietatis  suspiriis.  d.  h.  i. 

—  14  In  laudes  devotas.  h.  i. 

*  Hic  prologus,  qui  in  codicibus  g.  d.  h.  i  et  k  legitur,  desideratur  in  codd.  a.  b.  e.  f.  g.  l.  m  et  n.  Cf. 
Martène,  Thésaurus  anecdot.  I,  p.  364. 


Digitized  by 


Google 


320  PROLOGUS  DOMNI  FULCHERII. 

nos,  exiguus  populus  inter  tôt  hostium  nostrorum  régna,  non  solum 1  resislere, 
sed  etiam  vivere  poteramus?  Quis  audivit  unquam  talia?  Hinc  iEgyptus  et 
iEthiopia,  hinc  Àrabia  et  Chaldea  atque  Syria,  hinc  Assiria  et  Media,  hinc 
Parthia  et  Mesopotamia,  hinc  Persida  et  Scithia.  Mare  etiam  Magnum  a 
Christianismo  nos  excludebat,  et  inter  manus  nos  laniantium,  sicut  permitte- 
bat2  Deus,  conchidebat3.  Ipse  autem  in  brachio  forti  nos  pie  protegebat, 
Beata  enim  gens  cujus  est  Dominus  Deus  ejus*\  Modum  autem  hujus  operis  et 
inceptum,  et  quomodo  ad  tantum  iter  agendum  omnis  populus  occidentalis 
concussus,  et  mentes  et  manus  in  id  extenderit  voluntarius,  verba  historica 
quae  sequuntur  declarabunt. 


EXPLICIT  PROLOGUS4. 


1  Om.  solum  c.  d.  —  2  Si  permitteret.  d.  h.  i.  k.  —  3  Excludebat  h.  i.  k.  —  4  Om.  Explicii  prologus.  d. 


"  PSALM.  XXXII,  13. 


Digitized  by 


Google 


INCIPIT  LIBER  PRIMUS 

IN 

GESTIS  FRANCORUM  IHERUSALEM  PEREGRINANTIUM1. 


CAPITULUM  Ia. 

De  concilie)  apud  Clarum  Montem  constitutob. 

à     Annoc  igitur  ab  Incarnatione  Domini  millesimo  nonagesimo  quinto,  régnante   a.  1095. 
in  Àlemannia  Henrico2  imperatore  dicto,  in  Francia  rege  Philippo,  quum  in 
universis  Europiae3  partibus  mala  multimoda  vacillante  fide  inolescerent,  praeerat 
urbi  Romae  papa  secundus  Urbanus,  vir  egregius  vita  et  moribus,  qui  Ecciesiae 
sanctae  statum  semper  sublimius  provehendum ,  super  omnia  consulte  ac  strenue 

b  moderari  sategit .  Videns  autem  Christianitatis  fidem  enormiter  ab  omnibus,  tam 
clero  quam  populo,  pessundari,  et  terrarum  principibus  incessanter  certamine 
bellico,  nunc  istis  nunc  illis  inter.  se  dissidentibus,  pacem  omnino  postponi; 
bona  terrae  alternat tim  diripi;  multos  injuriose  vinctos  captivari,  et  in  carceres 
teterrimos  truculentissime  subrui,  supra  modum  redimi,  velintus  trifariam  anga- 

c  riatos,  scilicet  inedia,  siti>  algore,  obitu  clandestino  exstingui;  loca  sancta  violari, 
monasteria  viliasque  igne  cremari,  nulli  mortalium  parci,  divina  et  humana  lu- 
dibriis  haberi;  audiens  etiam  interiores  Romaniae  partes,  a  Turcis  super  Chris- 
tianos  occupatas,  impetu  feroci  perniciose  subdi,  pietate  compatienti4,  dilectio- 
nisque  Dei  nutu  permotus,  montes5  transmeando  in  Gallias  descendit,  atque  in 

d  Alvernia 6  concilium  legationibus  competenter  undique  praemonitum,  apud 
Clarum  Montem7,  quae  civitas  sic  vocatur,  coadunari  fecit,  trecentis  decem  tam 
episcoporum  quam  abbatum  assistentium  cambutis8  deputatis.  His  itaque,  die  ad 
haec  praenominato,  ad  se  convocatis,  allocutione  dulciflua  diligenter  conventus 
causam  innotuit  Nam  sub  Ecciesiae  lugentis  voce  querula  planctum  non  minimum 

e  expressit,  et  de  mundi  fluctuantis  tempestatibus  tantimodis,  ut  superius  praefatum 
est,  fide  subruta,  sermonem  prolixum  cum  eis  tenuit.  Deinceps,  rogitatu  sup- 
plici  cunctos  exhortatus  est,  ut  resumptis  fidei  viribus,  cum  ingenti  sollicitatione 
ad  expugnandas  Diaboli  machinationes  viriliter  se  animarent,  et  Ecciesiae  sanctae 
statum,  crudelissime  a  nefandis  debilitatum,  in  honorem  pristinum  competenter 

f  erigere  conarentur. 

1  Gesta  Francorum  Iherusalem  cum  armis  peregrinantium.  a.  Incipit  Liber  Francorum  prologut.  d.  Gesia 
peregrinantium  Francorum  cum  armis  Iherusalem  pergentium.  g.  Incipiunt  Gesta  Francorum  Hierusalem  cum 
armis  peregrinantium.  h.  Incipit  Itinerarium.  i.  Incipit  liber  Fulcheri  presbiteri  de  captione  Jérusalem,  m  — 
2  Hainrico.  b.  f.  h.  k.  —  3  Europœ.  a.  b.  f.  g.  n.  —  4  Compatiens.  n.  —  5  Alpes,  k.  b.  l.  n.  —  6  Aver- 
nia.  a.  Arvernia.  b.  f.  g.  h.  n.  —  7  Çlaromontem.  n.  —  8  Baculis  vel  cambutis.  a.  b.  n.  Baculis.  f.  g.  Com- 
battis. L. 

*  Bongars.  c.  i,  p.  38i.  bri  primi,  et  m  usque  ad  capit.  xxvm  libri  ejusdem. 

b  Desideranlur  omnia  illa  lemmala  in  d.  e.  h.  i.  Omit-  c  Cf.  supra  Tudebov.  I,  i,  p.  g,  et  p.  îai  et  173;  cf. 
tunt  initium  hujus  historiae  e,  usque  ad  cap.  xxiv  li-      quoque  Willelm.  Tyr.  L  I,  c.  xiv,  p.  38. 

m-  kl 


Digitized  by 


Google 


FULGHER1I  CARNOTENSIS 


CAPITULUM  IL 

Decretum  Urbani  papae  in  eodem  concilie 

a.  1095.  «  Dilectissimi  fratres\  inquit,  apostolatus  apice,  Dei  permissu,  orbi  terra  prae-  a 
latus,  occasione  necessaria  supereminente,  tanquam  monitionis  divinae  legatus, 
ad  vos  Dei  servos  bas  in  partes  condescendi  Urbanus.  Et  quos  dispensatores  mi- 
nisteriorum  Dei  esse  aestimavi,  taies  et  fidèles,  simulationis  explosa1  luvione, 
reperiri  optavi.  Quod  si  aliquid  gibbosum  vel  tortuosum,  modestia  rationis  jus- 
titiae  semota,  contra  legem  Dei  obsistit,  présente  suffragamine  divino,diligenter  b 
expolire  satagam.  Dominus  enim  supra  famiiiam  suam,  ut  ei  pro  tempore  pabula 
modesto  sapore  condita  ministretis,  vos  dispensatores 2  constituit.  Beati  autem 
t  eritis,  si  fidèles  tandem  dispensationis  exactor  vos  invenerit.  Pastores  etiam  nun- 
cupamini;  videte  autem  ne  mercenarii  more  fungamini.  Veri  ergo  pastores,  et 
baculos  semper  in  manibus  habentes  estote;  nec  dormitantes,  gregem  vobis  c 
t  commissum  undique  conservate.  Nam  si  per  incuriam  vestram  aut  negligentiam 
ovem  quivis3  lupus  abripuerit,  mercedem  nimirum  vobis  paratam  apud  Do- 
minum  nostrum  amittetis;  sed  et  lictorum  flagris  primitus  asperrime  cœsi,  post- 
modum  vero  in  custodiam  funeste  conversationis  truculenter  subruemini.  Vos 
quidem  juxta  sermonem  evangelicum,  sal  estis  terrœh.  Quod  si^defeceritis,  ambi-  d 
gitur  quomodo  salliatur.  0  quanta  sallitio  !  vere  necesse  est  vos  plebem  idiotam 
et  mundi  lasciviae  supra  modum  inhiantem  sapientiae  sale  corrigendo  sallire,  ne 
delictis  putrefacta,  dum  eam  alloqui  voluerit  quandoque  Dominus,  insulsa*  pu- 
teat.  Nam  si  vermes,  hoc  est  peccata,  causa  desidiœ  procu rationis  vestrae,  in  ea 
repèrent,  illico  vilipensam  in  praecipitium  spurcitiarum  eam  subigi  praecipiet.  Et  e 
quia  tantum  perditum  ei  restaurare  nequiveritis,  vos  in  judicio  damnatos  a 
familiaritate  dilectionis  suae  prorsus  exterminabit.  Sed  hujusmodi  sallitorem 
oportet  esseprudentem,  provisorem,  modestum,  edoctum,  pacificum,  scrutato- 
rem,  pium,  justum,  aequum,  mundumc.  Nam  quomodo  indoctus  doctos,  immo 
destus  modestos,  immundus  mundos,  efficere  valebit.  Quod  si  pacem  oderit,  f 
quomodo  pacificabit?  Aut  si  quis  babuerit  manus  sordidatas,  quomodo  sordes 
alterius  coinquinationia  tergere  poterit?  Lectum  est  etiam ,  quia  si  caecus  caecum 
duxerit,  ambobus  cavea5  patebitd.  Ceterum  vos  ipsos  prius  corrigite,  ut  irrepre- 
hensibiliter  subditos  vestros  queatis  emendare.  Si  quidem  amici  Dei  esse  vultis, 
libenter  exercete  quae  ei  placere  sentitis.  Res  ecclesiasticas  praecipue  in  suo  jure  g 
constare  facite,  ut  et  simoniaca  haeresis  nullatenus  apud  vos  radicet;  cavete  ne 
vendentes  ac  ementes6  flagris  flagella ti  dominicis,  per  angiportus  in  exterminium 
confusionis  miserabiliter  propellantur.  Ecclesiam  cum 6  suis7  ordinibusomnimode 
iiberam  ab  omni  saeculari  potestatesustentate,  décimas  Deo8  de  omnibus  terrae  cul- 
tibus  fideliter  dari  facite,  ne  vendantur  aut  retineantur.  Qui  igitur  episcopum9  h 

1  Expulsa  k.  —  2  Om.  vos  dispensatores  c.  —  5  Quamvis.  a.  b.  n.  —  4  Domino  insulsa.  a.  b.  d.  h.  i.  k.  n. 
—  *  Fovea.  a.  h.  i.  k.  n.  —  6  Om.  cum  c.  —  7  Soi.  d.  —  8  Deo  proprias,  a.  b.  f.  h.  n.  —  9  Quod  qui  epi- 
scopos.  A.  B.  D.  N. 

*  Cf.  Tudebov.  I  c.  p.  i o  el  p.  1 69 ;  et  Willelm.  Tyr.         *  Cf.  I,  Timoth.  m ,  a  ;  Tit.  1,7. 
1. 1,  c.  xv,  p.  39.  d  Matth.  xv,  1  à;  Luc.  vi,  39. 

h  Matth.  v,  i3;  Marc,  ix,  49;  Luc,  xivt  34.  e  Cf.  Joan.  ii,  i4.  i5. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  323 

a  «  ceperit,  omnino  exlex  habeatur.  Qui  monachos  vel  clericos,  aut  sanctimoniales,    a.  io95. 
«et  eorum  famulos  ceperit  aut  exspoliaverit,  vel  peregrinos  vel  mercatores, 
a  anatheraa  sit.  Rap  tores,  et  domorum  combustores,  et  eorum  conseil  tien  tes, 
«  ab  Ecclesia  extorres,  anathemate  feriantur.  Summopere  igitur  considerandum 
«est,  ut  dicit  Gregorius1,  qua  m  ul  tan  dus  sit  pœna  qui  aliéna  diripit,  si  inferni 

b  <  damnatione  perçu titur  qui  propria  non  largitur.  Sic  enim  diviti  in  Evangelio 
a  memorato  contigit,  qui  non  idcirco  punitus  est  quod  aliéna  abstulisset,  sed 
«quia  rébus  acceptis2  seipsum  maie  dereliquit*.  His  itaque  iniquitatibus,  ut 
«dictum  est,  carissimi,  mundum  vidistis  diu3  coniusum  fuisse,  adeo  ut  nullus4 
«  in  aliquibus  provinciarum  vestrarum  locis5,  ut  nobis  a  referentibus  intimatum6 

c  «  est,  per  imbecillitatem  forsitan  justification is  vestrae,  vix  tute  per viam  quis  gradi 
«audeat7,  quin  vel  die  a  praedonibus,  vel  nocte  a  latronibus,  aut  vi  aut  ingenio 
«maiigno,  in  domo  vel  extra,  subripiatur.  Quapropter  treviamb,  sic  vulgariter 
«dictam,  jamdudum  a  sanctis  patribus8  determinatam,  reformari  oportet,  quod 
«  ut9  firmissime  in  episcopatu  suo  unusquisque  vestrum  teneri  faciat,  monendo 

d  «  flagito.  Quod  si  aliquis  sive  aviditate,  sive superbia  lactus 10,  eam  sponte  infregerit, 
«  Dei  auctoritate  et  hujus  sancti  concilii  decretorum  sanctione  anathematizetur.  » 


CAPITULUM  III. 

Item  exhortatio  ipsius  de  itinere  Iherosolymitano  11 . 

His  et  aliis  pluribus  competenter  dispositis,  cuncti  assistentes,  tam  clerus  qua  m 
populus,  Deo  gratias  agendo,  dictis  domni  Urbani  papae12  voluntarie  aspirave- 
runt;  et  fideli  pollicitatione  décréta  illius 13  bene  tenenda  confirmaverunt.  Sed  et 

e  aliud  illico,  non  minus  tribulationis  jam  dictœ,  sed  et  majus,  aut  pessimum,  ex 
altero  mundi  climate,  Christianitati  obesse  adjecit,  inquiens  :  «Quoniam,  o  filii 
«  Dei,  si  pacem  apud  vos  tenendam  et  Ecclesiae  jura  conservanda  fideliter  susten- 
«  tare  virilius  solito  polliciti  Deo  estis,  exstat  operae  pretium  ut  insuper  ad  quod- 
«dam  aliud  Dei  negotium  et  vestrum14,  emendatione  deifica15  nuper  vegetati, 

F  «probitatis  vestrae  valitudinem  versetis.  Necesse  est  enim,  quatinus  confratribus 
«  vestris  in  Orientali  plaga  conversantibus16,  auxilio  vestro  jam  saepe  acclamato 
«indigis,  accelerato  itinere  succurratis.  Invaserunt  enim  eos,  sicuti  plerisque 
«vestrum17  jam  dictum  est,  usque  mare  Mediterraneum ,  ad  illud  scilicet  quod 
«  dicunt  Brachium  Sancti  Georgii,  Turci,  gens  Persica18,  qui,  apud  Romaniae fines, 

1  Om.  ut  dicit  Gregorius  a.  b.  f.  g.  n.  —  2  Om.  quod  aliéna  abstulisset,  sed  quia  rébus  acceptis  d.  —  3  Gra- 
vissime  diu.  a.  b.  n.  —  4  Om.  nullus  c.  —  5  Om.  locis  a.  b.  f.  h.  n.  —  6  Patefactum.  a.  b.  f.  n.  — 7  Om. 
adeo  ut.  . .  quis  gradi  audeat  c.  —  8  Patribus  nostris.  a.  b.  n.  —  9  Oportet,  quam.  A.  b.  f.  h.  n.  —  10  Sedac- 
tus.  a.  b.  f.  n.  —  11  Hic  jl  inserit  hoc  lemma  :  Quomodo  Urbanus  papa  in  concilio  apud  Clarum  Montent  Aor- 
tatar  Christianos  ad  iter  Jerosolimitanum.  —  12  Urbani  summi  pontificis.  a.  b.  d.  f.  h.  i.  k.  n.  — 13  Illa.  a.  b. 
f.  n.  —  14  Nostrum.  h.  —  15  Deica.  a.  b.  —  16  Orientali  parte  habitantibus.  a.  b.  f.  n.  —  17  Nostrum.  h.  — 
18  Quod  Brachium  Sancti  Georgii  vocant,  Turci  et  Arabes,  a.  b.  n. 

*  Cf.  Luc ,  xvi ,  i  g-3 1 .  mediœ  Latinitat.  v°  Treva.  Cf.  quoque  magnam  Conciliorum 

h  Id  est  Treuga Dei,  quam  primum  Urbanus  papa  II  in      omnium  Collectionem,  quam  edidit  P.  Labbeus  A .  D.  1 67 1 , 

Concilio  Claromontano  firmavit.  (Cf.  Order.  Vital.  1.  IX ,      Paris,  t.  X,  p.  5o6-5o7-) 

p.  465;  Willelm.  Tyr.  1. 1,  c  xv,  p.  4a  ;  et  Gang.  G/ow. 

4i. 


Digitized  by 


Google 


324  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  1095.    «  terras  Christianorum  magis  magisque  occupando,  lite  bellica  jam  1  septupli-  a 
«cata  victos  superaverunt,  multos  occidendo  vel  captivando,  ecclesias  subver- 
«tendo,  regnum  Dei  vastando.  Quos  quidem  si  sic  aliquandiu  in  quiete  sive- 
«  ritis2,  multo  latius  fidèles  Dei  supergredientur.  Qua  de  re  supplici  prece  hortor, 
«non  ego,  sed  Dominus,  ut  cunctis  cujuslibet  ordinis  tam  equitibus  quam  pedi- 
«tibus,  tam  divitibus  quam  pauperibus,  edicto  frequenti  vos,  Christi  praecones,  b 
*      «suadeatis,  ut  ad  id  genus  nequam  de  regionibus  nostrorum3  exterminandum , 
«  tempestive  Christicolis  opitulari  satagant.  Praesentibus  dico,  absentibus  mando, 
«Christus  autem  imperat.  Cunctis  autem  illuc  euntibus,  si  aut  gradiendo  aut 
«  transfretando,  sive  contra  paganos  dimicando,  vitam  morte  praepeditam*  finie- 
«rint^  remissio  peccatorum  praesens  aderit.  Quod  ituris  annuo,  dono  isto5  inves-  c 
«titus  a  Deo.  0  quantum  dedecus  si  gens  tam  spreta,  degener,  et  daemonum 
«ancilla,  gentem  omnipotentis  Dei  fide  praeditam,  et  Cbristi  nomine  fulgidam6, 
«sic  superaverit!  0  quanta  improperia  vobis  ab  ipso  Domino  imputabuntur,  si 
«eos  non  juveritis  qui  professione  Ghristiana  censentur,  sicut  et  vos!  Procédant, 
«inquit,  contra  infidèles  ad  pugnam  jam  incipi  dignam,  et  trophaeo  explendam,  d 
«qui  abusive  privatum  certamen  contra  fidèles  etiam  consuescebant  distendere 
«quondam.  Nunc  fiant  Christi7  milites,  qui  dudum  exstiterunt  raptores.  Nunc 
«jure8  contra  barbaros  pugnent,  qui  olim  adversus  fratres  et  consanguineos 
«  dimicabant.  Nunc  aeterna  praemia  nanciscantur,  qui  dudum  pro  solidis  paucis 
«  mercenarii  fuerunt.  Pro  honore  duplici  laborent,  qui  ad  detrimentum  corporis  e 
«  et  animae  se  fatigabant.  Quin  imo  hic  tristes,  hic  pauperes,  illic  autem  laeti  et9 
«  locupletes10;  hic  inimici  Domini,  illic  autem  amici  ejus  erunt.  Ituris  autem  mora 
«  non  différât  iter;  sed  propriis  locatis,  sumptibusque  collectis,  cessante  bruma 
«  vernoque  sequente,  Domino  praevio  tramitem  acriter  intrent.  » 


CAPITULUM  IV. 

De  episcopo  Podiensi,  et  de  his  quae  postea  gesta  sunt. 

Hisa  dictis,  et  audientibus  gratanter  ad  hoc  animatis,  nihil  tali  actu  dignius  f 
aestimantes,  statim  plures  audientium11  se  ituros,  et  alios  absentes  inde  diligente r 
exhortaturos  se  spoponderunt.  De  quibus  fuit  unus  episcopus  Podiensis,  nomine 
Aymarus12,  qui  postea  vice  fungens  apostolica,  cunctum  Dei  exercitum  pru- 
denter  et  consulte  rexit,  et  ad  negotia  peragenda  vivaciter  animavit.  Taliter  in 
concilio  quae  diximus  stabilitis,  et  ab  omnibus  bene  confirmais,  absolutionis  be-  G 
nedictione  data,  discesserunt;  et  hoc  nescientibus,  postmodum  ad  mansiones 
suas  regressi,  prout  gestum  fuerat  divulgaverunt13.  Quod  ut  passim  per  provin- 
cias  edictum  est,  jurisjurandi  firmitudine  pacem,  quam  dicunt  treviam,  invicem 

1  Jam  vice.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  2  Aliquandia  quiete  permiseritis.  a.  b.  n.  —  3  E  regionibus  nostratibus.  a. 
b.  m.  —  4  Om.  morte  prœpeditam  a.  b.  n.  —  5  Dono  tanto.  a.  b.  n.  —  0  Splendidam,  a.  b.  n.  —  7  Om.  Christi 
A.  b.  d.  f.  h.  k.  n.  —  8  Rite.  n.  —  9  Om.  autem  lœti  et  a.  b.  n.  —  10  Hic  inopes,  illic  locupletes.  l.  — 
11  Astantium.  a.  b.  d.  f.  h.  r.  —  12  Ademarus.  a.  b.  n.  Adimarus.  d.  h.  i.  k.  l.  —  13  Dilue ide  divulgaverunt. 

A.  B.  D.  F.  N. 

•  Cf.  Tudebov.  /.  c.  p.  10  et  170;  et  Wiilelm.  Tyr.  1.  I,  c.  xvi,  p.  43. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  325 

a  tenendam  constitueront.  Deinceps  vero  multi  cujuslibet  artis  officio  fungentes,    a.  1095. 
comperta  remissione  peccatorum,  se  profecturos,  defaecatae  mentis  intentione,  de- 
voverunt,  quorsum  ire  jussum  fuerat.  0  quam  dignum  erat  et  amœnum  nobis 
omnibus  cruces  illas  cernentibus,  vel  sericas  vel  auro  textas1,  aut  quolibet  génère 
pallii  décoras,  quas  in  chlamydibus  suis,  aut  birris,  aut  tunicis,jussupr&dictipapœ, 

b  post  votum  eundi,  super  humeros  suos  peregrini2  consuebant!  Sane  pugnatores 
Dei  merito  victoriae  signo  insigniri  et  muniri  debebant,  qui  ob  honorem  ejus  ad 
praeliandum  se  praeparabant.  Et  quoniam3  significans  sub  agnitione  fidei  circa 
se  sic  pinxerunt,  denique  significatum  derivativum  verius  adepti  sunt.  Speciem 
insignierunt,  ut  rem  speciei  consequerentur.  Patet  equidem,  quia  meditatio  J)ona 

c  bonum  opus  agendum  machinatur,  opus  vero  bonum  sa  lu  te  tu  animae  lucratur\ 
Quod  si  bonum  est  bene  meditari,  melius  autem  post  cogitatum  opus  justum 
patrari.  Optimum  ergo  est  compendium  salutare,  quod  per  dignam  actionem 
animae  salus5  adquiritur*.  Unusquisque  ergo  bonum  cogitet,  quod  opère  digno 
meliorando  compleat,  ut  optimum,  quod  non  deficiet  in  sternum,  emeritus  tan- 

d  dem  accipiat7. 

Taliter  Urbanus,  vir  prudens  et  venerandus, 
Est  médita  tus  opus,  quo  postea  floruit  orbis. 

Nam  pacem  renova  vit,  Ecclesiaeque  jura  in  modos  pristinos  restituit  ;  sed  et  pa- 
ganos  de  terris  Gbristianorum  instinctu  vivaci  effugare  conatus  est.  Et  quoniam 
e  cuncta  quae  Dei  sunt  exaltare  omnimode  studebat,  omnes  fere  paternitati  suae 
obediendo  libenter8  se  dederunt9. 


CAPITULUM  V- 

De  dissensione  Urbani  papœ  atque  Guidberti. 

Sed  Diabolus,  qui  ad  detrimentum  hominum10  semper  insistere  nititur,  et 
veluti  leo  quaerit  circinando  quem  devoret1,  huic  adversarium  quemdam  nomine 
Guidbertumllb,  superbiae  stimulis  irritatum,  ad  confusionem  populi  concitavit  : 
f  quidudum  imperatoris  praefati  Bajoariorum12c  protervitate  suffultus,  dum  praede- 
cessor  Gregorius,  qui  et  Hildebrandus13d,  in  sede  jure  habebatur,  apostolatus  offi- 
cium  usurpare"  cœpit,  ipso  Gregorio  a  liminibus  basilicae  sancti  Pétri  excluso. 
Et  quia  sic  perverse  egit,  populus  melior  eum  cognoscere  noluit;  Urbano  autem 

1  lntertextas.  a.  b.  d.  h.  Amœnissimum  omnibus  fidelibus  erat  spectare  cruces  vel  sericas,  vel  intertextas.  l. 
—  8  Om.  peregrini  a.  b.  f.  n.  —  3  Qui.  a.  b.  f.  n.  —  4  Lucretar.  c.  —  6  Victui.  d.  h.  k.  l.  —  6  Animée 
viciai  nactum  est  a.  b.  f.  n.  —  7  Tandem  miles  percipiat  a.  b.  f.  n.  —  8  Sub  obedientia  libenter.  a.  b.  f.  n.  — 
9  Dediderunt.  a.  b.  h.  —  10  Om.  hominum  a.  b.  n.  —  11  Guitbertum.  a.  b.  f.  Guibertum.  h.  n.  Widbertum.  1. 
hic  et  infra.  —  1S  Bauhariomm.  k.  —  13  Hildebrannus.  a.  b.  d.  l.  n.  Hilderannus.  k.  —  14  Impetu  nrfario 
usurpare.  l. 


•  I,  Petr.  v,  8. 

b  Gibertos  seu  Wibertus,  archiepiscopus  Ravenna- 
tensis,  ab  adversariis  Gregorii  papœ  VII  electus  fuit  anti- 
papa sub  nomine  Clementis  III ,  an.  1 080- 1 1 00.  (Cf.  Ital. 
sacr.  t.  II,  p.  363-364.) 


c  Henricum  IV  indicat,  Alemannorum  imperatorem. 

4  Hildebrandus ,  arcbidiaconus  Ecclesie  Romanae ,  sub 
nomine  Gregorii  VII  papa  creatus  est  die  uni9  menais 
Aprilis  A.  D.  1073.  Obiit  autem  xxv*  die  menais  Maii 
A.  D.  io85. 


Digitized  by 


326  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  1095.   jure1  électo,  et  ab  episcopis  cardinalibus  consecratoa,  major  et  sanctior  pars  po-  a 
puli,  post  Hildebrandi2  excessum,  obediendo  aspiravit.  Guidbertus  vero  susten- 
tamine  imperatoris  praedicti,  et  plerorumque  civium  Romanorum  irritamento 
animatus,  Urbanum  quamdiu  potuit  a  monasterio  Beati  Pétri  alienum  fecit.  Sed 
dum  ab  Ecclesia  sic  eliminatus  erat,  per  regiones  incedens,  populum  in  aliquantis 
devium  Deo  conciliabat.  Guidbertus  autem  ob  Ecclesiae  principatum  turgidus,  b 
papam  proclivem  oberrantibus  se  ostentabat,  et  apostolatus  officium,  licet  in- 
juste, inter  consentientes  exercebat,  et  Urbani  facta  tanquam  irrita  vilîpendebat. 
Urbanus  autem3,  eo  anno  quo  Franci  primitus  Iherusalem  euntes4  per  Romam 
transierunt,  totam  omnino  potestatem  apostolicam  adeptus  est,  auxilio  cujusdam 
nobilissimae  matronae,  Malthildis5b  nomine,  quae  in  Romana  patria  potestate  c 
multa  tune  vigebat.  Guidbertus  vero  tune  in  Alemannia  erat.  Itaque  dlio  papœ 
Romae  praeerant;  sed  cui6  obediretur  a  quamplurimis  ignorabatur,  vel  a  quo 
consilium  posceretur,  vel  quis  aegrotis  mederetur.  Alii  huic,  alii  alteri  favebant. 
Prout  intellectibus7  hominum  patebat,  Urbanus8  justior  erat  :  putandus  est9 
recte  melior10  qui  cupiditates  tanquam  hostes  subjicit.  Ravennae  urbis  archiepi-  d* 
scopus  Guidbertus  erat,  honore  et  divitiis  opulentus  valde  splen débat.  Mirandum 
quare  sibi  tam  locupleti  tantum  non  sufficiebat.  Qui  etiam  justae  actionis  exein- 
plar  omnibus  considerari  debebat,  cur  temere  philopompus  invadere  praesumpsit 
sceptrum11  imperii  Dei?  Sane  non  est  vi  rapiendum,  verum  cum  timoré12  et  de- 
votione13  suscipiendum 14.  Nec  mirum  si  mundus  inquietabatur  totus,  et  contur-  e 
babatur,  quoniam  si  Romana  Ecclesia,  in  qua  principalitas  correctionis  univers» 
Christianitatis  obtinetur,  quolibet  turbine  confunditur,  confestim  accidit  membra 
sibi  subdita,  a  capitaneis  fibris  dolore  dérivante15,  compassibiliter  debilitari.  Ea 
enimvero  Ecclesia,  mater  nostra  scilicet,  lacté  cujus  educabamur,  documento  in- 
strui  valebamus16,  consilio  muniebamur,  ab  ilio  Guidberto  superbo17  vehementer  f 
percussa  erat.  Quumque  caput  sic  tritum  est,  continuo  membra  laesa  sunt. 

Si  caput  aegrotet,  cetera  membra  dolent. 

Capite  autem  sic  laeso,  etiam  membris  marcescentibus  dolore  concepto18,  quia 
in  partibus  omnibus  Europiae,  pax,  bonitas,  fides  in  ecclesiis  et  extra,  tam  a  majo- 
ribus  quam  minoribus  viriliter 19  subigebantur,  necesse  erat  ut,  malis  tantimodis  g 
dimissis,  monitione  a  papa  Urbano  sic  exorsa,  contra  paganos  saltem  certamina 

1  Recte.  A.  b.  f.  g.  n.  —  2  Ildebranni.  a.  Hildebranni.  b.  d.  h.  i.  l.  n.  —  3  Tamen.  a.  b.  n.  —  4  Ituri.  a.  b. 
d.  f.  h.  n.  —  5  Matildis.  f.  n.  —  c  Cui  horum.  a.  b.  h.  n.  —  7  Aspectibus.  a.  b.  f.  n.  —  8  Urbanus  prospe- 
rior  et.  a.  b.  n.  —  9  Vel  quis  œgrotis  mederetur.  Uterque  bonum  se  fatebatur.  Sed  quis  justior  esset  ambigebatur. 
Alii  huic,  alii  alteri  favebant.  Nos  extra,  Deus  autem  intus  prospicit.  Novit  Dominus  qui  sui  sunt.  Prout  aspec- 
tibus hominum  patebat,  Urbanus  justior  erat.  Alter  alterius  zelum  ingerebat;  alter  alterum  odio  habebat,  sper- 
nebat,  detinebat;  alter  alterius  mortem  exspectabat,  sum  incertus.  Voluntate  occidit,  qui  opère  nequit.  Plerique 
metu,  vel  quia  nequeunt,  peccare  cessant ,  non  innocentia.  Sifinem  Guiberti  gliscit  Urbanus,  eo  quod  Ecclesiœ 
esset  contrarius,  non  eum  forsan  nocebit.  Si  quid  autem  avaritiœ  inerat,  délinquebat.  Putandus  est.  l.  — 
10  Fortior.  a.  b.  n.  —  11  Regendum  sceptrum.  a.  b.  n.  Invadendo  prœsumpsit  regere  sceptrum.  l.  —  12  Ratione. 
A.  b.  n.  — 13  Timoré  et  simplicitate.  L.  —  14  Suscipiendum.  Débet  susceptor  non  pro  honore  tumere,  sed  com- 
missum  sibi  fideliter  procurare,  et  qum  dignitati  honoris  tanti  pertinent,  si  dispersa  fuerint,  opportune  regregare. 
A.  b.  f.  l.  n.  —  15  Derivato.  a.  —  J6  Instruebatur.  c.  Instruimur.  i.  —  17  Ab  illo  Guiberto,  vel  fortassis  ab 
ambobus.  l.  —  18  Dolore  dirivato.  a.  b.  Derivato.  n.  —  19  Viliter.  a.  b. 

'  Otho,  episcopus  Ostiensis,  sub  nomine  Urbani  II         b  Mathildis,  Tusciae  comitissa,  a.  io5A-ua5.  (Cf.  Vi- 

papa  electus  fuit  post  Vicions  II  papœ  mortem  die  tam  Mathildis,  scriptam  a  Donizone ,  ap.  Murator.  Rer. 

xu*  mensis  Martii  A.  D.  1088.  Obiit  autem  Romae,  die  Italie,  script,  t.  Vf  p.  363,  366,  etc.) 
xxix°  mensis  Julii ,  A.  D.  \ 099.  ( Cf.  Ital.  sacr.  1. 1 ,  p.  60. ) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  327 

a  inter  se  dudum 1  consueta  distenderent  Nunc  igitur  ad  historiam  styius  est  ver-   a.  1095. 
tendus  :  ut  de2  iter  agentibus  Iherosolymam3,  et  quid  eis*  accidit,  et  quantum 
res  et  labor  ipse  paulatim,  Deo  adjuvante,  proficiendo  claruit,  gesta  hase  ignorant 
tibus  enucleatim  ignotescat5.  Quod  ego  Fulcherus*  Carnotensis,  cum  ceteris 
iens  peregrinis,  postea,  sicut  oculis  meis  perspexi,  diligenter  et  sollicite  in  me- 

b  mon  a  m  posteris  collegi. 


CAPITULUM  VI\ 

Quo  tempore  Christiani  iter  arripuerunt,  simul  et  nomina  principum  peregrinantium 7. 

Annbb  ab  Incarnatione  dominica  millesimo  nonagesimo  sexto,  mense  in  Mar-    a.  1096. 
tio,  post  coocilium,  de  quo  dictum  est,  Alvernicum8,  quod  mense  Novembri  papa 
Urbanus  tenuit,  alii  aliis  paratu  promptiores,  iter  sanctum  carpere  cœperunt; 
alii  quidem  mense  Aprili,  vel  Maio,  aut  Junio,  sive  Julio,  necnon  Augusto  seu 

c  Septembri  atque  Octobri,  prout  sumptuum  opportunitas  occurrit,  subsecuti 
sunt.  Quo  anno  pax  et  ingens  abundantia  frumenti  et  vini  per  cuncta  terrarum 
climata  exuberavit,  disponente  Deo,  ne  panis  inopia  in  via  deficerent  qui  cum 
crucibus  suis  juxta  ejusdem  praecepta  sequi  euro  elegerant.  Et  quia  competens 
est  nomina  principum  tune  peregrinantium  in  memoria  teneri,  Hugonem  Mag- 

d  num,  Philippi  régis  Francorum  fratrem,  nomino,  qui  primus  heroum  mare  trans- 
iens,  apud  Duratium*  urbem  in  Bulgaria  cum  suis  applicavît10,  sed  imprudenter 
cum  raro  agmine  vadens,  ab  ipsis  civibus  ibi  captus  est,  et  usque  ad  imperatorem 
Constantinopolitanum  perductus,  ubi  per  al i quantum  temporis  non  omnino  liber 11 
moratus  estc.  Postque  eum12  Boamundus13  Apulus,  Roberti14  Guischardi15  filius, 

e  natione  tamen  Normannus,  per  eumdem  tramitem  cum  exercitu  suo  meavitd. 
Porro  Godefridus  regni  Lothariensis16  dux,  per  Hungarorum17  patriam  cum  multa 
gente  ivit*.  Raimundus18  vero  cornes  Provincialium 19,  cum  Gothis  et  Guasconibus20, 
episcopus  quoque  Podiensis  Aymarus21,  per  Dalmatiam22  transieruntf.  Petrus  He- 
remita23  quidam multis  sibi  adjunctis  peditibus,  sed  paucis  militibus,  per 

1  Et  contra  se  dadum,  a.  b.  f.  h.  n.  —  8  Nunc  igitar  ad  incœptam  reverti  congruam  est.  Nam  de.  a.  b.  f.  g.  n. 

—  3  Om.  Iherosolymam  d.  h.  i.  x.  —  4  Et  quid  euntibus.  \.  b.  f.  g.  n.  —  5  Proficiendo  clorait,  decet  amplius 
nescientibus  enucleari.  a.  b.  f.  g.  n.  —  6  Fulcherius.  a.  b.  f.  g.  n.  Fulgerius.  h.  hic  et  ubique.  —  7  Descri- 
buntar  qui  et  quando  iter  agere  cœperunt  k.  Hic  incipit  exercitas  ire  Iherusalem.  a.  b.  — -  8  Arvernicum.  a.  b. 
f.  h.  n.  —  9  Duratam.  n.  —  10  Allitavit.  a.  b.  d.  f.  g.  h.  n.  — 11  Om.  non  omnino  liber  h.  — 12  Om.  eum  c. 

—  13  Buamundus.  a.  b.  f.  g.  h.  i.  k.  Buiamundus.  n.  hic  et  ubique.  —  14  Rotberti.  a.  b.  hic  et  infra.  — 
15  Witcardi.  i.  —  16  Lohorensis.  a.  Loiariensis.  b.  g.  n.  —  17  Ungarorum.  b.  f.  g.  n.  hic  et  ubique.  —  18  Ray- 
mondas  n.  hic  et  infra.  —  19  Provincialis.  a.  b.  n.  —  20  Wasconibus.  f.  i.  —  21  Om.  Aymarus  a.  b.  f.  g.  h.  n. 

—  22  Dalmatiam  vel  Sclavoniam.  a.  b.  Sclavoniam.  f.  g.  n.  —  23  Om.  Heremita  l. 

•  Bongars.  c.  n,  p.  384.  *  Cf.Tudebov.  I,  vi,  p.  i4,  ia3,  170, 174,  et  176; 

b  Cf.  Tudebov.  I,  11,  p.  10,  121,  170  et  173;  Wil-  Willelm.  Tyr.  1.  II,  c.  1  etseq.  p.  71  et  seq. 
lelm.  Tyr.  1.  I,  c.  xvu  et  seq.  p.  45  et  seq.  f  Cf.  supra  Tudebov.  I,  v,  p.  i3-i4,  iait  170  et  175; 

e  Cf.  Tudebov.  I ,  v,  p.  1 4 ,  et  Willelm.  Tyr.  1 .  II ,  c.  v  Raimund.  de  Aguilers ,  c.  1 ,  p.  a35  ;  Willelm.  Tyr.  1.  II , 

et  seq.  p.  79-106.  c.  xvu,  p.  96  et  seq. 

4  Cf.  Tudebov.  I,  vu,  p.  i5  et  p.  ia3,  171  et  176;         *  Cf.  supra  Tudebov.  I,  11,  p.  10-11,  îai,  iaa,  169 

cf.  quoque  Willelm. Tyr.  1. 1,  c.  xvu,  p.  46,  et  1.  II,  c.  et  174. 
xiii,  p.  90  et  seq. 


Digitized  by 


Google 


* 


328  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  1096.    Hungariam1  primitus  perrexit;  cujus  gentis  postea  fuit  satrapa  Walterus2,  Sine  k 
Pecunia  cognomine  dictus,  miles  quidem  peroptimus,  qui  postea  intra  Nicome- 
diam  etNicaeam  urbes,  cum  sodalibus3  suis  multis,  a  Turcis  est  occisus*.  Mense 
quidem  Octobri\  Robertus,  Normannorum  cornes,  filius  Guillelmi5,  Anglorum 
régis,  iter  arripuit,  collecto  sibi  exercitu  magno  de  Normannis  et  Anglis  atque 
Britannis;  cum  quo  etiam  ivit  Stephanus,  cornes  nobilis*  Blesensis,  levir  illius7,  b 
et  Robertus,  Flandrensium  cornes,  adjectis  multis  aliis  nobilibusb.  Itaque  tanto 
collegio  ab  occidentalibus  partibus  procedente,  paulatim  per  viam,  diatim,  de 
innumera  gente  concrevit  exercitus  exercituum  undique  convenientium,  ut  de 
linguis  quamplurimis  et  regionibus  multis  videretis8  multitudinem  infinitam. 
Qui  tamen  in  unum9  exercitum  non  sunt  congregati,  donec  ad  Nicaeam 10  urbem  c 
pervenimusc.  Quid  ergo  dicam?  Insulae  marium,  et  omnia  régna  terrarum  a  Deo 
concussa  sunt,  ut  sit  credendum  adimpletam11  prophetiam  Davidis,  qui  dixit 
in  psalmo  :  Omnes  gentes  quascnmque  fecisti  venient,  et  adorabunt  coram  te,  Do- 
mine*, et  illud  quod  postea  illuc  usque  pervenientes,  merito  dixerunt12  :  Ado- 
rabimus  in  loco  ubi  steterunt  pedes  ejus*.  De  hoc  itinere13  plurima  etiam  in  pro-  d 
phetiis  legimus  quae  revolvendi1*  taedium  est15.  0  quantus  erat  dolor!  quanta 
suspiria  !  quot  ploratus!  quot  lamenta  in  ter  amicos!  quum  maritus  uxorem  suam 
delinqueret  sibi  valde  dilectam,  pueros  quoque  suos,  possessiones  quantaslibet, 
patrem  et  matrem 16,  fratres  aut  parentes.  Sed  quamvis  tôt  lacrymae  pro  amicis  ituris 
sic  ante  eosdem  ab  oculis  remanentium 17  funderentur,  nequaquam  proinde  mul-  e 
cebantur,  quin  propter  amorem  Dei  cuncta  quœ  possidebant  relinquerent  :  indubi- 
tanter  credentes  illud  centuplumpercipere,  quodpromisitDominusdiligentibus18 
sef.  Tune  conjux  conjugi  terminum  ponebat  revertendi,  quod  si  vita  cornes  fuerit, 
annuente  Deo,  ad  eam 19  repatriabit.  Commendabat  eam  Domino,  osculum  ei  por- 
rigens,  et  flendo  se  rediturum  pollicens.  IUa  autem  timens20  nunquam  illum  se  F 
videre  amplius,  non  valebat21  se  sustentare,  quin  ad  terram  exanimis  rueret;  lugens 
pro  amico  suo,  quem  perdidit  vivum,  quasi  jam  mortuum.  Ille  vero  tanquam  nil 
habens  pietatis,  et  tamen  habens,  nec  fletui  uxoris  suae,  nec  amicorum  quorum- 
cumque  mœrori  condolens,  et  tamen  clam  condolens,  duro  sic  animo  constans 
abibat.  Tristitia  remanentibus,  gaudium  autem  erat  abeuntibus.  Quid  ergo  possi-  g 
mus  inde  dicere?  A  Domino  faclum  est  istud,  et  est  mirabile  in  oculis  nostris*. 

1  Ungariam.  g.  n.  hic  et  infra.  —  2  Gualteras.  a.  b.  Galterius.  f.  g.  n.  Walterius.  i.  Gauterias.  l.  —  3  Con- 
sociis.  a.  b.  n.  Sociis.  f.  —  4  Merise  vero  Septembri.  a.  b.  f.  g.  n.  —  5  Willelmi.  i.  l.  —  6  Om.  nobilis  a.  b. 
f.  G.  n.  —  7  Levir  illins,  Theobaldi  filius.  l.  Blesensis,  Theobaldi  (Teobaldi.  A.  h.)  filins,  a.  b.  f.  g.  n.  —  8  Ut 
de  longinquis  quamplurimis  regionibus  videres.  i.  —  9  Exercituum  undique  convenientium,  ut  œstimaretur  com- 
pote sexagies  centum  millia  bellantium,  exceptis  clericis  ac  monachis  et  parvulis.  Sed  non  omnes  in  unum.  l. 
— 10  Nicheam.  c.  hic  et  ubique.  —  11  Adimpleri.  a.  b.  f.  n.  —  12  Om.  merito  dixerunt  a.  b.  f.  g.  i.  n.  — 
13  Coram  te,  Domine.  Et  ut  juxta  dicta  prophetarum  exaltetur  Jérusalem  sancta.  Quod  futurum  est  ante  finem 
sœculi.  De  hoc  itinere.  l.  —  14  Revolvere.  h.  —  15  Om.  quœ  revolvendi  tœdium  est  a.  b.  f.  g.  n.  —  16  Vel 
patrem,  vel  matrem.  a.  b.  f.  g.  n.  —  17  Ituris  ante  eosdem  rémanentes  sic.  c.  —  18  Sequentibus.  a.  b.  d.  f.  g. 
h.  n.  —  ld  Quod  si  vixerit,  infra  très  annos  ad  eam.  a.  b.  f.  g.  n.  —  20  llla  autem  tanquam  sperans.  l.  — 
21  Non  amplius  videre  eum,  non  valebat  prœ  dolore.  a.  b.  f.  g.  n. 

*  Cf.  Tndebov.  I,  i?,  p.  i3t  îaa  et  176;  Willelm.  Tyr.  ).  ffl,  a,  11,  p.  u3;  Raimund.  de Àguilers,  c  m, 

Tyr.  h  I,  c.  kviii,  p.  47,  49;  c.  xxv,  p.  61 .  p.  339. 

h  Cf.  Tudebor.  I,  v,  p.  i4,  ia3,  170  et  176;  cf.         d  Psalm.  lxxxv,  9. 
quoque  Willelm.  Tyr.  1.  I,  c.  xvn,  p.  45;  1.  II,  c.  xvi,         *  Psalm.  cxxxi,  7. 

p.  95,  et  c.  xxii,  p.  106.  f  Matth.  xix,  39;  Marc,  x,  29,  3o;  Luc.  xvm,  29. 

c  Cf.  Tudebov.  H,  ix,  p.  22,  126  et  180 ;  Willelm.         *  Psalm.  cxvii,  23;  Cf.  Matth.  xxi,  42,  etc. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 


329 


CAPITULUM  VII. 

De  itinere  Normanni  comitis,  et  de  his  quae  Romae  tune  gerebantur. 

a     Igitur  nos  Franci  occidentales  per  Italiam  excursa  Gallia  transeuntes,  quum   a.  1096. 
usque  Lucam,  urbem  Domina tissimam,  pervenissemus,  invenimus  prope  illam1 
Urbanum  apostolicum,  cum  quo  locuti  sunt  Robertus  Normannus  et  Stephanus 
Blesensis  comités,  nos  quoque  ceteri  qui  voluimus;  et  ab  eo  benedictione  suscepta, 
Romam  gaudenter  ivimus.  Et  quum  in  basilica  beati  Pétri  introissemus,  inveni- 

b  mus  an  te  altare  homines  Guidberti2,  papae  stolidi,  qui  oblationes  altari  superpo- 
sitas,  gladiossuos  in  manibus  tenentes,  inique  arripiebant;  alii  vero  super  trabes 
ipsius  monasterii  cursitabant,  et  inde  deorsum  ubi  prostrati  orabamus  lapides 
jaciebant.  Nam  quum  vidèrent  aliquem  Urbano  fidelem ,  illico  eum  trucidare  vole- 
bant.  In  arce  autem  una  basilicae3  inerant  homines  domni  Urbani,  qui  eam  sol- 

c  licite  custodiebant  in  ejusdem4  fidelitatem,  et  adversantibus  sibi,  prout  poterant, 
obsistebant.  Proinde  satis  doluimus,  quum  tantam  atrocitatem5  ibi  fieri  vidimus. 
Sed  nihil  aliud  fieri  nisi6  a  Domino7  vindictam  exoptavimus8.  Nec  mora  deindc 
facta,  multi  qui  nobiscum  illuc  usque  pervenerant  ad  domos  suas  ignavia 
marcidi  redierunt9.  Nos  autem  per  mediam  Campaniam10'  euntes,  venimus  Ba- 

n  rum11,  quae  civitas  optima  in  maris  margine  sita  est.  Ibi  in  ecclcsia  beati  Nicolai 
fusis  ad  Deum  precibus  oravimus;  deinde,  portum  adeuntes12,  transfretare  tune 
putavimus.  Sed  obsistentibus  nautis,  et  praevaricante  fortuna,  tempore  tune  etiam 
hiemali  imminente,  quod  nobis  nocuum  objecerunt,  oportuit  Robertum  comi- 
tem  Normanniae  in  Calabriam  secedere,  et  toto  tempore  brumali  illic  hiemare. 

e  Tune  tamen  Robertus,  cornes  Flandriae,  cum  cohorte  sua  transfretavitb.  Tune 
vero  plurimi  de  plèbe  desolati13,  inopiam  etiam  futuram  metuentes,  arcubus 
suis  ibi  venditis,  et  baculis  peregrinationis  resumptis,  ad  domos  suas  ignavi  re- 
gressi14  sunt.  Qua  de  re  tam  Deo  quam  hominibus  viles  effecti  sunt,  et  versum 
est  eis  in  opprobrium. 


CAPITULUM  VIIIe. 

De  submersione  peregrinorum,  et  de  miraculo  divinitus  oslenso15. 
f     Ànno  igitur16  Domini  millesimo  nonagesimo  septimo,  reducente  verno17  tem-   a.  1097. 

1  Om.  illam  c.  —  2  Wiberti.  k.  —  3  Monasterii.  a.  b.  f.  n.  —  4  In  ipsius  Urbani  a.  b.  n .  —  5  Neqaitiam. 
A.  b.  F.  N.  —  6  Sed  nil  aliud  facere  potuimas,  nisi  quod.  A.  b.  f.  n.  —  7  Aliud  facere  non  quivimus,  sed  a 
Domino,  l.  —  8  Inde  fieri  optavimus.  a.  b.  f.  n.  —  9  Ignavi  redierunt.  a.  b.  f.  n.  —  10  Campaniam  et  Apuliam. 
a.  b.  f.  n.  — 11  Barrum.  f.  n.  —  12  Fusis  ad  Deum  precibus  nostris,  portum  tune  adeuntes,  sine  mora.  a.  b.  f.  n. 

—  13  Tune  plurimi  de  pauperibus  vel  ignavis.  a.  b.  f.  n.  —  14  Futuram  metuentes,  ad  mansiones  suas  regressi.  l. 

—  15  De  nave  quœ  periit,  et  quale  miraculum  evenit,  et  de  Victoria  Christianorum  ultra  Nicœam.  k.  —  16  Anno 
ab  Incarnatione.  a.  b.  —  17  Tam  Deo  et  hominibus  effecti  sunU  Reducente  autem  verno.  l. 

'Cf.  Willelm.  Tyr.  \.  II,  c.  xxu,  p.  106.  —  fc  Idem,  ibid.  c.  xvi,  p.  95.  —  e  Bongars.  c.  m,  p.  385. 

m.  42 


Digitized  by 


Google 


330  FULCHERII  CARNOTENSIS 

♦ 

a.  1097.    pore  mensem  Martium,  cornes  statim  Normannus  et  cornes  Stephanus  Blesensis,  a 
cum  suis  omnibus,  qui  similiter1  tempus  exspectaverant  opportunum,  mare  re- 
petierunt.  Et  classe  para  ta,  nonas  Àprilis,  quod  tune  die  sancti  Paschae*  accidit, 
apud  portum  Brandusinum2  rates3  conscenderuntb.  0  quant  incognita  et  investiga- 
bïlia  Dei  sunt  judicia*  !  Vidimus  enim  unam  navim  inter  ceteras,  quae4  quasi  non 
impediente  aliqua  occasione,  per  médium  eventu  subito  prope  littus  suberepuit.  b 
Unde  quadringenti  utriusque  sexus  demersi  perierunt,  de  quibus  laus  Deo  statim 
jocunda  insonuit.  Nam  quum  corpora  jam  mortua  qui  circumstabant  pro  posse 
collegissent,  repertae  sunt  in  carnibus  quorumdam  super  spatulas  scilicet  cruces 
insignite5.  Nam  quod  in  pannis  suis  vivi  gestaverant,  competebat,  Domino  vo- 
lente,  in  ipsis 6  servitio  suo  sic  praeoccupatis  idem  signum  victoriosum  sub  pignore  c 
fidei  permanere;  simul  etiam  tali  miraculo  patefieri  considerantibus  merito  dig- 
num  erat,  ipsos  defunctos  sub  misericordia  Dei  jam  quietem  vitae  perennis  adep- 
tos  fuisse,  ut  verissimum  pateret  id  compleri  quod  scriptùm  est  :  Justus  (jua  morte 
prœoccapatus  fuerit,  in  refrigerio  erità.  De  reliquis  autem  jam  cum  morte  luctan- 
tibus,  vix  pauci  vitam  sibi  retinuerunt.  Equi  vero  et  muli  sub  undis  exstincti  sunt,  d 
pecunia  quoque  multa  perdita  est.  Quod  infortunium  quum  videremus,  pavore 
grandi  confusi  sumus  in  tantum  ut  plerique  corde  débiles,  nondum  naves  in- 
gressi,  ad  domos  suas  repedarent,  peregrinatione  dimissa,  dicentes  nunquam 
amplius  in  aquam  sic  deceptricem  se  infigere.  Nos  autem  in  omnipotente  Deo 
spem  nostram  penitus  ponentes,  artemonibus7  sursum  levatis  tubaque  sonante  e 
multa8,  in  pelagus  nos  impegimus,  vento  fiante  aliquantulum.  Quumque  per  très 
dies  fluctibus  in  altis,  jam  vento  déficiente,  detineremur,  quarto  die  prope  urbem 
Duratium,  decem  milliariis,  ut  aestimo,  interstantibus,  terram  adepti  sumus9. 
Duo  tamen  portus  classem  nostram  susceperunt.  Tune  quidem  iter  siccum  laeta- 
bundi  resumpsimus,  et  ante  urbem  praefatam  transivimus.  Itaque  Bulgarorum10  f 
regiones,  per  montium  praerupta,  et  loca  satis  déserta  perreximus.  Demonis 
ad  flumen6  rapidum  tune  venimus  omnes,  quod  ab  incolis  loci  sic  vocitatur,  et 
merito.  Vidimus  enim  in  illo 1 1  quamplures  de  plèbe,  dum  vadare  pedetentim 
sperabant,  torrentis  impetu  forti,  quos  nullus  cernentium12  juvare  poterat,  mersu 
perire  repentino.  Qua  de  re  lacrymas  multas  ibi  pie13  dimisimus,  et  nisi  équités  g 
cum  equis  dextrariis  opem1*  peditibus  ferrent15,  multi  simili  modo  vitam  illic 
perderent.  Tune  juxta  ripam  castra  nostra  metati  sunt16,  ubi  nocte  una  pausa- 
vimus.  Montes  vasti  nobis  undique  praeerant,  in  quibus  nemo  incola  parebat. 
,  Mane  autem  aurora  clarescente,  classicis  sonantibus,  iter  nostrum  arripuimus 
conscendendo  montem,  quem  Bagulatumf  nuncupant.  Postea,  montanis  postpo-  h 
sitis  urbibusque  Lucretia,  Botella,  Bofinat,  Stella 17 g,  pervenimus  ad  flumen, 

1  Qui  juxta  eum  similiter.  a.  b.  f.  n.  —  2  Brundisium.  i.  Brondusianum.  n.  — 3  Rates  cum  suis.  a.  b.  f.  n. 
Om.  rates  h.  —  4  Unam  navim  de  majoribus  quœ.  l.  —  5  Saper  spatulas  crucis  in  modum  notas  insignitas. 
k.  b.  F.  n.  In  spatulis  crucis  Jiguram  insignitam  invenerunl.  l.  —  6  Om.  ipsis  a.  b.  d.  f.  n.  —  7  Antennis.  i. 
—  8  Sonante  multa,  Deum  proclamando  et  gubernante  ipso.  a.  b.  f.  n.  —  y  Decem  milliariis  interstantibus, 
portai  sane  applicuimus.  a.  b.  f.  n.  —  10  Hungarorum.  c.  —  11  In  illo  Jlumine  diabolico.  a.  b.  f.  n.  — 
12  Certantiunu  i.  —  15  Pietate.  a.  b.  h.  f.  n.  —  14  Opère,  c.  —  15  Dextrariis  in  vado  illo  auxilium  ferrent. 
.a.  b.  f.  n.  —  10  Metati  sumus.  a.  b.  d.  h.  f.  n.  —  17  Oni.  urbibusque  Lucreiia,  Botella,  Bofinat,  Stella  a.  b. 

F.  H.  I.  R.  L.  M.  N. 

'  Id  est  die  v°  menais  Aprilis,  A.  D.  1097.  f  Bagularius  mons  ap.  Willelm.  Tyr.  1.  II ,  c.  iv,  p.  78. 

1  Cf.  Tudebov.  I,  v,  p.  i4  et  p.  ia3,  175-176.  —  Forlasse  Mons  Bora;  cf.  annot.  sequent. 

Cf.  Rom.  xi,  33.  k  De  his  nominibus  misère  corruplis  retulimus  ad 

4  Sap.  iv,  7.  collegam  conjunctissimum ,  quum  )itterisf  lum  rébus 

Forlasse  Drilo,  hodie  Drin.  Cf.  annot.  g.  Byzantini  imperii  eruditissimum  :  qui  interroganlibus 


Digitized  by 


Goog 


flISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  331 

a  quod  vocatur  Bardarium1.  Et  quod  non  nisi  navigio  transiri  solitum  erat,  opi-   a.  io97. 
tulante  Deo2,  laetanter  vadando  transmeavimus.  Quo  transi to,  sequenti  die  ante 
urbem  Thessalonicam,  bonis  omnibus  abundantera,  tentoria  tetendimus  nostra. 

Moraa  autem  per  quatuor  dies  ibi  facta,  deinde  Macedoniam  transeuntes,  per 
vallem  Philippensium,  et  per  Crisopolim3,  atque  Christopolim,  Praetoriam, 

b  Messinopolim,  Macram,  Trajanopolim  \  Neapolim  et  Panadox,  Rodosto  et  Era- 
cleam,  Salumbriam5  et  Naturam,  Constantinopolim 6  pervenimus7*.  Ante  quam 
urbem8  tentoriis  nostris  extensis,  per  quatuordecim  dies  lassitudinem  nostram 
alleviavimus0.  Et  quia  civitatem  illam  ingredi  non  quivimus,  quoniam  impera- 
tori  non  placuit  (timebat  enim  ne  forte  aliquod  damnum  ei  machinaremur) ,  sti- 

c  pendium  nostrum  quotidianum  extra  muros10  nos  emere  oportuit11,  quod  prae- 
cepto  imperatoris  nobis  cives  afferebant.  Nec  permittebatur  nobis  introire  in 
civitatem  nisi  quinque  tantum  insimul,  aut  sex  horatim;  aliis  sic  egredicntibus, 
aliis  vero  ingredientibus,  orandi  causa  in  ecclesiis12. 


CAPITULUW  IX. 

De  urbe  Constantinopolitana ,  et  itinere  peregrinorum  usque  ad  Nicrcam. 

0  quanta  civitas  nobilis  et  décora!  quot  monasteria,  quot  palatia13  sunt  in  ea, 
d  opère  miro  fabrefacta!  quot  etiam  in  plateis  vel  vicis  opéra  ad  spectandum 

mirabilia!  Taedium  est  magnum  recitare  quanta  sit  ibi  bonorum  omnium  opu- 
lentia,  auri  scilicet,  argenti,  palliorum  multiformium,  sanctorumque  reliquiarum. 
Omni  etiam  tempore  navigio  frequenti  cuncta  hominum  necessaria  illuc  afferunt 
negotiatores.  Habentur  ibi,  ut  arbitrer14,  fere  viginti  millia  spadones  in  habita- 

1  Baldarius.  g.  m.  n.  —  2  Deo,  qui  suis  semper  ubique  prœsens  subvenit.  a.  b.  f.  n.  —  3  Et  (postque.  a.  b. 
f.  n.)  per  Lucretiam  et  Crisopolim.  a.  b.  f.  h.  k.  n.  —  4  Trainopolim.  d.  —  5  Solumbriam.  d.  —  6  Christopolim 
ceterasque  arbes  quœ  in  Grœcia  sunt,  Constantinopolim.  a.  b.  f.  h.  k.  l.  n.  —  7  Phîlippensium,  et  post  per 
Lucretiam,  Crisopolim  atque  Christopolim  pervenimus.  i.  —  8  Pervenimus.  Ibi  quidem  ante  urbem.  a.  b.  f.  n. — 
9  Relevavimus.  k.  b.  f.  n.  —  10  Muros  aïlatum.  a.  b.  f.  n.  —  11  Extra  muros  allatum  emimus.  l.  —  12  Nec  per- 
mittebat  imperator  introire  in  civitatem  multos  intimai;  sed  horatim  (honoraiim.  F.  g.  n.)  vel  quinque  (sei  ali- 
quando  quinque.  L.)  vel  de potentioribus ,  ad  horam  (divitioribus  ad  orandum.  l.)  in  ecclesiis  ingredi  sinebat.  a.  b. 
f.  g.  l.  n.  — 19  0  quanta  civitas  !  quot  monasteria  vel  palatia.  l.  —  14  Afferuntar.  Ibi  insuper,  ut  tpero.  a.  b.  p.  n. 


nobis  communicarit  illa  :  «  Démon  is  flumen  vide  tu  r  esse 
«  vel  Drilo  Plinii  (III,  xxvi,  3),  vel  Eordaîcus  amnis,  e 
«  Lynci  jugis  prscipitans  in  Apaum;  ad  hujus  Eordaïci 
«  capita  Kiepertus,  vir  in  geographia  summus,  collocat 
«  Deboliam  oppidum  (Atlas  von  Héllas,  Berolini  i85i, 
«  lab.  xv )  :  id  oppidum  imperantibus  Coronenis  ne  fan* 
«  dum  nomen  subisse  video  ex  Klteris  Theophylacti ,  ar- 
«chiepiscopi  Bulgarie,  iisdem  illis  temporibus  clari 
«  (Epist.  suppl.  xv,  t.  VIII,  col.  963 , 1.  55,  ed.  Lamii)  : 
«  Upéirav  (  leg.  Upéavav)  âfia  xal  bii€oXiv  dvaipûÇaç  •  inde 
«  nomen  Diaboli  vel  ad  Eordaicum  amnem  potuit  trans- 
«  ferri  vel  ad  Drilonem.  —  Bagulatum  montem  rectius 
«  scribi  opinor  ab  eodem  Tbeophylaclo  (Epist.  xlv,  col. 
«  816,  1.  35)  :  6  àè  bayopà,  Ôpos  àè  atirq  'aâfipeya,  xal 
■  rots  toovXyapixoïs  xal  bvppaxixoïs  Ôpeai  fisatrevov.  — 
'  «  In  Botella  latel  fartasse  vox  Bodena  ;  quod  nomen  apud 


«  Byzantinos  traxerat  Edessa ,  sedes  olim  regni  Macedo- 
«  ni»,  hodie  quoque  appellata  Vodina,  imminens  Lydiœ 
«  amni ,  secundum  quem ,  nisi  me  fallo ,  descendebat  exer- 
«  citus.  —  Bardarium  sive  Vardar,  Axium  esse  veterum 
«  lesta  tu  m  est  atque  omnibus  notum.  —  De  reliquis  no- 
«  minibus,  Lucretia,  Bofinat,  Stella,  satius  esse  duco 
«  omnino  abslinere;  necdum  enim  affatim  loca  illa  nostris 
«  viatoribus  litterisque  sunt  patefacta.  »  —  Stella  fartasse 
pro  Pella  quœ  non  longe  abest  a  Bodena  sive  Vodina. 
•  Bongars.  c.  iv,  p.  386. 

b  Ut  Egnatiam  viam  a  Dyrrachio  ad  Thessalonicam , 
sic  viam  quœ  /Egœi  maris  stringit  littus ,  a  Thessafanica 
ad  Constantinopolim,  secuti  esse  videntur.  Hic  Macrara 
(Makri) ,  Trajanopolim  (  Trajanopoli) ,  Rodosto ,  Eraclcam 
(Erekli),  Salubriam  (Silivri)  vix  mutatis  nomioibus  fa- 
cile dignoscas.  De  ceteris  minus  liquet. 

42. 


Digitized  by 


Google 


332  FULCHERII  CARN0TENSI8 

à!  1097.   tione1  assidu*.  Quura  autem  nos  satis  fatigatos*  rêcreassemtis,  tune  optimates  a 
nostri  accepta  consilio  pepigerunt  fcedus  cum  imperatore  %  sub  jurejurando,  an* 
gariante  ipso,  qtiod  jam  fecerant  etiam  qui  ante  nos  praeiverant,  domnus  Boa* 
mundus3  et  dul  Godefridus.  Cornes  autem  Raimandus  id  facere  tune  recusavit\ 
Gomee  vero  Flandriafe,  sicut  alii,  jusjurandum  illud  fecit.  Erat  enim  omnibus  hoc 
aecésie  ut4  sic  cum  imperatore  amicitiam  consolidarent;  sine  cujus  consilio  et  b 
aœilio,  nostrum  iter  nequivimus  expedire,  neque  illi  qui  nos  erant  subsecuturi 
eodem  tramite5*  Quibus  ideo  prebuit  tpse  imperator  de  numismatibus  suis  et  de 
panois  sericis6  quantum  plaçait;  et  de  equis  et  pecunia7,  qua  nimis  indigebant* 
ad  tantum  iter  expdendum.  Qoo  peracto,  mare  quod  dicunt  Brachium  Sancti 
Georgii  transfrettvimus.  Ad9  Nicœam  urbem  tune  properavimus0,  qua  m  domnus  c 
Boamundus,  et  dux  Godefridus,  et  comes  Raimandus ,  atque  comes  Flandriae 
jam  a  medio  Maii  obsidione  cingebântd.  Quam  urbem  Turci  Orientales  tune10 
possidebant,  acres  nimis11,  et  arcubus  sagittarii.  Hi  quidém  de  Perside1*  jam  a 
quinquaginta  annis,  Eufrate  fluvio  transite ,  terram  Romaniae  totam  usque  Nico- 
mediam  urbem  sibi  subjugarant.  0  quot  capita  caesa,  et  ossa  occisorum  ultra  d 
Nicomediam,  prope  mare  illud13  in  campis  jacentium  tune  invenimus!  quos  ipso 
anno,  ignaros,  et  usui  sagittario  modernos  Turci  peremerant:  unde  moti  pietate, 
lacrymas  multas  ibi  perfudimus. 


CAPITULUM  X, 

De  his  quae  in  obsidione  Nicœna  gesta  fuerunt,  et  redditione  ejusdem  urbis. 


Quumque  audissent  qui  Nicœam  obsidebant,  ut  dictum  est,  venire1*  principes 
nostros,  comitem  scilicet 15  Normannorum  Stephanumque  Blesensem ,  gaudenter  eis  e 
et  nobis  obviam  venerunt;  et  usque  ad  locum  in  quo  tentoria16  nostra  extendimus, 
ante  urbem,  in  partem  australem,  deduxerunt.  Jam  semel  Turci  aggregati  se  prœ- 
paraverant,  yolentes  vel  obsidionem  ab  urbe  si  possent  excutere,  vel  de  militi- 

1  Spùdones  assidua  hàbitatione  (more  tolito*  l<)  conversantur.  a.  »«  f»  l.  n.  —  2  Quum  autem  per  lot  dieé,  ut 
dixi,faiigatos>  u  Fatigatos,  requie.  a.  b.  f,  n.  3  Accepte  consilio ,  facii  sunt  komines  imperatoris>  et  pepi- 
gerunt fadas  cum  ipso,  êicutjam  ipse  postalaverat  ab  eu;  quod  similiter  jam  fecerant,  sub  jurejurando ,  qui  nos  in 
itinere  ipso  antecesserant,  Buamandus  scilicet.  a.  b.  f.  n.  Boamundus.  i.  x.  hic  et  infra.  —  4  Nam  erat  eis 
necesse  ut  taliter.  a.  b.  f.  n.  —  5  Amicitiam  solidarènt;  ut  tutius  quœrerent  et  acciperent  ab  eo  consilium  et  auxi- 
Uum,  pressens  et  fàturum,  tam  sibi  quam  omnibus  qui  nos  secmturi  erant  pêr  eumdem  tramitêm.  a»  b.  f.  n.  Ac- 
cepta consilio  effecti  sunt  homines  imperatoris,  siout  ab  eis  jam  postnlaverat,  sub  jurejurando,  quod  similiter 
fecerant  eeteri  qui  nos  antecesserant,  Boamundus  scilicet,  et  dwt  Godefridus.  Sed  cornes  Raimandus  non  iunc 
consensit;  et  comes  Flandriœ  acceptant  ab  eo  consiliam  prœsens  et  foturuth  sibi  et  omnibus  qui  post  eos  venturi 
erûnt  eodem  tramite.  l.  0  Om.  et  de  panhis  sericis  a.  to.  f.  n.  —  7  Equis,  et  dé  patliis  et  de  pecunia  sua. 
a.  b.  f,  n.  —  fl  Vigebant.  d.  —  9  In  margine  legitur  in  h  :  De  obsidione  Niceœ.  —  10  Quam  urbem  pagani 
tune.  d.  i.  k.  —  11  Pagani  acres  animi.  \.  b.  f.  h.  —  12  Qui  de  Perside  et  orientalibus  plagis.  l.  —  13  Om. 
prope  mare  illud  a.  b.  f.  n.  —  14  Qui  Nicœam  urbem  jam  obsidebant,  venire.  a.  b.  f.  n.  —  15  Rotbertum 
scilicet.  a.  b.  f.  n.  —  10  Ubi  tabernacula.  a.  b.  f.  n. 

*  Cf.  Tudebov*  U,  vi,  p.  ao,  el  Willelm,  Tyr.  1.  III,  c  Cf.  Tudebov.  II «  xtii,  p.  a3  et  p.  127  et  181. 

c.  xû  ;  jjj  127-128.  d  Cf.  supra,  p.  3a8.  Dehujus  civitatia  obsidione  vide 

b  Cfi  Tudebov*  II ,  vu ,  p.  a  1 ,  et  p<  1  a5,  1 79  ;  et  Rai-  Tudebov.  II ,  ix-xiv,  p.  aa-a4  ;  Wilielm.  Tyr.  1.  II ,  c.  xxi, 

mund.  de  Aguilers*  c.  11,  p.  a38fc.  p.  io5,  et  1.  III, c.  xn*  p.  137. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  333 

a  bus  suis  urbem  melius  munire1.  Sed  .a  nostris  ferociter  répulsif  occîsi  sant  fere    a.  1097, 
ex  eis  ducenti.  Quum  àutem  vidèrent  Francos  tam  animosos,  et  probitate  validissi- 
mos,  secesserunt  refugi  in  Romaniam  interiorem ,  quoadusque  tempus  opportunum 
eos  aggrediendi  sentirent2.  Nos  quippe  in  hebdomada  Junii  prima,  postremi  ad 
obsidionem  venimus.  Tune  de  exercitibus  plurimis  unus  illic  exercitus  effectus 

b  est,  quem  qui  de  numéro  callebant3,  sexies  centum  millia  ad  bellum  valentium 
sestimabant,  quorum  centum  millia  loricis  et  galeis  muniti  erant  :  exceptis 
inermibus,  videlicet  clericis,  monachis,  mulieribus  et  parvulis.  Quid  autem 
insuper?  si  o  m  ries  qui  de  domibus  suis  egressi  sunt,  devotum  iter  incipientes\ 
illic  simul  adessent,  proculdubio  sexagies  centum  millia  bellatorum  adessent. 

c  Sed  alii  de  fioma,  alii  de  Àpulia,  vel  de  Hungaria,  sive  Dalmatia5,  labore  recu- 
sato,  domos  suas  redierant  :  vel  in  iocis  multis,  millibus  multotiens  oecisis0,  sed 
et  nobiscum7  euntes  infirmati,  finierant  defuncti8.  Multa  videretis  cymiteria  in 
callibus,  in  campts,  in  lucis,  de  peregrinis  nostris  sic  sepultis.  Sciendum  quia, 
quamdiu  Nicaeam  urbem  circumsedimus9,  navigio  marino,  concessu  imperato- 

d  ris,  alla  tus  est  nobis  victus  ad  emendum.  Tune  heroes  nostri  fecerunt  machinas 
fieri,  arietes,  scrofas,  turres  ligneas,  petrarias.  Distendebantur  arcubus  sagittae;  tor- 
mentis  jacuiabantur 10  lapides;  hostes  nostri  nobis  nosque  illis  vicem  certaminis 
pro  prosse  reddebamus.  Saepe  armati  cum  machinis  nostris  urbem  assiliebamus; 
sed  muro  forti  nobis  ob  s  tan  te,  cassabatur  assultus.  Saepe  de  Turcis,  saepe  de 

e  Francis,  vel  sagittis  vel  lapidibus  percussi  interibant.  Vere  doleretis,  et  pietate 
suspiraretis,  quum  aliquem  de  nostris  prope  murum  quoquomodo  trucidassent, 
et  summissis  uncis  ferreis,  quos  funibus  deorsum  demittebant,  corpus  perempti11 
sursum  ad  se  rapiebant,  quos  nullus  nostrum  audebat  nec  poterat  ab  eis  extor- 
quere.  Corpore  sic 13  exspoliato,  cadaver  foris  jacuiabantur.  Tune  naviculas  aliquan- 

f  tas  de  Givetot  usque  Nicaeam  cum  bobus  et  funibus  per  terram  attraximus  quasi  in 
lacum\  juxta  urbem  imposuimus  ad  custodiendum  urbis  introitum,  ne  alimentis 
civitas  muniretur là.  Sed  quum  per  quinque  septimanas  obsidione  urbem  fatigasse- 
mus  *\  et  multotiens  Turcos  assultibus  pavidos  fecissemus,  facto  intérim  prolocutu 
per  internuntios 15  apud  imperatorem,  callide  reddiderunt  ei  urbem,  quum  jam  vi 

g  et  ingenio ]6  valde  esset  coercita.  Tune  Tjirci  intromiserunt  in  eam  TurcopoloS 17 
ab  imperatore  illuc  missos,  qui  urbem  cum  pecunia  interna  imperatori18,  sicut  eis 
prœceperat ,  servaverunt  Quapropter  pecunia  illa  tota 19  retenta ,  jussit  imperator  de 
auro  suo  et  argento  atque  palliis  proceribus  nostris  dari  ;  peditibus  quoque  distri- 

1  Mundare.  d.  —  2  Aggrediendi  nostros  didicissent.  l.  —  3  Sapiebant.  a.  b.  f.  n.  Sapere  callebant.  h.  —  *  De- 
votam  inceperant  d.  h.  k.  Egressi,  votam  iter  jam  inceperant.  a.  b.  f.  n.  —  5  Sclavonia.  f.  n.  —  6  Occisi.  t.  — 
7  Millibus  multis  oecisis  et  mnlti  nobiscûtn.  K.  b.  f.  n. —  8  Fuerunt  defaneti.  i. —  0  Unus  illic  effectus  est  exercitus. 
Quod  si  omnes  qui  viam  Jerosolymitanam  voverant  faciendam,  et  de  domibus  suis  exeuntes  ire  inceperant,  rêvera 
quum  apud  Nicœam  coadanatijuimus ,  exercitus  Me  quum  videretur  esse  superlativus  omnium  ceterorum  exercituum, 
compatatione  mstimatus  persexaginta  vicies,  ut  superius  jam  dixi,  millia  bellantium,  exceptis  inermibus  tunctis. 
Sed  alii  de  Roma  vel  Apulia,  alii  vero  de  Hungaria  vel  Dalmalia,  labore  recusato,  domos  suas  redierant;  vel  in 
multis  locis,  multis  millibus  oecisis,  vel  alii  eundo  nobiscum,  infirmati  mortui  erant  O  quot  cymiteria  in  caïlibus 
vel  in  catnpù  videretis  de  peregrinis  nostris  defunctisl  Eos  tamen  qui  remanserant  apud  Niceeam  œstimabamus 
septies  centum  millia  esse.  Quamdiu  autem  ibi  circumsedimus.  l.  —  10  Sagittœ,  jaciebantur.  a.  b.  f.  h.  n.  — 
11  Corpus  interempti,  aliquando  loricaiL  a.  b.  f.  n.  —  12  Tune.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  13  Om.  Tune  naviculas 

aliquantas  alimentis  civitas  muniretur  a.  b.  f.  g.  h.  i.  k.  l.  n.  —  14  Quum  quinque  septimanis  urbem 

*  circumsedissemus.  a.  b.  f.  n.  —  15  Intérim  placito  per  legationes.  a.  b.  f.  n.  —  lft  Ipsa  vi  et  ingeniis.  a.  b.  f.  n. 
—  17  Turcopulos.  a.  b.  d.  f.  n.  —  18  Interna  domino  suo.  a.  b.  f.  n.  —  19  Om.  tota  a.  b.  f.  n. 

"  Cf.  Tudebov.  abbreviat.  p.  1 27  et  p.  181  ;  Ord.  Vital.  1.  îx ,  p.  5o4  ;  et  Willelm.  Tyr.  1.  m,  c.  vu,  p.  1 19-120. 


Digitized  by 


334  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  1097.    bui  fecit  de  nummis  suis  aeneis,  quos  vocant  tartaronesu.  Die  siquidem  illob,  quo  a 
Nicaea  sic  est  comprehensa,  sive  reddita,  Junius  mensis  solstitio  repercussus  est. 


CAPITULUM  XL 

De  bello  exitiali  Christianorum  cum  Turcis. 

Quum2  igitur  barones  nostri  ab  imperatore  concessum  abeundi  accepisscnt, 
in°  kal.  Juliic,  a  Nicaea3  discessimus,  interiores  Romaniœ  partes  adituri.  Sed  quum 
per  duos  dies  iter  egissemus  nostrum,  nuntiatum  nobis  est  quod  Turci,  praetensis 
uobis  insidiis,  in  planis,  per  quae  transituros  nos  putabant,  praliaturi  exspecta-  b 
bant.  Hoc  autem  quum  audissemus,  nihil  audacitatis  ob  id  amisimus.  Sed  quum 
vespere'  illo  speculatores  nostri  plures  ex  illis  a  longe  aspexissent,  statim  nos 
inde  munierunt  :  proptcrea5  nostra  tentoria  nocte  illa  conservari  undique  vigi- 
libus  fecimus.  Mane6d  autem,  quod  accidit  kal.  Juliie,  sumptis  armis,  monente 
cornu,  adversus  eos  per  alas  constituti7,  tribunis  et  centurionibus  cobortes  et  cen-  c 
turias  decenter  ducentibus,  vexillis  levatis,  ordinate  ire  cœpimus.  Hora  itaque 
diei  secunda,  ecce  praecursores  eorum  speculatoribus  nostris  appropiaverunt. 
Quod  quum  audireraus,  tentoria8  nostra  juxta  quoddam  harundinetum  inetari 
fecimus,  ut  expeditius,  clitellis9  depositis,  promptiores  ad  bellandum  essemus. 
Quo  facto,  en  Turci,  quorum  et  admira  tus  et  princeps  erat  Soliman  10  f,  qui  d 
Nicaeam  urbem  et  Romaniam  in  potestate  sua  tenebat,  congregatis  sibi  Turcis, 
scilicet  paganis  Persicis,  qui 11  triginta  dierum  itine  e,  et  eo  amplius,  in  auxilium 
ejus  mandati  vénérant;  aderantque  cum  eo  quamplures  admirati  vel  principes, 
videlicet  Admircaradigum ,  Miriathos12  multique  alii  :  qui  oranes  insimul  erant 
deputati  numéro  trecenta  sexaginta  millia  pugnatorum,  scilicet  sagittariorum.  e 
Mos  enim  eorum  est,  talibus  uti  armis.  Equités  erant  omnes.  Nos  autem  utrinque 
pedites  et  équités.  Nobis  vero  tune  deerant  dux  Godefridus,  et  cornes  Raimundus, 
atque  Hugo  Magnus  :  qui  per  duos  dies,  nescio  qua  de  causa,  se13  a  nobis  sub- 
traxerant*  cum  gente  magna  nostrorum,  tramite14  bifurco.  Unde  nobis  instaura- 
bile15  damnum  accidit,  tam  de  nostris  interfectis,  quam  de  Turcis  non  occisis  vel  F 
retentis16.  Et  quia  tarde  legatos  nostros  inde  habuerunt,  ideo  nobis  tarde  succurre- 

1  Trartarones.  t.  —  8  Tertioque  (quoque.  d.  h.)  kal.  Julii,  quam.  a.  b.  d.  f.  h.  n. —  3  Accepissent,  a  Nicœa. 
a.  b.  k.  n.  —  4  Sero.  a.  b.  F.  n.  —  5  Propter  quod.  a.  b.  f.  h.  n.  —  6  Hîc  in  codicibus  a.  b.  initium  capitis,  sub 
eo  titulo  :  Bellam  quod  fuit  factum  incampo  Florido. —  7  Consecuti.  a.  b.  n.  —  8  Protinus  tentoria.  a.  b.  f.  n.  — 
9  Clitellis,  id  est  sarcinis.  a.  b.  f.  n.  —  10  Solimam.  a.  b.  —  11  Turcis,  ab  orientalibus  partibus,  qui.  a.  b.  f.  n. 

—  18  Amir  Caradigum  (Amudaradigium.  n.)  ,  Miriator  (Miriathos.  i.  x.  l.)  ,  Comardigum,  Amircai  (Amirchai. 
x.  n.),  Lachin  (Jachim.  a.  b.  Lachim.  i.  x.  l.)  Bordagis  (Boldagis.  i  x.  l.),  Caradigum.  a.  b.  f.  h.  i.  x.  l.  n. 

—  15  Dies  insipienter  se.  a.  b.  f.  n.  —  14  Gente  maxima,  tramite.  a.  b.  f.  n.  —  15  Inrestaurabile.  d.  —  16  Non 
retentis  vel  interfectis.  a.  b.  d.  f.  h.  i.  n.  Nobis  evenit  :  nom  qui  de  nostris  mortui  fuerant  vivi  remarièrent, 
atque  de  Turcis  multos  retineremus.  l. 


•  De  moneta  illa  œnea  Grœcanica,  qua*  a  Nicephoro 
Phoca  imperatore  primum  conflata  est,  cf.  Cang.  Gloss. 
mediœ  latinitat.  y9  Tartaron. 

h  Id  est  die  xx'  mensis  Junii,  A.  D.  1097  ;  cf.  supra, 
p.  il\  annot,  a,  et  p.  18a,  annot.  b. 

e  Id  est  die  xxix9  mensis  Junii,  A.  D.  1097;  cf.  Wil- 


lelm.  Tyr.l.  III,  c.xm,  p.  129,  etTudebov.III,  1, p.  a4. 

4  Bongars.  c.  v,  p.  387. 

e  «Tertia  autem  die.  »  (Tudeboy.  /.  c.) 

r  Kilidj  Arslan.  (Cf.  supra,  p.  a^o,  annot.  b.) 

'  0^^6^10,1,^3/1-25,12861182^^16^^7^ 
1.  III , c. xiii , p.  1 29, et Raimund. de  Aguilers , c.  iv,  p.  2^0. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  335 

a  runt  Turci  autem  ululatibus  concrepantes,  et  pluviam  sagittarum  vehementer    a.  »o97, 
emittentes;  nos  illico  stupefacti1  raortique  proximi,  etiam  multi  laesi,  mox  dorsa 
fugae  dedimus.  Nec*  hoc  mirandum,  quia  nobis3  omnibus  taie  bellum  erat  in- 
cognitum.  Jamjamque  ex  altéra  parte  harundineti,  agmina  densa  ex  eis  usque  pa- 
piliones  nostros  vehementer  irruerant,  qui  res  nostras  introgressi  arripiebant\ 

b  et  de  gente  nostra  occidebant  :  quum  forte  ,  Deo  disponente,  Hugonis  Magni 
et  comitis  Raimundi,  et  ducis  Godefridi  praecursores ,  taie  ad  infortunium  a  pos- 
trema  parte  accurrerunt.  Et  quum  usque  ad  tabernacula  nostra  jam  fugati* 
essemus,  statim  qui  ingressi  fuerant  a  papilionibus  nostris6  se  removerunt  : 
putantes  propter  eos  Turcos7  nos  tam  cito  regredi.  Sed  quod  audaciam  vel 

c  probitatem  suspicati  sunt,  pavorem  grandem  sperare  possent.  Quid  ergo  dicam? 
Nos  quidem  omnes  in  unum  conglobati,  tanquam  oves  clausae  ovili,  trepidi  et 
pavefacti  ab  hostibus  undique  circumvallabamur,  ut  nullatenus  aliquorsum  pro- 
cédera valeremus.  Quod  nobis  visum  est  propter  peccata  nostra  sic  contigisse. 
Nam  quosdam  luxuria  polluebat,  quosdam  vero  avaritia  vel  quaelibet  aliqua 

d  iniquitas  corrumpebat8.  Clamor  erat  ingens  aethera  feriens,  virorum  atque  mulie- 
rum  ac  infantum,  neenon  et  paganorum  qui  super  nos  irruebant.  Jamque  nobis 
nulla  spes  vitœ.  Tune  reos  nos  et  peccatores  esse  fatebamur,  misericordiam  a  Deo 
dévote  postulantes.  Aderat  ibi  episcopus  Podiensis9,  patronus  noster,  et  quatuor 
alii;  aderantque  sacerdotes  quamplurimi,  albis  induti  vestimentis,  qui  Dominum 

e  humillime  deposcebant,  ut  virtutem  hostium  nostrorum  prosterneret,  et  dona 
misericordiae  suae  nobis  infunderet  Plorando  cantabant,  cantando  plorabant10. 
Tune  multi  ad  eos  currebant,  qui  confestim  mori  timentes  confitebantur  eis 
peccata  sua.  Tune  proceres  nostri,  Robertus  Normanniae  cornes,  et  Stephanus 
cornes  Blesensis,  et  Robertus11  cornes  Flandriae,  Boamundus  quoque  pro  posse12 

f  illis  resistebant 13,  et  eos  saepe  invadere  nitebantur.  Ipsi  quidem  a  Turcis  fortiter 
impetebantur ltl. 


CAPITULUM  XII. 

De  fuga  Turcorum  et  victoria  Christianorum. 

Sed  forsitan  supplicatione  nostra  Dominus  placatus  (quia  nec  nobilitatis  pompae, 
nec  armis  lucidis  triumphare  favet,  sed  menti  purae15  et  virtutibus  divinis  mu- 
nitae  in  necessitate  pie  subvenit) ,  paulatim  vigorem  nobis  tune  praestitit,  et  Turcos 
g  magis  magisque  débilita  vit.  Nam  visis  consociis  nostris,  qui  postremi  ad  adjuvan- 
dum  nos  properabant,  laudando  Dcum,  audaciam  resumpsimus;  et  per  turbas  et 
cohortes  eis  resistere  nisi  sumus.  Heu!  quot  de  nostris  die  illo  post  nos  lente 
venientes  in  via  occiderunt!  A  prima  siquidem  hora  diei  usque  ad  sextam,  nos  ut 

1  Vehementer  nobis  jactare  cœperunt.  Sed  ictibus  tam  crebris  nos  stupefacti.  a.  b.  f.  g.  h.  n.  Vehementer  nobis 
jactare.  i.  —  2  Latsi,  mox  timidi  versi  sumus  in  fugam.  Nec  erat.  a.  b.  f.  n.  —  3  Francis,  l.  —  4  Qui  de  rébus 
nostris  intas  arripiebant.  a.  b.  f.  n.  —  5  Fatigaii.  c.  —  6  Om.  nostris  a.  b.  f.  n.  —  7  Om.  Turcos  a.  b.  f.  n. 
—  8  Avaritia  vel  superbia  vitiabat.  a.  b.  f.  n.  —  9  Aimarus,  Podiensis  episcopus.  h.  —  10  Gantantes  orabant. 
a.  b.  f.  n.  — 11  Om.  Robertus  a.  b.  f.  n.  —  12  Posse  suo.  h.  — 13  Posse,  eis  resistere.  a.  b.  f.  n.  —  14  Om. 
Ipsi  quidem  a  Turcis  fortiter  impetebantur.  h.  —  15  Piœ.  a.  b.  f.  n. 


^Digitized  by 


Google 


336  FULCHERII  CÀRNOTENSIS 

a.  1097.  dixi,  angnstiae  coercuerunt  :  sed  tune  paulatim  nobis  animatis  et  de  sociis  nostris  a 
concretis,  affuit  mirabiliter  divina  gratia;  et  quasi  momento  subitaneo,  Turci 
omnes  visibus  nostris  dorsa  fugitivi  dederunt.  Nos  autem  post  eos  vehementer 
vociférantes,  per  montes  et  valles  persecuti  eos  sumus  :  quos  fugare  non  cessa- 
vimus,  donec  anteriores  nostri  cursores  ad  tentoria  eorum  pervenerunt.  Ubi  alii 
de  rébus  eorum,  et  de  tentoriis  ipsis  eorumdem  camelos  et  equos  plures  onera-  b 
verunt,  quos  pro  timoré  illic  reliquerant;  alii  vero  Turcos  fugientes  usque  ad 
noctem  persecuti  sunt  Sed  quia  famelici  erant  equi  nostri  et  fatigati,  paucos  ex 
eis  retinuimus*.  Grande  autem  miraculum  Dei  fuit,  quod  die  crastino  et  tertio 
non  cessaverunt  fugere;  quamvis  eos  nullus,  nisi  Deus,  amplius  fugaret.  De  tan  ta 
autem  victoria  nos  laetissimi  facti,Deo  gratias  omnes  exsolvimus,  quia  noluit  iter  c 
nostrum  omnino  adnihilari;  sed  ad  honorem  sui  Christianismi 1  honorabilius 
solito  prosperari  :  unde  ab  Oriente  in  Occidentem  fama  personabit  perennis. 
Tune  quidem  iter  nostrum  modeste  calcavimus  :  die  uno  sitim  gravissimam  tolé- 
rantes, qua  viri  aliquanti  et  mulieres  valde  vexati  exstincti  sunt2!  Turci  vero  an  te 
nos  fugientes  catervatim  mansiones  per  Romaniam  sibi  quaesieruntb.  d 


CAPÏTULUM  XIII. 

De  indigentia  Christianorum. 

Tune  venimus  Antiocbiam,  quam  parvam  praenominant,  in  provincia  Per- 
sidae3c,  deinde  Ycbonium4d;  in  quibus  regionibus  saepissime  pane  cibariisque 
satis  indiguimus.  Nam  Romaniam,  quae  terra  est  optima  et  valde  fertilis  bonorum 
omnium,  invenimus  ni  mis  a  Turcis  vastatam  et  depopulatam.  Multotiens  tamen 
videretis  tantam  gentis  multitudinem  de  raris  culturis  quas  interdum  per  loca  e 
inveniebamus,  bene  refocillari ,  supplemento  illius  Dei  qui  de  quinque  panibus  et 
duobus  piscibus  quinque  millia  bominum  pavit5.  Inde  satis  laetabamur;  et  eon- 
gaudentes  dona  misericordiae  Dei  baec  esse  profitebamur.  Tune  vere  vel  ridere- 
tis,  vel  forsitan  pietate  lacrymaremini,  quum  multi  nostrum  jumentis  egentes, 
quia  multa  de  suis  jam  perdiderant,  verveces,  capras,  sues,  canes,  de  rébus  f 
suis,  scilicet  pannis,  panibus,  seu  qualibet  peregrinorum  sarcina,  usui  neces- 
saria,  onerabant.  Quarum  bestiolarum  tergora  videbamus  mole  fascis  esse  cor- 
rupta.  Equités  etiam  boves6  cum  armis  suis  interdum  scandebant7e.  Sed  quis 
unquam  audivit  tôt  tribus  linguae  in  uno  exercitu,  quum  ibi  adessent  Franci, 
Flandri,  Frisi,  Galli8,  Allobroges,  Lotharingi,  Alemanni,  Baioarii0,  Normanni,  G 

1  Christianitatis.  a.  b.  f.  n.  —  2  Om.  Die  uno  sitim,  etc.  usque  ad  vexati  exstincti  sunt  a.  b.  h.  f.  n.  — 
3  Presidiœ.  a.  b.  Psidiœ.  f.  n.  —  4  Yconium.  f.  n.  —  5  Cibavit.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  6  Supra  boves.  a.  b.  f.  n. 
Equités  etiam  die  uno  sitim  gravissimam  tolérantes,  qua  viri  aliquanti  et  mulieres  valde  vexati  exstincti  sunt; 
supra  boves.  h.  —  7  Scandebant.  Nec  prœtereundum  est  quod  tune  temporis,  die  quadam  sitim  toleravimus 
talem,  unde  plures  utriusque  sexus,  non  eam  sufferre  valentes,  in  illius  diei  articulo  exstincti  sunt.  Si  quis.  k. 
—  8  Britoni.  a.  b.  f.  n.  —  9  Bavarii.  i. 

*  De  bac  victoria  qua  Christiani  prope  Dorylaeum  po-         e  Rectius  :  Pisidiae.  Hodie,  Jalobatsch,  inter  Philome- 

titi  sunt,  vide  Tudeb.  III,  i-iv,  p.  26-28,  et  p.  128*129,  lium  (Ahschehr)  et  Pasgusam  lacum  (Egirdir  ghieul). 
18a;  cf.  quoque  Wiilelm.  Tyr.  1.  III,  c.  xm-xv,  p.  129-         d  Konieh.  (Cf.  Tudebov.  IV,  11 ,  p.  29,  3o,  et  p.  i3o 

i33,  etRaimund.  de  Aguilers,  c.  iv,  p.  240-24 1.  et  i8£.) 

b  Cf.  Tudebov.  IV,  1,  p.  28-29,  et  p.  i3o  et  i83.  •  Idem,  l  c.  p.  29,  et  p.  i3o  et  184. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  .  337 

a  Angli,  Scothi,  Aquitain,  Itali,  Daci\  Apuli,  Iberi,  Britones,  Graeci,  Armeni?    à.  io97. 
Quod  si  vellet  me  aliquis  Britannus  vel  Teutonicus  interrogare2,  neutro  res- 
pondere  sapere  possem3.  Sed  qui  lin  guis  diversi  eramus,  taoquam  fratres,  sub 
dilectione  Dei,  et  proximi,  unanimes  esse  videbamur.  Nam  si  de  rébus  suis  ali- 
quis aliquid  perdidisset,  per  plurimos  dies  id  diligenter  qui  invenisset  conser- 

b  vabat,  donec  inquirendo  perditorem  inveniret4,  et  inventum  ei  redderet5.  Hoc 
enim  competit  his  qui  recte  peregrinantur. 


CAPITULDM  XIV6. 


De  actibus  et  probitate  comitis  Balduini,  fratris  Godefridi,  et  de  redditione  urbis  Edessenae, 

quae  Rohais  dicitur7. 

Quuma  autem  ad  Eracleam 8  urbem  ventum  est9,  vidimus  in  cœlosignum  quod- 
dam,  quod  alburno'splendore  fulgens  apparuit  in  modum  ensis  figuratum,  cus- 
pide  versus  Orientem  protento.  Sed  quod  futurum  promittebat  nesciebamus ,  sed 

c  praesentia  et  futura  Domino  committebamus.  Ad  oppidum  quoddam  optimum  tune 
venimus,  quod  Mariscum  nominatur,  ubi  per  très  dies,  quiete  habita,  morati  su- 
mus10.  Sed  quum  exhinc  viam  unius  diei  proculcassemus,  et  jam  non  longe  ab 
Antiochia  Syriae,  nisi  tribus  dietis11  essemus,  ab  exercitu  ego  Fulcherius12  dis- 
cessi  :  et  cum  domno  Balduino  comité,  Godefridi  ducis  fratre,  in  sinistré  partem 

d  provinciae  diverti l3.  Erat  quippe  miles  quam  optimusu,  qui  antea  relicto  exercitu, 
cum  illis  quos  secum  duxit,  urbem,  quam  dicunt  Tharsum  Ciliciae,  ausu  magno 
ceperat:  quam  tamen  Tancredo  abstulit15b,  quum  jam  hominessuosintromisisset, 
Turcis  ei  consentientibus.  Relictisque  in  ea  custodibus,  ad16  exercitum  rediit. 
Itaque  confidens  in  Domino  et  in  valore  suo,  collegit  secum  milites  paucos,  pro- 

e  fectusque  est  versus  Eufraten  fluvium;  et  comprehendit  ibi  plurima  castra  tam  vi 
quam  ingenio.  Inter  quae  cepit  unum,  quod  vocatur  Turbezel17c,  peroptimum. 
Quod  pacifice  reddiderunt  ei  qui  in  eo  habitabant  Armeni;  et  aliaplura  huiesunt 
subdita.  Quum  autem  fama  de  eo  longe  lateque  jam  circumvolasset,  misit  ad  eum 
legationem  princepsd  civitatis  Edessae18,  quae  civitas  est  nominatissima19,  et  de 

f  bonis  terrae  uberrima.  Est  illa  in  Mesopotomia  Syriae,  trans  (lumen  praedictum 

1  Dagi.  d.  —  2  Alloqui.  a.  b.  f.  h.  n.  —  3  Saperem.  a.  b.  d.  r.  h.  n.  —  4  Invenisset,  deferret  secum,  donec 
inquirendo  illum  qui  perdidisset,  reperiret.  a.  b.  f.  h.  —  5  Libenter  redderet.  A.  b.  f.  n.  —  6  Capitulum  nu,  h. 
—  7  De  signo  viso  apud  Heracleam  et  de  Baldewino,  quomodo  Roes  Edessam  oltinuit;  et  quis  iste  Fulcherus 
hisloriographus  fuerit.  k.  —  8  Aracleam.  H.  Heracleam.  k.  ■ —  0  Pervenissemus.  A.  b.  f.  n.  —  10  Nominatur, 
tune  profeciisumus,  ubi  per  très  dies  qaievimus.  a.  b,  f.  n.  —  11  Syriœ,  sed  quasi  tribus  diebus.  a.  b.  f.  n.  — 
1S  Om.  ego  Fulcherius  a.  b.  d.  f.  i.  n.  — 13  Divertimus.  a.  b.  f.  n.  —  14  Optimus,  probitate  et  audacia  valde 
famosus.  a.  b.  f.  n.  —  15  Violenter  abslulit.  a.  b.  f.  n.  —  16  Balduinus  ad.  a.  b.  f.  n.  —  17  Turbexel.  a.  b. 
f.  H.  Turberes.  n.  —  18  Edessœ  vel  Roais.  a.  b.  f.  Roes  Edesse.  k.  Roais,  id  est  Edessœ.  n.  — 19  Qaœ  satis  est 
nominata.  a.  b.  f.  n. 

1  Cf.  Tudebov.  /.  c.  et  Willelm.  Tyr.  I.  III ,  c.  xvm,  •  Arabice  Tellbdscher,  Armenice  Thil  avediats.  (Cf. 
p.  i3g.  Matth.  Edessenum,  Hist.  armen.  t.  I,  p.  35.) 

b  De  Balduini  ac  Tancredi  dissidio  egeruut  Tude-  d  Dux  hujus  ci vîtatis  tune  erat  Graecus,  Domine  Tho- 
bov.1V,  m,  p.  3i,  1 3i  et  1 85;  Willelm. Tyr.  1.  III,  c.xx,  ros.  (Cf.  Matth.  Edessen.  Hist.  armen.  I,  p.  35-36 ;Wil- 
p.        et  infra  Radulph.  Cadomens.  cap.  xxxviii-xlii.        lein.  Tyr.  1.  IV,  c.  u,  p.  i54,  i55.) 

m.  43 


Digitized  by 


Google 


338  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  1097.    Eufraten  viginti  fere1  milliariis,  et  ab  Antiochia  distans  quasi  centum  vel  paulo  a 
plus.  Manda  tus  est  itaque  Balduinus  ut2  illuc  iret,  et  efficerentur  invicem  amici, 
quamdiu  ambo  ipsi  viverent \  tauquam  pater  et  films.  Quod  si  dux  ipse  Edesse- 
nus  forte  obiret,  statim  Balduinus,  ac  si  fiKus  esset  illius,  urbem  et  terrain  suam * 
totam  in  hereditatem  perpetuo  possideret5.  Non  enim  habebat  filium  aut  filiam. 
Et  quoniam  a  Turcis  se  defendere  nequibat,  volebat  Graecus  ille  et  se  et  terram  b 
suam  ab  ipso  Balduino  defendi,  quem  et  milites  suos  bellatores  fortissimos  esse 
audierat.  Hoc  audito,  postquam  legati  sub6  jurejurando  fecerunt  eum  inde  cre- 
dulum,  cum  minimo  exercitulo  suo,  scilicet  octoginta  militibus,  pergens  transiit 
Eufraten.  Quo  transito,  nocte  tota  perpropere  prope  Sarracenorum  castra,  hinc 
et  inde  linquentes  ea,  valde  pavidi  perreximus7.  Quod  quum  audissent  qui8  in  c 
Samosate*  oppido  forti  habitabant,  insidias  nobis  in  via,  per  quam  nos  ituros  opi- 
nabantur9,  praetenderunt.  Sed  quum  nocte  alia  quidam  Armenusb  in  castello  suo 
diligenter  nos  hospitatus  esset,  intimatum  nobis  est  quod  ab  hostibus  illis  insidian- 
tibus  praecavere  nobis  oportebat.  Quapropter  duobus  diebus  illic  delituimus.  Sed 
quum  tantam  moram  illi  fastidirent10,  die  tertio  subitaneo  insultu  de  loco  insidia-  d 
torio  prosilierunt,  et  antc  castellum  in  quo  eramus,  signis  levatis,  accurrerunt;  et 
pradam,  quam  in  pascuis  ibi  reppererunt,  in  conspectu  nostro  arripuerunt11.  Nos 
autem  contra  eos  egressi,  quia  pauci  eramus,  bellare  cum  eis  non  quivimus  :  qui 
quum  sagittas  in  nos  jacerent12,  nullum  ex  nostris  tamen  sauciaverunt13.  Ipsi 
autem  unum  de  suis  occisum  lancea,  in  campo  reliquerunt,  cujusequum,  qui  e 
eum  subvertit,  retinuit.  Tune  abierunt;  nos  autem  ibi  remansimus.  Sequenti  vero 
die,  iter  nostrum  resumpsimus.  Miraremini,  quum  ante  castra  Armenorum  trans- 
iremus,  et  nobis  obviam  cum  crucibus  et  vexillis  pro  amore  Dei 14  humillime 
procedentes,  et  pedes  nostros  et  pannos  deosculabantur,  eo  quod  audierant  nos 
a  Turcis  eos  defçnsuros,  sub  quorum  jugo  tamdiu  depressi  fuerant.  Pervenimus  f 
tandem  Edessam15,  ubi  princeps  urbis  praedictus  et  uxor  ejus,  una  cum  civibus 
suis,  gaudenter  nos  susceperunt  :  et  quod  Balduino  polliciti  fuerant,  indilate  ei 
compleverunt 16.  Quumque  per  dies  quindecim  illic  moram  fecissemus,  machinati 
sunt  cives  urbis  principem  suum17  sceleste  occidere,  et  Balduinum  ad  dominan- 
dum  terra  in  palatio  sublimare.  Odio  enim  eum  habebant.  Dictum  est  et  factum  g 
estc.  Unde  Balduinus  et  sui  contrislali  sunt  valde,  quum  pro  eo  indulgentiam 
impetrare  nequissent 18.  Quum  autem  principatum  illius  nequiter  perempti  dono 

1  Dux  erat  urbis  Edessœ,  id  est  Rochasiœ,  quœ  nominaiissima  et  uberrima  constat,  quam  Grœco  vocabulo 
dicunt  Edessam,  Armeni  autem  et  Syri  qui  in  ea  et  in  patria  habitant,  Rochasiam.  Est  Ma  in  Mesopoiamia 
Syriœ,  distans  ab  Eufrate  jlumine  xi  milliariis.  l.  —  2  Mandavitque  dux  ille  ut  ad  eum.  l.  —  3  Om.  invicem 
amici,  quamdiu  ambo  ipsi  viverent  H.  —  4  Terram  suam,  quantameumque  possidebat.  a.  b.  f.  n.  —  5  In  hère- 
ditate  obtineret.  a.  b.  f.  —  6  Om.  sub  a.  b.  f.  n.  —  7  Nocte  tota  per  Mesopotamiam  inter  castra  Sarracenorum 
non  bene  securi  meavimus.  l.  —  8  Tard,  qui.  a.  b.  f.  n.  —  9  Arbitrantur.  c.  —  10  Insidiantibus  nobis  prœca- 
vere  nos  oportebat.  Per  duos  dies  ibi  latuimas;  sed  quum  tanta  mora  fastidiret  eos.  l.  —  11  De  loco  prosilientes 
decurrerunt  ante  castellum  ubi  eramus,  et  prœdam  quam  ibi  in  campis  invenerunt,  ante  oculos  nostros  arripue- 
runt. l.  —  12  Quum  nobis  sagittas  jacere  cœperunt.  A.  b.  f.  n.  —  13  Juvanle  Deo,  sauciaverunt.  a.  b  f.  n.  — 
14  Christi.  a.  B.  F.  m.  n.  —  15  Rochasiam.  L.  Roais.  n.  —  ,ft  Quod  Balduino  pepigerant,  indilate  dux  ei  corn- 
plevit.  L. —  17  Illum.  A.  b.  d.  f.  h.  n.  —  18  Balduinum  in  palatio  principem  factum  locare.  Quod  ita  fecerunt. 
Morte  turpissima  dilaniaverunt  eum;  unde  Balduinus  et  sui  contristati sunt  valde.  Qui  quum  pro  eo  indulgentiam 
precarentur,  a  scelesiis  eam  non  impetraverunt.  l. 

*  Cf.  Mattli.  Edessen.  /.  c.  p.  36  et  WiMelm.  Tyr.  1.  IV,  e  Cf.  Matth.  Edessen.  L  c.  p.  37,  38  el  WiHelra.  Tyr. 
c.  nr,  p.  1^7,  i58.  I.  IV,  c.  v,  p.  i58f  15g.  Hoc  evenit  mense  Martio  in- 

*  «Àccito  ConsUntino,  nobili  et  potente  Tiro.  »  (Wil-  eunte,  A.  D.  1098. 
lelin.  Tyr.  I.  IV,  c.  iv,  p.  1 58  et  Malth.  Edessen.  /.  c.) 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  339 

a  civium  Balduinus  suscepisset,  protinus  adversus  Turcos1  qui  in  patria  eranl,  litem    a.  1097. 
beilicam  movit,  quos  multotiens  vel  victos  vel  occisos  superavit.  Contigit  tamen 
de  nostris  plures  a  Turcis  interemptos  fuisse.  Ego  vero  Fulcherus  Carnotensis, 
capellanus  ipsius  Balduini  eram.  Volo  autem  nunc2  de  exercitu  Dei  sermonem 
quem  desivi  resumere. 

■     'Pl.  ■   

CAPITULUM  XV3a. 

De  adventu  Francorum  ad  Antiochiam ,  et  de  his  quae  in  obsidione  Antiochena ,  sorte 

varia,  gesta  sunt4. 

b  Mense  quidem  Octobri ,  pervenerunt  Franci  Antiochiam  b  Syriae ,  quam  urbem 
condidit  Seleucus,  Antiochi  filius,  caput  Syriae  illam  constituens,  quae  prius  Ke- 
blata5  dicta  est6,  flumine7  autem  transito  quod  Fernum  sive  Orontem8  nomi- 
nant.  An  te  urbem  jussa  sunt  tabernacula  extendi,  intra  primum  ab  urbe  lapidera  ; 
ubi  posthaec  certamen  pessimum  utrobique  persaepe  factum  est.  Nam  quum  de  civi- 

c  tate  illa  Turci9  prosilirent10,  multos  de  nostris  occidebant.  Vice  tamen  reddita,  se 
quoque  superatos  lugebant.  Est  nempe  Antiochia  civitasc  magna  ambitu,  muro 
forti,  situ  valida;  quae  etiam  ab  hostibus  ex  ternis  nunquam  poterit  comprehendi, 
si  tantum  inhabitantes  pane  muniti  eam  defendere  voluerint.  Estquc  in  ea  basilica 
una  satis  veneranda,  in  honore  Pétri  apostoli  dedicata,  ubi  in  episcopum  subli- 

d  matus  sedit  in  cathedra,  postquam  a  Domino  Jesu  principatum  Ecclesiae,  clavibus 
acceptis  regni  cœlestis ,  suscepit.  Est  et  altéra  in  honore  beatae  Mariae  fabricata  , 
forma  rotunda,  et  aliae  plures11  decenter  compositae.  Quae  quamvis  sub  potestate 
Turcorum  diu12  exstiterant,  Deus  tamen,  cuncta13  praesciens,  nobis  eas  intégras 
reservavit,  ut  quandoque  a  nobis  in  eis  honorificaretur.  Tredecim  fere  milliariis, 

e  ut  aestimo,  distat  mare  ab  Antiochia.  Et  quia  Fernus  fluvius  inibi  mare  incidit, 
per  ejusdem  alveum  fluvii  usque  prope  Antiochiam  naves  de  longinquis  partibus 
bonis  refertae  omnibus  deducuntur.  Itaque  tam  per  mare  quam  per  terram  munita 
bonis,  abundat  civitas  divitiis  multimodis.  Principes  tune  nostri,  quum  tam 
difficilem  ad  capiendum  eam  prospexissent ,  jurejurando  adinvicem  confirma- 

f  verunt  obsidione  cohibere,  donec,  Deo  suffragante,  aut  vi  aut  iogenio  eam 
comprehendant  l\  Tune  invenerunt  in  flumine  praedicto  naves  aliquantas,  quas 
capientes15,  coaptaverunt  sibi  ex  eis  pontem  unum,  per  quem  16  transierunt  ad 

1  Om.  Turcos  c.  Advenus  eos.  h.  —  2  Om.  nunc  a.  b.  f.  n.  —  3  Capitulum  v.  h.  —  *  De  eo  quod  exercitus 
Dei  Antiochiam  obsedit,  et  descriptio  urbis,  et  qualiter  Dominus  cuidam  apparuit,  etquomodo  urbs  capta  est  k. — 
5  Reblata.  b.  —  6  Om.  quam  urbem  condidit,  etc.  usque  ad  quœ  prius  Keblata  dicta  est  h.  i.  k.  —  7  Antio- 
chiam mense  Octobri  Franci  pervenerunt,  quam  obsidione  circumdederunt.  Flumine.  l.  —  8  Om.  sive  Oron- 
tem l.  Id  est  Farfar,  sive  Orontem.  k.  —  9  Om.  Turci  c.  —  10  Certamen  pessimum  a  Turcis  smpissime  Franci 
susceperunt  :  qui  quum  ab  urbe  prosilirent.  l.  —  11  Plures  ecclesiœ.  a.  b.  r.  n.  Suntque  quamplures  in  honorem 
sanctorum  plurimorum.  L.  —  12  Semper.  l.  —  13  Cuncta  futura.  l.  —  14  Jurejurando  conjirmaverunt  obsidione 
obtinendam,  donec,  misericordia  Dei  prœveniente,  aut  vi  aut  ingenio  eam  capere  queant.  l.  —  15  Naves,  quum 
juxta  illud  deambularent,  quas  capientes.  a.  b.  f.  n.  Accipientes.  l.  —  16  Per  quem  postea.  a.  b.  f.  h.  n. 

"  Cf.  Bongars.  c.  vu,  p.  390.  e  De  situ  urbi»  cf.  Tudebov.  XUI,  1,  p.  88,  89  et 

b  Cf.  Tudebov.  V,  1,  p.  34  et  seq.  et  p.  i3a  itemque      i54;  Wiiielm.  Tyr.  1.  IV,  c.  ix,  p.  i65,et  Raimund.  de 

p.  186.  Cf.  quoque  Will.  Tyr.  \.  IV,  c.  vin,  p.  i63  et      Aguilers,c.  v,  p.  a4i-a4a. 

seq.  et  Raimund.  de  Aguil.  c.  v,  p.  2A1  cum  annot.  d. 

43. 


Digitized  by 


340  FULCHERII  CARNOTENSIS 

,o97-    ncgotia  sua  facienda,  quum  antea  pedetentim  vadare  per  illud1  non  valerent.  a 
Sed  quum  Turci  a  tanta  multitudine  Christiana  se  obsideri  circumspexissent, 
tiraentes  nullomodoab  eis  excuti  posse,  inito  invicem  consilio2,  misit  Aoxianus3\ 
Antiochiae  princeps  et  admiratus,  filium  suum,  nomine  Sanxadonem 4  b  ad  Solta- 
num,  scilicet  imperatorem  Persidisc,  ut5  eis  citissime  succurreret;  quia  in  nullo 
alio  spem6  auxiliandi  eis  habebant,  praeter  Mahumet7,  advocatum  eorum.  Me  au-  b 
tem  illuc  sic  destinatus  legationem  hanc  perpropcre  gessit.  Qui  vero  remanserunt, 
urbem  intérim  custodierunt,  auxilium  praestolantes  mandatum,  contra  Francos 
multimoda  fréquenter  damna  machinando8.  Franci  nihilominus  calliditati  eorum 
pro  posse  resistebant9.  Contigit  enim  die  quadam  septingentos  Turcos  ab  eis 
interemptos  esse;  et  qui  Francis  insidias  paraverant,  ab  insidiantibus  similiter  c 
superati  sunt  :  virtus  enim  Dei  praesens  ibi  affuit.  Nam  nostri  omnes  sani  regressi 
sunt,  excepto  tantum  uno  ab  eis  sauciato.  Heu  !  quam  multos  de  Christianis, 
Graecis,  Syris,  Armenis,  qui  in  urbe  conversabantur,  Turci  rabie  permoti  occi- 
debant10;  et  cum  petrariis  et  fundibulis  suis  capita  occisorum,  Francis  cernenti- 
bus,  extra  muros  ejiciebant;  qua  de  re  gens  nostra  valde  tristabatur.  Odio  quidem  d 
Christianos  .illos  habentes,  timebant  ne  forte  Francos  quoquomodo  de  damno 
suo  prémunirent11.  Quum  autem  aliquamdiu  Franci  urbem  circumsedissent,  et 
provinciam  affinem  pro  victualibus  sibi  necessariis 12  rapinantes  undique  dévas- 
tassent, et  panem  ad  emendum  nusquam  invenire  possent,  contigit  eos  famem 
maximam  sustinere13d.  Unde  valde  desolati  sunt  omnes,  et  multi  latenter  cogita-  e 
verunt  ab  obsidione  fugiendo  se  subtrahere14,  sive  per  terrain,  sive  per  marec. 
Non  enim  habebant  quicquam  stipendii,  unde  vivere  possent  :  quos  etiam  opor- 
tebat  victum  suum  longe  quaerere  cum  ingenti  timoré,  elongando  se  ab  obsidione 
aut  quadraginta  aut  quinquaginta 15  milliariis;  ubi,  in  montanis  videlicet,  a  Tur- 
cis  insidiantibus  persaepe  occidebantur.  Haec  autem  incommoda  putabamus  sic  f 
Francis  propter  peccata  sua  contingere  16,  et  quod  urbem  tam  longo  tempore  non 
poterant  capere  :  quos  quidem  tam  luxuria  quam  avaritia  sive  superbia  vel  rapina 
vitiabat.  Tune  facto  deinde  consilio17,  ejecerunt  feminas  de  exereitu,  tam  marita- 
tas  quam  immaritatas,  ne  forte  luxuriae  sordibus  inquinati  Domino  displicerent. 
Illae  vero  in  castris  affinibus  tune  hospitia  sibi  assumpserunt.  Desolati 18  tam  famé  g 
quam  quotidiana  occisione,  tam  divites  quam  pauperes,  erant.  Et  nisi  eos  Deus, 
tanquam  bonus  pastor  oves  suas,  gregatim  constringeret,  proculdubio  prorsus 
inde  omnes  aufugerent,  Hcet  obsidionem  obtinendam  jurassent f.  Multi  tamen, 

1  Per  fiwrnen  [illico,  n.)  illud.  a.  b.  f.  —  2  Ad  negotia  sua  facienda.  Et  quam  vidèrent  Turci  a  tanta  multitu- 
dine gentis  Francoram  se  obsidi,  et  limèrent  quod  nullatenus  ab  eis  possent  excuti,  accepto  invicem  consilio.  l. 
—  3  Agrianus.  i.  Gracianus.  n.  —  4  Sanxadolem.  i.  Sansadolem.  F.  n.  Xanxadolem.  a.  b.  —  5  Precantes  ut.  A. 
b.  f.  n.  —  6  Spem  et  fiduciam.  l.  —  7  Pro  Màhummet.  l.  —  8  Machinati  sunt.  a.  b.  f.  n.  —  9  Obsistebant.  a. 

b.  d.  f.  n.  —  10  Uno  qui  sauciatas  fuit.  Ea  rabie  permoti,  multos  occidebant  Turci.  l.  —  11  Quoquomodo 

munirent,  a.  b.  f.  n.  Occidebant  Turci,  et  fundibulis  et  petrariis  capita  trucidatorum  extra  murum  ejiciebant,  ut 
gens  nostra  inde  desolata  dolerel.  Invidebant  enim  Turci  Christianis  illis,  timentes  ne  quoquomodo  auxilium  Francis 
impenderent  l.  —  12  Pro  victu  quotidiano.  l.  — 13  Magnam  Francos  sustinere.  l.  —  14  De  obsidione  aufugere. 
a.  b.  f.  n.  —  15  Sexaginta.  a.  b.  f.  n.  —  16  Contingere  propter  peccata  sua  quibus  multi  constringebantur.  a.  b. 
f.  n.  —  17  Capere  non  poterant.  Nam  plurimi  tam  saperbiœ  quam  laxuriœ  atque  rapinœ  immodeslia  debilita- 
bantar.  Tum  proinde  facto  consilio.  a.  b.  f.  n.  —  18  Desolati  enim  omnes.  a.  b.  f.  n.  Quoniam  desolati.  l. 


"  Bagi  Seian  sive  Bagui-Sian.  (Vide  supra,  p.  a48, 
annol.  c.) 

k  Chems  Eddaulah.  (Vide  supra,  p.  197,  annot.  e,  et 
Wilken.  op.  cit.  p.  25.) 

*  Conf.  Wilken,  op.  cit.  pag.  26.  Soltanus  Bagda- 


densis  tune  erat  Borkiaruc Seldschukida.  (Conf.  Wilken, 
op.  et  loc.  cit.) 

d  Cf.  Tudebov.  VI,  111,  p.  3g,  4o,  et  p.  i35  et  188. 

•  Cf.  eumdem,  VI,  iv,  p.  4o,  &i,  et  p.  i35  et  188. 

f  Cf.  Rairound.  de  Àguilers,  c.  xi,  p.  256,  n. 


Digitized  by 


HISTORJA  IHEROSOLYMITANA.  341 

a  propter  panis  penuriam,  per  plures  dies  quaerebant  in  castellis  propinquioribus    a.  io97. 
quae  victui  suo  necessaria  erant;  nec  postea  revertentes  ad  exercitum,  obsidianem 
penitus  deserebant.  Tune  temporis  vidimus  in  cœlo  unum  ruborem  mirabilëm  : 
insuper  sensimus  terrae  motum  magnum1,  qui  nos  pavidos  reddidit  omnesV 
Multi  etiam  tune  viderunt  quoddam  signum  in  modum  crùcis  figuratum ,  colore 

b  alburnum,  versus  Orientem  recto  incedens  tramite. 


CAPITULUM  XVI2. 

De  egestate  miserabili  Christianorum  et  fuga  comitis  Blesensis. 

Annob  autem  Domini  millesimo  nonagesimo  octavo,  postquam  regio  illa3  Antio-   a.  1098. 
chena  circumquaque  a  multitudine  gentis  nostrae  prorsus  devastata  fuisset,  magis 
magisque  tam  majores  quam  minores  famé  nimia  vexati  sunt.  Tune  famelici 
comedebant  surculos4  fabarum  in  agris  adhuc  crescentium,  herbasque  multi- 

c  modas  et  sale  inconditas;  carduos  etiam,  qui,  propter  lignorum  deficientiam  non 
bene  cocti,  linguas  manducantium  depungebant;  equos,  asinos,  camelosque, 
canes  etiam,  et  mures5.  Pauperiores  etiam  bestiarum  coria,  et  annonae  grana  in 
stercoribus  reperta  comedebant6.  Frigora7,  calores,  pluvias  densas8  propter 
Deum  perpessi  sunt.  Tentoria  eorum  illic  inveterata  sunt  et  dirupta  et  imbrium 

d  continua tione  putrefacta9.  Qua  de  re,  multi  eorum  nonnisi  cœlo  tegebantur. 
Itaque  illi,  quasi  aurum  ter  probatum  igni,  septiesque  purgatum,  jamdudum  a 
Domino  praeelecti,  ut  opinor,  et  in  tanta  calamité  examina  ti,  a  peccatis  suis  mun- 
dati  sunt.  Diu  enim  agonizarites,  si  etiam  gladius  percussoris  non  deesset10,  mar- 
tyrii  cursum  multi  voluntarie  complessent.  Forsitan  a  sancto11  Job  gratiam  tanti 

e  exempli  sumpserunt,  qui,  in  tormentis  corporis  sui  animam  purgans,  Deum  sem- 
per  in  mente  tenuit.  Cum  paganis  bellant,  propter  Deum  laborant12.  Licet  Deus 
qui  cuncta  créât,  creata  modérât,  modéra  ta  sustentât,  virtute  guberaat,  possit 
quaecumque  vult  vel  destruere  vel  reparare,  sentio13  quod  verbere  Christianorum 
annuit  paganos  ita  subrui,  qui  tôt  temporibus  cuncta  quae  Dei  sunt,  permittente 

f  ipso  et  promerente  populo14,  viliter  pessumdederunt.  Christianos  qùidem  ah  ipsis 
Turcis  permittit  occidi  ad  salvationis  augmentum ,  Turcos  autem  ad  animarum 
suarum  detrimentum,  quorum  quosdam  jam  saluti  praedestinatos  placuit  Deo 
tune  a  sacerdotibus 15  baptizari 16.  Quos  enim  prœdestinavit,  hos  et  vocavit,  neenon  et 
magnificavit0.  Quid  igitur?  Fuerunt  de  nostris  nonnulli,  ut  superius  audistis, 

1  Ruborem  in  cœlo  fulgorantem.  Insaper  evenit  terrœ  iremor,  l.  —  2  Capitalam  vi.  h.  —  3  Sciendum  est 
autem  quia,  postquam  regio  illa.  l.  —  4  Sarculos.  c.  —  5  Om.  canes  etiam  et  mures  L.  —  6  Om.  comede- 
bant c.  —  7  Bestiarum  coria  comedebant;  et  quod  nefas  est  dicere  mures  et  grana  in  stercoribus  reperta.  Fri- 
gora, flabra.  a.  b.  f.  n.  —  8  Pluvias  densas  et  multa  hujusmodi.  L.  —  9  Imbrium  inundationibus  putrefacta  et 
disrupta.  A.  b.  f.  n.  —  10  Purgati  fuerunt.  Diu  agonizantes,  si  adesset  eiiam  percussoris  gladius.  L.  — 
11  Justo.  A.  b.  f.  n.  —  12  Cum  paganis  certant,  propter  Deum  pugnant.  l.  —  13  Vult  momenlo  uno  destruere, 
sentio.  a.  B.  F.  n.  —  14  Om.  et  promerente  populo  a.  b.  t.  n.  —  15  Sacerdotibus  nostris.  a.  b.  f.  n.  —  10  Tune 
esse  baptizatos.  l. 

"  Cf.  supra  Raimund.  de  Aguilers,  c.  vi,  p.  2^5,  d,         b  Cf.  Bongars.  c.  vm,  p.  391. 
et  annot,  c  c  Rom.  viii,  3o. 


Digitized  by 


Google 


342  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a  jo98.    qui  ab  obsidione  tam  anxia  se  removerunt  *\  alii  propter  egestatem,  alii  propter  a 
ignaviam,  aiii  propter  mortis  timorem,  primum  pauperes,  deinde  locupletes. 

Tune  Stephanus,  cornes  Blesensis,  ab  obsidione  discessit,  et  per  mare  in  Fran- 
ciam  repatriavitb.  Unde  doluimus  omnes,  quia  vir  erat  nobilissimus  et  armis 
validus2.  Quo  discedente,  sequenti  die  urbs  Antiocbia  Francis  est  tradita3.  Si4 
perse verasset,  multum  inde  cum  ceteris  gauderet.  Quod  factum  fuit  ei  ad  oppro-  b 
brium.  Nam  non  prodest  alicui  bonum  initium,  nisi  fuerit  bene  consummatum 5. 
In  rébus  quidem  Domini  ne  in  aliquantis  deviem,  quia  in  eis  mentiri6  valde 
cavendum  est,  multa  breviabo.  Ab  ipso  mense  Octobri ,  ut  dictum  est,  hieme  trans- 
cursa  subséquente,  deinde  verno  tempore,  usque  dum  subintraret  Junius  mensis, 
urbis  obsidio  perduravit.  Multotiens7  invasiones  et  praelia  invicem8  Turci  et  c 
Franci  egerunt.  Vincebant  et  vincebantur.  Nostri  tamen  saepius  quam  illi  trium- 
phabant.  Semel  contîgit  plerosque  de  Turcis  in  flumen  Fernum  fugiendo  cadere, 
et  in  eo  mersos  infeliciter  interire9.  Cis  flumen  et  citra  flumen10,  utraque  gens 
saepe  invicem  beUabant.  Castella  quidem  ante  urbem  optimates  nostri  compo- 
suerunt,  quibus  postea  Turcos,  frequenti  exitu  prosilientes,  vehementer  cohibue-  d 
runt11.  Unde  bestiis  eorum  pascua  saepe  abstulerunt.  Nec  ab  externis  provinciae 
Armenis  quicquam  allatum  est.  Saepe  tamen  ipsi  ad  laedendum  nostros  procede- 
bant,a. 


CAPITULUM  XVII13. 

De  traditione  urbis  Antiochenœ. 

Quum  autem  placuit  Domino  laborem  populi  sui  consummari,  forsitan  preci- 
bus  eorum14  placatus,  qui  quotidie  preces  inde  supplices  ei  fundebant,  concessit  e 
pietate  sua,  per  eorumdem  Turcorum  fraudem,  traditione  clandestina  urbem 
Cbristianis  reddi.  Audite  ergo  fraudem,  et  non  fraudega.  Apparuitc  enim  Dominus 
noster  cuidam  Turcod,  gratiae  suae  praeelecto ,  et  dixit  ei  :  «  Expergiscere ,  qui 15 
•  dormis.  Impero  tibi  ut  reddas  civitatem 16  Christianis.  »  Miratus  autem  ille,  visio- 
nem  illam  silentio  texit.  Iterum  autem  apparuit  ei  Dominus  :  «  Redde  urbem  f 
«  Christianis17,  inquit.  Sum  etenim  Christus,  qui  hoc  tibi  impero.  »  Meditans  ergo 

1  Ab  exercitu  se  removerunt.  A.  b.  f.  n.  —  2  Quoniam  vir  erat  probissimus ,  et  valde  nobilis.  à.  b.  f.  n.  — 
9  Die  discessus  ejus,  urbs  Antiochena  Francis  est  tradita.  d.  h.  —  4  Doluimus  omnes,  quoniam  vir  probus  erat 
et  nobilis.  Insequente  vero  die  discessionis  suœ,  civitas  reddita  Francis  fuit  per  traditionem.  Quod  si.  l.  —  5  Si 
bene  non  JinieriL  A.  B.  F.  n.  —  6  Multum  inde  gauderet.  Quod  postea  in  opprobrium  versum  est  ei.  Igitur  quia 
in  rébus  quœ  Domini  sunt  mentiri  valde  cavendum  est,  ne  in  aliquantis  deviem.  l.  —  7  Multotiens  intérim,  a. 

b.  d.  F.  n.  —  8  Prœlia,  insidiasque.  a.  b.  f.  n.  —  0  In  ipso  mersos  morte  finire.  l.  —  10  Cis  Fernum  et  citra 
Fernum.  a.  b.  f.  l.  n.  — 11  Castella  quidem  nostri  composuerunt,  quibus  postea  Turcos  prosilientes  vehementer 
coercaerunt.  l.  —  12  Quicquam  eis  allatum  fait.  Sœpe  tamen  ipsi  protervi  foras  procède banl  ad  lœdendam 
nostros.  L.  —  13  CapHulum  vu.  h.  —  14  Precibus  forsan  justorum.  l.  — 15  Quid  dormis?  b.  —  16  Impero  tibi, 
redde  urbem.  u  —  17  Francis,  a.  b.  d.  f.  n. 

•  Cf.  Tudebov.  I.  c.  Cf.  quoque  Willelm.  Tyr.  1.  IV,      Tudebov.  IX,  m  el  seq.  p.  54  et  seq.  et  p.  i4o  et  196; 

c.  xxi ,  p.  1 86.  cf.  quoque  Willelm.  Tyr.  L  V,  c.  xi  et  seq.  p.  a  1 1  et  seq. 
¥  Cf.  Tudebov.  XI,  i,  p.  74  et  p.  i48.  Adde  Willelm.      Raimund.  de  Aguilers,  c.  vin,  p.  s5i  B;  et  Reinaud, 

Tyr.  1.  V,  c.  x,  p.  aïo.  Extr.  des  Hist.  Arabes,  p.  6.  Turca  ille  a  Willelmo 

Cf.  Bongars.  c.  ix,  p.  391.  Emir  Feirus  et  a  doctissimo  viro  J.  Reinaud  Zerrad  seu 

*  De  hoc  Pyro,  qui  urbem  Boemundo  tradidit,  vide      loricarum  opifex  vocatur. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIÀ  IHEROSO-LYMITÀKA.  341 

a  ille  quid  faceret,  abiit  ad  dominum  suum ,  Antiochiae  principem ,  et  visionem  illam  a. 
innotuit  ei1.  Cui  respondit  ilie  :  aNumquid  non  fantasmati,  brute,  vis  obedire?» 
Reversus  autem  ille,  postmodum  sflwit.  Cui  Dojxuaps  rursum  apparuit,  inquiens  : 
«  Cur  non  explesli  quod  tibi  jussi?  Non  est  tibi  haesitandum,  nam  qui  hoc  impero 
«  Dominus  omnium  sum.  »  Ille  autem  non  dubitans  amplius,  prudenter  cum  viris 

b  nostris  ncgotium  istud  tractavit,  ut  sub  machinationis  suae  studio  urbem  accipe- 
rent.  Quo  proloeuto,  et  filio  suo  obside  dato  domno  Boamundo^ad  quem  sermo 
iste  primitus  exiit,  quem  et  ipse primus  movit2:  noctequadam  perscalas  decordis 
compactas  viginti  de  clientibus  nostris  per  mûri  summum  intromisit8.  «Et  non 
mora  facta,  statim  porta  est  aperta.  Franci  quidem  praeparati  civitatem  sunt 

c  ingressi.  Per  cordas  quoque  jam  introierant  quadraginta  milites  oostri  qui  sexa- 
ginta3  Turcos,  custodes  turrium,  inventos  illico  peremerunt*.  Twno  alta  voce 
omnes  simul  Franci  exclamaveruot  :  Deus  hoc  mit,  Deas  hoc  unit.  Hoc  eaira  erat 
signum  exclatnationis  nostrae,  quum5  aliquid  boni  negotii  nostri  acturi  eramus6. 
Quo  audito,  vehementer  Turci  omnes  exterriti  sunt.  Aurora  tune  albesceate, 

d  urbem  Franci  prorsus  impetere  cœperunt.  Quumque  Turci  primitus  vexilluni 
Boamundi  vidissent  rubicundum  jam  in  sublime  displicari,  et  tumultum  noaguura 
undique  jam  concitatum  et  cornua  Francorum  in  mûri  apice  insonare7,  et  per 
vicos8  nudis  ensibus  late  discurrere,  et  gentem9  ferociter  occidere  :  obstupe- 
facti10  cœperunt  hac  et  illac  fugere,  unde  plures  qui  potuerunt  fugiendo11  iu 

e  castrum,  quod  in  rupe  celsa  est  situm,  se  intromiserunt.  Plebs  vero  aostra  cuncta, 
quae  in  vicis  autdomibus  invenerunt,  immoderate  arripuerunt12.  At  militas  pro- 
bitatis  militiam  tenucrunt,  Turcos  persequendo  et  occidendo.  Tune  admiratus 
Antiochiae13,  Aoxianus  scilicet,  a  rusticano  quodam  Armeno  fugiens  decollalus  est  : 

Qui  caput  abscissnm  Francis  mox  attulit  ipseb. 

1  Meditans  ergo  ille  quid  inde  faceret,  domino  suo  Antiochim  principi  visionem  illam  innotait  L.  —  2  Om.- 

ad  quem  sermo  primus  movit  a.  b.  f.  l.  n.  —  3  xl.  h.  —  4  Ibi  Turcos  invenerunt  quos  castodes  trium 

turrium  illico  peremerunt.  d.  Milites,  qui  quadraginta  illico  invenerunt  ibi  Turcos,  trium  turrium  custodes;  quos 
occiderunt.  a.  b.  f.  n.  —  5  Hœc  enim  exclamatio  rite  more  omnium  toto  tempore  erat,  quum.  l.  —  6  De  negolio 
nostro  agere  volebamus.  a.  b.  f.  m.  —  7  Et  tumultum  tantam,  atque  tôt  cornibusân  mûri  apice  Francos  sonare. 
A.  b.  f.  l.  n.  —  8  Vicos  et  maros.  a.  b.  f.  h.  Vicos  et  per  muros.  l.  —  9  Gentem  suam.  a.  b.  f.  n.  —  10  Obstu- 
pefacti  valde.  a.  b.  f.  n.  Stapefacti  vehementer.  l.  —  11  Fagere  cceperunt.  De  quibus  multi  mox  occisi  fuerunt; 
pluresque  fugiendo.  a.  b.  f.  n.  De  quibus  mox  multi  occisi  fuerunt;  plurimi  autem  mortem  evaserunt,  pluresque 
fugiendo.  l.  —  12  Sibi  arripuerunt.  l.  Assumpserunt.  n.  —  15  Urbis.  l. 

'  Cf.  Tudebov.  IX ,  v-vi ,  p.  56-58,  et  p.  îAi  et  196,      quoque  Baimundum  de  Aguiiero,  c  îx,  p.  a&a;  Wtt- 
et  Raimund.  de  Àguilers,  c.  ix,  p.  a5i,  25a.  leUnum  Tyr.  1.  V,  c.  xxm,  p.  a3a,  el  Reinaud,  E&tr. 

k  Cf.  Tudebov.  IX,  vu,  p.  58,  i4i  et  197;  conf.      p.  6. 


Digitized  by 


Google 


FULCHERII  CARNOTENSIS 


CAPITULUM  XVIII". 


De  lancea  inventa2. 


a.  1098.  Acciditb  autem,  postquam  civitas  capta  est,  a  quodam  homine  lanceam  unam  a 
inveniri0,  quam  in  ecclesia  beati  Pétri  apostoli  fossa  humo  repertam,  asseverabat 
esse  ilkm  de  qua  LoDginasd  in  latere  dextro  Christum  secundum  Scripturas 
pupugit3.  Aiebat  enim  hoc  a  sancto  Andréa  apostolo  revelatum  fuisse.  Et  quum 
sic  inventa  fuisset,  et  episcopo  Podiensi  atque  Raimundo  comiti  hoc  ipse  intimas- 
set,  id  episcopus  falsum  esse  putavit,  cornes  vero  verum  speravit.  Sed  quum  b 
omnis  populus,  hoc  audito  exsultans,  Deum  proinde  glorificasset,  et  per  centum 
fere  dies  ab  omnibus  in  veneratione  magna  haberetur,  et  a  comité  Raimundo,  qui 
eam  custodiebat,  gloriose  tractaretur,  contigit  multos  de  clero  ac  populo  haesitare 
quod  non  esset  illa  dominica  lancea4,  sed  ab  homine  illo  stolido  altéra  erat 
fallaciter  inventa.  Quapropter  concilio  inito,  et  jejunio  triduano  a  cunctis  statu to  c 
et  facto,  cum  supplicatione  precum5  ad  Deum,  quum  lignorum  struem  in  medio 
campo  ante  oppidum  Archas  succendissent ,  octavo  mense  post  Antiochiam  captam , 
benedictione  judiciali  super  ipsum  ignem  ab  episcopis  facta,  inventor  lanceae 
per  médium  rogi  flammantis,  sicut  ipse  pro  affîrmanda  veritate  sua  fieri  poposce- 
rat,  ultro  céleri  ter  transmeavit.  Quo  transito,  illum  hominem  de  flammis  exeun-  d 

1  vin.  h.  —  2  De  lancea  Domini,  ut  patabatar,  inventa,  cujus  inventor  reas  probatus  est.  vu.  x.  —  3  Lon- 
qinus  lotus  perforavit  Domini.  I.  —  4  Lancea  quœ  sperabatur.  d.  h.  —  5  Facta  supplicatione  principum.  x. 


■  Caput  illud  xviii  ex  codicibus  a.  b.  p.  n  minusculis 
litteris*,  itemque  ex  cod.  l  litteris  italicis",  in  infima 
harum  paginarum  parle  exhibemus. 

k  Cf.  Bongars.  c.  x,  p.  393. 

■  De  lanceae  inventions,  cf.  supra  Tudebov.  X,  x, 


p.  70, 7 1,  XI,  îv,  p.  76 , 77,  et  p.  1 A7,  et  Raimund.  de 
Aguilers,  c.  x,  p.  a53-a55.  Cf.  quoque  Willelm.  Tyr. 
1.  VI,  c.  xiv,  p.  a56. 

d  Cf.  Baron,  ad  ann.  34»  $  127  et  Henschen.  Act. 
Sanctor.  xv.  Mart.  p.  384- 


Firidice  et  m«iiu 


*  Ubi  lancea  fuit  inventa, 

loqnitor  liber  Raimnndi  qvam  Falchnii.  (cod.  A,  B.  ) 


Contigit  autem ,  postquam  civitas  capta  est ,  a  quodam  ho- 
mine lanceam  unam  inveniri,  quam  in  ecclesia  beati  Pétri 
apostoli ,  fossa  humo  repertam ,  asseverabat  esse  illam  de  qua 
Longinus  latus  perforavit  Domini.  Aiebat  enim  a  sancto  Andréa 
apostolo  revelatum  hoc  esse  sibi  visione;  et  monitione  ab  ipso 
apostolo  ter  illi  facta ,  fodit  subter  pavimentum  ubi  per  visio- 
nem  ei  monstratum  fuerat.  Et  invenit  ibi  lanceam ,  fallaciter 
forsitan  occulta tam.  Hanc  visionem  propalavit  primitus  epi- 
scopo Podiensi  et  Raimundo  comiti.  Quod  tamen  episcopus 
falsum  esse  putavit.  Cornes  vero  Raimundus  verum  esse  spe- 
ravit Sed  quum  sic  reperta  fuisset,  et  omnis  populus  Deum 

**  Contigit  autem,  postquam  civitas  capta  est,  a  quodam  homine 
lanceam  unam  inveniri,  ab  #0  in  terra  fissions  facta  in  ecclesia 
beati  Pétri,  quam  cunctis  affirmabat  illam  esse  de  qua  Longinus 
latus  perforavit  Domini;  cui  sanctus  Andréas  apostolus  hoc  in 
visione  revelaret,  prout  homo  ipse  fingebat,  et  ter  homini  facta. 
Fodit  subter  pavimentum,  ubi  monstratum  ei  per  visionem  fuerat, 
et  invenit  ibi  lanceam  fallaciter  forsitan  occultatam.  Visionem 
atque  inventionem  primitus  propalavit  episcopo  Podiensi  et  Rai- 
mundo comiti.  Quod  tamen  episcopus  falsum  esse  credidit;  cornes 
vero  Raimundus  nihU  inde  dubitavit.  Sed  quum  sic  reperta  fuis- 
ut,  omnis  populus  inde  exsultans,  Dominam  Deum  glorificave- 


exsultans  gloriûcasset ,  et  per  centum  jam  fere  dies  ab  omnibus 
in  veneratione  magna  haberetur,  et  a  comité  Raimundo  glo- 
riose tractaretur;  qui  etiam  oblationem  a  populo  ad  lanceam 
dévote  factam ,  egenis  sacpc  distribuerai,  quia  lanceam  illam  in 
custodia  habebat  :  forte  contigit  episcopum  Banc  et  alios  quam- 
plurimos,  tam  clericos  quam  laicos,  hsesitarc  quod  non  esset 
illa  dominica  lancea,  quae  sperabatur;  sed  altéra  erat  ab  ho- 
mine illo  stolido  fraudulenter  reperta.  Quapropter  concilio 
inito ,  post  supplication  cm  jejunii  triduani ,  quum  struem  lig- 
norum in  medio  campi  igni  accendissent ,  juxta  castrum  Ar- 
charum ,  quod  tune  obsidione  coercebant ,  octavo  mense  post 
Antiochiam  captam ,  benedictione  judiciali  super  ipsum  ignem 
ab  episcopis  facta ,  inventor  lancea?  per  médium  rogi  flamman- 
tis ultro  celeriter  transmeavit.  Quo  transacto\  illum  hominem 

runt,  qui  famulis  suis  tantum  contulerat  donum.  Igitur  omnes 
eam  in  veneratione  magna  habuerunt  per  centum  dies.  Quam  sem- 
per  cornes  Raimundus  decenter  et  honorif.ee  custodiens,  oblatio- 
nem latam,  quam  ad  eam  dévote  populus  offerebat,  accipiebat  et 
egenis  postea  distribuebat.  Sed  quum  forte  fortuita  episcopus  Barm 
et  alii  quamplurimi  clerici  et  laid  hmsitare  cœpissent  quod  non  esset 
illa  dominica  lancea  de  qua  sperabatur,  sed  machinaùone  fallaci 
altéra  lancea  ab  homine  brutissimo  et  mendaci  reperta;  per  lauda- 
tionemconcilii  perinde factam, post sapplicationem  jejunii  triduani, 
atque  precaminum,  quum  struem  lignorum  in  medio  campo  igne 
accendissent  ante  castrum  Accharum  (quod  tune  obsidione  coerce- 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITÀNA. 


a  tem  tanquam  reum  in  eu  te  crematum  conspexerunt,  et  in  interioris  corporis    a.  1098. 
parte  lœsum  morte  intellexerunt.  Quod  etiam  rei  exitus  declaravit,  quura  die 
duodecimo  ipso  angore  cauteriatus  obiit  \  Et  quia  ob  honorem  et  amorem  Dei 
omnes  lanceam  illam  venerati  fuerant,  hoc  judicio  sic  peracto,  contristati  valde 
remanserunt  increduli,  qui  prius  exstiterant  hujus  rei  creduli.  Cornes  tamen 

b  Raimundus  diu  eam  postea  servavit b. 


CAPITULUM  XIX1. 

De  obsidione  Christianorum  in  urbe  Antiochena  a  Turcis2. 


Et3  quum c  Antiochia ,  ut  dictum  est,  capta  fuisset,  die  sequentid  multitudo  innu- 
mera  Turcorum  circa  eamdem  urbem*  obsidionem  apposuerunt.  Nam  soltanus, 
rex  scilicet  Persarum5,  habita  legatione  quod  Franci  Antiochiam  obsidebant, 
statim  gente  multa6  congregata,  contra  Francos  exercitum  suum  misit.  Cujus 

c  gentis  Corbagath7*  dux  fuit  et  satrapaf.  Hic  quidem  an  te  urbem  Edessam,  quam 
tune  domnus  Balduinus  possidebat8,  per9  très  hebdomadas  stationem  fecerat*;  sed 
nihil  ibi  proficiens,  Antiochiam  properavit,  ad  succurrendum  Aoxiano10  prin- 
cipi.  Quibus  visis,  non  minus  solito  iterum  Franci  sunt  desolati,  quia,  propter 
peccata11  sua  pœna  est  eis  duplicata.  Nam  quum  civitatem  ingressi  fuissent12, 

d  confestim  cum  feminis  exlegibus  commiscuerunt  se  ex  eis  plures13.  Tune  insuper 
ingressi  sunt  urbem  sexaginta  fere  millia  Turcorum  per  castrum  sublime,  a  parte 
rupis  excelsœ,  qui  nostros  veheraentissime  crebris  invasionibus  coarctaverunt. 

1  vnu.  h,  —  2  De  gloriosa  Victoria  Christianorum,  et  descriptione  belli  contra  principes,  x.  —  3  Om.  et  a.  b. 
f.  m.  —  4  Sequenti  aatem  die  qua  faisset  civitas  capta,  Tarci  multi  a  regionibus  orientalibus  congregati  circa 
urbem.  l.  —  5  Persarum  (om.  l.)  unie  jam  parum  prœfatus  sum.  a.  b.  f.  l.  n.  —  6  Génie  multa  Persi- 
dum.  l.  —  7  Corbagauth.  d.  Corbaguath  vel  Corborannus.  h.  Corbaguath.  x.  —  s  Cujus  erat  Corbaguath  admi- 
ratus  quidam  satrapa.  Rochasiam  ubi  tune  Balduinus  erat.  l.  —  9  Edessam  in  qua  erat...  quum  per.  i. — 10  Postea 
Antiochiam  succurrendum  Aoxiano  festinaverunt.  l.  Legitur  in  h,  inter  lineas  :  vel  Cassiano.  « —  11  Merito 
enim  propter  peccata.  l.  —  12  Quum  primitus  ingressi  essent  civitatem.  l.  —  13  Concubuerunt  plures.  a.  b.  f. 
h.  n.  Exlegibus  feminabus  se  commiserunt,  fornicationi  adhœrentes.  l. 


'  Cf.  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xvm,  p.  287,  288. 

b  Lanceam  illam  imperatori  Alexio  cornes  Raimun- 
dus dono  dédit.  (Cf.  Matth.  Edessen.  Hist.  Armen.  t.  I, 
p.  80.) 

e  Bongars.  c.  xi,  p.  3ga. 

4  Id  est  die  iv°  menais  Junii  A.  D.  1098.  Urbs  An- 


liochia  a  Francis,  die  ni0  mensis  Junii*  capta  est.  (Cf. 
Tudebov.lX.vu,  p.  58,  et  Raimund.  de  Aguilers.c.  ix, 
p.  a5a,  b.) 

*  Vide  supra,  p.  2 5a,  annot./. 

r  Cf.  Tudeb.  X ,  1  et  seq.  p.  59  et  seq.  et  p.  1 A8  et  aoi. 

e  Cf.  Matth.  Edessen.  HisU  Armen.  t.  I,  p.  39. 


quasi  reum  in  cute  flammis  crematum  viderunt;  et  in  interiori 
corporis  parte  lassum  morti  intellexerunt.  Quod  rei  exitus  mons- 
travit,  quum  die  duodecimo  ipso  angore  obiit.  Et  quia  ob  ho- 
norem Dei  et  amorem  omnes  lanceam  venerati  fuerant,  hoc 


judicio  peracto ,  facti  increduli ,  contristati  sunt  valde.  Cornes 
tamen  Raimundus  tandiu  eam  servavit ,  donec  eam ,  nescio  quo 
eventu,  perdidit.  Nunc  autem  ad  cetera  dimissa  revertar. 


hant,octavo  mense  sequenti  postquam  Antiochia  capta  fuisset)  be- 
nedictione  judiciali  saper  ignem  ipsum  ab  episcopis  facta,  inventer 
lanceœ  per  médium  rogi  Jîammantis  céleris  transmeavit. 

Quo  judicio  transcurso,  hominem  illum  quasi  reum  in  cute 
jlammis  crematum  viderunt,  et  in  interiori  parte  corporis  morti  /«- 
sum  intellexerunt.  Quod  verum  probatum  fuit,  quum  die  duodecimo 

III. 


taU  angore  obiit.  Quapropter  nef  as  nobis  postea  fuit  ad  credéndum 
lanceam  illam  juste  fuisse  inventam,  et  quia  propter  amorem  Dei 
omnes  eam  primitus  venerati  faeiant,  hoc  judicio  peracto,  facti 
increduli,  satis  inde  contristati  sunt  Nunc  autem  ad  cetera  dimissa 
revertar. 


Digitized  by 


Google 


346  FULCHERII  CARNOTENSIS 

A-  «<>98-   Sed  non  fuit  mora;  pavore  perfusi1  magno,  foras  ad  obsidionem2,  rèlicta  urbe,  a 
exierunt.  Franci  autem  inclusi,  ultra  quam  credi  potest  remanserunt  anxii 


CAPITULUM  XX. 

De  visionibus  infra  urbem  apparentibus. 

Interea  tamen  non  immemor  Dominus  eorum3,  pluribus,  quod  saepe  dictis 
afïïrmabant,  apparaît,  qui  confortando  eos  promittebat  populum4  ad  praesens 
victoria  gaudendum.  Tunca  cuidam  clericopro  timoré  mortis  aufugienti  apparuitb 
Dominus,  inquiens5  :  «  Quo,  frater,  protendis  iter?  »  —  «  Fûgio,  respondit,  ne  infor-  b 
«  tunatus  peream.  Sic  fugiunt  plurimi,  pereant  ne  morte  maligna.  »  Cui  Dominus 
ait  :  «  Ne  fugias  ;  sed  vade  rétro,  et  die  ceteris  quod  in  praelio  cum  illis  adero.  Nam  ma- 
«  tris  meœ  preôibus  plaça  tus,  propitiabor  eis.  Sed  quia  peccaverunt ,  fere  perierunt. 
«  Sit  autem  spes  eorum  in  me  firma,  et  faciam  eos  in  Turcos  triumphare.  Pœni- 
«  teant  et  salvi  fient.  Dominus  sum,  qui  loquor  tecum.  »  Mox  ille  reversus,  quod  c 
audivit  narravit.  Interea,  dum  plures  noctu  per  cordas  de  muro  descendere  vel- 
lent6  et  fugere,  quoniam  hoc  multi7  fecerunt  qui  formidabant8  vel  inedia  vel 
gladio  perirec,  astititd  cuidam  descendenti  frater9  ejusdem  jam  mortuus,  aiens 
illi  :  «Quo  frater,  fugis?  Resta,  ne  timeas;  Dominus10  enim  in  praelio  vestro 
«  vobiscum  erit,  et  consocii  vestri,  qui  in  hoc  itinere  jam  morte  vos  antecesserunt,  d 
«contra  Turcos  vobiscum  praeliabuntur.  »  Miratus11  ille  verba  defuncti,  ire  de- 
siit 12,  et  quod  audivit  ceteris  recita  vit.  Sedc,  quum  placeret 13  Domino  labori  famu- 
lorum  suorum  finem  dare,  qui  etiam  angorem14  tantimodum  amplius  tolerare  non 
poterant,  nec  jam  quicquam  haberent  quod  manducarent,  qua  de  re  tam  ipsi 15 
quam  eorum  equi  debiiitati16  nimis  erant17,  constituerunt  invicem  jejunium  tri-  e 
duanum  fieri  cum  precibus  et  eleemosynis,  ut  illis  pœnitentibus  et  Deo  suppli- 
cantibus,  eis  propitiaretur ,8. 

1  Perterriti.  h.  et  inter  Hneas  Icgitur  :  vel  perfusi.  Pcrcassi.  n.  — 2  Perfasi,  foras  ad  ceteros.  l.  —  3  Exie- 
runt De  as  eos,  ac  si  eorum  immemor  criminum,  auxiliari  permisit.  Interea  ipse  Deus.  l.  —  4  Confortando  popn- 
lum,  promittebat  eum.  l.  —  5  Obvius,  inquiens.  l.  —  6  Volebant.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  7  Contigit  multis  hoc  ficri. 
a.  b.  F.  n.  —  8  Hoc  contigit  multis,  qui  metuebant.  l.  —  9  Super,  d.  —  10  Quoniam  Dominus.  a.  b.  f.  n.  — 
11  Miratus  autem.  a.  b.  d.  f.  h.  k.  n.  —  12  Discessit.  i.  —  13  Placuît.  a.  b.  f.  n.  —  14  Quoniam  angorem.  l.  — 
15  Quicquam  habentes  quod  comederent,  unde  tam  ipsi.  a.  b.  f.  n.  —  16  Débiles,  a.  b.  f.  n.  —  17  Quicquam  jam 
habentes  quod  comederent,  et  victu  déficiente,  tam  ipsi  quam  equi  eorum  débiles  nimis  erant,  et  foras  exire  nec 
intus  vivere  volebant.  l.  —  18  Domino  dévote  supplicantibus  propitiaretur.  a.  b.  f.  n. 

"  Bongars.  c.  xuf  p.  392.  0  Cf.  Tudebov.  X,  vin,  p.  67-68  et  i£6,  200-201, 

k  De  his  omnibus  cf.  Tudebov.  X,  ix,  p.  68  69,  et  et  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xi,  p.  ?56,  h,  j. 

p.  1 46,  201,  itemque  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xi,  d  Bongars.  c.  xm,  p.  3g3. 

p.  255  etseq.  *  Bongars.  c.  xiv,  p.  3Q3. 


Digitized  by 


Goog 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  347 
CAPITULUM  XXI. 

De  beilo  a  Francis  Turcis  mandato. 


a     Intérim  statuto1  consilio,  mandaverunt  Turcis  per  Petrum2  Heremitama  quem-    a.  1098. 
dam,  quod  nisi  terram  quae  Christianis  ab  olim  pertinebat  quietam  eis  dimitte- 
rent,  die  sequenli  procul  dubio3  bellum  contra  eos  inirent.  Quod  si  aliter  fieri 
vellent,  aut  per  quinque4  autper  decem,  aut  perviginti  seu  per  centum  milites 
ab  utraque  parte  electos  fieret  bellum,  ne  cunctis  simul  bellantibus,  tan  ta  gen- 

b  tium  multitudo  moreretur,  et  quorum  pars  alteram  superaret,  urbem  et  regnum 
sine  controversia  libère  acciperet5.  Hoc  mandatum  est,  sed  a  Turcis  concessum 
non  est,  et  quia  in  multitudine  gentis  suae  et  in  virtute  confidebant  vincere,  et 
destruere  se  posse5  nostros  putabant7.  iEstimabantur  quidem  numéro  simul  esse 
trecenta  millia8,  tam  équités  quam  pedites.  Nostros  vero  milites  sciebant  eflBci 

c  pedites,  débiles,  inopes.  Regresso  autem  Petro  legato,  redditur  responsum.  Quo 
audito,  paraverunt  se  Franci  ad  praeliandum  °,  nihil  hsesitantes,  sed  in  Deo  spem 
suam  penitus  ponenles.  Principes  Turcorum  multi  erant,  quos  admiratos  prae- 
nominabant.  Hi  sunt10  :  Corbagath,  Maleducat  n,  Amisoliman,  et  multi  alii !t 
quos  nominare  perlongum  est ,3. 

1  Intérim  vero  capto.  k.  b.  f.  n.  —  2  Petrum  olim.  l.  —  3  Sine  dubio.  a.  b.  f.  n.  Dimitlerent,  quia  non 
terras  paganorum,  sed  Christianorum  appetebant,  die  sequenti  absque  dubio.  l.  —  4  Sex.  l.  —  5  Regnum  merito 
acciperet.  a.  b.  f.  n.  —  6  Om.  se  posse  d.  h.  k.  —  7  Et  quia  multi  erant,  et  equis  muniti,  propterea  vincere 
putabant  a.  b.  F.  n.  Acciperet.  Sed  quum  hoc  mandatum  est,  a  paganis  concessum  non  est.  Vincere  nempe  puta- 
bant, quia  gens  eorum  multa  erat,  et  equis  bene  munita.  L.  —  8  Numéro  simul  sexcenta  sexaginta  millia.  k.  b. 
f.  n.  —  9  Responsum.  Mane  autem  facto,  quod  accidit  iv  kal.  Julii,  paraverunt  se  Franci  ad  prœliandum.  l. 
—  10  Suam  ponentes.  Hœc  sunt  nomina  eorum.  x.  —  11  Meleducat.  d.  —  13  Corbagath,  Melednchac,  Amir 
Soliman,  Amir  Solendais,  AmirBegibbe,  Amir  Maroane,  Amir  Mahummeth,  Carajath,  Coteloseniar,  Mergals- 
cotelou,  Baldus,  Boessach,  Amir  Bajac,  Aoxian,  Sanxadole,  Amir  Goian,  Ginahadole,  Amir  Todigum,  Amir 
Vathap,  Soqueman,  Boliagis,  Amir  Ilias,  Gelisaslan,  Gigremis,  Amir  Gogos,  Artubech,  Amir  Dalis,  Amir 
Molxe,  Amir  Charaor,  et  multi  alii.  k.  b.  f.  g.  m.  Corbagauth  [Corbaguath.  k.),  Meleducac,  Amir  Soliman, 
Amir  Solendais,  Amir  Hegibbe,  Amir  Maranie,  Amir  Mahummet,  Carajath,  Coteloseniar,  Megalcotelou  (Me- 
malgotelon.  x.),  Balduls,  Boessac,  Amir  Bajach  (Amir  Batack.  x.)t  Aoxian,  Sanxadole,  Amir  Goian,  Gena- 
hadole,  Amir  Codigum,  Amir  Wathap,  Soqueman,  Boldagis,  Amir  Ilias,  Gelis  Aslan,  Gigremis,  AmirGogus, 
Artubech,  Amir  Dalis,  Amir  Cordor  (Amir  Karaon.  x.),  Amir  Molxe,  multique  alii.  H.  x.  Meleduchoc,  Amir 
Solendais,  Megalgotelon,  Balthulins,  Boessach,  Amir  Bajach,  Sansadole,  Amir  Goian,  Ginahadole,  Amir 
Codigum,  Amir  Vathap,  Soqueman,  Amir  Ilias,  GeUsoslan,  Gigremis,  Amir  Gogus,  Amir  Dalis,  Amir  Ca- 
non, Amir  Moïse,  i.  Hiscilicet  Corbaguath,  Amir  Sodiman,  Amir  Solendais,  Amir  Hegilpbe,  Amir  Marzone, 
Amir  Mahummeth,  Cotelosenias ,  Megalcotelon,  BaUalfis,  Bohessac,  Amir  Bajach,  Sanxadole,  Amir  Goian, 
Ginahadole,  Amir  Todigum,  Amir  Twataph,  Soqueman,  Boldagis,  Gelisaslan,  Gigremis,  AmirGogus,  Amir 
Dalis,  Amir  Caraor,  Amir  Molxe,  et  multi  alii.  l.  —  13  Om.  quos  nominare  perlongum  est  k.  b.  f.  g.  h.  i. 
k.  L.  N. 

*  De  hac  Pétri  Heremitœ  legalione  cf.  Tudebov.  XI,  de  Aguilers,  c.  xi ,  p.  259,  c,  et  Willelm.  Tyr.  1.  VI, 
iv,  p.  77,  78,  et  p.  i5o  et  ao4;  cf.  quoque  Raimund.      c.  xv,  xvi,  p.  a56,  a6o. 


44. 


Digitized  by 


Google 


348 


FULCHERII  CARNOTENSIS 


CAPITULUM  XXII. 

De  belli  a  p  para  tu. 

a.  1098.       Francorum*  vero  principes1  isti  erant  :  Hugo  Magnus,  Robertus  Normanno-  a 
rum  cornes,  Robertus  cornes2  Flandriae3,  dux  Godefridus,  Raimuudus  cornes4, 
Boamundus5,  et  multi  alii  minores  tamen  horum.  Benedicat6  Deus7  animam 
Aymari 8  Podiensis  episcopi,  qui,  vir  apostolicus,  bénigne  semper  populum  con- 
fortabat,  et  in  Domino  roborabat!  0  pia  res!  Vespere  praecedente  jusserat  ipse 
cunctae  militiae  Dei  exercitus,  sub  edicto  praeconario,  ut  unusquisque  pro  posse  b 
suo  quasi  caritative9  de  annona  praebendam  equo  suo  impenderet,  ne  in  crastino 
subter  equi tantes ,  hora  bellica,  débiles  famé  deficerent.  Jussura  est,  et  factum  est. 
Igitur  ad  bellum  omnibus  sic  praeparatis ,0,  exierunt  de  civitate  summo  mane , 
quod  iv.  kal.  Juliib  evenit,  vexillis  prœcedentibus  scararum11  et  acierum,  sepa- 
ratim  per  catervas  et  phalanges  convenienter  divisarum.  Inter  quos  erant  sacer-  c 
dotes  albis  induti 12  vestimentis,  qui  pro  cuncto  populo  fientes  Domino  psallebant, 
et  preces  multipliées  mentibus  devotis  fundebant.  Tuncc  quidam  Turcusvnomine 
Àmirdalis,  miles  probissimus,  quum  vidisset  gentem  nostram  contra  eos  signis  le- 
vatis  sic  egredientem,  miratusestvalde 13.  Et  quum  signa  procerum  nostrorum  conr 
siderasset,  quœ  singillatim  cognoscebat1*,  ordinate  procedere,  mox  forepraelium  d 
ratus  est.  In  Antiochia  enim  conversatus  fuerat,  in  qua  esse  Francorum  sic  didi- 
cerat,  qui  confestim  ad  Corbagath 15  properans,  quod  viderat  intimavit16  ei  dicens  : 
«  Quid  scaccis  ludis  ?  En  Franci  veniunt.  »  Cui  respondit  ille  :  «  Veniuntne  ad  bel- 
«  lum  ?  »  Respondit  Amirdalis  :  «  Adhuc  ignoro,  sed  parumper  exspecta.  »  Quumque 
item  prospiceret  vexilla  principum  nostrorum  altrinsecus  ordinate  praeferri,  et  acies  e 
divisas  decenter  subsequi,  mox  regressus  Corbagath  dixit  :  «Ecce  Franci.»  — 
«Quid  pu  tas?»  respondit  «Bellum  reor,  inquit17;  sed  adhuc  pauiisper  operire. 
«  Signa  quae  cerno  quorum  sunt  non  ignoro.  »  Iterum  attentius  intuens,  cognovit 
signum  18  episcopi  Podiensis  cum  tertia  turma  procedens. 

Longius  haud  restans,  Corbagan  intulit  ipse 19  :  p 
«En  Franci  veniunt,  vel  mine  fuge,  vel  bene  pugna20  ; 
«Nam  signum  video  inagni  procedere  Papae. 

«  Et  quos  aestimabas  omnino  supplantari ,  hodie  timeas  ab  eis  superari.  »  Corbagat 

1  Optimates.  a.  6.  F.  n.  —  2  Duce.  h.  —  3  Flandrensis.  l.  —  4  Cornes  Baimundus  Provinciale,  l.  — 
5  Boamundus  Apulus.  l.  —  6  Mnlti  nobiles  alii.  Benedicat.  a.  b.  f.  n.  —  7  Alii  nobiles.  Benedicat  Dominas.  L. 

—  8  Ademari.  a.  b.  f.  n.  Adimari.  d.  i.  k.  Episcopi  Adimari.  l.  —  9  Om.  quasi  caritative  a.  b.  f.  m.  —  ï0  Sub 
edicto  prœconis,  ut  pro  posse  suo  niteretur  unusquisque  quasi  caritative  prœbere  suo  equo  de  annona  prasben- 
dam  quantocius,  ne  in  die  crastina,  hora  bellica,  famé  débiles  deficerent  subter  equitantes.  Quod  quum  jussisset, 
lïbenter  ab  omnibus  factum  est.  Igitur  Francis  ad  bellum  sic  prœparatis.  l.  —  11  Scalarum.  h.  —  12  Amicti.  a. 
b.  d.  f.  h.  h.  —  13  Vehementer.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  14  Qum  cognoscebat  magis  quam  alii  socii  sui.  l.  —  15  Hic 
addit  h  inter  lineas  :  vel  Corborandum.  —  16  Cognoscebat  quia  in  Antiochia  conversari  solebat,  prœlium  mox 
fore  ratus  est.  Quod  statim  Corbagath  admirato  majori  intimavit.  a.  b.  f.  n.  —  17  Opinor,  dixit  Amirdalis.  l. 

—  18  Vexillum.  A.  b.  f.  n.  ■  51911a  9a»  video,  bene  nosco  quorum  sunt.  »  Iterum  prospiciens,  vidit  vexillum.  l.  — 
19  Corbagath  tune  ait  ille  (istud.  l.).  a.  b.  f.  n.  —  20  En  Franci  veniunt,  fuge  nunc  aat  accipe  bellum.  l. 

'  Cf.  Tudebov.  XI,  vi,  p.  79,  80,  et  p.  i5o  et  ao5f      (Conf.  Tudebov.  XI,  ix,  p.  83,  et  p.  i5a  et  206.) 
ac Raimund.  de  Aguilers,  c.  xu,  p.  a5<).  *  Cf.  supra  Rairound.  de  Aguilers,  c.  su,  p.  260,  b, 

k  Id  est  die  xxviu*  menais  Junii,  annoDomini  1098.      et  Tudebov.  XI,  vu,  p.  80,  et  p.  1 5 1  et  2o5. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  349 

a  dixit  :  «  Mittam  ad  Francos,  ut  quod  hesterna  die  mihi  mandaverunt,  hodie  con*   a.  1098. 
-  cedam.  »  Amirdalis  dixit  :  •  Tarde  locutus  es,  »  Attaroen  id  mandavit,  sed  quod 
quaesivit,  non  impetravit.  Amirdalis  autem  mox  ab  eo  secedens,  equum  calcari- 
bus  ursit. 

Cogitât  an  fugiat,  socios  tamen 1  admonet  ipse 
B  Fortiter  ut  pugnent  omnes  jaciantque  sagittas. 


CAPITULUM  XXIII. 

De  bello  et  Victoria  Christianorum ,  et  fuga  Turcorum. 


Ecce*  autem  Hugo  Magnus,  et  Robertus  cornes *  Normannus,  cornes  quoque 
Flandriae  Robertus  in  acie  prima  constituti  sunt  invasores.  In  secunda  vero  dux 
Godefridus  cum  Alemannis  et  Lotaringis3  subsecutus  est.  Post  bos  episcopus  Po 
diensis,  et  gens  Raimundi  comitis,  Guascones4  et  Provinciales  incesserunt.  Ipse 

c  vero  in  urbe  remanserat  custoditurus5  eamb.  Postremam  quippe6  catervam  Boa- 
mundus  solerter  minavit.  Turci  autem,  quum  considerarent  se  ab  omni  Fran- 
corum  exercitu  impetu  ferocissimo  pervadi,  sparsim,  ut  mos  eorum  est,  prosilire 7, 
et  sagittas  cœperunt  jacere.  Sed  immisso  timoré  cœlitus  in  eos,  ac  si8  totus  mun- 
dus super  eos  rueret,  fugam  omnes  immoderatam  egerunt9;  et  a  Francis,  pro 

d  posse  suo  fugientes,  fugati  sunt,  Sed  quia  paucos  et  débiles  famé  habebant  equos, 
non  quantum  oporteret  de  paganisretinuerunt;  sed  tentoria  eorum  cuncta  in  cam- 
pis 10  remanseruQt.  De  rébus  quoque  eorum  multiformibus  in  eisdem  tentoriis 
reppererunt,  aurum  scilicet,  argentum,  pallia,  indumenta,  utensilia,  et  cetera 
multa,  quae  valde  tiraidi  per  campos  sparsim  fugientes  vel  reliquerant11,  vel  ja- 

e  ciebant,  videlicet  equos,  mulos,  canielos,  asinos,  galeros  optimos,  arcus  et  sagit- 
tas cum  pharetris1*.  Fugit  Corbagat13  cervo  velocius,  qui  tam  feris  dictis  et  minis14 
Francos  jam  persaepe  occiderat c.  Sed  cur  fugit  qui  habebat  tantam  gentem  15  et 
equis  bene  munitam  ?  Quoniam  contra  Deum  bellare  nitebatur,  cujus  pompam 16 
Dominus  a  longe  prospiciens  omnino  cassavit  et  virtutem 17.  Et 18  quia  equos  ha- 

F  bebant  bonos  et  veloces,  ideo  efFugerunt 19 ;  lentiores  vero20  Francis  remanserunt 21 . 
Multi  siquidem2*  ex  eis  et  de  peditibus  Sarracenis  perempti23  sunt.  De  nostris  au- 
tem pauci  laesi  sunt.  Mulieribus  in  tentoriis  eorum  inventis ,  nihil  aliud  mali  eis 

1  Tantam.  i.  —  2  Om.  cornes  a.  b.  f.  n.  —  3  Lotharingensibas.  a.  b.  f.  n.  Lotharingisï  h.  Lothariensibus.  l. 

—  4  Gaaschones.  A.  b.  Gaasconibus.  d.  Wascones.  i.  x.  —  5  Vero  cornes  in  urbe  remansit  ad  castodiendam.  a. 
b.  f.  n.  —  6  Vero.  h.  —  7  Invadi,  sparsim  prosilire.  a.  b.  f.  n,  —  8  Timoré  Domini  saper  eos,  ac  si  repente. 
a.  b.  f.  m.  Bepente  ac  si.  l.  —  9  Assumpserant.  l.  —  10  Om.  in  campis  a.  b.  f.  n.  —  11  Dimittebant.  a.  b.  f.  n. 
Relinquebant.  h.  —  12  Om.  cum  pharetris  u  —  13  Corbagautk.  d.  —  14  Tôt  minis.  l.  —  15  Tantam  habebat 
militiam.  l.  —  16  Pompam  et  arbitrium.  A.  b.  f.  n.  — 17  Cassavit.  Nec  tamen  eum  permisit  in  manus  Francorum 
incidere,  neque  milites  suos,  quia  quotidie  non  se  ulciscitur  de  inimicis  suis.  A.  b.  F.  n.  Non  permisit  eum  tamen 
Dominas  nec  milUes  suos  in  manu  Francorum  tune  incidere,  quia  quotidie  non  se  ulciscitur  de  inimicis  suis.  l. 

—  18  Sed.  h.  —  19  Et  quoniam  equos  habebant  veloces,  effugerunt.  a.  b.  f.  n.  —  20  Vero  nostris.  A.  b.  f.  n.  — 
21  Autem  Franci  retinuerunt.  l.  —  22  Si  qui.  n.  —  23  Gladiis  detruncati.  a.  b.  f. 

*  Cf.  Tudebov.  XI,  vi,  p.  79,  et  p.  i5i  et  ao5;  item-         e  De  hac  Christianorum  Victoria  cf.  Tudebov.  XI, 

que  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xu,  p.  269.  vii-ix,  p.  8o-83,  et  p.  i5i,  i5a,  ao5  et  106 ;  cf.  quoque 

k  Cf.  Tudebov.  I.  c.  et  p.  i5o  el  2o5,  et  Raimund.  Raimundi  de  Aguilers,  c.  xu,p.  259-961,  WiQelm.Tyr. 

de  Aguilers,  c.  xi,  p.  269,  d.  I.  VI,  c.  xx,  xxi,  p.  267*270,  et  Reinaud,  Estr.  p.  7*9. 


Digitized  by 


Google 


350  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  io98.  Franci  fecerunt,  excepto  quod  lanceas  suas  in  ventres  earum  infixerunt1.  Tune  a 
omnes  voce  exsultationis  Deum  benedixerunt  et  glorificaverunt,  qui  in  necessitate 
tanta  etangustia2  positos,  dextera  pietatis  suae,  sperantes  in  se,  ab  hostibustam 
trucibus  liberavit.  Sed  et  ipsos  devictos,  Christianis  fere  jam  devictis,  potenter 
dispersit.  De  quorum3  substantia  locupletes  facti,  ad  urbem  regressi  sunt  jo- 
cundi.  b 

Quum  fait  urbs  capta  venerabilis4  Antiochena, 

Undecies  centum ,  si  subtrahis  inde  bis  unum , 

Tune  tôt  erant  anni  Domini  de  Virgine  nati , 

Bis  novies  orto  Gemino  sub  sidere  Phœbo5'. 

Tune  temporis  obiit  Aymarus  episcopus,  kalend.  Augusti 6  b,  cujus7  anima  quiete  c 
fruatur  seterna.  Amen!  Et  tune  Hugo  Magnus  Constantinopolim  favore  procerum8 
abiit,  deindec  Franciam. 

Hisd  gestis  omnibus,  incfyta  principam  tarma  totius  exercitas  epistolam9 
hanc  Romano  pontifici  direxit  : 

Domino  saneto  ac9  venerabili  papae  Urbano  Boamundus  et  Raimundus  Sancti  ^Egidii  cornes,  D 
Godefridus  dux  Lothariensis  et  Rotbertus  cornes  Normanniae,  Rotbertus  Fiandrensium  cornes  et 
Eustacbius  Boloniae  cornes,  salutem10  et  fidelia  servitia,  et  ut  filii  suo  patri  spirituaii  veram  in 
Christo  subjectionem.  Volumus  omnes  et  desideramus  notum  vobis  fîeri  quam  magna  Dei  mise- 
ricordia  quamque  evidentissimo  ipsius  amminiculo  a  nobis  capta  est  Antiochia,  et  Turci,  qui 
multa  Domino  nostro  Jesu11  intulerant  opprobria,  capti  et  interfecti  sunt;  et  nos  Iherôsolymitani  E 
Jesu  Christi  injuria  m  summi  Dei  vindicavimus,  et  nos,  qui  Turcos  prius  obsederamus,  qualiter 
postea  a  Turcis  de  Corrozana12,  et  Iherusalem,  et  Damasco,  multisque  aliis  terris  venientibus, 
obsessi  fuimus;  et  quomodo  Jesu  Christi  misericordia  liberati  sumus.  Quum  igitur  capta  Nicaea, 
iiiam  maximam  multitudinem  Turcorum,  sicut  audistis,  in  kalendas  Julii  nobis  obviam  in  valie 
Dorotillae13  devicissemus,  etiilum  magnum  Sullimannum  fugavissemus,  suisque  omnibus  et  terra  F 
et  rébus  exspoliassemus,  acquisita  et  pacificata  tota  Romania,  ad  obsidendam  Antiochiam  venimus. 
Cujus  in  obsidione  multa  mala  perpessi  sumus,  tum  de  bellis  finitimorum  Turcorum  et  pagano- 
rum  in  nos  tam  fréquenter  et  copiose  irruentium,  ut  verius  diceremur  obsessi  ab  iliis  quos  in 
Antiochia  obsederamus.  Tandem  superatis  omnibus  bellis ,  ex  eorum  prospéra  eventu  fides  Chris- 
tiana  exaltata  est  hoc  modo.  Ego  Boamundus,  conventione  facla  cum  quodam  Turco,  qui  ipsam  G 
mihi  tradidit  civitatem,  scalas,  ante  diem  parum,  muro  applicui,  et  sic  civitatem  antea  Christo 
resistentem  rnnonas  Julii  accepimus;  et  Cassianum u,  ipsius  civitatis  tyrannum,  cum  raultis  suorum 

1  Feminas  vero  in  tentoriis  eorum  inventas  (gladio.  p.  n.)  interfecerunt.  A.  b.  f.  n.  —  2  Anxietate.  a.  b.  d. 
f.  n.  —  3  Liberaverat.  Sed  et  ipsis  devictis,  triumphatores  inde  facti  gloriabantur.  De  quorum.  A.  b.  f.  n.  — 
4  Capta  tam  nobilis.  a.  b.  f.  n.  —  5  Bis  novies  orto  Gemini  sub  sidere  Phœbo.  1.  Sub  Geminis  Phœbus  quum 
bis  novies  fait  ortus.  a.  b.  f.  n.  —  6  K al.  scilicet  Augusti.  a.  b.  f.  m.  —  7  Regressi  sunt  jocundati.  Capta  est 
autem  Antiochia  civitas  anno  ab  Incarnatione  Domini  millesimo  nonagesimo  octavo,  pridie  nonas  Junii.  Et  epi- 
scopus Adimarus  obiit  kal.  Augusti,  cujus.  l.  —  8  Concessu  heroum.  a.  b.  f.  n.  —  9  Om.  sancto  ac  a.  — 
10  Salas,  a.  —  11  Jesu  Christo.  f.  —  12  Corozana.  f.  n.  —  15  In  campo  Florido.  f.  n.  —  14  Gratianum.  F.  h. 

'  Constat  Antiochiam  captam  esse  111*  die  mensis 
Junii  1098.  «Hœc  omnia  gesta  sunt  tertia  die  intrante 
«mense  Junii,  in  die  Jovis.  »  (Tudeb.  IX,  vu,  p.  58; 
cf.  Tudeb.  abbrev.  p.  i4a  ;  Raim.  de  Aguilers,  c.  ix, 
p.  a  5a,  et  Chanson  cTAntioche,  VII,  1  : 

Antiocbe  fa  prise  un  merquedi  au  soir  (  9  juin) 
El  demain  au  jeudi  fut  eus  tout  lor  avoir.) 

Hase  Fulcherii  ab  introitu  solis  in  Geminos  compu- 
tatio  in  iv*"  mensis  Junii  diem  ducit,  si,  ut  tune  moris 
erat ,  atque  utipsi  placet  (1.  III ,  c.  xlii  ,  p.  £72  ) ,  xv  kal. 


Jun.  (xviu°  die  Maii)  sol  in  Geminos  ingressus  esse 
censeatur.  (Vide  infra,  1.  II,  c.  xxxvi,  p.  370,  annot.  b.) 

b  Id  est  die  i°  mensis  Augusti.  (Cf.  Tudebov.  XII ,  îv, 
p.  85, 86,  et  p.  i53  et  207;  et  Raimund.  de  Aguilers, 
c.  xiii,  p.  26a,  D.) 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VII,  c.  1.  p.  277. 
4  Bongars.  c.  xv,  p.  3g5. 

*  Hase  sequens  epistola,  quam  e  codicibus  a,  b,  f, 
g  et  n,  deprompsimus ,  in  codicibus  c,  d,  b,  k,  l  et  m 
omnino  deest.  (Cf.  Balurii  Miscellanea,  edit.  Manzi, 
t.  III,  p.  60.) 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 


A  militibus  interfeciraus ,  eorumque  uxores  et  filios  ac  familias,  cum  auro  et  argento,  et  omnibus    A.  1098. 
eorum  possessionibus,  retinuimus.  Asilum1  autera  Antiochenum  a  Turcis  praemunitum  habere 
non  potuimus.  Sed  quum  in  crastinum  asilum  ipsuip  aggredi  voluissemus,  infinitam  Turco- 
rum  multitudinem,  quam  multis  diebus  ad  debellandum  nobiscum  venturam  extra  civitatem 
exspectaveramus,  per  campos  omnes  discurrentem  vidimus.  Qui  tertia  die  nos  obséderont,  et  prae- 

B  dictum  asilum  plusquam  centum  eorum  millia  intraverunt ,  ac  per  portam  ejusdem  asili  ad  civi- 
tatem sub  asilo  constitutam ,  nobis  illisque  communem ,  irrumpere  voluerunt.  Nos  autem  in  alio 
monte  existantes  ipsi  asilo  opposite,  viam  inler  utrumque  exercitum  ad  oivitatem  descendentem , 
ne  ipsi  nobis  multo  p]ures  irrumperent,  custodientes,  et  in  tus  et  extra  nocte  et  die  bellantes, 
portas  asili  ad  civitatem  descendentes  intrare ,  et  ad  castra  compulimus  remeare.  Quum  ergo  vidissent 

C  quod  ex  illa  parte  nihil  nocere  potuissent,  ita  nos  ex  omni  parte  circuierunt,  quod  nulli  ex  nostris 
ire,  vel  ad  nos  venire  potuerunt.  Qua  de  re  ita  desolati  et  afllicti  omnes  fuimus,  quod  famé  et  multis 
aliis  angustiis  morientes,  equos  et  asinos  nostros  famelicos  interficientes,  multi  nostrum  come- 
derunt.  Sed  intérim,  clementissima  Dei  omnipotentis  misericordia  nobis  subveniente,  et  pro  nobis 
vigilante,  ianceam  dominicain,  qua  Salvatoris  nostri  latus  Longini  manibus  perforatum  fuit 9 

D  sancto  Andréa  apostolo  cuidam  famulo  Dei  ter  révélante,  locum  etiam  ubi  lancea  jacebat  de- 
monstrante,  in  ecclesia  Beati  Pétri  apostolorum  principis  invenimus.  Cujus  inventione  aliisque 
multis  divinis  revelationibus  ita  confortati  et  corroborati  fuimus,  ut  qui  antea  afllicti  et  timidi* 
fueramus,  tune  ad  praeiiandum  audacissimi  promptissimique  alii  alios  hortabamur.  Tribus  igitur 
hebdomadis  et  quatuor  diebus  obsessi ,  in  vigilia  apostolorum  Pétri  et  Pauli ,  in  Deo  confidentes , 

E  de  omnibus  iniquitatibus  nostris  confessi,  portas  civitatis  cum  omni  nostro  bellico  apparatu  exivi- 
mus,  et  tam  pauci  eramus,  quod  ipsi  nos  non  contra  eos  pugnare  sed  fugere  affirmabant.  Nobis 
autem  omnibus  paratis ,  et  tam  peditum  quam  mil  i  tu  on  certis  ordinibus  dispositis ,  ubi  major  eorum 
virtus  et  fortitudo  erat  audacter  requisivimus,  cum  lancea  dominica,  et  a  prima  belli  statione 
fugere  eos  coegimus.  Ipsi  autem,  ut  mos  eorum  est,  undiquese  dispergere  cœperunt,  occupando 

F  colles  et  vias ,  ubicunque  poterant  nos  girare  voluerunt.  Sic  enim  nos  omnes  interiieere  putave- 
runt.  Sed  nobis  multis  bellis  contra  eorum  calliditates  et  ingénia  edoctis,  gratia  Dei  et  misericor- 
dia ita  subvenit,  ut  qui  paucissimi  ad  eorum  comparationem  eramus,  omnes  illos  in  unum  coegi- 
mus, et  coactos,  dextera  Dei  nobiscum  dimicante,  fugere  et  castra  cum  omnibus  quœ  in  castris 
erant  relinquere  compulimus.  Quibus  devictis  totaque  die  fugatis,  et  multis  eorum  millibus  inter- 

G  fectis ,  ad  civitatem  lœti  et  hilares  remeavimus.  Asilum  autem  supradictum  admiratus  quidam , 
qui  in  eo  erat  cum  mille  hominibus,  Boemundo  reddidit;  et  per  ipsius  manum  Christian®  se 
fidei  unanimiter  subjugavit.  Itaque  Dominus  noster  Jésus  Christus  totam  Antiochiam  Romanae  re- 
ligioni  ac  fidei  mancipavit.  Verum,  quia  solet  semper  aliquod  mœstum  intervenire  lœtis  rébus,  ille 
Podiensis  episcopus  quem  tuum  vicarium  nobis  commiseras,  peracto  bello  in  quo  honeste  fuit, 

H  et  pacificata  civitate,  kalendis  Augusti  mortuus  est.  Nunc  igitur,  filii  tui  commisso  pâtre  orbati,  tibi 
spirituali  patri  nostro  mandamus,  ut  qui  hanc  viam  incepisti,  et  sermonibus  tuis  nos  omnes,  et 
terras  nostras,  et  quicquid  in  terris  erat,  relinquere  fecisti,  et  cruces  bajulando  Christum  sequi 
praecepisti,  et  Christian um  nomen  exaltare  commonuisti,  complendo  quœ  hortatus  es  ad  nos,  et 
quoscumque  poteris  ut  tecum  veniant  submoneas.  Hinc  enim  Christianum  nomen  sumpsit  exor- 

j  dium.  Nam  postquam  beatus  Petrus  in  cathedra  quam  quotidie  cernimus  inthronizatusfuit,  illi  qui 
prius  vocabantur  Galilaei  primum  hinc  et  principaliter  vocati  sunt  Christiani.  Quid  igitur  in  orbe 
rectius  esse  videtur,  quam  ut  tu,  qui  pater  et  caput  Christian»  religionis  existis,  ad  urbem  prin- 
cipalem  et  capitalem  Christiani  nominis  venias,  et  bellum  quod  tuum  est  ex  tua  parte  conficias? 
Nos  enim  Turcos  et  paganos  expugnavimus ,  haereticos  autem,  Graecos  et  Armenos,  Syros,  Jaco- 

K  bitasque  expugnare  nequivimus.  Mandamus  igitur  et  remandamus  tibi,  carissimo  patri  nostro,  ut 
tu  pater  et  caput  ad  tuae  paternitatis  locum  venias,  et  qui  beati  Pétri  es  vicarius,  in  cathedra  ejus 
sedeas,  et  nos  filios  tuos  in  omnibus  recte  agendis  obedientes  habeas,  et  omnes  haereses  cujus- 
cumque  generis  sint,  tua  auctoritate  et  nostra  virtute  eradices  et  destruas.  Et  sic  nobiscum  viam 
Jesu  Christi  a  nobis  inceptam ,  et  a  te  praedicatam ,  portas  etiam  utriusque  Iherusalem  nobis  ape- 

L  rias,  et  Sepulcrum  Domini  liberum,  atque  Christianum  nomen  super  omne  nomen  exaltatum 
facias.  Si  enim  ad  nos  veneris,  et  viam  per  te  inceptam  nobiscum  perfeceris,  totus  mundus  tibi 
obediens  erit.  Quod  ipse  te  facere  faciat  qui  Deus  vivit  et  régnât  in  saecula  saeculorum.  Amen. 

1  Inter  lineas  legitur  in  A  :  vel  domus  refugii.  Castrant,  f.  n.  hic  et  infra.  —  2  Pavidi.  n. 


Digitized  by 


Google 


352 


FULCHERII  CARN0TE7NSIS 


CAPITULUM  XXIV. 

De  invasione  aliarum  urbium1. 

a.  1098.       Quumque*  apud  Antiochiam  per  quatuor  menses  viri  nostri  et  equi  eorum,  a 
requie  et  edulio  refecti,  vires  pristinas  resumpsissent,  qui  multis  diebus,  multo  la- 
bore2  fatigati  fuerant,  pars  una  exercitus,  sumpto  consilio,  Syriam  adierunt  inte- 
riorem 3,  desiderantes  tramitem  Iherosolymitanum*  dilatareb.  In  quo5  Boamundus 
et  cornes  Raimundus,  majores  exstiterunt 6.  Alii  enim  principes  in  partibus  An- 
tiochenis  adhuc  morabantur.  Sed  hi  duo  cum  gente  sua  duas  urbes,  Haram7c  vi-  b 
delicet  et  Maram d,  magnae  probitatis  invasione  comprehenderunt.  Priore  quarum 
citissime  capta,  etcaede  civium  prorsus  depopulata,  raptisque  omnibus  quae  in  ea 
reppererunt,  festini8  alteram  adierunt.  Ubi  obsidione  perviginti  dies  acta,famem 
nimiam  gens  nostra  pertulit.  Dicere  perhorreo  quod  plerique  nostrum  famis 
rabie  nimis9  vexati10,  abscidebant  de  natibus  Sarracenorum  jam  ibi  mortuorum  c 
trusta  quae  coquebant  et  mandebant,  et  parum  ad  ignem  assata  ore  truci  devo- 
rabant11.  Itaque  plus  obsessores  quam  obsessi  angebantur.  Interea  machinis  quas 
potuerunt12  factis  et  muro  admotis,  magnae  audacitatis  assultu,  suffragante  Deo, 
per  mûri  fastigium  Franci  se  intromiserunt;  qui  die  illo  et  sequenti  cunctos  Sar- 
racenos  a  majori  usque  ad  minimum  occiderunt,  totamque  substantiam  eorum  d 
diripuerunt l3.  Qua  urbe  sic  detrita,  Boamundus  Antiochiam  remeavit,  de  qua 
tune  homines  Raimundi  comitis,  quos  ibi  pro  portionis  suae  custodes  posuerat, 
eliminavit6.  Quam  urbem  postea  cum  tota  provincia  possedit.  Aiebat  enim,  per 
prolocutionem  suam  et  machinamentum  eam  adquisitam  fuisse.  Cornes  vero  Rai- 
mundus, juncto  sibi  Tancredo,  cœptum1*  iter  tenuit.  Robertus  etiam  cornes  Nor-  e 
mannus,  die  secundo  discessionis 15  a  Mara  urbe,  quam  ceperant,  eidem  exercitui 
aggregatus  est. 


CAPITULUM  XXV. 

De  castri  Archas  inacta  obsidione ,  et  de  itinere  et  adventu  Francorum  ad  Iherusalem lc. 


a.  1099.       Annof  autem  millesimo  nonagesimo  nono  ab  Incarnatione  Domini,  profecti 

1  Quomodo  Christiani  Baram  et  Maram  comprehenderunt.  k.  —  2  Qui  tôt  diebus,  labore.  a.  b.  f.  m.  Tarn 
famé  quam  labore.  l.  —  5  Syriam  interiorem  appetierant.  l.  —  4  ln  cod.  c,  spatium  intervacans.  Amplius. 
a.  b.  Non  amplius.  d.  —  5  In  quo  exercitu.  a.  b.  f.  n.  —  6  Potentiores  tunefuerunt.  l.  —  7  Baram.  a.  b.  f. 
h.  n.  Boxam.  l.  —  8  Confestim.  £.  —  9  Multum.  h.  k.  Multi.  d.  —  10  Exasperati  famis  rabie.  a.  b.  f.  n.  — 
11  Sarraceni  jam  mortui  frustum  unum  vel  duo;  quo  parum  assato  devorabant  ore  diro.  a.  b.  f.  n.  —  12  Om. 
quas  potuerunt  a.  b.  f.  k.  —  13  Sibi  arripuerunU  a.  b.  —  14  Inceptum.  a.  b.  f.  n.  —  15  Qui  die  secundo  disces- 
serat  a.  b.  f.  n.  —  16  Quomodo  Christiani  castrum  Archas  obsederunt.  k. 

'  Bongars.  c.  xvi ,  p.  3g5.  d  Cf.  Tudebov.  XIII ,  n ,  p.  90  el  seq.  et  p.  1 54  et  208, 

h  Cf.  Tudebov.  XII,  1  el  seq.,  p.  83  et  seq.,  p.  i5a  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xiv,  p.  268,  c,  et  Reînaud, 

et  206  ;  cf.  quoque  Raimund .  de  Aguil.  c.  xiii  ,  p.  262 ,  c.  /.  c. 

e  Id  est  Albara.  (Cf.  Tudebov.  XII,  v,  p.  86,  et  p.  i53  •  Cf.  Tudebov.  XIII,  vi,  p.  g5,  et  p.  i56  et  209,  et 

et  207,  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xiv,p.  266,  et  Rei-  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xm,  p.  262,  a. 

naud,  Extr.  p.  10.)  f  Bongars.  c.  xvu,  p.  396. 


Digitized  by 


I 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  353 

a  sunt  ad  castrum  Archasa  dictum,  ad  radicem  montis  Libani  situm,  quod  con-    a.  1099. 
didit  Aracaeus,  ut  legitur  b,  Chanaan  filius,  nepos  Noe.  Sed  quia  difficiilimum  est 
ad  capiendum,  per  quinque  fere  septimanas  ante  illud  in  obsidione  laborantes 
astiterunt  nihil  proficientes.  Dux  equidem  Godefridus  et  Robertus,  cornes  Flan- 
drensis1,  non  multo  post  exercitum  illum  subsecuti  sunt.  Qui  Gibellum2  cas- 

b  trum  obsidione  vexabant,  quando  habita  legatione  istis  succurrendi0  habuerunt: 
unde  confestim  Gibellum  dimiserunt,  et  ad  exercitum,  causa  bellandi  manda  ti, 
festini  perrexerunt;  cum  quibus  postea  circa  oppidum  sederunt,  nam  bellum  pro 
quo  illuc  iverant,  non  habuerunt.  In  illa  tune  obsidione,  Anselmus  de  Riboti 
Monte3,  miles  strenuus,  ictu  lapidis  interiitd.  Tune  autem  facto  invicem  consilio, 

c  decreverunt  pariter  quod  si  aliquandiu  ibi  morati  fuerint\  et  castrum  illud  ca- 
pere  non  potuerint,  detrimentum  inrestaurabile  cunctis  inde  continget.  Dixerunt 
esseoperaepretium,  ut  dimissa  obsidione  vadant  per  viam  illam  quam  commercii 
sciunt  esse  expertem,  dum  adhuc  tempus  messionis  eos  Iherosolymam  ituros  ex- 
spectat;  et  dum  sic  iverint,  de  messibus  undique  jam  adultis  vivere  poterunt 

d  et  tali  stipendio  a  Deo  praeparato,  ad  locum  desideratissimum ,  ipso  ducente,  per- 
venient.  Sic  laudatum  est,  et  sic  factum  est.  Tentoriis5  igitur  collectis,  abeuntes 
transierunt  urbem  Tripolim6.  Qua 6  transita,  juxta  Gibellulumf  castellum  meave- 
runt7.  Aprilis  erat  mensis,  et  jam  de  messibus  vivebant.  Ultra  deinde  progressi, 
prope  urbem  Beritum  8  transigentes,  invenerunt  urbem  aliam,  quam  legimus 

e  Sydonem  vocabulo  dictam,  in  terra  Fenice,  quam  condidit  Sydon  filius  Cha- 
naan, a  quo  Sydonii*.  Exin  Sarepta9h  Sydoniae.  Dehinc  invenerunt  Tyrum  civi- 
tatem  peroptimam,  unde  fuit  Apollonius10*,  de  quo  legimus.  De  his  duabus 

1  Flandrensium.  d.  —  *  Gebbellam.  h.  —  3  Castrum  Archas  dictam  ad  radicem  Libani  situm ,  quod,  propter 
situm  loci forte,  ad  capiendum  est  difficiilimum  ab  hostibus  externis;  ante  quod,  in  tabernaculis  hospitati,  per 
quinque  fere  septimanas  astiterunt  Illud  oppidum  antiquissimum  condidit  Aracœus,  Chanaan  filius,  ut  legitur. 
Dux  autem  Godefridus  et  Rotbertas,  Flandriœ  cornes,  non  multo  post  exercitum  subsecuti  sunt  Qui,  antequam  illuc 
pervenissent,  Gibellum,  castrum  quoddam  nominatissimum ,  obsidione  vallaverunt  Sed  legatione  ab  exercitu 
habita,  ut  eisfestine  succurrerent  contra  Turcos,  quos  ad  bellum  exspectabant ,  confestim  Gibellum  dimiserunt,  et 
ad  negotium  mandatam  profecti  sunt  Ad  quos  quum  pervenissent,  cum  eis  sederunt,  sed  bellum  quod  fore  puta- 
bant,  non  habuerunt  In  illa  tune  obsidione  Ansellus  de  Ridboti  Monte  (Riboti  Monte,  f.  n.).  a.  b.  f.  n.  Tune 
quidem  progressi  sunt  usque  ad  castrum  Archarum,  quod,  propter  situm  loci  forte,  difficiilimum  est  ad  capiendum. 
Ante  quod,  in  tabernaculis  hospitati,  per  decem  fere  septimanas  astiterunt  Dux  autem  Godefridus  et  Robertus, 
Flandriœ  cornes,  non  multo  post  exercitum  illum  antecedentem  subsecuti  sunt  Qui,  antequam  illuc  pervenissent, 
Gibellum,  castrum  quoddam  nominatissimum,  obsidione  vallaverunt  Sed,  quum  per  legationem  ab  exercitu  ante- 
riori  sibi  missam  mandatam  fuisset  ut  ad  eum  festinarent  et  contra  Turcos,  quos  ad  bellum  exspectabant,  con- 
festim dimiserunt  obsidionem,  et  ad  socios  id  mandantes  profecti  sunt  Et  quum  ad  eos  pervenissent,  cum  eis 
sederunt,  sed  bellum  quod  habere  putabant  non  habuerunt  In  illa  obsidione,  Ansellus  de  Riboti  Monte,  l.  — 
4  Moram  fecerint  a.  b.  f.  n.  —  5  Hoc  lemraa  in  x  hic  legitur  :  Descriptio  itineris  a  Monte  Libano  usque  ad 
Emaus,  scilicet  Modin  prope  Jérusalem.  —  6  Deinde  factum  est  Obsidionem  dimiserunt  Postmodum  usque  Tri- 
polim  urbem  iverunt.  Quaque  urbe  tam  optima.  l.  —  7  Incesserunt.  l.  —  8  Beritto.  a.  b.  Berinto.  i.  Baruth.  l. 
—  9  Exin  Sareptam.  a.  b.  f.  n.  Et  in  Sareptam.  h.  —  10  Dehinc  alteram,  Tyrum  nuncupatam,  unde  fait  Tyrius 
Apollonius,  l. 

*  Cf.  Tudebov.  XIII,  x,  p.  97,  et  p.  167  et  2  10;  f  «Djebali.  »  (Cf.  Tudebov.  XIII,  xi,  p.  99,  157  et 
Rairound.  de  Aguilers,  c.  xv,  p.  375  et  seq.  Willelm.  211.) 

Tyr.  1.  VII,  c.  xiv,  p.  297.  *  Gènes,  x,  i5. 

b  Gènes,  x,  17.  h  Hodie  Saifend. 

e  Verbum  quoddam  deest,  ut  puta  «  mandatant.  »  i  Apollonius  quidam  Tyrius,  natione  Grœcus,  qui 

d  Cf.  supra  Tudebov.  XIII,  xii,  p.  100,  p.  an  etai5;  de  Zenone  philosopbo  scripsit,  an.  lx°  ante  Chrisltim 
Raimund.  de  Aguilers,  c.  xvi,  p.  276-277;  Willelm.  florebat.  Sed  fortasse  hic  agitur  de  quodam  alio  Apol- 
Tyr.  1.  VII,  c.  xvii,  p.  3o3.  lonio,  Samariœ  prafecto,  qui  in  prœlio  cum  Juda  Ma- 

•  Cf.  Tudebov.  XIII,  xu,  p.  99-100,  et  p.  258  et  chabœo  inito  occidit  (Cf.  Flav.  Joseph.  De  antiq.  Jud. 
211;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xvin,  p.  291,  a.  1.  XII,  c.  vu,  1,  t.  I,  p.  461-/162,  ed.  Dindorf.) 

m.  45 


Digitized  by 


Google 


354 


FULCHERII  CABNOTENSIS 


1099. 


urbibus  Evangelista  sonat1  :  In  partes  Tyri  et  Sydonis*.  Nunc  auteni  regionis  in-  a 
colae  priorero  Sagittam,  alteram  vero  Sur*  nominant.  Nam  hebraice  Soor  dici- 
tur3.  Deinde  castellum  Ziph*b  noniinatum,  in  sexto  milliario  a  Ptholomaida5.  Post 
has  transierunt  ante  Ptholomaidaro ,  prius  Accpn  dictam,  quam  quidam  nostrorum 
errantes  Acharon0c  esse  putabant.  Sed  Acharon  urbs  est  Pbilistea,  prope  Asoa- 
lonem,  inter  Jamniamd  et  Azotura*.  Accon  vero,  id  est  Ptholomaida,  ab  Austro  b 
habet  Garmeli  montem.  Juxta  quam  transeuntes,  ad  dexteram  reliquerunt  oppi*- 
dqm  Caypham7  dictum,  post  haec  juxta8  Doram9f,  exin  juxta  Caesaream  Palestine* 
incessimus,  qu»  quidem  antiquitus  dicta  est10  altero  nomine  Turris  Stratonis, 
in  qua  Herodes,  Agrippa  dictus,  nepos  illius  Herodis,  in  cujus  tempore  natus 
est  Christus11,  consumptus  a  vermibus,  exspirayit  infeliciterh.  Tum  quidem  ad  c 
dexteram  partem12  reliquerunt  maritimam 13,  et  Arsuth14  oppidum,  et15  per  ur- 
bem  nomine  Ramatha  sive  Arimathia16i  perrexerunt n,  de  qua  Sarraceni  incolae 
aufugerant  pridie 18  quam  illuc  pervenissent  Franci.  Illic  annonam  multam  in- 
venerunt,  de  qua  jumenta  sua  oneraverunt,  et  usque  Iherusalem  portaverunt. 

Moraj  quippe  ibi  per  quatuor  dies  facta,  quum  basilicae  sancti  Georgii  episco-  d 
pum19k  praefecissent,  et  in  arcibus  urbis  homines  ad  custodiendum  locassent,  Ihe- 
rusalem iter  suum  protenderunt.  Ipso  die  usque  castellum  quod  Emaûs1  dicitur 
ambulaverunt,  quod  juxta  se  habet  Modin,  civitatem  Machabaeorum20m.  Nocte  vero 
sequenti,  centum  milites  de  probioribus  conscenderuntequos21,  quiaurora  clares- 
cente  prope  Iherusalem  transeuntes,  usque  Bethléem  properaverunt  :  de  quibus  erat  e 
Tancredus  unus",  al  ter  vero  Balduinus22.  Quod  quum  Ghristiani,  qui  inibi  oon- 
versabantur,  comperirent,  Graeci  videlicet  et  Syri,  Francos  illuc  advenisse,  gavisi 
sunt  gaudio  magno  valde.  Ignorabant  tamen  primitus  quae  gens  essent,  putantes23 
eos  vel  Turcos  vel  Arabes  esse.  Sed  quum  aperte  propius  eos  intuerentur,  et  eos 
non  dubitarent  esse  Francos,  statim  gaudentes  crucibus  assumptfs2*  et  textis,  f 


1  De  his  duabas  etiam  dictant  est.  l.  —  2  Sosor.  i.  —  5  Dicitur,  et  est  in  sorte  Neptalim.  a.  b.  f.  n.  Om.  Nam 

hebraice  Soor  dicitur.  l.  —  4  Zip.  d.  — -  5  Om.  deinde  castellum  Ptholomaida  a.  b.  r.  h.  k.  n.  — > 

6  Quam  quidam  errantes  Accaron  légère  soldant,  quod  nos  etiam  faciebamas  quum  primitus  terram  PalesUaorum 
introivimus.  a.  b.  f.  n.  —  7  Caipha.  a.  b.  f.  —  8  Exhinc  juxta.  h.  —  9  Doram  vel  PirguL  F.  w.  —  10  Dice- 
batur  et.  a.  b.  f.  n.  Dor  antiquitus  dicta  est,  sed  et.  *.  —  11  Christus  natus  est,  percussus  ab  angeh.  a.  b.  f.  n.  — r 
12  Post  has  transierunt  ante  urbem  Accharum  dictam;  deinde  ante  castrnm  Caiphe,  deinde  vero  juxta  Cœsaream 
Palestinœ.  Tum  quidem  ex  dextera  parte,  l.  —  13  A  dextera  parie  reliquerunt  maritima.  h.  Marinam.  l.  — 
14  Arsur.  d.  —  15  Om.  Arsuth  oppidum  et  h.  k.  —  16  Nomine  Ramulam  sive  Ramaiham,  h.  k.  —  17  Mari- 
tima, et  per  urbem  nomine  Ramulam  perrexerunt.  a.  b.  f.  n.  Ramulam,  ubi  sanctus  Georgms  fiût  decollatus, 
perrexerunt.  L.  —  18  Aufugerant  per  timorem  Francorum,  pridie.  l.  —  19  Basiliom  in  honorem  almi  Georgii 
antiquitus  decenti  opère  /acte,  nunc  autem  deformiter  a  Turcis  dissipatœ,  sed  non  omnino  destruc  tœ,  episco- 

pum.  l.  —  20  Om.  quod  juxta  Machabœorum  a.  b.  f.  n.  —  21  Nocte  vero  illa  centum  de  miUtihus  nostris 

calUditate  moti,  probitate  prompti,  conscendunt  in  equos.  a.  b.  f.  n.  —  22  Alterque  de  Burgo  Balduinus.  a.  b.  f. 
h.  n.  —  23  Ignorantes  rati  sunt  a.  b.  f.  n.  —  24  Om.  assumptis,  c. 


*  Matth.  xv,  ai. 

b  Achûb,  quam  Greci  Ecdippam  vocabant;  hodie 
vicus  Zib. 

*  Hodie  Ekro*. 

—  *  Apud  Graecos  Jarania;  hodie  viculus,  cui  nomen 
Yabne. 

*  Hebraice  Aachdod  vel  Asdod;  hodie  Esdoud. 

f  Dor,  arabice  Ras-el-hedjil ;  id  est  planitiei  caput. 
Hodie  Tortoura,  viculus.  (Cf.  Munk,  Palestine,  p.  5p,.) 
1  Hodie  Kaisarieh. 
k  Act.  xu,  iQ-a3. 

1  Hodie  Ramla.  (Cf  Tudebov.  XIII,  xm,  p.  ioa,  et 


p.  1 58  et  a  i  a  ;  cf.  quoque  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xix , 
p.  agi-aga.) 

j  Bongars.  c.  xviii,  p.  3p,6. 

k  Nomine  Robertum,  cf.  Tudebov.  /.  c.  p.  îoa,  an- 
not.  b,  et  p.  1 58  et  ai  a,  aanot.  i,  et  Raimund.  de 
Aguilers,  c.  xx,  p.  39a  d,  et  annot.  b. 

1  Viculus,  hodie  Abou  Gock  (CL  Jaoobs,  notice;  Htst. 
occid.  1. 1,  p.  xxxiv.) 

"  I  Maghab.  ii,  1. 

n  Cf.  Tudebov.  imitai.  n°  cix,  p.  a  17;  Radulph. 
Cadomens.  cap.  cxi;  Willelm.  Tyr.  1.  VII,  c.  xxiv, 

p.  3i5. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 


355 


a  obviam,  flendo  et  pie  cantando,  processerunt  eis  :  flendo,  quoniam  raetuebaot  ne 
tantillum  gentis  a  multitudine  tanta  paganorum,  quos  in  patria  esse  sciebant, 
facillime  quandoque  occiderentur;  cantando,  quoniam  congratdabantur  eis  quos 
diu  desideraverant  esse  venturos,  quos  Christianisai um,  a  nefandis  tandiu  pes- 
sundatum,  in  honorem  debitum  et  pristinum  relevare  sentiebant1.  Facta  autem 

b  illico  in  basilica  Beatae  Mariae  supplicatione2  ad  Deum  devota,  quum  locum  in  quo 
Christus  natus  fuit  visitassent,  dato  Syris  osculo  pacifico3,  ad  urbem  sanctam 
Iherusalem  celeriter  regressi4  sunt.  Ecce5  subsequens  exercitus,  relicta  in  sinis- 
tra  parte  Gabaon,  quae  ab  Iherosolymis  quinquaginta  distat  stadiis,  ubi  Josue*  soli 
imperavit  et  lunae6,  civitati7  tune  appropinquavit.  Et  quum  praecursores  signi- 

c  ferivexilla  elevata  civibus  monstrassent,  protinus  contra  eos  interni  hostes  exie- 
runt.  Sed  qui  festini  sic  exierant,  festinatius  in  urbem  mox  repulsi  sunt  : 

Lucis*  septenae  jam  Junius  igne  calebat, 
Iherusalem  Franci  quum  vallant  obsidione. 


1099. 


CAPITULUM  XXVI9. 

De  shu  Iherusalem 10. 


Estb  equidem  civitas  Iherusalem  in  montano  loco  posita,  rivis,  sylvis  fonti- 
d  busqué  carens,  excepto  tantum  fonte  Syloe,  distante  ab  urbe  quantum  jactus  est 
arcus11,  ubi  sufiieienter  aqua  interdum  habetur,  interdum  vero  raro  haustu12 
attenuatus  invenitur  :  qui  fonticuius  in  vallis  est  fundo,  sub  monte  Syon,  in  de- 
cursione  torrentis  Cedron ,  qui  tempore  hiemali  per  vallem  mediam  Josaphat  de- 
fluere  solet.  Cisternae  autem  multae  et  aquis  satis  abundae  in  urbe  babentur,  quae 
e  imbribus  hibernis  reservantur.  Extra  urbem  quoque  plures  inveniuntur  quibus 
homines  et  pecora  refocillantur.  Constat  civitas  haec  condecenti  magnitudine  facta 
per  circuitum,  ita  ut  nec  parvitate  nec  magnitudine  cuiquam  videatur  fastidiosa, 

1  Sperabant.  1.  —  2  Sapplicalio  est  d.  —  3  Jocundo  à.  b.  —  4  Profecti.  *.  —  5  In  k  hic  legîtur  hoc 
lemma  :  Die  septimo  mentis  Junii,  Jérusalem  obsidione  circumdatur.  —  6  Om.  ubiJosue  soli  imperavit  et  lunœ 
a.  b.  f.  n.  —  7  Civitati  sanctœ.  k.  —  8  Septenos  idus  Janii  dabat  annuus  usus.  u.  Septenas  Junii  idus  dabat 
annuus  usus,  Lucis,  etc.  a.  b.  r.  k.  —  9  Hic  incipit  e.  —  10  Explicit  liber  I.  Incipit  liber  IL  Descriptio  urbis 
Iherosolymitanœ.  k.  —  11  Jactus  est  arcus  quartus.  h.  Jacere  potest  arcus  quater.  *. —  12  Haustu  fons.  k. 


'  Cf.  Jos.  x,  12,  i3. 

k  Cf.  descriptionem  hujus  urbis  galiiee  exaratara , 
Hist.  occid.  t.  II,  p.  4g3  et  seq.  Hic  in  infima  pagina- 


rum  parte  duas  alias  descriptiones  exhibemus  :  alteram 
e  cod.  a.  B.  f.  n.  *  ;  nlteram,  italicis  litteris,  e  cod.  l. 
sumptas**. 


*  Est  quidem  civitas  ipsa  in  montano  loco  sita,  rivis,  sylvis, 
fontibusque  carens,  excepto  fonte  Siloef  ubi  sufficienter  aqua 
interdum  habetur,  interdum  vero  raro  hauritur.  Qui  fonticuius 
in  vallis  fundo ,  sub  monte  Sion  subter  decursionem  torrentis 
Cedron ,  qui  tempore  hyemali  per  vallem  Josaphat  fluere  solet. 

**  Est  ipsa  civitês  iu  montano  loco  et  arido  sita,  rivis  et  foii- 
tibus  carens,  prœter  fontem  Siloe  ubi  sufficienter  aqua  interdum 
habetur,  aliquando  autem  raro  hauritur.  Est  Me  fons  extra  urbem 
in  fundo  vallis  subter  decursionem  Cedron,  qui  tempore  hyemali  in 
valle  Josaphat  fluere  solet.  Cisternœ  tamen  multœ  et  aquis  suffi- 


Cisternae  autem  multae ,  et  aquis  satis  abundae  in  urbe  babentur, 
quae  si  bene  procuratae  fuerint,  omnibus  inhabitantibus ,  tam 
hominibus  quam  jumentis ,  omni  tempore  indeficienter  hau- 
stum  praebebunt ,  imbribus  hibernis  reservatis.  Constatque  ci- 
vitas condecenti  magnitudine  per  circuitum  composite,  ita  ut 

cienter  in  urbe  habentur;  qum  si  bene  procuratm  fuerint  prout 
oportet,  omnibus  inhabitantibus,  et  hominibus  et  bestiis,omni  tem- 
pore sufficienter  haustum  prmbent,  hibernis  imbribus  reservatis. 
Constat  civitas  condecenti  matjnitudine  per  circuitum  comppsita,  ita 
ut  nec  parvitate,  nec  amplitudine  fastidiosa  videatur.  In  cornu  qui- 

■45. 


Digitized  by 


Google 


356  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  1099.   quae  interius  a  muro  usque  ad  murum,  quantum  jacit  arcus  sagittam1,  est  lata.  a 
Habet  siquidem  ab  occasu  turrim  Daviticam,  utroque  latere  supplentem  civitatis 
murum;  montem  Syon  a  mendie 9  paulo  minus  quam  jaciat  arcus  sagittam;  ad 
orientera  Oliveti  montem  mille  passibus  ab  urbe  distantem.  Praedicta  quidem 
Davidis  turris,  usque  ad  medietatem  sui  ab  imo,  solide  massata  est  et  de  lapidibus 
cementata  quadris2  et  magnis  et  plumbo3  fusili  sigillatis:  quae  si  bene  munita  b 
cibario  fuerit,  quindccim  homines  vel  viginti  ab  omni  assultu  hostium  defendere 
poterunt;  et  est  in  eadem  urbe  Templum  dominicum ,  opère  rotundo  compositum, 
ubi  Salomon  alterum  prius  instituit  mirificum  *  :  quod  quamvis  illi  priori  scemati 
nullatenus  sit  comparandum,  istud  tamen  opère  mirabili,  forma  speciosissima, 
factum  est.  Sepulcri  dominici  ecclesia  forma  rotunda  similiter,  quae  nunquam  fuit  c 
tecta ,  sed  semper  foramine  patulo  architecti  sapientis  magisterio  artificiose  ma- 
chinato,  hiatu  perpetuo  aperta  claret  in  summo.  Nec  valeo,  nec  audeo,  nec  sapio 
multa  quae  inibi  habentur,  quaedam  quidem  adliuc  praesentia,  quaedam  vero  jam 
praeterita  recitare,  ne  in  aliquo  vel  haec  legentes  vel  haec  audientes  fallam,  quum  in 
templi  medio,  quando  prius4  intravimus  et  postea  per  quindecim  fere  annos,  rupis  d 
quaedam  ibi  nativa  habetur 5,  in  qua  divinabant  esse  archam  fœderis  Domini  cum 
urna  et  tabulis  Moysi  sigillatim  conclusam,  eo  quod  Josias  rex  Juda  poni  eam  jussit 
dicens6:  *Nequaquam  portabitis  eam  de  loco  istoh.  »  Praevidebat  enim  captivitatem 
futuram;  sed  istud  abest  quod  in  descriptionibus  Iheremiae  legimus,  in  libro  Ma- 
chabaeorum  secundo6,  quod  ipse  Iheremias  eam  in  Arabia  occultaverit,  dicens  ne-  e 
quaquam  illam  esse  inveniendam,  donec  gentes  multae  congregarentur7.  Ipse 
quidem  contemporaneus  bujus  régis  Josiae8  fuit;  tamen  vivendi  finem  fecit  rex 
antequam  Iheremias  defungeretur  occisus9.  Super  rupem  etiam  praedictam  dice- 

1  Quantum  sagittam.  ce.  —  2  Qaadratis.  h.  k.  —  3  De  plumbo.  e.  —  4  Quando  in  id.  h.  Prius  in  id.  k.  — 
5  IJaberetur.  d.  e.  Videbatur.  k.  —  6  Dicens  :  Ponite  eam  in  sanctuario  templi;  dicens.  h.  —  7  Congregatœ 
essent.  d.  h.  k.  —  8  Josue.  c.  — 9  Occasu.  h. 

*  Cf.  III  R«c.  vi,  1  et  seq.  —  fc  II  Paralip.  xxxv,  3.  —  e  II  Machad.  ut  if  5,  7. 

% 


nec  parvitate  nec  amplitudine  fastidiosa  cuiquam  videatur.  Ha- 
bet  quidem ,  ab  occasu  solis ,  turrim  Daviticam ,  utroque  latere 
murum  civitatis  supplentem ,  qua?  usque  ad  medietatem  sui  a 
parte  inferiori  solide  massata  est,  et  de  lapidibus  cementata 
quadratis,  et  plumbo  fusili  sigillatis.  Quae  si  cibariis  munita 
fuerit,  si  tantum  viginti  vel  quindecim  bomines  defensores 
inerint,  nunquam  per  vim  ab  exercitu  quovis  comprebendetur. 
Et  est  in  eadem  urbe  Templum  dominicum ,  rotundum ,  com- 
positum in  eodem  loco  quo  Salomon  alterum  prius  instituit  mi- 
rificum; quod  quamvis  illi  priori  scemati  nullatenus  sit  compa- 
randum, istud  tamen  opère  mirabili  et  forma  speciosissima 
factum  est;  in  cujus  medio  est  rupis  nativa  et  ingens,  de  qua 
deturpatur  salis  et  impeditur  ipsum  templum  ;  nescio  quare 
ab  aeterno  permittitur  locum  occupare ,  quin  prorsus  exciditur  ; 
sed  dicunt  illum  esse  locum  ubi  stetit  angélus  percutions ,  cui 

dem  mûri  civitatis,  ab  occasu  solis,  est  tarris  Davidica,  qum  usque 
ad  medietatem  ipsius  in  altam  solide  massata  est  de  lapidibus  qua- 
dratis et  fusili  plumbo  sigillatis;  qum  si  munita  cibariis fuerit,  a 
daedecim  custodibus ,  si  sint  probi  homines,  nunquam  proprium 
comprehendert ta r.  Estque  in  eadem  urbe  Templum  dominicum  a 
paganis  jam  dia  mdijicatum,  rotundum,  compositum  in  eodem 
loco,  quo  primitus  sanctus  Salomon  templum  Domino  instituit  mi- 
rificum. Quod  quamvis  illi  priori  scemati  nullatenus  comparan- 
dum sit,  istud  tamen  opère  mirabilissimo  et  forma  speciosissima 
factum  est  Est  in  eo  locus  Me  ubi  Hebrmi  dicunt  hune  lapidem 


David  intulit  pavidus  nimis  :  *Ego  quidem  sum  qui  peccavi; 

•  ii/i  qui  oves  sunt,  quid  fecerunt?%  Aiuntquc  in  ipsa  rupe 
arcam  fœderis  Domini  esse ,  cum  virga ,  et  tabulis  Testament] , 
bene  sigillatam;  eo  quod  Josias,  rex  Juda,  poni  jussit  eam  in 
sanctuario  templi ,  dicens  :  •  Neqaaquam  portabitis  eam  de  loco 
c  isto.  9  Praevidebat  enim  futuram  captivitatem.  Sed  illud  quod 
in  descriptionibus  Iheremiae  legimus,  in  libro  Machabaeorum  se- 
cundo obest  ;  quod  ipse  Iheremias  eam  in  Arabiam  occultaverit , 
dicens ,  quod  non  invenienda  esset  donec  gentes  multae  congre- 
garentur. Ipse  quidem  contemporaneus  bujus  régis  Josiae  fuit; 
tamen  vivendi  finem  fecit  antequam  Iheremias  obiret  Non 
credimus  igitur  arcam  in  templo  esse.  Non  valeo  nec  audeo 
recitare  res  tam  sanctissimas  quae  inibi  habentur,  ne  in  aliquo 
auditores  fallam  ;  sed  secundum  dicta  quorumdam ,  in  bonorem 
et  amorem  Dei,  haec  tantilla  in  memoriam  collegi.  Haec  pro 

qaem  Jacob  erexit,  prius  fuisse  altare  Habraam.  Et  in  loco  stetit 
angélus  percutiens,  cui  David  intulit  pavidus  nimis  :  •  Ego  sum 

•  qui  peccavi.»  Et  dicitar  ibi  Habraam  flium  «nom  obtulisse. 
Habeturque  ibi  arca,  ut  aiunt,  in  qua  est  virga  Aaron  et  tabulée 
Testamend,  firmiter  sigillata  in  saxo  ibi  nativo,  quam  Josias,  rex 
Juda,  poni  jussit  in  sanctuario  templi,  inter  duodecim  pyramides 
marmoreas,  dicens  non  eam  ulterius  portandam  de  loco  ipso.  Prm~ 
vidit  enim  futuram  captivitatem.  Non  valeo  nec  audeo  res  tam 
sanctissimas  recitare  qum  ibi  habentur,  ne  in  aliquo  audientes  fal- 
lam; sed  secundum  dicta  quorumdam  hmc  tantilla  in  memoriam  col- 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYM1TÀNÀ. 


357 


a  bant  angelum  Domini  stetisse  et  populum  peremisse,  propter  dinumerationem 
insipienter  a  David  factam  et  Domino  displicentem  \  Rupis  autem  illa,  quia  Tem- 
plum  Domini  deturpabat,  postea  cooperta  est  et  marmore  pavimcntata1,  ubi  nunc 
est  altare  suppositum,  et  clerus  ibi  adaptavit  chorum.  HocTemplum  dominicum 
in  veneratione  magna  cuncti  Sarraceni  habuerant2,  ubi  precationes  suas  lege  sua 

b  libentius  quam  alibi  faciebant,  quamvis  idolo  in  nominc  Mahumet  facto  eas  vasta- 
rent,  in  quod  etiam  nullum  ingredi  Cbristianum  permittebant.  Aiterum  templum, 
quod  dicitur  Salomonis,  magnum  est  et  mirabile.  Non  est  autem  illud  idem  quod 
Salomon  fabricari  fecit,  quod  quidem  non  potuit,  propter  inopiam  nos  tram,  in 
statu  quo  illud  invenimus  sustentari;  quapropter  magna  jam  ex  parte  destruitur3. 

c  Non  desunt  etiam  civitati  per  vicos  aquaeductus,  per  quos  imbrium  tempore 
omnes  spurcitiae  diluuntur.  Hanc  urbem  etiam  Helius  Adrianus 4  impërator  miri- 
fice  decoravit,  et  vicos  et  plateas  decenter  pavimentis  exornavit.  De  cujus  nomine 
Iherusalem  Helia  vocata  est;  ex  his  et  ceteris  hujus  modi  venerabilis  est  et  glo- 
riosa  civitas. 


1099. 


CAPÏTULUM  XXVII b. 

De  obsidione  urbis  Iherusalem5. 


d  Quam6  quumc  aspicerent  Franci  et  vidèrent  eam  ad  capiendum  gravem,  jus- 
sum  est  a  principibus  nostris  scalas  ligneas  fieri,  quibus  muro  admotis  deinde  et 
erectis7,  cum  impetu  feroci  per  eas  in  summum  mûri  scandentes,  urbem  Deo 
juvante  ingrederentur.  Quod  quum  fecissent,  die  septimo  sequenti,  monitu  pro- 

1  Pavimenta.  a.  b,  c.  —  *  Habebant.  x.  —  3  Destructum  est.  x.  —  4  Helius,  id  est  Adrianus.  x.  —  5  Qaa- 
liter  urbem  Christiani  assilierunt.  x.  Quœ  sequuntur  usque  ad  capitulum  xxx  [De  rege  et  patriarcha,  etc.) 
desunt  in  e.  —  6  Hanc  itaque  civitatem.  x.  —  7  Muro  postea  erectis.  a.  b.  f.  r.  Erectis  postea.  d. 


'  II  Reg.  xxiv,  17. 

k  Bongars.  cap.  cit.  (xviii),  p.  398. 


*  Cf.  Tudebov.  XIV,  1,  p.  10a,  et  p.  159  et  a  18; 
Raimund.  de  Aguilers,  c.  xx,  p.  397-398. 


certo  domus  est  Dei  de  qua  scriptum  est  :  •  Bene  fundata  est 
•  supra  jimum  petram.»  In  qua  quum  Salomon  dévote  Domino 
precem  suam  funderet,  ut  oculi  ejus  die  ac  nocte  super  eam 
aperti  esscnt,  et  qui  ad  sanctuarium  iJlud  oraret  recto  corde, 
ab  eo  exaudiretur,  concessit  ei  Dominus,  respondens  prout  ab 
eo  postulaverat.  Hanc  domum,  hoc  est  Domini  Templum ,  in 
veneratione  magna  cuncti  Sarraceni  habuerant,  donec  illud  eis 
abstulimus;  ibique  precationes  suas  libentius  quam  alibi  fa- 
cere  solebant;  quamvis  idolo,  in  nomine  Mahummeth  facto, 
eas  vastarent,  in  quod  etiam  nullum  ingredi  Ghristianum  per- 
mittebant Aiterum  vero  templum  Salomonis  dictum ,  magnum 
est  et  mirabile.  Sed  non  est  illud  idem  quod  ipse  Salomon 
fabricavit  ;  quod  nunc  satis  dolendum  est ,  eo  quod  inopia  pressi , 

legi,  in  amortm  et  ad  honorent  Dei.  Hœc  domus  Dei  pro  certo  est 
illa  de  qua  dictum  est  :  c  Bene  fundata  est  supra  firmam  petram.  • 
In  qua  quum  Salomon  funderet  Domino  dévote  precem  suam,  ut 
oculi  ejus  super  eam  aperti  essent  die  ac  nocte,  et  qui  ad  sanctua- 
rium illud  oraret  ab  eo  exaudiretur  :  respondens  concessit  ei  Do- 
minas prout  ab  eo  postulaverat.  Hanc  domum,  scilicet  templum, 
in  veneratione  magna  cuncti  Sarraceni  obtinuerant,  donec  eis  illud 
abstulimus,  ibique  prœdicationes  suas  libentius  quam  alibi  facere 


non  potuimus  tecti  ejus  structuram  reformare  postquam  in  ma- 
nus  Balduini  régis  et  nostras  devenit;  sed  ipse  etiam  plumbum 
negotiatoribus  vendebat ,  quum  vel  de  tecto  aiiquando  décide- 
bat,  vel  deorsum  dirui  procipiebat.  Inest  insuper  basilica  de- 
cens  supra  dominicum  Sepulcrum  rotunditate  facta  ;  cujus 
rotunditatis  sum  mi  tas  ita  artificiose  tegmine  caret,  ut  foramine 
illo  solis  splendori  patulo ,  clara  semper  habeatur.  Non  desunt 
etiam  civitati  per  omnes  vicos  aquaeductus,  per  quos  imbrium 
tempore  omnes  immundicias  diluuntur.  Hanc  etiam  urbem 
Helius  impërator  Adrianus  mirifice  decoravit ,  et  vicos  et  pla- 
teas pavimento  decenter  ornavit,  de  cujus  nomine  Iherusalem 
Helia  v  oc  ita  ta  est.  Ex  his  et  ceteris  multis  civitas  ipsa  vene- 
rabilis est  et  gloriosa. 

solebant;  quamvis  idolo  nomine  Mahametkficto  eas  fondèrent  Nul- 
lum Christianum  etiam  illud  templum  ingredi  permittebant.  Aiterum 
templum  quidem  est  Salomonis;  magnum  est  et  mirabile.  Sed  non 
est  illud  idem  quod  ipse  Salomon  composait.  Inest  insuper  basilica 
decens  super  dominicum  Sepulcrum  rotunda,  cujus  rotunditatis 
summitas  tegmine  caret,  ita  ut  foramine  illo  solis  splendori  patulo 
clara  semper  habeatur.  Ex  his  et  hujusmodi  ceteris  civitas  digna 
est  et  veneranda. 


Digitized  by 


Google 


358  FULCHERII  CÀRNOTENSIS 

.   cerum,  sonantibus  buccinis,  mane  claro,  impetu  miro,  civitatem  undique  assilie-  a 
runt.  Et  quum  usque  ad  horam  diei  sextam  assiluissent,  et  per  scalas  quas  apta- 
verant,  eo  quod  paucae  erant,  introire  nequirent,  assultum  tristes  dimiserunt, 
Tudc  adunato  consilio1,  jussum  est  ab  artificibus  machinas  fieri,  quibus  muro 
admotis,  spei  cffectum,  auxilianteDeo,  adipiscerentur.  Quodita  factum  est  Intérim 
quidem  nec  panis  nec  carnis  inopiam  passi  sunt;  sed  quia  locus2  ille  aridus  et  b 
inaquosus  et  sine  fluminibus  existât,  tam  viri  quam  jumenta  eorum  egebant  aqua 
nimisad  potandum3a.  Quapropter,  quia  monebat  hoc  nécessitas4,  longe  aquam 
quaei  itabant ,  et  a  quatuor  milliards  vel  quinque  laboriose  ad  obsidionem  in  utribus 
suis  quotidie5  apportabant6.  Machinis  autem  paratis,  arietibus  scilicet  et  scrophis, 
ad  assiliendum  urbem  item7  para\erunt.  Inter  artificia  vero  illa,  turrim  unam  c 
ex  lignis  exiguis,  quia  magna  materies8  in  locis  illis  non  habetur,  compègerunt; 
quam  noctu,  edicto  proinde  facto,  ad  unum  civitatis  cornu  frustatim  detulerunt. 
Et  sic  mane  ipso  quum  petrarias  et  cetera  adminicula  paravissent,  citissime  haud 
longe  a  muro  compactam  erexerunt.  Quam  erectam,  et  de  coriis  deforis  bene  mu- 
nitam9,  paulatim  promovendo  muro  propius  impegerunt.  Tum  vero  rari  milites,  d 
tamen  audaces,  monente  cornu,  ascenderunt  super  eam10.  Contra  quos  Sarraceni 
nihilominus  se  defendendo  faciebant;  et  ignem  cum  oleo  et  adipe  vividum,  cum 
faculis  aptatis,  praedicte  turri  et  militibus  qui  erant  in  ea  fundibulis  suis  jacula- 
bantur.  Multis  igitur  utrorumque  sic  invicem  certantium  mors  erat  praesens11  et 
festina.  Ea  quidem  in  parte,  qua  Raimundus  cornes  et  homines  ejus  assistebant,  e 
scilicet  in  monte  Syon,  cum  machinis  suis  assultum  magnum  dabant.  Ex  alia  vero 
parte,  qua  dux  erat  Godefridus  et  Robertus  Normanniae  cornes,  Robertus  quoque 
Flandrensis,  major  erat  muro  assultus.  Mo  die  sic  agitur.  Sequenti  quoque12  die 
laborem  eumdem,  facto  buccinarum  concrepitu,  virilius  inierunt,  ita  ut  in  uno 
loco  cum  arietibus  pulsando13  murum  perforarent.  Pendebant1*  nempe  ante  mûri  p 
propugnacula  duo  asseres 15,  funibus  illic  alligati,  quos  Sarraceni  sibi  prœparave- 
rant,  ut  irruentibus  et  lapides  in  eos  jacîentibus  obslaculum  eis  utile  16  fièrent. 
Sed  quod  pro  incremento  sibi  fecerant,  idem  ad  detrimentum  suum,  Domino 
providente,  postea  exceperunt.  Nam  turri  praefata  muro  admota  rudentibusque, 
quibus  ligna  praedicta  pendebant,  falcibus17  sectis,  de  eisdem  tignis  unum  pon-  g 
tem  sibi  Franci  coaptaverunt,  quem  de  turri 18  super  murum  callide  extensum  jac- 
taverunt.  Jamjamqueardebat  arx  una  in  muro  lapidea,  supra  quam  machinatores 
nostri  torres  flammeos  injecerant,  unde,  foco  paulatim  inter  iignorum  materiam 

1  Tune  autem  sumpto  consilio.  a.  b.  f.  n.  —  2  Locus,  ut  superius  dictam  est.  a.  b.  f.  n.  —  3  Locus,  sicut 
scitur,  rivis  fontibusque  carens,  semper  sicut  fuit,  viri  et  equi  nimis  aqua  indigebant  ad  potandum.  l.  —  4  Prout 
monebat  nécessitas,  a.  b.  f.  n.  —  5  Om.  quotidie  a.  b.  f.  n.  —  0  Quapropter,  prout  necesse  erat,  a  milliaribus 
quatuor  vel  quinque  aquam  laboriose  ad  usque  urbem  afferebant,  et  illuc  usque  equos  et  jumenta  ad  aquandum 
ducebant.  l.  —  7  Item  se.  a.  b.  f.  n.  —  8  Materies  major,  l.  —  9  Contextam.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  10  Ascen- 
derunt in  eam,  de  qua  statim  lapides  et  sagittas  jacere  cœperunt.  a.  b.  f.  h.  n.  —  11  Mors  sœpe  aderat.  a.  b. 
f.  n.  Vividum,  fundibulis  suis  prmdictœ  turri  et  militibus  in  ea  jaculantibus ,  jaciebant.  Multis  utrorumque  as  tan - 
tium  mors  sœpe  prœsens  aderat  L.  —  12  Ex  ea  parte  qua  dux  Godefridus  et  Rodbertus,  cornes  Normannus,  et 
Rodbertas  Flandrensis,  erat  assultus  muro  nimius;  ex  alia  vero  parte,  qua  in  monte  Sion,  Raimundus  cornes  et 
sui  homines  assistebant  cum  machinis  similiter  suis.  Sed  non  tam  probe  assiliebant.  Die  illo  sic  fecerunt.  Sequenti 
autem.  l.  —  13  Arietando.  l.  —  14  Hic  inserit  k  lemma  istud  :  Die  quintodecimo  mensis  Julii,  sexto,  feria, 
quarto  assultu  Iherusalem  capitur.  —  15  Assera  vel  conti.  a.  b.  f.  g.  n.  —  16  Om.  eis  utile  a.  b.  f.  g.  n.  — 
17  Fasciculis.  a.  b.  d.  f.  h.  k.  n.  —  18  A  nostris  Francis  cmsis,  de  eisdem  tignis  pontem  unum  tune  coaptaverunt 
sibi,  et  de  turre.  L. 

'  Cf. Tudebov.  XIV,  m,  p.  io4.  io5,  etp.  159  et  218;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xx,  p.  294 ;  Willelm.  Tyr. 
L  VIII,  c.  vu,  p.  333-334. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  359 

a  nutrito,  fumus  flammaque  sic  prodire  cœpit,  ut  nec  unus  quidem  custodum  ci-    a.  1099. 
vium  ibi  ulterius  morari  posset.  Mox  igitur  Francis,  hora  meridiana,  urbem  ma- 
gnifiée intrantibus,  die  quœ  Veneris1  habebatur,  qua  Cbristus  çtiam  in  cruce 
totum  mundum  redemit2,  cornibus  insonantibus3,  cunctis  tumultuantibus,  vi- 
riliter*  impetentibus 5,  Adjuva  Deus  exçlamantibus,  vexillum  in  mûri  fastigio 

Rstatim5  elevantibus,  pagani  omnino  exterriti,  per  vicorum  angiportus7,  auda- 
ciam  suam  in  fugam  celereni  commutaverunt  omnes\  Qui  quum  velociter  fuge- 
rent,  velocius  fugati  sunt.  Hoc  nondum  cornes  Raimundus  advertebat,  qui  ex  altéra 
urbis  parte  cum  gente  sua  fortiter  assiliebat8,  donec  per  mûri  apicem  Sarracenos 
exsilire  conspexerunt b.  Quo  viso,  ad  urbem  laetissimi  quantocius  cucurrerunt,  et 

c  cum  aliis  hostes  nefarios  persequi  et  occidere  non  cessaverunt.  Tum  quidem  alii9, 
tam  Arabes  quam  iEthiopes,  in  arcem  Daviticam0  fugientes  se  intromiserunt;  aiii 
vero  in  templum  Domini  atque  Salomonis  se  incluserunt.  In  quorum  atriis  im- 
petus  in  eos10  agebatur  nimius  :  nusquam  erat  etiam  locus  quo  Sarraceni11  gla- 
diatores  evadere  possent.  Supra  Salomonis  templum,  quodfugiendo  ascenderant, 

d  multi  eorum  ad  mortem  sagittati 12  sunt,  et  deorsum  de  tecto13  praecipitati  :  in 
quo  etiam  templo  decem  miHia  fere  decollati  suntd.  Quod  si  inibi  essetis,  pedes 
vestri  sanguine  peremptorum  usque  ad  bases  tinguerentur.  Quid  narrabo14?  Nul- 
lus  ex  eis  vitœ  est  reservatus 15.  Sed  neque  feminis  neque  parvulis  eorum  16  pe- 
percerunt. 


CAPITULUM  XXVIII. 

De  spoliis  quae  Christiani  cepemnt. 

e  Mirabile  autem  quid  videretis,  quum  scutigeri  noslri  atque  pedites  paupe- 
riores,  calliditate  Sarracenorum  comperta,  ventres  eorum  jam  mortuorum  finde- 
bant,  ut  de  intestinis  eorum 17  bisantios  excerperent,  quos  vivi  faucibus  diris  trans- 
glutiverant.  Quapropter  post  dies  aliquot,  acervo  magno  de  cadaveribus  facto  et 
cinere  tenus  combusto,  aurum  memoratum  in  eodem  cinere18  faciiius  reppere- 

•f  runt19.  Tancredus*  autem  Templum  dominicum  feslino  cursu  ingressus,  multum 
auri  et  argenti20,  lapidesque  pretiosos  arripuit.  Sed  hoc  restaurons21,  eadem 
cuncta  vel  eis  appretiata  loco  sacrosancto  remisit,  licet  in  eo  nihil  tune  deicum 


1  Die  quœ  sexta  feria.  k.  —  2  Om.  qua  Christus  mundum  redemit  a.  b.  f.  n.  —  3  Sonantibus.  a.  b. 

f.  n.  —  4  Et  viriliter.  k.  —  5  Cornicantibus ,  tumultuantibus ,  impetentibus.  l.  —  6  Oui.  siatim  a.  b.  f.  h.  n.  — 
7  Civitatis  angiportus.  a.  b.  f.  n.  Angiportus  civitatis.  l.  —  8  Hoc  Raimundus  cornes,  ex  altéra  parte  assUiens, 
nondum  sciebai,  nec  homines  ejus.  a.  b.  f.  n.  — *-  9  Alii  Sarracenorum.  a.  b.  f.  n.  10  Om.  in  eos  h.  —  11  Om. 
Sarraceni  a.  b.  f.  h.  n.  t  13  Jacùlati.  k.  —  13  De  tecto  insanabiliter.  a.  b.  f.  n.  Sunt  sagitiati,  multique  inde  ad 
terram.  l.  14  Quid  amplius  dicam.  k.  «~« 15  NuUas  sive  vir,  sive  mulier  seu  parvulus,  reservatus  est  vite.  l. 
— i-  lft  Om.  eorum  a.  b.  f.  h.  n.  -~ 17  Om.  eorum  a.  b.  f.  h.  —  18  Om.  in  eodem  cinere  k.  -~  19  Acervo  magno 
facto  de  cadaveribus,  ea  igni  combusserunt,  ut  œs  iUud  preedictum  in  cinere  faciiius  reperireut.  a.  b.  f.  n.  — 
20  Multa  aurea  et  argentea,  quod  erat  nef  as  rapiendum.  a.  b.  f.  n.  —  21  Hoc  postea  emendans.  a.  b.  f.  n. 


'  Cf.  Tudebov.  XV,  m,  p.  108,  et  p.  i6o,  220-221; 
Raimund.  de  Aguilers,  c.  xx,  p.  3oo,  b. 

b  Cf.  Tudebov.  /.  c.  et  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xx, 
p.  299,  H. 

e  Cf.  Tudebov.  XV,  ix,  p.  109,  et  p.  160  et  222; 


vide  quoque  Raimuudum  de  Aguilers ,  c.  xx ,  p.  3oo ,  o. 

d  Cf.  Tudebov.  XV,  iv,  p.  1 10,  et  p.  160,  222;  Rai- 
mund. de  Aguilers ,  /.  c. 

•  Cf.  Tudebov.  XV,  îv,  p.  1 10,  et  p.  222  ;  Raimund. 
de  Aguilers,  /.  c.  et  Reinaud,  Extr.  p.  11-12. 


Digitized  by 


\ 


360  FULGHERII  CARNOTENSIS 

A  »°99'   ageretur,  quum  Sarraceni  legem  suam  idolatriae  superstitioso  ritu  exercèrent,  qui  a 
etiam  Christianuni  nullum  in  id  ingredi  sinebant1. 

Ensibus  exemptis  currit  gens  nostra  per  urbem; 
Nec  cuiquam  parcunt  etiam  miserere  precanti. 
Vulgus  erat  stratum ,  veluti  quum  putrida  2  motis 

Poma  cadunt  ramis,  agitataque  ilice  glandes.  B 


CAPITULUM  XXIX. 

De  mansione  Christianorum  in  urbe9. 

Et  post  stragem  tan  ta  m  ingressi  sunt  domos  civium,  rapientes  quaecumque  in 
eis  reppererunt  :  ita  sane,  ut  quicumquc  primus  domum  introisset4,  sive  dives 
sive  pauper  esset,  nullatenus  ab  aiiquo  aliofieret  injuria,  quin  domum  ipsam  aut 
palatium,  et  quodcuinque  in  ea  repperisset,  ac  si  omnino  propria,  sibi  assumeret, 
haberet  et  possideret.  Hoc  itaque  jus  invicem  tenendum  stabilierant.  Unde  multi5  c 
inopes  effecti  sunt  locupletes.  Tune  autem  ad  Sepulcrum  Domini,  et  Templum 
ejus  gloriosum  euntes,  clerici  simul  et  laici,  exsultationis  voce  altisona  canticum 
novum  Domino  decantando,  loca  sacrosancta  tandiu  desiderata,  cum  oblationi- 
bus  faciendis  supplicationibusque6  humillimis,  laetabundi  omnes  visitaverunt.  0 
tempus  tam  desideratum  !  o  tempus  inter  cetera  tempora  mémorandum  !  o  factum  d 
factis  omnibus  anteferendum  !  Vere  desideratum,  quoniam  ab  omnibus  fidei  ca- 
tholicae  cultoribus  interno  mentis  desiderio  semper  desideratum  fuerat,  ut  locus 
in  quo  cunctarum  creaturarum  Creator  munus  salutiferœ  recreationis7,  Deus 
homo  factus,  humano  generi  pietate  sua  multiplici,  nascendo,  moriendo,  resur- 
gendoque  contulit,  a  paganorum  contagione  inbabitantum  quandbque  mundatus,  e 
tandiu  superstitione  eorum  contaminatus,  ab  in  se  credentibus  et  confidentibus8, 
in  modum  pristinae  dignitatis  reformaretur.  Et  vere  memoriale,  et  jure  mémo- 
randum :  quia  quaecumque  Dominus  Deus  noster  Jésus  Christus,  in  terra  homo 
cum  hominibus  conversans,  egit  et  docuit,  ad  memoriam  celeberrimam  renovata 
et  reducta  sunt  orthodoxis.  Et  quod  idem  Dominus  per  hune  populum  suum  tam,  F 
ut  opinor,  dilectum  et  alumnum  familiaremque,  ad  hoc  negotium  praeelectum, 
expleri  voluit,  usque  in  finem  saeculi  memoriale  linguis  tribuum  universarum 
personabit9  et  permanebit1 


.10 


1  Om.  licet  in  eo  nihil...  sinebant  a.  b.  f.  i.  n.  Loco  sacrosancto  remisiU  Cnrrerunt  quidem  Franci,  gladiïs 
extractis,  per  civitatem ,  qui  quum  aliquem  exlegem  invenirent,  statim  eum  neci  subigebant.  l.  —  2  Tripudia.  c. 

—  3  Quomodo  clerus  et  populos  Sepulcrum  Domini  adiit.  k.  — 4  Domum  quamvis  aut  palatium  ingressus  faisset  h. 

—  5  Domum  ipsam  et  cuncta  qum  in  ea  reperisset,  vel  equos,  vel  pecuniam  quamlibet,  ac  si  propria  sibi  assu- 
ment. Qua  de  re  multi.  l.  —  6  Om.  que  c.  —  7  In  quo  universitatis  Conditor  munus  salatiferœ  redemptionis.  jl. 

—  8  A  Christianis  fidelibus.  k.  —  9  Personabit  perenniter.  k.  —  10  Om.  et  permanebit  a.  b.  f.  n. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLïMITANA. 


361 


CAPITULUM  XXX. 

De  rege  et  patriarcha  in  urbe  procreatis,  et  de  inventione  dominiez  Crucis1. 

^  Anno2  milleno  centeno3  quominus  uno  A.  1099. 

Virginis  a  partu  Domini  qui  claruit  ortu, 
Quindecies  Julio  jam  Phœbi  lumine  tacto , 
Iherusalem  Franci  capiunt  virtute  potenti, 
Quippe  Godefrido  patriae  mox  principe  facto. 

b  Quem  ob  nobilitatis  exceilentiam ,  et  militiae  probitatem,  atque  patientiae4  mo- 
destiam,  neenon  et  morum  elegantiam,  in  urbe  sancta  regni  principem  omnis  po- 
pulus  dominici  exercitus,  ad  illud  conservandum  atque  regendum,  elegitft.Tuac 
etiam  locati  sunt  in  ecclesiam  dominici  Sepulcri  canonici,  atque  in  templo  ejus- 
dem  ipsi  servituri5.  Patriarcham  autem  tune  decreverunt  nonduni  ibi  fieri6b> 

c  donec  a  Romano  papa  quaesissent,  quem  ipse  laudaret  praefici7.  Interea8  Turci 
et  Arabes,  nigri  quoqueiEthiopes,quingenti  fere,  qui  in  arcem  Daviticam  se  in- 
tromiserant c,  petierunt  a  Raimundo  comité,  qui  prope  turrim  illam  hospitatus 
erat,  utpecunia  eorum  in  arce  ipsa  retenta9,  vivos  tantum  eos10  abire  permitteret. 
Hoc  concessit,  et  bine  Ascalonem  adierunt 11 .  Placuit  tune  Deo  quod  inventa12  est 

d  particula  una  Crucis  dominiez  in  loco  secreto,  jam  ab  antiquo  tempore  a  viris 
religiosis13  occulta  ta  :  n  une  autem  a  quodam  homine  Syro,  Deo  volente1*,  reve- 
lata,  quam  cum  pâtre  suo  inde  conscio  diligenter  ibi  et  absconderat15,  et  conser- 
varat.  Quam  quidem  particulam  in  modum  crucis  reformatam,  aurea  partim  et 
argentea  fabrica  contectam16,  ad  dominicum  Sepulcrum,  dehinc  etiam  ad  tem- 

e  pium,  congratulanter  psallendo,  et  gratias  Deo  agendo,  qui  per  tôt  dies  hune17 
thesaurum  suum  et  nostrum  sibi  et  nobis  servaverat 18,  omnes  una  in  sublime 
propalatam  detulerunt. 

1  De  Godefrido  rege  facto,  k.  —  2  Julius  effervens  ter  quitta  lace  calebat.  [Undecies  centum  numéro  si  demp- 
seris  unum,  [Dicebant  annos  Domini  tune  esse  peractos,  [Quum  nos  Iherusalem,  gens  Gallica,  cepimus  urbem.] 
Anno  (Idus  erat  Julii.  Anno.  n.)  ab  obitu  Karoli  Magni  duc  entes  imo  et  octogesimo  quinto,  et  a  morte  Guil- 
lelmi,  Angliœ  régis  primi,  anno  duodecimo.  [  Ter  quina  Julius  splendebat  lace  micanti,  [  Urbem  quam  Franci 
capiunt  virtute  potenti,  [Anno  milleno  centeno  quominus  uno,  [Virginis  a  partu  genuit  quœ  cuncta  regentem. 
[Quippe  Godefrido  patriœ  mox  principe  facto,  a.  b.  f.  n.  —  3  Centeno  milleno.  e.  —  4  Atque  mansuetadinis  et 
patientiœ.  a.  b.  f.  g.  ».  Humililatis  ac  patientiœ*  l.  —  5  Om.  ipsi  servituri  a.  b.  f.  g.  n.  —  6  Decreverunt 
prolongare.  a.  b.  f.  n.  —  7  Patriarcham  autem  tune  fieri  decreverunt  differri,  donec  a  Romani  papœ  consilio 
prœficerent  quem  laudaret.  l.  —  8  Hic  inserit  x  hoc  lemma  :  De  particula  sanctœ  Crucis.  —  9  Ipsa,  tota 
retenta,  h.  —  10  Relicta  pecunia  eorum  tota,  vivos  eos.  l.  —  11  Permitteret.  Nec  facti  mora  fuit,  Ascalonem 
adierunt.  a.  b.  f.  n.  —  12  Deo  volente  inventa,  x.  — 13  Oiu.  a  viris  religiosis  a.  b.  f.  n.  —  14  Om.  Deo  volente 
a.  b.  f.  n.  Deo  donante.  x.  —  15  Qui  cum  pâtre  suo  eam  olim  absconderat.  a.  b.  f.  n.  —  16  Velatam.  a.  b.  f. 
1.  n.  —  17  Hoc.  c.  —  18  Tôt  dies  hoc  donum  clementiœ  sum  reservaverat.  A.  b.  f.  n. 

*  Cf.  Tudebov.  XV,  v,  p.  1 10-11 1,  et  Raimund.  de         h  Cf.  Tudebov.  /.  c. 
Aguilers,  c.  xx,  p.  3oi ,  a.  *  Cf.  Tudebov.  /.  c. 


m. 


46 


Digitized  by 


Google 


362 


FULCHERII  CARNOTENSIS 


CAPITULUM  XXXI8. 

De  adventu  et  expugnatione  paganorum  et  Victoria  Ghristianorum l. 

Rexb  autem  Babilonis0,  et  dux  militiae  ejus,  ûomine  Lavedalius2d,  quum  au-  a 
dissent  quod  Franci  jam,  terras  sibi  subdendo,  Babilonico  regno  appropinquas- 
sent3,  congregata  multitudine  sub  edicto  de  Turcis  et  Arabibus  iEthiopibusque, 
contra  eos  ire  prœliatum*  festinaverunt5.  Et  quum  iterum  per  internuntios6  au- 
dissent  Iherusalem  tam  ferociter  jam  fuisse  captam ,  indignatus  dux  ille  praedic- 
tus  Babilonius7  festinavit  ut  vel  praelium  cum  ipsis  committeret,  vel  eos  in  ea-  b 
dem  urbe  inclusos  obside*at.  Quod  quum  Francis  intimaretur8,  assumpto  magnae 
audacitatis  consilio,  versus  Ascalonem  contra  tyrannos  illos  acies  suas  direxerunt: 
portantes  secum  lignum  salutiferae  Crucis  jam  superius  memoratum9.  Quumque 
die  quodam  non  longe  ab  Ascaione  circumvagantes  praelium  Franci  exspectarent, 
invenerunt  illic  non  minimam  praedam  de  bobus10  et  camelis,  ovibus  et  capris.  c 
Quam  carram  quum  juxta  tentoria  sole  ruente11  congregassent ,  jusserunt  sub 
edicto  principes  nostri  nunquam12  in  crastino,  quo  bellum  fore  putabant,  secum 
minari,  ut  ab  omni  sarcina  expediti,  ad  praeliandum  essent  prompti13.  Mane  autem 
facto,  speculatoribus  praemissis u,  paganos  accedere  didicerunt.  Quo  scito,  mox 
tribuni  et  centuriones  per  alas  et  cuneos  gente  sua  constituta,  praelium 15  agendum  d 
prudentissime  ordinaverunt,  et  contra  hostes 16  vexillis  levatis  audacter  processe- 
runt.  Videretis  praedictam  praedam  tanquam  monitu  ducentium  a  dextra  et  laeva 
parte  acierum  gressum  suum  recte  agere,  licet  a  nemine  minaretur  :  ita  ut  multi 
paganorum  eam  a  longe  cum  militibus  nostris  euntem  spectantes,  totum  aestima- 
rent  esse  Francorum  exercitum.  Illi  autem,  populus  innumerus,  quum  ad  cuneos  e 
nostros  jam  appropinquassent,  tanquam  cervus  ramos  cornuum  praetendens,  cu- 
neo  suo  anteriori  facto  bifurco,  distensione  Arabum  praecurrentium  explicata  n, 
machinati  sunt  accingere  postremos  :  ubi  dux  Godefridus,  subsequenter  cum  ag- 
minedenso  militum  armatorum  remigando,  posteritatem  sollicitabat.  Ceteri  enim 
proceres  alii  in  prima,  alii  in  secunda  acie  praeibant18.  Sed  quum  ab  utraque  parte  f 
hostes  hostibus,  quantum  jactus  est  lapidis  vel  paulo  plus,  appropinquassent, 
illico  pedites  nostri  sagittas  in  illos  distendentes  jecerunt19.  Congruentissime  mox 
secutae  sunt  sagittas  lanceae,  dum  équités  nostri,  tanquam  jurejurando  omnes  in- 
vicem  confirmassent,  impetu  vehementi  irruerunt  in  eos  :  et  quorum  quadrupe- 

1  Sequitur  bellum  cum  rege  Babiloniœ.  k.  —  2  Lavendalius.  c.  Lavendasius.  G.  n.  —  3  Tanium  appropin- 
quassent. l.  — 4  Sub  edicto  Turcorum,  Arabum,  Mthiopum,  Sarracenorwn  contra  eos  prœliaturi  venire.  l.  — 
5  Prœliatum  jussi  sunt  A.  b.  f.  n,  —  6  Nuncios.  a.  b.  d.  f.  n.  —  7  Babiloniensis.  A.  b.  f.  l.  n.  Ille  Babilo- 
niensis,  nomine  Lavedalius.  l.  —  8  Nuntiaretar.  m,  —  9  Lignum  Crucis  salutiferum,  de  quo  jam  fatus  sum. 
A.  b.  F.  n.  Ligni  Crucis  salutiferœ  portionem  illam  de  qua. . .  l.  —  10  Die  quodam,  quum  ante  Ascalonem  cir- 
cumvagantes. . .  prœdam  non  minimam  illic  inventam  de  bubus.  l.  —  11  Tentoria  nocte.  l.  —  12  Nunquam 
eam.  a.  b.  f.  h.  n.  Nusquam  eam.  i.  —  15  Promptiores.  a.  b.  f.  n.  —  14  Speculatores  prœmissi.  A.  b.  —  15  Ad 
prœliam.  i.  —  16  Sarracenos.  k.  b.  f.  h.  —  17  Cuneo  anteriori  bifurco,  tantœ  multitudinis  nefandœ  gentis 
explicata  distensione.  l.  —  18  In  cuneo  primo,  alii  in  secunda  vel  tertia  acie  prœibant.  L.  —  19  Sagittas  in 
illos  distenderunt.  L. 

*  Bon  gars.  c.  xix,  p.  399.  e  Mostaali  Beamr-illah  Abul  Rasera  Ahmed,  chai  i  fa 

k  Hic  incipit  codex  m  quem  Duchesnius  typis  inan-       /Egypti.  (Cf.  Wilken,  Commentât  bellor.  p.  26 1.) 
davil.  d  Afdhal.  (Cf.  supra,  p.  m,  annot.  d.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYM 1TAN A.  363 

a  des  tune  non  fuerunt  cursui  celeres,  continuo  neci  subversi  sunt  supra  sessores,    a,  1099. 
ubi  parvae  horae  spatio  multa  corpora  palluerunt  exanimata.  Tune  multi  eorum 
metuentes\  ascendebant  arborum  cacumina;  qui  tamen  inibi2  sagittati,  et  morli3 
laesi,  ad  terram  infeliciter  corruebant.  Incursu  in  eos  penetrabili k  undique  Sar- 
raceni  periraebantur5.  Tentoriis  transactis,  usque  Ascalonis  mœnia  qui  evaserunt 

b  fugati  sunt.  Quae  civitas  septingentis  et  viginti  stadiorum  spatiis 6  ab  Iberoso- 
lyma  distat.  In  prima  quidem  acie  dux  eorum  Lavedalius,  licet  antea  Francos 
vilipendisset7,  non  lente  fugiens  dorsum  vertit8,  quibus  tabernaculum  suum  cum 
ceteris  extensum,  et  pecunia  multa  munitum,  invitus  reliquit.  Quorsum  Franci 
regressi9,  Victoria  jocundi,  Domino  grates  dando  sunt  regregati.  Tune  ingressi 

c  sunt  tabernaeda  eorum,  et  invenerunt  in  eis  gazas  multas,  aurum,  argentum, 
pallia10,  induvias,  lapides pretiosos,  qui  duodeni  sic  nominantur  :  jaspis,  saphirus, 
calcedonius,  smaragdus,  sardonix11,  sardius,  crisolitus,  berillus,  topazius,  criso- 
prassus,  jacinctus,  ametistus.  Reppererunt  etiam  vasa  et  utensilia  multiformia  : 
galeros  auratos,  annulos  optimos,  enses  mirabiles,  annonam,  farinam,  ceteraque 

d  multa.  Ea  vero  nocte  illic  hospitati  sunt,  et  pervigiles  bene  se  conservaverunt.  Nam 
die  sequenti 12  putabant  bellum  a  Sarracenis  reiterari13,  qui  tamen  timoré  valde 
perterriti  nocte  ipsa  omnes  aufugerunt.  Quo  mane  per  exploratores  comperto, 
vocibus  laudifluis14  Deum  benedixerunt  et  glorificaverunt ,  qui  tôt  millia  perfido- 
rum  raro  exercitu  Christianorum  dissipari  permisit.  Benedictus  ergo  Deus,  qui  non 

e  dédit  nos  in  captionem  dentibus  eorum*.  Beata  enim  gens,  cujus  est  Dominus  Deus  ejush. 
Nonne  minati  fuerant  ipsi  Babilonii,  dicentes15  :  «  Eamus,  et  capiamus  Iberusalem 
•  cum  Francis  in  ea  clausis?  Quibus  omnibus  interemptis  1(\  eradamus  illud  Se- 
«pulcrum  tam  sibi  pretiosum,  et  lapides  ipsius17  aedificii  extra  urbem  ejectos, 
«nec  mentio  ulterius  unquam  inde  fiet18.  »  Sed  Deo  miserante19  hoc  in  nihilum 

f  reverso ,  de  pecunia  etiam  illorum 20  oneraverunt  Franci 21  equos  eorumdem  et 
camelos.  Qui  quum  tentoria,  et  tôt  jacula  in  campis  jacentia,  arcusque  et  sagittas 
ad  urbem  sanctam  déferre  non  possent,  baec  cuncta  incendio  commiserunt  deinde 
Iberusalem  gaudenter  redierunt22c. 


CAPITULUM  XXXÏL 

De  reversione  principum  ad  patriam. 


His  gestis23,  placuit  quibusdam  in  patriam  nationis  suae  reverti.  Et  quum  in 

1  Mortem  metaentes.  a.  b.  f.  g.  m.  n.  —  2  Multi  eorum  in  cacumina  arborum  pro  timoré  mortis  ascendebant, 
qui  inibi.  l.  —  8  Ad  mortem.  i.  —  4  Facto  penetrati.  i.  Impenetrabili.  *.  Penetrabili  facto,  m.  —  5  Périme- 
bant.  c.  Occidebantur.  h. — 6  Spatio.  a.  b.  d.  r.  h.  n.  — 7  Dux  Me  quem  admiratum  dicebant,  licet  satvilipen* 
disset  Francos.  l.  —  8  Dorsum  eis  vertit.  a.  b.  d.  r.  h.  h.  —  0  Ingressi.  i.  Reversi.  l.  —  10  Palliorum.  i.  — 
11  Smaradus,  Sardonms.  A.  b.  —  12  In  crastino  die.  l.  —  15  Reiterandum.  i.  —  14  Magnis  laudibus.  h.  Laudi- 
bus.  *.  —  15  Nonne  statueront  illi,  dicentes.  l.  —  16  Eis  gladio  cunctis  peremptis.  L.  — 17  Hujus.  d.  h.  l.  — 
18  Fiat  d.  h.  Mentio  inde  ulterius  fiât.  a.  b.  f.  n.  —  19  Deo  nolente.  a.  b.  f.  Volente.  n.  —  20  De  substantia 
eorum.  l.  —  21  Om.  Franci  a.  b.  f.  n.  Se.  l.  —  22  Iherusalem  sic  a  perfidis  excussam  gaudenter  cum  carra 
multa  redierunt.  a.  b.  f.  n.  —  23  Peractis.  l. 


*  Psalm.  cxxiii,  6.  p.  161-1 63;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xxi,  p.  3oa  et 
b  Psalm.  xxxii,  12.  seq.  et  Reinaud,  Extr.  p.  îa. 

•  De  hoc  prselio  cf.  Tudebov.  XVI,  p.  111-117,  el 

46. 


Digitized  by 


364  FULCHEMI  CÂRNOTENSIS 

a.  1099.  Jordane  flumine  îndilate  loti  fuissent  %  et  pal  m  arum  ramos1  apud  Iherico  in  a 
horto  Abrahae  dicto2  collegissent,  Robertus,  Normannorum  cornes,  et  Robertus, 
cornes  Flandriae,  Constantinopolim  navigio  appetierunt;  deinde  Franciam  ad  pro- 
pria remefaverunt3.  Raimundus  vero  iisque  Laodiciam  Syriae  regressus4  est*  exin 
Constantinopolim ,  relicta  uxore  in  Lftodida5,  rediturus\  Dux  au  te  m  Godefridus, 
retento  sîbi  Tanteredo,  et  aliis  pluribus,  principatum  Iherosolymitanam  rexit  :  b 
quem 6  con&ensu  omnium  sursceperat  obtinendum. 


CAPITULUM  XXXIIIe. 

De  Boamundo  et  fialduino,  et  eorum  peregrinatione7. 

Quum  autem  audissent8  domnus  Boâmundusd,  qui  Antiochiae  tune  principa- 
batar,  vir  prudens  et  strenuus,  et  domnus  Balduinus9,  praefati  Godefiridi  frater, 
qui  similher  Edessœ  civitatis 10  patriaeque  affinis  trans11  fluvium  Eufratfen  12  do- 
minabatur13,  Iherusalem  ab  illis  qui  praeiverant  collegis  suis  captam  fuisse,  laetis-  c 
simi  effecti  Deo  laudes  exsolverunt  inde  supplices.  Quod  si  illi,  qui  festinatione 
itineris14  praecesserant,  eos  bene  et  utiliter  operati  fuissent,  quamvis  eos  tardius 
subsecuturi  essent,  hi  duo 15  cum  suis  participes  tamen  ejusdem  fore  bravii 15  non 
est  dubitandum.  Erat  enim  necesse  ut  terra  et  civitates  cum  tanto  labore  jam 
Tirrcis  ablatae  sollerter  custodirentur  ;  ne  forte  terra  incaute  derelicta,  si  cuncti  d 
Iherusalem  tune17  âbissent,  recursu  repentino  a  Turcis  usque  Persidam  jam  re- 
cuisis resumeretur  :  unde  damnum  Francis  non  minimum  cunctis  contingeret 
ewnisse,  tam  euntibus  quam  redeuntibus.  Forsitan 18  divina  providentia  distulit 
eos,  plus  in  peragendis  quam  in  peractis  negotiis19  judicans  eos  profuturos.  0 
quotiens  intérim  ipse  Balduinus  in  Mesopotamiae  finibus20  praeliis  contra  TurcoA  e 
factis  fatigatus  est!  quotque  capita  eorum  caesa  illic  fuissent  recitari  non  potest. 
Sœpe  contigit  illum  cum  gente  sua21  pauca  contra  multitudinem  eorum  magnam 
praeliari,  et  Deo  juvante  triumpho  laetari.  Sed  quum  per  legationes  eum  Boamun- 
duspraemonuisset,  ut  Iherusalem  ambo  cum  suis  iter  nondum  expletum  ituri  per- 
ficerent22,  Balduinus  illico  res  suas  opportune  disponens,  se  iturum  praeparavit23.  f 
Sed  tune  audiens  Turcos  unum  cornu  patriae  suae  ingressione  pervadi 2\  incepto 
dimisso,  quum  needum  exercitulum  suum  congregasset,  cum  paucis  hostes25  adiit. 

1  Ramos  pro  more,  k.  b.  b.  f,  h.  n.  —  2  Om.  dicto  a.  b.  f.  c.  h.  —  •  Repatriavêrunt.  a.  B.  F.  o.  feu  — 
4  Syriœ  tune  régressas,  l.  —  5  Locuturus  cum  imperatore,  relicta  uxore  apud  Laodiciam.  l.  —  6  Quem  ipse, 
vir  nobilitatis  et  hmmititatis.  l.  —  7  Quomodo  Boamunéus  et  Baldewinus  adeunt  Jérusalem,  i.  —  8  Andisset.  c. 

—  9  Qui  principatum  Antiochenum  vir  prudens  ttrenue  regebat,  et  Baldewinus.  L.  — -  10  Civitati.  a.  b.  Urbiè 
Edessœ.  l.  —  11  Circa.  i.  —  12  Euphraiem  potestate.  a.  b.  f.  h.  —  15  Mesopotamiam  potestate  dominons  fa- 
mosa.  u  —  14  Festinatiore  itmere.  a.  b.  f.  h.  h.  liinere  festinaiiori.  l.  —  15  Essent,  Buamundus  et  Baldewi- 
nus. a.  b.  f.  n.  — ■  16  Bravii  eos  fieri.  l.  a.  b.  f.  b.  —  17  Om.  tanc  a.  b.  F.  w.  —  18  Unde  detrimentum  non 
minimum  +mnikus  Francis  tam  euntibus  quam  redeuntibus  oriretar.  Sed  terra  intérim  sic  custodùa,  primis  et 
postremis  grande  proficuum  foret;  forsitan.  a.  b.  F.  g.  b.  —  19  Peractis  sam  miiitiœ.  a.  b.  f.  n.  Negotivs  suis.  k. 

—  20  Finibus,  circa  Eufraten.  l.  —  21  Om.  nui  a.  b.  *.  h.  l.  m.  —  22  Iter  soiitum  et  diu  inceptum  expleturi 
arriperent.  l.  —  23  Indilate  rébus  suis  disposais  et  locatis,  iturum  se  statuit.  l.  Paravit.  a.  b.  f.  h.  b.  — -  24  AU 
lidi.  a.  b.  f.  n.  Pervadere.  m.  (quod  leges  grammatical  postulant).  —  25  Turcos.  a.  b.  Illos  Turcos.  f.  n. 

*  Cf.  Raimund.  de  Aguikrs,  c.  xx,  p.  3oi,  3oa.  e  Bongars.  c.  xx,  p.  4oo. 

k  Cf.  WiUelm.  Tyr.  1.  IX,  c.  xni,  p.  383-385.  d  Cf.  Willeim.  Tyr.  1.  IX ,  c.  xiv,  p.  385-386. 


Digitized  by 


HISTORIA  iHEROSOLYtalTÀNA.  365- 

a  Qui  quum  arbitrati  essent  jam  eum  iter  suutti  incepisse,  die  quadam  qtiuih  irt    a.  io99. 
tabernaculis  suis  securi  essent,  viso  signo  albo  quod  bajulabat  Balduintis,  quan- 
tocius  paVefacti  fugerutot1.  Quos  quum  parum  cum  paucis*  fugasset,  ad  id  tjuod 
prius  inceperat  rediit.  Et  ingressus  iter,  Antiochia  dexterata  venit  Laodicidm  \ 
ubi  stipendie*  viatico  empto,  et  clitellis  reforma  tis,  abivimus.  Mensis3  November 

b  erat.  Quumqué  Gibellumb  transissemus\  Boamundum  in  teiitoriifc  suis  liospitatum 
ante  oppidum  quoddam,  Valenitim6  nominatum,  assecuti  sumus*.  Erat  cùni  eo  ar- 
chiepiscopus  quidam  Pisanus,  nomine  Daibertusd,  qui  cum  quibusdam  Tuscânis 
et  Italis  Laodiciae  portui  navigaiis  applicuerat,  et  ibi  nos  exspectabant,  nobiscum 
ituri0.  Aderatque  quidam  episcopus  de  Apuliae.  Cum  domno  Balduino  état  tér- 

c  tius.  Quibus  ita  amicabiliter  glomeratis,  aestimati  sumus7  nutaefo  .xxv.8  millia 
utriusque  sexus  tam  peditum  quatn  equitum.  Et  quum  fines  Sarracenôriita  inte- 
riores  introissenius,  et  ab  incolis  regionis  nobis  satis  infestis9  nec  panem,  née 
aliquid  edulii  babere  possemus,  quià  nec  erat  qui  daret,  vel  qui  venderet;  sti- 
pendio quidem  nostro  magis  magisque  consumpto,  contigit10  multos  famé  anxiari. 

d  Equi  quoque  et  jumenta,  déficiente  annona,  dolore  geminato  nimis  angebantur. 
Ibant,  nec  manducabant.  Tune  autem  erant  in  ipsis  agris  cultis,  per  quos  euntes 
transibamus,  messes  quaedam,  quas  vulgus  vocat11  cannamelles,  harundinibus  fere 
similes.  A  canna  et  melle  nomen  compositum,  uhde  et  mel  siîvestre,  ut  putô,  di- 
citur,  quod  de  his  sapienter  conficitur.  Has  quidem  famelici  propter  mellitum 

e  saporem  tota  die19  dentibus  nostris  ruminabamus,  parum  tamen  prôficiendo ,3. 
Utique  pro  amore  Dei  haec  et  alia  multa1*,  famem  scilicet,  frigora,  pluvias  nimias 
sustinebanius.  Plerique  etiam  equos,  asinos,  camelosque,  panis  egentes,  mandu- 
cabant.  Insuper15  algore  nimio  et  imbrium  affluentia  saepissime  torquébamur, 
nec  erat  tantum  solis  aestus  quo  pannos  nostros  madefactos  exsiccare  possemus, 

F  quum  imbrium  continuatio  vel  per  quatuor,  véî  per  quinque  dies  nos  vexaret16. 
Vidi  tune  plures  tabernaculis  carentes  imbrium  algore  exstingui17.  Ego  Fulcherus 
Carnotensis,  qui  his  intereram,  vidi  quadam  die  plures  utriusque  sexus,  beslias- 
que  quamplurimas  bac  pluvia  mori  algidissima.  Longum  est  recitandum,  et  au- 
diendi  forsan  taedium ,  quia  nulla  anxietas,  nullus  dolor  défait  populo  Dei.  Saepe 

G  a  Sarracenis  in  via  insidiantibus  circa  meatus  artos  plures  occidebantur,  aut  quum 
raptum  irent  pro  victualibus  quaerendis.  Videretis 18  milites  nobiles l9,  equis  quo- 
quomodo  amissis,  pedites  effici.  Videretis,  jumentis  deficientibus,  capras  Sarra- 

1  Quantocius  statim  fàgere  cœperunt.  à.  b.  f.  n.  —  2  Cum  duodecim  militibus.  a.  b.  f.  g.  n.  —  3  Clitellis 
reintegratis  hïnc  recesserunl.  Tune  mensis.  a.  b.  f.  n.  —  4  Regressus  est,  resumptumque  est  iter.  Mense  Novem- 
bri,  Antiochia  dexterata,  usque  Laodiciam  pervenit,  ubi  iter  resumpsit,  et  quum  Gibellum  postea  transisset.  t.. 
—  5  Transisset. . .  assecutas  est  a.  b.  f.  n.  —  6  Om.  nobiscum  ituri  a.  b.  f.  n.  —  7  /Estimabantar.  a.  b.  f.  i. 
ÀZstimati  sunt.  k.  jEstimantur.  n.  —  8  Supra  xxv  addit  cod.  c  inter  lineas  :  ce.  —  9  Odiosis  incolis  regionis. 
a.  b.  f.  n.  —  10  Contigit  tune.  h.  k.  —  11  Agris  cultis,  messes  qumdam,  quas  vocant.  a.  b.  f.  n.  Quam  vocant.  i. 
Vulgo  vocatœ.  k.  — 12  Om.  tota  die  a.  b.  f.  n.  —  13  Proderat.  a.  b.  f.  n.  —  14  Et  cmtera  hujusmodi.  a.  b.  f. 
i.  l.  n.  —  15  Sustulerunt.  Quibus,  sed  inopioribus,  neçesse  fuit  equos,  asinos,  camelosque  comedere.  Insuper, 
quoniam  hiems  erat.  l.  —  16  Solis  œstus  tantum  quo  exsiccari  possemus,  quum  per  quinque  vel  quatuor  dies 
imbrium  coniinuatione  madidi  essemus.  a.  b.  f.  n.  —  17  Interiri.  a.  b.  lnterire.  f.  n.  —  18  Videresque.  i.  hic 
et  ubique.  —  19  Milites  progenie  inclytos.  à.  b.  f.  n.  Milites  inclytos.  l. 

'  Cf.  Waielm.  Tyr.  /.  c.  p.  386.  t.  III,  p.  ia43-ia45,  et  liai.  sacr.  t.  III,  p.  368-373. 

b  Djebali.  (Cf.  p.  3g ,  annot.  a»  et  p.  353,  annot./.)  •  •  Quidam  quoque  de  Apulia  episcopus  Ârianensis.  » 

6  Hodie  Belnias.  Urbs  illa,  quœ  tune  erat  sedes  epi-  (Willelm.  Tyr.  /.  c.)  Episcopus  ille,  Girardus  nomine, 

scopalis,  aSaladino,  an.  1188,  eversa  est.  (Cf.  Eracles,  inter  Boamundi  comités  a  Tudeb.  imit.  supra  mémo- 

1.  XXIV,  c.  xii,  edit.  Acad.  t.  II,  p.  îaa.)  ratur.  (Vide  p.  177,  et  annot.  a.  Cf.  quoque  Ital.  sacr. 

4  Cf.  supra,  p.  aa6,  annot./;  cf.  quoque  Or.  Christ  t.  VIII,  p.  ai4.) 


Digitized  by 


Google 


366  FULCHERII  CARNOTENSIS 

A-  »<>99-    cenis  ablatas,  vervecesquea  superpositis  sarcinis  valde  fatigari,  et  dorsa  eorum  a 
mole  illius  sarcinae  corrumpi.  Bis  in  hac  via,  non  ampli  us,  panem  et  annonani 
commercio  carissimo,  scilicet  a  Tripolitanis 1  et  Caesariensibus 2,  habuimusb. 
Patet  ergo  quoniam  vix  poterit  quis3  magnum  aliquod  nisi  cum  magno  labore 
adquirere.  Magnum  quiddam  fuit,  quum  usque  Iherusalem  pervenerimus.  Qua 
visita  ta,  consummatus  est  labor  diuturnus.  Quumque  Sanctorum  Sancta  deside-  b 
ratissima*  inspiceremus,  ingenti  gaudio  repleti  sumus.  0  quotiens  ad  memoriam 
reducebamus  illam  Daviticam  prophetiam  qua  dicit 5  :  Adorabimus  in  loco  ubi 
steterunt  pedes  ejusc\  Quod  nimirum6  in  nobis  tune7  impleri  vidimus,  quamvis 
aliis  multis  similiter  pertineat.  Illuc*  quidem  ascendimus  tribus,  tribas  Domini, 
ad  confidendum  nomini  sancto  ejusd.  Die9  illo  quo  Iherusalem  tune  introivimus,  c 
sol  retrogradus,  descensu  hiemali  peracto10*,  recursum  resumpsit  ascensibilem. 
Quumque  Sepulcrum  dominicum,  atque  templum  ejus  gloriosum,  et  cetera11 
loca  sancta  visitassemus,  die  quarto  Bethléem  adivimus,  ut  nocte  ipsa  dominical 
Nativitatis  revolutionem f  celebraturi  annuam1*,  praesepio,  ubi  Jesum  Maria  vene- 
rabilis13  mater  reclinavit,  praesentialiter  pervigiles  in  orationibus  assisteremus  l\  d 
Quam  noctem15  quum  decentissime,  obsequio  competenti  ab  episcopis  et  clericis 
decantato,  deduxissemus,  hora  diei  tertia,  missa  quoque  tertia16  celebrata,  Iheru- 
salem remeavimus.  0  quantus  tune  erat  fœtor  circa  muros  civitatis,  intus  et  extra, 
de  cadaveribus  Sarracenorum  adhuc  ibi  marcentium,  quos  urbe  capta  collegaR 
nostri  trucidaverunt 17,  ubicumque  eos  assecuti  fuerant18!  Quum  autem  et  nos  et  e 
jumenta  nostra  quiete  necessaria  aliquantisper  vegetati  essemus,  et  patriarcham 
in  ecclesia  Sancti  Sepulcri  tam  dux  quam  ceteri  optimates  praefecissent,  scilicet 
domnum  Daibertum  superius  memoratum*,  redintegrato 19  stipendio  et  jumentis 
nostris  oneratis,  regredientes  descendimus  ad  flumen  Jordanicum20.  Tune  placuit 
quibusdam  de  exercitu  posteriore  in  Iherusalem  remanere,  et  quibusdam  de  priore  f 
nobiscum  remeare.  Dux  autem,  sicut  piïus,  terram  Iherosolymitanam  strenue 
rexit 21 . 

Idihus  in  ternis  Augusti  tune  satis  aegris  k 
Corruit  Urbanus  prxsul  Romae  venerandus22. 

1  Sarracenis  Tripolitanis.  a.  b.  f.  n.  —  2  Cœsariensibus  Sarracenis.  k.  —  3  Quoniam  aut  vix  aut  nunquam 
poterit  quis.  a.  b.  F.  n.  Aliqais.  h.  —  4  Desiderantissima.  c.  —  5  Quotiens  memorati  fueramus  illius  prophetiw 
Daviticœ.  a.  b.  f.  n.  Prophetiam  quœ  est.  l.  —  6  Quod  miraculum.  k.  —  7  Quod  de  nobis  completum  tune.  a.  b. 
f.  n.  —  8  Illic.  d.  h.  —  9  Ad  conjitendum  nomini  ejus.  Quum  autem  ad  portam  civitatis  pervenissemus ,  dux 
Gode/ridas  et  frater  ejus  Eustachius,  Balduini  fratres ,  una  cum  populo  omni  exierunt  obviam  nobis,  clericis  prœ- 
euntibus  cum  c  rue  i  bus  et  cereis  accensis,  pro  nobis  Domino  exsultanler  psallenlibus ,  et  usque  ad  Sepulcrum  Domini 
deducentïbus.  Die.  l.  —  10  Descensione  hiemali  peracta.  l.  —  11  Cetera  cuncta.  l.  —  12  Annuam  revolutionem 
celebraturi,  ubi  natus  ipse  fuit  Christus.  L.  —  13  Om.  Maiia  venerabilis  d.  h.  k.  —  14  Revolutionem  celebraturi 
annuam,  ubi  Christus  fuit  natus,  in  orationibus  pervigiles  siaremus,  a.  b.  f.  n.  —  15  Qua  nocte.  l.  —  16  Quam 
noctem  cum  obsequio  condecenti  expleto,  hora  diei  tertia,  missa  quoque  tertia.  c.  —  17  Trucidaverunt.  h.  Trn- 
cidaverant  conseil  nostri.  Qua  de  re.  l.  —  18  Trucidaverant ,  unde  nares  nostras  et  ora  oppilare  nos  oportebat. 
a*  b.  F.  n.  —  19  In  ecclesia  Sepulcri  Dominici ,  Daybertum  scilicet,  superius  memoratum,  prœfecissemus ,  refor- 
mata, a.  b.  F.  n.  Et  patriarcham  in  monasterio  Sepulcri  Dominici  prqficeremus,  illam  scilicet  qui  archiepiscopus 
fuerat  Pisanus,  Daibertum  nomine,  renovato.  l.  — 20  Jordanem.  l.  —  21  Dux  Godefridus  terram,  sicut  antea, 
rexit.  a.  b.  f.  n.  Dux  autem  regnum,  ut  prius,  nobilitavit.  L.  —  22  Duo  isti  versiculi  in  h.  desunt. 

*  Cf.  supra  Tudeb.  IV,  i,  p.  29,  i3o  et  i84,  qui  verba  hiemali  peracto  legilur  inter  lineas  in  cod.  a:  Sci- 
Christianos  per  Roman iam  errantes  inopia  simili  afflictos  licet  in  festo  sancti  Thomœ  apostoli  Quod,  ut  videtur, 
fuisse  narrât.  manu  saeculi  xm1  scriplum  est. 

b  Cf.  Willelm.  Tyr.  /.  c.  p.  386.  f  Cf.  Willelm.  Tyr.  I.  c. 

c  Psalm.  cxxxi,  7.  »  Cf.  Wiileim.  Tyr.  1.  IX,  c.  xv,  p.  387,  388. 

Cf.  Psai.ii.  cxxi,  4.  h  Id  est  die  xi*  mensis  Augusti,  A.  D.  1099. 

•  Id  est  die  xxi*  mensis  Decembris,  A.  D.  1099.  Post 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  1HEROSOLYMITANA. 


CAPITULUM  XXXIV. 

De  reversione  ducis  Boamundi  et  comitis  Balduini  ad  propria1. 

a     Anno*  ab  Incarnatione  dominica  millesimo  centesimo,  die  anni2  primab,  in    a.  hoo. 
Ihericho  ramis  palmarum  caesis3  ad  deferendum \  ut  mos  est,  omnes  assumpsi- 
mus,  et  secunda  die5  iter  remeabile  cepimus.  Plaeuit0  principibus  nostris  per 
urbem  Tyberiadem  juxta  mare7  transire.  Quod  mare  de  dulci  aqua  congregatum, 
duodeviginti  mîllibus  passuum8,  et  quinque  in  latum,  vel  juxta  Josephumç  qua- 

b  draginta  stadiis  in  latitudine,  et  centum  in  longitudine9.  Deinde  per  Caesaream 
Philippin  quae  Paneasd  iingua  Syriaca  dicitur,  ad  Libani  montis  radicem  sitam,  ubi 
fontes  duo  emergunt,  unde  Jordanis  fluvius  exoritur,  qui  postea  mare  Galilaeae  se- 
cans,  in  mare  Mortuum  se  ingerit.  Hicautem  lacus,  Genesar  dictus,  quadraginta  sta- 
diis in  latitudine10,  centumque  in  longitudine11,  juxta  Josephum*.  Quod12  (lumen 

c  deinde  per  alveum  unum  perçu rrens  ingerit  se  in  mare,  quod  Mortuum  dicitur, 
eo  quod  nihil  gignat  vivum,  qui  lacus,  Asphaltites  dictus,  sine13  fundo  esse  cre- 
ditur,  in  abyssum  civitatibus  ibi  subversis,  Sodoma  scilicet  et  Gomorra14f.  Ego 
autem  callidius  de  fontibus  his  conjectabam,  imitans  beatum  Iheronymum,quem 
legi  in  expositione  ejus  super  Amos  prophetam 15,  quod  Dan  in  terminis  terrae  Ju- 

d  daicae  sit,  ubi  nunc  est  Paneas*,  et  quia  tribus  Dan  illic  aedificavit  civitatem,  quam 
nomine  patris  sui  vocaverunt  Danh.  Hac  de  caûsa  sentio  fontem  illum  vocari  Dan, 
et  alterum  Jor,  qui  huic  adjungitur16.  Venimus  autem  ad17  urbem  fortissimam, 
quam18  Balbac19  nuncupant20,  a  Salomone  conditam,  mûris  eminentibus  circum- 
tectam,  et  Thadomori  ab  eo  appellatam,  duorum  dierum  itinere  a  superiore21 

£  Syria  distantem,  et  a  maxima  Babilone  sex  mansionibus  procul  distantem,  ab 

1  De  eo  quod  Boamundus,  Antiochiœ  princeps,  a  Turcis  captas  est,  et  postea  redemptus  est  x.  —  2  Sed  quam 
in  Jordane  Jlumine  loti  fuissemut ,  anni  die.  l.  —  3  Ramos  palmarum  cœsos.  L.  —  4  Om.  ad  deferendum  h.  — 
b  Ad  afferendum  coaptavimus,  secundaque.  a.  b.  f.  n.  —  6  Tune  quidem  plaçait.  à.  b.  f.  n.  Tune  plaeuit.  l.  — 
7  Mare  Galileœ.  a.  b.  f.  n.  —  8  Millibus  passuum  habel  in  longum.  a.  b.  f.  n.  Ut  œstimo,  passuum  (extendi- 

tur.  i.)  in  longum.  d.  h.  k.  —  9  Om.  vel  juxta  Josephum  longitudine  a.  b.  f.  n.  —  10  Longitudine.  m.  — 

11  Latitudine.  m.  — 12  Radicem  sitam,  ubi  font  oritur  unus,  quem  alii  (oritur  unde  duo  alii.  k.)  Jor  dicebant,  alii 
Dan,  qui  rivulo  suo  decurrente  per  mare  transit  Galileœ,  quo  mari  transita,  associatur  ei  alter  horum  a  parie 
altéra  descendent,  qui  simul  juncti  Jordanem  ejfficiunt;  quod.  h.  k.  —  13  Nunc  sine.  d.  h.  k.  —  14  Gormorra.  e. 

—  15  Super  prophetas.  k.  —  16  Om.  Quod  Jlumen  deinde  huic  adjungitur  A.  b.  f.  g.  n.  Alterum  Jor,  qui 

ex  altéra  parte  huic  adjungitur,  unde  Jordanis  nominatar.  h.  Jor,  quia  extra  mare  Galileœ  huic  adjungitur.  k. 

—  11  Juxta  mare  transire;  deinde  per  Cœsaream  Philippi.  Ibi  a  Libani  montis  radice  duo  fonticuli  Jor  et  Dan 
oriuntur,  quorum  rivulis,  non  longe  cursione  simul  junctis ,  Jordanis  jlumen  inde  efficitur,  quod  postea  per  mare 
Galileœ  prœterit  et  inde  procedit;  quod  deinde  procurrit  usque  abyssum  illam  quœ  in  lacu  quo  quondam  civitates 
pravœ  subversœ  sunt,  Sodoma  scilicet  et  Gomorra,  lacu  magno  sine  fundo  redundat,  in  quem  se  Jordanis  influit 
Venimus  autem  ad.  l.  —  18  Ad  castrum  quod.  h.  k.  Castrum  illud  quod.  a.  b.  f.  n.  —  19  Baldac.  a.  b.  Balac.  m. 

—  20  Nuncupant,  situ  forti  factam.  a.  b.  f.  n.  —  21  Om.  superiore  m. 

'  Bongars.  c.  xxi,  p.  4oa.  '  Gènes,  xviii,  ao;  xix,  a4,  a8. 

b  Id  est  die  i*  menais  Januarii.  Ab  eo  mense  annus  »  «  In  terminis  terra?  Judaicœ,  obi  nunc  Paneas  est.  > 

tune  ssepissime  initium  duce  bat.  (Cf.  Mabill.  De  re  dipl.  (Sancti  Hieronymi  Commentarior.  1.  II,  in  Amos  proph. 

1.  U.c.  xxiii,  n.  ix,  p.  176.)  c.  vin,  i4;  ed.  D.  I.  Martianay,  Paris.  1704,  t.  III, 

e  Cf.  Flav.  Joseph.  De  bello  Jud.  I  III,  c.  x,  n.  7,  8,  p.  i444.) 

t.  II,  p.  178,  179,  ed.  Dindorf,  Paris.  1847.  *  Cf.  Jud.  xviii,  39.  Quœ  urbs  olim  Lais  vocabatur. 

d  Hodie  Banias.  Hœc  civitas  a  Francis  Belinas  voca-  1  •  Hebraice  Tadmor.  »  (Thadamora  ap.  Flav.  Joseph, 

batur.  in  Antiq.  Jud.  1.  VIII,  c.  vi,  n.  1,  t.  I,  p.  Soo,  ed. 

•  Cf.  Flav.  Joseph.  /.  c.  Dindorf.) 


Digitized  by 


Google 


368 


FULCHERII  CARNOTENSIS 


)  100. 


Eufrate  vero  diei  unius.  Hanc  Graeci  Palmyrama  vocant.  lllo  in  loco  fontes  et  a 
putei  nimis  abundant.  Nam  in  inferiori  terra  nusquam  aqua  invenitur1.  Ubi  Turci 
Damasceni  nobis  obvii  venerunt,  quadringenti 2  ferme  milites.  Et3  quia  didi- 
cerant  nos  esse  inermes,  et  laboris  causa  valde  fessos\  arbitrati  sunt  nos  quo- 
quomodo  debilitare.  Quod  si  forte  postremos  die  illo  domnus  Balduinus  sollicite 
et  caute  non  conservaret,  multos  de  nostris  occiderent.  Inundatione5  enim  plu- b 
viarum  et  arcus  et  sagittœ  defecerant  eis,  quia  cum  glutine  in  locis  illis  adaptantur. 
Boamundus  quippe  in  primo  cuneo  praeibat.  Itaque  Deo  auxiliante  nihil  apud  nos 
lucrati  sunt.  Tune  castra  nostra  metati  sumus  ante  oppidum  praedictum.  Sequenti 
vero  die  plus  mari  appropiantes,  ante  urbem6  Tortosam  et  Laodiciam  transivi- 
mus.  Ibi  quoque  Raimundum  comitem  repperimus,  quem  illic  reliqueramus\  Et7  c 
quia  cara  erat  annona,  nibil  ibi  ad  emendum  invenimus,  unde  vivere  possemus. 
Quapropter8  usque  Edessam  properare  non  cessavimus. 


CÀPITULUM  XXXV. 

De  captione  ducis  Boamundi. 

Boamundus  igitur  Antiochiam  primitus  advenit9,  ubi  a  suis  gaudenter  est  sus- 
ceptus.  Deinceps  regnum  suum  per  sexmenses  ut  prius  obtinuit.  Sed  quum,  Julio 
mensesequen te,  urbem  Melitiniam 10 c  vocatam  cum  pauca  gente  appeteret 11  (quam  d 
ei,  qui  urbis  ejusdem  patronus  erat 12,  Gabriel d  Domine,  redditurus  erat,  jam  per 
legationes  amicitiae  mutuae*  conventione  facta),  obvius  illi  fuit  admiratus  quidam, 

1  Om.  a  Salomone  conditam  nusquam  aqua  invenitur  A.  b.  f.  h.  n.  —  2  Trecenti.  a.  b.  f.  h.  n.  Ferme 

trecenti.  l.  —  sIn  infima  harum  paginarum  parte  variantem  cod.  t  lectionem  usque  ad  lib.  i.  calceiu  ex- 
hibemus*.  — 4  Et  itinere  valde  fessos.  a.  b.  f.  n.  —  5  Occiderent.  Non  enim  habebant  unde  se  defenderent, 
arcubus  etsagittis  carentes,  et  lanceas  non  habentes.  Inundatione.  h.  k.  —  6  Urbes.  a.  b.  f.  n.  —  7  Oru.  et  d. 
—  8  Reperimus,  quem  ibi  desieramus  dum  Iherusalem  iremus;  in  Laodicia  scilicet,  ubi  nihil  mercationis  stipen- 
diante habere  potuimus,  quia  rara  habebatur  annona;  quapropter.  a.  b.  f.  n.  —  9  PerveniU  A.  b.  d.  f.  h.  n. — 
10  Meletiniam.  a.  b.  d.  h.  i.  k.  hic  et  ubique.  —  11  Buamundus  appeteret.  i.  —  12  Patronus  Armenus  eral.  i. 
Patronus  erat  Armenus  quidam,  a.  b.  f.  n. 


'  cEtPalmyram  in  terra  solitudinis.  ■  (III  Reg.  ix, 
18;  II  Pabalip.  vui,  4.) 
b  Cf.  supra,  p.  364 ,  a. 
c  Hodie  Malatia. 

d  Arme  ni  ce  Khauril ,  sive  Khouril.  (Cf.  Mat  th.  Edes- 


sen.  ed.  Dulaurier,  c.  cxlix  ,p.  a  i  a ,  et  clxviii  ,  p.  a3o , 
in  Hist.  Arm.  I,  p.  5i,  et  annot.  a.) 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  IX,  c.  xxi,  p.  3g6  et  Matth. 
Edessen.  c.  cxlviii,  Hist.  Arm.  I,  p.  5i. 


*  Et  quia  didicerant  nos  esse  sine  armis ,  et  fatigatione  iti- 
neris  débilitâtes,  arbitrati  sunt  quoquomodo  nos  inquietare. 
Quod  si  forte  Balduinus  Rotbasiensis ,  hoc  pnecavens,  non  cus- 
lodiret  cum  paucis  armatis  postremos  exercitus  nostri ,  die  illo 
nimirum  multos  de  nostris  occiderent ,  qui  inermes  erant,  arcu- 
bus enim  et  sagittis  disglutinatis  ab  imbribus  tantis,  quia  cum 
glutine  coaptantur.  Buamundus  quidem  an  tenus  soilicitabat 
exercitum.  Itaque,  Deo  auxiliante,  nibil  apud  nos  lucrati  sunt. 
Tune  autem  ante  illud  castrum  tentoria  tiximus  nostra  die  illa. 
Illinc,  die  sequenti  sane  exorsi,  via  m  resumpsimus  nostram, 
plusmari  appropiantes ,  et  ut  eundo ,  sic  et  redeundo ,  ante  Tor- 


tosam et  Laodiciam  urbes  transivimus.  Apud  Laodiciam ,  in 
qua  iterum  Raimundum  comitem  invenimus ,  nibil  mercationis 
stipendiant  habere  potuimus,  quia  rara  enim  ibi  habebatur 
annona.  Quapropter  usque  Rothasiam  properare  non  cessavi- 
mus. Buamundus  vero  ad  Antiochiam  anterius  pervenit,  ubi  a 
suis  gaudenter  suscep tus, regnum  suum  per  sex  deinceps  men- 
ses  obtinuit.  Sed  quum,  mense  Julio  sequente,  urbem  Meleti- 
niam cum  pauca  gente  appeteret  (quam  ci ,  qui  ejusdem  urbis 
patronus  et  senior,  Armenus  quidam  redditurus  erat ,  jam 
per  legationes  conventione  facla  mutus  amicitiae),  obvius  illi 
fuit  admiratus  quidam,  nomincDanisman,  cum  suis,  sic  impru- 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 


369 


a  nomine  Danisman*,  cum  gente  Turcorum  magna ,  moliens  Boamundum  impru- 
denter  sic  ambulantem  intercipere.  Et  non  longe  ab  urbe  praefata  insiluerunt  in 
eum  undique  gens  illa  nefaria,  quae  in  insidiis  latitabat.  Et  non  audentes  nostri 
praeliari1,  quia  pauci  erant2,  statim  fugientes  in  dispersionem  fugati  sunt;  de 
quibus  Turci  multos  occiderunt,  et  pecuniam  eorum  totam  habuerunt.  Boamun- 

b  dum  vero  comprehensum  in  captionem  secum  abduxeruntb.  Quumque  hoc  in- 
fortunium  ab  illis  qui  evaserant  divulgaretur,  orta  est  genti  nostrae  grandis  inde 
desolatio.  Verumtamen  dux  urbis  Edessae  Balduinus,  congregatis  Francis  quot- 
cumque  potuit,  Edessenis  scilicet  et  Antiochenis,  hostes  praedictos,  ubi  eos  esse 
audivit,  quaerere  non  distulit.  Boamundus  etiam,  cincinno3  capitis  sui  absciso, 

c  mandavit  hoc  intersigno  Balduino  praedicto,  ut  ei  citato  auxilio  pro  amore  Dei4 
succurreret.  Quod  quum  audisset  Danisman,  metuens  horum  animositatem,  non 
est  ausus  ulterius  an  te  urbem  Melitiniam  morari,  quam  obsidione  cinxerat;  sed 
paulatim  ante  nos  fugiendo,  ad  propria  sua  remeare  curavit.  Unde  multum  dolui- 
mus,  quum  per  très  dies  illos  ultra  urbem  praedictam  persecuti  sumus,  qui  li- 

d  bentissime  contra  eos  dimicassemus.  Quumque  sic  regrederemur,  praedictus  Ga- 
briel urbem  Melitiniam  Balduino  reddidit0.  Quibus  amicis  effectis,  et  custodibus 
suis  intromissis,  Edessam  urbem  Balduinus  rediit,  et  Antiocheni  de  domino  suo 
mœsti  ad  sua  regressi  sunt5. 


.A  1100. 


CAPITULUM  XXXVI. 

De  morte  régis  Godefridi6. 


Quumd  autem  ipse  Balduinus  frueretur  sua  prosperitate,  ecce  nuntius  veniens 

1  Om.  prœliari  h.  k.  — 1  Pauci  erant  agere  prœlium.  x.  —  3  Cicigno.  a.  b.  h.  Cycigno.  d.  —  4  Christi.  d.  h. 

—  5  Om.  et  Antiocheni  regresti  sunt  a.  b.  f.  n.  —  6  De  morte  régis  Godefridi  cui  Baldewinus  suecessit, 

et  ut  Iherosolymam  venerit  x. 


*  Kumusch-Tekin  sive  Kemeschtekin ,  Theilou  filius , 
Tel  Mohammed  Ibn-el-Danischmend  (!d  est  doctoris  Ji- 
lias) ,  civitatem  Sebastem  tune  regebat.  (Cf.  Mattlt.  Edes- 
sen. I,  p.  5i ,  annot.  î  ;  Ibn  Khaldun.  op.  cit.  p.  54  ,  et 
Reinaud.  Extr.  p.  i5;  vide  quoque  supra»  p.  227,  an- 
not. c.) 


h  Cf.  Willelm.  Tyr.  I  c.  p.  396;  Order.  Vital.  I  X, 
xxiii,  t.  IV,  p.  i4o,  et  Matth.  Edessen.  Hist.  Arm.  1. I, 
p.*  5a. 

*  Quam  urbem  cognato  suo  Balduino  de  Burgo  Bal- 
duinus dono  dédit.  (Cf.  Matth.  Edessen.  I.  c.) 
4  Bongars.  c.  xxn,  p.  4oa. 


denter  ambulantem  intercipere  cupiens.  Et  non  longe  ab  urbe 
praefata  insiluerunt  undique  subito  gens  illa  nefaria ,  callide  in- 
sidians  advenus  Francos  irruentes.  Quibus  itaque  insultu  re- 
pentino  accurrenûbus,  quia Franci  pauci  erant,  pnelinm  inire 
non  audentes ,  statim  in  fugam  versi  sunt.  De  quibus  multos 
Turci  occiderunt,  et  pecuniam  eorum  multimodam  corripue- 
runt.  Buamundum  vero  comprehensum  in  captionem  abduxe- 
runt.  Quum  autem  hoc  infortunium  indilate  ab  illis  qui  evase- 
rant divulgaretur,  orta  est  inde  genti  nostrae  desolatio  grandis. 
Attamen  Balduinus,  qui  dux  Edessae  urbis  erat,  congregatis 
Francis  quoscumque  potuit,  Edessenis  scilicet  et  Antiochenis, 
hostes  prsedictos,  ubi  audierat  eos  esse,  quaBrere  non  distulit; 
Boamundus  etiam,  cicigno  capitis  sui  jam  absciso,  Balduiuo 
legationem  miserai,  ut  ei  cito  subveniret,  hoc  intersigno  eum 

III. 


crednlum  faciens.  Danisman  autem  hoc  audito,  qui  Ba(duini 
probitatem  Francorumque  aoimositatem  formidavit ,  non  ausus 
estamplius  ante  Meletiniam  esse,  quam  obsidere  inceperat,  sed 
paulatim  ante  nos,  tanquam  ad  propria  sua  remeans,  fugax  abi- 
vit.  Qua  de  re  doluimus,  quum  per  très  dies  ultra  urbem  illam 
prosecuti  eos  su  m  us ,  si  nos  opperiri  vellent.  Quum  autem  re- 
grederemur, urbs  praefata,  unde  Turcos  fugaverunt,  Balduino 
reddita  est,  et  Gabrihele,  patrono  urbis ,  amicabiliter  homine 
Balduini  effecto,  idem  dux  ad  Edessam  urbem  revenus  est. 
Ubi  praelia  plura  ipso  anno  contra  Turcos  egit,  triumpho  supe- 
rans  eos ,  de  nobilioribus  occideodo  et  capiendo. 

Nuntialum  est  ei  Godefridum  fratrem  suum  apud  Ihero- 
solymam xv  kal.  Augusti  obisse. 


47 


Digitized  by  Google 


570     FULCHERII  CARNOTENSIS  HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 

ab  Iherosolymis,  întulit  ei  quia  dux  Godefridus,  germanus  ejus,  .xv.  kaL  Augusti1  a 
diem  clauserat  extremum  apud  Iherosolymam1. 

EPITAPH1UM  DUCIS  GODEFRID1  *. 

Ad  caput  hoc  anni  post  captam  contigit  urbem5, 
Ad  meriti  cumulum  Dominus  tibi,  dux  Godeiride, 

Contigit  hoc  regnum.  Sed  tempore  non  diuturno  B 
Tu  perfunctus  eo,  natura  dan  te,  ruisti. 
Orto  sole  semel  sub  fervescente  Leone \ 
jEthera  scandisti  laetans,  Michaele  levante. 

EXPLICIT  LIBER  PRIMUS4. 


1  Balduinus  sic  frueretar,  ecce  nantius  dicens  ei  quia  Godefridus  germanus  ejus  apud  Iherosolymam  diem 
clauserat  extremum,  decùno  quinto  kalendas  Augusti  :  quod  anno  post  Iherusalem  captam  secundo  contigit.  A.  b. 
f.  n.  —  2  Sic  k.  Om.  Epitaphium  ducù  Godefridi  k.  B.  c.  d.  b.  f.  g.  h.  i.  l.  m.  n.  —  5  Hic  versus,  in  *,  ad 

calcem  hujus  epitaphii  legitur.  —  4  Om.  Ad  caput  hoc  anni  Explicit  liber  primus  a.  b.  f.  g.  n.  Om. 

Explicit  liber  primus  d.  b.  h.  k. 


"  Id  est  die  xvni*  mensis  Julii ,  A.  D.  1 100.  Cf.  Wil- 
lelm.  Tyr.  1.  IX,  c.  xxm ,  p.  399. 

h  Hic  primas  est  apod  Fulcherium  focus  unde  con- 
fiai quod  supra  (p.  35o,  annot.a)  prolulimus,  videiicet 
ipsi,  pro  more  sus  œtatis,  placuisse  solem  in  unum- 
quodque  Zodiaci  signum  xv  kal.  cujusque  mensis  in- 
gredi.  Quem  enim  prius,  xv  kal.  Aug.  diem  clausisse 
extremum  dixerat ,  nunc  primo  die  ab  ingressu  solis  in 
Leonem, 

Orto  sole  semel  sub  fervescente  Leone , 

«  œthera  scandisse  »  canit. 

lllud  vero  cujusque  signi  exordium  buic  diei,  nempe 

a.  d.  xv  kal.,  affixum  plurimis  ejusdem  modi  consonantits 

loci  qui  sequunlur  hujus  historié  corn  probant  :  videlicet 

cap.  xxxiii,  p.  4i5  (A.  D.  1  io5)  : 

Jam  decies  orto  Phœbo  sub  Virginis  astro , 
Quum  solida  terras  spectaret  imagine  luna , 
Sexta  kadendarum  Septembres  quum  legeretur, 

QuaB  trinœ  temporis  notationes  (solis  in  Virgine,  lune 
et  kalendarum)  xxvn""  diem  Augusti  désignant,  si  sol  in 
Virginis  signum  xv  kal.  Sept,  ingressus  esse  censeatur. 

Hoc  de  Virgine  confirmatum  est  eodem  Hbro,c.  vm , 
p  444  (A.  D.  1119): 

Prasbuerat  biduo  sol  lumen  Virginia  astro 
Claraque  tune  décimas  rutilabant  cornua  luna?. 

Numerus  aureus  A.  D.  1119  legitur  XVlII,  et  pri- 
mam  Augusti  lunam  x°  die  mensis  indical.  Décima 
ergo  luna  xix*  die  Augusti  (xiv  kal.  Sept.)  affulsit,  qui 
secuodus  est  Virginis,  si  xv  kal.  Sept,  sol  hoc  signum 
adierit. 

Eodem  libro,  c.  xxvi,  p.  45g  (A.  D.  1 1  a4)  de  Tyro 
narra  lu  r  : 

Quum  ter  Fusor  aquae  valido  reparatur  ab  igne , 
Plebs  de  Iherusalem  communiter  exit  in  hostem  : 
Hoc  Gt  et  in  prima  feria ,  luna  quoque  prima. 

Tertius  dies  ab  ingressu  solis  in  Aquarium,  sumpto 
a  xv  kal.  Febr.  initio,  vicesimus  est  Januarii,  qui  cura 
prima  feria ,  sive  dominico  die ,  A.  D.  1 1  ils ,  rêvera  con- 
gruit,  itemque  cura  prima  luna,  si  kalendarium lunare 
perpetuum,  numéro  aureo  adhibrto,  qui  buic  anno  IV 
inscribitur,  adieris. 

Tyrus  circuinsidetur  xv  kal.  Martii  (c.  xxvn,  p.  59)  : 
Introduite  quidem  tune  Pisces  sole  gemellos. 

Quibus  verbis  poetice  noster  interpretatur  quod  vul- 
gari  sermone  dixerat  xv  kal.  Mart.  accidisse. 


De  urbis  expugnatione ,  c.  xxxiv,  p.  465,  legimus  : 
Sub  Cancro  Phœbos  fuerat  ter  septies  ortus 
Quando  Tyrus  eapîtur  et  redditur  et  superalur  ; 
Nam  nouas  Julii  contigit  hoc  fieri. 

Utraque  computatio,  si  a  xv  kal.  Jul.  solem  in  Can- 
crum  admiseris,  in  vu""  diem  Julii  incidit. 

Adde  quoque,  si  placet,  hoc  barba rorum  more  potius 
quam  Latinorum  scriptum  (1.  III,  c.  xlii,  p.  472 1  anno 
Doraini  1  ia5)  : 

Quiuquies  exortis  in  quinis  quinque  Gemellis , 
Idibus  in  ternis  quum  Junius  xstuat  auris. 

Si  vicesimus  quintus  (quem  indicat)  dies  Geminorum 
cum  m  id.  Jun.  componatur,  primus  in  xv  kal.  Jun. 
incidit. 

Quotiescumque  ergo  Fulcberius  hoc  modo  dies  nume- 
rat,  a  xv  kal.  die  procedit.  Idem autem signorum initium 
exhibent  omnia  fere  medii  œvi  kalendaria,  missalibus 
vel  sacramentariis  preposita,  ulputaBibl.  imper,  f.  Lat. 
n°  2290  (ix*  sœculi);  n*  g43a  (x1  vel  xi1  saec.);  n*  819 
(xf  ssbc.);  n°  8a4  et  n*  9441  (un1  sec.);  n*  835 
(xiv*  sa?c);  n*  827  (xv1  sœc).  Si  qua  occurrit  discre- 
pantia ,  ea  modo  hic ,  modo  illic  invenitur,  alque  ita  scri- 
bentis  errori  imputanda  est.  Adde  quod  hoc  ipsum  pro 
lege  habebatur,  quum  legatur  apud  Bedam  :  •  Singulis 
t  autem  signis  xxx  partes.  . .  .  Sol  xxx  diebus  et  decem 
«  semis  horis  illa  percurrit,  a  medio  mensis,  id  est  xv*  kal. 
•  die  semper  incipiens.  »  (De  natura  rerum,  c.  xvn,  t.  II, 
p.  a5,  Basil.  i563.)  Quum  enim  sol  totum  Zodiaci  or- 
bem,  inter  duodecim  signa  pari  1er  divisum,  annua 
conversione  perlustrel,  si  Arielis  initium  a  xv  kal.  api  i- 
les  ordiaris ,  ita  inter  duodecim  menses  trecenti  et  sexa- 
ginta  quinque  communis  anni  dies  distribuunlur,  ut, 
interjecto,  modo  tri  gin  la,  modo  triginta  et  unius  die- 
rum  spatio  (excepto  Aquario  qui  in  Februario  desinit, 
cuique  ita  viginti  oclo  tantum  annumerandi  sunt  dies), 
sol  conslanter  xv  kal.  in  singula  signa  ingredi  videalur. 
Hanc  regulam  Beda  in  kalendario  quod  ipse  edidit  obser- 
va vit,  atque  ceteris  procepti  atque  exempli  auctoritate 
indîxit. 

Quse  autem  fuerit  moris  hujus  origo,  et  qua  vi,  ab 
antiquitate,  invita  quidem  astrologîa,  obsequentibus 
autem  ipsis  astrologîa?  docloribus,  tamdiu  perduraverit, 
si  noscere  cupias ,  lege  quod  fusius  disseruimus  in  Aca- 
demiae  noslrae  Commentationum  libro  (Mém.  deTAcad. 
des  inscriptions  et  belles-lettres,  L  XXIV,  2e  partie). 


Digitized  by 


INDEX  CAPITULORUM  LIBRI  SECUNDI. 


I.  Qualiter  fialduinus  ad  regendam  Iherosolymam  permit. 

II.  De  insidiis  Turcorum  in  via  praetensis,  et  mirabili  probitate  Balduini  comitis. 
m.  Bellum  duriftsimum  contra  Turcos. 

IV.  De  expeditione  Balduini  in  Arabiam. 

V.  De  Mortuo  mari. 

VI.  De  substitutione  régis  Balduini  et  exiguitate  ipsius  regni. 
VIL         De  substitutione  Tancredi  apud  Antiochiam. 

VIE.        De  obsidione  castri  Arsuth  et  ejus  captione. 

IX .  Quomodo  Caesarea  civitas  capta  ait. 

X.  Quod  in  Caesarea  archiepiscopus  sit  ordinatus. 

XI.  De  praelio  satis  cruento  Christianorum  atque  Turcorum,  in  quo  Ghristiani  victores 

fîierunt. 

XII.  Quanti  de  Christianis  ibi  corruerunt. 

XIII.  De  sorte  varia  praelii  hujus. 

XIV.  De  Joppitarum  missa  legatione  ad  Tancredum,  principem  Antiochiae. 

XV.  De  exercitu  Babilonico  contra  Christianos  adunato. 

XVI.  De  secunda  Francorum  miserabili  peregrinatione,  et  de  morte  Hugonis  Magni. 

XVII.  De  captione  Tortosae  urbis. 

XVIII.  De  miserabili  praelio  Christianorum  atque  Turcorum,  in  quo  Christiani  occisi,  Turci 

victores  fuerunt. 

XIX.  De  fuga  régis  Balduini. 

XX.  Quod  rex  fugiens  ingressus  est  Arsuth. 

XXI.  Quod  Hugo  de  Tyberiade  atque  patriarcha  Iherosolymitanus  in  auxilium  régis  prope- 

raverunt-,  et  de  bello  peracto,  Christianis  vincentibus  virtute  et  auxilio  sanctae  Crucis. 

XXII.  Quod  rex  Accon  urbem  obsedit. 

XXm.      De  principe  Boamundo  a  captivitate  liberato. 

XXIV.  De  rege  usque  ad  mortem  pene  vulnerato. 

XXV.  De  captione  urbis  Accon ,  quœ  vulgo  Acra  dicitur. 

XXVI.  Quod  Boamundus  in  Apulia  transfretare  disposuit. 

XXVII.  Quomodo  Antiocheni,  contra  Parthos  dimicantes,  capti,  et  quidam  occisi  sunt. 

XXVIII.  De  libéra  tione  comitis  Balduini,  et  de  prœlio  in  ter  ipsum  et  Tancredum. 

XXIX.  Quod  Boamundus  in  Gallias  transfretavit. 

XXX.  Quod  Tancredus,  cum  Turcis  pugnans,  victoriam  adeptus  est. 

XXXI.  Quod  iterum  rex  Babilonis  omnem  exercitum  suum  contra  regem  Balduinum  misit, 

contra  quos  ille  semet  praeparavit. 

XXXII.  Pugna  Iherosolymitanorum  cum  Turcis ,  adepta  victoria  per  virtutem  sanctissimae  Crucis. 

XXXIII.  De  classe  Babiloniorum. 

XXXIV.  De  terrae  motu. 

XXXV.  De  signis  in  cœlo  apparentibus. 

XXXVI.  De  praelio  Christianorum  contra  Damascenos. 

XXXVII.  Quomodo  patriarcha  Romam  petens  transfretavit,  et  de  praelio  Joppitarum  atque  Asca- 

lonitarum. 

XXXVIII.  Quod  Boamundus,  aggregato  exercitu,  terram  imperatoris  vastabat. 

47- 


Digitized  by 


Google 


372 

FULCHERII  CARNOTENSIS  HIST0R1A  IHEROSOLYMITANA. 

Y  Y  YTY 
AAA1A. 

De  concordia  inter  împemtorem  et  Boamundum  sacramento  lirmata. 

VY 

XL. 

De  obsessione  urbis  inpoiitanœ. 

Yf  T 

Quomodo  urbs  Tripolis  capta  sit. 

*  YI  11 
ALilJ. 

Quomodo  Berittus  civitas  capta  sit. 

Yî  llï 
ALillJ. 

Quomodo  rex  Balduinus  et  princeps  Tancredus  contra  Turcos  Edessam  obsidentes  pro- 

1£CU  sint. 

Yf  ÏV 
ALI  V. 

i^uomouo  oyaon,  quœ  oagina  aiciiur,  a  rege  oaïauino  ei  a  noronensious  oosessa  aique 

capta  sit. 

Vf  \7 

ÀLV. 

De  Turcorum  pessima  inquietatione,  atque  régis  Balduini  et  Tancredi  contra  eos  pro~ 

fectione. 

aLVI. 

Quod  rex  Tyrum,  quœ  Sur  dicitur,  obsedit,  sed  nihil  profecit. 

aLVII. 

De  morte  Tancredi  pnncipis. 

Y  F  I7ITT 
ALV111. 

De  signis  apparentibtw. 

Vf  IV 

ALI  A. 

De  preliô  contra  Turcos  peracto,  in  quo  rex  et  Christiani  vieti  sunl,  et  per  hoc  multa 

mala  provenerunt. 

r 

L. 

De  metu  mmio  qui  universos  conibebat. 

Ll. 

De  terre  motu,  et  quod  rex  comitissam  Siciliae  duxit  uxorem. 

f  TT 
LU. 

De  terre  motu  multis  in  loets  existante. 

I  TTT 
LUI. 

De  exercitu  Turcorum  congregato,  et  de  obsidione  Joppitarutn  ab  Ascalonitis  et  Babi- 

lonensibus. 

LtV. 

De  pugna  Turcorum  et  Antiochenorum ,  in  qua  Antiocheni  victoriam  adepti  sunl. 

I  V 
LiV. 

De  Castro  in  Arabia  constructo. 

I  VI 

De  expedîtione  régis  in  Arabiam ,  et  <le  his  qua*  îbi  vidit. 

LVII. 

De  mari  Rubro. 

LVIII. 

De  flumine  Gyon. 

LIX. 

De  Eufrate. 

LX. 

De  maxima  pestilentia  locustamm. 

LXI. 

De  signo  lunae. 

LX1I. 

De  castro  prope  Tyrum  œdificato. 

Lxm. 

De  signo  mirabili  in  sole  apparente. 

LXIV. 

De  morte  régis  Balduini  primi. 

Digitized  by 


INCIP1T  LIBER  SECUNDUS. 

DE  GESTIS  REGIS  BALDUINI  PRIMI1. 


CAPITULUM  I. 

Qualiter  Balduinus  ad  regendara  Iherosolymam  perrexit. 


a  Quum1  igitur  intimatum  esset  domno  Balduino  quod*  omnis  populus  Ihero- 
solymitanus  eum  in  regni  principem 3  substituendum  heredem*  exspectarent,  do- 
lens  aliquantuhim  de  fratris  morte,  sed  plus  gaudens  de  hereditate,  accepte  con- 
silio,  terram  suam,  quam  possidebat,  locavit  cuidam  Balduino h  comiti5,  cognato 
suo,eam  committens.  Et  colligens  exercîtulum  suum,  ducentis0  fere  militibus  et 

b  peditibusseptingentis7,iter  Iherosolymitanum,  .vl  nonas  Octobris c,  incepit.  Non- 
nulli  mirabantur  quod  cura  gente  tam  pauca  erat  ausus  per  tôt  hostium  regiones 
mcedere.  Nam  plerique  propterea  pavidi  et  timidi  de  collegio  nostro  latenter  re- 
cesserunt,  nobis  nescientibus.  Quum  autem  comperissent  Turci  atque  Sarraceni, 
nos  ita  iter  agere,  congregatis  omnibus  suis8  quotcumque  potuerunt,  ubi  magis 

c  nobis  officere  arbitrati  sunt,  obviam  armati  venerunt.  Tum  quidem  per  Àntio- 
chiam  ivimus,  dehinc  ante  Laodiciam,  et  Gibellum,  Maracleam9d,  et  Tortosaro, 
Àrcbas,  et  Tripolim  perreximus.  Tune 10  rex  Tripolitanus6  legavit  domno  Balduino 
ad  tentorium  suum  panes,  vinum,  mel  silvestre,  id  est  chucrum11,  vervecesque 
ad  edendumf.  Et  mandando  innotuit  illi  quod  Ducath12*,  rex  Damascenorum,  et 

d  Ginabadoles  l3f  rex  Galipti  14\  cum  Turcis  multis  et  Sarracenis  Arabibusque,  in  via 


A.  noo. 


1  Om.  Incipit  liber  secundus.  De  gestis  Balduini  primi.  a.  b.  d.  p.  g.  h.  l.  n.  Liber  de  Gestis.  b.  A  capite 
illo  i  usque  ad  cap.  toi,  lectionem  cod.  l  variantem  in  iofima  pagioarum  parte  exhibemus*.  —  2  Cui 
quum  promptum  fumet  quod.  a.  b.  p.  6.  n.  —  3  Participent.  *.  —  4  Substituendum  in  loco  fratris  suidefuncti 
et  heredem.  i.  —  9  Om.  comiti  a.  b.  f.  g.  w.  —  9  De  ducentis.  a.  b.  h.  i.  Septingentis.  n.  —  7  Dacentorum  fere 
militum  et  peditum  dacentorum.  jl.  —  8  Om.  suis  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  9  GibeUum,  Valenîam,  Maracleam.  k.  — 
10  Meavimus.  Ubi.  a.  b.  p.  h.  — ' 11  Om.  id  est  chucrum.  a.  b.  p.  n.  Chuerum.  d.  m.  Churum.  i.  — 12  Duchat.  a.  b. 
Duca.  i.  Duckac.  u.  —  19  Ginahadole.  a.  b.  d.  h.  i.  k.  Ginahaldole.  n.  — 14  Admiratus  quidam,  a.  b.  f. 


'  Bongars.  cap.  un,  p.  4oa. 

b  Sçilicet  de  Burgo,  qui,  post  mortem  Balduini  I, 
regnum ,  a.  1 1 18,  suscepît.  (Cf.  supra,  p.  36g,  annot.  c.) 

*  Id  est  die  u°  menais  octobris,  A.  D.  1 100.  (Cf.  Wil- 
lelm.  Tyr.  L  X,  c.  v,  p.  407.) 

a  Hodie  Marakya. 

9  Abu  Ali  Ibn  Ammar.  (Cf.  supra ,  p.  97,  annot.  d.) 
f  Cf.  Willelm.  Tyr.  /.  c. 


*  Deccacus.  (Cf.  p.  197,  annot.  <i.) 

"  Genah  Eddaule,  civitatis  Emessœ  princeps.  (Cf. 
supra,  p.  97,  annot.  c,  p.  275,  annoL  a;  Kamel  Alto- 
varykh,  in  Hist.  Orient,  t.  I,  p.  207,  et  Ibn  Kaldun. 
op.  cit.  p.  57.)  In  hoc  loco,  Fulcberius  noster  Caliptum 
(id  est  Alapiam,  Alep)  pro  Emessa  vulgo  Camela  [la 
Chamele)  accipit.  (Vid.  p.  97,  annot.  b.) 


'  Cui  quum  promptum  fuitset  quod  eum  omnis  populus  Ihe- 
rosolymitanus  exspectarent,  urbis,sceptri  regnique  regem  fu- 
turum,  jam  de  eo  facta  electiooe,  accepte  consilio,  locavit  ter- 
ram suam ,  quam  possidebat ,  cuidam  Balduino ,  cognato  suo  ;  et 
colligens  exercîtulum  suum  de  ducentis  fere  militibus,  sed  de 
peditibus  septingentos,  iter  suum ,  Jerosolymam  iturus,  .vi.  no- 
uas Octobris  incepit.  Nonnulli  mirabantur  quod  cum  gente  tam 
pauca  erat  ausus  per  tôt  hostium  regiones  incedere  :  quaprop* 
ter  de  collegio  nostro  plerique ,  nobis  nescientibus ,  latenter  tre- 


mebundi  et  timidi  recesserunt.  Quum  autem  hoc  comperissent 
Turci  et  Sarraceni ,  congregaverunt  de  région ibus  suis  équités 
et  pedites  quotcumque  potuerunt,  et  ubi  magis  nobis  officere 
arbitrati  sunt,  armati  obviam  steterunt.  Nos  quidem  dein  ante 
Laodiciam  Gibeilumque,  neenon  Tripolim  transivimus,  ubi 
rex  urbis  illius  Balduino  comiti,  bospiteto  in  suo  tentorio,  pa- 
nem,  vinum,  mel  silvestre,  vervecesque  legavit,  et  mandavit 
ei  quodDucach,  rex  Damascenorum ,  et  Ginahadole,  alter  ad- 
miratus, cum  Turcis  multis  Arabibusque,  in  via  qua  ituros  nos 


Digitized  by 


Google 


A.  noo. 


374  FULCHERII  CARNOTENSIS 

per  quam  nos  ituros  sciebant,  congregati1  exspectabant.  Quodlicet  non  omnino  a 
certum  esse  crederemus,  postmodum  verum  esse  persensimus. 


CAPITULUM  II. 

De  insidiis  Turcorum  in  via  praetensis  et  mirabili  probitate  Balduini  comitis. 


Erat  quippe  non  longe  a  Beritto  urbe,  sed  quasi  milliards  quinque  distans 
juxta  mare  in  via  publica  meatus  artissimus,  nobis  et  omnibus  illac  transeuntibus 
penitusinevitabilis2  ;  quem  si  hostes  praemuniti  viantibus  prohibere  voluerint,  nul- 
latenus3  centum  millia  militum  transire  poterunt,  quin  centum  aut  sexaginta4  b 
viri  armati  introitum  illum  violenter  contra  illos  obtineant 5  exspectantes  6.  Ideo 
inimici  nostri  illic  undique  intercipere  et  occidere  nos  arbitrabantur.  Nos  autem 7 
illuc  usque  pervenimus*.  Quumque  praecursores  nostri  praedicto  meatui  appropin- 
quassent,  viderunt  aliquantos  de  Turcis  illis,  segregatos  ab  aliis,  contra8  proce- 
dentes,  et  nos  explorantes9.  Quos  quum  speculatores  nostri  perspexissent,  rati  c 
sunt  majorem  géntem  post  illos  insidiando  latere.  Quod  sicut  viderant  domno  Bal- 
duino  per  unum  eorum  statim10  innotuerunt.  Quo  audito,  militiam  suam  per  acies 
divisam  competenter  tune  ordinavit  ad  praeliandum.  Et  signis  levatis,  paulatim  ad- 
versus  eos  progressi  sumus.  Qui  quum  bellum  mox  fore  putaremus,  cordibus  com- 
puncti  puris11,  auxilium  de  cœlo  affore  dévote  precabamur,  ad  eos  accedentes.  d 
Continuo  autem  primo  cuneo  nostro  congressi  sunt  illi,  de  quibus  aliquanti  con- 
festim  occisi  sunt;  de  nostris  vero12  quatuor  milites13  vitam  amiserunt.  Quumque 
certamenilludutrinque  dimisissent,  sumpto  consilio,  jussumest  castra  nostra  de- 
poni,  et  ad  hospitandum  extendi,  ubi  propius  accesseramus  hostibus,  ne  videremur 

1  Nobis  nocituri.  a.  b.  f.  n,  Congregati  nos.  d.  h.  k.  —  3  Distans,  trames  anus  juxta  mare,  nobis  et  aliis 
illac  euntibus  inevitabilis ,  et  exercitai  transitaro  angustissimus.  A.  B.  F.  n.  —  5  Inde  prmmuniti  fuerint,  nul- 
latenus.  a.  b.  f.  n.  —  4  Septuaginta.  a.  b.  f.  n.  —  5  Introitum  ejus  artum  vi  obtineant.  a.  b.  f.  n.  —  6  Om. 
exspectantes  a.  b.  f.  n.  Expugnantes.  h.     —  7  Nos  autem,  Gibello  transmisso.  k.  —  8  Contra  nos.  a.  b.  h.  n. 

—  9  Procedentes,  qui  adventum  nostrum  exspectabant  A.  b.  f.  n.  —  10  Quod  statim  domno  Balduino  per 
unum  nuntium.  a.  b.  f.  n.  —  11  Puris  precibus.  i.  —  12  De  militibus  similiter  nostris.  a.  b.  f.  n.  Vero  ibi.  e. 

—  15  Quatuor  ibi.  a.  b.  f.  d.  h.  n. 

a  Cf.  Willelm.Tyr.  1.  X,  c.  vv  p.  407,  4o8,  qui  Fui-      Orient,  t.  I/p.  207),  Christianos  a  Deccaoo  superalos 
»  cherium  sequitur.  Ibn-Alatyr, in Kamel  Altavarykh  (HisL      fuîase  scribit. 


sciebant,  nocituri  nobis  exspectabant.  Quod  iicet  non  omnino 
esse  certum  crederemus,  postmodum  tamen  verum  esse  pro- 
bavimus.  Erat  enim  non  longe  ab  urbe  Baruth ,  sed  quasi  mil- 
liariis  quinque  distans,  trames  unus  juxta  mare,  nobis  vel  aliis 
illac  euntibus  inevitabilis,  et  exercitui  cuivis  transituro  angus- 
tissimus ;  quem  si  bostes  inde  pnemuniti  transituris  prohibere 
voluerint,  nullatenus  centum  millia  militum  transire  poteront, 
quin  centum  aut  septuaginta  viri  armati  introitum  ejus  artum 
vi  obtineant.  Quocirca  nos,  gentem  videlicet  tam  paucam,  in- 
tercipere undique  et  occidere  inimici  nostri ,  contra  nos  illic 
congregati ,  speraverunt.  Nos  autem  illuc  usque  pervenimus.  Et 
quum  praecursores  nostri  praedicto  meatui  appropinquassent, 
viderunt  de  Turcis  Mis  plures  ante  ceteros  contra  nos  proce- 
dentes, qui  adventum  nostrum  solerter  explorantes  et  pnesto- 


lantes.  Quos  quum  praecursores  nostri  vidissent ,  intellexerunt 
majorem  gentem  bostium  in  loco  jam  antefato  iostare,quod 
mox  per  nuntium  unum  Balduino  notum  fieri  non  distu- 
lerunt  Quod  quum  audisset ,  illico  militiam  suam  quanta ra- 
cumque,  per  acies  divisam,  competenter  ad  praeiium  ordina- 
vit. Et  signis  levatis,  paulatim  adversus  eos  progressi  sumus. 
Et  quum  bellum  fore  certissime  crederemus,  cordibus  com- 
puncti  puris,  auxilium  Domini  cum  precibus  prasstolantes, 
ad  eos  penitus  accessimus.  Mox  contra  praecursores  illos  una 
de  aciebus  nostris  pneliari  cœpit,  unde  plerique  occisi  sunt 
ex  eis.  De  nostris  quoque  quatuor  ibi  vitam  amiserunt.  Et  quum 
non  morantes  ab  utraque  'parte ,  sumpto  consilio ,  jussum  est 
castra  nostra  figi,  ubi  propius  hostibus  eramus,  ne  videremur 
ab  eis  timidi  fieri,  si  locum  illum  tanquam  refugi  linquere- 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 


375 


a  quasi  timidi  \  si  locum  ceu  refugi  linqueremus.  Sed  aliud  moastraviuius ,  aliud   a.  moo, 
vero  cogitavimus.  Àudaciam  finximus,  sed  mortem  metuimus.  Difficile 2  remeare, 
sed5  difficilius  ante  ire.  À  nostris  hostibus  undique  obsidebamur.  Hinc  isti  mari- 
nis  lintribus4,  hinc  illi  a  celsis  montibus,  indesinenter  nos  urgebant.  Die  illo 
nihil  boni,  nihil  qaietis  habuimus,  nec5  jumenta  nostra  quamvis  sitibunda  ada- 

b  quata  sunt.  Ego  quidem  vel  Carnoti,  vel  Aurelianis  mallem  esse6;  alii  quoque  7. 
Nocte  ipsa  tota  extra  papiliones  nostroa  pervigiles  languimus.  Diluculo  autem 
summo,  quum  aurora  terris  umbras  dimovere  cœpisset,  sumpto  adinvicem  conai- 
lio  vel  viveremus,  vel  moreremur,  tentoriis  collectia,  regredi  per  viam  qua  ivera- 
mus8  elegimus,  ju mentis 9  nostris  de  rébus  onustis  pneeuntibus,  clientibusque 

c  ea 10  minantibus.  Milites  enim  subséquentes  defendebant  haec  a  Sarracenis  ir- 
ruentibus.  Nam  quum  illi  nefandi 11  vidèrent  nos  ita  summo  mane  reverti,  confes- 
tim  descenderunt  ad  persequendum  nos  tanquam  fugitives.  Alii 12  per  mare  cum 
carinis13,  alii  vero  post  nos  per  viam  qua  ibamus,  alii  per  montes  et  colles,  tara 
équités  quampedites,  per  angiportum,  sicut  oves  adovile,  ante  se  nos  minabant, 

d  ut  exclusos  a  planitie14  quadam,  quae  ibi  est  in  exitu  angustissimo  inter  salum  et 
montem ,  ad  interimendum  nos  facile  interciperent.  Sed  non  sicut  rebantur  coati- 
git.  Viri  enim  nostri  statuerunt  inter  se,  dicentes  :  «  Si  in  planitie 15  illa  patula  nos 
«  persequentes  poterimus  intercipere  illos,  forsitan  Deo  juvante  contra  eos  reveiv 
«  tentes,  et  bene  pugnantes,  eruemur  ab  illis.  » 


CAPITULUM  III. 

Bellum  durissimura  contra  Turcos. 

e     Jamjam*  autem  e  navibus  exsiliebant lô,  jam  incautos17  prope  mare  pergentes 18 
decollabant19;  jamque  in  planitiem  praedictam  post  nos  descenderant,  et  sagittas 

1  Castra  nostra  defigi,  ubi  propius  hostibus  accesseramus,  ne  ab  eis  quasi  timidi  videremur.  a.  b.  f.  n.  — 
2  Difficile  erat.  A.  b.  f.  n.  Difficile  est.  k.  —  5  Sed  non.  k.  —  4  Navibus.  a.  b.  f.  n.  —  5  Nec  hommes,  nec.  i. 

—  6  Esse  quam  illic.  a.  b.  f.  h.  k.  n.  —  7  Alii  quoque  quamplures  similiter.  k.  —  8  Om.  per  viam  qua  ivera- 
mus  a.  b.  f.  if.  —  9  Et  jumentis.  k.  —  10  Om.  ea  m.  —  11  Perfidi.  a.  b.  f.  n.  — i-  12  Alii  quidem.  a.  b.  f. 
v.  n.  —  13  Navibus.  a.  b.  f.  n.  —  14  Ut  excursa  (excusa,  d.  *.)  planitie.  d.  h.  k.  —  15  In  platea.  a.  b.  f.  n. 

—  16  Navibus  ad  terram  prosiliebant.  a.  b.  f.  n.  —  17  Vi  captos.  b.  e.  m.  —  18  Gradientes.  k.  —  19  Insidiis 
factis  decollabant.  a.  b.  f.  h. 

*  Bongars.  c.  xxu ,  p.  Ao3. 


mut.  Sed  aliud  monstravimus ,  aliud  vero  cogitavimus.  Auda- 
ciam finximus ,  sed  mortem  metuimus.  Difficile  remeare.  Ab 
hostibus  illis  undique  obsidebamur  :  hinc  isti  marinis  navi- 
bus, hinc  illi  a  celsis  montibus,  nos  incessanter  coercebant. 
Illo  die  sive  bomines  sive  jumenta  nihil  boni  alicujua  vel  quie- 
tis  habuimus.  Ego  quidem  vel  Carnoti  vel  Aurelianis  mallem 
esse  quam  ibi;  alii  quoque.  Nocte  tota  etiam  extra  papiliones 
nostros  pervigiles  undique  conservavimus.  Mane  autem  facto, 
sumpto  consilio  vel  viveremus,  vel  moreremur,  tenioriis  collec- 
tif prompte  reverti  incepimus,  jumentis  oneratis  proeuntibus , 
militibos  vero  subsequentibus  et  eorum  custodibus.  Turci  au- 
tem quum  vidèrent  nos  ita  summo  diluculo  regredi,  confestim 
descenderunt  ad  persequendum  nos  tanquam  fugitivos.  Alii 


quidem  per  mare  cum  navibus,  alii  vero  post  nos  per  viam  qua 
ibamus,  alii  autem  per  montes  et  colles,  tam  équités  quam 
pedites  illi ,  per  angiportum ,  sicut  oves  ad  ovile ,  nos  «nte  se 
minabant,  ut  excursa  planitie  quadam , quae  inerat,  in  exitu  an- 
gustissimo, inter  salum  et  montem,  ad  interimeudum  nos  in- 
terciperent Sed  non  sicut  putabant  contigit.  Nostri  vero  viri 
statuerunt,  dicentes  quod  si  in  platea  illa  patula  illos  nos  per- 
sequentes intercipere  poterimus,  auxîliante  Deo,  ad  detrimen* 
tum  eorum  grande,  reverteado  oontra  eos,  excussionem  recupe- 
rabimus.  Jam  e  navibus  ad  terram  prosiliebant,  et  incautos 
prope  mare  euntes,  eos  insidiantes,  eqsibua  decollabant;  jam- 
jamque  in  planitiem  praedictam  post  nos  descenderant  et  sa- 
gittas emittebant.  Insuper  undique  adversujn  nos  vociférantes, 


Digitized  by 


Google 


A.  jioo. 


376  FULCHERII  CARNOTENSIS 

multas 1  jaciebant.  Undique  adversum  nos  vociférantes,  et  tanquam  canes  vel  lupi  a 
ululantes,  et  enses  suos  vibrantes,  conviciabantur  nobis.  Sed  quid  narrabo?  Nec2 
erat  uspiam  îocus  fugae,  nec  remanentibus  spes  salutis. 


Nec  saperet  Salomon ,  nec  posset  vincerc  Samson. 

Sed  magnae  Deus  clementiae  atque  potentiae,  prospiciens  de  cœlo  in  terram 
humilitatem  nostram  atque  angustiam,  necnon  periculum  quod  incideramus  b 
propter  amorem  ejus  atque  servitium,  motus  pietate,  qua  rite  semper  praesens 
suis  subvenit,  tantae  probitatis  audaciam  militibus  nostris  praestitit,  ut  recursu 
repentino  per  viam  trifurcam3  fugarent  eos  fugientes,  ut  nunquam  animum  de- 
fendendi  se  haberent*.  Sed  alii  de  rupium  praeruptis  celsis  in  praeceps  se  dede- 
runt,  alii  vero  haud  lente  ad  locum  salvationis  fugerunt,  alii  autem  consecuti  c 
gladiis  perempti  sunt.  Tune  videretis  naves  eorum  celerrime  propter  timorem 5 
fugere  per  mare,  quasi  possemus  eas  manibus  capere.  Per  montes  quoque  et  colles 
cito  pede  fugiebant.  Itaque  de  tanto  trophaeo  gloriantes,  ad  clientelam/quae  inté- 
rim quadrupedia  onerata  in  via  custodierant6,  laetabundi  regressi  sumus.  Laudes 
igitur  Deo  tune  gratissimas  exsolvimus7,  qui  in  tanta  et  inaestimabili  nécessita  te  d 
adjutor  exstitit8  magnificus.  0  quam  admirabilia  Dei  facta!  ô  quam  magnum  mi- 
ra cul u m,  et  mémorise  digniter  commendandum!  Victi  eramus,  et  victi  vicimus, 
sed  nos  non  vicimus.  Quomodo  ergo  non  vicimus?  Vicit  enim  ille  qui  solus  est 
omnipotens  Creator  omnium ,  creaturae  suae  pie  subveniens  9.  Quod  si 10  Deus  pro 
nobis,  quis  contra  nos1?  Vere  pro  nobis  et  nobiscum  fuit,  complens  in  nobis  quod  e 
Israeliticis  per  prophetam  dixit  :  a  Si  prœcepta  mea  servaveritis,  hoc  dono  vos  ditabo, 
t  ut  persequantur11  quinque  de  vobis  centum  alienos,  et  centum  ex  vobis  decem  milliab.  » 
Et  quia  in  Dei  servitio  laborem  multimodum  die  ac  nocte  tolerabamus,  et  in  nullo 
alio  confidebamus 12,  superbiam  eorum  magnifiée  cassavit.  Et  quia  dévote  et  in 
tribulato  corde  Domino  famulabamur,  humilitatem  nostram  respexit.  Tune  autem  F 
tabernacula  nostra  displicari  et  extendi  jussa  sunt,  ubi  ante  domnum  Balduinum 

1  Multos  nobis.  A.  B.  F.  h.  —  2  Narrabo?  Nusquam  erat  locas  nobis  in  diversorio,  nul  laque  mortis  excussio. 
Nec.  a.  b.  F.  n.  Nalla  erat  mortis  ereptio,  nec.  k.  —  3  Om.  per  viam  trifurcam  m.  —  4  Resamere  possent.  a. 
b.  F.  n.  —  5  Propter  nos.  a.  b.  f.  n. — 6  Custodiebat.  m.  —  7  Gaudenter  tune  egimus.  A.  b.  f.  n.  Egimus  gratis- 
simas. h.  k.  —  8  In  tanta  necessitate,  nobis  anxiis,  adjutor  claruit.  a.  b.  f.  k.  —  QOm.  Creator  omnium  

subveniens  a.  b.  f.  k.  —  10  Si  etiam.  a.  b.  f.  h.  n.  —  11  Perseqaentur.  c.  — 12  Om.  in  nullo  alio  confidebamus 

A.  B.  F.  N. 

a  Rom.  viii,  3i.  —  h  Levit.  xxvi,  3,  8. 


et  tanquam  canes  adversum  nos  ululantes  conviciabantur  nobis. 
Quid  autem  narrabo?  Nusquam  erat  nobis  Iocus  in  diversorio , 
nuliaque  mortis  excussio.  Sed  magnae  Deus  clementiae  atque 
potentiae,  de  cœlo  in  terram  prospiciens  humilitatem  nostram 
atque  angustiam  f  necnon  periculum  quod  propter  ejus  amo- 
rem et  servitium  sic  incideramus,  motus  pietate  qua  rite  suis 
praesens  subvenit,  militibus  nostris  tantae  probitatis  audaciam 
misericorditer  praestitit,  ut  recursu  repentino  sic  per  tramitem 
bifurcum  Turcos  in  fugam  mitterent,  ut  nunquam  ulterius 
animum  defendendi  se  resumere  possent.  Tune  alii  de  rupibus 
altis  ultro  in  praecipitium  se  dederunt,  alii  vero  qui  potuerunt 
haud  lente  ad  locum  salvationis  fugerunt;  alii  autem  consecuti, 
gladiis  perempti  sunt.  Tune  videretis  naves  eorum  per  mare 
celeriter  propter  nos  per  mare  fugere,  quasi  possemus  eas 
manibus  capere;  per  montes  quoque  et  colles  alii  cito  pede 


fugiebant.  Itaque  tanto  trophaeo  gloriantes ,  ad  clienlelam  quae 
quadrupedia  iu  via  onerata  intérim  eu stodiebant,  laetabundi  re- 
gressi sunt  Laudes  Deo  tum  gaudenter  egimus,  qui  in  neces- 
sitate tanta  nobis  adjutor  claruit  magnificus.  O  quam  admira- 
bilia sunt  facta  Dei  !  Victi  eramus,  et  vicimus,  sed  non  vicimus. 
Quomodo  non  vicimus?  Vicit  enim  unus  qui  solus  est  omni- 
potens. Qaod  si  etiam  Deus  pro  nobis,  quis  contra  nos?  Vere 
pro  nobis  et  nobiscum  fuit ,  complens  in  nobis  quod  per  pro- 
phetam suum  dixit  :  Si  prœcepta  mea  servaveritis ,  hoc  dono 
ditabo  vos,  qaod  perseqaantar  quinque  ex  vobis  centum  alie- 
nos, et  centum,  decem  miUia.  Et  quia  in  servitio  Dei  laborem 
multimodum  die  ac  nocte  tolerabamus,  superbiam  eorum  ino- 
bedientium  merito  cassavit.  Et  quia  ei  dévote  famulabamur, 
humilitatem  nostram  erexit.  Tune  autem  tabernacula  jussu 
principis  defixa  sunt,  ubi  ante  domuum  Balduinum  plerique 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 


377 


a  plures  Turci  locupletes  vivi  capti  adducti  sunt,  cum  spoliis  occisorum,  et  armis 
similiter  alla  lis.  Equos  cum  sellis  et  lupatis  auratis  habuimus.  Nocte 1  autem  îlla 
sequenti  tranpacta,  mane,  prout  astutius  consultum  est,  rétro  secessimus  quatuor 
millium  itinere.  Ubi  quum  rapinam  praefatam  princeps  noster  divisisset2,  nocte 
supervenîente  in  castello  quodam  depopulato  sub  olivis 3  in  virgultis  quievinius. 

b  Suramo  autem  mane,  Balduinus  item  probitatem  solitam  amplectens,  sumptis  de 
militibus  suis  aliquantis,  usque  ad  angustias  meatus  jam  dicti  equitavit,  scrutaturus 
si  adhuc  inibi  Sarraceni  essent  qui  nobis  viam  ante  vetuerant.  Qui  quum  nullum 
invenisset,  quoniam  audita  dispersione  facta  omnes  aufugerant,  laudes4  dédit 
Deo,  et  statim  in  cacumine  montis  ipsius  accendi  pro  signo  ignem  fecit,  ut  qui  in 

c  castris  nostris  remanseramus5,  viso  fumo  illo,  promptius  illos  sequeremur  qui  sic 
praeiverant.  Quo  viso,  Deum  la  vidantes,  céleri  ter  secuti  sumus  eos,  et  viam  nos- 
tram  invenientes  liberam6,  desideratum  carpsimus7  iter.  Die  quidem  illo  prope 
urbem  Beritlum  hospitati  sumus*.  Quo  comperlo  admiratus  ejusdem  urbis,  plus 
causa  timpris  quam  amoris,  victuale8  diurnum  scapharum  gestu  domno  Balduino 

n  misit.  Similiter  de  civitatibus  aliis,  ante  quas  transivimus,  fecerunt9,  scilicet  Sy- 
donem,  et  Tyrum,  atque  Accon,  hoc  est  Ptolomaidam,  fingentes  aniicitiam,  sed 
cor  habentes  nequam.  Jam  possidebat oppidum  Caypham  dictum  Tancredus,  quod 
ipso  anno  jam  viri  Iberosolymitœ  comprehenderant 10b.  Et  quia  Tancredus  Balduino 
tune  malivolus  erat,  non  illud  introivimusc.  Ipse  vero  tune  ibi  non  erat,  sed  cives11 

e  ejus  panem  et  vinum  nobis  extra12  vendiderunt.  llli  enim  nos  tanquam  fratres  lia- 
bebant,  et  videre  nos  desiderabant.  Transeuntes  autem  Caesaream  Palestipam  ,3f  et 
Arsuth  castrum,  quod  nos  lune  ignari  Azotum  esse  putabamusd;  sed  non  est,  quo- 
niam Azotus  una  fuit  de  quinque  civitatibus  Pbilistinorum,  quae  inter  Joppen  et 


À.   1  1 00. 


1  Tune  autem  tabernacala  extendi  jassa  sunt,  et  spolia  occisorum  et  arma  similiter  dilata  :  equos  cum  sellis 
et  lupatis  aureis  etiam  Mue  qui  ceperant  adduxerunt.  Nocte.  a.  b.  f.  n.  —  2  Pro  more  divisisset.  d.  h.  &.  — 
9  Rétro  secessimus  usque  castellum  quoddam  depopulatum,  ubi  quum  equi  et  cetera  Turcis  ablata  mquo  jure 
militibus  divisa  fuissent ,  nocte  superveniente  sub  olivis.  a.  b.  f.  n.  —  4  Sumptis  de  militibus  suis  quot  voluit,  ve- 
lociter  usque  ad  meatum  artum,  unde  factum  est  tam  odiosum,  equitavit,  scire  volens  si  Sarraceni  adhuc  inibi 
essent  Qui  quum  Mue  usque  pervenisset,  et  nullum  ex  eis  reperisset,  quia  desolati  pro  dispersione  facta  omnes 
aufugerant,  laudes  inde.  a.  b.  f.  m.  —  5  Qui  in  hospitiis  remanseramus.  a.  b.  f.  m.  —  6  Laudantes;  explora- 
tores  nostros  illico  secuti  sumus,  et  viam  nostram  apertam  et  liberam,  Deo  gratias,  invenimus.  a.  b.  f.  n.  — 
7  Transivimus.  m.  —  8  Stipendium.  a.  b.  f.  h.  —  9  Qui  inhabitabant  fecerunt  A.  b.  f.  n.  —  10  Vi  comprehen- 
derant. a.  b.  f.  n.  —  11  Homines.  a.  b.  f.  m.  —  12  Extra  muros.  a.  b.  d.  f.  n.  — 15  Om.  Palestinam  m. 


■  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  vi,  p.  409. 
h  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  IX ,  c.  xm,  p.  384- 


c  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  vi,  p.  4io. 
4  Cf.  p.  354  et  annot.  e. 


Turci  divites ,  qui  vivi  capti  fuerant ,  adducti  suai ,  et  spolia  occi- 
sorom,  arma  quoque  allata.  Equos  cum  sellis  et  lupatis  simi- 
liter iiluc  qui  ceperaot ,  adduxerunt.  Nocte  illa  traosacta ,  mane, 
prout  astutius  consultum  fuit,  rétro  secessimus  usque  castel- 
lum quoddam  vastatum ,  ubi  die  illo ,  quum  equi  et  cetera  que- 
que  Turcis  ablata  «quo  jure  militibus  divisa  fuissent,  nocte  su- 
perveniente ,  juxta  sub  olivis  in  virgultis  quievimns.  Summo 
autem  mane,  item  Balduinus  probitatem  solitam  complectens, 
sumptis  de  militibus  suis  quot  voluit,  tune  velociter  usque  ad 
meatum  tam  odiosum,  unde  satis  factum  est,  equitavit,  i  tu  rus 
et  probatorus  si  adbuc  Turci  inibi  essent.  Qui  quum  illuc  per- 
venisset, et  ex  eis  nullum  ibi  repperisset,  quia  pra  timoré  et 
desolatione  omnes  aufugerant,  idem  laudes  Domino  dédit, 
moxque  in  cacumine  ipsius  montis  ignem  accendi  pro  signo 
jussit,  ut  nos,  fumo  super  montem  eminente,  statim  eos  qui 

III. 


praeiverant  prompte  sequeremur.  Quo  facto  et  noto  fumo  illo , 
Deum  iude  laudantes,  exploratores  quantocius  illico  nostros 
secuti  sumus,  et  viam  nostram  liberam  et  apertam  invenimus. 
Die  illo  prope  urbem ,  quae  dicitur  Barutb ,  hospitati  sumus. 
Quo  audîto ,  admiratus  urbis  illius  Balduino  stipendium  diur- 
num navigio  misit,  quo  satis  indigebat,  qui  plus  pras  timoré 
quam  amore  hoc  fecit  Similiter  de  civitatibus  céleris,  id  est 
Sagitta  et  Sur,  et  Àccbaron,  juxta  quas  transivimus,  panem  et 
vinum  ei  miserunt,  amicitiam  fingentes,  sed  cor  nequam  ha- 
bentes. Castrum  vero  Caypham  jam  possidebat  Tancredus, 
quod  eo  anno  ipse  cum  Jerosolymitanis  vi  comprebeoderat. 
Tancredus  quidem  non  erat  tune  ibi;  sed  boraines  sui  panem 
et  vinum  nobis  foris  vendiderunt.  Transeuntes  ante  Caesaream 
Palestine  et  ante  Arsuth ,  id  est  Azotum ,  pervenimus  tandem  ad 
Joppe ,  ubi  Balduinum  ut  dominum  suura  regemque  regni  in- 

48 


Digitized  by  Google 


378 


FULCHERII  CARNOTENSIS 


A.  1 1  oo. 


Ascalonem  in  viculuni  redacta  est.  Et  Antipatrida*  transi  ta1 ,  tandem  venimus  Jop-  a 
pen  civitatem,  quae  est  in  tribu  Dan,  maritiman>2.  Ubi  Franci  nostri  domnum 
Balduinum,  ut  regera  jam  suum,  gaudenter  susceperunt.  Et  non  mora  ibi  facta, 
Iherusalem  properavimus.  Quumque  ad  urbem  appropinquassemus 3,  exierunt  ei 
obviam  tani  clerici  quam  laiçi  omnes;  Graeci  quoque  ac  Syri,  cum  crucibus  et 
cereis.  Qui  cum  ingenti  gaudio  et  bonorificentia  vocibus  altisonis  laudes  agendo\  b 
usque  in  ecclesia5  dominici  Sepulcri  eum  deduxerunt.  Huic  autem  celebritati 
patriarcha  Daibertus  non  interfuit b,  quia  de  quibusdam  apud  Balduinum  erat  in- 
simula tus,  et  discordes  adinvicem  habebantur,  quem  etiauj  major  cleri  pars  exo- 
sum6  tune  babebat.  Quapropter  in  monte  Syon  sede  privatus  tune  morabatur7, 
et  fuit  ibi  donec  delictum  ei  malivolentiae  solutum8  est  Sed9  quumc  per  sex  dies  c 
quiete  opportuna  in  Iherusalem  labore  alleviati  essemus,  et  rex  de  negotiis  suis  ali- 
quantis  expediretur10,  iter  resumptum  in  expeditionem  ituri  renovavimus.  Opus 
enim  est  omnibus  inimicos  habentibus  (quod  secundum  hominem  dico)  ut  fre- 
quentissime  illos  enixe  coerceant,  quatinus  certaminis  taedio  vel  vi  superent,  vel 
ad  pacis  pactionem11  pertrahant.  d 


CAPITULUM  IV- 

De  expeditione  Balduini  in  Arabiam. 

Igitur  domnus  Balduinus,  gente  sua  regregata12,  profectus  est  Ascalonem d, 

transiens  per  Azotum,  quae  civitas  est  in  ter  Joppen  et  Ascalonem,  una  de  quinque 

civitatibus  Allophylorum.  Accaron  autem  addexteram  assistentem  habuimus  prope 

Jamniam',  quae  super  mare  sita  est.  Ante  Ascalonem  autem  quum  venissemus,  qui 

foras  contra  nos  exierant  usque  ad  mœnia  vehementer  impulsi  sunt;  et  quia  non  e 

i 

1  Om.  et  Antipatrida  transita  a.  b.  f.  h.  n.  —  2  Om.  quœ  est  maritimam  à.  b.  f.  n.  —  *  Vrbi  sanctm 

appropiassemus.  a.  b.  f.  n.  Appropinquaverimus.  d.  —  4  Deo  laudes  ag entes,  i.  —  5  Ad  ecclesiam.  i.  — 
6  Quoniam  de  quibusdam  incusatus  apud  Balduinum,  malivolus  eierat,  et  major  pars  cleri  ac  populi  eum  exosum. 
a.  b.  f.  n.  —  7  Versabatur.  h.  k.  —  8  Condonatum.  a.  b.  f.  n.  —  9  Hic  k  inscrit  hoc  lemma  :  Quomodo  rex 
Baldewinus  in  Arabiam  pervenerit  —  10  Aliquanta  explicasset.  a.  b.  f.  n.  —  11  Actionem.  a.  b.  f.  n.  —  15  Re- 
sumpta.  a.  b.  f.  n. 


*  Cui  urbi  amplificats  ornatœque  Herodes ,  in  hono- 
rero  patris  sui ,  nomen  hujus  iraposuit.  «  Antipatrida , 
«  nunc  vero  vulgari  appellatione  dicitur  Arsur,  obsedit.  » 
(Willelm.  Tyr.  1.  IX,  c.  xix,  p.  3g4.)  Hodie  Artouf. 


h  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  vu,  p.  4io,  An. 
e  Bongars.  c.  xxin ,  p.  4o4. 

*  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  vin  ,  p.  4i  i . 

*  Vide  supra,  p.  354,  et  anoot.  d. 


habitantes  corn  gaudio  susceperunt.  Et  non  mora  ibi  facta, 
Jérusalem  properavimus.  Quumque  urbi  saoctss  appropinquas- 
semus, processerunt  ei  obviam  clerici  cuncti  civitatis,  tam 
Franci  quam  Grsci  atque  Syri ,  cum  crucibus  et  cereis  ;  qui  cum 
ingenti  bonorificentia,  vocibus  altisonis,  Deo  laudes  agendo, 
una  cum  populo  virorum  ac  mulierum  susceperunt  eum  ;  quem 
regem  civitatis  et  regni  jam  praeelectum  cum  exsultatione  usque 
in  ecclesiam  dominici  Sepulcri  deduxerunt.  Huic  celebritati 
patriarcha  Daibertus  non  interfuit ,  quoniam  Balduinus  mali- 
volus ei  erat,  et  major  pars  cleri  ac  populi  civitatis  exosum  eum 


tune  habebat;  quapropter  in  monte  Syon  tune  morabatur,  et 
fuit  ibi  donec  Balduinus  induisit  ei  delictum  malivolentiss. 

Quum  autem  per  dies  sex  apud  Jerosotymam  requie  neces- 
saria  detenti  fuissemus,  et  rex  Balduinus  de  negotiis  suis  plura 
explicasset,  iter  solitum  precepto  ejus  in  expeditionem  ituri 
renovavimus,  quoniam  sic  necesse  est  omnibus  hostes  haben- 
tibus ut  frequentissime  eos  om  ni  modo  coerceaot,  quatinus 
certaminis  tedio  vel  vi  superent,  vel  ad  pacis  actionem  at- 
trahant. 

Ascalonem  profectus  est  :  ante  quam  urbem  quum  se  manifes- 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITÀNA. 


379 


a  fuit  nobis  utile  majus  incipere  \  ad  tentoria  nostra  jam  extensa  hospitaturi  rediT 
vimus2.  Sequenti  vero  die  regionem  adivimus  ulteriorem3,  ubi  victum  nobis  et 
jumentis  nostris  in  locis  opulentis  inveniremus,  et  terram  inimicorum  nostrorum 
etiam  vastaremus.  Euntes  ergo  invenimus  villas,  ubi  Sarraceni  incolae  regionis 
illius*  in  cavernis  propter  nos  se  occultaverant  cum  bestiis  et  rébus  suis.  De  qui- 

b  bus  quum  nullum  extrahere  possemus,  accenso  igni  ad  cavernœ  orificium,  mox5 
propter  fumum  et  calorem  intolerabilem  alius  post  alium  foras  ad  nos  exierunt. 
Erant  quidam  ex  eis  latrunculi ,  qui  rite  inter  Ramulam  et  Iherusalem  insidiantes*, 
Christianos  nostros  occidere6  solebant.  Quod  quum  a  Syris  quibusdam1  Christia- 
nis,  qui  cum  illis  in  abditis  latitabant7,  nobis  intimatum  fuisset  hujusmodi  esse 

c  illos  malefactores 8,  mox,  quum  de  caverna  exibant,  decollabantur.  Syris  autem  et 
eorum  conjugibus  pepercimus.  De  Sarracenis  quippe  centum  ferme  occidimus9. 
Et  quum  cuncta  illic  inventa10,  tam  annonam  quam  bestias,  comedendo  con- 

v  sumpsissemus,  et  nihil  nobis  utile  amplius  invenire  possemus  n,  inito  consilio 
cum  quibusdam  patriae  alumnis,  prius  Sarracenis,  sed  nuper  Christiania,  qui 

d  loca  culta  et  inculta  longe  lateque  sciebant,  in  Arabiam  secedere  dispositum  est. 
Et  transeuntes  montana,  prope  patriarcharum  sepulturas,  videlicet  Abrahae, 
Isaac,  et  Jacob,  Sarœ  quoque  et12  Rebeccae,  ubi13  corpora  eorum  gloriose  se- 
pulta1*  suntb,  ab  urbe  Iherosolyma15  quasi  milliariis  quatuordecim  distantia,  veni 
mus  in  valiemc,  ubi  scelestae  civitates  Sodoma  et  Gomorra  Dei  judicio  subversae 

e  sunt. 


16 


A.  noo> 


1  Profectas  est  Ascalonem  per  Azotum  means,  inter  quam  et  Jamnîam,  quœ  super  mare  sita  est,  Accaron 
dimisimns.  Ante  quam  quum  se  monstraret  urbem,  usque  in  mœnia  foris  instantes  vehementer  impulit,  et  quia 
non  fait  opportunitas  majus  incipere.  a.  b.  f.  n.  —  2  Jam  defixa  revenus  est.  a.  b.  p.  n  .  —  5  Appetivimus  ma- 
jorem.  a.  b.  f.  n.  Interiorem.  m.  — 4  Om.  illius  A.  b.  f.  n.  —  5  Igni  ante  cavernas  horrifico,  mox.  i.— 6  Chris- 
tianis  nostris  insiiiari  et  occidere.  a.  b.  f.  n.  —  7  Latebant,  ejusdem  villa  agricolis.  a.  b.  f.  n.  —  8  Fuisset 
quod  hujusmodi  sontes  essent.  a.  b.  f.  n.  —  9  Occidimus.  Tune  jussit  rex  Baldainus  Syros  illos  Ascalonem  mitti, 
ne  ibi  aliquatenus  perimerentur.  a.  b.  f.  n.  —  10  Et  quum  illic  cuncta  quœ  invenimus.  A.  B.  F.  i.  n.  Jumenta.  m. 
—  11  Et  nihil  amplius  in  illa  regione,  quod  nobis  prodesset,  invenire  possemus,  quoniam  depopulata  erat  anti- 
quitus,  a.  b.  f.  n.  — 12  Jacob,  filii  quoque  ejus  justi  Joseph,  nec  non  Sarœ  et.  a.  b.f.  n.  Liœet.  k. — 15  Uxorum 
eorum,  ubi.  k.  —  14  Condita.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  15  Iherusolyma.  c.  —  16  ln  abyssum  subversœ.  a.  b.  f.  n. 


'  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  vm,  p.  4ia. 

h  Videlicet  in  urbe  Hebron.  (Conf.  Willelm.  Tyr. 
I.  c.  p.  4iaf  itemque  continua tionem  gallice  scriptani, 
t.  II,  p.  5ia,  el  annotât,  g.  Vide  quoque  Flavium  Jose- 


phum  De  bello  Jud.  1.  IV,  c.  ix,  S  7 ;  t.  II,  p.  218,  ed. 
Dindorf.) 

*  Id  est  vallem  Silvestrem,  cf.  Gènes,  xiv,  3.  Hodie 
Ghor. 


taret,  ufque  in  mœnia  foris  instantes  vehementer  impulit;  et 
quia  opportunitas  majus  incipi  tune  non  fuit,  ad  tentoria  jam 
defixa  revenus  est.  Sequenti  autem  die ,  regionem  appetivimus 
uiteriorem,  ubi  victum  nobis  et  jumentis  nostrorum  in  locis 
opulentis  baberemus,  et  terras  inimicorum  vastaremus.  Euntes 
ergo  invenimus  villas,  ubi  in  cavernis  terra  Sarraceni  propter 
nos  se  occuluerant.  De  quibus  quum  vix  aliquem  inde  trabere 
possemus,  accenso  igni  intus,  tune  propter  fumum  et  calo- 
rem intolerabilem,  quem  tolerare  nequibant,  foras  alter  post 
alternai  paulatim  exierunt.  Erantque  quidam  ex  eis  latrun- 
culi, qui  rite  Francis  nostris,  inter  Ramulam  et  Jérusalem, 
insidias  protendere  solebant  et  perimebant.  Quod  quum  a  Syris 
quibusdam  Christiania,  qui  cum  eis  in  abditis  illis  latebant, 
ejusdem  villa?  agricolis,  nobis  intimatum  fuisset  quod  hujus- 
modi sontes  erant,  mox  quum  de  cavernis  exirent,  decollaban- 
tur. Syris  autem  Christiania  ef  conjugibus  eorum  atque  pueris 
pepercimus.  De  Sarracenis  vero  fere  centum  occidimus.  Tune 
jussit  rex  Balduinus  Syros  illos  Ascalonem  mitti ,  ne  ibi  ali- 


quatenus perimerentur.  Et  quum  cuncta  quœ  illic  invenimus, 
annonam  scilicet  et  animalia,  comedendo  consumpsissemus, 
et  nihil  amplius  in  regione  illa  quod  prodesset,  quoniam  an- 
tiquitus depopulata  erat,  invenire  poteramus,  accepte  con- 
silio a  quibusdam  patriae  alumnis  Sarracenis,  sed  nuper  Chris* 
tianis,  qui  loca  culta  et  inculta  longe  lateque  noscebant,  in 
Arabîa  exercitum  nostrum  secedere  statutum  est.  Et  transeun- 
tes montana,  juxta  sepulturas  patriarcharum,  Abrahœ  scili- 
cet, Isaac  et  Jacob,  filiique  ejus  almi  Joseph ,  atque  Sara  et  Re- 
beccae,  sanctarum  feminarum,  ubi  gloriose  corpora  eorum 
condita  sunt,  ab  urbe  iherosolyma  quasi  milliariis  tredecim, 
venimus  in  vallem  ubi  Sodoma  et  Gomorra  civitates  propter 
flagitium,  pracepto  Domini,  in  abyssum  subversa:  sunt;  ubi 
lacus  nunc  est  magnus  longitudine  pene  milliariorum  decem 
et  octo,  latitudine  vero,  ut  aestimo,  octo  :  ita  salsus,  sicut  ego 
Fulcherus  Carnotensis,  in  margine  illius  descendens,  gustu 
probavi ,  quem,  amariorem  elleboro  inveni,  ut  nunquam  bestia 
quaHibet  nec  vivit,  nec  in  eo  quilibet  vivens,  sed  neque  piscis 

48. 


Digitized  by 


Google 


FULCHERII  CARNOTENSIS 


CAPITULUM  V. 


De  Mortuo  mari. 


A.  1100. 


Ibi  quidem  lacus  nuno  est  magnus,  quem1  mare  Mortuum  vocant,  eo  quod  a 
nihil  vivum  gignat;  longitudoque  ejua  quingentorum  et  octoginta  stadiorum  in 
meridianam  partem  extenta,  latitudine*  vero  centum  quinquagînta  patet.  Qui 
adeo3  salsus  est,  ut  nec  bestia  quaelibet,  neque  volucris  ex  eo  bibere  queat.  Quod 
ego  Fulcherus  experimento  didici,  quum  in  illum  de  muia  mea  descendens,  et 
ori  mço  manu  haustum  immittens\  gustu  probavi,  et  elleboro  amariorem  esse  b 
inveni5.  A  parte  Aquilonis  fluraen  recipit  Jordanicum,  ab  Austro  vero  nullum 
habet  exitum  :  sed  neque  flumen  ex  eo  conceptum.  Juxta  quem  lacum  exstat  simi- 
li ter  salsus  mons  unus  ingens  et  excelsus  :  et  idem  sal  quasi  lapis  nativus,  non 
tamen  totus,  sed  localiter  glaciei  simillimus6.  Demergi  autem  quis  in  profundum 
ejus  nec  de  industria  facile  potest7.  Conjicio  bifariam  locum8  illum  ita  esse  sal-  c 
sissimum,  et  ex  eo  quod  montis  salsuginem  concipiens  glatit,  quem  unda  margi- 
nalis  indesinenter  lambit9,  et  ex  decursione  imbrium  de  monte  ipso  in  lacum 
fluentium10,  sive11  abyssus  in  tantum  sit  concava,  ut  mare  magnum,  quod  est 
salsum,  invisibili  refluxu  in  eamdem  abyssum  sub  terra  influât.  Gyrato  autem 
lacu  a  parte  australi,  repperimus  villam'  unam12  situ  gratissimam,  et  de  fructi-  d 
bus  palmarum,  quos  dactylos  vocant,  valde  abundam13,  quibus  pro  cibario  pla- 
cido  tota  die  vescebamur14.  De  ceteris  rébus  raro  ibi  invenimus.  Aufugerant  enim 
illinc  incolae  loci  Sarraceni,  jam  de  nobis  per  rumigerulos  prœscii;  exceptis  ali- 
quantis  fuligine  nigrioribus 15,  quos  ut  algam  maris  sumptos 16  ibi  dimisimus.  Hlic 
in  ter  arbores  ceteras  vidi  quasdam  poma  ferentes,  de  quibus  quum  collegissem,  e 
scire  volens  cujus  nature  essent,  inveni,  rupto  cortice,  in  tenus  quasi  pulverem 

1  Lacus  Asfalti  nunc  est  magnas,  quod.  a.  b.  f.  n.  —  2  Mortuum  vocant,  longitudo  cujus  usque  ad  Zoaras 
Arabiœ  dirigitur,  sladiis  quingentis  octoginta  usque  ad  vicinia  Sodomorum.  Latitude  a.  b.  f.  n.  Latitude  h. — 
3  Gignat,  longitudine  xxvm  millium,  ut  œstimo,  in  meridianam  partem  extensus,  latitudine  vero  fere  octo; 
adeo.  k.  —  4  Ori  meo  manum  immittens.  k.  —  5  Ego  Carnotensis,  in  margine  de  mula  mea  descendens,  gustu 
k  probavi,  et  elleboro  amariorem  inveni.  Et  quia  nihil  in  eo  vivit,  nec  piscis  conversatur,  propterea  mare  Mortuum 
vocatur.  a.  b.  f.  n.  — 6Exitum,  neque  flumen,  neque  (lacum.i.)  lacus,  Juxta  quem  lacum  vel  mare  illud  Mor- 
tuum, exstat  mons  unus,  similiter  salsus ,  non  tamen  totus,  sed  localiter,  constans  ut  petra  darissimus,  et  glaciei 
simillimus  :  unde  saî,  quod  salis  gemma  vocatur,  multoliens  vidistis,  quod  de  monte  illo  comminuitur.  a.  b.  f.  n. 
—  7  Om.  hic  Demergi  autem. ....  facile  potest  a.  b.  f.  k.  n.  quae  verba  post  sub  terra  influât  infra  resti- 
tuunt.  —  8  Lacum.  A,  b.  f.  h.  n.  —  9  Lingit.  a.  b.  f.  n.  —  10  Influentium.  A.  b.  f.  h,  n,  ^ —  11  Sive  quod.  i.  — 
12  Villam  unam  :  hanc  villam  dicunt  esse  Segor.  a*  b.  f.  n.  13  Abundantem.  m.  —  14  Vescebamur.  Hanc  vil- 
lam  dicitur  esse  Segor.  i. —  16  Illinc  agricolœ  Arabes,  jam  de  nobis  rumusculo  audito  :  exceptis  quibusdam 
Mthiopibus,  ut  fuligo  nigerrimis.  a.  b.  f.  n.  —  16  Spretos.  a.  b.  f.  n. 

*  •  Deinde  Segor.  •  (Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  vin,  p.  k  12.)  Soar  sive  Segor  ab  Abulfeda  Zoghar  dicitur.  Hodic 
Ghor  Sqfieh.  (Cf.  Munk,  Palestine,  p. 


conversatur  ;  onde  vocatur  mare  Mortuum ,  eo  quod  nihil  vivum 
giguit,  Juxta  quem  lacum  est  mons  unus,  similiter  salsus,  non 
tamen  totus,  sed  localiter,  constans  durissimus ut  petra,  et  gla- 
ciei simillimus,  unde  nitrum  latine  dictum ,  hoc  est  salis  gemma, 
quod  multotieus  vidistis.  Unde  lacus,  sive  forsilan  ex  de- 
cursione imbrium  densarum  per  montem  illum  in  ipsum  lacum 
influentium  ita  salsus  fit,  sive  a  Deo  in  abysso  lam  concavus 


est,  ut  mare ,  quod  salsum  est ,  illuc  subterra  née  refluai ,  ut  for- 
tassis  utrumque  esse  potest.  Gyrato  autem  capite  laci ,  reperimus 
villam  unam  ;  hanc  villam  dicunt  esse  Segor,  situ  gratissimam , 
et  de  fructibus  ipsarum  arborum ,  quos  dactylos  vocant ,  abund*> 
bilissimam  ;  quod  libentissime  comedebamus.  De  céleris  autem 
rébus  raro  ibi  invenimus;  aufugerant  enim  Arabes  il li  incoW, 
jam  praescii  de  nobis,  exceptis  quibusdam  inopibus,  ut  fuligo 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMJTANÀ. 


A  atrum,  et  exiode  inanem  prodire  fumum.  Tune1  Arabiae  montana  ingressi  sumus, 
in  quorum  cavernis3  nocte  illa  sequenti  pausavimus.  Mane3  quum  montes  ascen- 
dissemus,  invenimus  statim  villas,  sed  omni  bono  vacuas.  Nam  adventu  nostro 
incolae  comperto  cum  rébus  suis  in  terrae  cavernis  se  absconderant.  Quamobrem 
parum  illic  profuimus*.  Ideo  iter  nostrum  prompte  alias  extendimus,  ductoribus 

b  nostris  semper  praeviis.  Tune  invenimus  vallem  unam  de  frugibus  terrae  cunctis 
uberrimam ,  in  qua  etiam  sanctus  Moyses  Domino  insinuante  virga  silicem  *  bis 
percussitb,  unde  fons  vivus  emanavit.  Qui  nunc  nihilominus  quam  tune  fluit5, 
adeo  ut  molendini  ex  ejus  rivuli  cursu  volubiies  ad  molendum  fiant.  In  qua 
aquula  ego 6  meos  adaquavi  equos.  Invenimus  insuper  in  montis  apice  monaste- 

c  rium  Sancti  Aaron,  ubi  Moyses  et  ipse  cum  Deo  loqui  soliti  erantc.  Unde  multum 
lœtabamur,  quum  loca  tam  sancta  et  nobis  incognita  intuebamur.  Et  quoniam  ultra 
vallem  illam  terra  erat  déserta 7  et  inculta,  ulterius  progredi  noluimus8.  Sed  per 
très  dies,  in  valle  illa  bonis  omnibus  opima,  olio  habito,  et  ju mentis  nostris  re- 
fectis  edulio,  et  quadrupedibus  oneratis  de  stipendio  necessario,  hora  circiter 

d  secunda,  die  in  quarto,  cornu  monente  regio,  recidivum  tramitem  resumere 
jussum  est.  Redivimus  ergo  juxta  lacum  Aspaltitem,  sicut  prius  iveramus,  et  per 
sepulturas  patriarcharum  memoralorumd;  deinde  per  Bethléem,  et  per  sepultu- 
ram9  Rachelise.  Itaque  die  quo10  solstitium  hiemale  acciditf,  Iherusalem  sane 

1  Ibi  dimisimus.  Ibi  vidi  poma  in  arboribus,  quœ,  quum  corticem  rupissem,  intérim  esse  pulverulenta  (corn- 
péri,  n.)  et  nigra.  Exhinc.  a.  b.  f.  n.  —  2  Concavis.  a.  b.  f.  h.  m.  — 3  In  sequenti  autem  mane.  a.  b.  f.  n.  — 
4  Profecimus.  m.  — -  5  Unie  font  statim,  ut  legitar,  sic  emanavit,  ut  populos  atque  jumenta  sufficienter  ex  eo 
adaquarentur.  Qui  etiam  non  minus  nunc  profiuit  quam  tune.  a.  b.  f.  n.  —  6  Volubiies  semper  fiant.  Ubi  ego 
ipse  Fulcherius.  a.  b.  f.  n.  —  7  Erat  invia,  déserta,  m.  —  8  Et  quia  nequivimus  procedere  ulterius,  eo  quod 
terra  erat  déserta  et  inculta.  h.  k.  — • 9  Sepulcrum.  h.  —  10  Terra  erat  déserta  et  inculta  usque  Babiloniœ  afftni- 
tatem,  ulterius  progredi  noluimus.  Vallis  autem  hmc  bonis  omnibus  erat  opima.  Sed,  quia  in  aliis  villis  prius 
morati  fueramas,  incolœ  loci  illius,  ablatis  secum  rébus  suis  atque  pecoribus,  in  montium  diversoria  et  in  caveas 
saxeas,  pro  nobis  fugientes,  se  intromiserant;  ad  quos  quam  appropinq uassemus ,  audacter  se  defendebanU  Sed 
per  très  dies  illic  otio  facto,  quum  nos  et  jumenta  nostra  edulio  refecissemus,  die  quodam  opportuno,  quadrupedi- 
bus de  stipendio  necessario  oneratis,  horam  circiter  secundam,  cornu  monente  regio,  recidivum  tramitem  resumi 
visum  est.  Tune  remeavimus  juxta  mare  superius  memoratam,  et  per  sepulturas  patriarcharum  memoratoram, 
deinde  per  Bethléem  et  Rachelis  sepulturam,  die  qua.  A.  b.  f.  n. 


*  Rupis  illa  ab  Arabibua  Mak-ad-Sidna-Mousa ,  id  est 
Domini  noslri  Moysis  sedes,  vocatur.  (Cf.  Munk ,  Palestine, 
p.  ia5,  et  qui  scripto  erudilo  ac  pereleganti  regionem 
illam  illustravit  Léon  de  Laborde,  Voyage  de  l'Arabie 
Pitre*,  p.  68.) 

b  Non.  xxf  i  i. 


0  Num.  xx,  6  et  seq. 

a  Id  est  per  Hebron.  (Cf.  supra,  cap.  iv,  p.  379,  d.) 
e  Gènes,  xxxv,  ao. 

'  •  Die  festo  Sancti  Thomas  apostoli.  »  (Cf.  Willelm. 
Tyr.  1.  X ,  c.  vin ,  p.  4 1 3.  )  Qui  dies  incidit  in  xxi"1*  men- 
ais Decembris  À.  D.  1 100. 


nigerrimis,  quos  etiam  nobiscum  adducere  noluimus,  sed  ibi 
dimisimus.  Exbinc  Arabie  montana  introire  cœpimus,  in  quo- 
rum concafis  nocte  pausavimus.  In  sequenti  autem  die,  quum 
montes  asceadissemus,  reperimua  ibi  villas,  sed  omni  bono 
vacuas.  Nam  adventu  nostro  comperto  aufugerant  agricole  ouv- 
nea,  abacondentea  ae  cum  rébus  suis  in  cavernis  montium. 
Quamobrem  illic  parum  profecimua,  ideoque  prompte  aiiaa 
iter  eitendianus,  ductoribus  nostris  prasviis,  ubi  postes  nobis 
neoeaaaria  invenimus.  Inde  autem  ultimam  vallem  iMam  de 
omnibus  terne  frugiboa  opolentissîmam  introivimua,  in  qua 
Moyses,  pnecapto  Domini,  silicem  virga  bis  percussit,  unde 
fons  vivus,  ut  legitur,  sic  emanavit,  ut  populua  taattus  mox 
et  jumenta  sufficienter  adaquarentur.  Qui  nunc  non  minus 
profiuit  quam  tune ,  ut  adeo  adbuc  in  torrentia  impetu  volu- 
biies fiant,  in  cujus  rivuli  alveolo  ego  ipse  Fuicbavua  equos 
adaquavi  meos.  Reperimus  ibi  in  montis  apice  monasterium, 
in  honorem  sancti  Aaron  factnm  :  quo  loco  cum  Domino  loqui 


soliti  erant  Aaron ,  nec  non  Moyses  et  Maria  soror  ejus.  Unde 
multum  iaetabamur,  quum  loca  tam  sancta  et  nobia  Francis 
incognita  intuebamur. 

Ukerrôa  vero  progredi  nequimus;  nam  usque  Babiloniam 
erant  ita  déserta  et  inculta.  Vallis  autem  fasse  bonis  omnibus 
fertilis  erat.  Sed  quia  in  ilhe  ceteris  priva  moram  feceramus, 
incolae  loci,  ablatis  secum  rébus  et  pecoribus  abdnetia  quo- 
cumqnepotnerinC,  quia  presse»  de  nobia  fu erant ,  in  montium 
diversoria ,  et  in  cavernes  saxeas  se  intromiserant.  Quibus quum 
approptaremue,  audacter  se  defendebant.  Sed  per  très  dies  otio 
facto,  quom  edulio  nos  et  jumenta  nostra  refecissemus,  die 
quodam  opportuno,  oneratis  quadrupedibus  do  eibariis  ne- 
cessariis,  bora  circiter  secunda ,  cornu  monente  regio,  recidi- 
vum tramitem  resumi  preceptum  est.  Tune  juxta  mare  remea- 
vimus superius  memoratum ,  et  per  sepulturas  patriarcharum 
jam  memoratoram ,  et  per  Bethléem,  deinde  per  Rachelis  ae- 
pullulant  trioris  Jacob.  Tandem  die  qua  solstitium  Mentale 


Digitized  by 


Google 


382  FULCHERII  CÀRNOTENSIS 

a.  noo.   pervenimus.  Et  praeparatis  ornamentis  quae  régi  competunt  coronando,  pacifica-  a 
toque  Daiberto  cum  domno  Balduino  et  cum  canonicis  ecclesiae1  Sancti  Sepulcri 
aliquantis,  quia  viri  sensati  de  hoc  tractaverunt,  cessavit  contentio  eorum2. 


A.  MOI. 


CAPITULUM  VI. 

De  substitutionc  régis  Balduini  ,v  et  exiguitate  ipsius  regni3. 

Annoa  ab  Incarnatione  Domini  millesimo  centesimo  primo,  in  basilica  Beatae 
Mariae  apud  Bethléem,  die  Nativitatisb  Domini,  a  patriarcha  memorato,  una  cum 
episcopis  cleroque  ac  populo  assistentibus,  in  regem  honorifice  sub  sacra  une-  b 
tione  sublimatus  et  coronatus  est  rex  Balduinus6.  Etquod  fratrisuo  praedecessori 
non  fecerant,  quoniam  noluit,  et  tune  laudatum  a  quibusdam  non  fuit,  huic  ra- 
tione  prudentius  considerata  fieri  decreverunt.  aQuid  enim  obest,  inquiunt,  si 
«  Christus  Dominus  noster  in  Iherusalem  tanquam  scelestus  aliquis  conviciis  de- 
thonestatus,  et  spinis  est  coronatus,  quum  etiam  ad  ultimum  mortem  pro  nobis  c 
«pertulit  volens?  Corona  quidem  illa,  quantum  ad  intellectum  eorum,  non  fuit 
a  honoris,  necregiae  dignitatis4,  immo  ignominiae  et  dedecoris.  Sed5  quod  illi  truces 
a  ad  improperium  ei  fecerunt,  gratia  Dei  ad  salutem  nostram  et  gloriam  versum 
«est.  Rex  etiam  contra  jussa  6  non  praeficitur.  Nam  jure  et  secundum  Deum 
«  electus,  benedictione  autentica  sanctificatur  et  consecratur.  Qui  quum  suscepit  d 
«  regimen  illud  cum  corona  aurea,  suscepit  quoque  justitiae  obtinendae  onus  bones- 
«tum.  Cui  jure,  sicut  et  episcopo  de  episcopatu,  potest  decenter  objici7-:  Bonam 
«  opus  desiderat,  qui  regnum  desiderat*.  Quod  si  jure  non  régit,  nec  rex  est.  »  In  mo- 
dernitate  autem  regiminissui  adhuc8  paucarum  urbium  possessoratque  gentis,  per 

1  Om.  ecclesiœ  m.  —  2  Coronando,  pacatas  est  Daybertus  patriarcha  cum  Balduino  et  canonicis  aliquantis. 

a.  b.  F.  n.  —  3  Quod  rex  Balduinus  coronatus  et  inunctus  est.  jl.  —  4  Potestatis.  A.  b.  f.  n.  —  5  Sed  nec.  k. 
—  6  Jussa  Dei.  A.  b.  d.  f.  h.  n.  —  7  Justitiœ  obtinendœ  onus  honestum;  cui  tune  populus  a  Deo  commissus 
est,  ut  eum  jure  sollicitet  et  ab  hostibus  conservet.  Sane  potest  ei,  sicut  episcopo  cuilibet  de  episcopatu,  objici.  a. 

b.  f.  n.  —  8  Balduinus  adhuc.  a.  b.  f.  n. 


*  Bongart.  c.  xxiv,  p.  4o6. 

b  Id  est  die  xxv°  menais  Decembfis.  A  quo  die  Ful- 
cherius,  hoc  in  loco,  annum  inchoasse  videtur,  quem 
antea  idem  ipse  a  die  primo  mensis  Januarii  ordieba- 


lur.  (Vide  supra,  libr.  1,  cap.  xxxiv,  pag.  367,  el  an- 
notât. 6.) 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  n,  p.  Ai3. 
d  Cf.  ITimoth.iu,  1. 


accidit,  Iherosalem  sane  pervenimus.  Et  prsparatis  orna- 
mentis, que  régi  coronando  conveniont,  pacato  Daiberto  pa- 
triarcha cum  rege  Balduino,  et  canonicis  aliquantis,  sed  non 
omnibus ,  cum  eodem  Daiberto  pacificatis. 

Die  quidem  Natif itatis  dominiez,  in  basilica  Beatc  Marie 
Virginis ,  apud  Bethléem ,  ab  ipso  patriarcha ,  una  cum  episco- 
pis, cleroque  ac  populo  diligenter  assistante,  Balduinus  in  re- 
gem honorifice  sacra  unctione  sublimatus  et  coronatus  est.  Et 
quod  fratri  suo  pnedecessori  non  fecerant, quoniam  tune  a  qui- 
busdam laudatum  non  fuit,  huic,ratione  sapientius  conside- 
rata, fieri  concesserant  :  iQuid  enim  obest  si  Christus  Domi- 
«nus  noster  in  urbe  ipsa,  tanquam  scelestus  aliquis,  spinis 
•  coronatus  a  nefariia  Judsis  fuit,  quod  dedecus  cum  céleris 
«pluribus  ipse.pius  pro  salute  nostra  misericorditer  pertulit? 


«Corona  quidem  illa, quantum  ad  intellectum  eorum,  non  fuit 
«honoris,  nec  régis  potestatis,  immo  ignominie  et  dedecoris. 
«Sed  quod  truces  ad  vilitatem  et  ad  dedecus  ei  fecerunt,  ad 
«utilitatem  et  ad  honorera  atque  gloriam  nostram,  Dei  gratia, 

•  versum  est.  Rex  etiam  non  contra  jussa  praeficitur  Dei  ;  nam 
«jure  electus,  benedictione  autentica  sanctificatur  et  consecra- 
«  tur.  Qui  quum  suscipit  Hlum  regium  honorem  atque  auream 

•  coronam ,  suscipit  quoque  justitiœ  et  dignitatis  onus  opportu- 
«num.  Cui  tune  commissum  est  a  Deo  sollicitare  populum  ut 
«jure  regat  et  conservet  eum,  sane  potest  illi,  sicut  episcopo 
«  de  episcopatu ,  objici  :  Bonam  opus  desiderat,  qui  regimen  desi- 
«  deraU  Quod  si  jure  non  régit ,  nec  rex  est.  > 

In  modernitate  autem  illa  suscepti  regiminis  sui ,  Balduinus 
adhuc  paucarum  urbium  ac  gentis  sibi  subdite  possessor,  pro 


Digitized  by 


HISTOMA  WEROSOLYMITANÀ.  383 

a  idem  tempus  hiemale  regnum  suum  ab  bostibus  undique  stnenue  protexit.  Et  quia 
compererant  eum  bellatorem  esse  probissimum,  quamvis  gentem  haberet  raram, 
non  tamen  ausi  sunt  eum  aggredi.  Quod  si  militiam  majorem  haberet,  hostes  suos 
libenter  adiret.  Adhuc  erat  via  peregrinis  nostris  satis  impedita  \  qui  interdum 
per  mare  tam  Franci  quam  Ahgli,  sive2  Itali 3  et  Venetici,  in  una  tantum  navi, 

b  seu4  tribus  aut  quatuor,  inter  piratas  hostiles,  et  ante  civitate»  Sarracenoruro 5 
velificantes,  valde  timidi  usquead  Joppen,  Domino  ducente,  perveniebant.  Nullura 
enim  alium  in  primishabebamusportum.Quosquum  de  partibus  nostris  occiden- 
talibus  advenisse  videremus,  extemplo  ad  eos,  quasi  ad  sanctos,  jocundi  procède- 
bamus.  A  quibus  unusquisque  nostrum6  de  natione  sua  et  parentela  diligenter 

c  inquirebamus.  Quibus  de  hoc  intimabant  prout  ipsi  sapiebant.  Tum  de  prosperi- 
ta  te  audita  laetabamur,  de  incommoditate  autem  tristabamur.  Iherosolymam  ibant, 
Sancta  Sanctorum,  pro  quo  vénérant,  visitabant.  Dehinc  alii  in  Terra  sancta  re- 
manebant, alii  vero  in  patriam  suam  remeabant7.  Qua  de  re  terra  lherosoly- 
mitana  remanebat  gente  vacua,  nec  erat  qui  eam  a  Sarracenis  defendere  posset8, 

d  si  tan  tum  modo  ipsi  nos  aggredi  auderent.  Sed  quare  non  audebant?  Tôt  populi, 
tôt  régna,  quare  regnulum  nostrum  et  popellum  invadere  metuebant?  Cur  de 
jEgypto,  de  Persida,  de  Mesopotamia,  vel  de  Syria,  non  coadunabant  saltem  cen- 
ties  centum  millia  pugnatorum,  ut  nos  hostes  eorum  viriliter  aggrederentur;  et  ut 
soient  locuste  innumerae  messem  in  agello,  nos  omnino  consumèrent  et  destrue- 

e  rent9,  ut  nec  mentio  de  nobis10  in  terra  ab  olim  sua  ulterius  fieret?  Non  enim  tune 
habebamus  plusquam  trecentos  milites,  et  tantum  de  peditibus,  qui  Iherusalem  et 
Joppen,  et  Ramulam,  Caypham  etiam  castrum  custodiebant.  Milites  etiam  nos- 
tros  vix  adunare  audebamus,  quum  insidias  aliquas  inimicis  nostris  moliri  voleba- 
mus  :  timentes  ne  intérim  munitionibus  vacuatis  damnum  facerent11.  Vere12  liquet 

f  omnibus,  hoc  esse  miraculum  valde  mirabile,  quod  inter  tôt  millia  millium  vive- 

1  Nostris  vetita.  a.  b.  f.  h.  —  3  Om.  Angli  sive  a.  b.  f.  m.  t—  3  Italki.  m.  — ~  4  Sive  daabus  aut  a.  b.  p.  n. 
Vel  daabus  seu.  d.  h.  —  5  Eorum.  a.  b.  f.  n.  —  6  Procedebamus ;  et  congaudenter,  ac  sifratres,  ad  litlus  maris 
excipientes  unusquisque  nostrum.  A.  b.  f.  n.  —  7  Inquirebamus.  Illi  vero  nobis  intimabant ,  prout  inde  sapie- 
bant; tum  de  prosperitatê  audita  Imtabamur;  de  incommoditate  autem  tristabamur.  Hi  Iherosolymam  ibant  et 
Sancta  Sanctorum  visitabant  ;  dehinc  alii  in  terra  sancta  remanebant;  alii  vero  in  patriam  suam  usque  Franciam 
redibant.  A.  b.  f.  h.  —  8  Defenderet.  m.  —  9  Om.  et  destruerent  d.  m.  — 10  De  Christianis.  a.  b.  f.  n.  — 
11  Munitionibus  relictis,  damnum  inde  haberemus.  a.  b.  f.  n.  —  1S  Unde.  d.  m. 

i 


posse  suo  régi  H  us,  per  ipsum  hiemale  tempus,  regnum  suum 
ab  hostibus  undique  protexit.  Et  quia  compererant  eum  bella- 
torem esse  probissimum,  quamvis  gens  ei  rarissime  esset,  non 
eum  tamen  aggredi  ausi  sunt 

Quod  si  ipse  militiam  majorem  haberet,  hostes  libenter  et 
vehementer  appeleret.  Adhuc  erat  via  per  terrain  peregrinis 
nostris  omnibus  vetita  ;  sed  per  mare  interdum  tam  Franoi 
quam  Itali,  seu  Venetici,  vel  in  una  navi  vel  duabus  aut  tribus 
aut  quatuor,  inter  piratas  hostiles,  et  ante  civitates  eorum  ve- 
lificantes ,  salis  timidi  ad  usque  Joppen,  Domino  dqcente,  per- 
veniebant  Quos  quum  de  partibus  nostris  occidentalibus  ibi 
venire  prospiceremus,  extemplo  obviam  eis  corde  jocundo  et 
desiderahilissimo  procedebamus ,  et  congaudenter  ac  si  fratres 
ad  littus  eos  suscipientes,  unusquisque  nostrum  de  nationibus, 
de  parentibus  nostris,  quomodo  se  haberent,  diligenter  interro- 
gabamus.  Illi  vero  nobis  intimabant  quantum  sapiebant  :  tum 
de  prosperitatê  audita  laetabamur,  de  incommoditate  vero  tris- 
tabamur. Hi  Jerosolymam  ibant  et  sancta  visitabant;  dehinc 
in  patrie  sancta  alii  remanebant;  alii  quidem  in  regiones  suas 


usque  in  Franciam  redibant  Et  quoniam,  vel  propter  egestalem, 
vel  propter  occasionem  aliquam  necessariam  sic  abibant,  re- 
manebat tune  Terra  sancta  gente  vacua;  nec  esset  qui  eam  a 
paganis  defendere  posset,  si  Christianos  nostros  aggredi  probe 
auderent.  Sed  quare  non  audebant  ?  Tôt  populi ,  tôt  régna ,  quare 
regnulum  nostrum  et  popellum  invadere,  metuebant?  Cur  de 
jEgypto,  de  Persida ,  de  Mesopotamia,  de  Syria ,  non  coaduna- 
bant saltem  centies  centum  millia  pugnatorum ,  tam  equitum 
quam  peditum,  ut  nos  hostes  tam  sibi  traces  viriliter  aggrede- 
rentur, et,  ut  soient  locuste  innumerae  messem  in  agello,  nos 
omnino  consumèrent  et  destruerent,  ut  nec  mentio  de  Chris- 
tianis in  terra  ab  olim  sua  ulterius  Béret?  Non  enim  tune  ha- 
bebamus plusquam  trecentos  milites,  et  tantum  de  peditibus, 
qui  Jérusalem  et  Joppen ,  atque  Ramulam ,  et  castrum  Caypham 
custodiebant.  Milites  etiam  nostros  vix  adunare  aliquos  aude- 
bamus, quum  insidias  nostris  affinibus  moliri  volebamus,  ti- 
mentes ne  intérim,  munitionibus  relictis,  alii  hostes  damnum 
nobis  molirentur.  Vere  liquet  omnibus  hoc  miraculum  esse  mi- 
rabilissimum ,  quod  inter  tôt  millia  millium  tam  validi  existe- 


384  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  1101.    bamus1,  etiamque  dominantes  eorum  alios  tributarios  faciebamus,  alios  vero  de-  a 
predando  vel  captivando2confundebamus.  Sed  unde  haecprobitas?  unde  ista  poten- 
tia?  Vere  ab  illo  cui  nomen  Omnipotens.  Quipopulisui,  pro  nomineejus  desudan- 
tis,  non  immemor,  in  necessitatibus  suis  pie  ei  auxilium  impendebat,  qui  in  nullo 
alio,  nisi  in  eo  solo  confidebat.  Quem  ipse  Deus  aliquando  mercedula  temporaii 
laetificabat3,  in  futuro  autem  aeterna  gloria  remunerare  promittebat.  0  tempora  b 
recordatione  dignissima  !  Saepe  quidem  contristabamur,  quum  de  transmarinis  nos- 
tris  amicis  nullum  auxilium  babere  poteramus.  Verebamur4  enim  ne  inimici 
nostri,  paucitatem  gentis  nostrae  comperientes  aliquando,  accursu  subitaneo  nos 
undique  impeterent5,  ubi  nullus  nisi  solus  Deus  nobis  opem  ferret.  Quibus  nihil 
utile  deesset6,  si  tantummodo  gens  et  equi  non  deessent7;  et  qui  per  pelagus  c 
Iherusalem  veniebant,  equos  secum  adducere  nequibant.  Per  terram  vero  nemo 
nobis  subveniebat.  Nec  Àntiocheni  nobis,  nec  nos  illis  succurrere  valebamus. 


CAPITULUM  VIL 

De  substitutione  Tancredi  apud  Antiochiam. 

Eo  tempore*  contigit,  Martio  in  mense,  Tancredum  Gaypham  oppidum  suum, 
quod  possidebat,  Tyberiadem8b  quoque  régi  Balduino  relinquere,  et  Antiochiam 
cum  suis  per  terram  ambulare.  Miserant  enim  ad  eum  legatos  suos9  Antiocheni,  d 
dicentes  :  •  Ne  moreris,  sed  veni  ad  nos,  et  dominans  omnium  nostrorum  posside 

•  Antiochiam,  et  terram  illi  subditam,  quoadusque 10  de  captivitate  exeat  domnus 

•  Boamundus,  dominus  noster  et  tuus.  Tu  enim  es  propinquus  ejus,  milesque 
t  prudens  et  probus,  nobisque  potentior.  Tu  quidem  terram  nostram  melius  quam 

1  Valiii  eramus.  a.  b.  f.  h .  —  2  Occidendo.  a.  b.  f.  n.  —  3  Aliquando  lœtificabat.  a.  b.  f.  n.  —  4  Contrista- 
bamur, quum  de  partions  nostris  occiduis  nec  parentes,  nec  amici  nobis  aaxUiare  veniebant.  Formidabamus.  a.  b. 
f.  n.  —  5  Accursu  subito  super  nos  irruerent.  A.  B.  F.  h.  —  6  Nisi  Deus  auxilium  nobis  ferret  :  quibus  nulla 
inopia  esset.  a.  b.  f.  n.  —  1  Et  equi  non  defuissent.  Quamobrem  in  expeditionem  ire  nequibamus,  nisi  prope  vel 
versus  Aschalonem  vel  Arsuth  equitaremus.  A.  b.  f.  n.  —  8  Ad  Tyberiadem.  i.  —  9  Legationem  ad  eum.  A.  B. 
F.  n.  Ad  eum  legationem.  k.  — 10  Veni  ad  nos,  et  principare  Antiochiœ  civitati,  et  terrœ  illi  subditœ,  donec.  a.  b. 
f.  N. 

'  Cf.  Willdm.  Tyr,  1.  X,  c.  x,  p.  4i3,  àià»  s  rcx  jure  tune  concessit  posside  n  dam.  (Cf.  Willelm.  Tyr. 

k  Quam  urbem  cuidam  Hugoni  de  Sancto  Àldemaro      /.  c.  p. 


bamus,  utjam  dominantes  eorum  alios  tributarios  laciebamus, 
alios  nempe  depnedando  vel  occidendo  confondebamus.  Sed 
unde  erat  bac  probitas,  undeve  potentia  isia>  Vere  ab  illo  pro- 
cedebat  cui  nomen  Omnipotens.  Qui  populi  sui,  pro  amore 
ejus  assidue  desudantis,  non  immemor,  et  non  in  aliquo  sed 
in  ipso  Deo  fiducialiter  confidentis,  auxilium  ei  pie  impende- 
bat. Quem  mercedula  temporaii  prius  aliquantulum  lartificabat , 
posterius  autem  aeterna  gloria  remunerari  pollicebatur.  Sape 
autem  tristabamur  eo  quod  amici  nostri  ac  parentes  de  plagia 
occidentalibus  nec  per  terram ,  nec  per  mare  nobis  adjutorio 
venire  festinabant.  Formidabamus  enim  quod  bostes  nostri, 
se  i  en  tes  exiguitatem  gentis  nostrae ,  quandoque  adunati  super 
nos  accursu  subilo  irruerent,  ubi  a  nullo  nisi  a  Deo  solo  auxi- 
lium succurrendi  nobis  baberemus.  Sed  nullus  metus,  nulla 
inopia  nobis  esset,  si  gens  tanlum  et  equi  non  deficerent. 


Quamobrem  in  expeditionem  ire  nequibamus,  nisi  quum  prope 
vel  versus  Àscalonem ,  vel  versus  Azotum  equitabamus.  Et  qui 
in  navibus  aliquando  ad  nos  veniebant,  nequaquam  equos  se- 
cum adducere  poterant.  Per  terram  vero  nullum  adjotorium 
adbuc  babere  poteramus.  Nec  nobis  Antiocheni,  nec  nos  eis,  si 
opus  esset,  adjutores  existeremos. 

Tune  contigit  in  mense  Martio  Tancredum  castrum  suum 
Caypham  régi  Balduino  relinquere,  et  Antiochiam  cum  militia 
sua  et  peditibus  per  terram  ambulare.  Miserant  enim  ad  eum 
legationem  Antiocheni  cives,  qui  urbem  ipsam  domino  suo 
Buamundo ,  qui  adbuc  in  captione  Turcorum  tenebatur,  eus- 
todiebant;  etquoniam  indigebant  aliquo  viro  valido,  qui  Antio- 
chiam principari  posset  quoadusque  Buamundus  de  captione 
quandoque  exiret,  electus  est  Tancredus,  qui  et  ipse  cogna- 
tus  ipsius  Boamundi  erat,  ad  principandum  urbem  et  patriam. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  385 

a  «  nos  obtinere  valebis.  Si  quandoque,  Deo  volente,  domnus  Boamundus  redierit, 
•  erit  inde  quod  jus  monstrabit.  *  Sic  mandatum  est  et  sic  factum  est1. 


CAPITULUM  VIII. 

De  obsidione  castri  Arsuth  et  ejus  captione. 

Apudportum  Laodicensem  per  idem  brumale  tempus,  stolus  navium  rostrata- 
rum  Januensium  et  Italorum  hyemaverat.  Qui,  quum  vidèrent  vernum  tempus 
ad  navigandum  aptum  et  tranquillum,  vento  prospère  usque  Joppen  navig^ve- 
b  runt.  Et  quum  portui  applicuissent,  gaudenter  a  rege  suscepti  sunt.  Et  quia  prope 
erat  Pascha  %  cujus  solemnitatem  ex  more  cuncti  qui  possunt  célébrant,  navibus 
suis  ad  terram  tractis,  Iherusalem  cum  rege  perrexerunt2. 

Consuetudob  est  autem,  propter  ignem  cœlestem  qui  ad  Sepulcrum  dominicum  uno  quoque 
anno  descensibilis  cœlitus,  nutii  divino,  in  lampadibus,  in  vigilia  Paschae,  solet  accendi,  ut  qui- 

C  cumque  intra  monasterium  illud  sanctissimum  inesse  possint,  die  illo  toto  ipsius  vigiliae,  suppli- 
cationi  et  orationi  vacantes,  lumen  illud  a  Deo  mittendum  devoti  cuncti  exspectent;  et  quum  die 
illo  basilica  illa  sanctissima  de  tan  ta  gente  plenissima  existeret,  horam  circiter  tertiam  jussum  est 
a  patriarcha  officium  diurnum  a  canonicis  incipi.  Tune  lectiones  lectae  sunt3  alternatim  :  prius 
Latinus  Latine,  posterius  vero  Graecus  Graece  identidem,  quod  Latinus  legerat,  in  pulpito  relegit. 

D  Officium  quippe  sic  eis  explentibus ,  ante  boram  paulisper  nonam ,  cœpit  unus  de  Grœcis ',  a  parte 
una  monasterii,  pro  more  prisco,  voce  altisona  Kyrieleison  exclamare;  cui  statim  cuncti  qui  ade- 
rant4  modo  simili  eumdem  cantum  responderunt.  Ego  autem  Fulcherus5,  qui  nunquam  hujus- 
modi  symphoniam  audieram,  multique  alii,  tumultui  huic  laudiiluo  moderni,  oculis  sursum  erec- 
tis,  cordibus  compuncti  de  terra  surreximus,  et  lumen  alivum  alicubi0  in  ecclesia  jam  accendi 

£  speravimus.  Sed  quum  sursum  ac  deorsum,  hac  et  illac,  humillimo7  corde  intueremur,  quia  non- 
dum  venerat,  non  id  vidimus.  Quum8  autem,  vice  trina  Graeco  praedicto  Kyrieleison  inchoante, 
ceteri  omnes  idemg  exclamando  respondissent,  siluerunt;  et  continuo  canonici  officium  suum 
jam  inceptum  decantaverunt.  Intérim  devoti  exspectabamus  ignem  sanctum,  qui  horam  circiter 
nonam  advenire  ritu  solebat.  Nec  multo  post,  sicut  primitus  Kyrieleison  decantatum  fuerat,  sic 

F  vice  secunda  repetitum  fuit;  nosque  sono  tanto  concitati ,  illam  precem  laudifluam,  preconi  eam  in- 
eboanti  voce  celsa,  omnes  respondimus.  Et  quum  ignem  optatum  plerique  tune  venisse  speraremus, 
quum  non  venisset ,  silentio  requievimus;  clerici  autem  lectiones  et  trac  tus  diurnos  cecinerunt.  Quum 

1  •  Monstrabit  »  IUac  igitur  ivit  et  regnam  regendum,  ut  dictum  est,  suscepit.  a.  b.  f.  h.  —  2  Perrexerunt  : 
ubi  conturbati  sunt  omnes  propter  ignem  solitum  quem  die  Sabbati  non  habuimus  ad  Sepulcrum  Domini;  unde 
plara  restant  verba  non  temere  referenda.  a.  b.  f.  k.  n.  —  3  Incipi;  quod  lectiones  legendo.  l.  —  4  Qui  in  mo- 
nasterio  aderant  l.  —  5  Folcherus.  l.  —  6  Alicui.  n.  —  7  Humilissimo.  n.  — • 8  Quia  nondum  venerit,  id  vidimus, 
exspectantes  sanctum  ignem.  Quum.  l. — 9  Idem  repetitum.  L. 


*  Pascha,  hoc  anno  1 101,  die  xxi°  menais  Aprilis  ce- 
lebratum  est. 

b  Exstabat  hoc  fragmentum  in  quodam  codice  Ro- 
berti  monachi,  editumque  est  cum  ejus  Hbro,  sine 


ulla  nec  loci,  nec  typographi,  nec  tempo  ris  nota  :  de 
quo  volumine  a  Bongarsio  insertum  est  in  Gest.  Fran- 
cor.  t.  I,  p.  407-409.  Omittitur  a  codicibus,  excepto 
cod.  L ,  quoeum  textum  Bongarsianum  contulimus. 


ab  ipsis  civibus.  Illac  igitur  ivit,  et  honorem  illum,  ut  dictum 
est,  ab  eis  suscepit  tali  conditions  quod  si  quando  forte  de 
captione  Buamundus  exierit,  quod  recipit  ei  reddat ,  aut  cui  de 
fratribus  Buamundi ,  si  expédient.  Apud  porlum  quidem  Lao- 
dicie,  per  ipsum  tempus  brumale,  quieverat  stolus  gentis  Ja- 
nuensis  vel  Italorum.  Qui,  quum  vidèrent  tempus  vernum,  prout 

III. 


oportebat,  ad  navigandum  esset  tranquillum,  vento  prospère 
usque  Joppen  navîgaverunt.  Et  quum  portui  applicuissent, 
gaudenter  a  rege  suscepti  sunt.  Et  quia  prope  erat  Pascha ,  non 
ibi  morati  sunt  ;  sed  navibus  ad  terram  tractis ,  rex  et  nautae 
ipsi  ceterique  lœtanter  properaverunt. 

49 


Digitized  by 


386  FULCHERII  CÀRNOTENSIS 

.A  uoi.    vero  hora  nona  jam  transkset,  vice  trioa  voce  sublimi  Kyrideisom  repetitum  est;  tuac  patriarcha  A 
noster,  sumptis  claviculis,  reseravit  ostiolum1  dominici  Sepulcri;  et  introgressus2,  quum  lumen 
quod  desiderabamus  non  inveniret,  mox  ante  ipsum  sacrosanctum  Sepulcrum  supplex  ad  oran- 
dum  flendo  se  prostravit,  poscens  Omnipotentis3  Domîni  misericordiam,  ut  ignem  olim4  con- 
suetum,  a  populo  suo  supplicante  tam  desideratum»  emittere  dignaretur.  Nos  quoque  cuncti,  Ky- 
rieleison  alte  concrepantes,  Domino  supplicabamus,  exspectantes  quod  patriarcha,  dicto  Sepulcro5  B 
regrediens,  lumen,  ut  sperabamus,  inventum,  a  Domino  missum,  nobis  omnibus  manifestaretur. 
Sed  quum  illic  diu  preces  suas  plorando  fudisset,  et  quod  pôscebat  non  impetrasset,  tristissimus  ad 
nos  inde  exiens,  ignem  non  invenisse  monstravit  :  quo  comperto  perterriti  et  contristati  valde  su- 
mus".  Jam  ego  ipse  cum  quodâm  patriarche  capellano  in  fccum  qui  dicitur  Calvaria  ascenderam, 
scrutans  utrum  illuc,  ut  interdum  solebat,  ignis  ipse  venisset,  necne6.  Sed  nec  hue  nec  illuc  tune  C 
venit.  Iterum  autem  Kyrieleison  sedulo  repetitum,  altemantibus  modis,  devotissime  ad  Deum  jubi- 
lare  altîus  solito  dœpimus.  O  quantus  erat  clamôr  ad  Dominum!  quanta  suspiriâ!  quantus  luctus! 
Plorando  qurppe  Kyrielèiion  cuncti  cantabamus ,  quôd  cantando  misericordiam  Domini  exorabamus  : 
exorantes  autem  quod  quœrebamus  impetrare  tune  nequimus  Jam  advesperascebat;  jam  dies  in- 
clin abat7;  et  quum  speraremus  quod  propter  peccata  nostra  hoc  contingent,  quod  in  annis  prœte-  d 
ritis  nunquam  evenerat,  meditatus  est  unusquisque  in  corde  suo  emendare  quod  contra  Deum 
deliquerat.  Quapropter  quidam  discordes  qui  monasterio  inerant,  patriarcha  reconciliante8,  con- 
cordes facti  sunt.  Oportebat  enim  ut  pax,  qua  sine  Deo  nihil  placet,  nobiscum  esset;  ut  et  nobis 
pacatis,  et  pro  amore  ejus  emendatis,  iibentius  supplicationi  nostrae  intenderet.  Et  quum  adbuc  post 
hœc  preces  nostras  non  exaudisset0,  cogita vimus  intra  nos,  et  plerique  prudentiores  dicere  cœpe-  e 
runt  quod  forsitan,  disponente  Dei  providentia,  nunquam  amplius  ignis,  ut  solitus  erat  quo n dam, 
veniet;  quoniam  necesse  erat  in  annis  praeteritis,  quum  ibi  Ghristiani,  Graeci  videlicet  et  Syri, 
paucissimi  incolae  essent,  ut  ignis  ille,  sicut  consueverat,  unoquoque  anno  veniret  :  quia  si  in  uno 
anno  defioeret  quin  veniret,  protinus  a  paganis  hoc  explorantibus  et  inquirentibus  omnes  decol- 
larentur.  Nunc  autem,  quia  hic  omnino,  opitulante  Deo,  securi  sumus,  si  non  veniet10  mori  non  F 
timemus.  Nos  etiam  ac  si  successores  ipsius  ignis ,  si  dicere  fas  est,  hic  sumus,  qui  Christianos  illos, 
quos  hic  invenimus,  et  nosmetipsos  cum  ipsis,  Deo  juvante,  a  gente  pagana  protegimus;  quod  nisi 
Deus  eos  visibiliter  sic  consolaretur,  nullum  ex  eis  hic  vivum  invenissemus.  Quae  ergo  nécessitas  nos 
cogit,  ut  ignis  veniat?  Haec  verba  et  his  aequîpollentia  sapientiores,  scilicet  clerici,  minus  sapienti- 
bus  demonstrabant,  ignorantes  quid  Deus  facturas  esset.  Erat  tamen  aliquod  solarium  quod  eos11  G 
jam  valde  desolatos  consolarentur 1S.  Accepto  igitur  consilio,  jam  imminente  nocte,  praecepit  om- 
nibus patriarcha  ut  de  monasterio  exeuntes  ad  domos  vel  hospitia  sua  abirent  :  ut  locus  sacrosanc- 
tus  tota  nocte  a  cunctis  vacuus  remaneret  ;  ne  quid  spurcitiae  noxiae  forte  in  aliquo  bomine 13  vel 
in  femina  lateat,  quod  voluntati  Dei  vel  ejus  habitationi  displiceat.  Sic  praeceptum  est,  et  sic  fac- 
tum  est.  Ecclesia  nocte  illa  vacua  remansit,  in  qua  nec  lampas  nec  candela  lumine  accenso  splen-  h 
duerunt.  Mane  autem,  quum  dies  Sancti  PaschaB  clarescere  cœpisset,  ad  ecclesiam  Sancti  Sepulcri 
undique  convenerunt ,  misericordiam  Domini  adbuc  exspectantes.  Et  quum  tune  ad  Sepulcrum  Do- 
mini patriarcha  ingressus  fuisset,  quaarens  an  ignis  adhuc  inesset,  quum  non  in  venisset,  regre- 
diens doluit.  Sed  tune  ipse  cum  ceteris  assistentibus  motus  statim  sermone  iilo  evangelico  quo  Do- 
minus  dixit,  «Petite,  et  accipietis ; pulsate ,  et  aperietorvobish%  »  adhuc  cessare  noluerunt  quin  iterum  j 
Dominum14  hoc  insinuantem  et  non  mentientem  prece  multifaria  pulsarent,  ut  forsitan,  quasi 
propter  improbitatem  ôlamoris  eorutn  excitatus,  aures  suœ  pietatis  ad  eos  inclinaret.  Fecerunt  qui- 
dem  tune  processionem  clerûs  et  major  pars  populi,  rex  et  proceres  sui,  pedibus  nudis  ad  Tem- 
plum  dominicum;  et  ubi,  scilicet  in  Templo,  régi  Salomoni  Dominus  Deus  promisit  se  exauditu- 
rum  15,  quum  ipse  Salomon  ibidem  Domitium  deprecaretur  quod ,  si  pqpulus  ad  sanctuarium  illud  k 
peccati  sui  pœnitens  dévote  oraret,  ab  eo  exaudiretur6  :  orationes  suas  fuderunt  ad  Dominum, 
ut  misericors  misericorditer  ignem  illum  emittere  dignaretur,  pro  quo  tôt  homines  dolore  tanto 

1  Hostiolum.  l.  —  2  Introgressus  autem.  l.  —  3  Omnipotenti.  n.  —  4  Ab  olim.  l.  —  5  De  Sepulcro.  l.  — 
6  Ignis  ipse  manifestaret  necne  ad  nos  exiens.  l.  —  7  Inclinebat.  n.  —  8  Conciliante,  l.  —  9  Dominus  non 
êxauèkset.  l.  —  10  Si  non  venerit.  l.  —  11  Quos  eos.  l.  —  la  Consolaretur.  n.  — 13  Homine  aliquo.  l.  — 
14  Ipsum  Dominum.  l.  —  15  Dominus  se  promisit  exaudiendam.  l. 

a  De  hoc  facto,  cf.  Matth.  Edessen.  in  Hist.  Armen.         h  Matth.  vu,  7. 
t.  I ,  p.  54,  55.  c  IH  Rig.  vin,  29  et  seq. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 


387 


A  afiligebantur  et  desoiabantur.  Dum  autem  in  Templo  illo  dominico  gens  nostra  sic  oraret.  in    A.  moi. 
monasterio  Sanctissimi  Sepulpri  similiter  Graeci  ac  Syri,  qui  ibi  remanserant,  non  minus  idem  Se- 
pulcrum  cum  processione  sua  circumgirantés ,  orationi  vacabant,  qui  prae  nimio  dolore  gênas  suas  et 
capillos  suos  ululando  decerpebant.  Quum  ergo1  populus  noster,  oratione  sua  in  Templo  expleta, 
ad  ecclesiam  Sanctissimi  Sepulcri  redisset2,  antequam  januas  introisset3,  nuntiatum  est  patriar- 

B  chae  et  ceterjs  ignem  desideratissimum  jam  in  lampade  una  ante  ipsum  Sepulcrum  cœlitus  gratia 
Dei  accensum  fuisse,  quem  propius  astantes,  per  fenestras4  quasdam  rutilare  jam  viderant.  Quod 
quum  patriarcha  audisset,  quanto  citius  potuit  illuc  Jaetus  properavit;  et  quum  de  clavicuiis,  quas 
in  manu  sua  gestabat,  ostium  Sepulcri  reserasset,  confestim  vidit  ignem  in  lampade  quem  tam 
prœoptaverat  splendere.  Qua  de  re  valde  laetatus,  primitus  ante  Sanctum  Sepulcrum  gratias 

G  Deo  reddens,  se  humiliter  prostravit;  postea  vero,  accenso  illic  cereo  uno,  foras  revertens  divi- 
num  lumen  omnibus  manifestavit.  Quod  quum  videremus  qui  aderamus  omnes,  Kyrieleison  cum 
lacrymis  5  exclamantes,  gaudio  magno  6  gavisi  sumus;  et  quanto  plus7  dolueramus,  tanto  magis  tune 
de  miraculo  exsultavimus.  Per  totam  extemplo  civitatem  laus  jocunda ,  et  clamor  laudifluus  proinde 
sonuit  ;  sonant  signa,  populus  manibus  plaudit,  clerus  laetus8  concinit;  carmina  dulcisona  mo- 

D  dulis  alternantibus  symphonise  miscentur.  Tenebamus  unusquisque  in  manu  sua  cereum  unum, 
jam  ad 9  hoc  praeparatum,  ad  id  lumen  sanctum  suscipiendum.  Videretis  per  spatium  horae10 
unius  plura  mil  lia  cereorum  in  ecclesia  sancta11  ab  ipso  igne  accendi,  quod  alius  alii  libens  mi- 
nistrabat.  o Ecce  vere  dies  illa,  qaamfecit  Dominus*»  :  exsultavimus  et  laetati  sumus  in  ea,  et  amplius 
quam  adhuc  dixerim,  solemnitas  solemnitatum  die  illa  inter  nos  claruit.  Quoniam,  quum  missa 

£  dominica  decenter  celebrata  fuisset,  et  post  missam  solemnizatam  Balduinus  rex,  qui  eidem  so- 
lemnitati  assistens  pro  more  regio  coronatus  fuerat,  in  templo  Salomonis  prandium  suum  festive 
et  decentissime  12  explevisset,  nuntiatum  est  ei,  et  ceteris  aliis  qui  cum  eo  eramus,  ignem  sanctis- 
simum  iterato  adventu,  in  duabus  lampadibus  quae  in  ecclesia  dominici  Sepulcri  pendebanl,  di- 
vinitus  accensum  esse.  Quo  audito  laudes  indc  cunctipotenti  Domino  retulimus,  et  quibus  libuit 

F  statim  complures  ad  novum  miraculum  videndum  laetantes  cucurrimus.  Denique  rex  et  alii  cum 
eo  nos  subsecuti  sunt;  et,  quum  in  ecclesia  retroissemus ,  vidimus  illico  ignem,  de  quo  fatum  erat, 
divinitus  in  lampadibus  accendi,  et  catervatim  unicuique  lampadi  accensae  plebem  astare  cum 
cereis  suis,  vel  accendendis,  vel  jam  accensis,  jubilantem  Deo  in  voce  exsultationis.  Tune  alius  alii 
corde  jocundo  hœc13  demonstrabat,  dicens  :  a  Ecce,  jam  lampas14  incipit  illuminari.  »  Alius  nempe 

G  respondebat  :  «Ecce  video  alteram,  in  qua  jam  flamma  rutilât;  illuc  quidem  cereum  meum  illu- 
«minabo;  tu  autem  tuum  hic  inflamma.  »  Alius  quippe  dicebat  :  «  Astemus15  huic  lampadi,  et  ex- 
;<  spectemus  paulisper  quum  in  ea  ignis  insurget.  Nonne  videtis  quia  cetera  lampades  jam  inflam- 
umatae  sunt?  et16  vide  quomodo  in  illa  fumus17  enubilat;  nunc  autem  flamma  exoritur.  n  Taliter, 
inquam,  laetificavit  Dominus18  populum  suum,  qui  dies,  pro  miraculo  tam  glorioso  et  de  more  in 

H  morem  permutato ,  celeberrimus  et  memorialis  a  generatione  in  generationem  permanebit l0. 

Peracta20*  autem  soleranitate  Paschali0  (ubi  conturbati  omnes  propter  ignem, 
quem  die  sabbati 21  non  habuimus  ad  Sepulcrum  Domini22),  profectus  est  rex  Jop- 
pem.  Et  facta  conventione  cum  consuiibus  praedictœ  classis 23,  ut  quandiu  in  terra 
sancta  ob  amorem  Dei  morari  vellent,  si  Deo  concedente  et  juvante  intérim  de 

1  Autem.  l.  —  2  Redissent  l.  —  3  Introissent.  l.  —  4  Fenestrulas.  l.  —  5  Om.  cum  lacrymis  l.  — 
6  Maximo.  l.  —  7  Om.  plus  n.  —  8  Lœlans.  l.  —  9  Et.  l.  —  10  Om.  horœ  n.  —  11  Ecclesia  ipsa.  l.  — 
12  Festivum  decentissime.  l.  —  13  Om.  hœc  l.  —  14  Hœc  lampas.  l.  —  15  Stemus.  l.  —  16  Om.  et  l.  — 
11  Jam  fumus.  L.  — 18  Taliter  qualiter  in  quo  lœlificavit  Dominus  die  illo.  l.  —  19  Permanebit.  Anno  ab  Incar- 
natione  Domini  .Ma.  l.  —  20  Hic  x.  inserit  hoc  lemma  :  De  eo  quod  rex  Baldewinus  Arsuth  et  Cœsaream 
cepit.  XXV.  Ab  his  verbis  Peracta,  etc.  usque  ad  cap.  xxii,  lectionem  cod.  l.  variantem  in  infima  cujus- 
que  paginae  parte  exhibemus*.  —  21  Sabbati  Paschœ.  i.  —  22  Om.  a6i  conturbati  sumus. ....  habuimus 
ad  Sepulcrum  Domini  a.  b.  f.  k.  n.  —  25  Consuiibus  classis  gentis  Januensis,  unde  jam  mentionem  fecimus. 

A.  B.  F.  N. 

"  Psai.bi.  cxvn,  a4.  —  b  Bongars.  c.  xxv,  p.  4og.  —  4  Idest  mense  Maio  ineunte. 


*  Peracta  autem  solemnitate  Paschali ,  regreasus  est  rex  Jop-  Januensis ,  de  qua  jam  mentionem  feci ,  ût  quandiu  ob  amorem 
pen.  Fecit  tune  ibi  conventionem  cum  consuiibus  stoli  gentis       Domini  in  patria  sancta  morari  vellent,  si,  juvante  Deo,  de  ci- 

49- 


\ 


Digitized  by 


A.  1101. 


388  FULCHER11  CARNOTENSIS 

civitatibus  Sarracenorum  aliquam  comprehendere  cum  eodem  rege  possent,  ter-  A 
tiam  pecunise  partem  hostibus  întemîs  ablatam,  nulla  injuria  Januensibus  facta1, 
communiter  haberent,  rex  autem  primam  et  secundam;  vicum  insuper  unum,  in 
eadem  civitate  sic  capta,  jure  perpetuo  possiderent  et  bereditario  *â.  Quod  quum 
fidei  nexu  interposite  ab  utraque  parte  firmatum  fuisset,  indilate  oppidum  illud 
quod  vocatur  Arsuth  tam  per  mare  quam  per  terram  obsederunt b.  Sed  quum  inha-  b 
bitatores3  Sarraceni  sentirent  nullo  modo  a  Christianis  se  posse  defendi,  prolocu- 
tione  apudregem  callide  facta,  die  in*  tertia  muros  régi  reddiderunt,  pecuniam 
autem  suam  exeuntes  detulerunt  \  Quos  Ascalonem  abeuntes  rex  conviari  tristis- 
simosfecit.  Inde  noslaeti  Deo  gratias  egimus,  eo  quod,  sine6  occisione  hominum 
nostrorum,  banc  munitionem  nobis  tam  adversariam  comprebenderamus.  Quod  c 
castrum  a  Salomone  conditum 7,  Francis  valde  molestum ,  dux  Godefridus  in  anno 
praeterito  obsederat,  nec  ceperatc;  cujus  etiam  inhabita  tores  persaepe  de  nostris 
occiderant  plures,  vel  reddiderant  tristes8.  Jam  tamen  Franci  cominus  compre- 
henderant*  mûri  propugnacula,  quum  forte10  fortuitu11  Hgnea  turris  forinsecus 
muro  adjuncta,  prae  multitudine  in  eam  ascendentium ,  frustratim  corruit12.  Unde  d 
ferme  centum  Franci  de  ea  cadentes  insanabiliter  sunt  laesi.  lbi  aliquanlos  Francos 
Sarraceni  tune  retinuerunt,  quos  in  conspectu  omnium13  in  cruce  appenderunt, 
et  sagittis  sagittaverunt.  Quosdam  occiderunt,  quosdam  vivos  vililer  apud  se ]k 
detinuerunt. 


CAPITULUM  IX. 

Quomodo  Caesarea  civitas  capta  sit. 


Quuraque  rex  Arsuth,  prout  erat  opus,  de  gente  sua  munisset,  confestim  Caesa-  e 

1  Ablatam,  illi  Januenses  nautœ,  nulla  eis  injuria  facta.  a.  b.  f.  n.  —  2  Vicum  insuper  unum,  in  eadem 
civitate,  in  hereditatem  sibi  obtinerent  perenniter.  a.  b.  f.  n.  —  5  Om.  inhabitatores  d.  —  4  Om.  m  d.  m.  — 
5  Secum  detulerunt.  h.  —  6  Secum  detulerunt  Et  conventions  sic  facta  Ascalonem,  licet  mœsti,  abierunt;  quos 
etiam  rex  conviari  fecit.  Unde  et  nos  lœti  Domino  laudes  dedimus,  quo  suffragante,  sine,  a.  b.  f.  n.  —  7  Oni. 
a  Salomone  conditum.  A.  B.  F.  h.  n.  —  8  De  nostris  quamplurimis  occisis  tristissimos  persœpe  fecerant.  \.  b. 
f.  n.  —  9  Arripiebant.  a.  b.  f.  i.  k.  n.  ComprehendebanL  d.  h.  —  10  Om.  forte  a.  b.  f.  n.  —  11  Ow' for- 
tuite k.  m,  —  12  Cecidit.  a.  b.  f.  n.  —  13  Francorum.  a.  b.  f.  n.  — 14  Om.  apud  se  a.  b.  f.  k.  n. 


'  Cf.  Willelm.  Tyr.  i.  X,  c.  xiv,  p.  4 19. 

b       hac  obsidione  cf.  Willelm.  Tyr.  /.  c.  p.  4*0; 


Ibn  Klialdun.  op.  cit.  p.  57.  el  Wilken,  op.  cit.  p.  36. 
c  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  IX,  c.  xix,  p.  3g3,  3g4. 


vitatibus  Sarracenorum  aliquam  obsidione  coactam  cum  ipso 
rege  comprebenderepossent,  tertiam  pecuniae  partem  hostibus 
ablatam  illi  Januenses  viri  communiter  haberenl;  vicum  unum 
insuper,  in  eadem  civitate  sic  capta,  in  hereditatem  ipsi  peren- 
niter sibi  obtinerent.  Quod  quum  sub  pignore  fidei  ab  utraque 
parte  firmatum  fuisset,  indilate  castrum  quod  antiquitus  Azo- 
tum  vocatum  est,  sed  uunc  lingua  Sarraccna  Arsuth  nomina- 
tum ,  tam  per  mare  quam  per  terram  obsederunt.  Sed  quum 
inhabitatores  Sarraceni  sentirent  se  ulterius  nullo  modo  a 
Christianis  posse  defendi ,  prolocutione  apud  regem  sapienter 
facta,  in  die  tertia  castrum  régi  reddiderunt.  Timebant  enim 
si  Francorum  gens  per  vim  caperet  eos,  sicut  in  Jcrosolyma 
de  ceteris  Sarracenis  fecerant,  sic  de  eisdem  facerent;  nullus 
eorum  manu  Francorum  evaderet  quin  gladiis  eorum  périme- 
retur.  Et  quia  sane  castrum  reddiderunt,  rex  eos  cum  pecunia 


sua  tota  vivos  abire  permisit  ;  quos  sub  pactione  prtmitus  inde 
facta,  usque  Ascalonem  conviari  fecit.  Tune  inde  l*ti  effecti, 
laudes  Domino  Deo  exsolvimus,  quo  opitulante,  sine  occisione 
nostrorum  hominum ,  munitionem  tam  nobis  adversariam  com- 
prehenderamus  ;  cujus  habitatores  totiens  de  Christianis  nostns 
peremptis ,  nos  tristissimos  fecerant.  Quod  castrum  tam  odio- 
swn,  in  praeterito  anno,  dux  Godefridus  cum  exercitu  suo  obse- 
derat, sed  id  capere  nequivit.  Jam  tamen  viri  nostri  cominus 
complectebantur  mûri  propugnacula ,  quum  fortuitu  lignea  tur- 
ris forinsecus  muroadjecta,  prae  multitudine  in  eam  ascenden- 
tium,  frustratim  cecidit,  unde  fere  centum  de  nostris  de  ea 
mentes  insanabiliter  laesi  sunt.  Heu  ï  ibi  retinuerunt  paucos 
de  nostris  Sarraceni;  de  quibus  saevissime,  Christianis  externis 
videntibus,  in  cruce  pependorunt,  €t  ibi  sagittaverunl;  quos- 
dam autem  occiderunt,  quosdam  quidem  vivos  apud  se  viKter 


Digitized  by 


Google 


HISTORIÀ  IHEROSOLYMITANA.  389 

a  ream*  urbem  Palestinam  adiitb,  et  obsidione  ooronavit.  Sed  quia  muro  erat  valde 
fortis,  non  potuit  cito  capi.  Jussit  ergo  tune1  rex  petrarias  fieri,  et  macbinam 
unam  ligneam  ahissimam,  de  malis  et  remigibus  navîum  fabrefactam.  Hanc,  ut 
reor,  artifices  nostri  muro  altiorem  longitudine  viginti  cubitorum  erexerunt2,  ut, 
quum  ad  usque  murum  deduceretur,  hostes  internes  de  ea  milites  nostri  lapida- 

b  rent  et  sagittarent,  ut,  quum  murum  de  Sarracenis  sic  evacuarent,  ingressum 
liberum  bomines  nostri  ha be rent,  et  urbem  comprehenderent.  Sed,  quum  per 
quindecim  dies  obsidionem  tenuissent,  et  cum  petrariis  arces  mûri  superiores3 
aliquantisper  laesissent,  needum  turris  lignea  esset  penitus  compacta,  moram  eis 
fastidientibus,  noluit  diutius  Francorum  probitas  prolongare4,  quin  absque  ma- 

c  china5  praedicta  et  ceteris  supplementis,  die  quadam  Veneris,  civitatem  ausu  mi- 
rifico  cum  scutis  et  lanceis  appelèrent6-  Sarraceni  vero,  prout  fortius  valebant, 
se  defendebant,  mutuo  cohortantes.  Franci  autem,  quorum  Dominus  erat  Deus, 
erectis  non  lente  scalis,  quas  ad  id  opus  jam  praeparaverant,  per  eas  mûri  fasti- 
gium7  conscenderunt,  et  quos  sibi  tune  obvios  invenerunt  gladiis  illico  pereme- 

d  runt8.  Quodquum  Sarraceni  gentem  nostram  sic  efferatam,  et  urbem  jam  ab  eis 
captam  vidèrent,  ubi  diutius  vivere  putaverunt,  illuc  perpropere  fugerunt.  Sed 
nec  bic  nec  illic  delitescere  potuerunt,  quin  nïorte  promerita  trucidarenturc. 
Pauci  quidem  de  masculino  sexu  vitae  reservati  sunt.  Feminis  quampluribus  peper- 
cerunt,  ut  molas  manuales  volviturae  semper  ancillarentur.  Quas  quum  cepissent, 

e  alii  aliis  tam  pulchras  quam  turpes  invicem  vendebant  et  emebant,  masculos  quo- 
que.  Admiratum  ipsius  urbis,  et  episcopum,  quem  archadiumd  prœnominant, 
rex  vivos  babuit,  quibus  plus  pro  pecunia  quam  pro  amicitia  pepercit.  Quot9 

1  Potuit  eam  cito  gens  nostra  capere.  Jussit  tune.  a.  b.  r.  k.  n.  —  2  Om.  erexerunt  a.  b.  d.  f.  n.  Fecerunt.  h. 
Patraverunt.  i.  —  5  Cehiores.  a.  b.  p.  Sublimiores.  d.  h.  —  4  Tolerare.  a.  b.  f.  n.  —  5  Turri.  a.  b.  f.  n. 
—  6  Assilirent.  A.  b.  f.  n.  —  7  Mûri  summitatem  probitate  mira.  a.  b.  f.  n.  —  8  Invenerunt  nihil  aliud,  sed 
gladiis  eos  peremerunt.  a.  b.  f.  n.  — 0  Quanta  pecunia  ibisit  reperla,  quot.  a.  b.  f.  n.  Quanta  peeunia,  quot.  h. 


'  Hodie  Kaisarieh.  Cf.  |>.  354  »  annotât,  g. 

b  De  urbis  Cssareœ  oppugnatione  cf.  Willelm.  Tyr. 
1.  X,  c.  xv,  p.  &2 1,  Aaa;  Ibn  Àlatyr,  Kamel-Altavarych , 
p.  208;  Wilken,  l.  c.  et  Reinaud,  Extraits,  p.  16. 

6  •  Mense  redjebi  deinde  Caesaream  pe  le  ni  es,  în  hanc 


detinuerunt.  Hos  igitur  nefarios  reservavit  nobis  Dominus 
noster  ad  destruendum  et  exhereditandum.  De  quibus  plures, 
die  illo  quo  castrum  egressi  sunt,  Ascalonem  adeuntes,  in  via 
ipsa  capita  sua  de  reculis  suis  onerati,  siti  exstincti  sunt. 

Quum  autem  hoc  opus  sic  explevissemus ,  quum  de  gente 
sua  rex  Arsuth  opportune  munisset,  confestim  Cassa ream  Pales- 
tin»  adivit,  quam  obsidione  circumdedit.  Sed  quia  civitas  illa 
muro  valde  fortis  erat,  nec  Sarraceni,  intra  mœnia  securi,  vo- 
luerunt  eam  reddere ,  nec  gens  nostra  in  incepto  potuit  eam 
comprehendere,  tune  quidem  jussit  rex  petrarias  fieri,  simul- 
que  unam  turrim  ligneam  de  remigibus  et  malis  navium  affa- 
bre  compactam.  Et  quia  materies  bujusmodi  deerat ,  non  enim 
in  provincia  illa  longe  arbores  habent,  unde  posset  hoc  fieri. 
Hase  vero  bona  valde  fuit ,  quam  composuerunt  artifices ,  prout 
aestimo,  muro  excellentiorem  altitudine  viginti  cubitorum;  ut, 
quum  ad  usque  murum  perfecta  pertraheretur,  milites  nostri 
in  eam  ascensuri  de  su  m  mi  ta  te  ejus  sagittas  et  lapides  hostibus 
internis  probissime  jacerent,  ut  et  quum  taliter  murum  de 
Sarracenis  jaculantibus  vacuarent,  ingressum  sibi  liberum  ad- 
quirerent  Sed  et  petrariis  intérim  mûri  vel  turrium  propugna- 
culalapidantibusTcum  assultu  vehementi  ci rcumquaque  gente 
nostra  impetente,  Dei  auxilio  praseunte,  civitatem  comprehen- 


■  quoque  urbem  vi  captam  ense  et  igtie  saevierunl.  »  (Ibn 
Khaldun.  p.  57.) 

d  •  Juridicus  qui  juri  dicendo  praerat,  qui  etiam  Hn- 
«gua  eorum  cadius  appellatur.  »  (Willelm.  Tyr.  1.  X, 
c.  xvi,  p.  4a3.) 


derunt.  Quum  autem  per  quindecim  dies  obsidionem  tenuissent , 
et  cum  petrariis  arces  in  muro  celsiores  aliquantulum  {assissent , 
et  adhuc  turris  illa  lignea,  de  qua  praefatus  sum,  non  esset,  per 
quam,  Deo  preveniente ,  urbem  capere  sperabanl,  mora  eos 
fastidiente,  noluit  tolerare  probitas  Francorum  quin  absque 
illa  turri  praedicta  et  ceteris  supplementis,  die quodam  Veneris, 
civitatem  ausu  mirifico  cum  scutis  et  lanceis  assilirent.  Sarra- 
ceni vero  defendebant  se  quantumeumque  fortius  poterant; 
cum  petrariis  et  arcubus  genti  nostra?  obsistebant.  Franci  au- 
tem, quorum  Dominus  Deus  erat,  erectis  citissime  scalis  quas 
ad  id  opus  praeparaverant,  per  eas  mûri  summum  probitate  mi- 
rabili  conscenderunt ,  et  quos  ibi  obvios  sibi  repererunt,  protinus 
gladiis  peremerunt.  Quod  quum  Sarraceni  gentem  nostram  sic 
efferatam  vidèrent  urbem  super  eos  ingredi,  ibi  quantocius 
fugerunt,  ubi  diutius  vivere  speraverunt.  Sed  nec  hue  nec  illuc 
delitescere  potuerunt  quin  morte  promerita  trucidarentur.  De 
hominibus  vix  aliquem ,  paucos  tamen  vivos  retinuerunt.  Femi-< 
nabus  vero  pluribus  pepercerunt,  quatinus  an  cil  la;  sibi  effectae 
molas  manuales  semper  volverent.  Quas  quum  cepissent,  aiif 
aliis  tam  turpes  quam  pulchras  invicem  vendebant ,  masculos 
quoque.  Admiratum  urbis  ,  et  episcopum  Sarracenorum ,  quérir 
archadium  pnenominant,  cepit  rex  vivos,  lit  redemptionem  de 


Digitized  by 


390  FULCHERII  CÀRNOTENSIS 

utensilia  multiformia  ibi  sunt  inventa  non  est  dicendi  facilitas,  unde  multi  pau-  a 
pères  effecti  sunt  locupletes.  Vidi  de  Sarracenis  plurimos  ibi  peremptos,  acervo  - 
de  illis  facto,  igne  concreinari,  quorum  cadaverum  nimius  fœtor  nos  valde  mo- 
1  es  ta  bat.  Fiebat  hoc  bisantiorum  inveniendorum a  gratia,  quos  ipsi  improbi  trans- 
glutiverant,  nolentes  ut  de  suo  aliquid  Franci  haberent,  quos  quidam  eorum  in 
oribus  suis  juxta  gingivas  abscondebant  Undc  aliquando  contingebat,  quum  quis  b 
nostrum  super  collum  alicujus  Sarraceni  pugno  feriebat,  ut  decem  aut  sedecim 
bisantios  ab  ore  foras  excuteret.  Feminae  quoque  impudenter  intra  se  bisantios 
occultabant;  quod  et  nefas  erat  sic  recondendum,  et  multo  turpius1  mihi  ad 
recitandum. 

Annus  millenus  centenus  erat,  sed  et  unus,  C 
Quum  nos  Caesaream  cum  scaiis  cepimus  urbem. 

Vel: 

Quum  Stratonis  turrem  sic  dictam  cepimus  urbem. 


CAPITULUM  X. 

Quod  in  Cœsarea  archiepiscopus  sit  ordinatus2. 

Etb  quum  de  Caesarea,  et  de  his  omnibus  quae  in  ea  repperimus,  una  cum  Januen- 
sibus  prout  libuit  egissemus,  et  archiepiscopum 0  communiter  electum  ibi  prœfe-  d 
cissemus,  relictis  ad  custodiendum  urbem  paucis,  festinavimus  ire  Ramulam  civi- 
tatem,  quae  est  prope  Liddam d.  Ubi  per  viginti  quatuor  dies  exspectavimus  bellum 
ab  Ascalonitis  et  Babilonicis  contra  nos  fieri,  ob  idillic  congregatis.  Sed  quia  gens 
eramus  rara,  contra  eos  ire  metuentes,  non  ivimus,  ne  forte,  si  Ascalonae3  eos  ap- 
peteremus4,  intra  mœnia  et  aggeres  suos  recursu  continuo  nos  interceptos  interi-  E 
merent5.  Propterea  venire  contra  nos  nolebant,  quia  sic  evenire  putabant.  Quorum 
calliditate  comperta,  tandiu  calliditatem  eorurn  callidius  callentes  calluimus  us- 

1  Et  tarpe  est  satis.  a.  b.  f.  n.  —  2  De  eo  quod  rex  Baldewinas  superat  Ascalonitas  alque  Babylonios.  k.  — 
3  Ante  Ascalonem.  a.  b.  f.  h.  n.  Aschalonem.  d.  k.  —  4  Impeteremas.  a.  b.  f.  k.  n.  —  5  Continuo  ad  interi- 
mendum  nos  illuc  interciperent.  A.  b.  f.  n.  Périmèrent,  h. 


'  Cf.  supra  Tudebov.  XIII,  v,  p.  g&,  i5o  et  20g. 
fc  Boogars.  c.  xxvi,  p.  à  10. 

0  Nomioe  Balduinum,  qui  ann.  1107  obiit.  (Conf. 


bis  accîperet,  quos  divites  divitiis  sentiebat.  O  quanta  pecunia 
in  urbe  est  reperta,  uode  multi  pauperes  facû  sunt  locupletes! 
Vidi  moltos  ibi  de  Sarracenis  océisos  igno  comburi ,  quorum 
cadaverum  fœtor  nos  vaide  ansebat.  Hoc  autem  fiebat  propter 
bisantios  quos  ipsi  improbi  glutiverant,  ne  de  pecunia  usquam , 
si  possent ,  aliquid  invenire  possemus  :  quos  quidem  bisantios  in 
ore  suo  juxta  gingivas  abscondebant.  Unde  aliquando  contin- 
gebat,  quum  quis  nostrum  in  coilo  Sarracenum  feriebat,  mox 
aut  decem  aut  sedecim  bisantios  ab  ore  foras  excutiebat.  Fe- 
mioac  sic  eos  impudenter  intra  se  occultabant;  quod  et  nefas 
erat  sic  occultant! um ,  et  turpe  est  satis  ad  recitandum. 

Quum  autem  tain  de  Caesarea  quam  de  omnibus  quae  in 


Willelm.  Tyr.  /.  c.  p.  4a3,  et  Orient  christ,  t.  III. 
p.  1285.) 

4  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xvn,  p.  fob. 


ea  reperimus,  prout  placuit,  egissemus,  relictis  ibi  paucis  ad 
custodiendum  urbem,  festinavimus  omnes  ad  civitatem  Ra- 
mulam, ubi  per  viginti  quatuor  dies  exspectavimus  prxlium 
ab  hostibus  nostris  Ascaloniensibus  el  Babiloniis,  qui  apud 
Babilonem  congregati  ad  expugnandum  nos  se  parabant.  Sed 
quia  gens  rara  eramus,  contra  eos  ire  metuebamus,  ne  forte 
quum  ante  urbem  eorum,  scilicet  Ascalonem,  eos  impete- 
renius,  intra  aggeres  et  mœnia  sua  nos  ad  in  te  ri  tu  m  ipsi  inter- 
ciperent. Quapropter  nos  appetere  renuerunt,  quoniam  hoc 
futurum  esse  speraverant.  Quorum  calliditate  comperta ,  tandiu 
nos  eidem  calliditati  obnoxii  ante  Ramulam  eosopperti  sumus, 
usque  dum,  animis  eorum  marcosseotibus,  venire  contra  nos 


Digitized  by 


HISTORIA  IHER©SOLYMITÀNÀ.  391 
a  que,  animis  eoruni  pavore  marcescentibus,  adversum  ho&  venire  pepitus  dimise-   a.  ..o.. 
runt.  Unde  multi  moram/fastiditiv  et  egestate  preséir  ab  exerdtu  stio  discesserunt. 
Quo  audito,  Joppen  regressi  sumus<,  et  laudes  Deo  dedimusy  ea  quod  a  congreesu 
eorum  liberi  aie  facti  eramus. 


CAPITULUM  XL 

'     De  pralio  satis  cruento  Christianorum  atqiie  Turcoram,  in  quo  Christiaui  victores  fuerunt. 

Sed  quum  postea*  auribus  ad  eos  semper  in  tends,  per  septuaginta  dies  quieti 
b  sustinuissemus,  intimatuni  est  régi  adverparios  nostros  animositate  itéra  ta  com- 
moveri*,  etiani  nos  appetere  parari1.  Hoc  autem  auditov  fecit  rex  geptem  suam 
prompte  congregari,  de  Iherosoiyma  videlioet  et  Tyberiade,  Cœsarea  quoque  et 
Caypha.  Et  quia  nécessitas  nos  urgebat*,  pro  eo  quod  militum  eramus  egentes, 
monente  rege3,  quicumque  potuit  de  armigero  suo  militera  fecit.  Itaque  milites 
c  nos  tri  omnes  ducenti  sexaginta  tantummodo  fuerunt,  pedites  vero  nongenti4.  Qui 
autem  contra  nos  undecim  millia  militum,  et  viginti  unum  millia  peditum  simul 
erant.  Hoc  quidem  sciebamus,  sed  quia  Deum  nobiscum  habebamua,  eos  aggredi 
non  formidavimus.  Nec  enim  in  armis,  nec  ia  gente  multa  confidebamus,  sed  in 
Domino  Deo5  spem  nostram  omnino  posueramus.  Magna  audacitas,  sed  non 
d  erat  audacitas,  immo  fides  et  caritas.  Quoniam  pro  amore  illius  pafabamus  dili- 
genter  mori,  qui  pro  nobis  misericorditer  morte  dignatus  est  mon. 

fvimus  ad  pugnam,  vel  mortem  forte  paratam. 

Illuc  fecit  rex  portari  dominiez  Grucis  lignum ,  quod  nobis  praebuit  salutare  solat 
tium.  Die  quodam  de  Joppe  exivimus,  sequenti  vero  contra  eos  bellavirous,  Quum- 
£  que  ad  eos  appropinquassemus,  et  illi  ad  nos  similiter  nobis  ignorantibus;  et  quum 
spécula  tores  eorum  de  spécula  nostra  prospexissemus,  subsequentiam  ceterorum 
statim  intelleximus.  Et  quum  rex  cum  quibusdam  de  suis  ulterius  progrederetur, 
prospectans  a  longe  vidit  tentoria  eorum  extensa  in  planis  candescere.  Quibus 

1  Iterata  permoveri,  et  jam  parati  nos  appetere  accelerabant.  a.  b.  f.  n.  —  2  Anxiabat.  a.  B.  f.  k.  n.  — 
3  Milites  non  habebamus  nisi  paucos,  rege  monente.  a.  b.  f.  n.  —  4  dccc.  a.  —  5  Deo  nostro.  h.  n. 

•  Ct  Willelm.  Tyr.  /.  c.  p.  4*5. 


dimiserunt,  et  multi  ei  eis  stipendiornni  egestate  fastidîti  ab 
exercitu  discesserunt.  Quo  audito,  nos  tune  Joppen  remea- 
vimus ,  et  inde  landes  Domino  dedimus ,  eo  quod  ab  infestatione 
eorum  sic  liberi  eramus. 

Quum  autem  postes  improbitati  eorum  auribus  attentis,  per 
septuaginta  dies  aliquantulum  quieti  peraiansissemns,  intima* 
tum  est  régi  Balduino  adversarios  nostros  animoshatis  instinctu 
herato  conckari ,  qui  jam  ooadunati  nos  appetere  accelerabant. 
Hoc  audito ,  fecit  gentem  suam  congregari ,  quantum  potuerit ,  de 
Jerosolyma  et  Tyberiade  ,  et  de  Castro  Caypha ,  et  de  Cosarea.  Et 
quia  nécessitas  nos  angariabat  pro  miliUbua  quo»  non  babebamua, 
monitis  régis  Balduini  fecit  de  scutigero  suo  quicumque  potuit 
militern*  Fuerunt  itaque  milites  nostri  omnes  simul  ducenti  et 
seiagiota;  fuerunt  pedites  vero  nongenti.  Qui  autem  contra 
nos,  undecim  millia  militum  f  et  viginti  unum  millia  peditum 


erant.  Hoc  quidem  sciebamus,  sed  quia  nobiscum  Deum  ba- 
bebamus, eos  adiré  non  formidavimus.  Nec  enim  in  armis,  nec 
in  multitudine  gentis  confidebamus,  sed  in  Domino  Deo  spem 
nostram  proesus  posueramus.  Magna  audacitas,  sed  non  auda- 
citas, imo  fides  et  caritas.  Quoniam.  pro  amore  .  illius  mori 
parati  eramus  qui  pro  nobis  misericorditer  mori  dignatus 
est,  ivimus  ad  pralium,  quo.rex/ecit  déferre  illud  dominiez 
Crucis  tignum ,  quod.  nobis  praebuit  salutare  aolatium.  Die  quo- 
dam de  Joppe  exivimus,  sequenti  vero  contra  eos  pugnavimns. 
Quumque  eis  appropiaremus,  illi  similiter  nobis  nescientibus 
approximabant.  Prsscursoribus  autem  eorum  vel  explorato- 
ribus  visis»  ceteros  subséquentes  nop  longe  esse  intelleximus. 
Et  quum  rex  BaJdoinus  ulterius  cum  quibusdam  de  suis  post 
exploratores  pusillum  progressas  esset,  prospiciens  vidit  ten- 
toria mane  jpso  extensa  in  campia  illis  candescere.  Quod  qnum 


Digitized  by 


A.  1101. 


392  FULCHERII  CÀRNOTENSIS 

visis,  mox  equo  calcaribus  puncto,  ad  nos  postremos  recurrit,  et  quod  viderat  a 
cunctis  manifesta  vit.  Unde  exsultare  cœpimus,  quum  bellum  fore  didicimus *,  quo- 
niam  id  fieri  desiderabamus.  Si  enim  ad  nos  non  venirent,  nos  utique  ad  eos  ire- 
mus.  Melius  enim  erat  nobis  in  planis  vastis  praliari,  ut,  quum  superati  essent, 
Domino  suffragante,  longior  eis  fuga  fieret,  unde  in  fuga  majus  haberent  detri- 
mentum,  quam  si  prope  muros  eorum  cum  eis  congrederemur.  Tune  jussit  rex  b 
arma  sumi;  et,  armatis  cunctis,  acies  nostrae  decenter  ad  bellandum  ordinatae  sunt. 
Itaquenosin  manus  Deifidenter  committentes2,  adversus  eos  equitavimus.  Abbas 
quidam,  cui  rex  praeceperat,  Crucem  dominicam  palam  cunctis  gestavit.  Tune 
rex  milites  suoshis  verbis  pie  affatus  est:  «  Eia  Christi  milites,  confortamini,  nibil 
«  metuentes.  Viriliter  agite,  et  in  hoc  praeliô  fortes  estote,  et  pro  animabus  vestris,  c 
«quaeso,  pugnate,  et  nomen  Christi  omnino  exalta  te,  cui  dégénères  isti  semper 
«  exprobrant,  et  viriliter  conviciantur,  nativitatem  ejus  non  credentes  neque  re- 
«  surrectionem.  Quod  si  hic  interieritis,  beati  nimirum  eritis.  Jamjamque  aperta 
«est  vobis  janua  regni  cœlèstis3.  Si  vivi  victores  remanseritis,  in  ter  omnes  Chris- 
ti tianos  gloriosi  fulgebitis;  si  autem  fiigere  volueritis,  Francia  equidem  longe  est  d 
«  a  vobis.  •  His  ita  dictis,  omnes  ei  assenserunt. 

Ad  pugnam  properant,  cunctos  mora  longa  molestât; 
Quem  feriat  vel  praecipitet  jam  cogitai  omnis. 

Et  ecce  gensdetestanda,  nobis  occurrens,dextra  lœvaque  vehementer  in  nos  irruit. 
Gens  quoque  nostra,  licet  paucissima,  per  sex  acies  divisa,  sicut  soient  aucupes  e 
in  multitudine  avium,ita  in  ter  cohortes  eorum  ingentes,  ac//ara  Deus  exclamantes, 
se  inseruerunt*.  Quorum  multitudo  in  tantum  nos  illico  obtexit,  ut  vix  aiius  alium 
vel  cernere  vel  cognoscere  posset.  Jamque  repulerant,  jamque  quassaverant  duas 
anteriores  acies  nostras,  quum  huic  negotio  intuito  festinantissime  rex  a  parte  pos- 
trema  subvenit.  Ubi  enim  virtutem  hostium  validiorem  esse  spectavit  et  cognovit,  f 
accelerato  cursu  cum  scara5  sua,  impetui  nefandorum  viriliter  se  obdidit,  et  co- 
ram  potentioribus  eorum  hasta  vibrata,  in  qua  signum  pendebat  album,  ictu  lan- 
ceœ  percussit  Arabem6  unum  sibi  obvium,  in  cujus  omento  quum  ad  terram  de 

1  Credimus.  à.  b.  f.  —  2  Commendantes.  a.  b.  f.  n.  —  3  Perennis.  d.  —  4  Exclamando  se  miserunt.  a.  b.  f.  n. 
Exclamando  insérant,  k.  —  5  Scala.  k.  —  6  Arabum.  f.  n. 


vidisset,  mox  equo  calcaribus  puncto,  ad  noa  postremos  rc- 
currit,  et  quod  viderat  cunctis  manifestavit.  Unde  tune  exsul- 
tare cœpimus  quum  bellum  fore  credidimus,  quoniam  autem 
dubitabamus  utrum  pugnaturi  contra  nos  venirent  Quod  si 
ad  nos  non  venfrent,  nos  quippe  ad  eos  iremus;  sed  melius 
nobis  erat  amplis  contra  nos  planis  praliari,  ut  quum  victi 
essent,  Domino  suffragante,  longior  eis  fuga  fieret,  ut,  an  te  - 
quam  Ascalonem  pervenissent,  multi  ex  eis  fugaces  périme- 
rentur,  qui  vivi  remanerent,  si  ante  mœnia  urbis  bellum  fieret. 
Jussit  autem  rex  et  citissime  milites  se  armare.  Quibus  armatis 
et  decenter  aciebus  ordinatis ,  in  manus  Domini  nos  com- 
mendantes adversus  eos  equitavimus.  Abbas  quidam  vir  vene- 
randus  Crucem  dominicam  in  manibus  suis  devotissime  ges- 
tabat.  Tune  rex  milites  suos  bis  verbis  pie  affatus  est  :  iEia, 
t milites  Christi,  confortamini  et  nolite  timere.  Estote  fortes 
tin  hoc  bello,  et  pugnate  pro  animabus  vestris  ad  exaltandum 
i nomen  Christi,  cui  dégénères  isti  semper  exprobrant  et 
•  contradicunt ,  non  credentes  Domini  incarnationem  neque 
cresurrectionem.  Quod  si  hic  interieritis,  vere  beat!  eritis; 
«jamjamque  nobis  cœlèstis  aul*  janua  aperta  est,  quam  quum 


tingressi  fueritis,  perenniter  gratabimini  cum  sanctis.  Si  autem 
i  victores  vixeritis,  inter  Cbristicolas  omnes  gloriosi  fulgebitis. 
t  Aut  si  fugere  volueritis,  Francia  longe  nimis  est  a  nobis. t 
Hoc  dixit,  et  hoc  a  cunctis  confirmando  laudatum. 

Ad  pugnam  properant ,  cunctos  todet  mora  valde  ; 
Quem  feriat  vel  quem  subraat  jam  cogitât  omnis. 

Ecce  gens  dira,  occurrens  nobis,  dextera  Isvaque  vehementer 
in  nos  irruit.  Gens  quoque  nostra,  licet  paucissima,  per  sex 
taraen  acies  divisa,  tanquam  soient  aucupes  in  multitudine 
aVlum ,  intra  cohortes  eorum  ingentes ,  adjtwa  Deus  exclamando , 
se  immiscrunt.  Quorum  multitudo  in  tantum  nostros  tune 
obduxit,  ut  aliquando  vix  alter  alterum  videre  posset.  Jamque 
repulerant  atque  quassaverant  duas  de  aciebus  nostris  anterio- 
ribus,  quum  rex  Balduinus  festinans  negotio  tanto  subvenit. 
Nam  ubi  spectavit  et  cognovit  virtutem  hostium  validiorem, 
accelerato  cursu  cum  scara  sua  impetui  nefandorum  viriliter 
se  obdidit,  et  coram  potentioribus  eorum,  scilicet  admirabi- 
libus,  hasta  vibrata,  in  qua  vexillum  pendebat  album,  ictu 
lanceœ  percussit  Arabem  unum  in  cujus  corporc  ad  terram 


Digitized  by 


Google 


HISTORIÀ  IHEROSOLYMÎTÀNÀ.  ^  393 

a  sonipede  illum  pracipitaret,  idem  signum  memoratum  remansit1.  Lanceam  au- 
teminde  extorsam,sicutipsepropiusastans  cernebam*,  adlaedendum  alios  prompte 
detulit.  Hinc  isti,  hinc  ilii  forliter  pugnabant3.  Videretis  utique  horœ  spatio  mo- 
dico4  multos  utrinque5  equos  sessoribus  vacuos.  Videbamus6  terram  niinis  occu- 
patam  de  sentis  vel  peltis7,  de  pugionibus  et  pharetris,  arcubus  et  sagittis,  de 

b  Sarracenis  et8  iEthiopibus  tam  mortuis  quam  morti9  vulneratis.  Similiter  de 
Francis,  sed  non  de  tantis10.  Aderat  ibi  Crux dominica  inimicis  Christi  valde  con- 
traria, contra  quam,  gratia  Dei,  pompa  eorum  praevalere  non  potuit.  Sed  ac  si  prae- 
sentia  ejus  verecundi  effecti,  non  solum  nos  invadere  cessa verunt,  verura  etiam 
pavore  cœlitus  percussi  omnes,  in  fugam  celerem  suam  verterunt  sententiam.  Qui 

c  tune  habuit  equum  volucrem,  fugiendo  evasit  mortem.  Taedium  erat  colligere  tôt 
scuta,  tôt  missilia,  tôt  arcus  et  sagittas,  quae11  in  campis  fugitivi  jecerant.  Tôt  cor- 
pora,  quae  ibi  jacebant  exanimata,  si  quis  veliet  ea 13  dinumerare,  deficeret  utique 
in  computatione.  Fertur  tamen  quinque  miliia  ex  eisdem  15  militibus  et  peditibus 
ibi  peremptos  fuisse.  Duxa  etiam  Babilonensis  militiae,  qui  eam  ad  bellandum14 

d  adduxerat,  cum  ceteris  interiit 15.  De  nostris  vero  militibus  octoginta  perdidi- 
mus,  de  peditibus  vero  ampliusb.  Probissime  illo  die  rex  se  habuit10;  optimus  con- 
solator,  rigidus  percussor  exstitit.  Milites  quoque  sui,  quamvis  essent  pauci,  erant 
probissimi l7.  Gertamen  illud  non  diu  fuit  anceps.  Illi  enim  tempestive  fugerunt, 
hi  vero  prompte  eos  fugaverunt. 


À.  1101. 


CAPITULUM  XII. 

Quanti  de  Cliristianis  ibi  corruemnt. 


e     0  bellum  insontibus  odiosum,  et  intuentibus  perhorridum!  Bellum,  quia  non 
bellum,  nam per  antiphrasim  est  dictum.  Bellum  cernebam,  mente  nutabam,  ictus 

1  Obviam,  in  cajus  corpore  ad  terram  de  sonipede  prœcipitato  signum  remansit  idem.  a.  b.  f.  n.  —  2  Om. 
sicut  ipse  cernebam  A.  b.  f.  n.  —  3  Pagnant.  h.  —  4  Exiguo.  a.  b.  f.  n.  Non  modico.  m.  —  5  Om.  utrin- 
que d.  m.  —  0  Om.  videbamus  a.  b.  f.  n.  —  7  Pectis.  cm.  —  8  Tam  de  sentis  quam  pugionibus  (spugioni- 

bus.  f.)  ,  de  Sarracenis  quoque  et.  a.  b.  f.  n.  —  9  Om.  morti  a.  b.  f.  m.  —  10  Om.  similiter  tantis  a.  b. 

f.  n.  —  11  Tôt  scuta  rotunda,  tôt  arcus  et  sagittas,  enses  al  que  lanceas  sive  missilia,  quœ.  a.  b.  f.  n.  —  12  Om. 
ea  h.  —  13  Ex  eis  tam  de.  a.  b.  f.  n.  Ex  eis  de.  h.  —  14  Prœliandum.  A.  b.  f.  n.  —  15  Trucidatus  est.  a.  b.  f.  n. 
—  16  Se  die  illo  exhibait  rex  Balduinus.  a.  b.  f.  n.  —  17  Optimi.  a.  b.  f.  n. 


*  t  Ipse  dux  Sa'd  el  daula  f  ex  equo  delapsus ,  mort u us 
«  est,  et  Franci  impedimenta  ceperun t.  »  (Ibn  Khaldun. 
op.  cit.  p.  59.) 


b  «  De  nostris  vero ,  recçpsito  numéro ,  inventi  sunt 
«abesse  équités  sepluaginta,  de  pedilibus  vero  multo 
«plures.  t  (Willelm.  Tyr.  /.  c.  p.  4a6.) 


proBCÎpitato  illud  reliquit  vcxillum.  Lanceam  autem  ipsaro,  inde 
extorsam,  ad  laedendnm  ceteros  promptissime  detulit.  Hioc  isti , 
bine  illi  fortiter  pugnabant.  Videretis  utique  minimo  spatio 
hone  multos  equis  supra  sessoribus  vacuos  terranique  de  scutis 
et  pugionibus  nimis  occupatam,  de  Sarracenis  quoque  et 
jEthiopibus  tam  mortuis  quam  vulneratis.  Aderat  ibi  Crux 
dominica,  inimicis  Christi  contraria,  contra  quam  paganorum 
pompa ,  gratia  Dei ,  praevalere  nequivit.  Sed  ac  si  prsesentia 
ipsius  verecundi  effecti,  non  solum  nos  invadere  dimiserunt, 
sed  et  pavore  cœlitus  percussi  omnes ,  in  fugam  celeriter  versi 
sunt.  Et  quia  maluerunt  fugere  quam  cito  mori,  qui  equum 

III. 


habuit  volucrem,  fugiendo  evasit  mortem.  Tôt  scuta  rotunda, 
tôt  arcus  et  sagittas,  tôt  enses  et  lanceas  et  alia  multa  sive 
missilia,  quae  in  campis  timidi  jecerant,  colligere  tsdium  erat. 
Totque  corpora,  quae  ibi  jacebant  exanimata,  si  quis  veliet 
numerare,  in  computatione  deficeret  Fertur  tamen  quinque 
miliia  ex  eis  tam  de  militibus  quam  peditibus  ibi  peremptos 
esse.  Dux  etiam  militiae  Babiloniensis ,  qui  eam  illuc  ad  pne- 
liandum  adduxit,  cum  ceteris  trucidatus  est.  De  nostris  autem 
octoginta  milites  perdidimus;  de  peditibus  vero  magis.  Vere 
probissime  se  habuit  rex  Balduinus  die  illo;  in  praeiio  optimus 
consolator,  rigidusque  percussor  exstitit. 

5o 


Digitized  by 


Google 


394  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  uoi.  timebam.  Omnes  in  ferrum  ruebant,  ac  si  mortem  nunquam  metuerent.  Dira  ca-  a 
lamitas,  ubi  nulla 1  carilas.  Fragor  erat  nimius  de  mutuis  utrorumque  perçus- 
sionibus.  Hic  percutit,  ille  corruit  Hic  nescit  misericordiam,  nec  ille  quaerit  e&m. 
Hic  perdit  pugnum,  ille  vero  oculum.  Mens  refugit  humana,  ubi  talis  cernitar 
miseria.*Mirabiie  quidem  dictu!  in  capite  vincimus,  in  cauda  vero  snperati  sumns. 
In  cauda  Christiani  ruunt,  in  capite  autem  Sarracenos  vincunt.  Hos  fugavimus  b 
usque  Ascalonem  %  illi  autem  peremptis  nostris  mox  equitaverunt  usque  Joppem. 
Itaque  die  illo  nullus  rei  scivit  exitum  *.  Quumque  tam  occidendo  quam  fugando 
rex  et  sui  campos  de  eis  évacuassent,  jussum  est  ut3  in  eorumdem  tentoriis,  quae 
fugitivi  reliquerant  nocte  illa,  quiesceremus.  Jussum  est  \  et  factum  est. 

Septenas  idus  Septerobris  quum  legeretur5,  c 
Fecimus  hoc  bellum  dignum  satis  ad  recitandum  , 
Et  fuit  adjutrix  divina  gratia  Francis0. 


CAPITULUM  XIII. 

De  sorte  varia  prelii  hujus. 


Sequenti7  autem  die,  quum  in  papilione  régis8  missam  audissemus9  de  Nati- 
vitate  almae  Virginis  Mariaeb,  unde  solemnitas  erat  in  illa  die,  oneratis  jumen- 
tis  nostris  de  rébus  bostium  nostrorum,  de  pane  scilicet  et  annona  farinaque,  d 
necnon  tabernaculis  eorum 10,  praeceptum  est,  monente  salpista  nf  Joppen  regredi. 
Qui  quum  reverteremur,  et  Azotum0  quintam  urbem  Philistinorum  nunc  de- 
sertam 12  transissemus,  Ibenium13  quam  modo  vocant,  obvios  nobis  aspeximus 
Arabes  fere  quingentos,  a  Joppe  revertentes.  Qui  die  belli  cucurrerant  illuc,  et 
praedam  quam  forinsecus  invenerant  arripuerant14*.  Nam  quum  caedem  de  pedi-  e 
tibus  nostris  in  postrema  parte  fecissent  magnam,  et  in  dextro  cornu15  unam  aciem 
penitus  consumpsissent,  et  anteriores  sicut  postremos  victos  esse  crederent,  as- 

1  Ubi  nulla  est  A.  9.  F.  H.  h.  - —  1  Itaque  neque  nos  neque  Mi  rei  exitam  die  illo  scivimns.  a.  b.  f.  n.  — 
5  Prœcepit  rex  at.  a.  b.  f.  h.  —  4  Jussit.  a,  b.  f.  h.  —  5  Legeremus.  a.  b.  d,  f.  h.  n.  — -  0  Hi  très  versiculi  sic 
leguntur  in  cod.  h.  [Lux  tune  septena  sub  sidere  Virginis  orta  [Edidit  hoc  bellum  dignum  satis  ad  recitandum,  [Et 
fait  adjutrix  divina  gratia  Francis.  —  7  Factum  est  prœlium  istad  ru  idus  Septembris,  anno  ab  urbe  Iherusalem 
capta  tertio;  indictione  nona  (undecima.  m.).  Sequenti.  a.  b.  f.  n.  Annus  erat  a  captione  Jérusalem  tertius. 
Sequenti.  k.  —  8  Papilione  sua  re&cum  suis.  a.  b.  f.  h.  —  9  AudisseU  a.  b.  f.  h.  —  10  Om.  necnon  taber- 
naculis eorum  a.  b.  f.  n.  —  11  Salpice  vel  cornu  monente  regia.  a.  b.  f.  n.  Salpita  et  buccinatore  monente 
regio.  k.  —  18  Desertam  jam.  a.  b.  d.  f.  m.  —  15  Aibeni.  d.  h.  —  u  Et  prœdam  illic  inventant  arripuerant 
jl  b.  F.  h.  —  15  Cornu  nostro.  k. 


'  Cf.  Willelm.  Tyr.  /.  c. 

h  Id  est  die  vu*  roensis  Septembris  À*  0.  1 101. 


*  Esdoud.  (Cf.  supra,  p.  354,  annot.  e.) 

*  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xvm,  p.  4a6,  4*7. 


Qnnm  autem  occidendo  rex  et  sui  eos  sufficienter  cfibgans- 
sent,  et  campos  de  iHis  promu  exinanissent ,  praceph  rex  ut  in 
eorumdem  tentoriis,  qna  pagani  reliquerant,  nocte  illa  quies* 
ceremns.  Jussit  et  factum  est.  ni  idus  Septembris  pradtnm 
istnd-actam  est,  anno  milleno  centesimo  primo,  epacta  nulla , 
indictîonibus  1  concurrentibus. 

Sequenti  autem  die ,  quum  in  papilione  suo  rex  et  sui  missam 
de  Nativitate  almt  Virginia  Marie  audissent, oneratis  jumentis 


nostris  de  rébus  hostium  nostrorum,  pannis  scilicet  et  pane* 
annona  farinaque,  preceptum  est  a  rege  cornibus  monen- 
tibus  Joppen  regredi.  Et  quum  sic  reverteremur,  et  Asotum 
urbem  Philistinorum  desertam  transissemus,  jam  securi  de 
inimicts  nostris  in  pnelio  superatis,  venerunt  nobis  obviam 
quingenti  milites  Arabes  catervatim ,  qui  die  quo  beHum  egimus 
ante  Joppen,  nobis  nescienlibus,  cucurrerant,  et  pradam  ibi 
tnventam  sed  paucam  arripuerant  Sed  et  die  sequenti  nave 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 


395 


a  sumptis  occisorum  scutis1  et  lanceis  atque  galeis  iucidis,  de  quibus  se  pompa - 
tice  ornaverant,  properantes  statim  usque  Joppen  monstraverant  arma  nostra 
Joppitis,  dicentes  regem  et  omnes  suos  in  belio  esse  peremptos.  Quod  quura 
audissent  qui  in  Joppe  custodes  remanserant,  quia  veri  erat  simile,  admirantes 
valde  exterriti  sunt,  et  dictis  eorum  fidem  adbibuerunt.  Arabes  autem  illi  quum  pu- 

b  tassent  ab  exterritis  civibus  urbem  illico  sibi  reddi,  cogitationibus  suis  adnihilatis, 
nihil  ibi  amplius  proficientes2,  Ascalonem  regredi  cœperunt.  Qui  quum  nos  re- 
gredientes  ad  Joppen  perspexissent,  suspicati  sunt  nos  esse  de  gente  sua,  qui 
nobjs  omnibus  in  praelio  occis is,  reliquos  Christianos  versus  Joppen  conversantes 
appetere  vellent.  Unde  valde  mirabamur,  quum  tantum  nobis  appropiabant  :  nec 

c  Francos  nos  esse  cognoscebant3,  donec  milites  nostros  cita  invasione  aggredi  eos 
vidèrent.  Tune  videretis  celerrime4  eos  hue  illucque  fugere,  ut  nec  alius  alium 
exspectare  vellet,  et  qui  equum5  tune  non  habuit  agilem,  caput  mox  gladio 
subegit.  Sed  quia  Franci  valde  fuerant  fatigati,  et  in  praelio  plures  vulnerati,  non 
potuerunt  eos  sequi6.  Illic7  sic  abierunt,  nos  vero  Joppen  laeti  pervenimus. 


A.  11.01. 


CAPITULUM  XIV. 

De  Joppitarum  missa  legatione  ad  Tancredtim ,  principem  Antiochiae. 

d  0  quanta,  putatis,  fuit  exsultatio  et  gratiarum  actio,  quum  de  mûri  summo 
nos,  erectis8  vexillis9,  revertentes  cernèrent,  quos  in  Joppe  remanere  feceramus? 
Gerte10non11  est  dictu  minimum.  Accurrerant  enim  illic  duo  nugigeruli  aller  post 
alterum,  qui  Joppitas  fefellerant",  dicentes  «Quoniam  rex  mortuus  est  cum  suis 
«omnibus13. •  Qua  de  re  ultra  quam  credi  potest  contristati,  opinantes  hoc  esse 

£  verum,  miserunt14  Tancredo  legationem  %  qui  Antiochiae  tune  principabatur 15,  in 

1  Cœdem  Francorum  fecissent  magnam  in  parie  postrema,  ut  superius  dictum  est;  quum  etiam  crederent  nos 
omnes  similiter  esse  deviclos,  sumptis  Francorum  occisorum  scutis.  A.  b.  f.  n.  —  2  Dicentes  regem  Balduinum 
et  ceteros  omnes  in  bello  esse  mortuos.  Quod  quum  vidissent  Joppitœ  mirati  sunt  valde;  et  timuerunt  verum  esse 
quod  Sarraceni  affirmabant,  putantes  quod  Joppen  forsan  eis  redderent  obsiupefacti.  Sed  quum  nihil  ibi  amplius 
profecissent.  A.  b.  F.  m.  —  3  Nos  non  cognoscentes.  k.  b.  f.  n.  —  4  Sparsim.  a.  b.  f.  h.  Celeriter.  k.  —  5  Soni- 
pedem.  A.  b.  f.  n.  —  6  Persequi.  b»  k.  —  7  Fatigati  fuerant ,  et  tam  ipsi  quam  eorum  equi  vulnerati  in  prœlio, 
parum  eos  deturbaverunt.  Illi.  a.  b.  f.  n.  —  8  Ereptis.  h. — 9  Signis.  k.  —  10  Om.  certe  d.  h.  —  11  Exsultatio, 
etDeo  facta  laudalio  apud  Joppen,  quum  nos  de  mûri  spécula  remeare,  signis  erectis,  cernèrent,  qui  ibi  reman- 
serant ?  Non.  a.  b.  f.  n.  —  12  Fallerent.  a.  b.  f.  —  13  Dicentes  regem  Balduinum  cum  suis  omnibus  omnino 
devictum  fuisse,  et  quod  majus  est,  forsitan  omnes  interimi.  k.  b.  f.  n.  —  14  Jam  miseront  proinde.  a.  b.  f. 
n.  — 15  Principatur.  c. 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  /.  c.  p.  427. 


similiter  ante  Joppen  astiterant;  sed  quum  nihil  sibi  prodesse 
possent ,  regredi  Ascalonem  cœperunt.  Hi ,  ut  dixi ,  nobis  obviam 
vénérant.  Qui ,  quum  nos  sic  regredientes  procul  aspexissent, 
suspicati  sunt  nos  esse  de  gente  sua  qui ,  nobis  omnibus  in 
prselio  peremptis,  libère  et  secure  reliquos  Christianos  versus 
Joppen  appetere  vellent.  Qua  de  re  mirabamur  quod  tam 
nobis  appropiarent,  nos  non  cognoscentes  donec  cita  invasione 
milites  nostri  eos  aggrederentur.  Tum  videretis  de  iilis  hue 
très ,  illuc  quatuor,  hue  decem ,  illuc  quindecim  vel  viginti  ante 
nostros  sparsim  fugere  ,  ut  qui  non  habuerit  sonipedem  agil- 


limum,  eaput  suum  Francis  dimisit  truncatum.  Et  quum  vi 
tanta  honorabiliter  sic  expedita  esset ,  Joppen  tandem  lactanter 
pervenimus. 

Sed  quanta  fuit  exsultatio  atque  simul  jubilatio  apud  Joppen, 
quum  viderunt  nos  remeare  signis  erectis  qui  urbem  custo- 
dierant,  et  remanserant  quum  ad  hélium  iveramus  !  Accurrerant 
enim  primitus  unus  postmodum  alter  de  praelio  cursu  fugaci , 
qui  dixerant  regem  Balduinum  in  bello  cum  suis  a  Sarracenis 
omnino  devictum  fuisse,  et  tandem  fortasse  a  tanto  aggressu 
hostium  nos  undique  girantes  omnes  perimi.  Qua  de  re,  ultra 

50. 


Digitized  by 


Google 


396  FULCHERII  CÀRNOTENSIS 

cartula  scriptam  f  quam  detulit  nauta  quidam  carinam  suam  ascendens,  hoc  trac-  a 
tante  régis  conjuge\  Epistola  quidem  illa  haec  verba  continebat  salutifera  : 
t  Tancrede,  vir  prœcipue,  milesque  quam  optime,  accipe  hanc  scedalam,  quam  tibi  qui 

•  Joppem  inhabitant,  reginascilicet  et  urbis  pauci  cives1,  per  me  legatam  festinum  mittunt. 
«  Et  ut  magis  forsan  scripturœ  huic  2  credas  quam  mihi,  perlegi  fac  illam  s.  Quoniam, 

•  proh  dolor!  rex  Iherosofymoram,  quik  contra  Babilonios  et  Ascalonitas  pugnam  commi-  b 

•  sit,  in  congressu  illorum  devictus,  velforsitan  cum  suis  omnibus,  quos  secum  ad  hélium 

•  perduxit,  occisus  est.  Nam  qui  calamitatis  hujus  miseriam  vix  evasit,  Joppen  fugiens, 
«  hoc  nobis  deprompsit.  Quapropter  ad  te  virum  non  imprudentem  venio  legatus,  opem  quœ- 

•  ritans  ut  omni  occasions  remota,  indilate  succurrere*  nitaris  genti  Dei  valde  anxiœ,  et, 

•  ut  reor,  metm  vitœ  jam  proximœ*.  »  c 

Hoc  dixit.  Ille  obaudiens  parumper7  siluit  Sed,  quum  hoc  verum  esse  crederet 
quod  audierat,  pra  grandi  tristitia  et  dolore  tam  ipse  quam  omnes  alii  qui 
aderant  lacrymaripie  cœperunL  Et  responsione  legato  facta,  jussus  est  fieri  appa- 
ratus  per  totam  terram  suam  ad  succurrendum 8  lherosolymitanis.  Et  quum  jam 
parati  essent  ad  illud  iter  agendum,  ecce  subito  venit  brevigerulus  alter,  scedam9  d 
afferens10  aiteram  priori  dissimilem,  quam  Tancredo11  porrexit.  Nam  quod  de 
incommodo  scriptum  erat  in  priori,  hoc  de  prosperitate  repertum  est13  in  poste- 
riori. Lectum  enim  hic  est  regem  de  bello  sanum  Joppen13  remeasse,  et  Sarra- 
cenos  proculdubio  magnifiée14  superasse.  Tune  ergo  qui  de  detrimento  doluerant, 
de  bono  successu  gavisi  suntb.  0  mira  Dei  clemential  Non  in  multitudine  gentis 15  e 
vicimus,  sed  divina  freti  virtute  eos  dispersimus.  Itaque10  ab  hostibus  sic  erepti17, 
Iherosolymam  euntes  Deo  reddidimus18  laudes.  Deinde  per  octo  menses  beUorum 
quievimus  immunes,  donec  anni  revolutio  tempus  reduxit19  aestivum. 

1  Om.regina  paaci  cives  a.  b.  f.  h. — 2  Haie  sigillatœ.  a.  b.  d.  f,  g.  h.  n. — 3  Perlege  illam.  k.  b.  f.  n. 

— 4  Balduinus,  qui.  A.  b.  f.  k.  n. — 5  Ut,  tampto  consilio,  prœpropere  succurrere.  a.  b.  f.  n. — 0  Metœjam  prt>« 
ximœ  vitœ,  in  Palestina  plebeculœ  supentiti.  a.  b.  f.  n.  —  7  Mox  parum.  a.  b.  f.  n.  Param.  d.  h.  —  8  Fieri 
parafas  ai  succarrendam  anxietati  Christianoram.  a.  b.  f.  m.  —  0  Scedalam.  h.  m.  — 10  Om.  afferens  A.  b.  f.  n. 
— 11  Om.  quam  Tancredo  A.  b.  f.  k.— 12  Hoc  prosperum  monstrabatar.  a.  b.  f.  h. — 13  Balduinam  regem  Joppen. 
A.  b.  F.  il.  —  14  Penitus.  a.  b,  f.  n.  — 15  Gentis  nostrœ.  a,  b.  f.  h.  — 16  Dispersimus.  Et  quia  in  eo  sperabamus, 
non  nos  desiderio  nostro  minuit,  sed  magnifiée  dono  Victoria  pie  ditavit.  Itaque.  A.  B.  F.  n.  —  17  Erecti.  b.  — 
18  Rex  et  nos  euntes  Domino  exsoïvimus.  a.  b.  f.  h.  —  10  Reduxerit.  k. 


"  Nomine  Arda,  filiaThoros,  Armeniorum  princi- 
pis,  quam  postea  Balduinus  rex  dimisit.  (Conf.  Willel- 
mum  Tyrensem ,  lib.  X,  cap.  i,  pag.  &oa;  Mattliœuin 


quam  credi  potest ,  vtiidissime  contristati,  hoc  verum  esse  opi- 
nantes, jam  miseront  inde  ad  Tancredum  legationem,  qui 
Anù'ochi»  principabatur,  in  brevicuio  scriptam,  quam  nauta 
quidam ,  carinam  suam  ascendens ,  navigatione  celerrima  trans- 
fretando,  Antiochiam  portavit.  Istud  quidem  in  legatione  illa 
continebatur  :  c  Tancrede,  vir  prœcipue,  milesque  optime,  ac- 
«  cipe  hanc  scedulam ,  quam  tibi  qui  Joppen  inhabitant  per  me 
«  legatum  festinum  mittunt  Et,  ut  magis  scripturse  huic  aigil- 
c  lato  credas  forsitan  quam  mihi ,  perlege  illam.  Quoniam,  proh 
«dolor!  rex  Jérusalem  Balduinus,  qui  contra  Ascaloniéhses  et 
«Babilonios  bellum  iniit,  in  congressu  illorum  diro  devictus, 
•  et  forsan  cum  suis  omnibus ,  quos  ad  bellum  perduxit ,  occisus 
«est.  Nam  qui  calamitatem  miseris  hujus  evasit,  Joppen  fo- 
«  giens,  hoc  nobis  quidam  deprompsit.  Quapropter  ad  te  venio 
«legatus,  quatinus ,  sumpto  consilio  cum  familiaribus  tuis, 
«coadunes  gentem  tuam  quantameumque  poteris,  et  perpro- 
«pere  succurrere  nitaris  genti  Dei  valde  amis,  adhuc  in  Pales- 
«  tina  plebeculœ  supentiti.  • 


Edessenum,  Histor.  Armen.  tom.  I,  pag.  a5,  annotât,  a 
et  infra  cap.  lix.) 

b  Cf.  Willelm.  Tyr.  X,  c.  xvm,  p.  4a8. 


Hoc  dixit  ceteraque  quss  dicenda  erant  Et,  quum  crederetur 
verum  esse  quod  mandatum  erat,  pras  tristitia  grandi  et  dolore 
tam  ipse  quam  cuncti  qui  audierunt  taie  infortunium  accidiase 
lacrymari  inde  pie  cœperunt.  Gui  negotio  tam  pneparabili 
statim  poliieitus  est  Tancredus  subveniendum.  Et  jam  se  para- 
vent ad  iter  illud  incipiendum ,  quum  alter  brevigerulus  aite- 
ram scedam ,  priori  opportuniorem ,  Tancredo  porrexit  Nam 
quum,  prsdio  facto,  Joppen  nos  pervenissemus,  audito  quam 
imprudenter  Antiochiam  missus  gestaverat  legationem,  citis- 
sime  misit  rex  aiteram  quam  Tancredo  missus  pertulit  scriptam. 
Et  quod  doloris  erat  scriptum  in  priori,  prosperum  omni  no 
inventum  est  in  posteriori.  Tune  ergo  <jui  de  detrimento  do- 
luerant, de  bono  successu  sunt  gavisi.  O  mira  Dei  potentiel 
Non  enim  in  multitudine  gentis,  sed  in  virtute  Domini  victos 
eos  supe ravinais ,  sed  divina  freti  virtute  eos  dispersimus.  Et 
quia  in  Deo  sperabamus,  desiderio  nostro  non  nos  minuit, 
sed  magnificentia  sua  beavit.  Taliter  miseratione  divina  nostris 
ab  hostibus  tune  erepti ,  Jérusalem  euntes  rex  et  nos  proinde 


Digitized  by 


HISTORIA  ÏHEROSOLYMITANA. 


CAPITULUM  XV. 

De  exercitu  Babilonico  contra  Christianos  coadunato1. 


a  Anno*  autem  sequenti,  millesimo  centesimo  secundo,  mediante  Maio,  coogregati 
sunt  apud  Ascalonem  Babilonii, 'quos  rex  eorum  hue  misera  t,  ut  nos  Christianos 
omnino  destruere  niterenturb.  Erant  simul  ibi  viginti  millia  equitum  et  decem 
millia  peditum*,  exceptis  clitellariis  qui  camelos  asinosque  victualibus  onustos 
minabant,  gestantes  in  manibus  suis3  ad  pugnandum  clavam4  et  missilia  sua.  Hi 

b  quidem  die  quodam  urbem  Ramulam5  adierunt,  et  ante  eam  tabernacula6  sua 
extenderunt7.  Porro  in  una  civitatis  arce  munita  erant  quindecim  milites,  quos  rex 
ibi  custodes  posuerat,  ante  quam  Syri  quidam  ruricolae  versabantur  quasi  subur- 
bani.  Hos  quidem  Ghristianos  Sarraceni 8  persaepe  nocentes  et  deturbantes  des- 
truere conabantur,  et  arcem  illam  diruere,  quia  propter  eos  inhabitantes  non  po- 

c  terant  per  plana  illa  libère  percurrere.  Insuper  episcopum0  urbis  ejusdem,  qui  in 
ecclesia  Sancti  Georgii  manebat  cum  clientela  sua,  comprehendere  moliebantur. 
Quod  monasterium  quum  die  quodam  incursu  malivolo  circuissent,  considerata 
loci  firmitate,  Ramatha9  redierunt10.  Episcopus  autem  ille,  quum  fumos  flam- 
masque  inspexisset,  ignibus  eorum  accensis  jam  in  culmis,  timuit  ne  ab  eis  ad 

D  eum  remeantibus  obsideretur.  Et  praecavens  in  futurum ,  mandavit  confestim  régi  nf 
qui  in  Joppe  inerat,  ut  ei  festinanter  succurreret,  quoniam  Babilonii  ante  Ramu- 
lam hospitati  erant,  de  quibus  cohors  una  jam  circa  monasterium  suum  irruentes 
cucurrerant.  Quod  quum  audisset  rex  sumptis  armis  suis  equum  ascendit  con- 
citus,  quem  militia  ejus,  ipso  jubente  et  cornu  regio  monente,  citissime  secuta 

e  est.  Àderant  tune  in  Joppe  milites  quamplurimi,  qui,  ventum  prœstolantes  oppor- 
tunum,  in  Franciam  redituri,  transfretare  optabant.  Hi  equidem  equis  carebant, 

1  Qaomodo  nobïles  quidam  urbem  Tortosam  ceperunt.  i.  —  *  Peditom  de  Sarracenis  et  JEthiopibus.  k.  b.  p.  n. 
—  3  Suis  unusquisque.  a.  b.  p.  n.  —  4  Unusquisque  clavam.  d.  h.  k.  —  5  Romulam.  e.  —  0  Tentoria.  a.  b. 
f.  N.  —  7  Extenderunt,  et  messes  jam  mataratas  (maturas.  d.  h.)  circumcirca  devastaverunU  A.  b.  d.  p.  h.  n.  — 
8  Sarracenis.  c.  —  9  Ramulam.  h.  k.  —  10  Regressi  sunt  ad  urbem  prœdictam.  a.  b.  p.  n.  —  11  Régi  Balduino. 
A.  b.  p.  n.  —  12  Circa  monasterium  suum  incursamjam  fecerant.  Hoc  quidem  régi  intimato.  a.  b.  p.  n. 

"  Bongars.  c.  xxvn,  p.  Ai 3.  e  Nomine  Robertum.  (Cf.  supra,  p.  102,  annot.  b,  et 

b  Cf.  Willelm.  Tyr.  I  X,  c.  xx,  p.  £29.  p.  29a,  annot.  b.) 


A.  IlOJ. 


Domino  reddimus  laudes.  Deinde  per  octo  menses  sine  preliis 
quiete  permansimus,  usquedum  anni  orbita  cunctis  tempos 
rednxit  aestivum. 

Jamque  Maio  mense  mediante,  congregati  sont  apud  Asca- 
lonem Babilonii,  quos  rex  eorum  misit,  ut  nos  Christianos 
expugnando  omnino  destruere  niterentur.  Erant  simul  viginti 
millia  militum  et  decem  millia  peditum  de  Sarracenis  et 
iEthiopibus,  exceptis  clitellariis  qui  camelos  asinosque  onustos 
minabant,  gestantes  in  manibus  suis  unusquisque  ad  pnelian- 
dum  sua  missilia.  Hi  quidem  die  quodam  urbem  Ramulam 
adierunt,  ante  quam  tentoria  sua  tetenderunt,  et  messes  jam 
maturas  circumcirca  devastaverunt.  Porro  kabebant  in  arce 
una  civitatis  quindecim  milites,  quos  Balduinus  rex  ibi  collo- 
caverat  custodes,  et  extrinsecus  in  munitione  illa  manebant, 
ante  quam  Syri  agricole  loci  ipsius  subnrbani  'versabantur. 
Hos  quidem  ibi  Christianos  Sarraceni  sape  nocentes  et  con- 
versantes, quia  inter  Joppen  et  Jérusalem  ipsis  hos ti bus  per- 
sepe  vias  transcurrentibus  et  Christiania  insidiantibus  obérant, 


et  turrim  pradictam  diruere  et  inbabitantes  destruere  jam 
percogitaverant.  Insuper  ejusdem  urbis  episcopum ,  qui  cum 
clientela  sua  in  monasterio  Sancti  Georgii  conversabatnr, 
quod  ab  urbe  distat  duobus  passuum  millibus,  comprehendere 
similiter  arbitrati  sont.  Qui  quum  semel  locum  sanctum  in- 
cursu malivolo  circuissent,  et  paulo  post  ad  usque  urbem  se 
retraxissent,  hssitans  episcopus  quum  fumos  et  flammes 
ignium  eorum  prope  accensos  prospeierit,  et  ne  forte  ab  eis 
obsideretur,  illico  régi  Balduino,  qui  in  Joppe  inerat,  cita 
legatione  mandavit  quatinus  ei  festinanter  succurreret  :  quo- 
niam ante  Ramulam  hospitati  erant  Babilonii;  de  quibos 
cohors  una  circa  monasterium  Sancti  Georgii  incursam  janf 
fecerat.  De  quibus  etiam  obsidi  metuebat.  Quod  quum  inti- 
matum  esset  régi ,  statim  sumptis  armis  illico  conscendit  in 
equum,  quem,  buccina  monente,  secuta  est  militia  ejus.  Àde- 
rant tune  in  Joppe  milites  quamplurimi ,  qui  ventum  prasto- 
lantes  prosperum  transfretare  et  in  Franciam  repatriare  voie- 
bant.  Hi  quidem  equis  carebant,  quoniam  in  tempore  praHerito. 


Digitized  by 


Google 


398  FULCHERII  CÀRNOTENSIS 

quoniam  in  anno  praeterito,  quum  per  Romaniam  peregre  Iherosolymam  perge-  a 
bant1,  equos  suos  et  omnia  quae  habebant  amiserant,  unde  mentio  hic  non  in- 
congrue interserenda  est. 


CAPITULUM  XVI. 

De  secunda  Francorum  miserabili  peregrinatione,  et  de  morte  Hugonis  Magni. 

Quum 2  a  Francorum  exercitus  ingens,  ut  dictum  est,  Iherusalem  tenderet,  ade- 
rant  in  illa  multitudine  simul  Guillelmus 3  b,  Pictavensium4  cornes,  et  Stephanus, 
cornes  Blcsensis,  qui  ab  Antiochia,  relicto  exercitu,  discesseratc;  sed  quod  tune  b 
reliquerat,  nunc  restaurare  satagebat.  Cum  his  etiam  Hugo  Magnus  erat,  qui  post 
Antiocbiam  captam  in  Gallias  repedaverat 5  d.  Aderatque  cum  his  Raimundus,  co- 
rnes Provincialium,  qui  apud  Constantinopolim  moratus  erat,  postquam  de  Iheru- 
salem hue  usque  regressus  fuerat.  Aderat  quoque  Stephanus6,  Burgundiae  cornes 
nobilis,  adjecto  populo  innumero,  de  equitibus  et  peditibus  exercitu  bipartite,  c 
His  in  Romaniae  finibus  obstitit  Soliman6  Turcus,  cui  jam  diu  Franci  Nicaeam 
urbem  abstulerant.  Sed7  detrimenti  sui  non  immemor,  cum  multitudine  Turco- 
rum  magna  exercitum  Francorum  infeliciter  dispersit  et  confudit,  et  totum  ferme 
ad  interitum  advexit8.  Sed  quia,  Domino  providente,  catervatim  perplures  ince- 
debant  vias,  nec  contra  omnes  dimicare  nec  omnes  occidere  potuit.  Sed  quia  eos  d 
fatigatos,  et  famé  et  siti  anxios,  atque  pugnae  sagittariae  indoctos  esse  didicit9, 
magis  quam  centum  millia  equitum  atque  peditum  gladio  peremit f.  De  mulieri- 
bus  nempe  alias  occidit,  alias  secum  abduxit.  Multi  vero  per  dévia  fugientes  et 
montana,  siti  et  angustia  exstincti  sunt.  Quorum  equos  et  mulos,  jumenta  quoque 
et  ornamenta  multiformia 10  Turci  habuerunt.  Illic  perdidit  cornes  Pictavensis  e 

1  Pergerent.  i.  —  *  Nam  quum.  a.  b.  d.  f.  h.  h.  —  3  Tendebat,  in  qao  erant  principes  Guillelmus.  a.  b.  f.  n. 
Tenderet  in  quo  erant  Guillelmus.  d.  h.  —  4  Pictavensis.  a.  b.  f.  n.  Pictaviensium.  i.  — ;  5  Repedavit.  a.  b.  f.  n. 
—  0  Constantinopolim  moram  fecerat,  jam  de  Iherusalem  régressas,  neenon  Stephanus.  a.  b.  f.  n.  —  7  Ut 
audistis,  abstulerant;  et.  A.  b.  f.  n.  —  8  Subegit.  a.  b.  f.  n.  —  g  Incautos  esse  cognovit.  a.  b.  f.  h.  —  10  Ju- 
menta et  omnimoda  ornamenta.  a.  b.  f.  n.  Multimoda.  k. 


*  Vide  Willelm. Tyr.  1.  X,  c.  xu,p.4i5-4i7  ;  c.  xm, 
p. 4 17,  4*8;  Order.  Vital,  t.  IV,  p.  118  et  seq.;  cf.  quo- 
que Malth.  Edessen.  Hist.  Armen.  t.  I,  p.  56  et  seq. 

h Guillelmus  VII,  Pictavensium  cornes,  qui  an.  1 127 
obiit. 


quam  per  Romaniam  peregre  pergebant,  equos  suos  et  universa 
que  habebant  amiserant  ;  hic  unde  mentio  interserenda  est. 

Nam  quum  exercitus  Francorum  ingens  ibat,  in  quo  prin- 
cipes erant  Willelmus,  Pictavensis  cornes  ditissimus,  et  Ste- 
phanus, cornes  Blesensis,  qui  ab  Antiochia,  antequam  a  Francis 
caperetur,  ut  superius  scriptum  est,  recessit;  et  Hugo  qui  post 
eamdem  civitatem  captam  in  Gallias  recessit;  sed  et  cornes 
Raimundus  Provincialis,  qui  apud  Constantinopolim  moratus 
fuerat ,  jam  de  Jérusalem  regressus  ;  nec  non  Stephanus,  cornes 
Burgundiae,  multique  a|iinobiles,  adjecto sibi  populo  innumero , 
tam  de  equitibus  quam  peditibus.  Hoc  nempe  comperto,  fuit 
eis  obstans  Soliman  Turcus,  cui  Franci,  ut  audistis,  Nicaeam 


•  Cf.  supra  Tudebov.  XI,  1, p.  7^,  et  p.  1 48 et  ao3  ;  Rai- 
mund.deÀguilers,  c.  xi,  p.  a 58,  e,  et  supra,  p.  34 a,  a. 

d  Cf.  supra ,  p.  35o,  c. 

*  Kilidj  Arslan.  (Cf.  supra,  p.  a4o,  annol.  b.  ) 
'  Cf.  Willelm.  Tyr.  /.  c.  p.4i8. 


urbem  abstulerant  ;  et  memor  detrimenti  sui ,  cum  gentis  suai 
occursu  bellico  dispersit  truculenter  exercitum,  et  pene  totum 
misit  ad  interitum.  Sed  quia  divise  catervatim,  Domino  provi- 
dente, per  vias  plures  iucedebant,  nec  contra  omnes  dimicare, 
nec  omnes  occidere  potuit;  sed  quia  eos  fatigatos  atque  pugna* 
et  belli  sagittarii  incautos  comperit,  de  illis  tam  de  militibus 
quam  peditibus  gladio  peremit.  Quippe  de  mulierimis  alias 
secum  abduxit,  alias  vero  occidit  Multi  quidem  per  montana 
et  dévia  fugiendo  siti  et  angustia  exstincti  sunt,  quorum  mulas 
et  mulos,  jumenta  et  ornamenta,  pecuniamque  multimodam, 
quae  Turci  Christian is  peregrinis  abstulerunt,  recitarc  nulli  est 
possibile.  Ibi  Willelmus,  cornes  Pictaviensis,  quidquid  habebat 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  399 

à  quaecumque  habebat1,  familiam  suam  atque  pecuniam.  Vix  etiam  mortcm3  eva-   a.  no», 
dens,  pedes  tantum9  et  prœ  miseria  lugubris  et  confusus,  Antiochiam  pervenit. 
Cujus  anxietati  Tancredus  compa tiens,  eum  pie  suscepit,  et  de  bonis  suis  suble- 
vavit.  Quem  Dominus  ita  castigans,  castigavit,  sed  morti  non  tradidit*.  Hoc  quippe, 
ut3  nobis  videbatur,.  tam  illi  quam  ceteris  propter  peccata  eorum  et  superbiam 

Bcontigit4.  Qui  autem  evaserunt  Iberasalem  venire  non  distulerunt,  excepte 
Hugone  Magno,  quem  in  TKarso  Ciliciae 5  defunctum  sepelieruntb.  Qui  quum 
Antiochiam  pervenissent,  alii  per  mare,  alii  vero  per  terrain  Iberasalem  perrexe- 
runt.  Qui  equum6  habere  potuerunt,  per  terram  libentius  iverunt. 


CAPITULUM  XVII. 

De  captione  Tortosœ  urbis. 

Quumque  usque  Tortosam  venissent6,  quam  Sarraceni  tune  possidebant7,  non 
c  tardaverunt,  sed  per8  mare  et  per  terram  assilierunt0.  Quid  morabor?  urbem 
ceperunt,  Sarracenos  occiderunt,  pecuniam  eorum  habuerunt,  etpostea  iter  suum 
carpere  non  desierunt.  Sed10  molestum  omnibus  fuit,  quum  Raimundum  comi- 
tem  ibi  remanere  videront,  quem  omnes  Iherusaiem  secum  iturum  sperabant. 
Sed  quia  noluit,  ibi  remansit,  urbem  obtinuit 11 ,  unde  blaspbemiam  ei  inferebant. 
d  Ultra  deinde  progredientes,  transierunt  Archas12,et  urbem  Tripolim,  Gibellu  lu  ni- 
que13. Inde  vénérant  ad  meatum  callis  angustum9  prope  urbem  Berittum lk.  Illic 
eos  rex  Balduinus  per  decem  et  octo  dies15  exspectaverat,  custodiens  intérim  viam 
illam,  ne  forte  Sarraceni  occuparent16,  et  peregrinis  transitum  vetarent.  Ipse  enim 
rex  legationem  inde  precatoriam  habuerat  ab  exercitu  illo  veniente.  Quumque 

1  Habait,  et.  k.  —  *  Mortis  prœsentiam.  a.  b.  f.  h.  —  3  Om.  ut  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  *  Accidisse.  a.  b.  f.  h. 
Contigisse.  d.  h.  k.  —  5  Om.  CiUcim  a.  b.  f,  n.  —  •  Quicumque  equum.  a.  b.  f.  m.  Equos.  k.  —  7  Contra  nos 
tenebant.  a.  b.  f.  h.  —  8  Sed  probitate  mira  et  per.  a.  b.  f.  m.  —  0  Urbem  assilierunt.  d.  —  10  Habuerunt. 
Quo  expleto ,  jumentis  de  stipendio  sarcinatis,  ire  statatum  est  Sed  valde.  a.  b.  f.  h.  —  11  Et  urbem  tenuit.  &. 
—  13  Archas,  oppidum  insigne,  a.  b.  f.  n.  —  15  Gibellum.  a.  b.  f.  h.  m.  —  14  Donec  venissent  ad  meatum  an- 
gustum,  non  longe  a  Berilto  urbe.  A.  b.  f.  m.  —  15  Per  octo  dies.  k.  —  10  Intérim  locum,  ne  forte  a  Sarracenis 
occuparetur.  a.  b.  f.  n. 


—  •  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xu,  p.  4a8. 


'  Psalm.  ami,  18.  —  b  Cf.  Willelm.  Tyr.  /.  c. 


perdidit  :  familiam  scilicet  suam  et  pecuniam.  Vix  etiam  mor- 
tem  evadens,  pedes  tandem  et  prae  miseria  lugubris,  Antio- 
chiam pervenit;  cujus  angustia?  Tancredus  compatiens,  eum 
pie  suscepit,  et  de  bonis  suis  sublevavit.  Quem  Dominus  ita 
castigans,  castigavit,  sed  morti  tradere  noluit.  Hoc  utique  nobis 
videbatur  propter  peccata  et  superbiam  ei  et*  ceteris  sic  acci- 
disse. Qui  autem  evadere  potuerunt ,  usque  Jérusalem  pervenire 
vel  per  terram  vel  per  mare  non  cessaverunt,  excepto  Hugone 
Magno,  quem  in  Tarso  defunctum  sepulcraverUnt.  Qui,  quunv 
Antiochiam  con venissent,  iter  suum  resumpserunt.  Proceres 
lamen  et  quicumque  equos  habere  potuerunt,  per  terram  am- 
bulaverunt. 

Et  quum  ad  usque  Tortosam  civitatem  pervenissent,  quam 
Sarraceni  contra  nos  tenebant,  non  morati  sunt,  sed  citis- 
sime,  probitate  mira,  tam  per  terram  quam  per  mare,  urjœm 
undique  assilierunt.  Quid  magis  in  hoc  morabor?  Civitatem 


comprehenderunt,  Sarracenos  occiderunt,  quorum  pecuniam 
multam  habuerunt  Hoc  expleto,  tertia  die  posthsc, jumentis 
de  stipendio  illic  invento  sarcinatis,  ire  jussum  est.  Sed  valdc 
molestum  cunctis  fuit  quum  Raimundum  comitem  ibi  rema- 
nere audierunt,  quem  omnes  secum  Jérusalem  iturum  spera- 
bant, ut  eis  pollicitus  fuerat.  Sed  quia  noluit,  ibi  remansit; 
quod  imputatum  est  ei  ad  blaspbemiam. 

Ultra  deinde  progressi,  transierunt  castrum  Archarum,  et 
urbem  Tripolim ,  atque  Gibellu  lum  castellum ,  usque  dum 
pervenerunt  ad  angustum  meatum  non  longinquum  ab  urbe 
Baruth.  Ibi  rex  Balduinus  eos  per  decem  et  octo  dies  exspec- 
taverat,  custodiens  intérim  locum,  ne  forte  Sarraceni  inde 
prescii  meatum  peregrinis  prohibèrent,  sicuti  prius  régi  Bal- 
duino  fecerant  :  hoc  enim  per  legationes  ab  utrisque  factas 
statatum  fuerat.  Quumque  regem  eis  obvium  illic  in  venissent, 
congratulati  sunt  nimis  invicem ,  et  osculo  dato  jocundo ,  post 


Digitized  by 


Google 


400  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  nos.    regem  sibi  obvium  illic  invenîssent,  congratulati  sunt  valde,  et  osculis  adinvjcem  a 
datis,  Joppen1  profecti  sunt,  ubi  jam  applicuerant  qui  per  mare  iverant. 


CAPITULUM  XVIII. 

De  miserabili  praelio  Christianorum  atque  Turcorum,  in  quo  Christiani  occisi, 

Turci  victores  fuerunt*. 


Prope  erat  Pascha\  et  Iherusalem  tune  adierunt3,  quia  hoc  desiderabant.  Qui 
postquam  solemnitatem  ibi,  ut  mos  est,  peregissent,  Joppen4  regressi  sunt.  Tune, 
quoniam  inops  erat  comes  Pictavensis5  et  desolàtus  omnimoda  egestate\  na- 
vim  cum  paucis  ascendens  Franciam  repatriavit*.  Tune  Stephanus  Blesensis  b 
cum  aliis  pluribus  transfretare7  voluit.  Sed  in  pelago  vento  ei  obsistente,  nihil 
aliud  quam  reverti  potuit.  Qui  tune  in  Joppe  jam  de  mari  regressus  erat,  quum 
rex  in  equum  suum,  ut  dictum  est  superius,  ascendit,  contra  hostes  i  tu  ras,  qui 
ante  Ramulam8  sedebant9c.  Adhuc  inibi  erat  Gaufridus10,  comes  quidam  Ven- 
domensiumîld,  et  Stephanus,  comes  Burgundiae,  et  Hugo  Liziniacensis12",  frater  c 
Raimundi  comitis.  Hi,  quum  equos  ab  amicis  suis  et  cognatis  quaerentes  mutuati 
essent,  mox13  in  eos  conscendentes,  regem  secuti  sunt.  Hoc  siquidem  immodestia 
régis  magna  fuit,  qui  gentem  suam  exspectare  neglexit,  nec  ordinate,  sicut  opor- 
tet  sapienter  ire,  ad  bellum  processit.  Sed,  absque14  peditibus,  milites  suos  vix  ex- 
spectans,  acceleravit  hostes  appetere,  donec  ignoranter  intra  multitudinem  Ara-  d 

1  Valde  et  osculo  dato  jocundo,  postea  Joppen.  a.  b.  F.  if.  —  *  De  quodam  magno  Christianorum  infor- 
iunio.  k.  —  9  Adierunt  vel  ascenderunt.  h.  Ascenderunt.  k.  —  4  Et  quum  prope  Pascha  met,  Iherusalem, 
quo  desiderabant,  perrexerunt.  Qui  postquam  loca  sacrosancta  visitassent,  et  in  templo  Salomonis  cum  rege 
Balduino  affatim  Pascha  celebrando  promissent,  Joppen.  A.  b.  f.  n.  —  5  Pictavensiam.  d.  h.  k.  —  0  Deso- 
làtus omnimode,  navim  ascendens,  et  Franciam  remeans,  a  nobis  discessit.  a.  b.  f.  m.  —  7  Similiter  transfre- 
tare. a.  b.  f.  n.  —  8  Ramatha.  k.  —  9  Hic  erat  tanc  in  Joppe,  quum  rex  equum  suum  ascendit,  contra  hostes 
iturus  de  quibus  nuntium  habuerat,  ut  superius  dictum  est,  ante  Ramulam  hospitatis.  a.  b.  f.  h.  —  10  Gode- 
fridas.  h.  —  11  Vendomensis.  a.  b.  f.  i.  Vendosmensium.  h.  Vindacinensis.  k.  Vindoviensis.  n.  —  1S  Lizia- 
nensis.  r.  n.  — -  19  Quam  equos  ab  amicis  sais  sibi  quœsissent  et  accepissent,  mox.  a.  b.  f.  n.  —  14  Qui  noluit 
gentem  suam  exspectare,  nec  ordinate,  sicut  oportet ,  ad  bellum  sapienter  ire;  nec  allias  monita  voluit  attendere, 
sed  sine.  a.  b.  f,  n. 


•  Solemnilas  illa  die  vi°  menais  Aprilia  celebrata  est 
hoc  anno  i  îoa. 

h  Cf.  WillelnTTyr.  /.  c.  p.  4ag. 

e  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xx,  p.  429;  et  Order. 
Vital.  1.X,  t.  IV,  p.  1 3a. 


4  t  Gaufridus,  comes  Vindocinensium.  •  (Wille)m.  Tyr. 
p.  4a8,  et  gallice  :  •  Jeufroi,  li  quens  de  Vendosme.  •) 

*  Cf.  Will.Tyr.  p.  &a8.  Hugo  VI,  Liziniacensisdominus, 
comitis  Raimundi  frater  erat,  quia  mater  ejus,  Almodis, 
ab  Hugone  V  dimissa,  cum  Pontio  Tolosano  nupserat. 


hec  usque  Joppen  pervenerunt  lastantes,  ubi  jam  allitaverant 
qui  per  salum  navigaverant. 

Et  quum  prope  Pascha  esset,  Jérusalem  profecti  sunt  Ubi, 
postquam  loca  sacrosancta  visitassent,  et  ignem  solitutn  cœlitus 
ad  Domini  Sepulcrum  missum,  sabbato  sancti  Pascha;,  devoti 
susceperunt,  et  in  Salomonis  templo  cum  rege  Balduino  afià- 
lim  Pascha  celebrando  pranderent,  omnes  prompte  Joppen 
reversi  sunt.  Tum ,  quia  inops  erat  cornes  Pictavensis  et  de- 
solàtus omnimodo,  navim  ascendens  et  Franciam  remeans,  a 
nobis  discessit.  Tune  Stephanus  Blesensis  cum  aliis  pluribus 
similiter  transfretare  voluit.  Sed  in  alto  vento  sibi  obsistente, 


nil  aliud  quam  reverti  voluit.  Hic  erat  tune  in  Joppe,  quum 
rex  equum  suum  ascendit,  iturus  contra  hostes,  de  quibus  ei 
nuntiatum  fuerat  quod  apud  Ramulam  hospitati  erant  Adhnc 
inibi  erant  Gauffredus,  comes  Vendosmensis ,  et  Stephanus, 
Burgundiae  comes,  et  Hugo  Liziniacensis,  frater  Raimundi  co- 
mitis. Hi,  quum  ab  amicis  suis  equos  sibi  quœsissent  et  acce- 
pissent, mox  in  eos  conscendentes,  regem  secuti  sunt.  Hoc 
autem  immodestia  fuit  régis  magna ,  cui  quum  laudatom  esset 
gentem  suam,  petites  sciliect,  exspectare,  et  ordinate  sicut  ad 
bellum  et  sapienter  ire,  nullius  dictis  obteroperavit.  Sed  vix 
milites  suos  exspectans,  non  cessavit,  donec  hostium  multi- 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  401 

a  bum  se  infixerit.  Et  quia  in 1  probitate  sua  plus  quam  deberet  confi débat,  nec 
plures  esse  quam  mille  vel  septingentos  sperabat,  ideo  sic  properabat,  ut,  ante- 
quam  refugerent,  obvius  illis  veniret2.  Sed  quum  exercitum  eoram3  subito  intuitus 
esset,  timoré  perterritus  animo  infremuit;attamen  consolationis  valitudinem  assu- 
mens*,  respexit  suos9  quos  pie  alloquens,  ait  :  «0  milites  Cbristi,  et  amici  mei, 

b  «nolite  bellum  hoc  respuere,  sed  armati  Dei  virtute,  pro  vobismetipsis  viriliter 
«pugnate.  Nam  sive  vivimus,  sive  morirnur,  Domini  sumus*.  Quod  si  quis  fugere 
«  tentaverit5,  jam  non  est  spes  evadendi.  Pugnando  vincetis,  fugiendo  cadetis.  » 
Tune  autem,  quoniam  locus  et  opus  erat6  monstrandi  probitatem,  repente  in 
Arabes  forti  impetu  se  impegerunt.  Et  quia  non  erant  nostri  plusquam  ducenti 

c  milites,  a  viginti  millibus  circumplexi  sunt.  Qui  quum7  a  pressura  gentilium 
gravissime  cohiberentur,  et  major  pars  nostrorum  minimae  horœ  spatio  perempta 
occidisset8,  onus  hujusmodi  ferre9  nequiverunt,  quin  residui  in  fugam  verte- 
rentur.  Sed,  licet  tam  maie  eis  accident,  prius  in  eos  probissime  ulti  sunt.  Nam 
plures  ex  eis  occiderunt,  et  de  campis  ejectos  tabernaculis  suis  privaverunt.  De- 

d  nique,  Deo  permittente,  a  superatis  superati  sunt10.  Evasit  autem,  gratiaDei,  rèx, 
et  nobiliores  militiae  suae  aliquanti,  qui  cursu  cito  in  urbem  Ramulam  se  intru- 
seruntb.  Non  enim  longius  fugere  potuerunt. 


CAPITULUM  XIX. 

De  fuga  régis  Balduini. 

Rex  autem,  quum  nollet  se  ibi  includi,  malens  alibi  mori  quam  ibi 11  viliter 
intercipi,  accepto  protinus  consîlio,  committens  se  tam  morti  quam  vite,  foras 

1  Milites  suos  vix  exspectans,  non  cessavit  donec  hostium  multitadinem  ante  se,  propins  qnam  vellet,  videret. 
In.  A.  B.  F.  n.  —  *  Fieret.  a.  b.  f.  n.  —  3  Exercitum  aiversariorum.  a.  b.  f.  n.  —  4  Amplectens.  a.  b.  f.  n. 
Resumens.  k.  —  5  Quod  si  fugere  quis  velit.  a.  b.  f.  n.  —  •  Quoniam  opus  erat.  a.  b.  f.  n.  Locus  et  tempos 
erat.  u.  —  7  Circumplexi  sunt.  Nulli  sit  amhiguum,  quod  rex  et  sui  bene  non  pugnarent;  sed  quum.  a.  b.  f.  n. 
—  8  Cecidisset.  a.  b.  f.  u.  n.  —  9  Ferre  diutius.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  10  De  campo  semel  ejectos,  tentoriis  suis 
privaverunt.  Sed  quia  Dominas  non  permisit  aliter  fieri,  a  superatis  superati  sunt  a.  b.  f.  n.  —  11  Illic.  a.  b. 
d.  F.  H.  N. 

•  Rom.  xiv,  8.  —  h  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xx,  p.  43o,  et  Reinaud,  Extraits,  p.  18. 


tudinem  prope  se  vidit  Confidebat  enim  in  Deo  et  in  probitate 
sua,  nec  tperabat  plures  eos  esse  qnam  mille  vel  septingentos; 
ideoque  sic  properavit,  ut,  antequam  refugerent,  obvius  eis 
fieret.  Sed ,  quum  exercitum  sibi  adversantium  tam  magnum 
intuitus  esset,  timoré  perterritus  in  se  infremuit  et  valde  tamen 
sibi  consolationis  valitudinem  amplectens,  respexit  suos,  quos 
pie  alloquens,  ait:  «0  milites  Christi,  et  amici  mei,  nolite 
«bellum  boc  respuere,  sed  armati  Dei  virtute,  viriliter  pro 
«vobismetipsis  pugnate;  nam  sive  vivimus,  sive  morirnur,  Do- 
«mini  sumus.  Quod  si  fugerimus,  spes  evadendi  deest.»  Tune 
autem,  quoniam  vel  fugere  vel  sese  defendere  sperabant,  re- 
pente in  Arabes  impetu  audaci  se  impegerunt  Et  quia  non 
erant  plusquam  ducenti  milites ,  a  viginti  millibus  statim  un- 
dique  vallati  sunt.  Nulli  autem  ambiguum  quin  rex  et  sui 
mirabiliter  pugnarent,  sed  quum  a  pressura  gentilium  tam 
graviter  coerciti  essent,  et  major  pars  eorum  minimo  bone 

III. 


spatio  perempta  cecidisset,  sustinere  onus  bujusmodi  ulterins 
nequiverunt,  quin  residui  verterentur  in  fugam  qui  manus 
impiornm  evadere  potuerunt.  Sed  licet  eis  tam  maie  contin- 
geret,  prius  in  eos  probissime  ulti  sunt  Nam  ex  eis  multo 
plures  occiderunt,  et  de  campo  semel  ejectos  tentoriis  suis 
privaverunt  Sed  quia  non  permisit  Dominus  aliter  fieri,  a 
superatis  superati  sunt.  Evasit  autem  rex  eos,  gratia  Dei,  et 
nobiliores  mililias  suae;  et  in  turrim,  que  in  civitate  Ramulss 
habebatur,  fugi entes  se  intromiserunt,  quoniam  baud  longius 
fugere  ausi  sunt 

Rex  autem  nolens  ibi  se  indudere,  et  malens  aliter  mori 
quam  illic  intercipi ,  accepto  protinus  consilio  ab  eisdem  mili- 
tibus  suis  vel  viveret  vel  moreretur,  illinc  exire  nisus  est;  et 
quinque  tantummodo  sociis  sibi  adbibitis,  quos  omnes  postea 
diu  babere  non  potuit,  quoniam  a  persequentibus  retenti  sunt , 
cursu  pnepete  montana  fugiens  petiit,  et  de  manibus  impio- 

5l 


Digitized  by 


402  FULCHERII  CARNOTENSIS 

exire  conatus  est\  Et  adhibitissibi  tantummodo  quinque  collegis,  quos  tamen  non  a 
diu  habuit,  quoniam  ab  adversariis  retenti  sunt,  cursu  praçpetis  equi  montana 
fugiens  petiit.  Itaque  Dominus  eum  de  manibus  inimicorum  suorum  fortiorum 
eripuit.  Qui  libenter  tune  Arsuth 1  proficisceretur,  si  posset  Sed  hostibus  ei 
obsistentibus,  illuc  ire  nequivit.  Hi  etiam  qui  in  urbe  Ramulensi  remanserant 
postmodum  extra  ostium  exire  non  potuerunt.  Ab  impia  enim  gente  undique  b 
obsessi,  denique,  prob  dolor!  ab  eisdem  sunt  comprehensi.  Quorum  quosdara 
occiderunt,  quosdam  vero  secum  vivos  abduxerunt.  Episcopus  autem  quum  in 
ecclesia  Sancti  Georgii  hoc  infortunium  contingi  audisset,  Joppen2  furtive  aufii- 
gitb.  Heu!  quam  nobiles  et  probos  milites  ea  tempestate  amisimus,  tam  in  bello 
prius  quam  in  turri  jam  dicta  posterius3!  Occisus  est  enim  Stepbanus  Blesen-  c 
sis\  vir  prudens  et  nobilis,  Stephanusque  alter,  Burgundiae  cornes0.  Extorserunt 
se  inde  très  milites,  qui,  plagis  et  ictibus  vehementer5  afflicti,  cursu  fîigitivo 
Iherusalem  nocte  sequenti  equitaverunt.  Qui,  urbem  ingressi,  infortunium  quod 
acciderat  civibus  propalaverunt.  De  rege  autem,  sive  viveret,  sive  mortuus  ésset, 
nihil  veri  se  scire  dixerunt.  Unde  statim  luctus  non  minimus  est  omnibus  ortus 


D 


CAPITULUM  XX. 

Quod  rex  fugiens  ingressus  est  Arsuth0. 


Rex  autem7,  quum  nocte  sequenti  pro  timoré  Arabum8  in  montanis  delituis- 
set,  die  tertio,  cum  uno  tantum  milite  et  armigero  ejus,  de  montanis  egressus,  tan- 
quam  quilibet  in  incognitis9  erroneus,  per  dévia  desertorum  esuriens  et  sitiens, 
Arsuth  oppidum  suum  est  ingressusd.  Una  quidem  res  illi  saluti  fuit,  quod  paulo 
an  te  illinc  recesserant  quingenti  milites  hostiles,  qui  aliquandiu  murum  oppidi  e 
quasi  exploratores  circuierant.  Quos  nequaquam  rex10  evasisset,  si  ab  eis  visus 

1  Libenter  Arsuth  castrum  suum  (une.  a.  b.  f.  n.  —  2  Episcopus  quidem  tune,  ecclesia  Sancti  Georgii  dereïicta , 
opportunitate  considerata,  Joppen.  a.  b.  f.  n.  —  5  Priusquam  in  arce  posterius.  a.  b.  f.  n.  Quam  in  mari  posterius.  k. 
—  *  Blesensis  cornes,  a.  b.  f.  h.  n.  —  5  Milites,  quorum  unus  vicecomes  erat  Joppitarum;  qui  plagis  graviter. 
a.  b.  f.  if.  —  0  Quomodo  rex  Baldainus  triginta  Babylonios  superavit.  k.  —  7  Ipse  autem  rex.  a.  b.  f.  n.  Bal- 
dewinus  autem  rex.  k.  —  8  Hostium.  a.  b.  f.  n.  —  0  Quilibet  incognitos,  k.  m.  —  10  Quos  rex  non.  a.  b.  f.  n. 


*  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xxi,  p.  43i,  43q. 
b  Ibid.  c.  xxii,  p.  433. 

*  Ibid.  c.  xx,  p.  A3o. 


d  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xxn,  p.  433;  et  Order. 
Vital.  1.  X.t.IV.p.  i34. 


rum,  Domino  suffragante,  sic  te  liberavit.  Qui  Azotum  liben- 
ter tune  proGcisceretur,  sed.  obsistentibus  inimicis  ire  non 
potuit.  Ui  autem  qui  in  turri  prrçdicta  remanserunt  postmo- 
dum foras  egredi  non  valuerunt.  Nam  a  gente  nequam  undi- 
que obaessi ,  denique,  proh  dolor!  sunt  comprehensi ,  quorum 
quosdam  secum  vivos  abduxerunt,  quosdam  vero  gladiis  pere- 
merunt  Episcopus  autem  urbis,  qui  in  ecclesia  Sancti  Georgii 
tune  erat,  opportunitate  prudenter  spectata ,  Joppen  tanquam 
furtive  aufugit.  Heu  !  quam  probos  milites  et  proie  ingenuos 
tam  in  turri  quam  extra  turrim  tum  perdidimui!  Occisus  est 
Stepbanus,  Blesensis  cornes,  vir  prudens  et  nobilis,  et  Stepha- 
nus,  cornes  Burgundiae.  Extorserunt  se  inde  tune  très  milites, 
quorum  unus  vicecomes  erat  régis,  qui ,  plagis  graviter  afflicti , 


cursu  fugitivo ,  nocte  sequenti ,  Jérusalem  cucurrerunt.  Qui , 
urbem  quum  essent  ingressi ,  infortunium  suum  sicut  acciderat 
cunctis  manifestaverunt.  De  rege  autem ,  sive  viveret  sive  mor- 
tuus esset,  nibil  veri  narrare  sciverunt.  Qua  de  re  dolor  et  luc- 
tus omnibus  ortus  est. 

Rex  autem,  qui  montana  fugiens  petiverat,  ut  dictum  est, 
et  pro  timoré  inimicorum ,  nocte  sequenti  cum  die  sua ,  diver- 
tens  se  delituisset,  die  tertia,  cum  uno  tantum  milijte  et  armi- 
gero ejus,  de  montanis  egressus ,  per  dévia  planorum  esuriens 
et  sitiens  Azotum  regressus  est.  Una  tune  res  saluti  fuit,  quod 
paulo  ante  illinc  recesserant  de  militibus  hosticis  quingenti , 
qui  diu  murum  civitatis,  quasi  eiploratores,  circumdederant 
Intrante  autem  Azotum  rege ,  a  suis  gaudenter  susceptus  est 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  1HEROSOLYMITANA.  403 

a  esset.  Ingrediente  autem  rege  Arsuth,  gaudenter  a  suis  suscipitur.  Comedit  et   a.  nos. 
bibit,  et  tutatus  dormivit.  Hoc  enim  humanitas  desiderabat1. 


CAPITULUM  XXL 

Quod  Hugo  de  Tyberiade  atque  patriarcha  Iherosolymitanus  in  auxilium  régis  properaverunt  ; 
et  de  belio  peracto,  Christiania  videntibus,  virtute  et  auxilio  sancte  Grucis. 

Ipso  die  ecce  Hugo a  de  Tyberiade  civitate  venions,  unus  de  optimatibus  régis, 
qui  jam  confusionc  ejus  audita  solatium  aiiquod  genti  residuae  impendere  opta- 
bat.  Quo  viso,  laetatus  est  rex  valde.  Habebat  enim  secum  octoginta  milites,  quibus 

b  opus  erat  negotio  imminenti*.  Legatione5  a  Iherosolymis  habita,  subvenire  Jop- 
pitis  accelerabat.  Sed  non  est  ausus  rex  eos  ducere  per  terram,  propter*  bostes 
viatoribus  insidiantes.  Sed,  intrans  in  unara  cimbam,  naviga vit  Joppen 51\  Et,  quum 
applicuisset6  portui,  cum  gaudio  magno  susceptus  est,  quia  juxta  iilud  Evangelii7  : 
mortuus  fuerat  et  revixit,  perierat  et  inventas  estc.  Et  quem  mortuum  jam  deplorabant, 

c  nunc  vivum  et  sanum  vident.  Sequenti  vero  die,  egressus  est  Hugo  praedictus  de 
Arsuth,  et  Joppen  pavidus8  properavit.  Cui  rex  in  adjutorium  processit9,  ne  ab 
hostibus  in  via  oppugnaretur.  Quumque  Joppen  pervenisset,  consilio  non  diutius 
prolongato,  regem  monuit  nécessitas  ut  illos  qui  Iherusalem  et  apud  Sanctum 
Abrabamd  inerant10,  mandando  venire  Joppen  faceret,  ut  bellum  item  cum  Àrabi- 

d  bus11  committeret,  qui  Joppen  macbinabantur  comprehendere,  prope  hospitati la. 
Dum  autem  meditaretur  quem  iiluc  legatum  mitteret,  vidit  ibi  quemdam  Syrume, 
hominem  bumilem  et  habitu  vilem  ;  quem  obnixe  £recatus  est  ut  pro  Dei  amore 
hanc  legationem  facturas13  susciperet,  quia  non  inveniebat  qui  eam  explere  posset 

1  Om.  hoc  enim  humanitas  desiderabat  i.  —  *  Eminenti.  d.  h.  —  3  Legatione  enim.  h.  k.  —  4  Milites, 
quibus  valde  rex  egebat.  Nec  tamen  ducens  illos  apud  se,  ausus  est  Joppen  per  terram  adiré,  propter.  a.  b.  f.  *. 
—  5  Sed  puppim  unam  ascendens,  per  mare  illuc  navigavit  Joppen.  A.  b.  f.  m.  —  •  Applicuit.  h.  i.  —  7  Juxta 
dictam  illud.  a.  b.  f.  h.  —  8  Cum  suis  Joppen.  A.  b.  f.  n.  —  9  Properavit.  k.  b.  f.  m.  n.  —  10  Qui  Iherusalem 

inerant.  A.  B.  f.  m.  —  11  Sarraeenis.  A.  B.  F.  n.  —  18  Om.  qui  Joppen  hospitati  a.  b.  f.  n.  —  13  Om. 

facturas  x. 


*  tHugo  de  Sanclo  Aldemaro,  Tyberiadensis  domi- 
«  nus.  »  (Willclm.  Tjr.  /.  c.  p.  434.) 
b  Cf.  Order.  Vital.  1.  X,  t.  IV,  p.  i34. 
e  Luc.  xv,  a4. 

4  Id  est  Hebron.  (Cf.  supra,  p.  379,  annot.  b.)  Oppi- 


dum illud  a  Christiania  Cas  tell  um  Sancti  Abraham  tune 
vocabatur. 

*  «Quemdam  animosum  et  armigerum. »  (Order. 
Vital.  1.  X,  t.  IV,  p.  i35.) 


Die  quidem  illo  venit  illic  Hugo  de  Tiberiade  civitate ,  qui 
unus  heroum  ejus  erat,  et,  quia  confusionem  régis  jam  audie- 
rat,  aiiquod  solatium  suffiragii  genti  residuss  impendere  opta- 
bat.  Quo  viso,  rex  valde  betatus  est  Adduxerat  enim  secum 
octoginta  milites,  de  quibus  rex  nimis  indigebat,  et  quia  non 
ausus  est  rex  per  terram  ire  Joppen,  propter  bostes  viatoribus 
insidiantes ,  ascendit  in  unam  naviculam  properanter,  et  navi- 
gavit Joppen.  Qui ,  quum  portui  applicuisset,  ab  omnibus  gau- 
denter susceptus  est,  quia  juxta  dictum  illud  ;  Mortuus  fuerat 
et  revixit,  perierat  et  inventas  est.  Quem  autem  jam  speratum 
déplora verant,  nunc  alacrem  et  vivum  considerabant.  Die  au- 


tem sequenti,  egressus  est  Hugo  ille  Azotum  cum  gente  sua, 
Joppen  iturus.  Praescius  iode  rex  processit  ei  in  auxilium,  ne 
ab  hostibus  in  via  obsistentibus  impugnaretur.  Quumque  Jop- 
pen pervenissent,  et  inhabitantes  aliquantulum  consolatione 
recreati  essent,  monuit  regem  nécessitas,  qui  mititum  egebat, 
ut  mandaret  venire  ad  se  illos  qui  Jérusalem  inerant,  ut  con- 
gregatis  illis  bellum  iterum  cum  Sarraeenis  committeret.  Dum 
autem  meditaretur  quem  mitteret  legatum,  invenit  statim  ibi 
quemdam  Syrum ,  senem ,  hominem  humilem  et  habitu  vilem , 
quem  supplicatione  tam  coercuit  ut  legationem  pradictam  por- 
taret ,  quod  ille,  tam  pro  timoré  Domini  quam  pro  régis  amore , 

5l. 


Digitized  by 


Google 


*04  FULGHERII  CARNOTENSIS 

vel1  auderet.  Non2  enim  aadefaat  per  viam  gradi  quispiam  propter  hostiles  insi-  a 
dias.  Is  autem,  suscepta  ex  Deo  audacia,  nocte  sub  opaca,  ne  ab  inimicis  videre- 
tur,  per  in  via  et  loca  satis  aspera  incedere  non  differens,  die  tertio  fessus  valde 
Iherusalem  pervenit.  Quumque  rumorem  desiderabilem  de  rege  civibus  innotes- 
ce  ret,  et  vivum  eum  esse  declararet,  omnes  Domino  débitas  inde  déférant  laudes. 
Nec  mora  iongior  fuit  Scripto  quod  tulerat  lecto,  parati  sunt  illico  milites  quot  b 
ibi  reperiri  potuerunt  Nonaginta,  ut  reor,  tam  de  militibus,  quam-  de  illis  qui 
equos  habere  potuerunt  vel  jumenta.  Sed  quam  vis  voluntarie,  tamen  satis  timide 
ascendentçs,  illuc  ire  non  distulerunt  Hostium  quidem  subsistentium 3  insidias 
pro  posse  vitantes,  et  per  dévia  euntes,  a  parte  Arsuth  divertentes*  iter  suum 
deduxerunt.  Qui  quum  juxta  littus  maris  perpropere  graderentur,  occurrerunt  eis  c 
gens  nefaria5,  qui  sperabant 5  eos  illic  intercipere  et  occidere.  Quorum  aliquibus 
oportuit  jumenta  sua  ibi  relinquere,  et  in  maris  undas  ad  natandum  se  jactare, 
ut  dolor  dolori  medicina  fieret.  Illo  enim  natatu  ab  impiis  eruti  sunt,  jumenta 
autem  perdiderunt.  Milites  vero,  equos  habentes  agiles,  defendendo  se  Joppen  per- 
venerunt;  vix  tamen  evaserunt7.  Rex'  autem,  adventu  eorum  exhilaratus  et  admo-  d 
dum  végéta  tu  s,  haut  longius  negotium  suum  differri  voluit  Sed  mane  sequenti, 
militibus  suis  cum  gente  pedestri  ordinatis,  contra  inimicos  suos  beliaturus  exivit. 
Illi  equidem  non  longe  ab  Joppe  erant,  sed  quasi  tribus  milliariis,  ubi  machinas 
suas  jam  praeparabant,  ut  indiiate  Joppen  obsiderent,  et  coartatam  comprehen- 
derent8.  Sed,  quum  gentem  nostram9  contra  se  ad  praelium  ire  spectarent,  pro-  e 
tinus  sumptia  armis  suis  audacter10  exceperunt.  Et,  quia  multitudo  magna  erant, 
gentem  nostram  undique  giraverunt  Quibus  inclusis,  nihil  eis  ulterius  nisi  divi- 
numauxilium  prodesse  potuit  Sed,  in  omnipotentia  Domini  prorsus  confidentes, 
ubi  turmam  densiorem  et  fortiorem  viderunt,  impetu  mirabili  ferire  non  distule- 
runt. Qui  quum  in  una  parte  fortiter  pugnando  eos  pénétrassent,  illico  aliorsuni  f 

1  Om.  posset  vel  d.  b.  h.  k.  m.  —  9  Et  habita  vilem,  cai  precibus  tantam  sapplicavit  quod  legationem,  tam 
pro  Dei  timoré  qaam  pro  régit  amore,  portandam  sasciperet.  Non.  a.  b.  f.  n.  —  9  Obsistentiam.  h.  k.  —  4  Nec 
fait  quidem  mora  longior,  sed  mox  parati  milites,  ut  reor,  nonaginta,  equos  ascenderunt  suos;  ceteri  qaoqae 
inhabitantes,  quiconque  vel  equum  veljamentum  habere  potait,  cum  equitibus  equitaverunt  Sed  quamvis  volun- 
tarie,  tamen  satis  fit  timide,  hostium  quidem  obsistentiam  pro  posse  vitantes,  a  parte  Arsuth  oppidi.  a.  b.  f.  n. 
—  5  Gens  nefanda  gentilium.  A.  b.  f.  n.  —  0  Speraverunt.  A.  fi.  d.  f.  h.  n.  —  7  Om.  vix  autem  evaserunt  a.  b. 
f.  n.  —  8  Obsiderent,  et  petrariis  murum  diruerenU  A.  b.  f.  h.  —  9  Quum  Christianos.  A.  b.  f.  n.  —  10  Eos 
audacter.  a.  b.  f.  n.  Audacter  eam.  k. 

*  Bongars.  c.  xxvm,  p.  Ai 5. 


suscepit  eam.  Non  enim  tune  audebat  quispiam  gradi  per  viam 
propter  inimicos  abomi  nabi  les  qui  Christiania  nostris  insidias 
undique  praetenderant  Is  autem,  sumpta  ex  Deo  audacia,  non 
sole  lucente,  ne  ab  impiis  obviaretur,  per  invia  et  aspera  loca, 
die  in  tertio ,  Jérusalem  fessus  pervenit.  Rumorem  autem  tam 
desiderabilem  quum  manifestasset ,  et  cunctis  civibus  regem 
esse  vivum  propalasset,  gavisi  inde  omnes,  et  Domino  dignos 
flxsolvèrunt  laudes.  Non  fuit  quidem  mora  longior,  sed  mox 
parati  sunt  milites  fere  nonaginta  in  Jérusalem  ;  et  de  ceteris 
inbabitantibus,  quicumque  vel  equum  vel  jumentum  quodlibet 
babere  poterat,  nullus  remansit ,  quia  cum  militibus,  tanquam 
milites,  Joppen  pergerunt  Sed,  quamvis  volu otarie,  satis  ti- 
mide illuc  ierunt  Qui  hostium  obsistentiam  pro  posse  vitantes , 
a  parte  Axoti  iter  suum  proteodunt.  Et  quum  juxta  littus  maris 
propere  incederent,  occurrerunt  eis  gens  nefanda  gentilium, 
qui  speraverunt  eos  illic  omnino  intercipere ,  et  ad  mortem 
deducere;  quorum  pluribus  oportuit  jumenta  sua  ibi  relin- 
qutre,  et  in  maris  undas  cito  ad  nandum  prosilire.  Quo  natatu 


ab  impiis  se  liberaverunt,  sed  jumenta  relicta  perdiderunt.  Mi- 
lites vero,  agiles  equos  habentes,  viriliter  se  defendendo ,  Do- 
mino juvante,  Joppen  pervenerunt  Rex  autem  horum  adventu 
exhilaratus,  et  admodum  vegetatus,  haud  longius  negotium 
suum  agendum  differri  voluit;  sed  mane  sequenti,  militibus 
suis  ordinatis  cum  gente  pedestri,  contra  inimicos  suos  belia- 
turus exivit  Ipsi  vero  non  erant  tune  longe  a  Joppe,  sed  quasi 
milliaribus  tribus,  ubi  machinas  suas  preparabant,ut  indilate 
urbem  obsiderent,  et  petrariis  murum  di ruèrent.  Sed,  quum 
Christianos  pagani  ad  bellum  contra  eos  venire  perspectassent, 
protinus  sumptis  armis,  eeontra  eos  audacter  exceperunt  Et, 
quia  multitudinem  gentis  habebant  ingentissimam,  circui- 
tione  consueta  nostros  giraverunt  Quibus  ila  inclusis  nil  eis 
ulterius  nisi  divinum  auxilium  prodesse  potuit  Sed  in  omni- 
potentia Domini  prorsus  confidentes,  ubi  turbam  densiorem  et 
fortiorem  ex  eis  viderunt,  impetu  audacissimo  ferire  non  distu- 
lerunt Sed  quum  ab  una  parte  bene  feriendo  eos  penetravis- 
sent,  hora  ipsa  recurrere  alias  oportebat,  quoniam  ubi  pedites 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITÀNÀ.  405 

a  eos  recurrere  necesse  fuit,  quoniam,  ut1  pedites  nostros  absque  protectione  mili- 
tum  videbant,  illuc  statim  festinantes  extremos  occidebant.  Pedites  tamen  nostri 
non  ignavi  pluviam  sagittaram  invadentibus  se  tantam  jâciebant,  ut  in  visibus 
eorum  et  peltis  multas  infixas  videretis.  Itaque,  quum  a  peditibus  sagittariis  vehe- 
menter  essent  repulsi,  et  a  lanceis  militaribus  multi2  sauciati,  et  de  papilionibus 3 

b  suis  jam  privati,  opitulante  Deo9  Francorum  obtutibus  dorsa  fugientes  yerterunt. 
Sed  non  sunt  diu  fugati,  quia  fuga tores  erant  pauci.  Tabernacula  autem  sua  Fran- 
cis in  campo  reliquerunt  cuncta,  stipendiumque  totum.  Equos  quippe  suos  omnes 
abduxerunt  fere,  exceptis  aliquantis  plagatis,  et  in  fuga  siti  exstinctis.  De  camelis 
eorum  et  asinis  multos  habuimus*.  Multi  eorum  quum  fugerent,  vel  laesi,  vel  siti 

c  exaspéra ti,  in  via  sunt  mortui. 

Vere  dignum  erat  et  justum  ut  qui  ligno  dominiez  Grucis  muniti k  erant,  super 
inimicos  ejusdem  Grucis  victores  existèrent.  Quod  si  in  anteriore  bello  eadem 
Crux  aima5  cum  rege  deferretur6,  non  est  haesitandum  quod  populo  suo  Domi- 
nus  propitiaretur7.  Sed  sunt  nonnulli  plus  in  virtute  sua  quam  in  Domino  confi- 

d  dentés,  et  in  suo  sensu  nimium  abundantes.,  et  sapientum  consilium  spernentes, 
praecipitanter  opus  suum  patrare  praesumunt,  et  inconsulte.  Unde  ssepe  contigit 
detrimentum  magnum  non  solum  eis  evenire,  sed  et  multis  aliis  operis  ejusdem 
expertibus8.  Unde  soient  taies  plus  Dominum  inculpare,  quam  stultitiam  suam 
recognoscere.  Qui  quum  stulte  quidem0  ineboat10,  rei  exitum  non  considérât11. 

e  Equos  paratur  ad  bellum,  Dominus  autem  salutem  tribuith.  Si  justi  precatio  non  sem- 
per  a  Domino  exauditur,  quanto  minus  impii 12  ?  Vel  quare  inculpât  Deum,  quum 
statim  ei  non  adimplet  desiderium  suum  ?  Gur  exaudietur,  quum  nihil  boni  sit 
promeritus?  Nonne  ipse  novit  quid  agendum  sit  in  omnibus?  Boetius  circa  bVjus- 
modi  dicitc:  «Quicquid  citra  spem  videas  geri,  rébus  quidem  rectus  ordo  est, 

1  Ubi.  A.  fi.  d.  r.  h.  m.  —  *  Om.  multi  A.  b.  f.  m.  —  3  Tentoriis.  a.  b.  f.  n.  —  4  Crucis,  quam  tune  rex  in 
prœlio  deferrifecit,  muniti.  A.  fi.  f.  n.  —  5  Gloriosa.  jl.  —  6  Bello  ipsa  crux  similiter  deferretur.  a.  b.  f.  n. 

—  7  Dominus  populo  suo  non  propitiaretur,  si  tantam  rex  sapienter  cum  gente  sua  ad  pugnam  exiret  a.  b.  f.  n. 

—  8  Mullis  aliis  stulti  operis  ejus  innocentibus.  a.  b.  f.  h.  Ejus  experti  sunt.  k.  —  9  Quid.  a.  b.  f.  h.  sr.  — 
}0Inchoant.  x.  — 11  Considérant,  x.  —  18  Quanto  magis  impii.  m. 


•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xxn,  p.  434,  435. 
k  Prov.  xxi,  Si. 


nostros  absque  militibus  vagantes  videbant,  illuc  statim  prope- 
rantes  extremos  occidebant;  sed  pedites  tamen  noo  ignavi  sagit- 
taram pluviam  invadentibus  se  tantam  jacîebant  ,  ut  in  visibus 
eorum  et  corporibuaatque  peltis  multas  infixas  intueri  possetis. 
Itaque  quum  a  peditibus  sagittariis  vehementer  essent  repulsi , 
et  a  militum  lanceis  nimis  fosi,  et  de  tentoriis  sois  jam  privati , 
Domino  auxiliante,  Francorum  obtutibus  dorsa  fugientes  ver- 
terunt  Sed  non  sunt  diu  fogati ,  qooniam  fugantium  rara  erat 
caterva.  Tentoria  autem  eorum  in  campo  nobis  remanserunt, 
resque  cetera  multae,  stipendiom  quoque.  Equos  suos  fere 
omnes  secum  reduxerunt,  exceptis  bis  qui  in  fuga,  siti  aspe- 
rati  et  plagii  aflQicti ,  in  viis  et  in  inviis  mortui  sunt.  De  camelis 
autem  et  asinis  eorum  multos  habuimus.  Sed  non  est  omit- 
tendum  quia  multi  eorum  mortui  sunt  fugiendo ,  quibus  con- 
tigit sicuti  equis,  unde  jam  fatum  est. 

Vere,  inquam,  dignum  et  justum  erat  ut  qui  ligno  dominice 
Crucis,  quam  rex  in pralio  tune  deferri  fecerat,  freti  erant,  vic- 
tores super  inimicos  ejusdem  Crucis  Christi  existèrent.  Quod  si 
in  anteriori  bello  factum  fuisset  quod  Crux  ipsa  sanctissima  de- 
ferretur ad  pnelium  pro  more  solito,  non  est  hesitandum  quod 
Dominus  populo  suo  non  misereret ,  si  tantum  ipse  rex  sapienter 


f  •  Cf.  Consolât.  Philos.  1.  IV,  prqs.  vi,  et  lib.  I,  pros.  îv, 
ubi  non  staltus,  sed  existimath  plarîmorum  legîtur. 


et  modeste  cum  gente  sua  exiret  ad  pugnam.  Sed  sunt  quidem 
nonnulli  qui  plus  in  divitiarum  suarum  gloriantes  et  in  virtute 
sua  confidentes,  multotiens  plura  negotia  sua  imprudenter  et 
immodeste  facere  prasumunt  Sed  quum  immodeste  et  temere 
opus  suum  inceperint,  immoderatius  atque  multo  pejus  ad  de- 
trimentum sui  et  aliorum  plurimorum  dabunt  exitum  actionis. 
Unde  tune  magis  Deo  quam  stultitias  suas  culpam  imputare 
soient,  quum  se  débiles  et  impotes,  nisi  in  Domini  miseratione 
et  voluntate,  arbitrari  debeant.  Nonne  enim  legimus  multis 
hominibus  sanctissimis ,  bumilibus,  modestis,  sapientibus, 
contigisse  quia ,  quum  devotissime  atque  humillime  in  quavis 
necessitate  Dominum  deprecarentur,  nequaquam  exaudiebantur 
ut  impetrare  possent  quod  desiderabant  ?  Sed  aut  in  futurum 
petitionis  differtur  effectus ,  vel  fortasse  quid  ad  veram  salutem 
non  pertineat  petitur,  aut  si  pro  peccatore  oretur,  non  est 
dignus  salvari,  quamvis  orator  dignus  sit  auditu;  ac  quum 
inepte  quid  petitur  a  Domino  beneficii  gratia  negatur,  quod 
apostolo  Paulo  contigisse  probatur,  cui  ter  petenti  responsum 
est  :  «  Sufficit  tibi  gratia  mea ,  nam  virtus  in  infirmitate  pro- 
«ficitur.»  Quia  sanctis  sic  contingit,  quid  superbis  et  pravis? 
Cur  exaudietur,  quum  exaudiri  non  sit  promeritus?  Vel  quare 


Digitized  by 


406  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  nos.    «  opinioni  vero  tuae  perversa  confusio.  Sed  non  rerum  mérita,. sed  fortunae  spectat  a 
«  eventum  stultus.  »  Multotiens  quidem  existimat  homo  id1  esse  sibi  nocuum,  quod 
postea  vertitur  ad  proficuum;  et  contingit  econtra  quum  alicui  bene  succedit, 
paulo  post  eidem  evenire  quod  multum  officit. 

Expleto  bello,  ut  dictum  est,  in  quo  rex  victor  exstitit,  tabernaculis  eoram 
collectis2,  Joppen  regressus  est.  Postmodum3  quievit  terra,  bellorum  immunis,  b 
tempore  sequenti,  autumnali  scilicet  atque  hiemaliv 


CAPÏTULUM  XXII. 

Quod  rex  Accon  urbem  obsedit4. 


a  no3.  Annob  millesimo  centesimo  tertio5,  tempore  veris6,  quum  Paschac  ex  more  in 
Iherusalem  celebrassemus,  urbem  Accon,  Ptolomaidam7  dictam8,  rex9  cum  exer- 
citulo  suo  aggressus  obsedit.  Sed  quia  muro  et  antemurali  fortis  état  valde,  non 
potuit10  eam  tune  comprehendere;  praesertim  quum  mirabiliter  Sarraceni  probis-  c 
sime  intus  se  defenderentd.  Quum  autem  tam  segetes  quam  virgulta  eorum  hor- 
tosque  devastasset11,  Joppen  rediit12. 

1  M  tanc.  m.  —  *  Exstitil,  collectis  tentoriis.  a.  b.  f.  m.  —  3  Postea.  k.  b.  f.     n.  —  4  De  eo  quod  rex  Bal- 

duinus.vulneratus  ab  AZthiope.  *.  —  9  Om.  Anno  tertio  k.  —  0  Verno  tempore.  à.  b.  f.  k.  Verno  autem 

tempore.  l.  —  7  Tholomaidam.  k.  sic  ubique.  —  8  Om.  Ptolomaidam  dictam  a.  b.  f.  n.  —  9  Aceharonem  rex 
Baldainus.  l.  —  10  Nec  vi  nec  ingenio  potuit.  a.  b.  f.  n.  Muro  et  barbicano  valde  fortis  erat,  nec  vi  nec  ingenio 
tune  potuit.  L.  -~  11  Devastauet  rex.  A.  b.  f.  h.  —  w  Remeavit.  L. 

'  t  Quievitque  regnum  quasi  mensibus  septem.  »(Wil-         e  Hoeann.Pascha  die  xxix°  mens.  M  art.  célébra  lum  est. 
lelm.  Tyr.  L  c.  p.  435.)  é  Cf.  Waielm.  Tyr.  1.  X,  c.  xxvi,  p.  43g,  44o;  Wil- 

b  Bongars.  c.  xxix,  p.  4i6.  ken,  op.  cit.  p.  38,  et  Ibn  Khaldun.  op.  cit.  p.  58. 


inculpatur  Deus,  quum  statim  omni  insipienti  et  iniquo  desi- 
derium  suura  non  adimplet?  Nonne  nOvit  ipse  quid  facien- 
dum  ait  omnibus?  Nonne  ipse  omnipotens  cuncta  in  cedo 
moderans  et  in  terra?  Non  desinat  ergo  omnis  homo  bene- 
facere  in  omnibus  quibuscumque  potest,  nec  pro  se  ipso  nec 
pro  alio  exorare ,  quoniam  si  confestim  oon  exauditur,  in  futuro 
nimirum  mercede  mérita  donabitur.  Apponam  bis  verbis  pro- 
verbium,  quod  est  rusticanorum  :  cDeus  dat  bomini  bovem, 
«sed  bomini  pro  cornu  bovem  non  porrigitt  Nunc  autem 
dicam  quomodo  dat  Deus  bovem  non  per  cornu  porrectum. 
V  ère  si  quis  homo  indigus  in  aliquo  precibus  devotis  Deum 
exoraverit,  ut  sibi  consulat  et  miserans  subveniat,  et  ad  id  quo 
indiget  benignus  adjutor  existât,  dico  vobis  et  si  interea  ma- 
puum  suarum  opibus  homo  laboraverit,  et  probitate  sua  atque 
scientia  tantum  sibi  lucratus  erit,  unde  bovem  et  equum 
atque  cetera  queque  sibi  necessaria  possit  habere ,  quo  inter 
vicinos  suos  honeste  vivat,  tune  proculduljio  bos  ei  datur  a 
Deo.  Qui  si  non  porrigitur  bomini  per  cornu  corporale ,  porri- 
gitur  ex  Spiritus  Sancti  carismate.  Quid  enim  valetudinis  ali- 
cujus  vei  scientiae  potest  habere  homo,  oisi  gratia  septiformis 
Spiritus,  qui  Deus  est,  numeretur?  aut  putat  quis  aiiquid  boni 
a  se  procedere,  quum  sit  pulvis  et  putredo?  Nonne  ab  ipso 
Deo  bons  procedunt  omnia?  Nonne  solis  splendor  est  ejus? 
Numquid  non  vita  bominis  in  potestate  Dei  est.  quae etiam  non 
est  ei  data,  sed  accommodata?  aut  quis  de  manu  ejus  poterit 


erui?  Quo  fugit  superbia  bominis,  dum  corpus  in  terra  pu- 
trescit?  Meditetur  ergo  unusquisque  in  corde  suo  quod  sit  crea- 
tura  creatoris  Dei ,  etsperet  nunquam  in  aliquo  pnevalere,  niai 
nutu  illius  qui  mundi  régit  et  modérât  universa.  Quod  si  quid 
incipere  voluerit,  in  nomine  Domini  fiducialiter  incipiat,  ut 
salubriter  opus  soum  explere  valeat  Quod  si  prout  optât  idem 
cum  sunima  re  nequiverh,  quia  non  promise  rit  Dominus  fieri 
secundum  illius  desiderium,  laudet  tamen  Deum  in  eventu 
suo ,  tam  in  bono  quam  in  malo.  Providet  enim  Dominus  ho- 
mme sapientius  quid  melius  ageodum  sit  in  omnibus.  Multo- 
tiens etiam  existimat  homo  aiiquid  sibi  esse  nocuum ,  quum 
in  dilate  sub  providentia  Domini  vertatur  idem  ei  ad  proven- 
tum.  Et  contingit  econtra  quum  bene  successerit  alicui;  quod 
paulo  post  evenit  ei  quod  multum  officit.  Nam,  quum  in  bonis 
successibus  solet  quis  prosperari ,  tanquam  de  bonis  illis  nun- 
quam ulterius  minoretur,  Deum  idem  non  gratificat  nec  lau- 
dat  de  cujus  munere  stultus  insipienter  gloriatur  :  unde  jure 
fit  quod  Deus  ab  illo  aufert  quod  habere  non  promeretur.  et 
alias  locat  ubi  melius  proficiat.  Sapienti  sat  dictum  est  Quam- 
obrem  verba  haec  mori  intellexistis ,  quoniam  audistis.  Nunc 
quidem  ad  id  quod  dimisi  revertar. 

Quum  enim  bellum  peractum  est,  in  quo  rex,  Deo  juvante, 
triumphator  exstitit,  collectis  tentoriis  et  rébus  Sarracenorum 
quae  territi  reliquerant,  Joppen  regressi  sunt.  Postea  immunis 
bellorum  terra  quievit  sequenti  tempore,  asstivo  atque  hiemali. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMiTANA. 


CAPITULUM  XXIII. 

De  principe  Boamundo  a  captivitate  Hberato. 

a     De  domno  autem  Boamundo  desiderabilis  rumor  exiit  tune  diyulgatus1,  quia   a.  no3. 
de  Turcorum  custodia,  Dei  gratia,  liberatus  est*.  Ipse  enim  quomodo  de  captione 
redemptus  exierat2,  per  nuntium  suum  mandando  notum  fecit;  et  qui  Antiochiae 
prius  principatus  fuerat,  postea 3  gaudenter  a  civibus  suis  susceptus\  terram  illam 
nobilitavit  et  possedit.  Laodiciam  civitatem,  quam  Tancredus  postea  ceperat*b,  et 

b  hominibus  imperatoris  Constantinopolitani  abstulerat,  suscepit  insuper  Boamun- 
dus;  unde  Tancredo  de  terra  sua  competenter  tribuit,  et  eum  sibi  gratanter  paci- 
ficavit. 


CAPITULUM  XXIV. 

De  rege  usque  ad  mortem  pene  vulnerato. 

Tempore  illo,  rege  Balduino  contra  Sarracenos  more  solito  certante*  contigit 
die  quodam  eum  in  paucos  eorum  irruere;  et,  dum  de  interitione  eorum  jam 
c  certus  sub  spe  gauderet,  en  jEthiops  unus,  pone  rupem  delitens9  callide  insidiatus 
est  ei,  ut  interimeret00.  Qui  missili  fortiter  vibrato,  prope  cordi  regem  a  dorso 
profunde  vulneravit.  Quo  ictu  fere  usque  ad  necem  eum  laesit.  Sed  quum  postea 
se  medicari  sollicite  studuisset,  post  incisionem  etiam  cicatricis  vexatae  sospes  tan- 
dem effectus  est. 


CAPITULUM  XXV. 

De  captione  urbis  Accon,  quœ  vulgo  Acra  dicitur7. 

d     Annod  millesimo  centesimo  quarto,  transacta8  hieme,  quum  in  Iherusalem   a.  ho4. 
yerno  florente  Paschae  solemnia  celebrata  fuissent  %  rex  Balduinus  congregata  gente 
sua  profectus  est  Accon,  et  iterum  obsedit  eamf.  Ad  quod9  venerunt  Januenses 
cum  classe  septuaginta  navium  rostratarum.  Et  quum  civitatem  macbinis  et  per* 

1  Rumor  tune  divulgatus  est.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  2  Bene  exierat.  l. —  3  Propterea.  k.  —  4  Mandando  notum 
fecit  régi.  Qui  sic  Antiochiam  antea  principatus  fuerat,  ita  a  suis  gaudenter  intra  urbem  ipsam  susceptns.  l.  — 
5  Tancredus  vi  comprehenderat.  A.  b.  f.  n.  —  6  InterficereL  l.  — 1  De  eo  quod  rex  Baldewinus  Accon  cepit.  k. 
—  8  Quarto  incarnationis  dominicœ,  transacta.  a.  b.  f.  n.  —  9  Illuc  quoque.  a.  b.  f.  n. 

'  De  Boamundi  liberatione  cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  4  Bongars.  c.  xxx,  p.  4i6. 

c.  xxvè  p.  438, 43g;  et  Order.  Vilal.  1.  X,  t.  IV,  p.  i3g-  "  Pascha,  hoc  anno  1  io4,  die  xvu*  menais  Aprilis  ce- 

i58;  cf.  quoque  Matth.  Edessen.  Hist.  Arm.  t.  I,  p.  6g.  lebralum  est. 

b  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xxiu.  p.  436.  f  Cf.  Willelm.  Tyr.  L  X,  c.  xxviu , p.  44a .  44^;  Ibn 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xxvi,  p.  44o;  et  Matth.  Khaldun.  op.  cit.  p.  6o. 
Edessen.  Hist.  Armen.  t.  I,  p.  68. 


Digitized  by 


Google 


408  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  no*,   vasionibus  crebris  per  viginti  dies  circumcirca1  cohibuissent,  perterriti  valde  Sar-  a 
raceni,  vellent  nollent9  reddiderunt  eam  régi.  Erat  enim  nobis  valde  necessaria, 
quoniam  inest  ei  portus  adeo  utilis,  ut  inter  mœnia  secura  naves  quamplurimas 
sane  concipiat. 

Jam  novies  orto  Gemino  sub  sidere  Phœbo\ 

Urbs  Accoh3  capitur,  Ptholomaida  quae  vocitatur,  B 

Anno  milleno  centeno  necne  quaterno. 

Non  est  urbs  Àcharon  9  quam  quilibet  œstimat  Accon. 

Illa  Philistea,  Ptholomaida  dicitur  ista. 

Urbe  autem  sic  capta,  de  Sarracenis  plures  occiderunt,  quosdam  vivere  permise- 
runt,  res  eorum  totas  habuerunt4.  c 


CAPITULUM  XXVI. 

Quod  Bèamundus  in  Apulia  transfretare  disposuit*. 

iEstivo  deinde  tempore  evoluto,  necessitate  Boamundus  nimia  anxius,  raro  na- 
vigio  transfretavit  in  Apuliamb,  terra  sua  tota  Tancredo  commissa.  Cum  eo  tune 
transivit  Daibertus6c,  qui  patriarcha  Iherosolymorum  fuerat,  vir  prudens  et  con- 
silio  pollens.  Ivit  Boamundus,  ut  de  transmarinis 7  partibus  gentem  secum  redu- 
ceret.  Ivit  autem  Daibertus8  ut  causam  suam  et  injuriam  sibi  a  rege  factam  Romano  d 
papaèd  innotesceret.  Ivit,  et  impetravit;  sed  non  rediit,  quia  in  via  obiite. 


CAPITULUM  XXVII. 

Quomodo  Antiocheni  contra  Parthos  dimicantes  capti ,  et  quidam  occisi  sunt. 

Hoc9  anno  commoti  sunt  Partbi  et  Medi,  atque  Chaldaei,  et  qui  in  Mesopota- 
miam  habitant  affines  nos  tri,  ad  nos  Christian  os  impetendum,  et  omnimode  pes- 
sundandumf.  Quo  rumore  ad  nos  usque  effuso,  optimates  universi  ad  excipiendos 
eos  nihilominus  se  praeparaverunt.  Et  preparati  sunt  sub  festinantia  domnus  Boa-  e 
mundus  et  Tancredus,  Balduinus  quoque  cornes  Edessenus,  neenon  et  Goscelinus, 
et  Daibertus  ille  Iherosolymitanus,  atque  archiepiscopus  Edessenus  nomine  Be- 
nedictus,  cum  turba  militari  simul  etpopulari.  Et  Eufrate  flumine  praetergresso, 

1  Dies  undique.  a.  b.  f.  n.  —  2  Achon.  a.  b.  F.  n.  —  5  Accharon.  h.  Accaron.  n.  —  *  Om.  res  eorum  totas 
habaemnt  a.  b.  f.  n.  —  5  De  eo  quod  Daibertus  patriarcha  obiit.  k.  —  6  In  Apuliam,  qui  Antiochiam  terram 
suam  Tancredo  commisit,  dacens  secum  Daibertum.  a.  b.  f.  n.  —  7  Transmontanis.  a.  b.  f.  n.  —  8  Daimber- 
tus.  c.  —  0  Verba  sequentia,  ab  hoc  capite  xxvii  usque  ad  cap.  xxx  (Anno  Domini  millesimo  centesimo 
),  in  cod.  mss.  a.  b.  f.  h.  k.  l.  n.  desiderantur. 


*  Id  est  vu  kal.  Jun.  sûre  xxvi*  die  menais  Maiï  A.  D.         *  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  iv,  p.  457. 

1  io4*  (Cf.  supra,  p.  370,  annot.  b.)  '  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xxix,  p.  443  et  seq.  Ibn 

b  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  1,  p.  45o.  Khaldun.  op.  cit.  p.  61,  6a ;  Matth.  Edessen.  Hist.  Ar- 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xxv,  p.  43g.  men.  1. 1,  p.  71 ,  72. 
4  Qui  tune  erat  Paschalis  papa  II. 


Digitized  by 


HISTORIÂ  IHEROSOLYMITÀNÀ.  k09 

a  Charramla  deinde  civitatem  prope  flumen  Chabor2b  nominatum,  hostiura  pha-   a.  .  .oa 
langibus  obviaverunt;  et,  commisse*  statim  praelio  juxta  Racha0,  peccatis  nostris  exi- 
ger) tibus,  in  dispersionem  et  confusion em  Christiani  sunt  dati.  Quam  pugnam 
longe  omnibus  anterioribus  bellis  fuisse  atrociorem,  rerum  exitus  monstravit. 
Ibi  domnus  capitur  Balduinus,  cornes  Edessenusd,  rex  quidera  Iberosolymorum 

b  futurus,  et  a  primo  rege  secundus;  capiturque  cum  eo  domnus  Goscelinus,  cbgna- 
tus  ejus;  cum  his  quoque  archiepiscopus  praedictus.  Plurimi  autem  in  memoratum 
flumen  obruti,  exstincti  sunt.  Equi  et  muli,  et  opum  infini  ta  copia  est  perdita. 
Domnus  Boamundus  vero,  et  domnus  Tancredus,  per  dévia  et  per  diverticula 
passim  fugientes,  necviam  nec  semitam  utiliorem  eligentes,  errabundi  et  confusi 

c  tandem  evaserunt.  Multi  etiam  sagittis  et  pugionibus  transfixi  occubuerunt.  Et 
qui  Charram  sine  magna  diflicultate  comprehendere  possent,  si  eam  in  primis 
obsedissent,  postea  nec  in  itu3  nec  in  reditu  adipisci  licuit.  Et  quoniam  securitas 
interdum  damnum  fallendo  générât,  ita  metus  et  sollicitudo  emolumentum  pro- 
vidis  et  timidis  parât.  Nocuit  enim  saepe,  ut  scriptum  est,  differre  paratis*.  Huic 

d  siquidem  negotio  sive  infortunio  duo  nimirum  hostes,  discordia  et  invidia,  genti 
nostrae  obfuerunt;  qui  etiam  de  adquisitis  possessionibus  adnimiam  egestatem  in- 
clinare  soient  homines.  Hoc  saepe  vidimus,  hoc  experimento  didicimus.  Non  fallor, 
nec  ambage  deceptoria  pellicens,  frivola  commenter.  Vere  in  hoc  itinere  tam 
periculoso,  tam  formidoloso,  molestis  verbis  adinvicem  exacerbantes,  ante  ruinam 

e  istam  fere  ab  alterutro  voluerunt  secedere,  et  fœdus  initum  corrumpere.  Quod 
qui  maie  facit,  et  bene  sperat,  ipse  siquidem  délirât.  Nam  sine  pace,  vel  mutua 
dilectione,  nihil  est  Deo  acceptabile.  Ignavum  est  igitur,  vel  nequissimum,  ut  illius 
deseram  societatem,  cui  prodesse  debeo  usque  ad  mortem.  Adjuvit  autem  Deus 
archiepiscopum  Edessenum ,  in  vinculis  jam  positum.  Quem  quum  de  reculis  suis 

F  et  utensiiibus,  ut  jumentum,  Turci  onerassent,  patrocinio  cujusdam  militis  armi- 
potentis,  qui  pro  eo  animam  suam  caritative  posuit,  opitulante  Deo,  de  manibus 
eorum  miro  ausu  eum  eripuit.  Non  enim  animam  suam  quam  se  pretiosiorem 
fecitf.  Multi  itaque  in  hac  nostra  peregrinatione,  zelo  Dei  efferventes,  et  vitam  suam 
breviari  optantes,  beato  fine  defungi,  et  cum  Christo  frui  quiete  studuerunt.  Sicut 

g  quidam,  aliquibus  de  nostris  audientibus  et  videntibus,  dum  eramus  apud  Âritio- 
chiam,  quum  audiret  nomen  Domini  a  quodam  perfido  cum  magna  dehonesta- 
tione  blasphemari,  vivifico  spiritu  anima  tus  dicto  contradixit  et  facto.  Et  continua 
calcaribus  equum  pungens,  assistentibus  in  circo  vivacissime  interrogando  intulit: 
«Si  quis  vestrum  in  Paradiso  cœnare  desiderat,  nunc  mecum  veniat,  et  mecum 

h  «  prandeat.  Jamjam  enim  abibo\  »  Qui  mox  lancea  vibra  ta  inter  hostium  millia  se 
inserens,  primum  sibi  obvium  subruens  interemit;  licet  interimens  illico  interi- 
meretur.  Itaque  fide  circumfultus  et  spe,  munitusque  caritate,  féliciter  occubuit. 
Quis  unquam  audivit  taie?  Adhuc  positus  in  terris,  jam  gloriabatur  in  cœlis. 
Propterea  laetamini  cœli,  et  qui  habitatis  in  eis.  Et  est  nobis  utique  laetandum, 

J  et  jocundandum,  quia  gaudent  angeli  de  tanto  consorte  augmentati.  Prope  autem 

-  eratqui  eum  audiebat,  et  donativum  ei  pensabat,  et  sedem  perennem  parabat. 

1  Charramque.  c.  —  2  Achabor.  m.  —  3  Nec  initio.  m.  —  4  Habeo.  d. 

'  Hodie  Kharan,  viculus  in  Syria  ;  Harran  apud  Ibn  d  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X ,  c.  xxx ,  p.  446 ,  447  »  Matth. 

Khaldun.  Edessen.  Hist.  Armen.  1. 1 ,  p.  71,72;  Ibn  Alatyr,  Kamel- 

h  •  Ad  Khabur  fluvium  copiis  collée  lis.  ■  (Ibn  Kbal-  Altavarykh,  p.  aai,  a  aa;  Ibn  Khaldun.  p.  61;  Wilken, 

dun.  p.  61.)  p.  3g>  4o;  et  Reinaud,  Extraits,  p.  19. 

•  In  quodam  loco  dicto  Auzoad,  id  est  arenoso.  (Cf.  e  Lucan.  Phars.  1.  I,  v.  281. 

Matth.  Edessen.  Hist.  Armen.  1. 1,  p.  72.)  f  Cf.  Act.  xx,  24. 

m.  52 


Digitized  by 


Google 


4)0 


FULCHERII  CARNOTENSIS 


CAPITULUM  XXVIII. 

De  liberatione  comitis  Balduini,  et  de  prœlio  inter  ipsum  et  Tancredum. 


Quum  autem  annis  fere  quinque  domnus  Baldninas  in  vinculis  tentus  fuisset*  a 
datis  obsidibus  electis,  fide  interposita  cum  sacramento  sub  interminatione  ut  re- 
demptionem  redderet,  quum  postea  ipsi  ôbsides  carceris  custodes  cdllidissime 
necassent,  de  carcere  evasit*,  unde  adjutorem  fidelissimum  Goscelinum  habuit 
Sed  quum  àd  Edessen  urbem  suam  postea  rediit,  iotroire  in  eam  non  potuit; 
quia  Tancredus  cum  suis  introitum  ei  Tetuitb.  Denique  quia  hoc  ratio  fieri  per-  b 
misit,  et  propter  jusjùrandum,  quod  domnus  Boamundus  antea  interponi  fecit, 
ut  quocumque  modo  de  captione  quandoque  exiret*  sine  controversia  terram  suam 
illi  redderet  :  nec  postmodum  mora  fuit ,  Balduinus  et  Goscelinus,  duo,  contra  Tan- 
credum tertium  praelium  commiserunt.  Cui  supplicanti  etpacem  qtiaerenti,  nul- 
la  tenus  adquieverun  t.  Sed  Goscelinus ,  congregatis  septem  Turcorum  millibus,  Tan-  c 
credutn  importune  ad  prœlium  lacessivit,  et  adjuvantibus  Turcis  quingenti  de 
clieùtela  Tancredi  ceciderumt.  Et  licet  primitus  fere  vinceretur  Tancredus,  tandem 
Deo  juvante,  cujus  aequitatem  semper  vidit  vultus,  victor  in  campo  remansit,  victor 
honoris.  Sed  quum  optimates  terra  damnum  nasci  ridèrent,  utrobique  sumpto 
invicem  utiii  consilio,  ad  concordiam  eos  reduxerunt.  n 


CAPITULUM  XXIX. 

Quod  Boamundus  in  Gallias  transfretavit. 


Tuncc  Boamundus  in  multis  désola  tus,  ut  superius  jam  dictum  est,  in  Gallias 
transfretans  est  profectus.  Ubi  inter  cetera  negotia  Philippi  régis  filiam,  nomine 
Constantiamd,  uxorfcm  duxit,  et  in  Àpuliam  reduxit,  de  qua  duos  filios  habuit.  Quo- 
rum quîdem  priore  natu  obeunte,  posterior  vero,  nomine  quo  pater  nuncupatus  \ 
hseres  remansit6.  b 


1  Nuncupatar.  d.  Nancupabatur.  b. 

*  Ànno  D.  1109;  cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  vm, 
p.  464;  Matth.  Edessen.  Hist.  Armen.  1. 1,  p.  85. 

k  Cf.  Willelm.  Tyr.  I  c.  p.  465,  et  Matth.  Edessen. 
le.  p.  86,87. 

•  a  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  1,  p.  45o. 

é  Filiam  illam  regiam,  que  ab  Hugone,  comité  Tri- 
cassiho,  jam  discesserat,  apud  Carnotum,  post  Paschœ 


solemnitates,  an.  1  io4.  Boamundus  uxorem  duxit.  (Cf. 
Ord.  Vital.  1.  V,  t.  II,  p.  448;  1.  XI,  t  IV,  p.  ai3.) 

*  Hi  duo  Boamundi  filii  fuerunt  Joannes ,  qui  etiam 
tum  puer  in  Apulia  obiit,  et  Boamundus  II,  qui,  post 
rtogerii  mortem,  an.  1 127,  Antiochiam  rexit.  (Cf.  infra, 
LUI,  c.  lxi ;  WiUelm. Tyr.  1.  XII ,  c.  x ,  p.  5a6  ;  1.  XIII , 
c.  xx,  p.  588  ,  58g,  et  Ord.  Vital.  1.  XI,  t.  IV,  p.  a66.) 


Digitized  by 


HISTOMA  IHEROSOLYMITANA. 


CAPITULUM  XXX?. 

Quod  Tancredus,  cum  Turcis  pugnans,  victoriam  adeptus  est. 

a     Annoa  Domini  millésime)  centesimo  quinto  mortuus  est2  cornes  Raimundus,    a.  nos. 
miles  emeritus,  in  oppidob  suo  ante  Tripolim  civitatem  ,ii.3  kal.  Martii.  Cui  suc- 
cessit  nepos  ejus  Guillelmus  Jordan  us4.  Ea  tempestate  Sarracenorum  etTurcorum 
protervia  solita  non  defuit:  quura  deinde,  mense  Aprili,  rex  Çalipti  \  Radoanôc 
nomine9  de  regione  sibi  confini  exercitum  adunavit7  non  minimum  >  et  contra 

b  Tancreduma,  Antiochiae  principem8,  cornu  suum  ad  prseliandum  nimis  accensum9 
extulit10.  Tancredus  autem  non  in  multa  gente,  sed  in  Domino  spei  suas  figens 
anchoram9  aciebus  suis  bene  compositis,  contra  hostes  illos  incunctanter  equitavit. 
Quid  longius  morer  ?  Audacter  ante  Artasium 11  e  in  eos  irruit,  et,  Deo  suffragante t 
illi  protinus,  pavorecircumfusi12,  dorsa  fugae  dederunt.  Fugerunt,et  fugati  sunt. 

c  Qui  fugere  non  potuit,  nec  mortem  evasit.  De  interemptis  non  fuit  numerus;  de 
equis  eorum  plures  habuit  Tancredus;  signum 13  quoque  régis  fugitivi  retinuit. 
Cornu  suo  sic  quassato  mutilatus  abiit.  Glorificatus  est  igitur  Deus,  qui  suis 
semper  subvenit  fidelibus.  De  Antiochenis  hoc  tantillum  diximus;  nunc  de  Ihero-* 
solymis14  non  taceamus. 

 — — ■ —  . 


CAPITULUM  XXXI. 


Quod  iterum  rex  Babilonis  omnem  exercitum  suum  contra  regem  Balduinum  misit»  contra  quos 

ille  semet  prœparavit15. 

d  Référendum s  enim,  est  quomodo  rex16  Babilonis*  ipso  anno  gentem  coaduna- 
verit  multam ,  quam  Ascaloniam  per  militiae  suae  ducem  ad  praliandum  contra 
Christianismum  misit,  arbitrans  et  moliens  nos  omnes  de  Terra 17  sancta  exter- 
minais. Didicerat  enim  nos  esse  paucissimos,  et  sine  succursu  solitorum  peregri- 
norum.  Conglobati  ergo  sunt  apud  Ascalonam  tam  Arabes  équités  quam  iEthio- 

È  pes  pedites;  cum  quibus  etiam  fuerunt  Turci  Damasceni  plus  minus  mille,  qui 
sagittarii  erant  probissimi.  Quod  quum  régi  Balduino18  nuntiatum  fuisset\  con- 

1  De  eo  quod  Tancredus,  Antiochiœ  princeps,  Turcos  superavit.  x.  —  2  Om.  est  c.  —  5  Pridie.  l.  m.  —  4  Jor- 
danis.  a.  b.  f.  n.  —  5  Calipti.  à.  b.  f.  n.  Legitur  inter  lineas  in  c.  :  Halapiœ.  Kalipti.  h.  Rex  Halapiœ  (id  est 
Calipti).  b.  m.  —  6  Rodoan.  a.  b.  Radoam.  F.  g.  n.  —  7  Adunaverit.  A.  b.  d.  e.  f.  h.  n.  —  8  Principantem.  A.  B. 
d.  F.  n.  —  9  Acutum.  a.  b.  f.  h.  n.  —  10  Extulerit  c.  —  11  Om.  ante  Artasium  a.  b.  f.  n.  —  12  Concussù  A.  b. 
f.  n.  CircumcussL  l.' —  13  Vexillum.  a.  b.  f.  n.  —  u  Iherosolymitis.  A.  b.  f.  n.  Iherosolymitanis.  l.  —  15  De  eo 
quod  rex  Balduinus  in  bello  Babylonios  vicit.  x.  — 16  Babilonius.  a.  b.  —  17  Contra  Christianos,  arbitrons  et 
moliens  de  Terra,  t.  — 18  Om.  Balduino  a.  b.  f.  h.  n. 


A  Bongars.  c.  xxxi,  p.  4i6. 

b  t  Cui  nomen  Mons  Peregrinus.  •  (Cf.  Willelm.  Tyr. 
1.  XI,  c.  u,  p.  45a.) 

6  Cf.  supra,  p.  a46,  annot.  b. 

*  Cf.  Willelm.  Tyr.  /.  c.  p.  453;  Ibn  Khaldun.  op.  cit. 
p.  6a ,  et  Reinaud ,  Extraits,  p.  1 1 . 


*  «  Ad  castèllum  Artahi.  »  (Ibn  Khaldun.  p.  62.)  Hodie 
Artak. 

f  Bongars.  c.  xxxi  1 ,  p.  417. 
'  Afdbal.  (Cf.  Reinaud,  Extraits,  p.  21.) 
h  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  m,  p.  454  et  seq.;  Rei- 
naud ,  Extraits ,  p.  2 1 . . 

52 . 


Digitized  by  Google 


412  FULCHERII  CARNÔTENSIS 

a.  i  io5.    gregavit  omnino1  gentem  suam,  et  exspectavit  eos  apud  Joppen.  Et  quia  nécessitas  a 
hoc  exposcebat,  cuncti  qui  in  urbibus  conversab^ntur,  arma  ferre  potentes,  ad 
bellum  perrexerunt,  exceptis  his  tantummodo  qui2  muros  noctu3  custodirent. 
Timor  et  tremor  tune  venerunt  super  nos.  Metuebamus  enim  ne4,  aut  de  civi- 
tatibus  nostris  aliquam  gente  vacuatam  caperent,  aut  regem  cum  popello  suo  in 
bello  interimerent.  Àugustus  erat  mensis.  Callebant  equidem  ab  utraque  parte  b 
praeliari  différentes;  nec  nos  illos,  nec  illi  nos  impetebant.  Termino  autem,  ut  opi- 
nor,  divinitusdisposito,  promovit  se  gens  nefaria  ab  Ascalone,  et  cœpcrunt  ad  nos 
approximare.  Quo  comperto,  egressus  est  rex  Joppen,  et  equitavit  usque  ad  Ra- 
mulam  civitatem.  fit  quia  bonum  erat  omnimode  nostros  Domino  adhaerere,  et  in 
eo  spem  certam  ponere,  inspirato  a  Domino  Deo5  consilio,  misit  rex  in  Iherusa-  c 
lem  nuntium  suum  festinum  ad  patriarcham*  et  clerum,  atque  plebeculam,  fla- 
gitans  ut  obnixe  omnipotentis  Dei  exoraret0  misericordiam,  ut  Christianis  suis  in 
angustia  positis  opem  de  excelsis  dare  dignaretur.  Noluit  ergo  legatus  satis  pre- 
catus  quicquid  mercedis  accipere,  timens  ne  forte  legationem  illam  non7  posset 
expiere,  aut  mercedem  illam  vivus  adquirere;  sed  sperans  quandoque  de  labore  d 
hoc  devoto  remunerationem  se  percepturam  a  Deo,  commendans  an  imam  suam 
et  corpus  suum  in  manus  conditoris  sui ,  Iherosolymam  propere  non  distulit  ire8. 
Qui,  Domino  ducente,  illuc  pervenit,  etingressus  civitatem  quod  quaerebat  non 
celavit9.  Quo  manifestato,  jussum  est  a  patriarcha  campanam  majorem  sonari,  et 
gentem  ante  se  totam  adunari.  «0  fratres,  inquit,  amici  et  servi  Dei,  ecce  vere  e 
«bellum  quod  audieratis  futurum;  nam  hoc  referente  nuntio,  proculdubio  nobis 
«  est  paratum 10.  Et  quia  sine  divino  auxilio  nullatenus  genti  tantœ  poterimus  ob- 
«  sistere,  clementiam  Dei  omnes  implorate,  ut  régi  nostro  Balduino  et  suis  omni- 
«  bus  clemens  adjutor  in  hoc  praelio 11  imminente  dignetur  adesse.  Distulit  quidem 
«rex  hodie  bellum  fieri,  sicut  per  hune  brevigerulum  nobis  notum  modo  facit",  f 
«  quatinus  die  crastina,  quae  dies  erit  Dominica,  qua  Ghristus  a  morte  resurrexit, 
«securius  praelietur,  et  adjunctis  orationibus  vestris13  et  eleemosynis  apud  Deum 
«  roboratus,  confidentius  pugnet.  Quapropter  in  hac  nocte  juxta  dictum  apostoli, 
*vigilate,  state  infidelk;  omnia  vestra  fiant  in  caritateh.  Cras  ibitis  per  loca  in  urbe 
«  hac  sancta,  affligentes  vos  et  humiliantes,  pedibus  nudatis,  et  Dominum  Deum15  g 
«  pie  deprecantes,  ut  de  manibus  inimicorum  suorum  nos 16  liberet.  Ego  ipse  jam 
«  illuc  vado;  jamjamque  a  vobis  discedo,  monens  ut,  si  quis  ex  vobis  hic  residuus 
«  arma  ferre  valet,  mecum  prompte  veniat.  Rex  enim  hominibus  indiget.  »  Ut  quid 
plus  moror?  Conscendunt  in  equos  centum  quinquaginta  simul  tam  équités  quam 
pedites  :  et  ita  nocte  imminente  celeriter  perrexerunt,  et  diluculo  Ramulam  urbe  m  h 
pervenerunt.  Qui  autem  in  Iherusalem  remanserunt,  precibus  et  eleemosynis, 
afflictionibusque  studiosissime  vacaverunt.  Usque  horam  meridianam 17  ecclesias 

1  Continuo.  d.  h.  k.  —  9  Esset  intimatam,  congregata  illico  gente  sua,  ad  hélium  apud  Joppen  exspectavit  Et 
quia  nécessitas  hoc  monebat,  non  remansit  in  civitatibus  nostris  qui  arma  ferre  posset,  quin  ad  bellum  pergeret, 
nisi  tamen  (tantum  l.)  qui.  a.  b.  f.  l.  n.  —  5  Om.  noctu  l.  —  4  Super  nos,  metuentes  aut  a.  b.  f.  l.  n.  — 
5  Ab  ipso  Deo.  l.  —  6  Erogarent  n.  Exorarent  l.  —  7  Om.  non  d.  h.  k.  —  8  Properare  non  distulit  k.  — 
9  Dignaretur.  Noluit  legatus  Me  quicquam  mercedis  accipere  erogatus,  quia  timebat  etiam  ab  adversariis  in  via 
perimi;  sed  melius  méditons,  elegit  quandoque  a  Domino  sibi  mercedem  laboris  sui  recompensari;  commendans 
corpus  et  animam  in  manus  Domini,  Iherusalem  propere  equitavit  Quo  civitatem  ingresso,  quod  opus  quœrebat, 
statim  protulit  a.  b.  f.  n.  — 10  Proculdubio  didicimus  nobis  illud  paratum.  k.  —  11  Bello.  l.  —  12  Nobis  man- 
davit  a.  b.  f.  n.  Intimavit  k.  —  13  Nostris.  l.  —  14  In  fide,  viriliter  agite  et  confortamini1  k.  —  15  Deum 
nostrum.  m.  —  16  Vos.  l.  —  17  Horam  nonam.  k. 

•  Is^st  Ebremarus.  (Cf.  Orient.  Christ  t.  III v  p.  ia/15,  1246.)  —  b  1  Con.  xvi,  i3,  \à. 


Digitized  by 


H1ST0RIÀ  IHEROSOLYMITANA.  413 

a  invisere1  non  cessaverunt  Cantando  plorabant,  plorando  cantabant;  nam  in  pro- 
cessione  clerici  hoc  faciebant.  Ego  quoque*  cum  ipsis  nudipes  orabam.  Majores 
etiam  natu  usque3  horam  nonam  die  illa  non  comederunt,  nec  infantes  genitri- 
cum4  ubera  suxerunt,  donec  famé  vexati  ploraverunt.  Eleemosynae  nempe  uberes 
egenis5  impertitœ  sunt.  Haec  enim  sunt  opéra  quibus  Deus  placatur0,  quibus  ad 

b  salutem  excita  tu  r,  quibus  conversus  non  relinquit7  post  se  benedictionem. 


CAPITULUM  XXXII. 

Pugna  Iherosolymilanorum  cum  Turcis,  adepta  Victoria  per  virtutem  sanctissimae  Crucîs. 

Quumque*  Ramulam  patriarcha,  ut  dictura  est,  pervenisset,  et  aurora  postera 
stellas  inciperet8  depellere  micantes,  gavisi  sunt  omnes  de9  adventu  suo,  et 
excitati  omnes  cucurrerunt 10  ad  presbyteros,  ut  peccata  sua  Deo  et  eis  confite- 
rentur.  Ad  patriarcham  si  militer  optimates11,  verbum  aliquod  salubre12  ab  eo 

c  audire,  et  a  peccatis  suis  absolvi  cupientes 13.  Hoc  facto,  veste  pontificali  patriarcha 
indu  tus,  gloriosam  Crucem  dominicain,  quee  in  talibus  negotiis  deferri  solebat, 
in  manibus  sumpsit  :  et  ordinatis,  ut  decuit,  catervis  de  miiitibus  et 14  peditibus, 
adversus  hostilem  exercitum  progressi  sunt.  Milites  nostri  erant  quingenti l5,  ex- 
ceptis  illis  qui  militari  nomine  non  censebantur,  tamen  equitantes.  Pedites16  vero 

n  nostri  non  amplius  quam  duo  millia  œstimabantur.  Pagani  autem  17  quindecim 
millia  tam  de  peditibus  quam  de  miiitibus  deputabantur,  qui  nocte  illa  non  plus 
longe  a  Ramula  quasi  quatuor  milliariis  hospitati  sunt.  Qui  quum  regem  mane 
contra  se  vidèrent 18  cum  suis  procedere,  confestim  ad  praeliandum  se  paraverunt19. 
Attamen  versutia  eorum  aliquantulum  tune  quassata  est  :  quum  partem  unam  de 

e  exercitu  suo,  sed  minorem,  ante  Ramulam  mittere  disposuerant,  ut  exercitum  nos- 

trum  fallerent20,  majorem  vero  partem  mitti  Joppen  statuèrent,  ut  et  eam  assili- 

rent,  et  nobis  nescientibus  caperent.  Sed  quum  regem  adversus  cos  sic  equitare21 

perspicerent22,  simul  reglobati  sunt  molimine  suo  confuso.  Nec  mora  longior,  alii 

alios  impetierunt. 
F  Tune  clypei  résonant,  et  ferri  stridet  acumenb. 

Factoque  utrinque  impetu,  exclamaverunt  nostri  omnes  contra  eos  :  «  Ckristus 
*vincit,  Christus  régnât,  Christus  impératif  sicut  eis  jussum23  fuerat.  Illi  autem  cir- 
cumvallantes  nos,  conquassare  et  confundere  putaverunt  penitus.  Turci  autem  ex 

1  Visere.  a.  r.  f.  n.  —  2  Cantabant;  nam  hoc  in  proceuione  faciebant.  Ego  quippe  (quidem.  n.).  a.  b.  f.  n. 
Quippe.  d.  h.  —  3  Usque  ad.  f.  m.  —  4  Matrum.  a.  b.  f.  n.  Om.  genitricum  l.  —  5  Eleemosynœ  quidem 
egenis  ubertim.  A.  b.  f.  n.  Vbertim  egenis.  k.  Quùque  egenis.  h.  —  6  Placatar,  et  Diabolos  confandilur.  k.  — 
7  Deus  conversus  relinquit.  k.  Quibus  conversus  reliquit.  l.  —  8  Cœpisset  A.  b.  f.  n.  —  0  Sunt  in.  a.  b.  f.  n. 
Sunt  de.  d.  —  10  Concurrerunt.  l.  —  11  Optantes,  h.  k.  —  12  Salubriter.  k.  —  15  Similiter,  volentes  verbum 
aliquod  ab  eo  audire,  et  a  peccatis  suis  absolvi.  a.  b.  f.  n.  —  14  Et  de.  l.  —  15  Simul  quingenti.  d.  k.  — 
16  Erant  milites  nostri,  utfertur,  quingenti,  aliis  excepta  qui  equitabant,  qui  nomine  militari  non  fungebantur. 
Pedites.  a.  b.  f.  n.  —  17  MsUmabantur.  Gens  autem  adversaria.  a.  b.  f.  n.  —  18  Perspexissent.  l.  —  19  Quum- 
que  regem  contra  se  perspexissent  equitare  cum  suis,  confestim  more  suo  ad  prœliandum  se  paraverunt.  a.  b.  f.  n. 
—  20  Aliquatenus  f  allèrent,  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  21  Sic  viriliter  equitare.  k.  —  22  Adversum  eos  sic  euntem  spec- 
tarent,  a.  b.  f.  n.  —  23  Sicut  eis  a  patriarcha  jussum.  n.  Sicut  jussum.  l. 

a  Cf.  Willelm.  Tyrens.  L  XI ,  c.  m ,  p.  455 ,  456  ;  Reinaud ,  Extr.  p.  a  i ,  et  Ibn  Alatyr,  Kamel-Altavarykh,  p.  aa8 , 
229.  —  b  C£  Ennii  i4nna/.  xi ,  1. 


414  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  nos.   more  sagittarii  nos  rétro  girantes  \  et  sagittarum  plu  via  pla  gantes,  jam  arcuum  a 
officia  dimiserant,  jam  vaginis  enses  traxerant,  quibus  nos  cominus  feriebant, 
quum  rex,  hoc  comperto,  audacitate  m  uni  tus,  signum  suum  album  de  manu  eu- 
jusdam  militis  sui  abripuit;  et  cum  paucis  illuc  celerrime  currens,  oppressis  suc- 
eufrere  sategit.  Qui  quum  statim,  Deo  juvante,  impetendo  Turcoset  occidendo 
dispersisset,  ad  majorem  multitudinem  Sarracenorum  et  Arabum  jEthiopumque  b 
recurrit2.  Sed  nec  in  invasionibus3,  nec  in  percussionibus  utrorumque  amplius 
immorabor,  quia  volo  artare  paginam  limite  parciore.  Deus  enim  omnipotens, 
servorura  suorum  nusquam  immemor,  nolens  Christianos  suos  a  perfidis  iilis 
destrui,  qui  pro  ejus  amore  et  nomine  amplificando  de  longinquis  partibus  Ibe- 
rusalem  vénérant,  dederunt  gens  impia  fugam*  repentinam,  fugientes5  usque  c 
Ascalonafn.  O  si  capi  potuisset  Semelmul6',  dux  illius  militiae,  multa  nummismata 
in  redemptionem  sui  régi  Balduino  exsolveret.  Sed  non  effugit  Gemelmulc  admi- 
ratus  Ascalonae,  qui  locuples  erat  valde.  Quo  intererapto,  ilKs  Qmnibus  orta  est 
non  minima  desolatio7.  Alterum  admiraidum  olim  Acconitam8  vivum  retinue- 
runt,  quem  rex  noster  redimi  fecit  viginti  millibus  nummismatibus  9,  praeter  equos  d 
et  res  alias.  jEthiopes  vero  quoniam  fugere  nequiverunt,  in  campis  trucidati  sunt. 
Quatuor  millia  quidem  tara  de  equitibus  quam  de  peditibus  eorum  interfecti 
fuisse  referuntur.  De  nostris  vero  sexaginta  tabernacula 10  eorum  nobis  remanse- 
runt,  jumenta  quoque  multa,  cameli,  asini,  dromedae11.  Tune  Deus  laudatur, 
glorificatur,  in  quo  virtutem  fecimus  magnam,  qui  etiam  ad  nihilum  deduxit  e 
inimicos  nostros.  O  mira  divini  judicii  ordinatio  !  Ecce  qui  dicebant  :  «  Eamus,  et 
«  Christianos  omnes  illos  occidamus,  et  possidebimus  eorum  sanctuarium1*1.  »  Sed  non 
sic  impii,  non  sicc  :  quia  vos  posait  Deus  ut  rotant,  et  sicut  stipulant  antefaciem  ventid 
in  ira  sua  vos  confadit13**  In  lege  sua  juraverant14  etiam  ipsi  nunquam  propter 
Francos  fugere;  sed  tandem  effugium  salus  fuit  tune  eorum.  Maluerunt  perjurium  f 
incurrere,  quam  morte  stulte  perire15.  Regressus  est  autem  rex  Joppen  cura  gau- 
dio,  ubi  praedam  in  bello  captam  militibus  suis  et  peditibus  sub  ratiocinio  dis- 
tribuit. 


CAPITULUM  XXXIII. 

De  classe  Babiloniorum 1d. 


Adhuc  erat  ante  Joppen  classis  navium  Babiloniorum  17,  qui  jam  aliquandiu 

1  Turci  autem  novissimam  catervam  nostram  retrogirantes.  a.  b.  f.  n.  —  2  Sarracenorum  et  jEthiopum  re- 
venus est.  a.  b.  f.  n.  —  3  Impetibus.  a.  b.  f.  n.  —  4  Dederunt  illi  Jugam.  a.  b.  f.  n.  —  5  Nec  cessaverunt 
fugere.  a.  b.  f.  n.  —  6  Semelmuch.  d.  l.  Semelumuch.  u.  Gemelmuch.  h.  k.  —  7  Gemelmulch,  admiratus  Asca- 
loniœ,  vît  locuples  et  prudentissimus ,  quo  occiso  desolatio  (deploratio.  m.)  Mis  omnibus  non  minima  fait.  a.  b.  f.  n. 
—  8  Achonitam.  h.  m.  —  9  Numismatum.  a.  b.  f.  n.  —  10  Tentoria*  A.  b.  f.  n.  —  11  Jumenta,  et  asinos, 
camelos  et  dromedas  (dromedos.  l.)  multos  ibi  perdiderunt.  a.  b.  f.  l.  n.  —  13  Sanctuarium  Dei.  a.  b.  f.  n.  — 

15  Turbavit.  a.  b.  Conturbavit.  n.  — u  Invicem  juraverant  L.  —  15  Om.  Maluerunt  perjurium  stulte 

perire  a.  b.  f.  n.  —  16  Om.  hoc  lemma  m.  —  17  Erat  in  mari  ante  Joppem  classis  Sarracenorum.  a.  b.  f.  h. 
Babiloniorum.  h.  Babûoniœ.  k.  Babiloniorum.  m. 

e  Psalm.  i,  4. 

A  Psalm.  lxxxiï,  \t\,  ' 
•  Cf.  Psalm.  ni  5. 


*  Djemal-Almolk,  Ascalonensis  e  mi  rus.  (Cf.  Kamel- 
Altavarykh,  p.  229.)  «  Djemal  el  Muluk,  Ascaîonis  prae- 
«fectus.  »  (Ibn  Khaldun,  p.  59,  63  et  73.) 

k  Cf.  Psalm.  lxxxiï,  i3. 


Digitized  by  Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  415 

a  illic  exspectaverant,  scire  cupientes  quomodo  et  quando  tam  per  mare  quam  per   a.  nos. 
terram  nos  omnes  et  urbes  maritimas  omnino  destruerent.  Sed  quum  rex  per 
nautas1  suos  caput  Gemelmuch  admiràti,  in  bello  décolla  ti,  in  unam  de  navibus 
eorum  jactari  fecisset,  conturbati  valde  hoc  comperto2,  et  exterriti,  diutius  ibi 
stare  noluerunt.  Sed  gentis3  confusiône  comperta,  paululum  tune  Àustro  fiante, 

b  in  portus 4  Tyri  et  Sydonis  secesserunt.  Quae  classis  quum  deinde  Babiloniam  re- 
verteretur,  Spiritu  procellœ,  Dei  gràtia  nobis  satisfaciente,  portibus  nostris  sparsim 
naufragio  miserabili  advectae  sunt.  De  quibuS  viginti  quinque5  naves  Sarracenis 
plenas  habuimus,  reliquae  vero  velificantes  vix  evàserunt  îgitur  nèbis  Ddmmus 
adjutor  in  tribulaticmibus  existent  pi  us,  sic  manifestavit6  omnipotentiàm  suama. 

G  Ergo  diem  belli  cunctis  volo  certificari. 

Jam  decies  orto 7  Phœbo  sub  Virginis  astrok, 

Quum  solida  terras  spectaret  imagine  luna, 

Sexta  kalendarum  Septembris  quum  legeretur, 

Annuit  Omnipotens  Francos  gaudere  iriumpho  : 
1>  Quum8  fugiunt  Arabes,  Turci  simul,  yEtbiopesque , 

Pars  montana  petit,  remanet  pars  mortua  campis9. 


CAPITULUM  XXXIV. 

De  terra  motu. 

Quoniam  quidem  ne  vel  scriptorum  negligentia  vel  imperitia,  vel  quod  rari 
erant  forsitan,  vel  suis  impediti  curis  insudabant10,  haec  gesta  oblivioni  non  scripta 
darentur  :  malui  ego  Fulcherus11,  scientia  rudis,  ingenio  debilis,  temeritatis  nœvo12 

e  notari,  quam  haec  opéra 13  non  propalari  uf  prout  oculis  vidi 15,  vel  a  relatoribus 16 
veridicis  perscrutans  diligenter  didici.  Precor  autem  haec  legentem,  ut  nescientise 17 
meae  caritative  indulgeat  :  et  dictamen  istud  l8f  nondum  a  quolibet  correptum  ora- 
tore,  locatim,  si  velit,  corrigat.  Verumtamen  historiae  seriem  propter  pulchritudi- 
nem  partium  pompa ticam  19  non  commutet,  nè  gestorum  veritatem20  mendaciter 

f  confundat.  His  gestis  quae  superius  dicta  sunt,  ipso  anno21  déclinante,  sensimus 
omnes  terrae  motum  grandem,  qui  Iherusalem  ineramus,  quod  in  vigiliac  Nativi- 
tatis  Domini  valde  nos  terruit. 

1  Navitas.  x.  —  *  Hoc  viso.  a.  b.  f.  h.  n.  Hoc  valde  viso.  l.  Et  ab  eis  recognitum  fuisset,  conturbati  valde.  k. 
—  3  Gentis  suœ.  a.  b.  d.  F,  h.  n.  —  4  In  portibus.  l.  —  5  xv.  x.  —  6  Evàserunt.  Adjutor  ergo  pius  in  tribu- 
lationîbus,  manifestavit  sic  nobis  Dominas,  a.  b.  t.  h.  —  7  Om.  orto '  c.  —  8  Tarn.  a.  b.  f.  n.  —  9  tampo. 
a.  b.  f.  a.  —  10  Insidebant.  l.  —  11  Falcherius.  a,  b.  f.  n,  Fulcerus.  e. —  12  In  cod.  a.  et  b.  post  verbum 
nmvo  legitur  inter  lineas  :  vel  macula.  —  15  Hmc  Dei  opéra,  a.  b.  f.  h.  n.  —  14  Palari.  l.  —  15  Secundum 
quod  oculis  meis  vidi.  a.  b.  f.  n.  —  19  A  latoribus.  h.  —  17  Perscrutans,  diligenfer  didici.  Et  quoniam  a  me 
solo  hmc  omnia  visu  et  intuilu  non  possent  comprehendi,  stilo  inusitato,  sed  tamen  veraci  congesta,  successoribus 
pio  affecta  reliqui.  Precor  autem  legentem  ut  inscientiœ.  a.  b.  f.  n.  —  18  Om.  istud  a.  b.  f.  n.  —  19  Pompa- 
tice.  L.  —  20  Ne  rei  veritatem.  a.  b.  f.  n,  —  21  His  autem  gestis  qum  narravi  superius,  anno  ipso.  a.  b.  f.  n. 

*  «  Francis  plures  Muslimi  sese  tune  conjunxerant,  (Ibn  Kbald.op.  cit.  p.  63:  cf.  quoque  Kamel-Altavaf.  L  c.) 
«  quorum  unu3eratBekbasch(fiefr(05c&4apudIbn  Alatyr)         b  Id  est  die  xxvii9  Augusti  :  quod  comprobat  versus 

«benTutusch^uiDamaskumreliqueratiraluspropterea  subsequens  (cf.  supra  p.  370,  annot.  b)  :> 
«  quod  Tughdekin  eum  regno  exuisset ,  idque  nepoti  ejus  Sexta  kalendarum  Septembris  quum  legeretur. 

«Dukakocommisisset.  Jam cum Francis commoratus est.  •         6  Id  est  die  xxiv°  mensis  Decembris,  A.  D.  1  io5. 


Digitized  by 


Google 


416  FULCHERII  CARNOTENSIS 

CAPITULUM  XXXV. 

De  signis  in  cœlo  apparentibus1. 

a.  no6.       Annoa  deinde  millesimo  centesimo  sexto,  nihilominus  cometa  in  aethere  appa-  .* 
rens  nos  illum  suspicientes  pavefecit2,  qui,  in  ea  parte  qua  sol  hiemali  tempore 
occumbere  solet,  splendoris  alburni  radium  ad  instar  telae  linese  in  longum  miri- 
fice  produxii.  Hoc  prodigium  nempe  in  mense  Februario  rutilare  incipiens,  die  quo 
lunam  pronuntiabamusprimam,  futurorum  prasagium  nuntiabat.  Sed  quia  de  eo 
nil  augurari  praesumpsimus,  quod  signabat3  totum  Domino  commisimus.  Quin-  b 
quaginta  et  eo  amplius  diebus  vespere  quotidiano  cometa  ille4  per  totum  visus  est 
mundum.  Notandum  quodab  exordio5  sui  ortus,  tam  ipse  cometa  quam  splendor 
ejus  niveus  de  die  in  diem  paulatim  attenuatus  est,  adeo  ut  in  ultimis  diebus  vim 
sui  luminis  jam  perdens,  parère  omnino  cessaret.  Indilate  autem  mense  in  eodem, 
die  quo  lunam  pronuntiavimus6  vicesimam,  vidimus  in  cœlo  ab  hora  tertia  usque  c 
ad  meridianam,  ad  dexteram  et  laevara  solis  partem,  quasi  duos  soles  alios  :  nec 
tantum  tamen  sicut  major  fulgentes,  sed  forma  et  lumine  rariore  mediocriter  ru- 
tilantes. In  quorum  gyro  circulus  insuper  apparuit  unus,  splendore  candidus, 
exstans  amplitudine  tanquam  quaevis  civitas.  Intra  quem7  alter  circulus  clarebat 
dimidius,  iris  babens  similitudinem  8,  quadruplici  distinctus  colore,  et  in  parte  d 
superiore  solis  amplexione  arcuata  usque  duos  soles  jam  dictos  attingens.  Deinde 
sequenti  mense,  hora  noctis  mediœ,  stellae9  cœli  pluere  visae  suntb. 


CAPITULUM  XXXVI. 

De  praelio  Christianorum  contra  Damascenos. 


Postmodum  vero  Hugo,  qui  Tyberiadem  urbem  tune  possidebat,  œstivo  tem- 
pore adversus  militiam  Damascenam 10  bellavit.  Qui  quum  bis  in  ipso  praelio  jam 
ab  eis  repulsatus11  esset %  tertio  belli  recursu,  Domino  suffragante,  victor  victos  e 
eos  superavit.  Ducentos  siquidem  ex  eis  occidit,  totidemque  de  equis  eorum  reti- 
nuit;  reliqui  vero  terga  fugae  dederunt.  Mi  ru  m  dictu  :  sexies  viginti  quadragies 
centum  disperserunt.  Deinde  mora  non  fuit,  quum  ipse  cum  rege  Balduino  in 
expeditione  esset,  in  terra  eadem12  ictu  sagittae  Hugo13  interiitd. 

1  De  eo  quod  très  soles  apparuerunt,  et  stellœ  plaere  visa  sont.  k.  —  2  Perculsit.  a.  b.  f.  n.  —  5  Designàbat. 
a.  b.  F.  h.  n.  Significabat  m.  —  4  Cometa  Me  in  quo  erat  l.  —  5  A  principio.  a.  b.  f.  n.  —  6  Computàbamus. 
a.  b.  F.  Computavimus.  n.  — 1  Intra  qualem.  l.  —  8  Dimidius,  qui  erat  iri  similis,  a.  b.  f.  l.  n.  —  9  Deinde 
sequentis  noctis  medio  stellœ.  L.  —  10  Militiam  Damascenorum  hostilem.  a.  b.  f.  n.  —  11  Repubus.  L.  — 
12  Disperserunt.  Sed  deinceps  mora  non  fuit,  expeditione  facta  in  terra  eadem  cum  rege  Balduino.  a.  b.  f.  n.  — 
15  Qm.  Hugo  m. 

*  Bongars.  c.  xxxm ,  p.  4 19.  «  ibi  relictum  cepit,  ceterosque  incolas  necavit,  et  victor 
k  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI*  c.  v,  p.  46o.  «  Damaskura  rediit.  *  (Ibn  Khaldun.  p.  63,  64 ,  et  KameU 

•  « Tughdekin  contra  Francos  exiit,  et,  pugna  com-  Altavarykk,  p.  229,  a3o.) 
«missa*  eos  intra  castellum  coegit,  quod  deinceps  de-  d  Cf.  Willelm.  Tyr.  /.  c. 
•  molittis  est,  ej usque  saxa  in  vallem  dejecit.  Praesidium 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  417 
CAPITULUM  XXXVII. 

Quomodo  patriarcha ,  Romam  petens,  transfretavit,  et  de  praelio  Joppitarum  atqiie  Ascalonitarum l. 

a  Ànnoa  millesimo  centesimo  septimo,  transfretavit  patriarcha 2  b,  Ebremarus3 
Domine,  Romam  petens.  Quœsityrus  enim  erat  ab  apostolico,  utrum  patriarcha 
remaneret.  Nam  Daibertus  superius  memoratus  patriarchatum  recuperaverat;  sed 
in  reditu  postmodum  obierat.  Mense  demum  Novembri,  eodem  anno,  quum  in  so- 
litam  ssevitiam  Ascalonitae  cfferverent,  ad  radiées  montanorum  nostrorum  in  ter 

b  Ramulam  et  Iherusalem  insidias  posuerunt,  ut  unam  gentis  nostrae  catervam* 
quam  de  Joppe  Iherusalem  tune  ituram  didicerant,  occursu  repentino  invade- 
rent\  Sed  hoc  Joppitis  intimato,  in  equos  festini5  conscenderunt.  Et  quum  ad 
locum  insidiarum,  nuntio  rei  ductore,  pervenirent,  dubitantes  adhuc  an  verum 
dixisset,  visis  illis  exterriti  valde  timuerunt.  Erant  enim  milites  fere  quingenti,  et 

c  pedites  propemodum  mille.  Nostri  vero  milites,  non  plusquam  septuaginta  quin- 
que.  Quibus  quum  non  liceret6  etiam  meditari7  quid  facerent,  et  non  erat  eis 
salvatio  si  fu gèrent,  et  mors  non  deerat  si  pugnam  committerent,  gratius  elege- 

,  runt  honorifice  si  contingeret  mori,  quam  fugae  infamia  postmodum8  notari. 
Impetu  igitur  mox  in  eos  facto  momentaneo,  mirum9  in  modum  hostilem  aciem 

d  penetraverunt,  prosternendo  eos,  et  occidendo.  In  quo10  certamine  quum  acrius 
Sarraceni  se  vidèrent  conteri11,  audacitatem  suam  Domino  volente  perdentes12, 
bellare  cessaverunt.  Quod  quum  vidèrent 13  milites  nostri,  potentius  eos  pervase- 
runt14;  et  quos  illi  fugare  putaverunt,  eos  nostri  fugere  compulerunt.  De  quibus 
plures  occiderunt,  et  de  equis  eorum  plurimos  retinuerunt.  De  militibus  nostris 

e  non  plus  quam  très15  perdidimus.  Sed  si16  clientela  eorum  de  jumentis  nostris 
aliquot  abduxerunt,  de  suis  nostri  talionem 17  duplicaverunt. 


CAPITULUM  XXXVIII. 

Quod  Boamundus ,  aggregato  exercifu,  terram  imperatoris  vastavit ls. 

Eodem  siquidem  anno,  postquam  Boamundus  de  Galliis  regressus  est,  congre- 
gâta  gente  quantacumque  potuit,  in  portu  Brundusino,  qui 19  est  in  Apulia, 

1  De  insidiis  Ascalonitarum  et  Victoria  nostrorum.  k.  —  2  Iherosolymorum  patriarcha.  a.  b.  f.  n.  Memoratus 
patriarcha.  l.  —  5  Ebrematas.  h.  k.  —  4  Périmèrent  a.  b.  f.  n.  Repentino  in  via  périmèrent,  d.  h.  k.  Tune 
ituram  Joppen  gentem  nostram  didicerant,  et  ei  insidias  tetenderunt,  ut  eam  occursu  repentino  périmèrent  l.  — 
5  Impigri.  a.  b.  f.  n.  —  6  Quum  etiam  non  liceret.  l.  —  7  Cogitare.  a.  b.  f.  n.  —  8  Post  hœc.  a.  b.  f.  n.  — 

9  Impetu  igitur  tune  momentaneo,  quasi  nihil  prœter  Deum  metuentes,  mirum.  a.  b.  f.  n.  —  10  Et  occidendo,  et 
per  eos  transeundo,  et  per  eos  revertendo.  Quo  in.  a.  b.  f.  n.  —  11  Se  proteri  vidèrent  a.  b.  f.  n.  —  12  Omnino 
perdentes.  a.  b.  f.  n.  —  13  Comperissent.  a.  b.  f.  n.  —  14  Invaserunt  k.  —  15  Très  ibi.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  — 

10  Om.  5i  c.  m.  —  17  Talionem  sibi.  a.  b.  f.  h.  n.  —  18  De  classe  et  exercitu  Buamandi  et  Victoria  ejus.  k. 
— 19  Brondasiano,  quod.  a.  b.  f.  n. 

•  Bongars.  c.  xxxiv,  p.  4 19.  —  b  Cf.  Willelm.  Tyr.  l.sXl,  c.  iv,  p.  457. 

m.  53 


Digitized  by 


Google 


A.  1107. 


M8  FULCHEÏUI  CARNOTENSIS 

classera  suam  paravit.  Qui  quum  tempus  ad  transfretandum  exspectasset  opportu-  a 
num,vn.  idus  Octobris»  naves ingressi  Bulgariam  navigaverunt,  et  Avalonisb por- 
tui  applicuerunt;  et  Avalone1  citissiûie  capta,  Duratium  urbem  adeuntes,  m.  idus 
Octobris2»  obsederunt3.  Sed  quia  civitas  illa  tam  hominibus  quam  victualîbus 
satis  erat  munita,  obsessores  diu  fatigavit.  Habebat  quidem  domnus  Boamuudus 
quinque  millia  milituin\  et  sexaginta  millia  peditum.  Feminam  quippe  nullam  b 
tune  secum  transire  permisit,  ne  exercitantibus  impedimento  essent  et  oneri.  Erat 
quidem  imperator  Constantinopolitanus,  Alexis,  nomine5,  genti  nostrae  tune  valde 
contrarius,  et  lherosolymam  peregrinantibus  vel  fraude  clandestina  vel  violentia 
manifesta  tam  per  terrain  quam  per  mare6  perturbator  et  tyrannus.  Quapropter 
Boamundus,  collecte  ut  dictum  est  exercitu,  terram  illius  intravit,  civitates  etc 
oppida  comprehendere  nitens. 


CAP1TULUM  XXXIX. 

De  concordia  inter  imperatorem  et  Boamundum  sacramento  firmata7. 

a.  nos.       Annod  autem  millesimo  centesimo  octavo  ab  Incarnatione  Domini8,  quum  ante 
Duratium  jam  per  unum  sedisset9  annum,  nihil  proficiens  quicquid  contra  im- 
peratorem aliquas  moliebatur  insidias,  contra  quem  quoque  imperator 10  faciebat; 
tandem 11  per  internuntios  concordia 12  prolocuta,  quum  etiam  imperator  ad  eum  d 
cum  exercitu  suo  jam  approximasset ,  amici  adinvicem,  conventionibus  inter- 
mixtis13,  facti  sunt.  Juravit  enim  Boamundo  imperator  super  reliquias  pretiosis- 
simas,  peregrinos,  de  quibus  jam  saepe  fatum  est,  tam  in  terra  quam  in  mari, 
quanto  latius  imperium  ejus  extendebatur,  ab  illo  die  et  deinceps  se  salvaturum 
et  conservaturum l\  ne  quis  eorum  diriperetur,  vel  maie  tractaretur.  Ille  quoque  e 
juravit  imperatori  pacem  et  fidelitatem  omnimode  tenendam.  Qui  postmodum, 
occasione  habita,  Apuliam  remeavit,  partem  exercitus  sui  minorem  secum  re- 
ducens.  Pars  enim  major  Iherusalem,  ut  voverant,  per  mare  profecti  sunte. 
Ipso  anno  Philippus,  rex  Francise,  dédit  finem  vitae15f. 

1  Avalone  urbe  illa.  a,  b.  f.  n.  —  2  Novembris.  n.  —  5  Duratium  civitatem  obsederunt,  tertio  idus  Novem 
bris.  a.  b.  F.  n.  —  4  Equitam.  k.  —  5  Om.  Alexis  nomine  a.  b.  f.  n.  —  6  Quam  mare.  c.  —  7  Ut  Baaman- 
dus  compulit  imperatorem  pacemjurare.  %.  —  8  Om,  ab  Incarnatione  Domini.  a.  b.  f.  n.  —  9  Duratium  obse- 
disset.  l.  —  10  Idem  imperator  nihilominus.  d.  h.  k.  —  11  Quum  jam  per  unum  annum  ante  Duratium  sedisset 
Buamandas,  nihil  proficiens,  sed  tamen  intérim  contra  imperatorem,  imperator  quoque  contra  eum,  insidiçs  tt 
deirimenta  omnimode  moliretur;  tandem,  a.  b.  f.  n.  —  12  Pace.  à.  b.  f.  n.  —  13  Additis.  a.  b.  f.  n.  —  u  Hono- 

raturum.  a.  b.  f.  h.  Servaturum.  l.  —  15  Obiit  rex  Philippus  Franciœ.  a.  b.  f.  n,  Om.  Ipso  anno  finem 

vite  l, 

*  Id  est  die  ix°  menais  Octobris,  A.  D.  1 107.  (Cf.  Wil-         à  Bongars.  c.  xxxv,  p.  4ao. 
ielm.  Tyr.  1.  XI,  c.  vi,  p.  46i.)  9  Cf.  Willehn.  Tyr.  /.  ç.  p.  46a. 

h  La  Vallona.  (Cf.  supra,  p.  177,  annotât,  c.)  '  Cf.  Willclra.  Tyr.  /.  c. 

*  Id  est  die  xin*  mensis  Octobris ,  eodem  anno  1 1 07. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 


CAPITULUM  XL. 

De  obsessione  urbis  Tripolitarrae  K 

a     Anno24  millesimo  centesimo  nono  et  ab  Iherusalem  capta  undecimo,  Bertran-   a.  1109. 
dus3b,  Raimundi  comitis  filius,  venitTripolim,  adhibitis  secum  Januensibus,  cum 
classe  navium  rostratarum  fere  septuaginta,  quae4  omnes  ibi  applicuerunt.  Quam 
urbem,  scilicet  Tripolim,  volebat  impugnare5,  et  sub  patris  sui  jure  hereditario 
propriam  possidere.  Quam  quum  obsidione  cinxissent,  orta  lite  confestim  inter 

b  Bertrannum  et  Guillelmum6  Jordanem,  cognatum  suum,  qui  eam  semper  impug- 
naverat,  postquam  Raimundus  cornes  obierat7;  et  versabatur  illic  Guillelmus  in 
oppido  qui  Mons  Peregrini8c  dicitur,  Tripoli  proximo.  Bertrannus  dicebat  ;  «  Mea 
«esse  débet  civitas  hereditario  jure,  quia  pater  meus,  qui  eam  primitus  impug- 
«nare  cœpit,  in9  coartando  iilam,  oppidum  istud,  scilicet  Montem  Peregrinum, 

c  •  magna  probitate  œdificavit,  et  post  excessum  suum  mihi  obtinendam  dédit  dum 
«  vivebat10.  »  Guillelmus  vero11  dicebat  :  «  Mea  utique  débet  esse,  et  merito,  quia  et 
«hostes  bujus  terrae  habita  tores l2,  post  excessum  comitis,  semper  coercui  strenue 
«  armis  meis,  et  terram  adjacentem  urbi13  amplificare  studui  et  laboravi.  »  Et  quia 
sub  discordia  magna  de  statu  suo  soient  labi,  et  in  concordia  minima  augeri, 

d  Guillelmus,  malivolenti»  causa,  de  negotio  illo 14  se  retrahebat,  Bertrannus  autem 
cum  suis  urbem  viriliter  cohibebat.  Hic  nollet  illum  posse15  proficere,  ille  quoque 
nollet  etiam  hune  vivere.  Certant  pro  incertis,  et  sunt  incerti  de  certis.  Conten- 
dunt  pro  momentaneis,  et  non  laborant  pro  seternis.  Currunt  qui  forsitan  non 16 
comprehendunt17.  Remanebit  ergo  in  bivio  bravium.  Non  est  currentis  igitur,  neqae 

E  volentis1*;  sed  est  Dei  miserentis*.  Necdum  urbem  ceperant,  et  jam  de  captura 
litigabant.  Ad  nutum  Dei  momenta  transvolant,  et  cogitationes  hominum  vanae 
subvertuntur. 

1  Quomodo  rex  Baldewinus,  Bertrannus  urbem  Tripolim  copiant,  x.  —  2  Anno  autem  ab  Incarnatione  Do- 
mini,  a.  B.  F.  n.  —  5  Bertrannus.  h.  k.  —  4  Exceptis  (aliis.  d.  k.)  onerariis,  ut  œstimo,  xi.  quœ.  h.  k.  — 
5  Venit  Bertrannus,  Raimundi  comitis  filius,  de  Provincia  quœ  dicitur  Sancti  jEgidii,  adhibitis  sibi  Januensibus 
cum  classe  sua,  scilicet  navibus  rostratis  septuaginta,  exceptis  aliis  fere  viginti;  et  applicuerunt  urbi  quœ  Tripolis 
dicitur,  quam  ipse  Bertrannus  adiebat,  volens  eam  expugnare.  a.  b.  f.  n.  —  6  Willelmum.  n.  hic  et  ubiqne. 
—  7  Cornes  ex  (de.  d.  k.)  hoc  vita  excesserat  (excesserit.  d.).  d.  h.  k.  —  8  Mons  Peregrinus.  d.  h.  k.  —  9  Et 
in.  h.  Et.  k.  —  10  Obtinendam,  dum  adhuc  vivebat,  concessit.  k.  —  11  Ei.  k.  —  12  Possessores.  d.  k.  Addit 
cod.  c.  inter  lineas  :  vel  possessores.  —  15  Ibi.  k.  —  14  Qui  eam  semper  impugnaverat  ab  usque  Raimundi 
comitis  excessu,  et  versabatur  in  oppido  Tripoli  proximo,  quod  Mons  Peregrinus  nuncupatar;  parum  in  primis 
profuerunt.  Et  ideirco  là  orta  est  Ma,  quia  ille  a  dono  patris  sui,  qui  terram  ipsam  primitus  adquisierat,  eam 
obtinere  debebat,  ut  affirmabat;  hic  autem,  quia  strenue  armis  eam  protexerat  et  ampUficaverat,  justius  possi- 
dere objiciebat.  Et  quia  sub  discordia  rite  magna  de  statu  suo  labuntar,  et  contra  minima  in  concordia  exubérant . 
tum  Guillelmus  aliquantulam  de  negotio  illo,  malivolentiœ  causa,  a.  B.  f.  g.  n.  — 15  Illum  aliquid posse.  a.  b.  f.  n. 
— 16  Currunt  et  non.  a.  b.  f.  n.  — 17  Comprehendent.  d.  h.  — 18  Non  est  ergo  volentis,  nec  currentis.  a.  b.  f.  n. 

*  Bongars.  c.  xxxvi,  p.  4ao.  e  Cf.  supra T  p.  Ai  i,  annot.  b. 

h  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  ix ,  p.  465,  466.  d  Cf.  Rom.  tx,  16. 


53. 


Digitized  by 


Google 


420 


FULCHERII  CARNOTENSIS 


CAPITULUM  XLI. 

Quomodo  urbs  Tripolis  capta  sit. 

Et  non  fait  mora,  postquam  rex1  Balduinus  ad  obsidionem  venit  illam,  de-  a 
precatus*  Januenses  ut  ipso  anno  juvarent  eum  ad  capiendum  Ascalonem  atque 
Berittum,  necnon  Sydonem,  Et  contigit,  dum3  ordiebatur  concordiam  fieri 
inter  duos  memoratos  comités4,  nescio  quo  infortunio,  dum  noctu  equitabat  Guil- 
lelmus  iile  Jordan  us,  sagittae  ictu  parvae  clam  interiit5'.  Sciscitabantur  omnes 
quis  hoc  fecisset,  sed  boc  addiscere  nequiverunt6.  Hi  dolent,  illi  gaudent.  Hi7  b 
lugent  amicum,  illi  lœtantur  super  inimicum  obrutum.  Remansit8  Bertrandus 
régis  Balduini  homo  fidelis  effectus.  Tune  civitas  undique  coartata  est9.  Laborant 
externi,  vexantur  interni,  Sed  quum  Sarraceni  valde  coartarentur 10,  et  nulla  spes 
jam  eis  esset  evadendi,  sub  fidei  pactione 11  jurata,  et  a  rege  confirmata,  ne  occi- 
derentur,  sed  quoeumque  vellent  sine  contradictione  abirent,  permissi  sunt  ea  c 
conventione  rex  et  sui  in  unam12  urbispartem  ingredi.  Quod  dum  ita  fieret13, 
nescio  quo  eventu  ortus14  est  tumultus  magnus  inter  minores  Januensium  repen- 
tinus  :  qui  per  ebordas  et  per  scalas  murum  conscenderunt,  et  urbem  introierunt. 
Et  qui  inventus  est  ibi  Sarracenus,  illico  capite  est  truncatus.  Qui  autem 15  in  circo 
régis  fuerunt,  juxta  pactionem  inde  factam  ab  eo  defensi  sunt 16 b.  d 

Ter  decies  Cancro  dederat  jam  lumina  Phœbus, 

Si  tria  de  numéro  tamen  ejiciendo 17  recidas*, 

Urbem  quum  Tripolim  capiunt  gens  bellica  per  vim ,8. 


CAPITULUM  XLII. 

Quomodo  Berittus  civitas  capta  sit19. 
Annod  millesimo  centesimo  decimo,  dum  mensis  Februus 20  adhuc  imbribus  hi- 

1  Rex  Iherosofymorum.  a.  b.  f.  n.  —  2  Causa  deprecandi.  a.  b.  f.  n.  Precatnrus.  m.  —  3  Om.  coniigit  dam 
a.  b.  d.  F.  h.  n.  —  4  De  duobus  comitibus  memoratis.  a.  b.  f.  n.  —  5  Clam  est  interemptus.  k.  —  ô  Equitabat, 
icta  sagittœ  parvm  clandestino  inUriit  GuiUelmus  Jordanus.  Mirantur  inde  omnes,  ignorant  qui  hoc  fecissst; 
sciscilantur,  scire  nequeunU  a.  b.  f.  n.  Sciscitantur,  sed  scire  nequeunt.  L.  — -  7  Alii.  a.  b.  f.  n.  —  8  Alii  Imtan- 
tur  propter  obrutum  inimicum.  Nunquam  etiam  se  diligerent,  qui  ambo  terrm  illi  principari  cupiebant.  De 
mortao  nihil  plus.  Remansit  a.  b.  f.  n.  —  9  Tune  coercuerunt  undique  urbem.  a.  b.  f.  n.  —  10  Coangustarentur. 
A.  b.  f.  h.  n.  — 11  Conventione.  a.  b.  f.  n.  —  12  Sed  quo  vellent  sine  corporum  lœsione  abirent;  post  jusjaran- 
dam  inde  factam,  permiserant  majores  nostros  ultro  in  unam.  a.  b.  f.  n.  —  13  Fit.  a.  b.  f.  n.  —  14  Dam  ita 
fit,  ortus.  l.  —  15  Et  qui  Sarracenus  tune  ibi  est  inventus,  nihil  pejus  habuit  quum  caput  perdidit  Et  quamvis 
clam  principïbus  hoc  gestam  fuisset,  capita  ibi  sic  perdita  non  sunt  post  hœc  restituta.  Qui  autem.  a.  b.  f.  n. 
—  18  Juxta  pactionem  liberati  sunt.  a.  b.  f.  n.  —  17  Excutiendo.  a.  b.  f.  n.  —  18  Om.  hos  très  versus  k.  — 
19  Quomodo  rex  Baldewinus  et  Bertrannus  Berithum  urbem  capiunt,  et  de  cometa,  et  auxilio  Norrensium  ad 
urbem  Sidonem  capiendum.  k.  —  20  Februarius.  h.  Febrius.  m. 

'  Cf.  WMelm.  Tyr.  L  Xi,  c.  ix,  p.  466.  23  ;Ibn  Khaidun.  p.  65,  66,  et  Wilken,  op.  cit.  p.  44. 

b  De  urbis  Tripoleos  obsidione  cf.  Willelmum.  Tyr.  e  Idestdiexiu°mens.  Julii.(Cf.supra,p.370,annot.6.) 

1.  XI,  ex,  p.  467-469;  Reinaud,  Extraits,   p.  23,  d  Bongars.  c.  xxxvi,  p.  4a  1. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA,  421 

A  bernis  terras  cobiberet,profectusest  rexBalduinus  Berittum  civitatem,  et  obsedit 
eam\  Cui  venit1  in  auxilium  Bertrannus,  cornes  Tripolitanusf  et  consedit  exer- 
citus  ad  primum  ab  urbe  lapide  m.  Quumque  per  septuaginta  quinque  dies,  at 
opinor,  civitatem  undique  coartassent,  et  naves  quae  ad  subsidium  eorum  illuc 
confiuxerant  naves  nostrae  intra  portum  conclusissent ,  turribus  ligneis  muro 

b  tune  admotis,  Franci  nostri  ausu  magno  de  illis  super  murum ,  nudatis  cum  ensi- 
bus,  prosiluerunt.  Descendentes  itaque  in  civitatem,  quum  per  portas  etiam  multi 
ingrederentur,  fugientes  hostes  vehementer  persequentes 2,  denique  peremptos 
superaverunt,  eorumque  pecuniam  totam  diripuerunt. 

Ànno  milJeno  centeno ,  bis  quoque  quino , 
C  Urbem  Berittum  virtus  capit  armipotentum. 

Bis3  decies  ortus  sub  Tauri  sidère  Phœbus, 
Terque  quaterque  fuit,  quum  factum  contigit  istudb. 


A.  1110. 


CAPITULUM  XLIII. 

Quomodo  rex  Balduinus  et  princeps  Tancredus  contra  Turcos  Edessam  obsidentes  profecti  sunt. 

Hisita  gestis4,  rediit  rex  Iherusalem,  Deo  laudes  débitas  redditurus,  per  quem 
triumphaverat5.  Deinde  para  vit 6  se  iturum  contra  Turcos,  qui  Edessam  %  Mesopo- 

d  tamiae  urbem,  obsidebant7.  Tune  quidem  vidimus  cometam  unum,  per  noctes 
aliquot,  ad  Àustrum  radios  suos  extendentem 8.  Tancredus  etiam  tune  adunavit 
gentem  suam  Àntiochenam  quantameumque0  potuit,  exspectato  jam  rege  per  dies 
aliquot,  qui  simul  congregati  sunt  ante  fluvium  Eufraten.  Quo  transite,  invene- 
runt  statim  Turcos ,  quos  appetebant  :  qui  per  regionem  illam  catervatim  diseur- 

E  rentes,  régis 10  exspectabant  adventum.  Sed  quia  sciebant  milites  nostros  esse  pro- 
bissimos  bellatores,  et  mirabiles  de  lanceis  percussores,  non  sunt  ausi  cum  eis 
bellum  committere;  sed  fugitiva  calliditate  ab  eis  divertentes  nec  bellare  audebant, 
nec  in  terram  suam  secedere 11  volebant.  Et  quum  astutia 12  taediosa,  per  dies  plu- 
rimos 13,  nolentes  praeliari  nostros  fatigare  studuissent,  sumpto  necessitatis  et  uti- 

f  litatis  consilio,  munivit  rex  Edessam  urbem  annona  qua  multum  indigebant14 
inhabitantes15,  quia  vastaverant  Turci  regionem16  in  circuitu,  comprehensis  cas- 
tellis  et  colonis  quibus  civitas  praedicta  pascebatur 17  :  non  amplius  morantes  ad 
fluvium  memoratum  redierunt.  Qui  quum 18  paulatim  cum  ratibus  paucis  et  mo- 
dicis  transissent,  affuerunt  illico  post  eos  venientes  Turci  versipelles  et  rapaces, 

1  Civitatem  obsessurus  eam.  Venit  autem  ei.  a.  b.  f.  n.  —  2  In  civitatem,  et  per  portas  etiam  multi  in- 
gressi,  hostes  fugientes  vehementer  impagnantes.  a.  b.  f.  n.  —  3  His.  c.  —  4  Quumque  gesta  fuissent  hœc.  a.  b. 
f.  Né  —  5  Per  quem  honorifice  triumphaverat.  l.  —  6  Laudes  acturus,  per  quem  honorifi.ee,  ut  dictum  est,  triumpha- 
verat. Quibus  peractis  laudibus,  protinus  prœparavit.  a.  b.  f.  n.  —  7  Jam  obsidebant,  domnusque  Gibelinus  pa- 
triarcha  cum  eo.  a.  b.  f.  n.  —  8  Protendentem.  a.  b.  f.  n.  —  9  Antiochenam,  et  de  regione  tota  quam  possidebat, 
quantameumque.  a.  b.  f.  n. — 10  Francorum.  a.  b.  f.  n. — 11  Audebant,  nec  de  regione  illa  secedere  in  terram  suam. 
a.  b.  f.  n.  —  12  Fallatia.  a.  b.  f.  h.  n.  — 13  Aliquot.  a.  b.  f.  h.  n.  —  14  Egebant.  h.  —  15  Inhabitatores^  K; 
Multum  cives  egebant.  a.  b.  f.  n.  —  16  Totam  regionem.  a.  b.  f.  n.  Regionem  quœ  est.  k.  —  17  Civitas  ipsa 
pasci  abunde  solebat.  a.  b.  f.  n.  —  18  Fluvium  prœfatum  redeunies  venerunt.  Et  quum.  a.  b.  f.  n. 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  xm,  p.  47^-476,  et  Ibn  '  b  Idestdiexiii°men8.Maii.(Cf.supra.p.370.annot.6.) 
Khaldun.  p.  71.  c  Cf.  Matlh.  Edessen.  Hist.  Armsn.  1. 1,  p.  7g. 


Digitized  by  Google 


422  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  nio.    qui  roultos  de  peditibus  nostris  ibi  arripuerunt,  et  in  Persidam  abduxerunt,  de  a 
Armenis  videiicet  inopibus  quos1  Turci  jam  impie2  vastaverant.  Et  quia  diffi- 
cultas  erat  flumen  tune  ad  eos  transmeàre,  satis  inde  dolentes  viam  inceptam 
tenuerunt3  :  Tancredus  eundo4  Àntiochiam,  rex  vero  redeundo  Iherusalem5. 


CAPITULUM  XLIV. 

Quomodo  Sydon %  quae  et  Sagitta  dicitur,  a  rege  Balduino  et  a  Norrensibus6  obsessa  atque  capta  sit. 

Applicuerant  intérim  Joppe  gens  quaedam  Norrensis7%  quam  de  mari  occiduo 
concitaveratDeus,  ut  Iherusalem  peregrinarentur,  quorum  8  classis  navium  quin-  b 
quagenta  quinque  erat.  Horum  primusb  erat  juvenis9  forma  valde  speciosus, 
régis 10 c  terrae  ilUus  germanus.  Quumque  regressus  rex  fuisset  Iherusalem,  adventu 
eorum  gavisus,  cum  eis  Iocutus  est  amicabiliter,  monens  eos  et  deprecans,  ut 
pro  amore  Dei  mofarentur  in  Terra  sancta  aliquantulum11,  et  juvarent  Christia- 
nismum  amplius  provehendum  et  amplifîcandum  ;  ut  expleto  utcumque  negotio  c 
Christi,  in  terram  suam  postea  gratias12  Deo  magnificas  redderent.  Quam  peti- 
tionem  illi  bénigne  suscipientes,  responderunt  non  pro  alia  causa  Iherusalem 
venisse13;  sed  quoeumque  cum  exercitu  suo  rex14  progredi  vellet,  ipsi  marino 
itinere  simul  voluntarie  proficiscerentur,  tantum  ut15  victum  eis  necessarium 
impendere  curaret.  Hinc  est  concessum,  illinc  peractum.  Et 16  quum  primitus  d 
Ascalonem  adiré  disposassent,  laudatiori  demum  sumpto  consilio,  Sydonem 
civitatem  adeuntes  obsederunt 17  d.  De  Ptholomaida,  quae  frequentius  Accon18 
dicitur,  movit  rex  exercitum  suum;  Norrenses  vero  de  Joppe  navigio  processe- 
runt19.  Tune  classis  admiraldi  Babilonii  in  Tyrio  portu  latitabat,  qua  Sarraceni, 
ritu  piratico,  Christianis  nostris  peregrinis  persaepe  obérant,  et  civitates  mariti-  e 
mas,  quas  adhuc  rex  Babilonis20  possidebat,  munientes21  vegetabant.  Quum 
autem  de  Norrensibus  murmurare  audissent,  nec  de  portu  Tyrio  egredi,  neque 
cum  eis  congredi22  ausi  sunt.  Quumque  ad  Sydonem  ventum  est,  obsedit  eam 
rex  a  terra23,  Norrenses  vero  a  mari.  Et  factis  machinis,  terruit  valde  internos 

1  De  Armenis  Joppitis  quos.  l.  —  2  Tarci  cum  reculis  suis  impie,  a.  b.  f.  n.  —  3  Dolentes  regressi  sunt.  L. 
—  4  Tendendo.  l.  —  5  Et  quia  impossibilitas  eratjlumen  contra  eos  retransire,  inde  satis  dolentes  regressi  sunt; 
deinde  Tancredus  Aniiochiam,  rex  quoque  Iherusalem.  a.  b.  f.  n.  —  6  Noronensibus.  c.  —  7  Noroensis.  c.  Nor- 
rensis  dicta,  a.  b.  f.  n.  (Post  verbum  iilud,  legitur  inter  lineas  in  cod.  a.  :  id  est  de  Norvegia;  et  in  b.  :  id 
est  de  Noega.)  —  8  Ut  irent  Iherusalem,  et.  a.  b.  f.  n.  —  9  Major  erat  juvenis  quidam,  a.  b.  d.  f.  h.  n.  Addit 
a.  inter  lineas  :  Nomine  Sivardas,  verba  manu  posteriori  eiarata.  — 10  Post  verbum  régis,  addit  a.  inter 
lineas  :  vel  Àugustini.  — 11  In  terra,  quam  adierant,  aliquantulum.  a.  b.  f.  n.  —  12  Christi,  quum  postea  in 
terram  suam  repatriarent,  gratias.  a.  b.  f.  n.  — 13  Non  pro  alia  causa  eos  in  Terram  sanctam  venisse  responde- 
runt. a.  b.  f.  n.  —  14  Om.  rex  a.  b.  f.  n.  —  15  Vellet,  simul  proficisci  voluntarie  marino  itinere  spoponderunt, 
tantum  ut.  a.  b.  f.  n.  Si.  k.  —  16  Curaret.  Quod  rex  lïbenter  concessit.  Et.  k.  —  17  Civitatem  obsessuri  appetie- 
runt.  A.  b.  F.  n.  —  18  Qaœ  nunc  frequentius  Achon.  a.  b.  f.  n.  Accho.  h.  —  10  De  Joppito  portu  parati  procès- 
seront,  a.  b.  f.  n.  —  20  Babïloniensis.  A.  b.  d.  f.  h.  n.  —  21  Muliimode  munientes.  a.  b.  f.  n.  —  22  Prœliari. 
h.  Pugnare.  k.  —  23  Audissent,  nequaquam  tune  temporis  de  Tyrio  portu  egredi  prœsumpserunt ,  quia  cum  eis 
prœliari  non  ausi  sunt.  Quum  venisset  rex  ad  Sydonem,  obsedit  eam  a  terra,  a.  b.  f.  n. 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  L  XI,  c.  xiv,  p.  476;  Ibn  Alatyr,  in  Snorri  Sturlason  Heims-Kringla  (id  est  Orbis  mundi) 

Kamel-AUavarykh,  p.  275,  et  Wilken,  p.  45.  sagam  quae  inscribitur  :  af  Sigurdi  Konongi  Jorsala  fara. 

h  Nomine  Sigward,  sive  Sivardus  :  Sigurd,  Magni  III  '      *  Rex  ille  erat  Magnus  III. 

filius ,  quem  Siwardum  vocal  Saxo  Grammaticus.  Vide  J  Cf.  Willelm.  Tyr.  I.  c.  et  Ibn  Khaldun.  p.  7 1 . 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  423 

a  hostes,  ita  ut  quœrerent  a  rege  qui  solidarii  étant,  quatinus  eos  sanos  inde  exire 
permitteret;  et  si  ei  placeret,  a  g  ri  colas  ad  excolendum  terras,  causa  utilitatissuae, 
in  urbe  retineret1.  Hoc  petierunt,  hoc  impetraverunt*.  Sine  donativo  quidem  sic 
solidarii  abierunt;  ruricolae  vero  sub  pactione  praedicta  pacifiée  remanserunt. 

Jam  decies  novies  sol  visera t  Arcitenentem5*, 
Urbcm  Sydonii  quum  reddunt  mense  Decembri. 

  ■     u  ■  i  — — 

CAPITULUM  XLV. 

De  Turcorum  pessima  inquietatione,  atque  régis  Balduini  et  Tancredi  contra  eos  profectione  *. 

Annob  miilesimo  centesimo  undecimo,  ebulliit  e  Perside  Turcorum  gens5 

b  maxima,  qui 0  per  Mesopotamiam  meantes  Eufraten  fluvium  transierunt,  et  obse- 
derunt  castrum  quod  Turbezei7c  vocatur,  morantes  ibi  uno  mense.  Et  quum 
non  possent  illud  statim  comprehendere,  quia  forte  situ  est,  taedio  molestati 
dimiserunt  obsidionem,  in  partes  Calipti8  urbis  secedentes.  Nam  callide  versu- 
tiantes9  moliebantur  irritari  Tancredum,  ut  contra  eos  exiret  ad  bellum,  ut  ab 

c  Antiochia  elongatum  possent  cum  sua  gente  magna  eum  intercipere,  et  omnino 
destruere.  Sed  Tancredus  astutiam  astutiae  opponens,  noluit  per  stultam  auda- 
ciam  suam  confundere  probitatem  ;  sed  misit  legatos  suos  régi  Balduino ,  per  eos 
humillime  deposcens,  ut  Christianismo  succurrere  festinaret.  Quo  audito,  spopon- 
dit  rex  auxilium  facere  petitum.  Et  terra  sua  custodibus  commissa,  properavit 

d  ad  bellum,  ducens  secum  Bertrannum,  comitem  Tripolitanum.  Qui  quum  perve- 
nissent  ad  oppidum,  quod10  Rugealld  nuncupant,  prope  Russam  la,  affuit  ibi 
Tancredus  13,  qui  adventum  régis  jam  per  quinque  dies  exspectaverat.  Quo  cum 
gaudio  suscepto,  deposita  sunt  tentoria,  et  extensa  secus 14  flumen  Fernum  ,5,  hos- 
pitalitatem  agentes  10  Iherosolymitani  cum  Antiochenis.  Et  non  ibi  morantes  ,7, 

e  perrexerunt  usque  Apamiam 18  urbem,  quae  jam  sub  Tancredo  villicabatur,  dudum 
ab  eo probissime  capjta 19e.  Deinde  contra  Turcos  progressi  sunt,  qui  ante  urbem 
quamdicunt  Sisaram20  castra  metati  erant;  quain  urbem  litteratorie 21  nominare 
nescio,  sedChezar22fincoi«regionis  eam  vulgariter  vocitant,  quae  ab  Apamia  sex 
millibus  distat.  Turci  autem,  quia  jam  audierant  Francos  contra  eos  incedere,  in 

1  Remarièrent  c.  —  *  Et  hoc  acceperunt.  a.  b.  f.  h.  —  3  Architenentem.  c.  m.  hic  et  infra.  —  *  De  innu- 
merabïli  exercita  Turcorum,  et  cassa  obsidione  Tyri.  k.  —  5  Om.  gens  c.  Multitudo  Turcorum.  a.  b.  r.  n.  — 
6  Et  a.  b.  f.  n.  —  7  TurbexeL  a.  b.  f.  h.  n.  Turbeissel.  k.  —  8  Halapiœ.  a.  b.  f.  Alapiœ.  n.  Addit  c.  inter 
lineas  :  id  est  Halaie.  —  9  Agentes.  a.  b.  f.  n.  —  10  Usque  ad  oppidum  vel  villam,  quam.  a.  b.  f.  n.  — 
11  Addunt  inter  lineas  cod.  a.  b.  :  vel  Rubram.  —  12  Nuncupant,  ab  altéra,  quœ  Rossa  dicitur,  quatuor  mil» 
libus  distantem.  a.  b.  f.  n.  Post  verbum  Russa  addunt  A.  b.  inter  lineas  :  vel  Infa.  — 13  Tancredus  cum  gente 
sua.  a.  b.  f.  n.  —  14  Qui  quum  gaudio  susceptus  fuisset,  posita  sunt  tentoria  régis  super,  a.  b.  f.  n.  —  15  Id  est 
Fernum.  l.  — 16  Sumentes.  a.  b.  f.  n.  —  17  Et  non  mora  ibifaeta.  a.  b.  f.  n.  —  18  Aphamiam.  a.  b.  f.  h.  n. 
hic  et  infra.  —  19  Villicabatur  probissime,  in  anno  prœterito  (in  prœterito.  h.)  ab  eo  capta,  a.  b.  f.  h.  n.  — 
20  Silaram.  F.  Silara.  G.  N.  Sesaram.  l.  —  51  Grammatice.  a.  b.  f.  n.  —  w  Chezat.  g.  n.  César,  m. 


*  Id  est  v*  die  mensis  Dec.  (Cf.  supra,  p.  370,  annot.  b.  ) 
b  Bongars.  c.  xixvn,  p. 

•  TellBasker;  cf.  Wilielm.Tyr.  1.  XI,  c.  xvi,  p.  48o, 
A81;  Ibn  Khaldun.  p.  6g;  et  Mattb.  Edcssen.  Hist.  Ar- 
men.  1. 1,  p.  96,  qui  hoc  oppidum  Thelbaschar  nominat. 


d  Hodie  Ruiath.  Ragia  ap.  Willelm.  Tyr.  1.  XI ,  c.  xvi, 
p.48i. 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xxm,  p.436,  et  Ibn  Khal- 
dun. p.  64. 

1  Caesarea,  ap.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  xvi,  p.  48 1. 


Digitized  by 


424  FULCHERII  CARNOTENSIS 

virgûltis  et  in  clausuris  civitatis  antedictae  se  inseruerant,  ut  securius  se  tueri  pos-  a 
sent,  sî  forte  impetu  Francorum  coercerentur.  Verumtamen  quum  milites  nostros 
appropinquare  ad  eos  conspexissent,  exierunt  de  munitione  jam  dicta  f  genti  nos- 
trae  se  monstrantes.  Àttamen  callentes,  et  non  pnesumpserunt  bellare,  et  nolue- 
runt  fugere.  Milites  vero  nostri  per  catervas  ordinati,  quum  vidèrent  eos  sparsim 
per  campos 1  discurrere,  et  non  ad  bellandum  2  se  aptare 3,  vitantes  damnum  no-  b 
luerunt  eos  impetere.  Itaque  tam  metu  quam  versutia  utrinque  circumflcxi  Turci 
inibi  remanserunt.  Nostri  quoque  tramite  recidivo  reversi  sunt.  Et  quoniam  vic- 
tuale*  tam  sibi  quam  jumentis  suis  deficiebat,  nequaquam  diutius  eos  ibi  morari 
oportebat.  Rediit  rex  Iberusalem,  cum  quo  illic  eram5;  Tancredus  vero  Antio- 
chiam. 


CAPITULUM  XLVI. 

Quod  rex  Tyrum,  quac  Sur  dicitur,  obsedit,  sed  nihil  profecit. 

Nec  mora  inde  fuit,  apparatu  accelerato  aggressus  est  rex  Tyrum  ci  vitale  m,  c 
quae  Soor  hebraice  dicitur,  et  obsedit  eam.  Quam  quum  per  quatuor  menses  et  eo 
amplius  admodum  vexasset,  idem  etiam  cum  suis  taedio  et  labore  valde  fatigatus6, 
tristis  inde  abscessit7.  Nam,  quum  duas  turres,  quas  artificiose  ligneas  muro8  altio- 
res  fieri  jusserat,  prope  murum  jam  impeglsset,  unde  civitatem  comprehendere 
se  putabat,  sentientes0  Sarraceni  se  morti  proximos,  nisi  artem  arte  fallerent,  d 
ingenium  ingenio  opposuerunt,  probitatem  probitate  fefellerunt.  Quum  enim  alti- 
tudinem 10  turrium  nostrarum  sesuperare  penitus  circumspicerent u,  festini  egentes 
auxilii  nocturna  operatione  duas  turres  murales  in  sublime  adeo  extulerunt,  ut  de 
supernis  propugnaculis  earum  probissime  se  defenderent,  et  in  turres  nostras  in- 
feriores  focum  accenderent,  et12  concremarent.  Quo  infortunio  milites  nostri  su-  e 
perati ,  dolore  quoque  circumfusi,  rupto  spei  suae  fune,  regressus  est  rex  Accon 13  \ 
Vere  verum  est  proverbium  istud  rusticani 14  : 

Intérdum  buccam  cocblear  frustratur  apertam. 

Jam  gens  nostra  capturam  rapinarum  inter  se  distribuebant 19.  Jam  aiii  aliis 
proportionibus  incertis  invidebant.  Jam  diem  captionis  tanquam  sibi  certum  di- 
vinabant 16.  «  Equus paratur  ad  bellum,  ait  Salomon,  Dominus  autem  salutem  tribueth.  * 
Confidunt  interdum  homines  in  virtute  sua,  non  considérantes  quid  apud  Deum  f 
promeriti  sint,  qui  voce  saepe  illum  invocant,  et  operibus  negant  :  et  plus  pro- 
bitatem suam  in  acquisitis  laudant,  quam  misericordiae  Dei  donum  glorificent 17. 

1  Campos  amplos.  a.  b.  f.  n.  —  2  Ad  bellum.  h.  —  5  Ut  vellent  se  aptare.  a.  b.  f.  n.  Ad  bellandum  vellent 
se  aptare.  l.  —  4  Stipendium.  a.  b.  f.  n.  —  5  Om.  cum  quo  illic  eram  a.  b.  f.  n.  —  6  Vexatus.  a.  b.  f.  n.  — 
7  DùcessiU  d.  H.  —  8  Muro  urbis.  a.  b.  f.  n.  —  9  Comprehendere  rebatur  (conabatur.  f.  g.  n.),  si  Deus  hoc 
expleri  permiiteret,  sentientes.  a.  b.  f.  g.  n.  —  10  Ab  altitudine.  a.  b.  f.  n.  —  11  Circumspexissent.  a.  b.  f.  n. 
— 13  Focum  jacerent  et  denique  (deinde.  n.).  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  13  Spei  suœ  fane,  rex  Achon  urbem  suam  Bal- 
dainus  regressus  est.  a.  b.  f.  n.  — 14  Rusticanum.  A.  b.  f.  n.  — 15  Jam  gens  nostra  civium  rerum  capturam  invictm 
distribuebant.  a.  b.  f.  n.  —  16  Tanquam  certum,  sed  tamen  incertum,  disponebant.  a.  b.  f.  n.  —  17  Confidunt 
homines  interdum  in  virtute  sua,  et  in  pecuniis  suis;  et  a  Domino  recedit  cor  ejus;  quem  voce  sape  invocant,  et 
operibus  negant.  Si  etiam  permitteret  Dominus  voluntates  suas  in  talibus  adimpleri,  magis  probitatem  suam  inde 
laudarent,  quam  misericordim  Domini  donum  magnificarent.  a.  b.  f.  n. 

*  Cf.  Willclm.  Tyr.  1.  XI,  c.  xvii,  p.  48 1,  48a.  —  b  Prov.  xxi,  3i. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  425 
CAPITULUM  XLVII. 

De  morte  Tancredi  principis1. 

a     Annoa  miilesimo  centesimo  duodecimo,  lethale  debitum  Tancredus  exsolvitbf    a.  m*, 
qui  Antiochenum  regebat  principatum. 

Jam  bis  tredecies  sol  viserat  Arcitenentemc, 
Quum  subiit  quod  erat,  ut  quod  fuit  id  foret  ipse. 

Succedit  ei  Rogerus,  cognatus  ejus.  Anno  illobelioram  expertes  omnino  fuimus2. 


CAPITULUM  XLVIII. 

De  signis  apparentibus9. 


b     Annod  miilesimo  centesimo  decimo  tertio  ab  Incarnatione  dominica,  dum    a.  m3. 
raense  in  Martio  lunam  habebamus  vicesimam  octavam4",  vidimus5  solem  a  mane 
usque  ad  primam,  et  eo  amplius,  defectione  quadam  ab  una  parte  minorari6. 
Et  pars  quae  primitus  a  summo  tabescere  cœpit,  tandem  quasi  in  rotundo  ad  ima 
devenit.  Attamen  sol  claritatem  suam  non  amisit.  Qui  non  minoratus  est,  nisi,  ut 

c  aestimo,  a  quarta  parte  suae  formae7  aliquantulum  cornutus. 

Hoc  eclipsis  erat,  quo8  sol  ita  deficiebat. 


CAPITULUM  XLIX. 

De  praelio  contra  Turcos  peracto,  in  quo  rex  et  Christiani  victi  sunt,  et  per  hoc  multa  mala 

provenerunt. 

iEstivof  deinde  tempore ,  congregati  Turci  transierunt  Eufraten ,  Iherosolymorum 
partes  adituri,  et  nos  Christianos,  ut  rati  sunt,  destructuri.  Qui  regionem  Antioche- 
nam  ad  dexteram  relinquentes ,  non  longe  ab  Apamia9  Syriam  transeuntes,  et 
d  Damascum  ad  laevam  dimittentes,  et  inter  Tyrum  10  et  Cœsaream  Philippi,  quae 
Paneas*  dicitur,  per  regiones  Phœniceas11  meantes,  calluerunt  appetere  regem 
Balduinum.  Qui  adventu  eorum  audito,  a  Ptolomaida,  hoc  est  Acco,  inoto  exer- 
citu  suo  jam  contra  eos  exierat.  Providentes  autem  quod  sibi  utilius  esse  sense- 

1  De  obita  Tancredi  principis  Antiocheni.  k.  —  2  Anno  illo  bellorum  expertes  omnino  Juimus.  Rogerias  successit 
Tancredo.  a.  b.  f.  n.  —  3  De  eclipsi  solis,  et  faga  et  cœde  magna  Chrisiianorum.  k.  —  4  Lunam  pronuntiaba- 
mus  vicesimam.  k.  —  5  Dominica,  mense  .  .  .  quum  vidimus.  l.  —  6  Minai,  a.  b.  f.  n.  — 1  A  quinta  parte 
forma  suœ  taliter.  a.  b.  f.  n.  —  8  Qui.  d.  Qua.  h.  Quod.  m.  —  9  Ab  urbe  Aphamia.  a.  b.  f.  n.  Ephamia.  l.  — 
10  Dimittentes  vertunt  Tyrum.  l.  —  11  Feniceas.  a.  b.  f.  n. 

*  Bongars.  c.  xxxvm,  p.  ki'6.  4  Bon  gars.  c.  xxxix,  p.  4?3. 

b  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  xvm,  p.  483  ;  Matlh.         c  Id  est,  ex  aurei  numeri  compulatione,  diexix*  Mar* 

Edessen.  Hist.  Armen.  1. 1,  p.  io3,  îo/i.  tii,  quo  die  solem  defecisse  constat. 

c  Id  est  die  xu°  mensis  Decembris.  (Cf.  supra ,  p.  370 ,  f  Bongars.  c.  XL ,  p.  4a3. 

annot.  b.)  *  Cf.  supra,  p.  367,  annotât,  d. 

m.  54 


Digitized  by 


426  FULCHERII  CARNOTENSIS 

runt,  quumque  nostri  ignorarent 1  quid  facere  molirentur,  circuîerunt  mare  Gali-  a 
leae  per  terram  Neptalim  et  terram  Zabulon,  usque  dum  in  finem  maris  jam  dicti 
ad  Austrum  duo  flumina2,  Jor  scilicet  et  Dan3a,  se  includerent.  Insula  quidem 
haec  inter  duos  pontes  tanta  tuitione  munitur,  ut  qui  ibi  fuerint  propter  introitus 
artos  pontium  non  possint  impeti4.  Quumque  Turci  papiiiones  suos5  illic  exten- 
dissent,  mox  emiserunt  de  suis  duo  millia  transite  ponte,  ut  insidias  nostris  para-  b 
.rent*f  quos  illuc  accurrere7  indilate  non  dubitabant.  Quum  igitur  illuc  rex  ten- 
deret,  ut  prope  pontem  memoratum,  a  quo  Tyberiadem  pergitur8,  poneret 
castra  sua,  visis  Turcis  fere  quingentis,  qui  de  insidiis  suis  ut  nostros  invaderent 
erumpebant9,  illico  aliquanti  contra  eos10  imprudenter  cucurrerunt;  et  cœdendo 
eospersequi  non  formidaverunt  quoadusque  de11  insidiis  duo  millia  prodierunt12,  c 
qui  nostros  vehementi  aggressu  13  repulerunt;  et  triplicata  caede  in  fugam  dispersi 
sunt14.  Proh  dolor!  grande  dedecus,  grandia  peccata  nostra  die  illo  contulerunt. 
Fugit  etiam  rex,  vexillo  suo  ibi  perdito,  tentorioque  optimo  cum  rébus  plurimis 
etvasisargenteis;  patriarchab  similiter,  qui  aderat15.  Milites  ferme  triginta  de  me- 
lioribus,  pedites  mille  ducentos  perdidimusc.  n 

Ter  quater  exorto  sub  Cancri  sidere  Phœbod, 
Dissipât  incautos  truciter  gens  perfida  Francos. 

Nondum  régis  militia  illuc  aderat16  tota.  Nec  Rogerus,  princeps  Antiochenusf 
Richardi 17  filius,  ibi  erat,  qui  mandat  us  pro  amore  Dei  et  dilectione  régis  de  An- 
tiochia  illuc  praepropere  venerat18.  Pars  quoque  gentis  Tripolitanae  jam  exercitui  e 
regio  conglobata;  unde  omnes  isti  contristati  sunt  valde19  et  immodestiam  régis 
vituperaverunt,  eo  quod  sine  consilio  eorum  et  auxilio  inordinate  et  inconsulte 
adversus  hostes  illos  sic  cucurrisset.  Et  quia  nequiverant  tune20  nocere  Turcis  in 
aliquo,  hospitati  sunt  non  longe  ab  cis,  ut  tota  die  se  mutuo  utrique  conspicere 
possent21.  Maledoctuse  vocabatur  dux  eorum  militiae,  qui  regem  Damasci,  Tulde-  f 
quinumf  nomine,  in  auxilium  sibi  conglutinaverat.  Ille  gentem  adduxerat  multam22; 
iste  vero  de  Syria  sibi  subjecta  congregaverat  innumeram23.  In  valle  Turci  erant, 
in  monte  Franci  considebant.  Nec  Turci  audebant  de  insula  sua  exire  2\  nec  Franci 
poterant  eos  assilire.  Isti  callent,  illi  timent;  hi  callidi,  illi  providi. 

m 

Temporis  aestivi  fervor  cobibebat  utrosque.  q 
Nec  tamen  angori  poterat25  finem  dare  tanto. 

'  1  Sèmeront,  et  nostris  ignorantibus.  a.  b.  f.  n.  —  2  Inter  duo  jlumina.  d.  h.  —  5  Om.  Jor  scilicet  et  Dan  a.  b. 
f.  n.  —  4  Ita  tuitione  munitur,  quod  non  possent  impeti,  propter  introitus  artos  pontium  prmdictorum.  a.  b.  f.  n  * 
—  5  Tentoria  sua.  a.  b.  f.  n.  —  6  Ut  insidiarentur  nostris.  A.  b.  f.  n.  —  7  Adiré,  a.  b.  f.  n.  —  8  Inceditur.  a.  b. 
f.  n.  —  9  Qui  de  insidiis  invadere  nostros  erumpebant.  a.  b.  f.  n.  —  10  Contra  Turcos.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  — 
11  Cœdendo  eos  persecuti  sunt  usque  dum  de.  a.  b.  f.  n.  —  12  Prodierint.  d.  —  15  Congressu.  l.  —  14  Disperse- 
ront, a.  b.  f.  h.  n.  —  15  Qui  aderat,  multa  amisit.  k.  —  10  Advenerat  a.  b.  f.  n.  —  17  Ricardi.  l.  —  18  Begis 
iUud  ad  negotium  venerat  a.  b.  f.  r.  —  19  Tripolitanœ,  qui  exercitui  regio  jam  conglobati  erant;  unde  vatde 
tristati  sunt.  a.  b.  f.  n.  —  20  Quia  sine  consilio  eorum  tam  festinus,  cum  paucis  inordinate  adversus  adversarios 
cucurrerat,  licet  suos  rex  prohibuisset,  non  inconsulte  impetere  Turcos.  Tune  nequiverant  nostri.  a.  b.  f.  n.  — 
21  Ut  tota  die  utrinque  conspici  posset  exercitus  uterque.  a.  b.  f.  n.  —  22  Adduxerat  innumeram.  a.  b.  d.  f.  h. 
k.  n.  —  28  Multam.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  24  Àb  insula  exire.  a.  b.  f.  n.  —  25  Poterant.  a.  b.  d.  f.  h.  n. 


*  Cf.  supra,  p.  367,  d. 

b  Arnulfus,  de  quo  mentio  jam  facta  est.  (Cf.  supra  ¥ 
p.  111;  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  xix,  p.  485,  et  Orient. 
Christ,  t.  III,  p.  1347.) 

8  De  hac  Balduini  clade  cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI, 
c.  xix,  p.  484-486. 

d  Idest  die  xxvm"  mensis  Junii(Cf.  supra,  p.  370,  an- 
not.  b);  die  autem  xm°  mensis  Moharrem  (3o°  Junii 


1 1 1 3)  »  si  Abulfedae  tidem  adbibeas.  (Cf.  Wilken ,  p.  5a , 
et  Ibn  Alatyr,  p.  289.) 

*  Maududus  Ibn-el-Tunthekin,  Mausels  princeps. 
(Cf.  Wilken,  op.  cit.  p.  a4o.)  «Emirus  Maudud  ben  Al- 
«tuntekin.  »  (Ibn  Kbaldun,  p.  76.) 

'  Daher-Eddin  Tughdekin,  Damasci  princeps.  (Cf. 
Wilken,  p.  a3g,  et  Reinaud,  Eœtr.  p.  3i.) 


Digitized  by 


HISTORIÀ  IHEROSOLYMITANA. 


427 


a  Tune  absentes  mirantur1  quid  praesen  tes  morabantur.  Sarraceni,  qui  erant2 
nobis  subditi,  recesserunt  a  nobis;  quasi  alieni  nos  undique  angustantes.  Turci 
etiam  deexercitu  suo  catervatim  prodeuntes,  terram  nostram  vastabant;  praedam 
et  annonam  per  Sarracenos3  nostros  exercitui  suo  mittebant.  Sichem  \  quam 
urbem  Neapolim*  dicimus,  tam  intérim  obtinuerunt,  quam  diripuerunt,  additis 

b  sibi  Sarracenis,  quos  in  montanis  possidebamus.  Àscalonitae5  vero,  Arabes  et  Sar- 
raceni,  gens  tamen  pauca,  Iherusalem  adierunt.  Quadam  die  usque  antemurale 
urbem  pervaserunt,  messes  ibi  coadunatas  igni  combusserunt6,  sagittis  suis  ali- 
quantos  de  nostris  in  mûri  propugnaculis  vulneraverunt,  de  illis  tamen  plures  ad 
mortem  laesi  sira t.  Milites  quippe  civitati  deerant7,  quia  in  hostem  iverant.  Nocte 

c  sequenti  Ascalonitae  isti  abierunt8,  unde  satis  nostri  laetati  sunt,  quoniam  ab  eis 
obsideri  timuerunt9b. 


A.  1 1 1 3. 


CAPITULUM  L. 

De  metu  nimio  qui  universos  tune  cohibebat. 

Ea  tempestate  aut  vix  aut  nunquam  valebat  nuntius  ad  regem  ab  aliquo  nostrum 
mittendus  exire,  nec  ab  eo  ad  civitates  nostras  propter  hostiles  insidias  transire; 
ideoque10  nesciebatur  ab  illis  quid  isti,  nec  ab  istis  quid  facerent  illi. 

D  Ruribus  in  multis  marcebat  messis  adulta; 

Nec  qui  colligerent  in  agros  exire  videres 11 . 

Non  audebant  enim 12.  Eo  quidem  anno  messis  abunda  fuit 13-  Sed  dum  mare 
turbatur,  homines  terret  ne  piscentur.  Guncta  cunctis  in  dubio  pendebant,  et 
quibus  triumphum  daturus  esset  Deus  unanimiter  exspectabant.  Christiani  nostri 
e  a  negotiis  et  operibus  cessabant,  excepto  quod  urbium  et  munitionum  fracturas 
resarcibant 


CAPITULUM  LL 

De  terrae  motu,  et  quod  rex  comitissam  Siciiiœ  duxit  uxorem. 
Interea  terrae  motum  sensimus  bis,  scilicet14  xv  kalend.  Augustic,  et  v  idusd 

1  Mirabantar.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  2  Om.  qui  erant  A.  b.  d.  f.  n.  —  3  Clientes,  L.  —  4  Sichem  urbem  vel 
Sicimam.  a.  b.  h.  Sychem  urbem  vel  Siccinam.  f.  g.  n.  Sichilem  vel  Sichimam.  k.  Sichem  vel  Sichimam.  L.  — 
5  Aschalonites.  f.  g.  —  6  Messes  ibi  collectas  igni  incenderunt  A.  b.  f.  n.  —  7  De  illis  similiter  nostri  aliquantos 
ad  mortem  lœserunt.  Pauci  de  nostris  peditibus  extra  murum  contra  eos  exierunt  Nam  jassam  erat  portas  claudi, 
ne  civibus  egressis  damnum  aliquatenus  eis  evenireU  Milites  quidem  deerant.  a.  b.  f.  n.  —  8  Sequenti,  lutta 
oriente,  hi  hostes  abierunL  a.  b.  f.  n.  —  9  Obsideri  ab  eis  primitus  putàverunt.  a.  b.  f.  n.  Se  putaverunt.  L.  — 
10  Nuniius  ad  regem,  nec  a  rege  ad  civitates  nostras,  propter  hostiles  insidias,  transire;  ideoque.  a.  b.  f.  n. 
—  11  Nec  erat  qui  colligeret.  a.  b.  f.  n.  —  12  Om.  non  audebant  enim  a.  b.  f.  n.  —  13  Anno  terrœ  frugum 
cultura  valdejuit  abunda.  k.  b.  f.  n.  —  14  Persensimus  vice  duplicata,  videlicet.  a.  b.  f.  n. 


*  Hodie  Nablous. 

h  Cf.  Willclm.  Tyr.  L  XI,  c.  xx,  p.  486,  487. 


c  Id  est  die  xvm*  mensis  Julii,  An.  D.  1 1 1 3. 
d  Id  est  die  ix°  mensis  Augusti. 

54. 


Digitized  by 


Google 


428  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  in3.    ejusdem 1  :  primum  nocte  média,  secundum  hora  diei  tertia.  Turci  autem  versi-  a 
pelles,  quum  per  duos  menses  opportunitatem  vel  dissipandi  vel  superandi  nostros 
exspectassent,  nec  potuissent  (quia  de  transmarinis  partibus,  ut  mos  est,  venien- 
tibus  peregrinis,  eo  tempore*  diatim  exercitus  noster  crescebat;  nec  gens  Antio- 
chena  abibat),  secesserunt  in  partes  Damascenorum.  Et  rex  Balduinus  cum  suis 
Ptolomaidam  reversus  est3,  ubi  comitissani*  Siciliae  repperit,  quae  conjunx  fuerat  b 
Rogeri,  comitis  Roberti*  Guiscardi  fratris;  nunc  autem  uxor  futura  régis  Balduini. 
Nec  mora,  postmodum  apud  Damascum  interemptus  est  Maledoctus5  a  quodam 
Sarraceno6b.  Qui,  sica  sub  veste  occulta  ta,  et  ter  in  ventrem  illius  impacta,  duplex 
illic  explevithomicidium.  Illo  nunc  enim  sic  occiso,  et  ipse  confestim  ab  assisten- 
tibus  occisus  est.  Dira  Victoria,  qua  qui  vincit  vincitur.  Itaque  contigit  juxta  c 
illud  philosophi 7  : 

Fortuna  vitrea  est,  tune  quum  splendet  frangitur e. 

Erat  Maledoctus8  dives  valde  et  magnipotens,  inter  Turcos  nominatissimus,  et 
in  actibus  suis  astutissimus;  sed  voluntati  Dei  resistere  non  valuit.  Permisit9  eum  d 
Dominus  aliquandiu  nos  flagellare,  postea  voluit  eum  morte  vili  et  imbecilli  manu 

•  10 

penre  . 


CAPITULUM  LU. 

De  terrae  motu  multis  in  locis  existente11. 


Annod  millesimo  centesimo  decimo  quarto,  multitudo  locustarum  infinita  ebul- 
liit,  a  parte  Arabiae  advolans  in  terram  Iherosolymitanam12,  quae  per  dies  aliquantos 
segetes13,  mense  Aprili  et  Maio,  multum 14  vastaverunt 15.  Die  deinde  festo  sancti  e 
Laurentii6,  terrae  motus 16  factus  est17.  Tempore  autem18  sequenti,  quod  accidit 
idus  Novembris f,  apud  urbem  Mamistriam  terrae  motus  partem  subruit 19  oppidi  *. 
Item  major  et  inauditus  regionem  Antiochenam  adeo20  per  loca  concussit,  ut 
oppida  plurima  sive  tota,  sive  dimidia,  tam  domos  quam  muralia  solo  tenus  sub- 
rueret,  in  qua  etiam  ruina  pars  plebis  suffocatae  interiret.  Mariscumh  (dicunt)  civi-  F 
tatem  ab21  Antiochia  sexaginta,  utaestimo,  distantem22  milliariis,  in  parte  septen- 

1  Augusti.  a.  b,  f,  n.  —  *  Transmarinis,  peregrinis,  ut  mos  est,  eo  tempore.  a.  b.  f.  n.  —  5  Statim  reversas 
est  Ptholomaidam.  a.  b.  f.  n.  —  4  Comitis  sui  Rotberti.  l.  —  5  Mandai/us.  a.  b.  f.  Mcadidulfas.  n.  Maledoctus 
Mandai/as.  h.  l.  —  6  Sarraceno  viliter.  a.  b.  f.  (viriliter.  n.).  —  7  Qua  victor  statim  vincitur.  Vere  sapienter 
locutas  est  philosophas  ûle  qui  dixit  :  a.  b.  f.  n.  —  8  Erat  quidem  Manduffus.  a.  b.  —  9  Permisit  autem.  l.  — 
10  Suffocari.  a.  b.  f,  n.  —  11  De  multitudine  locustarum  et  terres  motu.  k.  —  12  Iherosolimorum.  a.  b.  f.  n. 
—  13  Segetes  nostros.  A.  b.  f.  h.  n.  —  14  Valde.  a.  b.  f.  n.  —  15  Vastavit.  l.  —  16  Terrm  tremor.  k.  —  17  Est 
magnas,  a.  b.  f.  n.  —  18  Iteih.  A.  B.  d.  f.  h.  n.  —  10  Subverlit.  A.  b.  d.  f.  h.  n.  Subraerat.  l.  —  10  Terrm 
motus  adeo.  A.  b.  f.  n.  — sl  Dicunt  oppidum  peroptimum,  quod  ab.  a.  b.  f.  n.  —  M  Distat.  a.  b.  f.  n. 


*  Nomine  Adelam  sive  Adelaidem  (cf.  infra,  c.  i.ix, 
p.  433),  filiam  Bonifacii,  Montis  Ferrati  marchisii.  Eam 
antea  jam  dimiserat  Rogerius  It  Sicilis  cornes,  qui  an. 
1 101  obiit.  (Cf.  Waielm.  Tyr.  L  XI,  c.  xxi,  p.  487-488.) 

b  «  Cujus  cœdis  auctorem  esse  Tughdekinum  suspica- 
«  bantur.  »  (Ibn  Khaldun.  p.  77  ;  cf.  quoque  Willelm. 
Tyr.  1.  XI,  c.  xx,  p.  487  ;  Matth.  Edessen.  Hist.  Armen. 
t.  I,  p.  107,  108;  et  Wilken,  op.  cit.  p.  5a ,  53.) 


*  Publ.  Syr.  Afïm.  a4a. 

d  Bongars.  c.  xli,  p.  4a4. 

•  Id  est  die  x°  mensis  Augusti. 

'  Id  est  die  xni°  mensis  Novembris,  A.  D.  1 1 14. 

«  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  xxm,  p.  49a,  et  Matth. 
Edessen.  Hist  Armen.  1. 1,  p.  1 10-1 1  a. 

h  Marasch.  (Cf.  Matth.  Edessen.  Hist.  Armen.  t.  I, 
p.  11a.) 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITÀNÀ.  429 

a.  trionali,  subvertit1  in  tantum  commotio  illa2,  ut  domos  et  muralia  penitus  corr   a.  mi 
ruèrent,  et  populum  inbabitantem ,  proh  dolor!  cunctum  exstingueret.  Aliud 
quoque  oppidum,  quod  Trialetb3  nuncupant,  prope  fluvium  Eufraten  nihilo- 
minus  subruit*. 


CAPITULUM  LUI. 

De  exercitu  Turcorum  congregato,  et  de  obsidione  Joppitarum  ab  Ascalonitis  et  Babilonensibus5. 

Anno6*  millesimo  centesimo  decimo  quinto,  probitatem  et  audaciam  solitam    a.  m5. 

b  Turci  removentes7,  mense  Junio,  tacite  satis8  flumine  transite  Eufrate,  ingressi 
sunt  Syriam,  et  castra  metati  sunt  inter  Antiochiam  et  Damascum,  scilicet  ante 
Cbezar  civitatem9,  ubi  similiter  in  quarto  ante  anno  stationem  suam  fecerant10, 
ut  superius  jam  scriptum  estb.  Comperiens  autem  et  sciens  Tuldequinus  n,  rex  Da- 
mascenorum,  nihilominus  se  esse  odiosum  illis  quam  nos  Ghristianos,  propter 

c  Mandulfum12,  quem  in  praeterito,  ut  superius  legitur,  anno13  dolose  consenserat 
perimi,  qui  magister  satrapa14  militiae  fuerat  eorum,  fecit  cum  rege  Balduino  et 
Rogero  principe  Antiocheno  pacem,  ut  eis  adjunctus  duobus15  tertius,  quasi  fu- 
niculus  triplex  efficerentur,  ne  a  Turcis  postea  facile  rumperentur0.  Metuebat  enim 
quod  si  solus  remaneret,  ipse  cum  regno  suo  penitus  confunderetur.  Necessitate 

d  vero  urgente,  et  mandatione  Antiochenorum  monente,  ivit  rex16  ad  praelium  fore 
putatum.  Sed  quum  audissent  Turci  ad  eos  jam 17  appropinquasse,  quem  Antio- 
chenses 18  et  Damasceni  per  très  fere  menses  exspectaverant,  metuentes  mortis  suae 
periculum,  si  contra  tantam  gentera  bellarent ,  quam  vis  multo  plures  essent,  abie- 
runt  rétro,  tacito  satis  motu,  et  subierunt  caveas  quasdam,  non  longe  tamen  a 

e  nostris.  Et  quum  hoc  fecissent,  arbitrati19  sunt  rex  et  alii  quod20  a  regionibus 
nostris  omnino  secessissent.  Quapropter  regressus21  est  rex  usque  Tripolim.  Dum 
autem  haec  ita  agerentur,  scientes  Ascalonitae  terram  Iherosolymitanam  militibus 
vacuam,  accurrerunt  usque  Joppen,  civitatem  nos  tram,  et  apposuerunt  ei  obsi- 
dionem  tam  per  mare  quam  per  terram.  Afiuit  enim  ibi  Babilonica  classis,  septua- 

f  ginta  ferme  navium,  quarum  aliae  trirèmes,  aliae  vero  rostratae,  aliae22  negotia- 
tionis  annona  onustae.  Hi  a  parte  maris  egressi,  et  alii  a  terra  parati  assilierunt 
urbem23.  Et  quum  per  scalas,  quas  secum  attulerant,  murum  ascendere  perten- 
tarent24,  a  civibus,  licet  paucis  et  infirmitate  debilibus,  viriliter  repulsi  sunt.  Sed 
quum  vidèrent  se  non  posse  quicquam  proficere  sicut  rati  sunt,  praeter  portas 

1  Quam  subvertit  k.  m.  —  2  Subvertit  adeo  motus  ille.  a.  b.  f.  n.  —  3  Trihaleth.  a.  b.  f.  h.  Trialech.  f.  g. 
n.  Trihalet.  l.  —  4  Non  minus  subvertit.  a.  b.  f.  n.  —  5  De  bello  magno  contra  Tarcos,  et  Victoria  Chris- 
tianorum.  k.  —  0  Anno  dominicœ  Incarnationis.  a.  b.  f.  n.  —  7  Rénovantes,  k.  m.  —  8  Tacito  satis  adveniu. 
a.  b.  f.  n.  —  9  Urbem.  a.  b.  f.  n.  —  10  Fecerant  inter  duos  pontes,  k.  — 11  Doldequinus.  a.  b.  f.  h.  n.  — 
12  Malechtam.  k.  —  18  Om.  anno  A.  b.  d.  f.  h.  n.  —  u  Satrapa  et  magister.  a.  b.  f.  n.  Et  satrapa.  h.  k.  — 
15  Ut  vinctus  cum  his  duobus.  A.  b.  f.  n.  —  16  Rex  Balduinus.  a.  b.  f.  n.  —  17  Eum  Turci  jam  ad  eos.  a.  b.  f. 
n.  —  18  Antiocheni.  a.  b.  f.  n.  —  19  Rati.  a.  b.  f.  n.  —  20  Quod  penitus.  a.  b.  f.  n.  Rati  sunt  alii  quod.  l.  — 
21  Abscessissent;  et  régressas,  a.  b.  f.  n.  —  22  Trirèmes  aut  (et.  l.)  rostratœ  et  ad prœliandam  aptatœ ,  aliœ  vero. 
a.  b.  f.  l.  n.  —  23  Parati,  dederunt  assultum  urbi.  a.  b.  f.  n.  —  24  Conscendere  tentarent.  a.  b.  f.  n. 

•  Bongars.  c.  xlii,  p.  l\it\.  c  Cf.WiH.Tyr./.c.p.493;Malth.Edessen. Hist.Armen. 

b  À.  D.  1 1 1 1  ;  cf.  supra,  cap.  xlv,  p.  /4a3.  1. 1,  p.  1 1 5,  et  lbn  Alatyr,  Kamel-Altavarykk,  p.  296,  297. 


Digitized  by 


430  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  m  i5.  urbis  quas  igni  combusserunt ,  timentes  ne  forte  Iherosolymitani  Joppitis  auxilium  a 
ferrent,  quibus  jam  hoc  nuntiatum  fuerat,  reversi  sunt  Ascalonem  qui  per  terram 
vénérant;  qui  vero  per  mare,  Tyrum  navigaverunt.  Post  dies  autem  decem  re- 
gressi  sunt  Ascalonitae  Joppena,  arbitrantes  providi  improvidos  assultu  repentino 
confundere.  Sed  Deus  omnipotens,  qui  eos  primo,  similiter  secundo  protexit  et 
conservavit.  In  defendendo  etiam  se  aliquantos  ex  illis  occiderunt,  et  de  equiseorum  b 
retinuerunt.  Cum  fundibulis  cœperunt  urbem  cohibere,  et  cum  scalis  *,  ut  prius, 
tentaverunt*  introire,  quas  in  naviculis  secum  detulerant.  Sed3  quum  per  sex 
horas  diei  se  fatigassent,  mœsti  nimis4  cum  mortuis  suis  abierunt. 


CÀPITULUM  LIV. 

De  pugna  Turcorum  et  Antiochenorum ,  in  qua  Antiocheni  victoriam  adepti  sunt. 

Turci  autem  superius  memorati,  quum  gentem  nostram  remeasse5  comperis- 
sent,  regressi  sunt  ad  stationem  priorem6,  et  discurrerunt  per  regiones7  Syriae  :  c 
capientes  castella  quot  potuerunt,  viilasque  praedando,  atque  vastando  patriam, 
captivos  captivasque  secum  abducendo h.  Sed  quum  hoc  nuntiatum  esset  Antio- 
chenis,  qui  se  jam  retraxerant  recidivo  tramite8,  haud  lente9  ad  Turcos  reversi 
sunt.  Et  quum  adpropinquassent  ad  eos  et  tentoria  eorum  propius  quam  puta- 
rent10  aspexissent11,  ordinaverunt  statim  acies  suas,  et  descenderunt  in  plaga1-,  d 
vexillisexplicatis,  contra  eos  equitantes.  Juxta  Sarmit13  oppidum0  fuit  hoc  praelium. 
Quumque  vidissent  eos  Turci 14,  pars  eorum  una  sagittaria  illico  fortiter  obstitit. 
Sed  Franci  nostri  animositate  valida  commoti,  eligentes  vel  eos  superare  si  Deus 
concederet,  velsuperarisipermitteret,  quam  per  unumquemque  annum  ita  ab  eis 
confunderentur,  ubi  turbam  densiorem  conspexerunt,  mirifice  eos  impetierunt.  e 
Turci  autem  aliquantulum  primitus  renitentes,  dein  haud  lente  tam  percussoribus 
quam  occidentibus  terga  fugientes  dederunt 15.  De  quibus  aestimati  sunt  tria  millia 
occisi,  capti  multi.  Et  qui  occidi  vitaverunt 16,  fuga  se  liberaverunt 17.  Tabernacula 
sua  perdiderunt,  in  quibus  multa  pecunia 18  et  utensilia  reperta  sunt.  Cujus  pecu- 
niae  pretium  aestimatae  trecenta  bisantiorum  millia  deputata 19  sunt.  Captivos  nostros  f 
ibi  reliquerunt,  tam  Francos  quam  Syros,  mulieres  quoque  suas  et  ancillas,  came- 
losque  quamplurimos.  Millia  mulorum  percensita20  sunt  et  equorum.  Vere  Deus 
mirabilis  in  cunctis  mirabilibus  suis.  Dum  enim  Iherosolymitani  una  cum  Antio- 
chçnis  Damascenisque  parati  ad  praeliandum  fuerunt,  nihil  omnino  profecerunt. 

1  Et  scalis  item.  l.  —  2  Tentaverant.  a.  b.  f.  m.  n.  —  3  In  naviculis  sex  attalerant,  qui  per  mare  illic  appli- 
cuerunt  Et  a.  b.  f.  n.  —  4  Valde.  a.  b.  f.  n.  —  5  Remeasse  ad  sua.  a.  b.  f.  n.  —  6  Ad  priorem  regionem 
suam.  a.  b.  F.  n.  —  7  Regionem.  a.  b.  f.  n.  —  8  ltinere.  l.  —  <J  Om.  haud  lente  a.  b.  f.  n.  —  10  Putabant. 
a.  b.  f.  n.  —  11  Prospexissent.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  12  Plana,  a.  b.  f.  m.  n.  —  13  Sarmith.  d.  h.  Sarmuth.  k.  — 
14  Signis  explicatis  contra  eos,  juxta  Sarmith  oppidum.  Quod  quum  vidissent  Turci.  a.  b.  f.  n.  —  15  Lente 
percussoribus  vel  occidentibus  terga  verterunt.  a.  b.  f.  n.  —  16  Noluerunt.  a.  b.  f.  n.  —  17  Occidi  vel  capi  vita- 
verunt, fuga  veloci.  k.  —  18  Tabernacula  eorum  nostris  remanserunt,  in  quibus  pecunia  multa.  a.  b.  f.  n.  — 
19  Dicta,  a.  b.  f.  n.  Reputata.  m.  —  20  Recensita.  k. 

"  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  xxiv,  p.  49/»,  /i95.  e  Willelm.  Tyr.  /.  c.  p.  ^97;  Wilkcn,  p.  55,  56. 

k  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  Xï,  c.  xxv,  p.  496. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  431 

a  Numquid  in  multitudine  gentis  constat  victoria  bellantium 1  a?  Mementote  Mâcha-   a.  ms. 
beeorum  et  Gedeonis  et  aliorum  plurium  ,  qui  non  in  sua,  sed  in  Domini  con- 
fidentes virtute,  cum  paucis  multa  millia  prostraverunt. 

His  ita  descriptis,  erit  actio  nota  futuris. 
Très  aberant  noctes  ut  abiret  Virginia  astrum\ 
B  Quum  maie  deceptrix  Turcos  Fortuna  fefellit  : 

Omnibus  unde  salis  liquido  patet  esse  cavendum , 
Ante  rei  finem  nibil  unquam  credere  certum  2. 

Ipso  antio  iterum  subversa  est  urbs  Mamistria 3  terrae  motu.  Alias *  autem  in  re- 
gione  Antiochena  non  minus5  accidit.  Anno  eodem  venit  quidam  episcopus  Au- 
c  rasicensis 6  c  ab  apostolico  missus  Iherosolymam ,  et  deposuit  Àrnulfum  patriarcham 
de  sede  suad.  Quapropter  postea 7  Romam  adiit,  et  patriarchatum  recupéravit8. 


CAPITULUM  LV. 

De  castro  in  Arabia  constructo. 


Eo  anno  profectus  est  rex  Balduinus  in  Arabiam ,  et  aedificavit  ibi  castrum y 
unum  in  monticulo  quodam  situ  forti10,  non  longe  a  mari  Rubro,  sed  quasi  dierum 
trium  itinere,  ab  Iberusalem  vero  quatuor;  et  posuit  in  eo  custodes,  qui  patriae 
d  illius  dominarentur  ad  utilitatem  Christianismi.  Quod  castrum 11  ob  bonorificen- 
tiam  sui  Regalem  Montem  nom  in  a  ri  constituit%  quia  parvo  tempoîe  cum  pauca 
gente,  sed  maxima12  probitate,  illud  «dificaverat. 


CAPITULUM  LVL 

De  expeditione  régis  in  Arabiam,  et  de  his  quœ  ibi  vidit15. 
Annof  millesimo  centesimo  decimo  sexto,  quum  de  Iherusalem  castrum  suum    a.  m6. 

1  Belli  victoria.  a.  b.  f.  n.  Bellandi  Victoria,  h. — 2  Post  hune  versum  adduot  sequentem  a.  b.f.n.  :  Finis  enim 
pugnœ  prœterspem  cedit  utrinque.  —  9  Mamistra.  k.  —  4  Sabversa  est  urbs  terrœ  mota  Mamistria,  in  qua  pars 
oppidi,  ut  dictant  est,  anno  prmterito  corruerat  casa  simili;  alias,  a.  b.  f.  n.  —  5  Non  minus  idem.  a.  b.  d.  f.  h.  n. 

—  0  Auracisensis,  Berengarius  nomine.  x.  Aurasiacensis.  f.  g.  s.  Episcopus  Berengarius  quidam  Aurasicensis.  h. 

—  7  Qui  postea.  x.  —  8  Anno  eodem  venit  episcopus  quidam  Aurasicensis  civitatis  Iherosolymam,  Berengarius 
nomine,  quem  legatam  itluc  Paschalis,  qui  tune  Romœ  papa  prœerat,  misit  ad  destituendum  Iherosofymorum 
patriarcham  Arnulphum;  quem,fama  tumuliuante,  didioerat  injuste  prœjici,  et  tantam  ecclesiam  objections  pie- 
risque  notatum  indigne possidere.  Unde  causa,  inde  summa  [fama.  n.).  Concilium  convocavit,  in  quo  eum  deposuit. 
Quapropter  Romam  adiit,  etpatriarchatu  recuperato,  munitus  pallio  rediit.  a.  b.  f.  n.  — 9  Profectus  in  Arabiam, 
rex  œdificavit  castrum.  a.  b.  f.  n.  —  10  Quodam,  quod  repperit  situ  forti  a  prisco.  a.  b.  f.  n.  —  11  Castrum 
etiam.  l.  — 12  Magna,  a.  b.  f.  n.  —  13  De  eo  quod  rex  Balduinus  equitavit  usque  ad  mare  Rubrum.  k. 

"  De hac  victoria Christianorum cf.  Ibn  Alatyr, Kamel-         d  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  xxvi.p.  £99,  et  Or. 

Altavarykh,  p.  397, 298;  Reinaud,  Extraits,  p.  36.  christ,  t.  III,  p.  ia48. 

b  Diexiii0mensisSeptemb.(Cf.supra,p.370,aDnot.&.)         •  Vid.  Willelm.  Tyr.  /.  c.  p.  5oo. 
'  Nomine  Berengarius.  (Cf.  Gall  christ.  1. 1,  p.  772.)         f  Bon  gars.  c.  xliii,  p.  4a6. 


Digitized  by 


Google 


432  FULCHERII  CARNOTENSIS 

revisurus  in  Àrabiam  rex  graderetur1  cum2  ducentis  ferme  militibus,  usque  mare  a 
Rubrum  iter  agendo  expedivit a,  ut  et  videret  quod  nondum 3  viderat  et  fortuitu 
in  via  aliquidboni  quod  desiderabat  inveniret.  Tune  invenerunt  Helim  civitatemb 
secus  littus  ejusdem  maris,  ubi  populum  Israeliticum  post  maris  transitum  hospi- 
tatum  esse  legimusc.  De  qua4  qui  ibi5  versabantur6,  audito  régis  adventu,  egressi 
sunt ,  et  intrantes  naviculas  suas,  in  mare  illud  pavidi  se  impegerunt.  Quum  autem  b 
rex  et  sui  locum  illum  quandiu  libuit  considérassent,  reversi  sunt  ad  Regalem 
Montem  castrum  suum7,  deinde  Iherusalem.  Qui  quum  nobis  ea  quae  viderant 
narrarent8,  delectabamur  tam  in  dictis9  quam  in  cocleis10  marinis,  et  lapillis 
quibusdam  generis  tenerrimi ,  quae  inde .  allata  nobis  monstrabant.  Ego  ipse 
avido  corde  plene  ab  ipsis  rimabar,  cujusmodi  mare  erat;  qui  hue  usque  dubita-  c 
veram,  utrum  salsum  an  dulce  esset,  stagnum  vel  lacus,  aut  intrans  et  exiens  ut 
mare  Galileae;  sive  meta  finali  concluderetur  ut  mare  Mortuum  quod  Jordanem 
recipit,  sed  postea  nusquam11  emittit.  Nam  ab  Austro  apud  Segord,  civitatem  Loth, 
finem  facite. 


CAPITULUM  LVIL 

De  mari  Rubro. 

Hoc  autem  mare  Rubrum  dictum,  eo  quod  saburra12  et  lapilli  rubri  sint13  in  d 
fundo,  unde  intuentibus  n  rubrum  paret;  quod  etiam  in  vase  quolibet  baustum 
tanquam  15  aliud  mare  limpidum  est  et  album.  Dicunt  illud  a  mari  Oceano  di- 
rivari  a  parte16  australi,  quasi  lin gua 17  eruptum,  et  usque  ad  Helim  jam  dictam 
versus  Septentrionem  protectum,  ubi  finem  facit18  non  longe  a  monte  Synaï,  sed 
quantum  potest  equus19  aliquis  uno  die  proficisci20.  A  Rubro  vero  mari,  vel  ab  e 
Helim  memorata21,  usque  ad  mare  Magnum,  quo  ab  Joppe,  vel  Ascalone,  sive 
Gaza,  versus  Damiath  pergitur,  iter  eundo  dierum  quatuor  vel  quinque  equitis 
ambulatione  aestimant.  Quo  sinu  in  ter  haec  duo  maria  cingitur  tota  iEgyptus,  atque 
Numidia,  neenon  jEthiopia,  quam  Geon22  Paradisi  fluvius,  qui  est  Nilus23,  circuit, 
ut  legimus 24  f.  f 

1  Egrederetar.  l.  — 2  Castrum  suum  revisere  graderetur  cum.  a.  b.  f.  n.  —  3  Quod  non.  a.  b.  f.  n.  —  4  Esse 
legimus;  quœ  ab  Iherusalem  septem  dierum  equitis  itinere  distat.  De  qua.  b.  f.  n.  —  5  Ibi  Sarraceni.  h.  — 
6  Versabantur  piscatores.  a.  b.  f.  n.  — 7  Castrum  régis,  d.  h.  k.  Ad  Regalem  Montem  unde  illuc  iverant.  a.  b.  f. 
n.  —  8  Qui  quum  expeditionem  sic  factam  nobis  enarrarent.  a.  b.  f.  n.  —  9  Etiam  tam  in  dictis.  a.  b.  f.  n. — 
10  Clocleis.  a.  b.  Donis.  h.  —  11  Postea  non  eum.  a.  b.  f.  n.  Non.  d.  k.  Om.  nusquam  h.  —  12  Sabbula.  f. 
Saburna.  k.  —  13  Habeantar.  a.  b.  f.  n.  —  14  Rubri  habeantur,  ideoque  in  fundo  intuentibus.  l.  —  15  Cernitur 
tanquam.  a.  b.  f.  n.  —  16  Album.  Dirivatur  autem  a  Magno  mari,  scilicet  Oceano,  ut  dicunt,  a  parte,  a.  b.  f. 
n.  —  17  Quasi  ligna,  c.  —  18  Faciens  ibi  finem.  a.  b.  f.  n.  —  19  Equ.es.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  Equo.  m.  —  20  Pro- 
ficisci,  vel  duobus  modice.  k.  —  21  Jam  memorata.  a.  b.  f.  n.  —  22  G  ion.  h.  —  23  Qui  et  Nilus.  d.  h.  — 
24  Circuit,  ut  in  Bibliotheca  legimus.  a.  b.  f.  n. 


•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c  xxix,  p.  5o5,5o6. 
b  Hodie  Wadi-GharandeL  (Conf.  Munk,  Palestine, 
p.  124.) 

c  Exod.  xv,  27  ;  Num.  xxxni,  9. 


d  Cf.  supra ,  p.  38o  et  annot.  a. 
*  Cf.  Gènes,  xix,  22  et  seq. 

f  Gènes.  11,  i3;  cf.  quoque  continuation.  Wiilelmi 
Tyr.  gallice  scriptam,  in  Hist.  occid.  t.  II,  p.  5o6. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 


CAPITULUM  LVIII. 

De  flumine  Gyon. 

a     Possum  mirari,  sed  nunquam  rimari ,  quomodo  vel  qualiter  fluvius  iste  Gyon1,    a.  i«i6. 
qui  de  Paradiso  cum  tribus  aliis  legitur  emanare,  ortum  suum  videatur  iterum 
recuperare,  quum  ab  orientali  parte  habeat  mare  Rubrum,  et  ab  occasu,  in 
quo 2  incidit,  mare  nostrum.  Habet  enim  inter  se  et  orientem  Mare  Rubrum ,  in 
quo  oriente  intelligimus  esse  Paradisum 3.  Quomodo  ergo  citra  mare  iilud  Rubrum 

b  resumit  ortum  suum,  et  quomodo  transit illud k  mare,  vel  non  transit,  vebementer 
admiror. 


CAPITULUM  LIX- 

De  Eufrate. 


De  Eufrate1  similiter  addiscimus  quod  in  Armenia  ortum  suum  renovet5,  et 
postea  per  Mesopotamiam  transeat,  .xxiv.  milliariis,  ut  opinor,  ab  urbe  Edessa6. 
Quaerat  qui  vult,  discat  qui  valet.  Nam  hoc  discere7  a  quampluribus  persaepe  in- 

c  quirendo  studui;  sed  qui  hoc  mihi  insinuaret  nequaquam  invenire  potui8.  Com- 
mitto  autem  hoc  illi  enucleare 9,  qui  super  cœlos  etiam  aquas  mirifice  inesse  sta- 
tuit;  quique  eas  in  montibus  et  collibus  convallibusque  oriri  facit,  et  per  occultos 
meatus  cursibus  vividis  vias  multifidas  eis  praebuit,  et  in  mare  denique  mirabiliter 
inducit  et  reducit10.  Exitu11  siquidem  anni  appropinquante ,  molestia  corporis 

d  ingruente,  quiarex  mori  tune  timuit,  dimisitb  uxorem  suam  superius  memoratam, 
Siculorum  scilicet  comitissam ,  nomine  Adelaidem 12,  quia  injuste  duxerat  eam  13,eo 
quod  adhuc  viveret  suac,  quam  apud  urbem  Edessam14  an  te  recte  duxerat15.  * 


CAPITULUM  LX. 

De  maxima  pestilentia  locustarum  10. 


Anno17d  millesimo  centesimo  decimo  septimo  ab  Incarnatione  Domini,  regina    a.  ^17. 

1  Om.  Gyon  a.  b.  d.  f.  n.  —  2  In  quod.  a.  b.  f.  k.  n.  —  3  Habet  enim  mare  Rubrum  inter  se  et  Orientem 
positum,  ubi  esse  intelligimus  Paradisum,  ex  quo  egreditur. .  a.  b.  f.  n.  Paradisum  ex  quo  egreditur.  d.  h.  — 
4  Idem.  a.  b.  F.  n.  —  5  Habeat.  a.  b.  f.  m.  n.  Removet.  e.  —  6  Non  longe  ab  urbe  Edessana,  ut  opinor,  quatuor- 
decim  milliariis.  l.  —  7  Addiscere.  a.  b.  f.  n.  —  8  Valai.  a.  b.  f.  n.  —  9  Illi  hoc  ratiocinari.  a.  b.  f.  n.  — 
10  Ducit.  a.  b.  Educit.  h.  k.  —  11  Igitur  ad  historiam  revertendum  est  Exitu.  a.  b.  f.  n.  —  12  Atlaidam.  n.  — 
13  Quam  injuste  duxerat.  a.  b.  f.  n.  — 14  Edessam  vel  Roais.  a.  b.  f.  n.  —  15  Acceperat.  Hoc  anno,  in  aliquantis 
locis,  Italia  terrœ  motu  lœsa  est.  a.  b.  f.  n.  —  16  De  exercitu  locustarum;  et  de  Castro  in  Campo  Leonis  facto,  k. 
—  17  Anno  autem  sequenti.  a.  b.  d.  f.  h.  k.  n. 

•  Gènes,  h,  i4.  6  Nomine  Arda;  cf.  supra,  p.  3g6,  annot.  a. 

fc  Cf.supra,p.4a8,B,etWiU.Tyr.LXI,c.  xxix,p.  5o6.  d  Bongars.  c.  xliv,  p.  £27. 

m.  55 


Digitized  by 


Google 


43/i  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  1117.  memorata  eportu  Ptolomaidae1  egressa,  die  qua  ritu  ecclesiastico  Letania  majora  a 
decantata  est,  septem2  cum  navibus  in  comitatu  suo  Siciliam  transfretavit 3. 
Deinde,  Maio  mense  \  advolaverunt  in  terram  Iherosolyraitanam  locustarum  infi- 
nita  multitudo,  amplius5  solito  dévorantes  tam  vineas  quam  segetes,  neenon  ar- 
bores omnigenas,  quas  videretis  accurate  ad  morem  exercitus  hominum  per  vias, 
tanquam  consilio  provido  prolocutas,  ordinate  progredi..  Et  facta  expeditione  sua  b 
diurna,  aliae  pedites,  aliae  vero  volantes,  hospitium  sibi  communiter  eligebant. 
Consumptis  itaque  herbis  viridibus  et  arborum  corrosis6  corticibus,  tam  bruci 
quam  locustse  catervatim  abierunt.  0  improbitas  hominum  perverse  incessabiliter7 
malignantium  I  Tôt  et  tantis  nos  Conditor  noster8  increpationibus  tangit  et  pré- 
munit, signis  territat,  minis  concitat,  documentis  edocet,  flagellis  coercet!  et  c 
semper  in  iniquitatibus  nostris  persistentes,  monita  ejus  contemptui  babemus,  et 
praeceptis  ejus  superbe  contraimus.  Quid  mirum,  si  Sarraceni,  vel  iniqui9  do- 
mini  auferunt  nobis  terras  nostras,  quum  nos  in  proximorum  nostrorum  agros 
manus  extendimus  rapaces ,  quos  quidem  aut  aratri  sulcatione 10  fraudulenter 
excurtamus,  aut  circumventionibus  cupidis  subripiendo  privamus,  et  nostros  ma-  d 
litiose  ex  his11  augmentamus?  Quid  mirum  si,  Deo  permittente,  sata  nostra  vel 
mures  in  terra  jam  ex  genimine  radicata  dissipent,  vel  post  in  spicis  jam  adulta 
locustae  dévorent,  aut  etiam  in  granariis  vermibus  quibuslibet,  aut  nidore  calcino 
laedantur,  quum  décimas  Deo  débitas  vel  fraudulenter  reddimus,  vel  omnino 
sacrilège  retinemus?  ê 


CAPITULUM  LXI. 

De  signo  lunae. 

Sequenti  quidem  mense,  qui  Junius  erat,  apparuit  nobis  in  cœlum  suspicien- 
tibus12  luna  post  galli  cantum,  prius  tota  rubea;  novissime  vero,  mutato  rubore, 
nigredine  adeo  fuscata  est,  ut  vim  sui  luminis  per  duas  pene  horas13  perderet. 
Contigit  autem  hoc  die  qua  eam  tertiam  decimam  habebamus  n.  Quod  si  quarta 
décima  die  illo  esset,  eclipsim  nimirum  ejus  esse  intelligeremusb.  Quodergo  pro  F 
signo  id  accepimus,  ex  hoc  quidam  conjectabant 15  rubore  in  praelio  fore  funden- 
dum  sanguinem.  Alii  vero  nigredine16  significabant  venturam  famem.  Nos  autem 
dispositioni  et  providentiae  Dei  hoc  commisimus ,  qui  in  sole  et  luna  discipulis 

1  Tholomaidœ.  c. — 2  Novem.  a.  b.  f.  l.  —  3  Adiit.  a.  b.  f.  n.  —  4  Mense  subséquente,  a.  d.  f.  n.  — 
5  Multo  eliam  amplius.  A.  b.  f.  n.  Multo  amplius.  L.  —  6  Corrosis  cum  succo.  a.  b.  f.  n.  —  7  In  perversitate 
incessant er.  a.  B.  F.  L.  N.  Incessanter.  d.  t.  M.  — -  8  Conditor  et  magister  noster.  a.  b.  F.  n.  —  9  Inimici.  l.  — 
10  Salcone.  c.  d.  b.  — 11  Malitiose  exuviis.  a.  b.  — 12  Nobis  aspicientibus  eam  in  cœlum.  a.  b.  n.  Inspicientibus.  F. 
— 13  Fuscata  est  adeo,  ut  lumen  suum  per  dies  duas.  l. — 14  Hoc  siquidem  contigit  nocte,  quœ  cum  die  sua,  tertia 
décima  compoto  legebatur.  a.  b.  F.  L.  n.  —  15  Divinando  conjectabant.  l.  —  16  Intettigeremus.  Hoc  autem  modo 
id  pro  signo  accepimus.  Ex  hoc  siquidem  signo  divinando  conjectabant  quidam,  ruborem,  sanguinem  prœliisfore 
Jundendum;  nigredinem.  a.  b.  f.  n. 


"  Alias  Romana,  qua  in  festo  sancti  Marci  Evange- 
liatœ,  id  est  die  xxv°  meosis  Aprilis,  canitur. 

k  Luna  quam ,  ex  numeri  aurei  computatione ,  tertiam 
decimam  arbitrabatur,  quarta  décima  erat.  Interlunium 
enim,  quod  numerus  aureus  (xvi)  buic  anno  inscriptus 
iv*  die  Junii  indicat,  n°  die  ejusdem  menais  (afc  4?' 


mat.  Paris,  sive  Ak  5i'mat.  Hierus.),  proot  constat  ex 
certioribus  astronomiœ  rationibus,  evenerat.  Die  ergo 
xvi0(3l1 9'  mat.  Hierus.)  quum  syzygia  in  ecliptico  circulo 
componerelur,  terra  lunam ,  quod  exhibent  tabulas, 
umbra  sua  obscuravit,  numerum  aureum  nihil  curans. 
Unde  miraculum. 


Digitized  by 


\ 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  435 

a  suis  praedixit 1  signa  fore  futura2  â.  Qui  etiam  quando  vult  terram  facit  tremere,  et      >  » 17. 
postea  quiescere;  quod  subséquente!*  accidit  in  eodem  mense  noctis  intempestae 
silentio,  vi  kaiendas  Julii3b. 


CAPITULUM  LXI1. 

De  castro  prope  Tyrum  aedificato. 


Tune  aedificavit  rex  quoddam  castrum  prope  urbem  Tyrum,  in  Ira  quintum  ab 
urbe  milliarium,  quod  vocavit4  Scandalion,  etCampum  Leonis  interpretatum 5  c; 
b  et  resarcivit  diruta  ejus,  et  posuit  in  eo  custodes  ad  coercendum6  urbem  praedictam. 


CAPITULUM  LXI11. 

De  signo  mirabiii  in  sole  apparente. 


Eodem7  anno  mense  Decembri,  nocte  quinta  post  eclipsim  lunœ,  quae  acci- 
derat  quumtertiam  decimam  pronuntiabamus  eam 8d,  vidimusomnes  cœlum  nocte 
incepta  in  septentrionali  parte  vel  ignèi  vel  sanguinei  coloris  fulgore  respersum; 
Quod  signum  signis  mirificis  plénum  suspicientes ,  vehementer  admirati  sumus. 

c  Nam  per  médium  ruborem  illum,  qui  primitus  paulatim  exçrescere  cœpit,  vide- 
bamus  radios  alburni  coloris  quamplures  ab  imo  sursum  mirum  in  modum  cxtolli, 
nunc  ante,  nunc  rétro,  nunc  in  medio.  In  parte  autem  inferiori  cœlum  parebat 
album,  ac  si  aurora  esset  diei,  quae  prope  diem  clarescere  solet,  quum  sol  jam 
oriri  débet.  In  fronte  etiam  signi  hujus,  in  eoa  videlicet  parte,  videbamusalborem, 

d  quasi  deberetibi  luna  oriri,  unde  terra  undique,  et  cfetera  loca  circa  nos  existen- 
tia9,  clare  candebant.  Quod  si  in  matutino  sic  eveniret,  diceremus10  omnes  quia 
dies  clara  est.  Conjiciebamus  ergo  inde  vel  sanguinem  multum  in  bçllo  funden- 
dum ,  aut  aliud  aliquid  non  minus  praesagii  minacis 11  fore  futurum  ;  sed  quod 
incertum  habebamus,  Domino  Deo  disponendum  humillime  committebamus. 

1  Veridice  prmdixit.  l.  —  2  Nos  autem  sapientius  hœc  considérantes,  disposition  Dei  et  providentiœ  corn- 
mendabamas,  qui  signa  fore  fàtura,  et  in  sole  et  in  luna,  discipulis  suis  ante  mundijinem  veridice  dixiU  a.  b.  f.  n. 
—  3  Hoc  totum  caput  lxi  in  x.  desideratur.  —  4  Tune  œdificavit  rex  prope  Tyrum  (urbem  Tyrum.  n.),  intra 
quintum  scilicet  milliarium  ab  ea,  castellum  vocatum.  a.  b.  f.  n.  —  5  Interpretatur.  k.  —  6  Ut  coercerent.  a.  b. 
f.  n.  —  7  Hoc  capot  lxiii  in  k.  sic  legitur  :  Signa  eo  tempore  vidimus  solis  et  lunœ  qum  stapenda,  per  quœ 
obitam  personarum  ipso  anno  morientium,  scilicet:  Pascalis  papa,  Baldewini  régis  Jérusalem,  Arnulphi  patriar- 
ches, Alexis  imperatoris  Constantinopolitani ,  etaliorum  multorum,  significantes  sortiti  sumus.  —  8  Quum  décima 
tertia  pronuntiabatur.  a.  b.  f.  n.  —  9  Et  cetera  prope  nos  posita.  a.  b.  f.  n.  —  10  Vere  diceremus.  a.  b.  f.  n.  — 
11  Minantis.  a.  b.  f.  n. 

"  Luc.  xxi,  a5.  constat  e  tabulis  astronomicis  evenisse  xi° die  Decembris, 

b  Id  est  die  xxvi°  mentis  Junii.  ah  fri'  post  noctem  mediam,  Hierus.  dum  luna  tertia 

c  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  xxx,  p.  507.  décima  censeretur;naminterluniumxxix*  die  Novembris 

d  Hic  lunœ  defectum ,  quanquam  tertiam  decimam      aureus  numerus  indicabal. 
lunam  falso  computavit,  rêvera  confitetur.  Quem  item 

55. 


Digitized  by 


Google 


436  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  1117.  Quod  etiam  portentum  ad  defunctionem  personarum,  quce  anno  ipso  obierunt,  a 
significantes  aliquanti  sortiti  sunt.  Subsequenter  enim  mortui  sunt:  Paschalis  papa 
mense  Januario*,  Balduinus ,  rex  Iherosolymorum ,  mense  Aprili ,  necnon  uxor  ejus 
in  Siciiia 1  b^  quam  dereliquerat.  Iherosolymus2  etiam  patriarcha  Arnulfus3c,  im- 
perator  quoque  Constantinopolitanus  Alexis  4  d,  et  alii  quamplures  proceres  in 
mundo.  r 


CAPITULUM  LXIV, 

De  morte  régis  Balduini  primi 5. 


A.  1118. 


Annoe  siquidem  a  partu  Virginis  millesimo  centesimo  decimo  octavo,  quum 
in  exitu  Martii  mensis  urbem  Pharamiam0  quam  ita  nominantf  Balduinus  rex 
aggressus  hostiliter  vastandodiripuisset,  diequadam,  quum  deambulanter7  flu- 
vium,  quem  Graeci  dicunt  Nilum ,  Hebraei  autem  Gyon8,  oppido  memorato  proxi- 
mum,  cum  aliquantis  de  suis  laetus  adiisset,  et  de  piscibus  illic  inventis  équestres  c 
lanceis  suis  caute  cepissent,  et  ad  hospitia  sua  ad  urbem9  praefatam  detulissent, 
et  ex  eis  comedissent,  sensit  rex  intrinsecus  se  'angore  plagae  suae  veteris*  gravissime 
renovato  debilitari.  Quo  suis  confestim  intimato,  pro  infirmitate  illius  audita 
cuncti  proinde  pie  compatientes  contristati 10  et  conturbati  sunt.  Reditu  autem 
statuto,  quum  non  posset  rex  equitare,  de  papilionum  perticis  lecticam  ei  appa-  d 
raverunt,  in  qua  eum  collocaverunt.  Et  praecone  signum  cornu  dante,  remeare 
Iherusalem  edictum  est.  Quumque  ad  usque  villam,  quae  dicitur  Larish,  pervenis- 
sent,  infirmitate  ingruente,  et  illum  penitus  consummante11,  defungitur *.  Et  locatis 
ejus12  intestinis  et  sallitis,  atque  in  loculo13*  conditis1*,  Iherosolymam  propera- 
verunt.  Die  siquidem  quo  palmarum  rami  ex  more  deferri  soient  \  ordinatione  e 
Dei  et  eventu  inopinabili,  ad  processionem ,  quae  de  Monte  Oliveti  in15  vallem 
Josaphat  tune  descendebat,  caterva  lugubris  et  dolendi  funeris  latrix  advenit. 
Quo  viso,  et  sicut  erat  cognito,  pro  cantu  luctum16,  pro  laetitia  gémit um,  cuncti 
qui  aderant  dederunt.  Plorant  Franci,  lugent  Syri,  et  qui  boc  videbant  Sarra- 
ceni17.  Quis  enim  se  continere  posset,  qui  non  ibi  pie  fleret?  Igitur  tune  ad  ur- F 

1  Obiit  in  Siciiia.  l.  —  2  Iherosolymorum.  a.  b.  f.  n.  Jerosolymitanus.  l.  —  3  Om.  Arnulphus  c.  d.  b.  h.  — 
4  Alexias.  k.  b.  f.  w.  Verbum  Alexis  in  c.  inter  lineas  legitur.  —  5  Rex  Balduinus,  vastata  Pharamia,  dolore 
plagœ  veteris  obiit.  k.  —  6  Phamiam.  h.  —  7  Deambularent  juxta.  l.  Deambulabant.  n.  —  8  Geon.  A.  B.  d. 
f.  h.  m.  n.  —  9  In  urbem.  k. — 10  Contristati  valde.  k.  b.  f.  n.  — 11  Consumente.  x.  m.  —  12  Et  lotis  ejus  tune. 
a.  b.  f.  h.  l.  n.  — 15  In  loculis.  l.  —  u  Positis.  x.  —  15  Ad.  k.  b.  n.  —  16  Planctum.  a.  b.  f.  l.  —  17  Plorant 
Franci  atque  Syri,  et  qui  assaut  Sarraceni.  x. 

1  De  morte  Balduini  cf.  Willel.  Tyr.  h  c;  Ibn  Khal- 
dun.  p.  8i;  Wilken,  op.  cit.  p.  47;  Ibn  Alatyr,  Ka- 
melAltavarykh,  p.  3i4;  Reinaud,  Extraits,  p.  37,  38. 

j  Prope  viam  qua  ex  /Egypto  itur  in  Syriam.  Locus 
ille  inde  dicitur  arabice  Sabakha  Bardoail  (id  est  Bal- 
duini palus  salsa).  (Cf.  Extr.  d'Aboulféda,  in  Hist. 
Orient.  1. 1,  p.  1 5,  et  Herbelot,  v*  Barduil)  «  Et  transit 
«per  locum  vocatum  Sabaquet  Baridoil,  ubi  mortuus 
t  est  rex  Balduinus.  »  (Mar.  Sanuti  1.  III,  pars  xiv,  cap. 
xnt  p.  261.) 

k  Id  est  die  vu0  mensis  Aprilia,  A.  D.  11 18. 


"  Paschalis  papa  U,  die  xvm*  aut  xxi*  mensis  Janua- 
rii,  A.  D.  1 1 18 ,  Roms  obiit. 

b  Cf.  WiUelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  y,  p.  5 18,  et  supra,  cap. 

LIX,  p.  433  D. 

c  A.  D.  1118,  mense  Aprili,  post  régis  Balduini 
mortem.  (Cf.  Or.  christ  t.  III,  p.  ia48.) 

d  A.  D.  1118,  die  xv*  mensis  Augusti.  (Cf.  Art  de 
vérifier  Us  dates,  1. 1,  p.  43g.) 

•  Bongars.  (cap.  cit.  xli)  ,  p.  4a 8. 

f  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XI,  c.  xxxi,  p.  5o8. 

«  Cf.  supra,  cap.  xxiv,  p.  407  c. 

fc  Arabice  Elarisch. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  437 
a  bem  1  redeuntes,  tam  clerus  quam  populus,  fecerunt  quod  dolori  convenit  et  con-  a.  i  1 18. 
suetudini.  Et  sepelierunt  eum  in  Golgotha.juxta  ducem  Godefridum,  germanuni  2 
suum a. 

EP1TAPHIDM  REGIS  BALDUINI5. 

Quum  rex  iste  ruit,  Francorum  gens  piafte  vit, 
Cujus  erat  scutum,  roburet  auxilium. 
B  Nam  fuit  arma  suis,  limor  hostibus,  hostis  et  iUis; 

Dux  validus  patriae  \  consimilis  Josue. 
Accon,  Caesaream,  Berittum,  necne  Sydonem, 

AbstuJit  infandis  hostibus  indigenis. 
Post  terras  Arabum,  vel  quae  tangunt  mare  Rubrum, 
q  Addidit  imperio,  subdidit  obsequio. 

Et  Tripolim  cepit,  sed  et  Arsulh  non  minus  ursit, 

Pluraque  praeterea  fecit  honore  rata. 
Qbtinuit  regnum  rex  octo  decemque  per  annos 5, 
Postea  fit  quod  erat,  ut  quod  erat  fieret*. 
0  .  Sedecies  Phœbus  Vervecis  viserat  astrum\ 

Quum  Balduinus  rex  obit  eximius  7. 

EXPLICIT  LIBER  SECUNDUS8. 

1  Qui  ad  urbem  tune.  l.  —  2  Fratrem.  m.  —  3  Om.  Epitaphiam  régis  BaUuini  a.  b.  d.  f.  h.  m.  n.  —  4  Dux 
etiam  validas.  *.  —  5  Rex  annis  octo  decemque.  a.  b.  f.  h.  n.  —  6  Mensibus  atque  tribus  insuper  apposais,  a.  b. 
f.  m.  n.  —  7  Addunt  F.  g.  if.  n.  hos  duos  versus  :  [Octies  et  decies  faciens  menses  duodenos,  [Régis  habes 
annos,  patriam  quibus  optime  rexit.  —  8  Om.  Explicit  liber  secundus  a.  b.  d.  f.  h.  k.  n. 

'  Die  ii°  mensis  Aprilis,  A.  D.  1 1 18.  (Cf.  supra ,  p.  370,  annot.  b.)  —  h  Cf.  Willelm.  Tyr.  /.  c.  p.  509. 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INDEX  CAPITULORUM  LIBRI  TERTII. 


I.  Quod  die  Paschae  Balduinus  sit  in  regem  consecratus. 

II.  De  exercitu  Babilonico  congregato. 

III.  De  praelio  et  occisione  Antiochenorum  cum  Turcis  pugnantium. 

IV.  Quod  rex  Balduinus,  sumpta  Cruce  dominica,  ad  auxiliandum  Anliôchenis  properavit. 

V.  De  bello  et  Victoria  virtute  sanctissimae  Crucis  adepta,  et  de  ejus  receptione  in  Antio- 

chia. 

VI.  De  receptione  sanctae  Crucis  in  Iherosolymis. 

VII.  Quod  rex  principatum  Antiochenum  obtinuit. 
Vin.  De  remissione  exactionis. 

IX.  De  Turcis  congregatis  et  expeditionc  contra  eos  régis. 

X.  De  expeditione  régis  contra  Damascenos  et  castello  diruto. 

XI.  De  alia  expeditione  régis  contra  Tripolitanum  comitem  ;  debinc  iterum  contra  Turcos. 

XII.  De  comité  Edesseno  capto. 

XIII.  De  pace  inter  papam  et  imperatorem. 

XIV.  De  Veneticis  Iherusalem  properare  disponentibus. 

XV.  Quo  tempore  iter  arripuerunt. 

XVI.  Quod  rex  Balduinus  sit  captus,  et  Eustacbius  quidam  pro  eo  constitutus. 

XVII.  Quod  iterum  Joppitae  a  Babiloniis  sunt  obsessi  et  valde  afflicti. 

XVIII.  De  belio  et  Victoria  Christianorum  cum  Turcis,  auxilio  sanctae  Crucis. 

XIX.  De  receptione  sanctae  Crucis  Iherosolymis. 

XX.  De  adventu  Veneticorum  et  navali  praelio  eorum  cum  Sarracenis. 

XXI.  Quod  populus  lherosolymitanus  adeo  non  sit  despectus,  quamvis  rex^eorum  esset  captus. 

XXII.  De  morte  Eustacbii  et  successione  Guillelmi. 

XXIII.  Quaiiter  rex  Balduinus  de  vinculis  exivit. 

XXIV.  Quaiiter  cornes  Edessenus  evasit  de  carcere. 

XXV.  De  expeditione  Iherosolymitanorum,  et  quod  rex  Balduinus  denuo  sit  captus. 

XXVI.  Quomodo  Balac  regem  obsedit,  et  eum  denuo  in  custodiam  misit. 

XXVII.  De  Tyri  obsidione  praeparata. 

XXVin.  Quomodo  Tyrus  a  patriarcha  et  a  Veneticis  obsessa  sit. 

XXIX.  De  Tyro  et  ejus  nobilitate. 

XXX.  De  Tyri  captivitate  antiqua ,  et  a  quibus  antiquitus  sit  expugnata. 

XXXI.  Bellum  et  Victoria  Antiochenorum  cum  Turcis,  et  de  morte  Balac. 

XXXII.  De  his  quae  in  obsidione  Tyri  gerebantur. 
XXXHI.  De  pessima  inquietudine  Ascalonitarum. 

XXXIV.  De  redditione  urbis  Tyri. 

XXXV.  Privilegium  Paschalis  papae. 

XXXVI.  De  portionibus  circa  Tyrum  distribuas. 

XXXVII.  De  signo  tune  apparente. 

XXXVIII.  De  régis  a  vinculis  liberatione  et  obsidione  urbis  Halapiae. 

XXXIX.  De  congregato  exercitu  Turcorum  ad  dispergendam  obsidionem. 
XL.  Quod  rex  in  Iherosolymis  cum  gaudio  sit  receptus. 

XLI.  De  Veneticis,  qui  revertentes  insulas  imperatoris  vastaverunt. 


Digitized  by 


Google 


440     FULCHERII  CARNOTENSIS  HISTORIA  IHEROSOLYMITÀNA. 


XLII.  De  malis  a  Borsequino  perpétra  tis,  et  de  praelio  contra  ipsum  gesto. 

XLIIl.  Quanti  in  iilo  praelio  sint  occisi. 

XLIV.  De  redemptione  filiae  régis. 

XLV.  De  castello  a  rege  œdificato. 

XLVI.  De  expeditione  régis  et  pralio  cum  Turcis. 

XL VII.  Quod  Sarraceni  per  columbas  suas  litteras  transmittant. 

XLVIIÏ.  De  varietate  consuetudinum. 

XLIX.  De  diversis  generibus  bestiarum  et  serpentium  in  terra  Sarracenorum. 

L.  De  expeditione  régis  Iherosolymorum  contra  regem  Damascenorum. 

LI.  De  obsidione  urbis  Rapbaniae,  et  de  Sabatico  flumine. 

LU.  De  alio  quodam  flumine. 

LUI.  De  acquisitione  urbis  Rapbaniae. 

LTV.  De  morte  Romani  imperatoris. 

LV.  De  régis  profectione  contra  Babilonios. 

LVI.  De  classe  Babilonica. 

LVII.  De  navîgatione  adolescentis  Boamundi. 

LVIII.  De  periculis  in  mari  evenientibus. 

LIX.  De  mari  Magno. 

LX.  De  generibus  serpentium. 

LXI.  De  adventu  Boamundi  adolescentis,  filii  ducis  Boamundi,  et  susceptione  ejus  in  Antio- 
chia. 

LXII.  De  pestilentia  murium. 


Digitized  by 


Google 


INCIPIT  LIBER  TERTIUS1. 

DE  GESTIS  BALDUINI9  SECUNDI3. 


CAPITULUM  I. 

Quod  die  Paschae  Balduinu»  sit  in  regem  consecratus 4. 


Igitur1  defuocto  rege  Balduino5,  inito  statim  Iherosolymitani  consilio6,  ne  rege 
ca rentes  aestimarentur7  debiliores,  creaverunt  sibi  regem  Balduinum  videlicet 
comitera  Edessenum,  régis  defuncti  cognatumb.  Qui  transito  Eufrate  fluvio  Ibe- 
rusalem  fortuitu  advenerat%  cum  praedecessore  locuturus.  Communiter8  electus 
die  Paschaed  est  consecratus. 


A.  u»8. 


CAPITULUM  II. 

De  exercitu  Babilonico  congregato. 


b  Ipso  anno,  quum  tempus  subsequeretur  aestivum,  congregaverunt  Babilonii 
exercitum  valde  grandem ,  millia  quorum  aestimabantur  quindecim  equitum ,  et 
viginti  peditum,  arbitrantes  Iherosolymitanum  destruere  bello9  Christianismum. 
Quibus,  quum  usque  Ascalonem  pervenissent,  rex  Damascenorum  Tuldequinus10 
cum  gente  sua  in  adjutorium  processit,  Jordanem  transgressus.  Praeterea  tune 

c  classis  non  modica  per  mare  iiluc  usque  nocitura11  nihilominus  venit.  Exin  tam 
bellicae  quara  mercibus  onustae  naves  Tyrum  adierunt.  Qui  autem  per  terram  vé- 
nérant, ante  Ascalonem  bellum  exspectantes  remanserunt.  Tune  rex  Balduinus", 
cum  Antiochenis  et  Tripolitanis,  quos  ad  hoc  certamen  venire  per  legatos  man- 
daverat,  ad  versus  hostilem  exercitum  bellaturus  properavit,  et  Azoto%  quondam 

n  civitate  Philistea,  transita,  tentoria  de  sagmariis  deponi  et  defigi  disposuit  haud 
longe  a  Babiloniis,  ita  ut  exercitus  uterque  quotidie  alterutro  aspectu  cerni  posset. 
Sed  quia  alii  alios  valde  aggredi  formidabant,  et  vivere  quam  mori  malebant, 
quum  per  très  fere  menses  differri  bellum  tali  argumente  utrinque  calluissent , 
taedio  affecti  Sarraceni  bellare  recusarunt,  et  Antiocheni  ad  sua  remeaverunt, 

e  trecentis  militibus  de  suis  régi  commissis,  qui,  si  opus  esset,  regem  ad  pugnam 
roborarent,  si  iEgyptii  litem  iterare  pertentarent. 

1  Incipit  tertius.  k.  —  *  Gestis  régis,  b.  —  5  Oni.  Incipit  liber  secundi  a.  b.  d.  f.  h.  k.  l.  n.  — 

4  Rex  Baldainus  II  successit,  et  de  exercitu  Babilonico.  k.  —  5  Om.  Igitar  defancto  rege  Balduino.  a.  b.  d.  f. 
h.  k.  n.  —  6  Inito  autem  consilio.  a.  b.  f.  h.  k.  n.  —  7  /Estimarentur  esse.  l.  —  8  Communiter  itaque.  l.  — 
9  Bello  penitus.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  10  Duldequinus.  k.  Turdequinus.  n.  —  11  Nostris  nocitura.  A.  b.  f.  h.  k.  n. 
—  w  Rex  noster.  a.  b.  f.  n. 


•  Bon  gars.  cap.  cit.  (xliv),  p.  4a8. 

b*  Cf.  Willehn.  Tyr.  1.  XII .  c.  i ,  p.  5i  i 5 1 a. 

«  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  n.p.  5ia. 


ni. 


4  Id  est  die  xiv°  mensis  Aprilis,  A.  D.  1 1 18. 
*  Hodie  Esdoud.  (Cf.  p.  354  b  et  annot.  e.) 

56 


Digitized  by 


Google 


442  FULGHERII  CARNOTENSIS 

CAPITULUM  III. 

De  prcelio  et  occisione  Antiochenorum  cum  Turcis  pugnantium l. 

a.  1119.       Annoa  millesimo  centesimo  decimo  nono  ab  Incarnatione  Dpmini,  Gelasiusb  a 
papa ,  successor  Paschalis ,  obiit  iv  kalendas  Febfuarii 2  c,  et  sepultus  est  in  Cluniaco. 
Post  quem  substitutus  est  Calixtus,  qui  Viennae3  urbis  archiepiscopus  exstiteratd. 
Prolixitatem  fastidiemus  historiae,  si  cuncta  enarrare  velimus4  quae  hoc  anno  in 
Antiochena  regione  miserabiliter  evenerunt.  Quomodo  Rogerus,  Antiochiae  prin- 
ceps, cum  proceribus  suis  et  gente  sua  contra  Turcos  pugnaturus  exierit,  et  prope  b 
Arthasium5  oppidum  interemptus  ceciderit6,  ubi  de  Àntiochenis  septem  millia 
sunt  occisi,  de  Turcis  vero  nec  etiam  viginti.  Nec  mirandum  si  permiserit  eos 
Deus  confundi,  quum  in  divitiis  multimodis  maxime  abundantes,  nec  eum  time- 
bant,  nec  bominem  in  peccando  reverebantur e.  Nam  juxta  uxorem  suam  ipse 
princeps  cum  pluribus  aliis  adulterium  impudenter7  committebat.  Dominum  c 
suum,  Boamundi  filiumf,  in  Apulia  cum  matre  sua  morantem  exheredabat8,  et 
multa  alia  tam  ipse  quam  proceres  sui  vivendo  superbe  et  luxuriose  agebant. 
Quibus  9  competit  versus  iste  Daviticus  dici  :  «  Prodiit  quasi  ex  adipe  iniquitas  eo- 
«ram*.  *  Vix  enim  inter  delicias  affluentes  modus  servabatur10. 


CAPITULUM  IV. 

Quod  rex  Balduinus,  sumpta  Cruce  dominica,  ad  auxiliandum  Antiochenis  properavit. 

Postb  hanc  autem  Antiochenorum  occisionem  secuta  est  secunda  satis  Victoria  n,  d 
quae»  propitiante  Deo,  Iherosolymitano  populo  mirifice  successit.  Nam  quum  prae- 
dictus  Rogerus  régi  Iherosolymitano  per  nuntios  notificasset  ut  ad  sibi 12  succur- 
rendum  festinaret,  quia  Turci  cum  gente  multa  eum  impetebant  :  relicto  rex  ne- 
gotio  altefo  ad  quod  cum  suis,  non  longe  a  Jordane,  Damascenos  expugnaturus 
iverat,  ducto  secum  patriarcha  cum  Cruce  dominica,  quum  de  campis  stationum  e 
suarum  eos  violenter 13  ejecisset,  continuo  Antiochenis  auxiliaturus  recurrit*,  du- 
cens  secum  Gaesariensem  episcopum  1(1  j,  qui  Crucem  dominicain15  in  bello  postea 
contra  hostes  optime  portavit.  Comitem  quidem  Tripolitanumk  rex  illuc  secum 

1  Quomodo  Antiochenas  princeps  cum  suis  a  Turcis  occisus  est  pro  culpis,  et  qualiter  a  rege  Baldaino  et  suis 
vindicati  sunt.  k.  —  2  FebroariL  a.  b.  —  5  Vigennœ.  v.  h.  l.  —  4  Voluerimus.  a.  b.  f.  n.  —  5  Archasium.  l. 
—  6  Occiderit  l.  —  7  Imprudentes  c.  Om.  impudenter  A.  b.  f.  n.  —  8  Exheredabat  infideliter.  %.  —  9  De 
quibus»  a.  b.  f.  i.  n.  —  10  Servabitur.  k.  l.  —  11  Prospéra  Victoria,  k.  —  12  Ut  ad  se.  l.  —  13  Viriliter.  a.  b. 
f.  n.  —  14  Archiepiscopum.  k.  —  15  Crucem  prœfatam.  a.  b.  f.  n. 


*  Bongars.  c.  xtv,  p.  4a8. 

>  Gelasius  papa  II.  (Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  v, 
p.  5i8;  c.  vin,  p.  5aa.) 

*  Id  est  die  xxix*  menait  Januarii,  À.  D.  1 1 19. 

4  Calixtus  papa  II,  qui  sub  nomine  Guîdonis  sedem 
Viennensem  ab  anno  io83  usque  ad  an.  111g  rexit. 

*  Cf.  Willehn.  Tyr.  1.  XII,  c.  ix  et  x,  p.  5a3-5a6. 


'  Cf.  supra,  1.  II,  c.  xxix,  p.  4 10,  et  annotât,  e. 
*  Psalm.  lxxii,  7. 
11  Bongars.  c.  xlvi  ,  p.  Aag. 
1  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  xn,  p.  5a8. 
j  «Ebremaro,  Cssariensi  archiepiscopo.  »  (Willelm. 
Tyr.  I.  c;  cf.  quoque  Or.  christ,  t.  III,  p.  1385-1387.) 
k  Is  est  Pontius,  Bertranni  filius. 


Digitized  by 


HISTORIÀ  IHEROSOLYMITANA.  443 

a  duxit,  fueruntque  simul  milites  ducenti  quinquaginta.  Et  quum  Antiochiam  per-   a.  1119. 
venissent,  roisit  rex  ad  Edessenos  legationem,  prœcipiens  eis  ut  ad  bellum,  quod 
contra  Turcos  facere  satagebant,  cito  itinere  festinareot.  Quibus  cum  rege  et  An- 
tiochenis,  qui  de  primo  bello  vel  fugerant  vel  mortem  aliquo  eventu  evaserant, 
aggregatis,  commissura  est  prœlium  prope  oppidum  quod  Sardanaium la  vocant, 

b  ab  Antiochia  viginti  quatuor  miliibus  distans3.  Fueruntque9  milites  nostri  sep- 
tingenti4;  Turci  vero  viginti  millia.  Gaza5b  vocabatur  major5  eorum.  Non  puto 
silendum  quod  Turcus  quidam  advertens  unum  de  militibus  nostris  linguam 
noscere  Persicam,  allocutus  eum,  dixit  :  «  Tibi  dico,  France  :  cur  vos  desipitis7, 
«quum8  in  vanum  laboratis?  Contra  nos  equidem  nullo  modo  valebitis9,  pauci 

c  «  enim  estis,  nos  multi.  Imo  Deus  vester  vos  dereliquit,  videns  vos  nec  legem  vcs- 
«  tram,  ut  solebatis,  tenere,  nec  fidem  nec  veritatem  invicem  servare.  Hoc  scimus, 
«  hoc  didicimus,  hocadvertimus.  Crasproculdubio  vos  vincemusetsuperabimus10.  » 
0  quantum  dedecus  Christianis,  quum  perfidi  de  fide  nos  reprehendunt  !  Unde 
deberemus  vehementer  erubescere,  et  peccata  nostra  plorando 11  poeni tentes  emen- 

d  dare. 


CÀPITULUM  V. 

De  bello  et  Victoria  virtute  sanclissimse  Crucis  adepta,  et  de  ejus  receptione  in  Antiochia. 

Committitur  ergo  bellum  die  sequenti,  ut  dictum  est,  gravissimum,  de  quo 
Victoria  diu  anceps  utrinque  (uitt  quoadusque  Omnipotens12  Turcos  fugere  com- 
pulit,  et  contra  eos  Christianos  magnifiée  vegetavit.  Quos  tamen 19  impugnantes 
adco  catervatim  disperseront,  ut  usque  Antiochiam  non  cessantes,  non  valuerint 

E  ultra  collegis  suis  in  bello  regregari.  Nihilominus  autem  Turcos  dispersit  Deus, 
quum  alii  in  Persidem  fugitivi  repatriarent,  alii  vero  in  Halapiam  urbem  salvandi 
se  gratia  introirent.  Rex  autem  Iherosolymitanus,  et  cornes  Tripolitanus  cum  suis, 
sicut  socii  gloriosœ 14  Crucis  exstitërant,  et  qui  eam  sicut  servi  dominam  ad  bellum 
perduxerant,  circa  eam  semper  honorifice  pugnantes,  nec  eam  deserentes,  in 

f  campo  bellico  viriliter  steterunt,  quos  Deus  omnipotens,  per  virtutem  ejusdem 
sanctissimae  et  pretiosissimae 15  Crucis,  de  manu  nefandae  gentis  potenter  eripuit, 
et  ad  aliud  suum  negotium  quandoque  futurum  reservavit*.  Quumque  per  duos 
dies  campum  illum  rex  custodisset,  et  de  Turcis  nullus  illuc  bellaturus  rediisset, 
sumpta  Cruce  dominica 16  perrexit17  Antiochiam.  Et  exiit  patriarcha  Antiochenusd 

G  obviam  sanctissimae  Cruci,  régi  quoque  et  archipraesuli6  qui  eam  deferebat;  et 

1  Sardaniam.  a.  b.  m.  n.  Sardinium.  f.  Sardinum.  l.  —  2  Discrepans.  a.  b.  r.  k.  n.  —  3  Hoc  prœlium  perpé- 
tration est  decimo  nono  kalenias  Septembrîs ;  fueruntque.  a.  b.  f.  n.  —  4  Septingenti  millia.  k.  —  5  Gazù  A.  B. 
f.  h.  k.  m.  n.  —  6  Princeps.  *.  — 7  Despicitis,  et  inter  Hneas  :  vel  desipitis.  c.  Despicitis.  l.  m.  —  8  Cur.  a.  b. 
f.  m.  n.  « —  0  Valetis.  a.  b.  d.  f.  h.  k.  m.  n.  —  10  Vincemas,  superabimas ,  annihilabimus.  a.  b.  f.  h.  l.  n.  — 
11  Penitas  plorando.  k.  —  12  Omnipotens  Deus.  k.  —  15  Quos  tamen  Turci  penitas.  —  14  Om.  gloriosœ  a.  b. 
d.  F.  h.  k.  n.  — 15  Oni.  sanctissimm  et  pretiosissimœ  a.  b.  d.  h.  n.  — 16  Cruce  prmfata  Domini.  a.  b.  f.  n.  — 
17  Perrexit  rex.  h.  k. 

•  Saredatha,  Sarthan  seu  Sarthana.  (Cf.  Willelm.  Tyr.  p.  ia4.  Hoc  prœlium  in  vigilia  Assumptionis  sancto  Dei 
p.  57g ,  annot.  b.  )  Zerdena ,  ap.  Rein  au  d ,  Extr.  p.  à  1 ,  4a .      genitricis ,  id  est ,  die  xiv°  menais  Aug.  commissum  est. 

k  Hghaxi,  Maredinœ  princeps.  »    d  Bernardus.  (Cf.  Or.  christ,  t  IU,  p.  n53-n55.) 

*  Cf.  Willelm.  Tyr. /.  c.  p.  5ag,  53o;  elMalth.  Edess.         *  Ebremaro.  (Cf.  supra ,  c.  iv,  p.  44a  e  et  annot.) 

56. 


Digitized  by 


Google 


444  FULCHERII  CARNOTENSIS 

à.  1119.    reddiderunt  omnes  Deo  gratias  et  exsolverunt  dulcisonas  laudes  omnipotenti  Deo,  * 
qui,  per  vîrtutem  gloriosissimse  Crucis  suae,  victoriam  Christianis  dederat,  et  ipsam 
Crucem  ad  Christianismum  salve  reduxerat.  Pietate  plorabant,  laetitia  cantabant, 
adorantes  repetitis  vicibus1  ante  Crucem  venerandam2  se  inclinabant,  resurgen- 
tesque  vultibus3  erectis  gratias  agebant4. 

Praebuerat  biduo  sol  lumen  Virginis  astro  ,  B 
Quum  bellum  geritur,  quo  Parthi 5  sic  superantur, 
Glaraque  tune  decimae  rutilabant  cornua  hinae. a 


CAPITULUM  VI. 

De  receptione  sanctae  Crucis  in  Iherosolymis. 


Quumque  in  A^tiochia  requie  non  longa  se  recréassent  Franci6,  statuerunt 
Iherosolymam  cum  benedicta  Cruce  Domini7,  ut  decebat,  reverti.  Et  sumptis 
militibus  quot  oportuit,  remisit  eam  rex  Iherusalem,  et  die  quo  Exaltationis  ejus  c 
festivitatem  b  célébrant,  sicut  Heraclius8  imperator  de  Perside  victor  eam  repor- 
tavitc,  cum  ea  urbem  sanctam  laetantes  introierunt,  et  cum  gaudio  ineffabili  cuncti 
qui  inerant  susceperunt9. 


CAPITULUM  VIL 

Quod  rex  principatum  Antiochenum  obtinuit. 

Rex  autem  in  Antiochia,  quia  nécessitas  hoc  poscebat,  remansit,  quatinus  mor- 
tuorum  procerum  terras  vivis  sub  ratiocinio  daturus  locaret,  et  viduas  quas  in-  d 
venit  illic  multas  maritis  pio  affectu  conjungeret 10,  et  multa  alia  restitutione  neces- 
saria  reformaret.  Sicut  enim  hue  usque  Iherosolymorum  rex  singulariter  exstiterat, 
ita,  mortuo  principe  Antiocheno  Rogero,  Antiochenorum  rex,  addito  altero  regno, 
efficitur11.  Moneo  ergo  regem  et  quaeso,  ut  Deum  ex  toto  corde,  et  ex  tota  anima 
sua,  et  ex  omnibus  viribus  suis  diligat,  et  cum  gratiarum  actionibus  se  illi  pe-  e 
nitus  ut  fidelis  servus  subdat,  ejusque  se  humilem  fateatur  servum,  qui  taiem 
Dominum  invenit  sibi  amicuni.  Quem  ergo  antecessorem  suum  tam  sublimavit, 
quantum  et  illum?  Alios  unius,  hune  autem  duorum  regnorum  possessorem  fecit, 
quae  sipe  fraude,  sine  effusione  sanguinis,  sine  litium  tribulatione,  sed  divin  a  or- 

1  Vocibas.  h.  k.  —  2  Om.  venerandam  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  3  Militibus.  d.  m.  —  4  Crucis  suœ,  victoriam 
dederat,  et  ipsam  Cracem  Christianosque  cantabant,  vultibus  erectis  gratias  agebant.  l.  —  5  Turci.  a.  b.  d.  f. 
h.  n.  —  6  Om.  Franci  a.  b.  f.  n.  —  7  Cruce  ipsa.  a.  b.  f.  n.  —  8  Eracleus.  m.  —  9  Eam  susceperant.  a.,  b.  f. 
h.  L. —  10  Reintegraret.  a.  b.  f.  n. —  11  Sicat  enim  ante  Jerosolymorum  rex  exstiterat,  ita,  post  mortem  Rogeri, 
princeps  super  duo  régna,  Jérusalem  scilicet  et  Antiochiœ,  viriliter  hostes  impugnans  regnavit.  k. 

•  Videlicet  die  xix°  Augusii.  (Cf.  supra,  p.  370,  an-  *       h  là  est  die  xiv°  menais  Septembres,  A.  D.  1 1 19. 
notai.  6.)  •  Cf.  Willelm.  Tyr.  1. 1 ,  c.  1 ,  p.  9 ,  1  o. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEHOSOLYMITÀNA. 


/4Z45 


\  dinalione  pacifica  1  acquisivil.  Ab  iEgypto  siquidem  usquc  Mcsopotamiam  tradidit    a.  1119. 
ei  Deus  longe  lateque  terrain.  Manum  erga  cum  habuit  largam;  caveal  ne  erga 
eum  artam  habeat2,  qui  abundanter  dat,  et  non  improperat.  Si  rex  esse  desiderat, 
studeat  ut  recte  regat.  Quum  autem  post  negotia  pleraque  perpetrata  rex  ab  An- 
tiorhia  regressus  essët  lherusalem,  cum  uxore  sua a  diademate  regio,  die  Nativitatis 

r  Dominiez  \  coronatus  es!  in  Betbleem. 


CAPITULUM  VHF. 


I  ta  remisaione  exactionii 


Anno'  incarnationis  Dominiea»  post  millcsimum  centesimum  vicesimo,  absolvit 
rex  Balduinus  secundus  ab  omni  exactione  omnes  qui  per  portas  lherusalem  fru- 
mentum  atque'1  hordeum,  sive  legumina  inferre  volucrint;  ut  absque  molestia'1 
tam  Christiani  quam  Sarraceni  habeant  liheranv  facultatcm  ingrediendi  et  egre- 
C  diendi,  atque  vendendi,  ubi  et  quibuscumque  voluerint.  Remisit  insuper  merce- 
dem  modii  consuetudinariam  d. 


A.  1 120. 


CAPITULUM  IX. 


Do  Tnrcis  congregaiis  cl  expeditione  contra  oos  régis. 


Quum  autem  sexto  hujus  anni  mensr  in  lherusalem  evolvissemus,  veneruni 
nuntii  ab  Antiochia,  dicentes  regic,  et  nobis  omnibus  qui  aderamus,  Turcos  Eu- 
Iralem  transisse,  et  Syriani  ingressos  fuisse  ad  nocumentum  Christianismi,  sicut 

d  in  praeterito  consueverant.  Unde  accepto  consilio,  sicut  nécessitas  urgebat,  petivit 
rex  a  patriarchaf  et  clero  humillime6  victoriosam  Domini  Crucem  sibi 7  contradi, 
dicens  ab  ea  se  et  suos  ad  praeliandum  debere  muniri,  quia  sine  gravi  pnelio8 
crédit9  Turcos  praetaxatos  de  patria,  quam  jam  dévastant,  non  posse  expelli.  Et 
quia  non  confidit 10  in  virtute  sua,  nec  in  gente  quam  habebat 11  multa,  Cruce  ipsa 

E  Domino  végétante  et  propitiante  pro  multis  millibus  potietur 12  :  alioquin  sine  illa 
nec  ipse  nec  alii  audent  ad  bellum  proficisci.  Unde  ibi  ratio  bipertita  inter  euntes 
ad  bellum  et  rémanentes  in  lherusalem  satis  decens  habita  est,  sive  debeat  pro 
tan  ta  necessitate  Christianitatis  Antiochiam  Crux  deferri,  sive  Iherosolymitana  ec- 

1  Pacifiée,  a.  b.  f.  k.  L.  n.  —  2  Om.  habeat  c.  d.  h.  —  3  Item  de  descriptione  Tarcorum,  et  de  obitu  beati 
dirardi  Hospitalarii.  k.  —  1  Aut.  a.  b.  f.  h.  —  5  Calumpnia.  k.  —  6  Humillima  prece.  l.  —  7  Clero  Crucem 
sibi  dominicain,  a.  b.  f.  n.  —  8  Periculo.  a.  b.  f.  n.  —  0  Credebat.  L.  —  10  Confidebat.  L.  —  11  Quam 
habet.  L.  —  12  Potiretur.  L. 


1  Morfia , Gabrielis  Meletiniae  ducis  filia.  (Cf.  Willelm. 
Tyr.  1.  X,  c.  xxiv,  p.  437.) 

b  Id  est  die  xxv°  mensis  Decembris,  A.  D.  1119.  (Cf. 
Willelm.  Tyr.  1.  XII,  C.  xn,p.  53l.) 

c  Bongars.  c.  m.îx,  p.  43o. 


*  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  xv,  p.  534. 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII ,  c.  xiv,  p.  533. 

(  Gormundo,  qui  post  mortem  Arnulfi,  an.  1118, 
patriareba  eleclus  fuit.  (Cf.  Willelm.  Tyr.  I.  XII,  c.  vi, 
p.  519,  et  Or.  christ,  t.  III,  p.  ia/»8.) 


Digitized  by 


Google 


446  FULCHERII  CARNOTENSiS 

a.  nao.    clesia  de  tanto  thesauro  suo  non1  privari.  Dicebamusque  :  «Heu  miseri!  quid  a 
«faciemus,  si  permittente  Deo  perdiderimus  in  bello  Crucem,  sicut  perdiderunt 
«  Israélite  olim  fœderis  archam?»  Quid  autem  plura  referam?  Nécessitas  monuit, 
ratio  edocuit;  fepimus  quod  noluimus,  et  quod  nolebamus  voluimus2.  Et  quum, 
multis  lacrymis  pie  pro  ea  profusis3,  et  canticis  in  laude  illius  decantatis,  extra 
urbem  nudispedibus  rex  et  patriarcha,plebs  quoque  omnis,  eam conviassent,  rex  b 
cum  ea  fleddo  discessit,  et  populus  ad  urbem  sanctam*  rediit.  Mensis  erat  Ju- 
nius.  Antiocbiam  ergo  ierunt,  quam  Turci  jam  adeo  coartabant,  ut  extra  mûri 
ambitum  inhabitantes  vix  uno  milliario  procedere  auderent.  Sed  audito  régis  ad- 
ventu,  inde  statim  removentes  se  versus  Halapiam5  urbem,  ubi  tutius  esse  pos- 
sent,  abierunt;  quibus  tria  militum  Damascenorum  millia  tune  aggregata6  sunt.  c 
Quumque  rex  ad  eos,  bellandi  causa,  motu  audaci  accessisset,  et  u trinque  sagittis 
jactatis  plures7  vel  sauciati,  vel  interfecti  cecidissent,  et  bellare  tamen  Turci  ré- 
cusassent, post  triduum  litis  hujus,  nullo  fine  certo  concluso,  et  Antiochiam  nostri 
remeaverunt,  et  in  Persidem  pars  Turcorum  major8  repatriaverunt.  De  cetero 
Crucem  sanctam  rex  honorifice  Iherusalem  remisit,  et  ipse  in  Antiochena  regione  d 
terram  protecturus  remansit.  Tertio  decimo  igitur  kalendarum  Novembrium1  sus- 
cepimus  ipsam  gloriosam  Domini  Crucem  in  Iherusalem  cum  gaudio  magno9. 


CAPITULUM  X. 

De  expeditione  régis  contra  Damascenos,  et  castello  diruto. 

a.  nu.  Annob ab  Incarnatione Domini millesimo centesimo vicesimo primo,  congregavit 
rex  gentem  suam  a  Sydone  usque  Joppen,  et  in° 10  Nonas  Juliic  transgressus  Jor- 
danem,  adiit  regem  Damascenorum,  qui  cum  Arabibus  sibi  fœderatis  et  adunatis  e 
terras  nostras  Tyberiadi  proximas,  nullo  ei  resistente,  vastabat.  Qui  quum  persen- 
sisset  regem  nostrum  cum  exercitu  suo  adversum  se  appropinquantem  n,  collectis 
illico  tabernaculis  suis,  bellum  evitans  refugus  in  sua  secessit.  Quem12  quum 
per  duos  dies  rex  insecutus  esset,  nec  bellare  cum  eo  gens  illa  auderet,  reversus 
est  ad  castellum  quoddam,  quod  ad  nocumentum  nostrum  anno  praeterito  Tul-  F 

1  Tune.  c.  —  2  Referam?  quod  nolebamus  et  nolentes  volumut;  nécessitas  monuit,  ratio  edocuit  :  fecimus. 
a.  b.  p.  n.  Fecimus  quod  nolebamus,  et  nolentes  voluimus.  l.  —  3  Fusis.  a.  b.  f.  n.  —  4  Sacratam.  a.  b.  p.  n. 
—  5  Caliptum.  a.  b.  d.  F.  h.  n.  —  0  Aggregati.  a.  b.  f.  n.  —  7  Jactati  pluerent.  l.  —  8  Pars  eorum.  a.  b.  f. 
h.  n. —  9  In  infima  hujus  paginae  parte  variantem  cod.  k.  lectiooem  exhibemus,  qui  in  hoc  loco  desinit*. 
— 10  Quinto.  a.  b.  f.  h.  h.  —  11  Approximantem.  a.  b.  f.  n.  —  12  Et.  a.  b.  f.  n. 

"  Id  est  die  xx°  mensis  Octobris ,  A.  D.  1 1  ao.  c  Id  est  die  v°  mensis  Julii ,  A.  D.  1 1  a  i . 

h  Bongars.  c.  l  ,  p.  63o. 


Cum  gaudio  magno.  Tum  temporis  Girard  us  Hospitalarius  Pluribus  in  terri»  tua  soku  bracchia  tendens, 

Jérusalem  obiit  Cujus  est  hoc  epiUphium  :  Undique  coUegit  patœret  onde  tiios. 

*"     6'  Septiei  et  decies  orto  sub  Virgine  Phœbo', 

Girardot  jacet  hic,  rir  hamiilimos  in  ter  Eoos  :  Ad  tuperos  rehitur,  angelicis  manibtis. 

Panperibnt  senrns ,  et  pins  hotpitibus  ; 

Vilts  in  aspectu,  ted  eî  cor  nobile  folsit.  EXPLICIT  LIBER  PDLCHEfill  rnssBYTBRl 

Paret  in  hit  laribns  quam  probut  exstiterit.  DE  CAPTIONS  JERUSALEM. 
ProYidns  in  multis  faciendo  decenter  agebat , 

Plarima  pertracUni  multiplici  specie.  •  Id  est  m*  die  Septemkrit  (Cf.  eopra ,  p.  370 ,  tnnol.  *.  ) 


Digitized  by 


HISTORIA  1HEROSOLYMITÀNA.  447 

a  dequinus,  rex  Damasci,  coostrui1  fecerat,  quod  a  Jordane  sestimamus  discrepare    a.  im. 
sedecini  milliariis.  Id  rex  obsedit,  machinis  coercuit,  vi  expugnavit,  rcdditum 
recepit*.  Cujus  custodes  et  protectores  quddraginta  videlicet  Turcos  sub  statuta 
conditione  vivos  abire  permisit,  et  oppidum  deinde  ad  solum  usque  prostravit. 
Jarras  2  b  nommant  hoc  castrum  regionis  inooiœ,  quod  juxta3  civitatem  quamdam 

fe  mirabiliter  et  gloriose  situ  forti  antiquitus  fundatum,  lapidibus  magnis  et  qua- 
dris*  illuc  erectum  erat.  Ubi  autem  comperit  rex  non  sine  gravitate  magna  obti- 
neri,  nec  sine  difficultate  gente  et  ali mentis,  ut  oporteret,  posse  muniri,  jussit 
illud  dirai,  et  omnes  ad  sua  regredi.  Haec  olim  urbs  insignis  fuit  m  Arabia,  Ge- 
sara&  nominata,  monti  Galaad  adjuncta,  in  tribu  Manasse  instituta. 

C  Explicit  hic  annus  in  cunctis  ferme  secundus , 

Pace  quidem  prosper,  et  frugibos  omnibus  uber. 


CAPITULUM  XI. 

De  alia  expeditione  régis  contra  Tripolitanum  comitem  ;  dehinc  iterum  contra  Turcos. 

Anno 6 c  millesimo  centesimo  vicesimo  secundo,  praeficitur  in  Iherusalem  ec- 
clesiae  Tyriae  archiepiscopus,  Odo7d  nomine,  primus  de  gente  Latina8.  Deinde 
abiit  rex •Ptolomaidam,  unde  gente  sua  congregata,  pedite  videlicet  et  équité9, 

d  movens  exercitum  suum,  et  dominicain  Crucem  secum  deferens,  profectus  est 
Tripolim,  injuriam  ulturus  et  contemptum,  quem  regionis  illius  cornes,  Pontius 
nomine,  incutiebat,  recusans  ei  obsequi6,  uti  Bertrannus  pater  ejus  fecerat.  Sed 
Deo  volente,  et  optimatum  praesentium  utrinque  laudatione,  amici  facti  sunt 
adinvicem,  comité  rationi  assentiente.  Quibus  siquidem  pacificatis,  astitit  illico 

e  archiepiscopus  quidam f  ab  Antiochenis  illuc  missus,  regem  cohortans  ut  An- 
tiochiam  quantocius  festinaret ,  contra  Turcos  opem  laturus g.  Jam  enim  terram 
illam  devastabant,  nullo  principe  eis  resistente.  Quo  audito,  rex  continuo 10  pro- 
peravit,  habens  secum  trecentos  milites  lectissimos,  et  clientes  advectitios 11  qua- 
dringentos  probissimos.  Ceteri  vero  vel  Iherusalem,  vel  ad  sua  remeaverunt. 

f  Quum  autem  pervenisset  rex  ubi  Turcos  audierat  esse  congregatos,  circa  scilicet 
castrum  quoddam,  quod  Sardanaium m  vocatur,  quod  jam  obsidione  cohibebant, 
removerunt  se  inde  nolentes  regem  exspectare.  Quo  comperto,  secessit  rex  Antio- 
chiam 13.  Turci  vero  ad  inceptum  denuo  recurrunt  l\  Quumque  rex  hoc  auditu 

1  Constitué  h.  —  2  Karras.  l.  —  3  Intra.  a.  b.  f.  h.  n.  Inter.  d.  Inter  lineas  in  c.  legitur  :  vel  prœter. 
—  4  Quadratum.  l.  —  5  Gerasa.  a.  b.  f.  Geraza.  g.  n.  Jerasa.  l.  —  6  Anno  dominicœ  Nativitatis.  h.  — 
7  Oddo.  f.  —  8  De  gente  Latina  primas  :  qai  eodem  anno  decessit,  sepultusque  est  apad  Ptolomaidam.  a.  b.  f.  n. 
De  gente  Latina  primus,  qui  eodem  anno  decessit.  L.  —  9  Pedites  videlicet  et  équités.  L.  —  10  Continuo  rex  ad 
eos.  a.  b.  d.  r.  H.  L.  n.  — 11  Conductitios.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  12  Sardanavit.  d.  —  13  In  Antiôchiam.  a.  b.  d.  f. 
h.  n.  —  14  Recurrerunt.  a.  b.  f.  h.  n. 

*  Cf.  Willelna.  Tyr.  1.  XII,  c.  xvi,  p.  535.  f  Fortassc  Petrus,  Apamiensis  archiepiscopus,  de 
b  Gerasa,  ap.  Wiilelm.  Tyr.  L  c.  Hodie  Dscherrasch      quo  vide  Willelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  x,  5a6,  et  Or.  christ. 

vel  Djerasch.  (Cf.  Willelm.  Tyr.  p.  536,  annot.  a.)  t.  III,  p.  1 187. 

e  Bongars.  c.  li,  p.  43 1 .  9  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  Xll,  c.  xvn ,  p.  536. 

4  Cf.  Or.  christ,  t.  III,  p.  1 3 1 1 .  fc  Cf.  supra,  c.  iv,  p.  443  et  annotât,  a. 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  xvn ,  p.  536. 


A.  1132. 


Digitized  by 


Google 


448  FULCHERI!  CARNOTENSIS 

a.  mi.    percepit  *,  versus  eos  prompte  equitavit.  Sed  quia  gens  illa  Parthica,  in  procinctu  a 
vel  apparatu  bellico  moraliter  nunquam  in  eodem  statu  permanentes  (nunc 
enim  visum,  nunc  dorsum  obsistentibus  opinione  celerius  vertunt,  et  praeter 
spem  simulate  fugiunt,  et  recursu  repentino  impetunt),  non  se  ad  bellandum 
certo  statu  aptaverunt,  sed  congressum  penitus  vitaverunt,  et  taliter  ceu  victi 
abscesserunt.  Benedictum  ergo  sit  sanctissimae  et  dominicœ  Crucis  vexillum,  et  b 
ubique  omnibus  orthodoxis  prœsens  subsidium,  sub  cujus  protectione  et  consola- 
tione  fidèles  muniti!  Sine2  detrimento  aliquo  Christianos  nostros  ad  sua  concessit 
regredi.  Illiequidem  decem  millia  aeslimati  sunt3  militum,  nostri  vero  mille  du- 
centi  absque  globo  peditum.  Et  quum  usque  Tripolim  una  cum  Cruce  dominica 
remeasset  rex,  orto  negotio\  cum  aliquantis  reversus  est  Àntiocbiam.  Et  sic  do-  c 
minica  Crux  in  Iherusalem  delata9  cum  gaudio  magno  in  loco  suo  est  xn5  kalen- 
das  Octobris  honorifice  reposita. 

Tempus  erat  quo  Libra  pares  examinât  horas, 
Tarn  numéro  parili  quam  spatio  simili0*. 


CAPITULUM  XII. 

De  comité  Edesseno  capto. 

Interea  captus  est  Goscelinus7,  cornes  Edessenus,  Gualerannusque8  cum  eo,  d 
cognatus  ejus,  interemptis  quidem  de  suis  non  minus  quam  centumb.  Quos  si- 
quidem9  Balacc,  admiraldus  quidam,  tam  astutia  quam  insidiis  molitus  inter- 
cepit. 

Finit  et  hic  annus  quam  qui  praecessit  opimus 

Frugibus  omnigenis,  quaecumque  metuntur  in  arvis.  E 
Triticeus  modius  pro  numrao  venditur  unus, 
Seu  quadraginta  qui  vult  pensare  numisma. 
Tune  neque  Parthia  nec  Babiionia  bella  movebal. 


CAPITULUM  XIII. 

De  pace  inter  papam  et  imperatorem. 
a.  1123.       Annod  ab  ortu  Domini  millesimo  centesimo  vicesimo  tertio,  indictione  prima, 

1  Adverteret.  A.  b.  f.  n. —  2  Nunc  sine.  A.  B.  d.  f.  h.  n.  — 3  jEstimabantur.  a.  b.  f.  n.  —  4  Om.  orto  negotio 
A.  b.  f.  n.  —  5  xvii.  m.  —  6  Hi  duo  versus  in  a.  b.  f.  g.  h.  n.  omnino  desunt.  —  7  Goselinas.  g.  n.  hic  et 
infra.  Gocelinus.  l.  —  8  Galerannus.  a.  b.  f.  h.  m.  Galeranas.  n.  hic  et  infra.  Gaalerannus.  l.  —  9  Cum  eis 
interemptis  centum,  quos  quidem.  l. 

'  Hoc  est  circa  automnale  œquinoctium ,  idque  prae-  Arm.  t.  I,p.  i3i,  i3a;Ibn  Khald.  p.  83;Rein.<Ex/r.p.46. 

cedenlibus  verbis  xu  kal.  Oct.  (xx""  diem  mensis  Sept.)  8  Balak  Ibn  Berhami ,  Ortbokida ,  Khurt  Burt  princeps 

accuralius  definivit.  erat.  (Cf.  Ibn  Khald.  p.  83;  Wilken,  op.  cit.  p.  58.) 

k  Cf.  Will.  Tyr.  L  c.  p.  536,  537;  Matth.  Ed.  Hist.  *  Cf.  Bongars.  c.  lu ,  p.  43i. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  kti9 

\  rex  Alemauniae  Henricus 1  cum  papa  Calixto  pacificatur.  Deo2  gratias,  quia    a.  11*3. 
regnum  et  sacerdotium  in  dilectione  confœderantur. 


CAPITULUM  XIV. 


De  Voneticis  Iherusalem  properare  disponentibus. 


Eodem  anno  Venetici  cum  navigio  magno  in  Syriam  navigare  commoti  sunt, 
ut  Iherusalem  et  regionem  ei  adjacentem  Christianismi  utilitati  et  exaltationi  opi- 
tulanteDeoamplificarenta.Qui  anno  praecedenti  de  terra  sua  egressi,  in  insula  quae 

b  Curphob  nuncupatur,  tempus  exspectantes  opportunum  navigandi3,  hiemaverunt. 
Classis  quippe  eorum  centum  viginti  navium  fuit,  exceptis  carinis  vel  carabis  \ 
quarum  aliae  quidem  rostratae ,  aliae  onerariae,  aliae  vero  trirèmes  fuerunt.  Triformi 
quidem  fabrica 5  compactée  sunt.  In  quibus  materies  lignorum 6  magnae  proceri- 
tatis  imposita  non  defuit,  unde,  compositis  ab  artificibus  sapienter  machinis,  mu- 

c  ros  urbium  sublimes  ascendere  et  comprehendere  possent. 


CAPITULUM  XV. 

Quo  tempore  iter  arripuerunt. 


Igitur  postquam  verno  tempore  patescunt  viae  ratibus,  quod  Deo  diu  devoverant 
explere  non  torpuerunt.  Et  viatico  navali  abunde  sibi  praeparato,  quum  tuguria 
in  quibus  hieme  conquieverant  communiter7  succendissent,  concrepantibus  tubis 
quamplurimis,  carbasa,  invocatoDei  auxilio,  gaudenter  displicantur  et  elevantur. 

d  Naves  autem,  quae8  coloribus  variis  picturatae  erant,  splendore  amœno  prospec- 
tantes satis  delectabant,  quibus  ter  quina  hominum  armatorum  millia  tam  de  Ve- 
neticis  quam  peregrinis  sibi  adjunctis  inerant.  Porro  equos  secum  trecentos  con- 
vehebant.  Itaque  Borea  tune  leniter  aspirante,  pontum  decentissime  sulcantes, 
cursum  suum  versus  Mothonem 9  dirigunt,  deindeRhodum  10.  Et  quia  necesse  erat 

e  ut  simul  nec  sparsim  incederent,  flabris  etiam  interdum  alternantibus,  nisi  pro- 
vide iter  suum  modificarent,  alii  ab  aliis  cito11  discreparent,  propterea  diebus12 
brevibus  die  non  nocte  velificantes  ,  portibus  fréquenter  inventis  necessario  quoti- 
die  applicabant,  ne,  recentis  aquae  penuriam  patientes,  tam  ipsiquam  eorum  equi 
siti  gravarentur. 

1  Om.  Henricus  h.  —  2  Deo  autem.  a.  b.  f.  n.  —  3  Om.  navigandi  a.  b.  f.  n.  —  4  Carabis  et  carinis.  \.  b. 
f.  n.  Om.  vel  carabis  l.  —  5  Forma,  a.  b.  f.  n.  —  0  Om.  lignorum  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  7  Unanimiter.  a.  b. 
f.  n.  —  8  Quœ  ante.  a.  b.  f.  n.  —  0  Montonem.  l.  Motonam.  n.  —  10  Radum.  a.  b.  f.  m.  n.  —  11  Sœpe.  a.  b. 
f.  n.  Sœpius.  h  —  12  Dietis.  a.  b.  f.  n. 

a  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  xxn,  p.  545,  546.  —  b  Quondam  Corcyra;  hodie  Corfou. 

m.  57 


Digitized  by 


Google 


FULCHERII  CARNOTENSIS 


A.  1123. 


CAPITULUM  XVI. 

Quod  rex  Balduinus  sit  captus,  et  Eustachius  quidam  pro  eo  constitutus. 

Eodem  tempore  contigit  Balduinum  regem  Iherosolymorum  capi.  Balac1  enim,  a 
qui  antea  Goscelinum  2  Gualerannumque  ceperat%  hune  etiam  3  non  in  hoc  bene 
providum,  sed  imparatum  comprehendit 4  bt  quo  nihil  paganis  jocundius,  nihil 
Christianis  horribilius.  Postquam  rumor  iste  usque  ad  nos  in  Iherusalem  difFusus 
est,  venerunt  omnes  in  concionem  in  urbem  Ptolomaidam,  consilium  capturi 
quid  facto  opus  esset.  Et  elegerunt  et  constituerunt  terrae  fore  custodem  et  prae-  b 
ceptorem  Eustachium  quemdam0,  hominem  probum5  et  moribus  honestum,  qui 
tuuc  Caesaream  possidebat  et  Sydonem.  Hoc  siquidem  patriarcha  Iherosolymita- 
nus  una  cum  optimatibus  terrae  illius  dictavit,  et  teneri  decrevit,  quo  tenus6  de 
rege  capto  rei  exitum  certum  audirent.  Itaque  Maio  mense7  mediante,  quum  jam 
audissemus  Babilonios  Ascalonem  usque  pervenisse8,  bipertito  exercitu,  terres- c 
tri  videlicet  itinere  atque  marino,  praeparata  liburria9  statiin  agillima,  statue- 
runt10  legationem  ad  Veneticorum  classem  mittendam,  exhortando  precantes,  ut 
negotium  inceptum  accéléra to  navigio  nobis  adjuturi  succurrerent. 


CAPITULUM  XVII. 

Quod  iterum  Joppitae  a  Babiioniis  sunt  obsessi  et  valde  afflicti. 

Babilonii  autem  nayigio  suo  Joppend  irruentes,  et  de  navibus  pompatice  cum 
ingeptisonituaerearum  tubarum  exsilientes,  urbem  obsidione  circumdederunt  Et  d 
macbinamentis  suis  et  instruments,  quae  in  navibus  majoribus  attulerant,  con- 
tinuo  erectis,  urbem  undique  assilierunt,  et  pro  valitudine  sua  11  lapides  tor- 
quendo  cohibuerunt.  Erant  enim  tormenta  vehementiora,  quibus  ultra  jactum 
sagittaesaxa  torquebant ï2.  Pedites  nempe  Arabes  vel  ^Ethiopes,  quos  secum  adduxe- 
rant,  cum  manu  militum  assullum  grandem  civibus  dabant.  Alii  tela,  alii  lapi-  e 
des  vel  sagittas  utrobique  jaciebant.  Intérim  autem  externos  crebris  ictibus  saepis- 
sime  trucidabant,  prose  enim  viriliterpugnabant.  yEthiopes  quidem  ancilia  tenentes 
in  manibus,  se  inde  tegebant  et  protegebant.  Mulieres  vero  civibus  valde  laboran- 
tibus  gratuito  semper  praesto  fuerunt  adjumento.  Aliae  lapides  subministrabant, 
aliae  vero  aquam  potui  praebebant.  Quumque  murum  Sarraceni  per  quinque  dies  F 

1  Balach.  a.  b.  —  2  Goscelinum  comitem  Edessenum.  a.  b.  f.  l.  h.  —  3  Om.  hune  etiam  a.  b.  f.  n.  — 
4  Sed  et  imparatum,  et  a  domeslicis  suis  nefarie  proditum  comprehendit.  l.  —  5  Virum  probissimum.  a.  b.  f.  n. 
—  6  Quatenus.  A.  b.  f.  n.  —  7  Maio  tune  mense.  a.  b.  f.  n.  —  8  Venisse.  a.  b.  f.  n.  —  9  Liburna.  a.  b.  f. 
m.  n.  —  10  Miserunt.  a.  b.  f.  n.  —  11  Nescia.  c.  —  12  Ultra  modum  sagitlœ  arcu  Parthico  emissœ,  saxa 
torquebantur.  a.  b.  f.  n.  Torquebantur.  h. 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XUf  c.  xvn,  p.  536;  Malth.  Kamel- AUavarykh,  p.  35a,  353;  Reinoud,  Extraits, 

Edessen. Hist.Arm.t.l,p.  i3a; Kamel- Alê4tvarykh,p.Shâ;  p.  47. 
Wilken,  p.  5g;  Ibn  Khaldun,  p.  84.  '  Cf.  Willelm.  Tyr.  /.  c. 

h  Cf.  Willelm.  Tyr./. p. 537;  Matth.  Ed.  p.  i3a,  i33;  4  Cf.  Willelm.  Tyr.  I.  XII,  c.  xxi ,  p.  5/13. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  451 

a  jam  aliquantulum  laesissent,  et  minas  desuper  dilapidando  plurcs  1  diruissent,    a.  h33. 

audito  tandem  adventu  nostrorum  qui  eis  approximabant ,  significante  buccina 

certamen  dimiserunt,  et  machinamenta  sua  frustatim  in  naves  reportaverunt. 

Quod  si  diutius  ibi  morari  auderent,  proculdubio  civitatem  comprehenderent. 

Pauci  enim  erant  qui  tuebantur  eam;  jamjamque  murum  locatim  circumfode- 
b  rant,  ut  spe  velocius  eum  penetrarent.  Classis  quidem  eorum  octoginta2  navium 

fuit. 


CAPITULUM  XVIII. 

De  bello  et  victoria  Christianorum  cum  Turcis,  auxilio  sanctae  Crucis. 


Quum  igitur  damnum  imminere3  gens  nostra  per  rumigerulos  didicisset,  in 
unum  corpus  undique  congregati  ante  castellum  quoddam,  quod  Cacho**  incohu 
regionis  nominant,  de  Tyberiade  videlicet  et  Ptolomaida,  Caesarea  quoque  et 

c  Iherosolyma,  cum  Cruce  dominica  ad  illum  conventum  jam  delata,  contra  hostes 
dimicaturi  usque  Ramatha  urbem,  quae  est  juxta  Diospolim5,  properaverunt. 
Nos  autem,  qui  Iherusalem  remanseramus,  pro  fratribus  nostris  in  tribulatione  sic 
positis  orare6  et  eleemosynas  egenis  impertire  et  per  universas  civitatis  sanctae 
ecclesias processiones pie  facere,  tam  Latini  quam  Graeci  atque  Syri,  intérim  nudi- 

d  pedes  non  cessavimus.  Proceres  autem  nostri  mane  summo  de  Ramatha  consur- 
gentes,  quum  gentem  nostram  per  cohortes  procedere,  ut  decebat,  ordinassent, 
benedictione  et  absolutione 7  a  patriarcha  populo  data,  bellum  committitur  apud 
Azotum  urbem  quondam  quintam  Philistinorum,  nunc  autem  Ibenium  dictam, 
quae  in  viculum  parvum  redacta  est8.  Porro  pugna  ista  non  longa  hora  protrahi- 

e  tur9.  Nam  quum  perspicerent  nostros  probissime  armatos  eos  impetere,  conti- 
nuo  milites  illi  tanquam  aliquo  omine  fascinati  in  fugam  moti  sunt,  et  fuga  pro 
consilio  usi  sunt.  Pedites  vero  detruncati  sunt 10.  Tentoria  eorum  cuncta  cum 
rébus  multiformibus  in  campo  remanserunt.  Tria  nempe  vexilla  pretiosissima, 
quae  standarz11  nominamus  12,  ab  eis  excusserunt 13.  Utensilia  etiam  multiformia, 

f  culcitras  et  pulvinaria,  carram  quoque  multam  cum  sarcinis  secum  nostri  re- 
duxerunt:  camelos  videlicet  quadringentos,  asinos  quingentos.  Sedecim  millia  ex 
eis  praeliatum  venerunt,  quorum  sex  millia  interfecti  sunt;  de  nostris  autem 
pauci.  Gens  equidem  nostra  octo  millia  aestimati  sunt,  sed lu  audaces  et  probissimi, 
et  ad  pugnandum  valde  animati,  et  amore  Dei  freti,  et  confidentia  ejus  penitus 

g  corroborati. 

1  Plerasqae.  a.  b.  f.  n.  —  2  Nonaginta.  a.  b.  f.  n.  Trecentaram.  l.  — 3  Imminens.  a.  b.  f.  n.  — 4  Chao.  l. 
Chacho.  m.  — 5  Duspolim.  m.  —  0  Indesinenter  orare.  a.  b.  f.  n.  —  7  Et  peccatoram  absolutione.  a.  b.  f.  n.  — 
8  Bellum  committitur,  Domino  Deo  prœeunte,  signifero  eorum  et  adjutore.  Apud  urbem  quondam  quintam  Phi- 
listinorum factum  est  hoc,  quam  (quœ.  n.)  nunc  Ibenum  vocitant  (vocitatur.  n.),  in  viculum  jam^diu  redactam 
(redactax.)  ;  hœc  est  Azotus  vel  Esdod.  \.  b.  f.  l.  n.  —  9  Longa  hora  protracta  est.  A.  B.  F.  L.  n.  —  10  Om.  Pedites 
vero,  etc.  L.  —  11  Slansdarz.  a.  b.  Standar.  n.  —  12  Vulgo  nominanlur.  a.  b.  f.  n.  —  13  Excussantur.  l.  — 
14  Asinos  vero  quingentos.  Triginta  quidem  millia  de  Babilonia  ex  eis  prœliatum  venerunt,  de  quibus  duodecim 
millia,  tam  in  terra  quam  in  mari,  interfecti  (interempti.  n.)  sunt;  de  nostris  autem  pauci,  videlicet  decem. 
Millia  quoque  octo  (pauci;  decem  millia  quorum.  L.)  referuntur  fuisse  tantum,  sed.  a.  b.  f.  l.  n. 

•  Caco  ap.  Willelm.  1.  XII ,  c.  xxi ,  p.  544.  Hodie  Kakoun.  (Cf.  continuât.  Wiilelm.Tyr.  1.  II,  p.  36  et  46 1  .) 

57. 


Digitized  by 


Google 


452  FULCHERII  GARNOTENSIS 

A.  n  a3.  Sub  Geminis  Phœbo  jam  tune  bis  sexies  orto\ 

Gens  ruit  infanda  Domini  virtute  subacta, 
Corpora  nunc  quorum  per  campos  Allophyiorum 
Fiunt  esca  lupis,  fiunt  quoque  pastus  hienis. 


CAPITULUM  XIX. 

De  receptione  sancte  Crucis  Iherosolymis. 

Bello  autem  per  Dei  potentiam  sic  superato,  et  ad 1  gloriam  ipsius  et  exalta  tio- 
nem  Christianismi,  ut  dictum  est,  facto,  cum  dominîca  Cruce  remeavit  Iherusa-  b 
lem  patriarcha.  Qua  extra  portam  Daviticam  cum  glorifica  processione  suscepta , 
et  usque  in  basilicam  dominici  Sepulcri  honorifice  deducta  :  Te  Deum  laudamus 
can tantes    Omnipotenti3  de  beneficiis  universi  laudes  reddidimus. 


CAPITULUM  XX. 

De  adventu  Veneticorum  et  navali  prœlio  eorum  cum  Sarracenis. 

Postridie  autem  prospero  successu  ita  potiti,  secundi  rumores  subsecuti  sunt. 
De  Veneticorum  enim  classe  in  Palaestina  per  plerosque  portus  applicata  quum  c 
audivimus,  jocundati 4  sumus.  Hoc  equidem  diu  fama  promiserat.  Quumque  duxb 
Veneticorum,  qui  navigio  huic  principabatur,  Ptolomaidae  applicuisset,  intimatum 
est  ei  statim  prout  gestutn  fuerat  apud  Joppen,  terra  scilicet  et  mari,  et  quomodo 
Babilonii,  prout  valuerant,  negotio  suo  expleto  jam  illinc  abierant5.  Quod  si 
accéléra to  cursu  velleteospersequi,  Deo  juvante  proculdubio  eos  assequi6  posset.  d 
Qui  consilio  nautarum  statim  adhibito,  bifaria  navigatione  facta,  unam7  navigii 
sui  partem,  in  qua  ipse  dux  erat,  versus  Joppen  emisit;  aiteram  vero  partem  in 
altius  pelagus  prudentissime  misit,  ut  ignaris  Sarracenis  peregrini  esse,  Iherusa- 
lem  adeuntes  a  parte  Gypri,  putarentur.  Et  quum  Sarraceni  decem  et  octo  naves 
de  classe  Venetica  perspicerent  ad  se  appropiare,  tanquam  de  emolumento  jam  e 
adquisito  coeperunt  exsultare,  et  contra  Veneticos  aptaverunt  se  navigare  et  ad 
pugnam  eos  audacter  suscipere.  Nostri  autem  tanquam  ad  certamen  bellicum  ve- 
recundari  simulantes,  et  astute  aliam8  navigii  partem  potiorem  et  postremam,  in 
qua  praedictus  dux  eratf,  paulatim  exspectantes 10,  nec  fugere  disposuerunt,  nec 
pugnare  cum  eis  prasumpserunt,  quo  tenus  jam  dictum  navigium  postremum  tam  F 

1  Potentiam  atque  voluntatem,  ut  dictum  est,  ad.  a.  b.  d.  f.  h.  l.  n.  —  2  Om.  contantes  c.  d.  b.  — 3  Cancti- 
potenti.  A.  b.  l.  —  4  Valde  lœtati.  a.  b.  f.  n.  —  5  Nuper  abierant.  a.  b.  f.  l.  —  6  Attingere.  a.  b.  f.  n.  — 
7  Om.  facta  unam  a.  b.  d.  f.  n.  —  8  Om.  aliam  a.  b.  d.  f.  h.  n. —  0  Om.  in  qua  prœdictus  dux  erat  à*  b.  d. 
f.  h.  n.  —  10  Om.  et  astute  aliam  exspectantes  l. 

'  Id  est  die  vicesimo  nono  menais  Maii.  (Cf.  supra,  b  Dominicus  Michaelis,  dux  Venetiœ  ab  an.  1117  ad 

p.  370,  annot.  b.)  an.  1  i3o.  (Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  xxn,  p.  545.) 


Digitized  by 


Google 


- 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  fcWJ 

a  velis  quam  remis  exsurgere  1  Sarraceni  cernèrent.  Igitur  Veneticis  crevit  spiritus,    a.  m23. 
et  indicibiliter2  in  eos  irruerunt  et  undique  ita  eos  accinxerunt,  ut  locum  fugae 
uspiam  reperire  non  possent.  Tune  mirum  in  modum  Sarracenis  coercitis,  neque 
naves  neque  nautae3  aliquorsum  evadere  potuerunt;  sed  naves  eorum  Venetici4 
introgressi,  detruncaverunt  omnes.  Fide  caret,  quod  ultra  humanum  auditum  in 

b  navibus  bases  occidentium  sanguine  fluido  tinguerentur.  Itaque  naves  multis 
onustae  opibus  capiuntur5.  Corporibus  quidem  extra  naves  tune  jactatis,  usque 
ad  quatuor  millia  passuum  saldm  rubescere  circumquaque  videretis.  Deinde  quum 
ultra  Ascalonem  exploraturi  aliquid  proficui  remigarent,  obvias  sibi  reppererunt 
decem  naves  alias,  diversis  alimentis  confertas,  quibus  inerant  ligna,  proceritate 

c  magna  et  directa,  ad  componendas  machinas  spectabilia.  Hlas  quoque  cum  mu- 
nimentis  pluribus,  etiamque  auro  et  argento,  nummismatibusque  multis,  piper 
quoque  et  ciminum,  et  diversas  species  odoramentorum  diripiunt.  Naves  vero 
aliquantas  ad  terram  fugitivas,  in  littore  ipso,  igni  combusserunt,  sed  et  plures 
intégras  Ptolomaidam  abduxerunt.  Laetificavit  itaque  Dominus  clientes  suos,  et 

n  donativis  abundis  multipliciter  locupletavit. 


CAPITULUM  XXI. 

Quod  populus  Iherosolymitanus  adeo  non  sit  despectus,  quamvis  rex  eorum  esset  captus. 

0  quam  bonum  et  gloriosum  hominibus  semper  Dcum  habere  in  adjutorium 
suum  !  O  quam  beata  gens,  cujus  est  Dominus  Deas  ejus*\  Dicebant  ergo  :  «  Eamus,  et 
•  gentem  Christianam  omnino  confundamus,  et  memoriam  eorum  de  terra  delea- 
«  mus.  Regem  enim  modo  non  habent,  membra  capite  carent.  »  Verum  dicebant, 

e  quia  Deum  pro  rege  nos  habere  non  credebant.  Balduinum6  perdideramus,  sed 
regem  omnium  Deum  assumpsimus.  Hlum  in  necessitate  nostra  invocavimus, 
et  per  illum  mirabiliter  triumphavimus.  Forsitan  non  erat  rex,  quem  forte  for- 
tuitu  perdideramus;  sed  hic  qui  nuper7  vicit,  non  solum  est  rex  in  Iherusalem, 
sed  et  in  omni  terra.  Vere  fateri  nos  oportuit  quod  regem  in  praelio  habui- 

f  mus  utique  et  habemus  et  habebimus8,  quum  in  negotiis  nostris  prae  omnibus 
illum  anticipaverimus.  Hic  enim  praesto  est  semper,  et  praesens  omnibus  qui 
invocant  illum  in  veritate.  Viderat  enim  nos  in  humilitate  nostra  valde  afflictos, 
et  respiciens  pie  humilitatem  nostram  liberavit  nos.  Hic  pro  nobis  pugnavit,  hic 
ad  nihilum  inimicos  nostros  deduxit.  Hic  semper  vincere  consuevit,  qui  nunquam 

G  vincitur;  superat,  nec  superatur;  non  fallit,  nec  fallitur.  Rex  equidem  est,  recte 
enim  régit.  Quomodo  ergo"  rex  erit,  qui  semper  vitiis  vincitur?  Numquid  prome- 
retur  dici  rex,  si9  semper  habeatur  exlex?  Quia  legem  Dei  nec  tenet,  nec  tuetur. 
Et  quia  non  timet  Deum,  timebit  quidem  hominem  inimicum  suum.  Adulter  est, 
vel  perjurus,  sive  sacrilegus;  hic  talis  nomen  régis  perdit.  Mendax  et  fraudulentus, 

1  Quatenus  navigii  partem  postremam,  tam  remis  quam  velis  insurgere.  A.  b.  f.  n.  Tarn  remis  quam  velis 
cingerent.  l.  —  2  Indicibiliter,  vel  ultra  quam  dici  potest.  a.  —  3  Navitœ.  l.  —  4  Nostri.  a.  b.  f.  n.  —  5  Hic 

omittunt  Itaque  naves          capiuntur  a.  b.  f.  n.  quae  verba  post  circumquaque  videretis  infra  restituunt.  — 

0  Quia  regem  Balduinum.  l.  —  7  Modo.  a.  b.  f.  n.  —  8  Om.  utique  et  habebimus  m.  —  9  Qui.  m. 

'  PSALM.  XXXII,  12 


Digitized  by  Google 


454  FULCHERI1  CARNOTENSIS 

a.  in3.    quis  confidet  in  eo?  jEquus  est  impiis,  quomodo  exaudiet  illum  Deus?  Si  ecclesia-  A 
ru  m  est  dissipa tor,  si  pauperuro  oppressor;  tune  non  régit,  sed  confundit.  Àdhae- 
reamus  régi  superno,  et  spem  nostram  ponamus  in  eo,  et  non  confundemur  in 
aeternum. 


CAPITULUM  XXn. 

De  morte  Eustachii  et  successione  Guîllelmi. 


Tempore  isto  taiiter  aegro1  decessit  Eustachius',  in  custodem  terrae  nostrae  eleo 
tus,  xvii  kalendas  Julii b.  Cui  succedere  Guillelmura  de  Buris  statueront,  qui  b 
Tyberiadem  tune  possidebat. 


CAPITULUM  XXIIL 

Qualiter  rex  Balduinus  de  vinculis  exiit. 

Mensec  Augusto  deinde  médian  te,  superna  clementia  providente,  rex  Iheru- 
salera*  Balduinup3  exiit  de  carcered  et  de  vinculis  Balac,  quibus  vinctus  tene- 
batur  in  oppido  quodam6,  situ  fortissimo  et  celsitudine  nimis  arduo  et  difficili 
comprehendendo  *.  Cum  quo  simul  inclusi  erant  Goscelinus,  cornes  Edessenus,  G 
cum  aliquantis  aliis  captis5.  Hujus  rei  narratio  satis  est  longa,  sed  donocœlesti 
praedita,  et  miraculis  bene  ornataf.  Nam  quum  in  Castro  illo  nulio  freti  adjumento 
jam  diu  angerentur  occultati6,  consilio  et  ingenio  multimodo  apud  se  tractare 
cœperunt,  si  aliquatenus  inde  possent  egredi 7.  Unde  per  fidèles  internuntios  ubi- 
cumque  amicos  babebant  auxilium  petere8  non  cessaverunt,  et9  cum  Armenis  d 
circa  eos  conversantibus  omnimode  machinare  10  studuerunt  ut,  si  quando  ab 
externis  amicis  suis  auxilium  adipisci11  possent,  illi  adjutores  esse  veri  non  désis- 
tèrent. Et  quum  post  aliqua  dona  et  promissa  plurima  boc  fidei  nexu  utrinque  con- 
firmatum  esset 12,  de  Edessena  urbe  sagacissime 13  quinquaginta  g  fere  clientes  illuc 
ob  id  missi  sunt;  et  quasi  pauperrimi  merces  ferentes  atque  vendentes  usque  ad  E 
portas  interioris  castri,occasione  quadam  nata,se  pauiatim  intromiserunt.  Quod 
quum  portariorum  magister  juxta  portam  cum  quodam  fideli  nostro  improvidus 

1  Devoluto.  h.  —  2  Om.  Iherusalem  m.  —  3  Om.  Balduinus  h.  —  4  Ad  comprehendendum.  l.  —  5  Captivis. 
A.  B.  F.  n.  Quibus  vinctus  tenebatur  una  cum  Goscelino  comité  et  ceteris  captivis.  h.  —  6  Nam  quum  in  oppido 
quodam,  fortissimo  et  altitudine  nimis  arduo  et  difficili  comprehendendo,  inclusi  essent.  h.  —  7  Eripi.  h.  — 
b  Quœrere.  a.  b.  f.  n.  —  9  Et  intérim,  h.  —  10  Armenis  circa  se  conversantibus  machinari.  a.  b.  f.  n.  —  11  Con- 
versantibus, tam  donis  quant  promissis  machinati  sunt,  ut  si  quando  majus  auxilium  adipisci.  h.  — 12  Et  quum 
fidei  nexu  hoc  tenendum  confirmassent,  h.  —  13  Om.  sagacissime  a.  b.  f.  n. 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  xxi,  p.  545.  ap.  Matlfa.  Edessen.  Hist.  Armen.  t.  I ,  p.  i33.  (Cf.  Wii- 

k  Id  est  die  xv°  menais  Junii,  A.  D.  i  ia3.  ken,  op.  cit.  p.  6o.) 

e  Bongars.  c.  lui,  p.  434.  f  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII f  c.  xvm,  p.  538  et  seq. 

d  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XIII,  c.  xv,  p.  576.  g  Quindecim  homines  ap.  M atth.  Edessen.  /.  c. 

•  Kharpert,  ap.  Reinaud ,  Extraits,  p.  47;  Kharpert, 


Digitized  by 


Goog 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  455 

a  scaccis  luderet,  clientes  nos  tri  astutissime  attendus  appropiaverunt,  querimoniam    a.  ns3. 
injuriœ1  sibi  factae  ad  eum  facturi.  Et  deposita  omni  tune  ignavia  et  pavore,  e 
yaginis  extractis  cultellis,  illum  sic  quantocius2  necaverunt.  Et  arripientes  lanceas 
illic  inventas3,  ferire  et  occidere  viriliter  non  pigruerunt.  Clamor  ingens  illico 
attollitur,  et  intus  et  foris  omnes  perturbantur.  Sed  qui  ad  tumultum  hune  festini  * 

b  accurrerunt,  festinantius  mox  perempti  sunt.  Fuerunt  equidem  centum  fere  Tur- 
corum.  Et  confestim  clausi*  de  carcere  rex  et  alii  tune  ejiciuntur.  Adhuc  erant 
aliquanti  compediti,  quando  jam  per  scalas  mûri  fastigium  inscendebant.  Et  ele- 
vato  in  arcis  apice  Christianorum  vexillo,  rei  veritas  patefacta  est.  In  eadem  vero 
arce  uxor  erat  Balac,  ceteris  quas  habebat  sibi  carior.  Castro  autera  a  Turcis  mox 

c  undique  cincto,  ingressus  et  egressus  internis  et  extemis  omnino  est  prohibitus. 
Porte  etiam  clauduntur  vectibus  obditis. 


CAPITULUM  XXIV. 

Qualtyer  cornes  Edessenus  evasit  de  carcere. 

Hoc  au  te  m  non  puto  silendum,  quod  Balac  quoddam  infortunium  per  visionem 
est  revelatum.  Vidit  enim  (quod  ipse  postea  retulit)  a  Goscelino  sibi  oculos  erui  \ 
Quo5  indilate  sacerdotibus 6  manifestato,  interpretationem  somnii  ab  eis  scisci- 

d  tatur.  «  Vere,  aiunt,  hoc  tibi  continget,  aut  taie  aliquid  huic  aequipollens 7,  si  in 
«manusejus  incideris8.  »  Hoc  autem  audito,  citissime  legationem  suam  misit  ut 
occideretur,  ne  posset  ab  eo  occidi,  sicut  illi  jam  prasagiebant.  Sed  antequam  ad 
eum  pervenissent  lictores9,  Deo  gratias*  jam  de  captione  tali  modo  evaserat10. 
Rex  igitur  et  sut  omnes  sapienti  et  communi  usi  consilio,  ut  salvari  quolibet  modo 

e  possent,  quum  tempus  considerarent  ad  hoc  magis  aptum  nf  posuit  domnus  Gos- 
celinus  in  periculo  mortis  animam  suam ,  Conditori  universorum  se  commendans  et 
cum  tribus famulis suis,  tam  pavidus  quam  audax,  extra  castrum  per  medios hostes , 
radiante  luna,  se  eripuit12.  Qui  continuo  unum  ex  eis  régi  remisit  reportantem 
ei  annulum  suum,  ut  taliter  significaret  se  ab  hostibus  obsessoribus  extorsisse;  sic 

f  enim  fieri  invicem  decreverant.  Postea  fugitando  et  lalitando,  plus  nocte  quam 
die  pergens,  disruptis  calceis  fere  nudipes,  ad  usque  fluvium  Eufraten  pervenit. 
Et  quoniam  navis  abfuit13,  quod  pavor  optabat  facere  non  distulit.  Quid  igitur? 
Duos  utres,  quos  secum  detulerat,  vento  inflavit,  super  eos  se  collocavit,  et  sic 
in  flumen  se  impegit.  Quem  collegae  sui  ignarum  nandi  commode  juvan tes  susten- 

g  tarestuduerunt,  etusqueadlittus1*,  Domino  ducente,sanuindeduxerun t.  Et  quum 
itinere  insolito  valde  fatigatus  esset  famelicusque  et  sitibundus  anxius  anhelaret 15, 

1  Paulatim  injuria,  h.  — ■  2  Citius.  a.  b.  f.  h.  n.  — 3  Arreptis  lanceis  illic  inventis.  a.  b.  f.  n.  — 4  Et  portis 
confestim  clausis.  a.  b.  f.  w.  —  5  Quod.  c.  — •  6  Sacerdotibus  sais.  a.  b.  f.  n.  —  1  Aut  tibi  aut  huic  œquipol- 
lens.  l.  —  8  Aut  si  forte  in  manus  ejus  quandoque  incideris,  huic  œquipollens.  a.  b.  f.  n.  Continget  tibi,  nisi  ab 

Mo  te  observaveris.  H.  —  9  Ad  eum  dirigeretur  lictor.  a.  b.  f.  n.  —  10  Om.  Hoc  autem  audito  tali  modo 

evaserat  n.  —  11  Possent,  tempus  ad  hoc  considérantes  aptum.  l.  —  18  Luna,  erupit.  a.  b.  f.  n.  —  1S  Latitando, 
diruptis  calceis,  nudipes  ad  Euphraten  usque  pervenit,  plus  eundo  nocte  quam  die.  Et  quoniam  navis  et  remi 
ab  fuerunt.  l.  —  u  Aliud  littus.  h.  l.  —  15  Fatigatus  et  famelicus  et  sitibundus  anhelaret.  l. 

•  Cf.  Willelra.  Tyr.  I.  XII,  <\  xix,  p.  54o,  et  infra,  cap.  xxxi,  p.  464,  A. 


Digitized  by 


Google 


Û56 


FULCHERII  CARNOTENSIS 


A.  u)3, 


nec  erat  qui  manum  ei  pie  porrigeret,  sub  nuce  quadam  illic  inventa  sopore  a 
tactus  raembra  labore  fessa  quieti  attribuit,  obumbrans  se  vepribus  et  frutectis, 
ne  visus  agnosceretur.  Intérim  autem  praecepit  uni  ex  famulis  ejus,  ut  exploraret 
et  iraploraret  aliquem  indigenam,  qui  ei1  panem  vel  daret  vel  utcumque  vende- 
ret.  Inedia  enim  vexabàtur  valde 2.  Cliens  autem  ille  rusticum  quemdam  Arme- 
num,  in  campo  prope  inventum  et  consulte  allocutum3,  adduxit  ad  dominum  b 
suum,  caricas  et  racemos  apud  se  habentem*.  Hoc  enim  famés5  desiderabat.  Is 
autem  quum  domnum 6  Goscelinum  appropians  agnosceret,  procidit  ad  pedes 
ejus,  dicens  :  «  Vale  Gosceline.  »  Qui  audiens  quod  nollet,  territus  respondit  :  «  Non 
sum  ille  quem  dicis,  sed  Deus  illum  adjuvet  ubicumque  sit.  »  Rusticus  ait  :  a  Noli, 
quaeso,  notitiam  celare  tuam,  quoniam  te  proculdubio  bene  agnosco.  Sed  révéla  c 
mibi  quid  et  quomodo  in  bis  partibus  tibi  accidit,  nec  expavescas  moneo.  »  Gui 
rursum  cornes  :  •  Miserere,  inquit,  meif  qjiicumque  es,  nec  miseriam  meam 
inimicis  meis innotescas  obsecro;  sed7  ad  salvationis  locum  deduc  me,  ut  unum 
pro  mercede  nummisma  merearis  accipere.  Ego  enim  de  captione  Balac,  Deo  pro- 
pitiante,  egressus  aufugio,  de  Castro  scilicet,  quod  Gartapeta8  nuncupatur,  quod  d 
in  Mesopotamia  cisEufratenest9.  Bene  enim  operaberis,  si  mihi  hac  in  necessi- 
tate  subveneris;  ne  amplius  in  manus  Balac  incidam,  et10  infortunatus  peream. 
Quod  si  usque  Turbezel11  castrum  meum  te  mecum  venire  placuerit,  omnibus 
vite  tu*e  diebus  bene  tibi  erit.  Die  igitur  mihi  quae  et  quanta  in  his  locis  pro- 
sessio 12  tua,  ut  majora l3,  si  vis,  apud  me  tibi  diligenter  restituam.  »  Et  ille  :  «  Non  e 
quaero,  inquit,  a  te 14  quicquam,  sed  quo  vis  salvum  te  perducam.  Olim  enim, 
ut  reminiscor,  me  ante  te  fecisti  bénigne 15  comedere  panem.  Quamobrem  praesto 
sum  tibi  reddere  talionem.  Uxorem  16,  Domine,  habeo,  unicamque  parvulam 
filiam,  simulque  unam  asellam,  duos  etiam  germanos,  duosque  boves.  Gom- 
mitto  autem  me  tibi,  quia  vir  prudens  es  et  sapientissimus17.  Jamjamque  cum  f 
meis  omnibus  tecum  vado.  Porcellum  unum  insuper  habeo.  Hune  modo  coquam, 
et  hue  tibi  afferam.  —  Sine18,  frater,  inquit,  unum  enim  porcum  non  es  assue- 
tus  unoprandio  mandere;  nec  expedit  te  aliqua  suspectione 19  vicinos  tuos  coni- 
«movere.  »  Tune  ille  ivit,  et  cum  suis  omnibus,  sicut  fieri  decreverant,  rediit20. 
Ascendit  ergo  cornes21  rustici  asellam,  qui  quondam  equitare  solitus  eratmuiam  G 
peroptimam  M,  bajulans23  ante  se  infantem,  feminam  videlicet  et  non  marem. 
Et  quam  non  licuit  generare,  ac  si  genitorem  licuit  gestare.  Non  ut  sibi  ex  pro- 
genie  haberet  contiguam ,  sed  ut  spem  filiationis  nescientibus  monstraret  esse  cer- 
tain 2*.  Sed  quum  cœpisset  infans  plorando  et  vociferando  comitem  assidue  mo- 
les tare,  nec  posset  eam  ullo  modo  pacare,  nec  aderat  altrix  quae  lactaret,  aut  quae  h 
fescenninis  mulceret,  meditatus  est  ob  id  collegium  ei  forte  nocivum  timidus 


1  Vepribus  et  frutectis,  ne  cognosceretur ;  dum  intérim  exploret  et  imploret  aliquem  unum  ex  pueris  ejus  qui 

ei.  l.  —  2  Om.  Inedia  valde  h.  l.  —  s  Quem  consulte  allocutus.  à.  b.  f.  n.  —  4  Racemos  secum  affe- 

rentem.  l.  —  5  Hoc  quidem  famelicus  cornes.  A.  b.  f.  n.  —  6  Comitem.  a.  b.  f.  n.  —  7  Cui  rursus  Goscelinus  : 
•  Miserere  mei,  precor,  nec  inimicis  meis  miseriam  meam  innotescas;  sed.*  l.  —  8  Kartapeta.  a.  b.  f.  h.  n. 
Carcapeta.  u.  —  9  Om.  est  d.  —  10  Ne  a.  b.  f.  n.  Nuncupatur.  Pietatem  igitur  obsecro  tuam  per  illam  quam 
Deo  debes  dilectionem,  Christianus  enim  es,  ne  cuiquam  mihi  malivolo  me  tradas,  ne  infortunatus.  h.  l. 

—  11  Turbexel.  a.  b.  f.  n.  hic  et  infra.  —  12  Possessiuncula.  a.  b.  f.  n.  —  13  Majorem.  a.  b.  f.  n.  His  in 
partibus  possiies,  ut  majora,  l.  — 14  A  te,  Domine,  a.  b.  f.  n.  —  15  Bénigne  et  voluntarie.  a.  b.  f.  n.  Volun- 
tarie  et  bénigne,  l.  — lfl  Uxorem,  inquit.  a.  b.  f.  n,  Uxorem,  inquid.  l.  —  17  Quia  nobilis  homo  es  et  pruden- 
tissimus.  l.  —  18  Cui  Goscelinus  :  «  Sine.  »  l.  —  19  Saspicione.  a.  b.  f.  n.  Expeditione.  n.  —  20  Ivit,  et  cum  suis 
rediit  h.  —  21  Domnus  Goscelinus.  l.  —  22  Om.  qui  quondam  peropiimam  a.  b.  f.  n.  —  23  Tollens.  l. 

—  24  Om.  Non  ut  sibi  cerlam  l. 


Digitized  by 


Google 


H1ST0RIA  IHEROSOLYM1TANA.  457 

a  descrere1,  et  scgregatini  tutius  inccdcre.  Sed  quum  hoc  advertit  rustico  displi-    a.  m3. 
cere,  noluit  eum  conturbare,  sed  perseveravit2  in  cœpto3  labore.  Et  quum  per- 
venisset*  Turbezel",  talium  hospitum  lœta  valde  fuit  susceptio5.  Gaudet  quippe 
uxorb,  exsultat  familia.  Nec6  ambigit  nostra  conscientia,  quanta  gloriati  sunt  om- 
nes  laetitia,  et  quanta*  lacrymae  prœ  gaudio  funduntur  et  affluunt  suspiria7.  Fit 

b  etiam  rustico  indilate  de  humanitate  sua  digna  remuneratio.  Pro  uno  boum  jugo 
continuo  recepit  duo.  Sed  quia  non  oportuit  in  his  diu  immorari,  cornes  indilate 
ivit  Antiochiam,  dehinc  Iberusalem.  Et  redditis  illic  debitis  Deo  gratiarum  lau- 
dibus,  obtulit  geminas  compedes  secum  allatas,  quas  dévote  in  monte  pependit 
Cal variae,  ad  memoriam  captionis  et  ad  gloriam  suœ  liberationis.  Una?  quidem 

c  fuerunt  ferreoe,  alterae  vero  argenteœ.  Post  triduum  autem  exiit  de  lherusalem, 
dominicam  sequens  Crucem,  quae  usque  Tripolim  jam  delata  erat.  Iturus  enim 
erat  cum  ea  Iherosolymilanus  exercitus  usque  Cartapeta8c,  castrum  Balac,  ubi  rex 
et  quamplures  alii  non  in  carcere,  sed  in  castri  firmitate  tenebantur.  Benedictus 
autem  sit  universalis  Dominus,  qui  voluntatem  suam  et  potestatem  ita  modificat, 

d  ut  potentem  de  excelso,  quum  vult,  praecipitet,  et  de  pulvere  pauperem  sublimet. 
Mane  iteque  Balduinus  rex  imperavit,  sero  autem  servus  servivit;  Goscelinus  quo- 
que  nihilominus.  Liquetutique  nihil  in  hoc  saeculo  esse  certum,  nihil  stabile,  nec 
etiam  diu  gratum.  Ideo  terrenis  inhiare  non  est  bonum,  sed  cor  habere  ad  Deum 
semper  intentum.  Nec  confidamus  in  caducis,  ne  alienemur 


E  Jam  nunc  tredecimum  coraplens,  prout  aestimo,  lustrumd, 

Regem  non  vidi  velut  hune  in  carcere  plecti. 
Signifiée!  si  quid  ignore-  quidem,  Dons  hoc  scit. 


CAPITULUM  XXV. 

De  expeditione  Iherosolymitanorum,  et  quod  rex  Balduinus  denuo  sit  captus. 

Euntibus6  ergo  Iherosolymitanis0  quorsum  ire  statutum  fuerat,  glomerantur  eis 
apud  Antiochiam  Tripolitani  atque  Antiocheni.  Sed  quum  Turbezel  pervenissent, 

f  intimatur  eis  regem  denuo  esse  captum,  et  oppidum  in  quo  clausus  erat  Carram 
nominatum10.  Hoc  autem  audito,  mutatur  consilium,  etjubetur  illico  edici  redi- 
tum.  Et  cupientes  sibi  aliquid  prodesse,  cornicine  significante,  diverterunt  ad 
urbem  Caliptum ,  et  vastaverunt  et  dissipaverunt  omnia  quae  extrinsecus  reppere- 
runt,  quum  primitus  intra'mœnia  ferociter  omnes  qui  contra  eos  exierant  impu- 

g  lissent.  Sed  quum  per  quatuor  dies  ibi 11  morantes  ni)  amplius  fecissent,  ad  sua 

1  Pacare  :  quia  nec  altricis  lac  inerat  papillis,  nec  ipse  mulcere  noverat  fesceniis,  voluit  collegium  ci  forte 
nocivam  ob  id  deserere.  a.  d.  f.  n.  —  2  Plorando  et  clamando  molestare,  meditatur  ob  id  societatem  cornes 
deserere.  Sed  quum  animadverteret  hoc  rustico  displicere,  perseveravit.  l.  —  3  In  incepto.  a.  b.  F.  l.  n.  —  4  Per- 
venissent a.  b.  f.  n.  Pervenientes.  l.  —  5  Lœtificavit  susceptio.  l.  —  0  Gaudet  quippe  uxor  de  tanto  compari, 
exsultat  familia  de  tanto  patrono.  Non.  a.  b.  f.  n.  —  7  Prœ  gaudio  ajfluunt  et  pia  suspiria.  A.  b.  f.  n.  Om. 

et  quant'œ  lacrymœ  suspiria  l.  —  8  Cartapetam.  m.  —  9  Junctis  ergo  Jerosolimitanis  euniibus.  l.  — 

10  Om.  Carram  nominatum  A.  b.  d.  f.  h.  l.  n.  —  11  Quatriduo  ibi.  a.  b.  f.  n.  Quaterduo.  h. 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  xx,  p.  54a.  1  Fulcherius  ergo,  quum  haec  scriberet,  sexaginta 

h  Elisabeth  de  Monle-Letherici  (gallice  Monllhéry).         quinque  annos  natus  erat. 

c  Cf.  WiH.  Tyr.  L  XH,  c.  xvn,  p.  537.  •  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  xx,  p.  54a. 

m.  58 


Digitized  by 


Google 


458  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  na3.  remeare  statueront,  jam  alimoniorum  penuria  vexati1.  Goscelinus  vero  cornes  a 
in  territorio  Antiocheno  tune  remansit.  Et  quum  usque  Ptolomaidam  regressi 
fuissent,  antequam  affines  Sarraceni  hoc  advertissent,  Jordanem  subito  itinere 
transierunt.  Et  quum  per  regionem  illam  quae  monti  Galaad  et  Arabiae  contigua 
est  percucurrissent  et  de  Sarracenorum  utroque  sexu  bestiisque  plurimis  greges 
diripuissent,  cum  ingenti  carra  camelorum  atque  ovium,  infantum  quoque  ac  b 
puberum2,  Tyberiadem  eis  proximam  redierunt,  et  dispertito  pro  more  invicem 
emolumento,  Iherusalem  undique  convenerunt;  et  Crucem  Domini  allatam  in 
suoloco3  reposuerunt.  Nunc  autem  reverti  decet  ad  id  quod  aliquantulum  prae- 
termiseram \ 


CAP1TULUM  XXVI. 

Quomodo  Balac  regem  obsedit  et  eum  denuo  in  custodiam  misit. 

Quum  audisset  Balac  quod  apud  Cartapetam  contigerat,  et  quemadmodum  c 
cornes  Goscelinus  de  captione  evaserat,  quantocius  potuit  illuc  ire  non  distulit5'. 
Et  regem  tune  blande  allocutus,  flagitavit  ut  redderet  ei  castellum  suum  tali 
pactione,  ut  datis  obsidibus  electis,  eum  quietum  abire  permitteret,  et  usque 
Edessam  vel  Antiochiam  fîdeliter  duci  faceret6.  Alioquin  vel  uni  eorum,  vel  am- 
bobus  in  deterius  fortuna  prodiret.  Sed  quum  rex  hoc  concedere  nollet,  diro  d 
efferatus  animo  Balac  minatus7  est  et  regem  et  castrum  violenter  comprehen- 
dere8,  et  de  inimicis  suis  vindictam  proculdubio  facere.  Qui  jussit  illico  rupem 
super  quam  situm  erat  castrum  subfodi,  et  per  cuniculum  sudibus  dispositis 
opéra  suspendi;  illataque  sylva  ignem  immittit9.  Succensis  autem  fulcimentis, 
cavea  repente  subsedit,  et  turris  quaedam  huic  incendio  proxima  cum  magno  e 
sonitu  decidit.  Primo  quidem  cum  pulvere  fumus  excitatus  est,  quum  ignem 
ruina  concluderet.  Sed,  peresa  materia  qua  premebatur,  flamma  jam  clarior  ap- 
parère  cœpit;  et  repentini  facti  regem  occupât  stupor,  qui  banc  molitionem  aegre 
ferebat,  et  ita  spes  eum  cassa  refrixit,  quem  tandis  casus  valdc  terruit10.  Itaque 
tota  virtute  cum  sensu  perdita,  rex  et  sui  clementiae  Balac  supplices  addicti  sunt,  F 
nihiinisisupplicium  secundum  mérita  exspectantes.  Régi  tamen,  indulta  vita,  pe- 
percit,  et  cuidam  nepoti  suob,  simul  etiam  et  Gualeranno  u.  Armenos  arutem  qui 
adjumento  régi  contra  Balac  exstiterant,  alios  quidem  pependit12,  alios  vero  ex- 
coriavit,  quosdam  nempe  per  médium  ense  cecidit.  Regem  autem  cum  tribus  de 
suis  de  castro  ejecit  et  ad  Carram  civitatem  abduci  fecit.  Et  quia  procul  a  nobis  g 
facta  hœc  aberant,  vix  certitudinem  rei  addiscere  poteramus;  verumtamen,  quam 
verius  potui,  a  relatoribus  mihi  intimatum  cartae  commendavi. 

1  Vexabantar.  a.  b.  f.  n.  —  2  Paerorum.  a.  b.  f.  n.  —  3  In  loco  sao,  ut  decuit.  a.  b.  d.  f.  n.  — 4  Ad  id  quod 
desieram.  a.  b.  d,  f.  n.  —  5  Illuc  iratus  perrexit.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  6  Castellum  suum  redderet,  ne  forte  vel  uni 
eorum  vel  ambobus  in  deterius  fortuna  prodiret,  et  ita  quietum  eum  abire  permitteret,  et  datis  inde  obsidibus 
electis,  usque  Antiochiam  vel  Edessam  perduci  salve  faceret  a.  b.  f.  n.  —  7  Minitatus.  a.  b.  f.  n.  —  8  Capere. 
a.  b.  f.  n.  —  9  Mitti.  a.  b.  f.  n.  —  10  /Egre  ferebat,  tantusque  casus  valde  terruit.  l.  —  11  Et  cuidam  nepoti 
suo  Galeranno  (Galeranno  nepoti  suo.  n.)  quoque.  A.  b.  f.  l.  n.  —  12  Suspendit,  u. 

•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  Xll,  c.  xix,  p.  54o,  54 1.  —  b  Forsilan  Manasses de Herges.  (Cf.  Willelm.p.  5u.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 

Hic  pluviis  artus  sitibundus  desinit  annus, 
Unde  Iherosolymi  crebro  sunt  murmure  questi. 
Gesta  quatcr  senos  currunt  hucusque  per  annos 
Post  iter  inceptuni  peregrinis  undique  notum1. 


459 


A.  na3. 


CAPITULUM  XXVII. 

De   Tyri  obsidione  praeparata. 


Annoa  a  Domino  Jesu  nato  millesimo  centesimo  vicesimo  quarto,  quum  Natale    a.  1124. 

b  Salvatoris  tam  in  Bethléem  quam  in  Iherusalem,  ut  decuit,  celebrassemusb,  cui 
celebritati  duxc  Veneticorum  cum  suis  dévote  interfuit,  confirmatum  est,  communi 
et  gratuita  voluntate  sub  jurejurando,  obsidionem  circa  Tyrum  vel  Ascalonem  post 
Epiphaniam  agere.  Sed  quia  pecuniae  nos  inopia  universos  tune  arcebat,  colligitur 
multa  viritim  militiae  et  clientèle  conductitiae  impertienda.  Non  enim  poterat 

c  tantum  negolium  sine  donativis  expediri.  Quamobrem  oportuit  nos  etiam  pretio- 
siora  ecclesiae  Iherosolymitanae  ornamenta  colligendo  nummismata  creditoribus 
oppignerare.  Igitur  sicut  interminatum  est,  et  ubi  nominatum  est,  undique  con- 
venerunt  omnes. 

Quum  ter  Fusor  aquae  valido  reparatur  ab  igne2d, 
D  Plebs  de  Iherusalem  communiter  exit  in  hostem. 

Hoc  fit  et  in  prima  feria,  luna  quoque  prima. 


* 


CAPITULUM  XXVIII. 

Quomodo  Tyrus  a  patriarcha  et  a  Veneticis  obsessa  sit. 

Itaque  usque  Acconem  profecti  disposuerunt6  una  cum  Veneticis  Tyrum  adiré 
et  obsidere.  Patriarcha f  ergo  cum  sibi  subditis,  dux  vero  cum  nautis  et  navibus 
suis  urbem  Tyrum  accurate  xv  kalend.  Martii  accinxerunt, 

E  Introeunte  quidem  tune  Pisces  sole  gemellos g. 

Hoc  autem  audito3,  Ascalonitae,  qui  solita  protervia  nunquam  mansuefieri  po- 
tuerunt4,  nobis  facere  damnum  pro  posse  non  distulerunt.  Quadam  quippe  die, 
tripertito  exercitu  suo ,  majorem  cohortium  suarum  partem  Iherusalem  adduxe- 
runt,  qui  extemplo  octo  homines  extra  urbem,  qui  vineas putabant,  truciterpere- 


1  Om.  hos  duos  versus  (Gesta  quater  peregrinis  undique  notum)  A.  B.  F.  K.  —  2  Aquœ  reparatur 

solis  ab  igne.  h.  —  3  Navibus  suis,  quod  factum  est  xv  kalendas  Martii.  Hoc  autem  audito.  a.  b.  f.  h.  n.  — 
4  Noverunt.  \.  b.  d.  f.  h.  n. 


1  Bongars.  c.  mv,  p.  436. 

h  Cf.  Willeim.  Tyr.  1.  XII,  c.  xxiv,  p.  549. 

c  Cf.  supra,  p.  45a,  annot.  6. 

d  Id  est  vicesimo  die  Januarii;  qui  primae  feriae  pri- 
maeque  lunae ,  ut  dicilur  in  sequente  versu ,  A.  D.  1 1  il\ , 
omnino  congruit.  (Cf.  supra,  p.  370,  annot.  b.) 


•  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XII,  c.  xxv,  p.  55o-553. 

'  Gormundus.  (Vide  supra,  p.  445,  et  annot./.) 

5  Id  est  die  xv°  mensis  Februarii  :  quem  diem  auctor 
ipse  designavit,  quum  prœcedentibus  verbis  xv  kalend. 
Martias  notavit.  (Cf.  supra,  p.  370,  annot.  b.) 

58. 


Digitized  by 


Google 


460  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  na4.  merunt.  Quorum  adventu  comperto,  super  arcem  Davidis  tuba  mox  insonuit1,  a 
hoc  nobis  significans.  Et  procedentes  adversus  eos  Franci  nostri  atque  Syri ,  au- 
dacter  obstiterunt.  Et  quum  tribus  diei  horis  alterutro  conspectu  ad  taedium  se 
fatigassent,  effectis  quampluribus 2  sauciatis,  mœsti3  abierunt.  Nostri  siquidem 
paulatim  eos  insecuti  sunt;  et4  quia  militibus  carebant,  insidias  eorum  veriti, 
non  praesumpserunt  eos  diu  sequi 5.  Ad  extremum  tamen  de  capitibus  eorum  b 
amputa tis  septem  et  decem  retenta  sunt,  totidemque  equi6.  Très  équités  vivi,  alii 
ex  eis  sunt7  occisi.  Quod  si  milites  haberemus,  pauci  ex  eis  evasissent.  Equitatus 
enim  noster  in  exercitu  erat.  Tune  Deus  laudatur,  cui  semper  laus  debetur. 


CAPITULUM  XXIX. 

De  Tyro  et  ejus  nobilitate. 

Interea  loci  coangustantur  Tyrii  in  urbe  sua  proxime  inclusi8,  nec  pacem 
quaerentes,  nec  capi  cedentes.  Divitiis  enim  opulenti  et  maris  praesidio  circum-  c 
fulti,  consueverant  semper  esse  ingrati.  Haec  est'  quidem  cunctis  urbibus  quae 
in  terra  sunt  Promissionis 9  ditior  et  nobilior,  praeter  Azor 10  b,  quam  rex  anti- 
quitus Chananaeorum  Jabinc  possedit,  quam  Josued  postea  cum  ceteris11  plurimis 
destruxit.  Quae  quidem,  ut  legimus0,  nongentis  curribus  m  imita  gloriabatur.  Jo- 
sephusf  autem  tria  millia  curruum  falcatorum  fuisse  narrât.  Armatorum  vero  tre-  d 
centa  millia,  et  decem  millia  equitum  habebat12,  cujus  militiae  Sisara13*  dux  exstitit. 
Hae  urbes  ambae  Tyrus  et  Azor }k  in  terra  Phœnicum  fuerunt  institutae.  Haec  insti- 
toribus  et  negotiationibus  munitissima ,  illa  vero  infinita  gente  populosa.  Haec  in 
marino  littore  sita,  illa  vero  in  campestribus  est15  collocata.  Quando  Gedeon  ju- 
dicabat  Israël \  tune  temporis  Tyrus  condita  fuit,  pauloante  Herculem,  a  Phœ-  e 
nicibus.  Urbs  enim  in 16  terra  Phœnicum  est17.  Haec  e6t  ad  quam  Isaias*  loquitur, 
minans18  eam  propter  superbiam  suam,  in  qua  optima  purpura  tinguitur,  unde 
tyria19  dicitur  nobilis  purpura.  Tyrus  interpretatur  angustia,  quae  Soor20  He- 
braice  dicitur.  Rex  autem  Assyriorum  Salmanassar 21  jf  pugnans  contra  Syriam 
et  Phœnicem ,  expugnavit  eam,  quum  in  ea  regnaret  Helusaeus22k.  Nolebant  enim  f 
régi  Assyriorum  Tyrii  esse  subjecti.  Hoc  equidem  per  quinquennium  actum  est. 
De  hoc  Menander1  scribit,  Josephus  quoque  latius.  Tune  temporis  pelagus  trans- 

1  Intonuit.  m.  —  2  Effecti  inanes  cum  pluribus.  a.  b.  d.  f.  h.  n.  —  3  Mœsti  vatde.  a.  b.  f.  n.  —  4  Sed.  a.  b. 
f.  n.  —  5  Insequi.  a.  b.  f.  n.  Persequi.  l.  —  0  Retinuerunt,  totidemque  equos.  a.  b.  f.  l.  n.  —  7  Très  équités 
vivos,  de  quibus  quadruginta  quinque  sunt.  a.  b.  f.  h.  ïi.  —  8  Proxime  clausi.  L.  —  9  Repromisionis.  a.  b.  f.  n. 
—  10  Asor.  a.  b.  f.  n.  —  11  Om.  ceteris  m.  —  12  AlebaU  a.  b.  f.  n.  —  13  Sysara.  m.  —  14  Om.  Tyrus  et 
Azor  a.  b.  d.  f.  n.  —  15  Om.  est  a.  b.  f.  n.  —  16  Tyrus  quidem  in.  a.  b.  f.  n.  —  17  Om.  urbs  enim  in 
terra,  etc.  l.  —  18  Exacerbans.  a.  b.  f.  n.  —  19  Unde  et  de  Tyria.  c.  —  20  Soer.  a.  b.  Seor.  m.  —  21  Om. 
Salmanassar  a.  b.  f.  h.  n.  —  22  Helyseus.  f.  Elyseus.  n.  Om.  quum  in  ea  Heluseus  l. 

1  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XIII,  c.  i,  p.  555  et  seq.  1  Isa.  xxiii  ,  i  et  seq. 

k  Seu  Hasor.  j  IV  Reg.  xvii,  3. 

c  Jos.  xi,  i  et  seq;  Juu.  îv,  2.  k  Elulaeus  ap.  Flav.  Joseph.  Antiq.  I.  IX,  c.  xiv,  S  2, 

d  Jos.  xi,  io.  t.  I,  p.  365,  ed.  Dindorf. 

•  Jud.  iv,  3.  1  Menander  Ëphesius,  ap.  Joseph.  Antiq.  1.  VIII, 
1  Flav.Jos.<4n%l.V,c.v,Silt.I,p.i7o,ed. Dindorf.      c.  xm,  S  a;  1.  IX,  c.  xiv,  S  a;  c.  Apion.  I,  xviii  et  xxi  : 

*  Jud.  iv,  a.  quem  reperias  inler  Frayai,  histor.  Grœcor.  t.  IV,  p.  445- 
h  Jud.  vi,  il  et  seq.  447,  edit.  C.  MûUer.  Paris,  i85i.  (Coll.  Didot.) 


Digitized  by 


HISTORIA  1HEROSOLYMITÀNA.  461 

a  frétantes  Tyrii,  duce  Didone,  Beli  filia,  Carthagioem  in  Africa  condiderunt.  Cujus   a.  us*. 
situs  triginta  millia  passuum  muro  amplexatur1,  et  pene  tota  mari  cincta  ab. 
Orosio*  historico  fuisse  describitur,  absque  faucibus,  quat  tribus  millibus  passuum 
aperiebantur.  Is  iocus  murum  triginta  pedes  iatum  habuit,  saxo  quadrato  in  alti* 
tudinem  cubitorum  quadraginta.  Arx,  cui  Birse*  nomen  fuit,  pauco  amplius  quam 

b  duo  millia  passuum  tenebat,  quae  septingentesimo  anno  conditionis  ejus,  omni 
murali  lapide  diminuto 3,  confunditur.  Quae  ante  urbem  Romam  septuaginta  an- 
nos4  ab  Helisa  condita5  invenitur.  Hanc  Publius  Scipio,  superioris  anni  consul, 
suprema  sorte  molitus6  est,  quae  continuis  septem  et  decem  diebus  miserabiliter 
arsit. 


CAPITULUM  XXX. 

De  Tyri  captivitate  antiqua,  et  a  quibus  antiquitus  fait  expugnata. 

c  Tyrus  autem  superius  memorata  septuaginta  annis7  juxta  Isaiamb  depopulata 
elanguit.  A  qua  recedentibus  Cetheis,  reduxit8  eos  Helusaeus  rex.  Contra  quos 
Salmanassar,  rex  Assyriorum,  denuo  insurgit.  RecessitaTyro  tune  civitas  Sydon, 
et  Arcec,  quae  Actipus  nominatur9,  et  antiqua  Tyrus,  et  multae  aliae  simul  urbes; 
quae  semetipsas  régi  Assyriorum  tradiderunt.  Quapropter  Tyriis  non  subjectis, 

d  iterum  adversus  eos  egressus  est,  Pbœnicibus  eis  naves septuaginta10  exhibentibus, 
et  rémiges  nongentos11.  Contra  quos  Tyrii  navigantes  in  duodecim  navibus,  dis- 
persis  hostium  navibus  ceperunt  captivos  viros  quingentos.  Unde  honor  Tyriorum 
propter  haec  crevit  eximie  n.  Revertens  autem  Assyriorum  rex,  disposuit  custodias 
super  flumen  et  aquae  ducta  civium l3,  ut  Tyrios  ha u rire  pocula  prohibèrent;  Et 

e  quum  hoc  quinque  annis  factura  esset14,  toleraverunt,  de  effossis  puteis  bibentes 
aquam.  Haec  itaque  in  archivis  Tyri  de  Salmanassar,  rege  Assyriorum,  conscripta 
sunt.  Hic  est  qui  Samariam  ebsedit  et  cepit 15  anno  régis  Ezechiae  sexto d,  et  trans- 
tulit  Israël  in  Assyrios.  Ante  quem  venerat  etiam  Phul1*,  rex  Assyriorum6,  et  post 
eum  Teglaphalassar 17,  rex  Assurf,  qui  cepit  Cèdes g  et  Asor  in  Neptalim ,  prope  Pa- 

f  neas,  et  Janoe 18  et  Galaad,  et  universam  Galilaeam,  et  transtulit  eos  in  Assyrios. 
Venit  quoque  Sargon\  rex  Assyriorum,  qui  misit  Tarthan 19i  pugnare  contra  Azo- 
tum,  et  cepit  eam.  Itaque  propter  peccata  populi  vastata  est  terra  Promissionis, 
et  in  captivitate  m  ducta  prius  Assyriis,  deinde  Chaldeis.  Nabugodonosor20*  enim, 

1  Millibas  passuum  muro  amplexa.  a.  b.  r.  n.  Amplexavit.  e.  —  2  Bisse,  c.  Hirse.  h.  —  3  Communito. 
a.  b.  F.  n.  —  4  Om.  annos  c.  —  5  Duos  et  septuaginta  (septuaginta  et  duos.  D.  h.)  annos  ab  Helisa  [Hefysa.  n.) 
condita.  a.  b.  d.  f.  h.  m.  n.  —  0  Demolitus.  l.  —  7  Annis  transactis.  l.  —  8  Naviguas  reduxit  a.  b*  f.  k. 
—  9  Om.  quœ  Actipus  nominatur  a.  b.  r.  h.  m.  n.  —  10  Sexaginta.  a.  b.  f.  h.  h.  — 11  dccc.  m.  —  12  Quam 
maxime,  m.  —  13  Circuivit.  a.  b.  f.  l.  m.  n.  —  14  Per  quinquennium  fuisset  factum.  a.  b.  f.  h.  —  15  Cepit 
eam.  u.  —  16  Aphul.  a.  b.  —  17  Teglatphalasar.  a.  b.  Teglathphalasar.  f.  Teglaphalasar.  ».  n;  Tegladphalas- 
sur.  m.  —  18  In  Neptalim  et  Janoe.  a.  b.  f.  n.  Jaloe.  m.  —  19  Tartan.  F.  Tarchan.  g.  n.  —  20  Nabuchodonosor. 
a.  b.  f.  n.  hic  et  infra. 

•  Cf.  P.  Orosii  Historiar.  \.  IV,  c.  xx,  p.  279,  280;         *  IV  Reg.  xv,  19. 

ed.  Harercamp.  Lugd.  Bat.  1738.  1  IV  Reg.  xv,  29;  xti,  7. 

b  Isa.  xxiii,  17.  1  Melius  Kedes.  (Cf.  Munk,  Palestine,  p.  33.) 

•  Haec  omnia  ex  Menandro,  ap.  Joseph.  Ant.  1.  IX,         b  Isa.  xx,  1. 

c.  xiv,  S  2.  —  Ap.  Joseph,  pro  Arce  legitur  Ace.  4  IV  Reg.  xviii,  17. 

•  IV  Reg.  xvii,  5,  6;  xviii,  10.  %  j  IV  Reg.  xxiv,  10,  16;  II  Paralip.  xxxvi,  10. 


Digitized  by 


Google 


462  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  1 1  »4.    tam  Chaldeus  quam  Babilonius  rex,  et  obsedit  et  cepit  Iherusalem.  Uude  Sedechias*  a 
rex  fugiens  captus  est  juxta  Iherico,  et  ductus  ad  regem  Babiionis  in  regiocem 
quae  Reblatalb  dicitur,  in  terra  Ematb c.  Iheronymusd  dicit  Emath  magnam  esse  An- 
tiochiam,  minorem  vero  Epiphaniam.  Ibi2  fecit  Nabugodonosor  oculos  Sedechiae3 
erui,  et  filios  ejus  coram  se  jugulari*.  Tune  venit  Nabuzardan,  princeps  militiae 
ejus,  et  incendit4  domum  Domini  et  domum  régis;  et  totum  m  uni  m  Iherusalem  b 
destruxit  per  circuitunif.  Post  temporum  autem  intervalla  venit  Alexander  rex,  qui 
Tyrum  obsedit  et  cepit    subjugata  Sydone,  prius  autem  Damasco.  Gaza  quoque 
ab  eo  capta  per  duum  mensium  spatia  ,  qui  circa  Tyrum  septem  mensibus  sede- 
rat,  ad  civitatem  Iherosolymam  festinavit.  Honorifice5  susceptus,  principem  sa- 
cerdotum,  nomine  Jaddum\  plurimis  honoribus  prosequitur,  habentem  cydarim6  c 
super  caput  ejus,  et  stolam  auream  jacintinam,  et  super  laminam  auream,  in  qua 
nomen  Dei  scriptum  erat  :  solus  adiens  diligenter  adoravit.  Et  disposita  Iheroso- 
lyma,  ad  reliquas  civitates  exercitum  suum  convertit.  Post  annorum  plurium 
spatia,  peccatis  Judaeorum  exigentibus,  Antiochus  Epiphanes  legem  eorum  im- 
pugnans,  Machabaeos  valde  coartavit.  Post  hune  venit  Pompeius,  qui  Iherusalem  d 
infeliciter  dissipavit*.  Ad  ultimum  vero  Vespasianus  cum  Tito  filio  suo  venit,  qui 
penitus  eam  destruxit K  Itaque  per  varios  rerum  eventus  usque  ad  tempora  nostra, 
et  civitas  sancta  et  patria  ei  subdita  praecipitanter  exstitit  vexata7.  Plerumque 
Palaestina,  interdum  Phœnicea,  quae  a8  Phœnice,  Cadmi 9  fratre,  nomen  accepit, 
est  vastata.  Tum  Samaria,  tum  Galilaea,  quae  tamen  bipartita  determinatione  dis-  e 
tipguitur.  Nam  altéra  superior,  altéra  quidem  inferior  appellatur ,  quas  ambifariam 
Phœnice  et  Syria  cingunt.  Illa  nempe,  quae  est  trans  Jordanem,  a  Macheronta  in 
Pellam  capit  longitudinem,  et  a  Philadelphia 10  usque  Jordanem  habet  latitudinem. 
Pella 11  quippe  septentrionalis  ejus  est  tractus,  occiduus  vero  Jordanis  ;  meridianus 
autem  Moabitide  terminatur  regione;  ab  oriente  Arabia  et  Philadelphia,  itemque  f 
Gerasidis  clauditur.  Samariensis  autem  regio  inter  Judaeam  et  Galilaeam  sita  est.  At 
Judaeae  latitudo  a  Jordane  usque  Joppen  explicatur,  média  vero  civitas  ejus  est 
Iherusalem,  quasi  umbilicus  ejus  terrae  sit.  Porro  inferior  Galilaea,  quae  ex  Tibe- 
riade  usque  Zabulon  et  usque  Ptolomaidam  tenditur,  et  Carmelum  montem  12 
Tyriorum ,  continet  intra  se  Nazaret  et  Sephorim 13,  civitatem  validissimam ,  g 
Thabor  etiam  et  Cana1*  cum  pluribus  aliis.  Haec  siquidem  Libano  accingitur 
et  fontibus  Jordanis,  ubi  nunc  est  Paneas,  sive  Dan  alio  nomine,  sive  Caesarea 
Philippi,  circa  quam  Traconitidis 15  est  regio  et  Nabatanea16.  A  meridie  Samaria 
et  Scitopolis,  haec  est  Bethsan 17.  Judaeae  autem  Bersabee  civitas  dat  limitem,  intra 
quam  sunt  Tamna  et  Lidda,  Joppe  et  Jamnia ,  Thecue  et  Hebron ,  Astaol  et  Saraa 18,  h 
et  multae  aliae.  Nunck  ad  callem  redeo,  qui  diversas19  per  semitas  diu  cucurri. 

1  Reblatha.  b.  —  2  Epifaam.  Ubi.  a.  b.  f.  n.  —  3  Sedechiœ  régi.  a.  b.  f.  Sezechiœ  régi.  n.  —  4  Succendit. 
a.  b.  f.  n.  —  5  Ubi  honorifice.  a.  b.  f,  n.  —  6  Thydarim.  m.  —  7  Hîc  desinit  cod.  h.  —  8  Ad.  c.  —  0  Cathmi. 
c.  b.  —  10  Filadelfia.  c.  d.  Philadelfia.  a.  b.  —  11  Pellam.  c.  —  12  Et  Carmelum  et  montem.  a.  b.  f.  n.  — 
1S  Sesforim.  a.  b.  Sesforium.  n.  — 14  Chanam.  l.  —  15  Turconitidis.  m.  —  16  Nabatea.  m.  —  17  Om.  A  me- 
ridie est  Bethsan  a.  b.  f.  n.  —  18  Saraam.  a.  b.  f.  n.  —  19  Adversas.  a.  b.  f.  n. 

a  IV  Reg.  xxv,  i,5.  «  Cf.  Flav.  Joaephi  Antiq.  1.  XI,  c.  vm,  S  3,  t.  I, 

k  IV  Reg.  xxv,  6.  p.  429,  cd.  Dindorf. 

•  Cf.  IV  Reg.  xvii,  a4;  xvm,  34.  h  Cf.  Flav.  Josephii4nty.l.  XI,c.vm,S  4, 1. 1,  p.43o. 

•  Cf.  libr.  De  sita  et  nominibus  locor.  Hebr.   ap.  1  Cf.  Flav.  Josephi  Antiq.  1.  XIV,  c.  iv,  $  4,  t.  I, 
S.  Hieronym.  t.  II,  p.  399,  éd.  D.  J.  Martianay,  qui      p.  53i  ;  De  bello  Jud.  I.  I,  c.  vu,  S  6,  t.  II,  p.  ai. 
scribit  Amath.  j  Cf.  Flav.  Josephi  De  bello  Jud.  1.  IV,  V  et  VI,  t.  II, 

•  IV  Reg.  xxv,  7.  p.  ai5-3oa. 

f  IV  Reg.  xxv,  8-11.  k  Bongars.  c.  lv,  p.  438. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIÀ  IHEROSOLYMITANA.  463 
CAPITULUM  XXXI. 

Bellum  et  Victoria  Antiochenorum  cum  Turcis,  et  de  morte  Balac. 

A     Quum  igitur  circa  Tyrum  in  obsidione  ad  machinas  praeparandas  sollicite1    a.  h*a. 
laboraremus ,  nihilominus  Balac  contra  nos  cornu  suum  cum  complicibus  suis 
extollere*  non  cessabat.  Qui  ex  urbeCalipto  egressus,  quae  vulgo  Halapia  nun- 
cupatur3,  mense  Maio  intrante,  cum  quinque  millibus  equitum4  septemque 
miilibus  peditum  perrexit  Hierapolim ,  quam  urbem  Mombech5'  vulgus  vocitat. 

b  Et  quum  possessor  ejus  eam  illi  reddere  nollet,  extra  urbem  eum  ad  se  tune 
evocatum  nefarie6  decollavit.  Qua  urbe  protinus  a  Balac  obsessa,  non  latuit 
Gosceiinum  Antiochiae  tune  morantem,  et  habita  inde  legatione,  acceleravit  illuc 
ire  cum  Antiochenis.  Licet  autem  paucissima  gens  esset  Christicolarum,  non  pa- 
vitavit  Goscelinus  aggredi  multitudinem  perfidorum.  Nec  mora  diu  protracta, 

c  commissa  est  ferociter  pugna.  Deo  autem  suffragante,  postquam  Turci7  ter  sunt 
confusi,  terque  ad  pugnam  audacter8  regregati,  Balac,  in  ea  pressura  sauciatus 
ad  mortemb,  pro  posse  divertit  moribundus  in  partem.  Quod  quum  extemplo  sui 
comperissent,  qui  potuerunt  fugere  non  torpuerunt.  Potuerunt  quidem  plerique 
fugere,  sed  nequaquam  potuerunt9  effugere.  Referuntur  enim  tria  millia  ex  eis 

d  fuisse  interemptorum ,  qui  équités  erant 10.  De  peditibus  autem  ignoratur  nuroe- 
rus.  De  nostris  vero  triginta  milites  ibi  perempti  occubuerunt;  de  pedestri  autem 
clientela 11  sexaginta  fere.  Volens  autem  certitudinem  rei  scire  Goscelinus,  an  Ba- 
lac esset  mortuus,  an  aliquatenus  evasisset12  vivus,  quum  sollicite  perscrutaren- 
tur  qui  hoc  inter  necatos  exquirebant,  armorum  indiciis  cognitorum  a  cognitis13 

e  cognitus  est.  Cujus  caput  qui  amputavit,  Goscelino  gratulabundus  detulit,  a  quo 
quadraginta 14  numismata,  sicut  se  illi  daturum  spoponderat,  lucratus  accepit. 
Caput  siquidem  continuo  Antiochiam  ad  deelarationem  gestae  rei  Goscelinus  de- 
ferri  fecit.  Quod  ipse,  qui  in  starcia 15  sua  detulit  usque  Tyrum  itemque  Iherusa- 
lem,  nobis  universis  et  enarravit  et  declaravit,  qui  etiam  in  praelio  memorato16 

f  cum  praeliantibus  praesens  fuit.  Armiger  quippe  Goscelini  erat  ipse.  Et  quia  nun- 
tium  attulit  desideratissimum  in  exercitu  nostro  ante  Tyrum  astante17,  acceptis 
armis,  ab  armigero  in  militem  provectus  est.  Cornes  nempe  Tripolitanus  ad  hune 
gradum  eum  sublimavit.  Et  laudavimus  et  benediximus  omnes  Dominum,  quia 
sufFocatus  est  ille  draco  saevissimus,  qui  Christianismum  diu  tribulaverat  et  pes- 

g  sundederat. 

Sol  decies  novies  lustra  rat  lumine  Taurumc, 
Quando  Balac  cecidit  f  vel  eum  fortuna  fefellit. 

1  Accurate.  a.  b.  f.  if.  —  2  Contra  nos,  malivolos  suos,  cornu  suum  extollere.  a.  b.  f.  n.  —  3  Om.  quœ  vulgo 
Halapia  nuncupatur  a.  b.  d.  f.  n.  —  4  MilUum  millibus.  l.  —  5  Mumbech  a.  b.  f.  n.  —  6  Advocatum  ne/aria. 
A.  B.  F.  n.  Nefariam.  l.  m.  —  7  Om.  Turci  a.  b.  f.  n.  —  8  Terque  viriliter  ad  pugnam.  a.  b.  f.  n.  —  0  Om. 
potuerunt  m.  —  10  Qui  milites  Juerunt  de  nostris.  a.  b.  — 11  De  peditibus  vero  nostris.  a.  b.  f.  m.  —  12  EsseL  m. 
—  15  Quam  sagaciter  inter  necatos  perscrutaretur,  indiciis  armorum  a  cognitis.  a.  b.  f.  n.  —  14  Om.  quadra- 
ginta m.  —  15  Sistarsia.  a.  b.  f.  n.  —  16  Declarato.  a.  b.  f.  n.  —  17  Astantem.  c.  Om.  atlante  a.  b.  n.  Om. 
ante  Tyrum  astante  f. 

"  Hodie  Manbedj  sive  Menbédj.  Maubogœ  princeps  Altavarykh,  p.  355;  Mat  th.  Edeasen.  p.  i3j);  Wilken, 
tune  erat  emirus  Hassan  Al  Boalbeky.  p.  6i  ;  Reinaud,  Extraits,  p.  48,  ày. 

k  Cf.  Willelm. Tyr.  I.  XIII,  c.  xi,  p.  570,  571;  Kamel^         5  Id  est  v°die  Maii.  (Cf.  supra,  p.  370,  annot.  b.) 


Digitized  by 


A.  us4. 


464  FULCHERII  CARNOTENSIS 

Ecce  sic  interpréta tio  somnii  superius  memorati*  declarata  est,  quod  quasi  vatici-  a 
nans  ipse  Balac  de  seipso  dixerat  tempore  illo  quo  Goscelinus  de  captione  mira- 
biliter  evasit.  Videbat  enim  in  visu  a  Goscelino  sibi  oculos  erui.  Vere  penitus 
eruit,  quoniam  caput  et  membra  illi  penitus  abstulit. 

Nec  videt  aut  audit,  nec  fatur,  nec  sedet  aut  it  ; 

Nec  cœlo,  nec  humo  ,  nec  aqua  locus  ejus  habetur.  B 


CAPITULUM  XXXII. 

De  his  quae  in  obsidione  Tyri  gerebantur. 

Quadam  vero  die,  dum  in  obsidione  memorata  securi  quiescerent  qui  circum- 
sedebant\  opportunitate  considerata  egressi  suntde  civitateTyrii,  tamTurci  quam 
Sarraceni ,  patefactis  portis  ;  et  ad  macbinam  nostram  inter  ceteras  fortiorem  ac- 
currentes,  nudatis  frameis  unanimiter  accurrerunt !.  Et  antequam  nostri  arma 
caperent,  quos  in  machina  custodes  invenerunt  foras  sauciando  pepulerunt;  et  c 
incenderunt2  eam  igni,  qua  solebant  turres  antea  jactis  lapidibus  conquassari  et 
vebementissime  perforari.  In  qua  impugnatione  triginta  homines  .perdidimus;  illi 
autem  duplum  reppererunt3  damnum.  Cives  quippe  per  mûri  minas  nostros  tam 
sagittis  quam  spiculis  sive  lapidibus  crebro  valde  laedebant  et  vulnerabant 

Intérim  autem  Venetici  nostri,  secunda*  satis  usi  fortuna,  carabum  suum  in-  d 
gressi,  qui  non  erant  nisi  quinque  tantum5,  domunculam  unam  juxta  murum 
urbis  diripuerunt 6,  du  obus  ibi  capitibus  amputatis.  Qui  tune  sine  cunctatione 7 
cum  lucello  suo  gratulabundi  foras  remearunt.  Actum  est  hoc  xi°  kalend.  Junii8c. 
Sed  nil  minus  valuit,  quum  pauloante  Tyrii  liburnam  unam  noctu9  elapserint10, 
et  intra  urbem  per  portum  traxerint.  In  hujusmodi  enim  certaminibus  talia  fieri  e 
sœpe  obtingit ll. 

Hic  cadit,  hic  surgit;  hic  gaudet,  plorat  et  ille. 


CAPITULUM  XXXIII. 

De  pessima  inquietudine  Ascalonitarum. 
Scientes d  autem  Àscalonii  gentis  nostrae  paucitatem ,  ubi  magis  aestimaverunt 

1  IrraeranL  a.  b.  f.  n.  —  *  Et  accenderunt  (ascenderunt.  l.)  et  incenderuni.  a.  b.  f.  l.  n.  —  3  Receperunt. 
a.  b.  F.  n.  Duplex  receperunt.  l.  —  4  Intérim  autem,  probitate  quadam  excogitata,  quinque  Venetici  secunda. 

a.  b.  f.  l.  n.  —  5  Om.  qui  non  tantum  a.  b.  f.  n.  —  6  Domum  unam  diripuerunt.  a.  b.  f.  n.  —  7  Usi 

fortuna,  intrant  urbem,  et  pueris  ibi  daobus  capitibus  amputatis,  sine  cunctatione.  l.  —  8  Julii.  m.  —  9  Noctu 
Veneticis.  a.  b.  f.  n.  —  10  Clepserint.  a.  b.  f.  m.  n.  —  11  Obtingunt.  a.  b.  d.  e.  f.  n.  Contingit.  m. 

•  Vide  supra,  cap.  xxiv,  p.  455,  c.  Khaldun.  p.  84,  85;  Wilken,  op.  cit.  p.  6o;  Reinaud, 

b  De  urbis  Tyri  obsidione  cf.  Willdm.  Tyr.  1.  XIII,  Extraits,  p.  49»  5o. 

c.  îv,  p.  56o  et  seq.;  Ibn  Âlatyr,  Kamel-Altavarykh,  *  Id  est  die  xxu°  mensis  Maii,  A.  D.  ua4. 

p.  358;  Matth  Edes?en.  Hist.  Armen.  t.  I,  p.  i4i;  Ibn  d  Bongars.  c.  lvi,  p.  439. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  465 

a  nos  debilitare,  vel  dam  nu  m  inferre  non  pigruerunt  molestare*.  Nam  prope  Ihe-   a.  h*a. 
rusalem  viculum  quemdam ,  Birrum  1  b  nominatum ,  vastaverunt  et  concremave- 
runt;  et,  asportatis  omnibus  reculis2  illic  inventis,  cum  aliquantis  mortuis  et 
pluribus  vulneratis  abierunt.  Mulierculae  enim  et  infantes  in  turri  quadam  tem- 
pore  nostro  illic  aedificata  se  intromiserunt,  et  sic  salvati  sunt.  Itaque  per  terram 

b  excurrentes  diripiebantf  necabant,  captivabant,  quodcumque  malum  poterant3  fa- 
ciebant,  nec  erat  qui  eis  resisteret.  Intenti  enim  omnes  eramus  ad  obsidionem\ 
misericordiam  exspectantes  supernam,  quo  tenus5  laborem  nostrum  Deo  factore 
et  adjutore  valeremus  consummare.  Erat  enim  impatibile  et  nocte  lucubrare  et 
die  laborare6. 


CAPITULUM  XXXIV. 

De  redditione  urbis  Tyriae. 

c  Videns  autem  rex  Damasci  Turcos  suos  et  Sarracenos,  qui  erant  in  urbe  circum- 
clusi,  nullo  modo  posse  de  manibus  nostris  evadere,  maluit  cum  aliquo  dedecore 
vivos  eos  redimere,  quam  mortuos  plorare.  Quaesivit  ergo  per  interlocutores  sa- 
gaci  consilio  quatinus  homines  suos  cum  rébus  eorum  omnibus  foras  exciperet, 
et  urbem  vacuatam  nobis  relinqueretc.  In  quo  quum  utrinque  diu  luctaremur, 

d  obsidibus  ambifariam  datis7,  illi  de  urbe  sunt  egressi,  et  Cbristiani  pacifiée  intro 
gressi.  Quicumque  autem  ex  Sarracenis  in  urbe  remanere  voluerunt ,  sub  condi- 
tions ratiocinio  in  pace  remanserunt. 

Sub  Cancro  Phœbus  fuerat  ter  septies8  ortus, 
Quando  Tyrus  capitur,  et  redditur,  ac  superatur, 
E  Nam  nonas  Julii  contigit  boc  fieria. 

Non  est  igitur0  cessa nd uni,  non  est  etiara  tardandum  quœrere  Dominum  nos- 
trum adjutorem  in  tribulationibus,  pium 10,  benignum ,  et  precibus 11  pulsare  eum , 
ut  nobis  pulsantibus 12  pium  praebeat  auditum.  Hoc  equidem  in  Iherusalem  fece- 
ramus13,  persaepe1*  ecclesias  visitando,  lacrymas  fundendo,  eleemosynas  imper- 

f  tiendo,  corpora  jejuniis  afïiciendo.  QuodDeus,  ut  credo,  de  supernis  aspectans, 
non  reliquit  post  se  benedictionem,  sed  exaudivit  precationem  15  nostram  16.  Quod 
quum  aliquem  addiscere  rumusculum  auribus  apertis  exspectabamus  179  ecce  legati 
très  festinantissime  vénérant,  nobis  nuntiantes  et  litteras  a  patriarcha  nostro  dé- 
férentes, et  urbem  captam  esse  innotescentes.  Quo  audito,  clamor  jocundissimus 

g  attollitur 18,  Te  Deum  laudamus  ilico  vocibus  altisonis  décantât ur.  Signa  pulsan- 
tur,  processio  ad  Deum19  deducitur20,  vexilla  in  mûris  et21  turribus  elevantur, 

1  Birium.  a.  b.  f.  n.  —  2  Recalis  rébus,  a.  b.  Rébus,  n.  —  5  Facere  poterant.  l.  —  4  Eramus  obsidioni.  l.  — 

5  Quatenus.  a.  b.  f.  Quatinus.  m.  n.  —  6  Om.  Erat  enim  die  laborare  a.  b.  f.  n.  —  7  Traditis.  a.  b.  f.  n. 

—  8  Sex  decies.  m.  — ,°  Om.  igitur  g.  m.  —  10  Om.  pium  a.  b.  f.  n.  —  11  Precibus  sedulis  l.  —  12  Suppli- 
cantibus.  a.  b.  f.  n.  —  15  Faciebamus.  l.  —  14  Om.  persœpe  a.  b.  f.  n.  —  15  Deprecationem.  a.  b.  m.  n.  — 
16  Preces  nostras.  f.  — 17  Exspectaremus.  l.  —  18  llico  attollitar.  t.  —  19  Ad  templum  DominL  a.  b.  f.  n.  — 
20  Hic  cod.  e.  deest.  —  21  Et  in.  l. 

a  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XIII,  c.  vm,  p.  566;  c.  xti,         e  De  hac  urbi»  deditione  cf.  Willelm.  Tyr.  i.  XIU, 

p.  573  ;  A.  D.  1 1  ilx.  c.  xiii ,  p.  573. 

b  «  Biiin  dictum ,  qui  hodie  cetebriori  vocabulo  Maho-         *  Unus  et  vicesimus  dies  ab  ingressu  solis  in  Cancrum 

«  mena  appellatur.  «(Willelm.  Tyr.  1.  XIII,  c.xi  1,  p.  57  a.)  et  nonae  Julie  in  vu™  Julii  menais  diem  pariter  con- 

Gallice  Belin.  currunt.  (Cf.  supra,  p.  370,  annot.  I.) 

m.  59 


Digitized  by 


Google 


466  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.        per  omnes  vicos  ornamenta  multicoloria  extenduntur,  gratiarum  actiones  depro-  a 
muntur,  nuntii  pro  meritis  digne  remunerantur,  pusilli  et  magni  pariter  congra- 
tulantur,  puellae1  cantilenis  in  choreis  delectantur.  Recte  mater  Iherusalem 
gaudet  de  Tyro  filia,  cujus  a  dextera  sedit  amodo  coronata.  Luget  et  Babilon, 
consolatione  ejus  perdita;  cujus  adminiculo2  dudum  exstiterat  sufFulta,  cujus 
classem  quotannis  nobis  hostilem  excipiebat3.  Haec  vero  etsi  minora tur  pompa,  b 
augmentatur  divina  gratia.  Nam  quae  apud  Ethnicos4  civitas  habuerat  in  magis- 
terio  primiflaminem ,  vel  archiflaminem,  secundum  patrum  institutionem  habe- 
bit5  primatemvel  patriarcham  in  lege  Christiana.  Ubi  enim  archiflamines  erant, 
archiepiscopi 6  Christianorum  sunt  instituti,  qui  singulis  provinciis  praesint7. 
Ubi  metropolis  erat,  quae  interpretatur  mater  civitas,  metropolitani  erant,  qui  de  c 
tribus  aut  quatuor  civitatibus  intra  aliquam  provinciam  matri  et  majori8  aliarum 
civitatum  praesidebant.  Ubi  autem  minores  civitates  habuerunt  solummodo  flami- 
nes  vel  comités,  episcopi  sunt  instituti.  Porro  tribuni  plcbis  non  absurde  intelli- 
guntur  presbyteri,  sive  reliqui  inferioris  ordinis  clerici.  Sic  omnis  mundana  po- 
testas  his  gradibus  dignitatum  a  se  invicem  distat,  id  est  ut  primus  sit  Augustus,  d 
vel  imperator;  deinde  Caesares,  deinde  reges,  duces  et  comités.  Sic  dicitClemens 
papa9,  Anacletus,  Anicius  et  plures  alii.  Demus  autem  laudes  Deo  altissimo,  quia 
non  hominum  virtute,  sed  sua  beneplacita  voluntate,  sine  sanguinis  effusione  nobis 
Tyrum  reddidit,  urbem  inclytam,  urbem  fortissimam,  et  ad  capiendum  difficilli- 
mam,  nisi  Deus  manum  apponeret  dexteram.  In  hoc  quidem  Antiocheni  delique-  e 
runt,  qui  nullum  nobis  auxiliumpraebuerunt,  neclabori  huic  adesse  voluerunt.  Be- 
nedica tur  autem  Pontius  Tripolitanus,  quoniam  adjutor  nobis  affuit 10  fidelissimus. 
Pacificet  Deus  Antiochenam  Ecclesiam  cum  Iherosolymitana11,  quae  duae  dissident 
de  Tyria  tertia.  IHa  dicit  banc  sibi  fuisse  subditam  sub  Graecorum  tempore.  Haec 
dicit  se  esse  communitam  privilegiis  a  Romano  pontifice.  Nam  in  concilio  Alver-  f 
nensi  tam  autentico  et  nominatissimo  constitutum  unanimi  assensu  fuit,  ut  quae- 
cumque  civitas, mari  magno  transi to, a paganorum  posset  excuti  jugo, sine  contra- 
dictioneperenniter  obtineretur.  Hoc  etiam  in  Antiocbeno  concilio,  episcopoPodiensi 
magistrante,  replicatum  et  concessum  ab  omnibus  est.  In  Iherusalem  quoque  dux 
Godefridus  et  domnus  Boamundus  acceperunt  terra  m  suam  a  patriarcha  Daiberto,  g 
propter  amorem  Dei.  Identidem  Paschalis  papa  privilegiis  suis  corrobora  vit ,  et  ea 
Ecclesiae  Iherosolymae  transmisit,  quibus,  Ecclesia  Romana  sic  auctorisante,  jure 
perpetuo  communietur.  In  quibus  privilegiis  haec  inscripta  sic  continentur 12  : 


CAPITULUM  XXXV. 

Privilegium  Paschalis  papa;. 


«  Paschalis8,  servus servorum  Dei,  reverendissimo 13  fratri  Iherosolymitano b  pa- 

1  Puellulœ.  a.  b.  f.  n.  Puellalœ  in.  m.  —  2  Auxilio.  l.  —  3  Om.  cujus  classem  excipiebat  l.  — 

4  Hennicos.  a.  b.  f.  n.  —  5  Habet  nunc.  l.  —  0  Archiepiscopi  in  lege.  m.  —  7  Prœsunt.  l.  —  8  Majori  et  matri. 
a.  b.  f.  n.  —  9  Beatus  Clemens  papa.  l.  —  10  Om.  affuit  u.  —  11  Iherosolymitana  ecclesia.  m.  —  12  Hic  cod.  i. 
desinit.  —  13  Hic  desinit  cod.  l. 

"  Bongars.  c.  lvi,  p.  43g.  —  b  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XIV,  c.  xiv,  p.  6a6. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 


a  «  triarchae  Gibelino  et  ejus  successoribus  canonice  promovendis.  Secundum  muta-   a.  na*. 
«  tiones  temporum  transferunturetiam  régna  terrarum.Undeetiam  ecclesiasticarum 
«  parrochiarum  fines  in  plerisque  provinciis  mu  ta  ri  expedit  et  transferri.  Asianarum 
«  siquidem  Ecclesiarum  fines  antiquis  fuerunt  diffinitionibus  distributi.  Quas  dis- 
«  tributiones  diversarum  divers»  fidci  gentium  confudit  irruptio.  Gratias  autem 

b  «  Deo,  quod  nostris  temporibus  et  Antiochiae  et  Iherosolymae  civitates  cum  subur- 
«  banis  suis  et  adjacentibus  provinciis  in  Christianorum  principum  redactae  sunt 
«potestatem.  Unde  oportet  nosdivinae  mutationi  et  translationi  manum  apponere, 
«  et  secundum  tempus  quae  sunt  disponenda  disponere;  ut  Iherosolymitanae  Eccle- 
«siae  urbes  illas  et  provincias  concedamus,  quae  per  gloriosi  régis  Balduini  pru- 

c  «  dentiam,  ac  exercituum  eum  sequentium 1  sanguine*,  per  Dei  gratiam,  adquisitae 
«  sunt.  Prœsentis  itaque  decreti  pagina  tibi,  frater  carissime  et  coepiscope  Gibeline, 
«  tuisque  successoribus,  et  per  vos  sanctae  Iherosolymitanae  Ecclesiœ  patriarchali 
«  metropolitano,  jure  regendas  disponendasque  sancimus  civitates  omnes  atque 
«provincias,  quas  sub  prœdicti  régis  ditione2  aut  jam  restituit,  aut  in  futurum 

d  «  restituere  divina  gratia  dignabitur.  Dignum  est  enim  ut  Sepulcri  dominici  Ec- 
«clesia,  secundum  fidelium  militum  desideria,  competentem  bonorem  obtineat, 
«  et  Turcorum  seu  Sarracenorum  jugo  libéra,  in  Christianorum  manu  abundantius 
•  exaltetur.  » 

CAPITULUM  XXXVI. 

De  porlionibus  circa  Tynim  distributis. 


Expletisb  autem  apud  Tyrum,  prout  oportuit,  negotiis,  et  triparlita  divisione 
e  dispositis,  et  aequiparatione  congrua,  duabus  proportionibus  scilicet  regiae  potes- 
tati3,  et  tertia  hereditario  jure  Veneticis,  tam  in  urbe  quam  in  portu,  singillatim 
contraditis,  recesserunt  omnes  ad  sua.  Revertente  itaque  Iherosolymitano  patriar- 
cha  Iberusalem  cum  Iberosolymitis,  Crucem  Domini  sacrosanctam  digna  cum4 
veneratione  suscepit  et  clerus  et  populus 1 


,5c 


CAPITULUM  XXXVII. 

De  signo  tune  apparente. 


f     Deinde  apparu it  nobis  sol  per  unam  fere  horam  fulgore  colorifico,  in  novam 
vel  jacintinam6  formam  commutatus,  et  in  specie  lunœ  tanquam  eclipsi  quadam 

1  Perseqaentium.  n.  —  2  Quas  supra  dicti  régis  ditionem.  a.  b.  f.  n.  —  5  Dignitati.  u.  —  4  Hic  cod.  b. 
deest,  cuju8  plurimae  paginae  desiderantur.  —  5  Finit  liber  primas  a  Fulcherio  foetus,  a.  Explicit  liber  primas 
a  Fulcherio  illustri  viro  compositas.  f.  g.  n.  —  6  Jactivam.  m. 

"  Cf.MansiConci7.t.XX(  p.  ioo5,  ubiproverbis;  Quœ  h  Cf.  WiUelm.  Tyr.  1.  XHI,  c.  xiv,p.  575,576,  et 

per  gloriosi  régis  Balduini  prudentiam,  ac  exercituum  eum  p.  55o,  55a. 

sequentium  sanguine ,  leguntur  hœc  :  Quœ  gloriosi  régis  Bal-  e  Hic  desinunt  cod.  a.  b.  f.  et  edilio  Bongarsiana  (n.). 

duini  ac  exercitum  [exercituum]  eum  sequentium  sanguine.  Que  sequuntur  sumpta  sunt  e  codd.  ce.  et  M. 

59. 


Digitized  by 


468  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  na4.    bicornis 1  transformatus.  Hoc  accidit  quippe  ni0  idus  Augusti8,  hora  diei  jam  prae-  a 
tereuntenona.Noli  ergomirari  quum  signa  vides  in  cœlis,  quia  nihilominus  ope- 
ratur  Deus  et5  in  terris.  Sicut  enim  in  cœlestibus,  ita  et  in  terrenis  transformat 
et  componit  quaecumque  et  quomodo  vult.  Quod  si  mira  sunt  quae  fecerit,  mira- 
bilior  est  qui  ea fecit.  Considéra,  quaeso3,  et  mente  recogita,  quomodo  tempore  in 
nostro  transvertit  Deus  Occidentem  in  Orientem.  Nam  qui  fuimus  occidentales,  b 
nunc  facti  sumus  orientales.  Qui  fuit  Romanus  aut  Francus,  hac  in  terra  factus 
est  Galilaeus,  aut  Palaestinus.  Qui  fuit  Remensis  aut  Carnotensis,  nunc  efficitur 
Tyrius  vel  Antiochenus.  Jam  obliti  sumus  nativitatis  nostrae  loca;  jam  nobis  plu- 
ribus  vel  sunt  ignota,  vel  etiam  inaudita.  Hic  jam  possidet  domos  proprias  et  fami- 
lias  quasi  jure  paterno  et  haereditario,  ille  vero  jam  duxit  uxorem  non  tantum  com-  c 
patriotam,  sed  et  Syram  aut  Armenam  et  interdum  Sarracenam ,  baptismi  autem 
gratiam  adeptam.  Alius  habet  apud  se  tam  socerum  quam  nu  ru  m,  seu  generum 
sive  privignum,  necne  vitricum.  Nec  deest  huic  nepos,  seu  pronepos.  Hicpotitur 
vineis,  ille  vero  culturis.  Diversarum  linguarum  coutitur  alternatim  eloquio  et 
obsequio  alteruter.  Lingua  diversa  jam  communis  facta  utrique  nationi  fit  nota,  d 
et  jungit  fides  quibus  est  ignota  progenies.  Scriptum  quippe  est  :  Léo  et  bos  simul 
comedent  paleash.  Qui  erat  alienigena,  nunc  est  quasi  indigena,  et  qui  inquili- 
nus  est,  utique  incola  factus.  Nos  nostri  sequuntur  de  die  in  diem  propinqui  et 
parentes,  quaecumque  possederant  omnino  relinquentes,  nec  etiam  voientes.  Qui 
enim  illic  erant  inopes,  hic  facit  eos  Deus  locupletes.  Qui  habuerant  nummos  e 
paucos,  hic  possident  bisantios  innumeros;  et  qui  non  habuerat  villam,  hicDeo 
dante  jam  possidet  urbem.  Quare  ergo  reverteretur  in  Occidentem,  qui  hiç  ta- 
'  liter  invenit  Orientem?  Nec  vult  eos  penuria  Deus  affici,  qui  cum  crucibus  suis 
devoverunt  eum  sequi,  imo  denique  assequi.  Percipitis  igitur  esse  hoc  mira- 
culum  immensum,  et  universo  mundo  valde  stupendum.  Quis  audivit  hactenus  f 
taie?  Vult  ergo  nos  Deus  omnes  lucrifacere,  et  ut  amicos  carissimos  ad  se  ad- 
trahere.  Et  quia  vult,  nosquoque  voluntarie  velimus,  et  quod  illi  placet  benigno 
corde  et  humili  faciamus,  ut  cum  eo  in  aeternum4  féliciter  regnemus. 


CAPITULUM  XXXVIII. 

De  régis  a  vinculis  liberatione,  et  obsidione  urbis  Halapiae. 

Omnipotente  Deo  fa  vente,  de  Turcorum  custodia  Iherosolymorum  rex  quarto 
kalend.  Septembrisc  exiit,  quum  mensibus  sedecim5  pauloque  magis  sub  eorum  g 
vinculis  detentus  fuisset.  Sed  quia  pro  redemptione  suî  obsides  eis  electos  primitus 
contradere  oportuit,  non  omnino  liber  exiit,  quum  se  et  illos  incerta  et  pendula 
spe  sic  anxius  obligaverit.  Unde  consilio  necessitati  postmodum  adhibito,  urbem 
Caliptumd  obsidere  acceleravit,  quatinus  ipsa  cohibita,  vel  obsides  suos  a  civibus 

1  Biformis.  m.  —  2  Om.  et  d.  m.  —  5  Om.  quœso  d.  m.  —  4  Om.  in  œternum  m.  —  5  xu.  m. 

'  Id  est  die  xi°  menais  Augusti.  d  Cf.  Willelm.  Tyr.  i.  XIII ,  c.  xv ,  p.  576 ,  577  ;  Matin. 

b  Cf.  Isai.  lxv,  a5.  Edessen.  Hist.  Armen.  1. 1,  p.  i4i,        Wilken,  op.  cit. 

•  Id  est  die  xxix*  mensis  Augusti.  (Cf.  Willelm.  Tyr.  p.  62  ;  Reinaud,  Extr.  p.  5i. 
1.  XIII,  c  xv,  p.  576,  et  supra,  p.  454,  b.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  469 

a  ipsis  extorquèret,  vel  forte  famé  vexatam  comprehendere  possçt.  Didicerat  enim    a.  usi 
panis  inopia  eam  valde  angustiari.  Ab  Antiochia  magna  quadraginta  naillibus  ci- 
vitas  haecdiscrepat,  quo  in  loco  Abraham",  quando  de  Garram  in  terça  peregripa- 
batur  Chanaan,  pecora  sua  tam  fœtentia  quam  fœtata  in  pascuis  illic  uberrimis 
faeiebat  opiliones  sues  pascere,  insuper  lac  eorum  in  mulctris  faeiebat  mulgeri, 

b  deinde  coagulari,  coagulatum  quoquein  fiscinis  exprimi,  et  formagiaconfici.  Dives 
enim  crat  valde  omnigenarum  rerum  possessione. 
Kalixtus  papa  obiit  xm 1  kalend.  Januariib. 


CAPITULUM  XXXIX. 

De  congrogato  exercitu  Turcorum  ad  dispergendam  obsidionem. 

Anno  a  Salvatore  mundi  nato  miliesimo  centesimo  vigesimo  quinto,  indictione    a.  n25. 
vero  m1,  quum  mensibus  quinque  Iherosoiymitanus  una  cum  suis  Halapiam 

c  urbem  rex  cohibuisset,  nec  quicquam  profecisset,  Turci,  ut  soient,  non  torpidi, 
transgresso  flumine  Paradisiaco  Eufrate  magno,  itinere  citissimo  properaverunt 
ad  urbem  praedictam,  ad  dispergendam  obsidionem,  quam  gens  nostra  jam  diu 
apposuerat  circa  illam.  Verebantur  enim,  nisi  citissime  subvenirent,  in  proximo 
eam  fore  capiendam.  Fuerunt  autem  septem  millia  equitum,  camelorum  quoque 

d  annona  et  alimentis  onustorum,  ad  quatuor  fere  millia.  Sed  quoniam  adversus 
eos  praevalere  nostri  non  potuerunt,  necessario  cesseront,  et  ad  oppidum  eis 
proximum,  Cereph2c  nominatum,  die  sequenti  diverterunt.  Erat  enim  illud  nos- 
trum.  Turcorum  quidem  pars  una  nostros  aliquantisper  quum  insequerentur, 
duos  de  suis  probioribus  equis  dejectos  atque  peremptos  illic  amiserunt;  nos  vero 

e  clientem  unum,  sex  quoque  tentoria.  Accidit  adventus  eorum  quarto3  kalend. 
Februariid.  Sed  quia  noctu  repentini  advenerunt,  propterea  facilius  imparatos  nos 
invenerunt  et  confuderunt.  Vilissimum  ergo  dictu,  inbonestum  scitu,  taedium 
relatu,  pudor  auditu!  Sed  qui  hoc  narro  a  veritate  non  devio.  Quid  ergo?  voluntati 
Dei  quisresistitPVcrum  est  autem  proverbium,  quod  quidam  sapiens  dixit:  Fatura 

f  non  pagnant,  nec  se  superari  sinunt.  Erat  hoc  vere  futurum,  sed  nemini  prœsci- 
tum.  Si  enim  fuisset  praescitum,  nunquam  posset  fore  futurum,  quia  de  medita- 
tione  veniret  ad  nihilum  sine  voluntate.  Nam  cassaret  qui  praesciret,  ne  ad  factum 
res  exiret.  Rex  autem  deinde  secessit  Antiochiam,  Goscelinusque  cum  eo.  Obsides 
vero,  quos  posuit  pro  se  rex  quando  de  vinculis  exiit,  neque  sunt  redditi,  neque 

g  redempti.  Itaque  tam  Iherosolymitani  quam  Tripolitani  omnes  ad  sua  remeave- 
runt.  Obviât  autem  divina  dispensatio  ei  quem  prosperiorem  facit  humana 
probitas,  ne  cui  convenit  ampliari  patiatur.  Remordet  etiam  merito  malignos,  ne 
longa  felicitate  luxurient4.  Quisenim  alius  vel  bonorum  dator,  malorumve  depul- 
sor,  quam  rector  ac  medicator  mentium  Deus,  qui  ex  summa  cœli  spécula  uni- 

1  xii.  m.  —  2  Careph.  m.  —  3  uf.  m.  —  4  Om.  Remordet  etiam  luxurient  m. 


"  Gènes,  xi,  3i.  Arabice  Cafartab  vel  Keferthabe.  (Vide  supra,  p.  g5, 

b  Id  est  die  xx°  mensis  Decembris,  A.  D.  1 12 A.  (Cf.  annot.  d.  et  p.  27?,  annot.  b.) 

Willelm.  Tyr.  /.  c.  p.  577.)  d  Id  est  die  xxix°  mensis  Januarii,  A.  D.  H25. 
e  «Capharda.  n  (Willelm.  Tyr.  I.  XIII,  c.  xvi,  p.  579.) 


Digitized  by 


Google 


A.  ii*5. 


470  FULCHERII  CARNOTENSIS 

versa  conspicit  et  discernit  ?  qui  Tyrum  urbem  fortissimam  et  gloriosissimam  nobis  A 
Christianis  suis  paulo  ante  bénigne  tradidit,  et  possessoribus  ejus  abstulit,  nunc 
ei  manum  retrahere  libuit.  Fortassis  fidelioribus  agricplis  vineam  suam  excolere 
reservavit,  qui  fructum  inde  ei  ubertim  reddere  velint  vel  valeant  opportuno  in 
tempore.  Quidam  quidem  quum  plus  habent  minus  valent,  nec  largitori  bonorum 
gratias  quantas  debent  exhibent,  verum  etiam  Deo  in  his  quae  votis  illi  promittunt  b 
sese  fallentes,  item  itemque  mentiendo  fallunt. 


CAPITULUM  XL. 

Quod  rex  in  Iherosolymis  cum  gaudio  sit  receptus. 

Quuin  autem  duobus  fere  annis  tentus  et  vinculis  compeditus  a  paganis  atro- 
cissimerex  fuisse t,  Iherosolymam ,  sua  revisurus,  rediit,  quem  tertio  non.  Aprilis' 
universi  processione  celebri  suscepimus.  Qui  parum  apud  nos  commoratus,  Antio- 
chiam  festinanter  rediit  mandatas1,  Turcis  terrain  illam  jam  vastantibus,  quorum  c 
potentior  Borsequinusb  erat  nominatus,  junctis  sibi  sex  millibus  militum. 


CAPITULUM  XLI. 

De  Veneticis,  qui  rêver  tentes  insulas  imperatoris  vastaverunt. 

Tune  temporis  usque  ad  nos  divulgatur  Veneticos,  post  Tyrum  captam,  in  re- 
pa  tria  tu  suo  insulas  imperatoris  per  quas  praeteribant,  Rhodum  videlicet  et  Mo- 
thonem,  Samum  quoque  et  Ghium  violenter  comprehendisse ,  pariterque  mœnia 
diruisse ,  pubères  et  puellas  miserabiliter  captivasse,  pecuniam  multimodam  secum  d 
asportasse.  Sed  quoniam  emendare  hoc  nequivimus,  in  visceribus  intimis  hoc  au- 
dientes  pie  condoluimus.  Hi  enim  adversus  imperatorem,  is  quoque  contra  Ve- 
neticos crudelissime  tune  utrobique  desœviebant.  Inimici  enim  erant  adinvicem. 
Sed  vae  mundo  ab  scandalis!  vae  illis  etiam  per  quos  scandala  eveniuntc!  Si  culpa 
est  imperatoris,  maie  quidem  ipse  imperat.  Si  autem  Veneticorum,  ipsi  sibi  dam-  e 
nationem  adquirunt.  De  superbia  quippe  peccata  procedunt  universa.  Nonne 
superbit  homo,  quando  facit  quod  prohibet  Deus?  Habent  Venetici  ulciscendi  se 
occasionem,  habet  et  imperator  defendendi  se,  ut  ait,  justiorem.  Insontes  autem 
in  medio  positi  et  eorum  injuriae  non  obnoxii  luunt  et  injuste  perdunt.  Sed 
quid  praeterea  dicendum  est  eis2  qui,  raptu  piratico,  peregrinis  Dei  et  Iherusalem  f 
pro  amore  Creatoris,  cum  labore  et  angore  tantimodo  euntibus  in  pelago,  mala 
quae  possunt  facere  non  desistunt?  Si  beatificari  Domino  dicente  merebuntur  mi- 

1  Om.  mandatas  m.  —  2  De  his.  d. 

'  Id  est  die  m*  menais  Aprilis,  A.  D.  î  ia5.  ceps.  (Cf.  Reinaud,  Extr.  p.  35;  Ibn  Khatdun.  op.  cit. 

h  Casim  Eddaula  Acsoncor  Borsakensis.  (Wilken,  p.  78.) 

op.  cit.  p.  53  et  annot.  c.)  Erat  ille  erairus  Mauselae  prin-  e  Cf.  Matth.  xviii  ,  7. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  471 

a  sericordes,  quid  contrarii  pietatis  récipient  pro  inlpietate  sua  immisericordes  ?  Ma-   a.  i  1 25. 
ledicuntur,  excouimunicantur,  et  impœnitentes  perfidi  monuntur.  Descendunt 
ultro  taies  in  infernum  viventes.  Apostolico  non  obediunt,  patriarcham  contem- 
nunt,  sanctorum  patrum  dicta  vilipendunt.  Scio,  scio  quod  eis  dicere  non  formido. 
Futurum  enim  est  quod  audient  a  Domino  judice  valde  severo:  «  Nescio  undesitis', 

b  «quia  januam  vobis  aperiri  clamatis.  Et  tarde  venitis,  et  nibil  boni  vobiscum 
«affertis.  Immo  janua  jam  clausa  est.  Noluistis  olim1  me  au  dire,  nec  amplius 
t  dignor  vos  auscultare.  Qui  quondam  clama vi,  Venite,  nunc  omnino  dico  :  Dis- 
•  cedite.  Dico,  dico,  amen  dico,  datam  septentiam  nullatenus  commuto.  »  Quod 
autem  superest,  horribile  est  et  impatibile;  sed  perpetuum  pro  mentis  vae!  Re- 

c  rum  autem  ordinem  continuandi  gratia,  et  ne  intercisa  pendeat  historia,  summa- 
tim  singu)a  designare  satagam. 


CAPITULUM  XLII. 

De  malis  a  Borsequino  perpetratis,  et  de  praelio  contra  ipsum  gesto. 

Igitur  Borsequinus,  cujus  tam  probitatem  quam  improbitatem  ordiri  jam  cœ- 
pimus,  quum  paulatim  per  singulos  dies  ejus  concresceret  exercitus,  oppidum 
quoddam  vocitatum  Cafardam2b  obsidione  arcuit,  et  arcitum  comprehendit.  Quod 

d  ei  tradiderunt  qui  tutores  ejus  erant ,  quum  diutius  obtinere  nequirent ,  nec 
subventum  aliunde  habere  sperarent.  Necdum  rex  noster  illuc  pervenerat,  nec 
cornes  Tripolitanus  quem  secum  illuc  ducebat.  De  Iberosolymitanis  autem  paucos 
babebat,  quoniam  in  praesenti  et  in  pneterito  anno  valde  fatigati  fuerant.  Nam 
quomodo  tôt  labores  assidue  tolerare  poterant,  quibus  vix  uno  mense  in  domibus 

e  suis  quiescere  licebat?  Certe  crudelis  corde  est  qui  eis  qui  circa  Iherusalem  inha- 
bitant pie  non  compatitur,  qui  die  ac  nocte  in  Domini  servitio  gravissime  tribu- 
lantur,  qui  etiam,  quum  de  hospitio  suo  exeunt,  ne  reverti  postea  possint  timidi 
ambigunt.  Si  longe  tendunt,  necessario  alimentis  suis  et  utensilibus  onerati  ince- 
dunt.  Si  pauperes  vel  agricolae  aut  lignarii  sunt  in  saltibus  et  lucis ,  yEthiopum 

f  insidiis  aut  capiuntur  aut  necantur.  Hinc  Babilonii  terra  et  mari,  ab  Aquilone 
vero  Turci  plerumque  accurrunt  subitanei.  Praesto  quippe  sunt  aures  et  attentœ 
ad  cornicinem  audiendum,  si  forte  increpuerit  bellicus  tumultus.  Quod  nisi  in- 
terdum  peccando  deviaremus,  amici  rêvera  Dei  omnino  essemus.  Borsequinus 
autem  bumileni  Syriam  proculcans,  et  quid  ei  magis  sit  commodum  sollicite 

g  exquirens,  Sardanaium  castrumcobsedit.  Sednihil  illic  proficiens,  ad  municîpium 
Hasard  nominatum  exercitum  suum  convertit,  quod  statim  obsessum  machinis  et 
tormentis  vehementissime  coercuit.  Cui  rex  Damascenorum  quum  properasset 
mandatus  adjutum,  audito  régis  nostri3  adventu,  jam  callide  Borsequinus  ten- 
toria  sua  collecta  cum  sarcinis  suis  formidolosus  emiserat.  Et  quum  usque  ad 

h  comprehensionem  jam  castrum  angeretur,  et  tempus  ad  bellandi  effectum  nostros 
artaret,  ecce  rex  venit  cum  tredecim  cuneis  ordinatissime  praeparatus.  Ad  cujus 

1  Om.  ohm  m.  —  2  Catphardarn.  m.  —  5  Om.  nostri  m. 

"  Cf.  Luc.  xin,  a5  et  27.  d  Hazarth  (Aïn  Zaria),  ap.  Will.  Tyr.  1.  VII,  c.  m, 

b  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XIII,  c.  xvi,  p.  579.  p.  280; sive  Ezas,  ap.  Reinaud,  Extraits,  p.  4i.  (Cf.  su- 

c  Vide  supra,  p.       a,  annot.  a.  pra,  p.  26A,  annot.  e.) 


Digitized  by 


472  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  hî5.    cornu  dextrum  Antiocheni  constitutisunt.  In  laevo  veroduo  comités,  Tripolitanus  a 
videlicet  atque  Edessenus;  rex  autem  in  tertio  cum  densiore  et  posteriore;  quum 
in  una  et  viginti  phalangibus  Turci  divisi  essent ,  multitudo  nempe  erat  copiosa. 
Jamjamque  arcus  tentos.in  brachia  de  manibus  deponebant,  et  cominus  ensi- 
bus  extractis  nudatisque  dimicabant.  Quum  rex  hoc  viso  haud  diutius  tardans,  ora- 
tionum  munimine  et  signo  Crucis  armatus,  exclamando  Adjuva  Deus,  et  tubis  b 
vehementer  insonantibus,  impetum  in  eos  et  fecit  et  fieri  praecepit.  Non  enim 
pugnam  incipere  audebant,  quousque  rex  jussisset,  Turcis  siquidem  potentissime 
primitus  resistentibus.  Denique  Conditore  universorum  opitulante,  desperatione 
tabuerunt,  et  strage  sub  magna  confusi  in  fugam  et  dispersionem  quibus  licuit 
conversi  sunt\  c 
Quinquies  exortis  1  in  quinis  quinque  Geraellis 
Claruit  boc  bellum,  Domino  prcestante  triumphum; 
Idibus  in  ternis  quum  Junius  œstuat  aurisb, 
Hoc  geritur  bellum  Domini  decus  ad  mémorandum. 


CAPITULUM  XLIII. 

Quanti  in  ilio  praelio  sint  occisi. 

De  numéro  autem  occisorum  vel  sauciatorum  comprehendi  veritas  nec  in  hoc  d 
nec  in  alio  quolibet  bello  potest ,  quum  nisi  sub  aestimatione  talis  summa  a  ne- 
mine  taxetur.  Sed  multotiens  varietas  scriptorum  utique  fallacia  est,  quae  quidem 
fallaciae  causa  profecto  adulatio  est,  dum  victorum  laudes  accumulare,  virtutem- 
que  patriae  extollere  vel  praesentibus  vel  posteris  student.  Unde  lucidissime  patet, 
quoniam  tali  impudentia  mentiendi  et  occisorum  hostium  numéro  adjiciunt,  et  e 
amicorum  damna  minuunt,  vel  omnino  réticent.  Retulerunt  autem  nobis  qui 
bello  interfuerunt  duo  millia  militum  Turcorum  exstitisse  peremptorum,  ipsis  qui 
evaserant  Turcis  testificantibus.  Sed  de  equis  utrarumque  partium  in  fini  tu  s  nu- 
merus  fuit,  angore  et  fatigatione  sive  siti  exstinctis. 

i^stus  erat,  magnusque  labor  2  geminaverat  aestum;  F 
Pugna  gravis  geritur,  furit  hic,  occidit  et  ille; 
Is  fugat,  ille  fugit,  post  casum  nemo  resurgit; 
Sanguine  cœsorum  campique  viaeque  rubescunt, 
Gandent  loricœ,  lucent  galeae  frameaeque 

Clarifica  specie,  per  campos  undique  jactae;  q 
Projicit  hic  scutum,  pharetram  jacit  ille,  vel  arcum. 

Nollet  Borsequinus  scutica  tune  carere,  et  mallet  Tuldequinus  urbe  Damascena 
nudipes  inesse,  et  suam  toparchiam  sollicite  servare.  Amiserunt  itaque  Turci 
quindecim  satrapas  in  congressu  illo.  Npstri  vero  non  amplius  quam  viginti 
homines,  quorum  quinque  milites  erant.  Mille  quidem  centumque  milites  nostri  n 
fuerunt,  quando  praelium  commissum  est.  Turci  autem  quindecim  millia  mili- 
tum. De  nostris  vero  duo  millia  peditum. 

1  Exiortis.  cm.  —  2  Calor.  d. 

'  De  hoc  praelio  cf.  Willem.  Tyr.  I.  c.  Matth.  Edessen.  b  III  idus  Jun.  itemque  vicesimus  quintus  dies  a  Ge- 

p.  1 43-i 45;  Kamel  Altavarykh ,  p.  353;  Reinaud,  Ex-  minorum  exordio  pariter  in  xin"*  diem  menais  Junii 

traits,  p.  55.  incidunl.  (Cf.  supra,  p.  3yo,  annot.  6.) 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  473 
CAPÏTULUM  XLIV. 

De  redemptione  filise  régis. 

a     Quum  autem  non  nisi  paucis  diebus  apud  nos  postea  moratus  esset  Borsequi-    a.  m5. 
nus,  praetergresso  Eufrate  flumine,  in  sua  repatriavit,  nihil  honoris,  sed  doloris  et 
plangoris  amicis  suis  in  Parthia  relaturus.  Et  qui  hue  venerat  minax  et  cornutus, 
Dei  gratia  rediit  mutilatus  et  consolatione  viduus.  Deinde  quum  rex  noster  filiam' 
suam  aetate  quinquennem,  quae  in  obsidatu  detenta  fuerat,  et  aliquantos  familiares 

b  suos  similiter  compeditos  redemptione  nomismatum  adeptus  fuisset,  sicut  utrin- 
que  pactum  fuerat,  Iherusalem  contendit  gratiarum  actiones  Deo  acturus,  et  de 
praelio  contra  Borsequinum  magnifiée  patrato  eum  obnixe  laudaturus;  et  merito 
laudaturus,  et  gratias  acturus;  quia  quum  jam  diuturno  tempore  pessundatus,  et 
in  parte  subteriore  rotae  locatus,  et  vilissime  et  miserrime  fere  fuerat  traditus,  nunc 

c  opitulante  Deo  in  decus  pristinum  restitutus  est  et  corroboratus. 

Sena  decennia,  bina  triennia  praeterierunt , 

Ex  quo  natus  sum ,  quoad  hune  pervenimus  annum b. 

Quod  superest  vite  Deus  ordinet  et  regat  œque. 


CAPÏTULUM  XLV. 

De  castello  a  rege  œdificato. 


Hoc  in  anno,  mense  Octobri,  aedificavit  rcx  castellum  unum  in  monlanis 
o  Beritti,  et  terra  bonorum  satis  feraci.  Hune  montem  Glavianumc  vocant,  a  digla- 
diando,  quia  ibi  rei  digladiabantur,  qui  apud  Berittum  damnandi  judicabantur. 
Abest  autem  ab  urbe  ipsa  sex  milliariis.  Et  quia  ruricolae  Sarraceni  tributa  lc-co- 
rum  reddere  antea  nolebant,  postea  vi  cohibiti  reddibiles  exstiterunt. 


— 


CAPÏTULUM  XLVI. 

De  expeditione  régis  et  praelio  rum  Turcis. 

Deinde d  paravit  rex  prolectionem  suam  in  Syriam  versus  Damascum,  rupta 
e  pace  in  ter  regem  et  Tuldequinum,  ubi  très  vicos  optimos  cepit,  profligavit,  prae- 
cipitavit;  et  praeda  rapta  quanta  potuit,  ad  sua  rediit.  Quam  quidem  rapinam 
quum  equitibus  suis  vei  participibus  aequo  divisisset,  vel  solito  jure  distribuisset, 

'  Haec  est  Jueta,  filia  junior  régis,  quam  postea  re-  b  A.  D.  na5  sexagesimum  sextum  annum  compie- 

gina  Melissenda,  soror  ejus,  monasterio  Sancti  Lazari,  verat  Fulcheri?is.  Natus  erat  ergo  A.  D.  io5g. 
in  Bethania,  praBfecit.  (Cf.  Willelm.  Tyr.  I.  XIII,  c.  xvi ,  c  Gallice  Mont  Glainen.  (Cf.  WiHelm.  L  XIII,  c.  xvi, 

p.  58o;  1.  XV,  c.  xxvi,  p.  699;  Matth.  Edessen.  I  c.  p.  58o.) 

p.  i3g;  Reinaud,  Extraits,  p.  5o,  55.)  d  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XIII,  c.  xvn,  p.  58 1,  58a. 

m.  60 


Digitized  by 


Google 


A.  ns5. 


474  FULCHERII  CARNOTENSIS 

postridie  in  terra  Philistiim  expeditionem  suam  convertit.  Tune  apud  Ascalonem  k 
novi  recentesque  convenerant,  qui  de  Babilonia  illuc  missi  fuerant.  Guneus  mi- 
litum  probitatem  suam  in  terra  nostra  monstrare  cupientes,  jam  victores  se  fore 
arbitrabantur.  Quos  quum  vidèrent  civitati  praedictae  levatis  signis  appropinquare, 
exierunt  contra  eos  cum  magna  vociferatione  et  audacitate.  Et  quamlibet  rex  non- 
dum  in  prima  acierum  suarum  fronte  advenisset,  quia  in  posteiïore  parte  sol-  b 
licitus  se  retardabat,  ut  suis  callide  fugientibus,  si  nécessitas  urgeret,  adjutor  exis- 
teret;  anteriores  nostri  cursores  animi  non  inopes  adversus  eos  inedicibili  impetu, 
Adjuva  Dens  exclamantes,  irruerunt.  Quos  cum  tanta  virtute  et  animositate  incul- 
cantes  et  opprimentes1  intra  portas  urbis,  feriendo,  prosternendo,  et  occidendo 
impulerunt,  ut,  quantum  aestimare  licet,  si  aliquanto  magis  de  gente  parata  illic  c 
haberemus,  proculdubio  cum  illis  communiter  introire  possent  qui  persequeban- 
tur.  Remanserunt  itaque  Ascalonitae,  mortuos  suos  ultra  quadraginta  de  melioribus 
lugentes  et  lamentantes,  et  de  hoc  infortunio  insperatovehementer  admirantes.  Rex 
autem,  tubis  significantibus,  ultra  et  prope  urbem,  nocte  illa  sub  tentoriis  con- 
quievit.  Quod  si  habuerunt  gratia  Dei  quietem,  hostes  nostri  noctem  illam  duxe-  d 
runt  insomnem  et  tristem.  Nam,  ut  ait  Joseplius,  nimis  confidens  incautus  est, 
metus  autem  providentiam  docet.  Sciendum  quod  die  illa  nullam  praedam  nostri 
cursores  circa  urbem  invenerunt.  Nam  de  adventu  régis  praescii,  jam  pecora  sua 
universa  providenter  absconderant. 


CAPITULUM  XLVII. 

Quod  Sarraceni  per  columbas  suas  litteras  transmittant. 

Morale  est  enim 2  Sarracenis  in  Palaestina  degentibus,  ut  per  columbas,  ad  hoc  e 
officium  doctas,  de  civitate  in  civitatem3  sagaciter  transmittant',  quae  scriptorum 
vectrices  ad  domicilium  jam  sibi  dudum  cognitum  déportent;  quae  scripta  in  scedu- 
lis,  et  super  chines  columbarum  consuta,  inventis  legendo  insinuent  quid  postea 
fieri  debeatur.  Quod  tune  ita  factum  clarissime  est  compertum. 


CAPITULUM  XLVIII. 

De  varietate  consuetudinum. 

Igitur  secundum  divisiones  terrarum  varietates  existunt  utique  rerum  et  con-  f 
suetudinum.  Alios  enim  usushabet  Francia,  aiios  equidem  Anglia,  alios  iEgyptus, 
alios  vero  India.  Differunt  etiam  in  volucribus,  différant  in  piscibus  atque  in  arbo- 
ribus.  Nunquam  in  Palaestina  vidi  balenam,  neque  lampredam  ;  nec  in  volucribus 
picam,  sive  curucam.  Illic  autem  habentur  onagri,  cirogrilli,  neenon  et  hiena, 

1  Om.  et  opprimentes  m.  —  2  Om.  enim  m.  —  3  Civitatem  litteras.  m. 

9 

*  Cf.  Estoire  d'Eracles,  Hist.  occid.  t.  Il ,  p.  a6i  et  329 ,  annol.  b  ;  Raimund.  de  Aguilers.  c.  xix ,  supra ,  p.  291 ,  d. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITÀNA.  475 

a  quae  mortuorum  effodit  busta.  In  arboribus  illic  non  vidi  populum,  neque  taxum,    a.  u»5. 
neque  corillum,  aut  sambucum,aut  ruscum,  nec  acerem  ullam. 


CAPITULUM  XLIX. 

De  diversis  generibus  bestiarum  et  serpentium  in  terra  Sarracenorum. 

Nuper  vidimus  omnes  apud  Neapolim  bestiam  quamdam  cujus  nomen  nullus 
hominum  novit,  nec  audivit;  facie  qua  hircus,  collo  ut  aselli  crinito,  ungulis  bi- 
fidis,  cauda  vitulina,  ariete  majore  m  l.  In  Babilonia  quoque  est  alia  bestia',  quam 

b  chymeram  vocant,  quae  non  rétro,  sed  ante  alta  est;  super  quam  in  diebus  ma- 
joribus  pallium  extendunt  optimum,  piïncipi  suo  cum  magnis  aliis  apparatibus 
servituri2.  Est  et  corcodrillus3  malum  quadrupesb.  In  terra  et  in  flumine  pariter 
valet.  Linguam  non  habet,  maxillam  movet  superiorem ,  morsusejus  horribili  tena- 
citate  conveniunt.  Pierumque  ad  viginti  ulnas  longitudinis  evalescit.  Qualia  an- 

c  seres  edit  ova,  nec  alibi  fœtus  premit,  quam  crescentisc  Nili  aquae  non  possunt 
pervenire.  Armatus  est  unguium  immanitate.  Noctibus  in  aqua  degit,  per  diem 
humi  adquiescit.  Circumdatur  maxima  cutis  firmitate.  In  flumine  quodamd  Caesa- 
riensis  Palaestinae  modo  haec  quadrupedia  similiter  habentur;  sed  non  ex  longo 
tempore  dicunt  illuc  fuisse  alla  ta  de  ipso  Nilo  dolositate  maligna,  ubi  jam  damna 

d  quamplurîma  in  territorio  illo  saepe  perpétrant  et  animalia  dévorant 

Ippotamus*6  in  eodem  flumine  Nilo  ac  solo  nascitur,  et  in  India  maxime  :  equo 
similis,  et  dorso,  et  juba,  et  hinnitu,  rostro  resupino,  ungulis  bifidis,  aprinis5 
dentibus,  cauda  tortuosa.  Noctibus  segetes  depascitur,  ad  quas  pergit  aversus,  astu 
doloso ,  ut  fallente  vestigio  revertenti  nullae  insidiae  praeparentur.  Sunt  quidem 

e  corpore  majores  quam  elephanti.  Haec  et  alia,  pusilla  et  magna,  Deus  créât  uni- 
versa.  Et  quia  placent  ei  creare,  et  nobis  debent  placere,  et  proinde  laudes  ei  dare. 

Veris  draconibus  ora  sunt  parva  et  ad  morsum  non  dehiscentia,  sunt  et  artae 
fistulae,  per  quas  trahant  spiritus  et  linguas  exerant.  Quippe  non  in  dentibus,  sed 
in  caudis  venenum  babent,  et  verbere  potius  quam  rictu  nocent.  Exciditur  e  cere- 

f  bris  dracontias  lapis f.  Dracog  maximus  est  omnium  serpentium  sive  animantium 
quae  sunt  super  terram,  qui  saepe  ab  speluncis  abstractus  fertur  in  aerem,  conci- 
taturque  propter  eum  aer.  Est  autem  cristatus.  Si  quem  ligarit,  occidit;  a  quo  nec 
elephas  tutus  est  sui  corporis  magnitudineh.  Gignitur  in  India,  et  in  iEthiopia  in 
ipso  incendio  jugis  aestus.  Circa  semitas  delitet  per  quas  elephas  graditur  solite; 

g  crura  ejus  nodis  alligat6,  et  suffocatum  perimit.  Pedes  non  habet. 

In  Asiatica  Scitia7  sunt  grypphes8i  alites  ferocissimi,  ultra  omnem  rabiem  sae- 

1  Major  est.  d.  —  2  Celebriter  serviturL  d.      3  Cocoirillus.  d.  M.  —  4  Hyppopoiamus.  d.  Appotamus.  m.  — 
5  Et  prurigineis.  d.  —  6  lïligaU  d.  m.  —  7  Asia  Scythica.  m.  —  8  Frigriphes.  m. 

*  De  his  bestiis  cf.  prœcipue  quae  ex  Lucano  de-  d  Quod  flumen  Nahr-el-Akhdar  sive  Nahr-Coudeire 

prompta  sunt,  in  Hist.  occident,  t.  II,  p.  b'jb  et  seq.  ;  et  Arabes  dicunt.  (Cf.  Guérin,  De  ora  Palœstinœ,  p.  6a,  64.) 

Solini  Polykistor.  cui  adjectœ  sunt  Cl.  Salmasii  Plinianœ  "  Cf.  Solin.  ibid.  p.  6i. 

exercitationes ,  Paris.  1 6  a  g .  1  Cf.  continuât.  Willelm.  Ty  r.  Hist.  Occid.  t.  II ,  p.  58 1 . 

k  Cf.  Solini  Polykistor.  cap.  xxxn,  1. 1,  p.  6o.  '  Ci  Solin.  cap.  xxx,  p.  56. 

e  Rectius  :  quam  quo  crescentis,  etc.  Plurimi  sunt  in  K  Ibid.  cap.  xxv,  p.  A7. 

hac  ultima  parte  loci  corrupti,  qui  cod.  deficientibus ,  1  Ibid.  c.  xv,  p.  35. 
nisi  temere  emendari  non  possunt. 

60. 


Digitized  by 


Google 


476 


FULCHERII  CARNOTENSIS 


À.  1125. 


vientes.  Sunt  et  Hircaoi  gens  sylvis  aspera,  copiosa  immanibus  feris,  fœta  tigri-  a 
bus.  Quod  bestiarum  genus  insignes  maculis  note  fulvo  nitent.  Pedum  motum 
nescio  velocitas  an  pervicacia  magis  adjuvet.  Nihii  tam  longum  quod  non  brevi 
pénètrent;  nihii  adeo  antecedit  ut  non  illico  assequantur.  Sunt  et  pantherae'  in 
Hircania ,  minutis  orbiculis  superpictae.  Tradunt  odore  earum  et  contemplatione 
arnienta  mire  affici,  atque  ubi  eas  persentiscunt  properato  convenire,  nec  ter-  b 
reri  nisi  sola  oris  torvitate.  Eas  veneno  frequentius  quam  ferro  necant,  lenta  illis 
vivacitas.  Est  alce  mulis  comparanda,  adeo  propenso  labro  superiore,  ut  nisi 
recedens  in  posteriora  vestigia  pasci  nequeat. 

Caméléon b  nascitur  in  Âsia  plurimus,  animal  quadrupes,  facie  qua  lacertae,  nisi 
crura  recta1  et  longiora  ventri  jungerentur.  Prolixa  cauda,  eademque  in  vertigi-  c 
nem  torta,  hamati  ungues  subtili  aduncitate,  incessus  piger,  corpus  asperum, 
cutem  qualem  in  corcodrillis  deprehendimus,  hiatus  ejus  aeternus,  ac  sine  ullius 
usus  ministerio.  Impetibilis  est  coraci.  A  quocumque  interfectus  est,  victorem 
suum  perimit  interfectus.  Nam  si  vel  modicum  aies  ex  eo  ederit,  illico  moritur. 
Sed  corax  habet  praesidium  ad  medelam ,  sumpta  fronde  laurea  récupérât  sanita-  d 
tem.  Corpus  sine  carne,  vitalia  sine  linea,  cuicumque  se  conjunxerit,  concolor  ei 
fit.  Salamandra  Graece  vocatur,  stellio  Latine , 

Steiiio  flammipotens,  salamandra ,  caméléon  horrens, 
Nomen  inest  trinum,  sed  simplex  corpus  et  unum. 

Aies  est  pegasusc,  quae  nihii  equinum  praeter  aures  habet.  Quidam  d  populi  adeo 
sunt  proceri,  ut  elephantos  velut  equos  facillima  insultatione  transilient.  Est  et  e 
gens  quae  in  juventute  cana  sit,  nigrescat  in  senectute.  Leucocrota*  est  bestia, 
quae  velocitate  praecedit  feras  universas,  asini  feri  magnitudine,  cervi  clunibus, 
pectore  ac  cruribus  leoninis,  capite  cameli,  bisulca  ungula,  ore  adusque  aures 
déhiscente,  dentium  locis  osse  perpetuo.  Haec  quoad*  formam,  nam  voce  loquen- 
tium  hominum  sonos  aemulatur.  Mantichoraf  nomine  in  ter  haec  nascitur,  triplici  f 
dentium  ordine  coeunte,  vicibus  altérais,  facie  hominis,  glaucis  oculis,  sanguineo 
colore,  corpore  leonino,  cauda  velut  scorpionis,  aculeo  spiculata3,  voce  tam4 
sibila,  ut  imitetur  modulos  fistularum.  Humanas  carnes  avidissime  affectât,  pedi- 
bus  sic  viget,  saltu  sic  potest,  ut  morari  eam  nec  extentissima  spatia  possint,  nec 
obstacula  latissima.  Sed  quis  potest  in  hoc  mari  tam  magno  et  spalioso  tôt  et  tanta  g 
Dei  magnalia  vel  scire,  vel  exquirere;  in  quo  versantur  totanimalia,  et  reptilia, 
quorum  non  est  numerus?  Hoc  autem  quod  dixi  tantillum,  a  Solinog,  exquisitore 
sagacissimo  et  dictatore  expertissimo 5,  prout  valui6,  excerpsi.  Sed  quod  item 
Alexander  Magnus  in  India  repperith  et  vidit,  si  non  cuncta,  tamen  aliquanta  in 
posterioribus  indicabo.  h 

Nunc  abit  hic  annus;  rector  Deus  exstet  alius 
Temporis  ad  ritum;  modo  transilit  annus  in  annum. 


1  Curta.  m. 
6  Malui.  m. 


2  Quod  ad.  c.  —  3  Om.  aculeo  spiculata  d.  —  *  Tantum.  u.  —  5  Dictatissimo.  u.  — 


"  Cf.  Solin.  op.  cit.  cap.  xvn,  p.  37. 
b  Ibid.  cap.  xl,  p.  71. 

•  Ibid.  cap.  xxx,  p.  56. 
'  Ibid.  cap.  lu,  p.  79. 

•  Ibid.  p.  80. 
'  Ibid.  I  c. 

1  Cf.  Solin.  Polyhistor.  locis  pluribus. 


k  Cf.  Continuât.  Willelmi  Tyr.  gallice  scriptam,  t  II, 
p.  586  et  seq.  et  Alexandri  epistolam  ad  Aristotelem, 
De  sita  et  mirabilîbus  Indiœ,  incod.  4877,  488o,  85 18, 
85ig,  qui  in  Biblioth.  Paris,  asservantur.  De  quibus 
vide  virum  doctissimum ,  collège  m  nos  l  ru  m ,  Berger  de 
Xivrey,  Notices  et  Extraits  des  manuscrits ,  t  XIII,  p.  207, 
209,  212. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA. 


477 


CAPITULUM  L.  • 

De  expeditione  régis  Hierosolymorum  contra  regem  Damascenorum. 

a     Anno  a  Natali  dominico  millesimo  centesimo  vigesimo  sexto,  indictione  in,  cele-   a.  h*6. 
bratLs  in  lherusalem  Natalitii  ejusdem  diebus  festis,  conflavit  rex  exercitum  suum, 
in  regem  incessurus  Damascenum 1  *.  Et  facto  conventu*  suo  monitupraeconario, 
tota  Iherosolymitana  regio  ad  hoc  commota  est  pede  et  equo.  Joppeni  et  Rama- 
tenses,  et  qui  erant  in  Lidda,  meantes  per  Neapolim,  iter  egeruntsuum  per  Sci- 

b  topolim ,  haec  est  Besan  b.  In  septentrionali  autem  tractu  Achonitae  et  Tyrii.  Hi  vero, 
in  quorum  rex  praeerat  collegio,  linquentes  ad  dexteram  urbem  Sephorim  et 
montem  Thabor,  venerunt  Tyberiadem.  Quibus  Iherosolymi  simul  conglobati, 
Jordane  transito,  sub  tentoriis  suis  cuncti  jocunde  quieverunt. 

Tempus  erat  clarum,  quoniam  sine  nube  serenum, 
C  Et  sextae  décimas5  renitebant  cornua  lunée e. 

Antelucanum  autem ,  quum  castris  egrediendum  erat,  indicium  lituus  fecit. 
Tune  vero  tabernacula  colligunt,  et  ad  profectionem  cuncta  instruunt.  Mulos  et 
ju mérita  camelosque  sarcinis  onerant,  ad  quod  multum  tumultuabatur.  Rudunt 
asini,  blaterant  cameli,  hinniunt  equi.  Quum  autem  praeduces  viatoribus  tra- 

D  mitem  insinuare  cœpissent,  cornibus  item  una  personantibus,  viam  quam  sibi 
utiliorem  noverunt  accu  rate  carpserunt.  Et  quum  terram  hostilem  profundius 
introissent,  levatis  signis,  incedere  sapientius  sategerunt,  et  armis  suis  se  munie- 
runt,  ne  inopinato  periculo  perturbarentur.  Tune  transierunt  Caveam  Roob,  et 
terram  Damascenorum  introierunt,  et  ultra  Meddamd  duabus  noctibus  pausave- 

e  runt.  Ubi  quoddam  oritur  flumen6,  quod  extra  mare  Galileae  versus  Scitopolim 
descendit,  et  Jordani  se  jungit.  Tune  siquidem  unam  turrim  ante  se  inventam 
praecipitaverunt.  Itaque  ad  castrum  Salomeftf  nominatum  venerunt.  Unde  Syri 

•  Christiani  habitantes  in  eo  cum  processione  sua  exierunt  obviam  régi.  Postmo- 
dum  vero  venerunt  ad  vallem,  quam  Marcisophar5g  vocant,  hoc  est  in  pratariis6 

f  Sophar,  ad  iocum  in  quo  Paulus  apostolus  a  Domino  colaphum  accépit h,  per  très 
dies  visum  amittens,  duobus  ibi  diebus  moram  facientes.  Illinc  aspexerunt  tentoria 
Damascenorum,  exercitum  nostrum  ibiexspectantium.  Et  quum  Tuldequini  régis 
filius*  equitum  circiter  tria  millia  studiose  adductans  undecumque  potuit  con- 
traxisset,  àd  patrem  pugnabundus  rediit,  et  die  uno7  ante  bel] uni  genti  suae  ag- 

g  gregatus  est.  Nec  mora  longior,  ordinatae  sunt  in  parte  nostra  tam  militum  quam 
peditum  acies  duodecim  ut  ab  alterutra  corroboraretur  caterva,  si  nécessitas 
admoneret.  Et  quum  de  pane  sanctificato  post  missam  auditam  communicati  es- 

1  Damascum.  m.  —  2  Extraventu.  m.  —  3  Septemdecimœ.  m.  —  4  Solone.  m.  —  5  Marchisophar.  m.  — 
6  Imperatoris.  m.  —  7  lllo.  m. 

"  Œ  Willelm.  Tyr.  1.  XIII ,  c.  xvm,  p.  58a;  Ibn          8  Mergisafar,  ap.  Willelm.  Tyr.  /.  c.  p.  583.  «  In  Merdj- 

Alatyr,  Kamel-  Altavarykh ,  t.  I,  p.  37a;  Ibn  Khaldun.       «  Sefer.  »  (Ibn  Rhaldun.  p.  86.)  «  Ad  vicum  Schakhab,  in 

p.  86  ;  Wilken ,  p.  63.  •  campo  Safr.  »  (Wilken  9  p.  63.)  ■  In  Merdj-Alsoffar  •  (  id 

b  Hodie  Bison  sive  El-Baïsan.  est  in  prato  sofiar).  (Cf.  Kamel» Altavarykh,  L  c.) 

e  Hoc  est  xin°  die  Januarii.  h  Act.  ix  ,  8  et  seq. 

d  Mêdan,  ap.  Willelm.  Tyr.  I.  c.  p.  583.  1  Thadsch  el  Moluck  Buri,  siveTadj  el  Mouluk  Buri, 

*  Hic  est  rivulus  nomine  Moyet-Bisan.  qui  post  Tuldequini  mortem,  A.  D.  na8  Damascum 

1  Salem  vel  Salumias,  hodie  Salim.  rexit.  (Cf.  Ibn  Khaldun.  Le.) 


Digitized  by 


Google 


478  FULCHERII  GARNOTENSIS 

a.  na6.    sent  omnes,  factus  est  utrinque  congressus;  et  bellare  incipientes,  Adjuva  Deus  a 

exclamaverunt,  vociférantes.  Turci  quoque  et  exclamaverunt,  et  acerrime  dimi- 

caverunt.  Et  quos  quasi  jam  victos  antea  vilipenderant,  eorum  mirant  probitatem 

admira ti  sunt.  Et  déficiente  illis  spiritu,  timoré  et  pavore  exterri ti  de  fuga  cogi- 

taverunt.  Fugit  Tuldequinus,  fugit  filius  ejus.  Et  quamvis  nostros.  illi  ultra  omnera 

modum  coartarent,  crescente  illis  magis  magisque  spiritu,  constantes  et  animi  b 

compotes  exstiterunt.  Tantus  tamen  nimbus  sagittarum  ingruebat  a  Turcis,  ut 

nulla  pars  corporis  ab  ictu  et  vulnere  tuta  esset  Christianis.  Nulla  quippe  nostris 

unquam  tumultuosior,  nulla  terribilior  pugna  fuit.  Discursus  circumcursantium 

atque  fremitus,  itemque  impetus  erat  nimius.  Salpices  et  cornua  vehementer  con- 

crepabant.  Accincti  ergo  nostri  a  Turcis  circumcirca  jam  plerique  sauciabantur;  c 

et  quum  quatuor  fere1  milliariis  fugitantes  tolerando  calluissent,  vellent  nollent 

conversis  ad  eos  vultibus,  spiritu  repleti  martio  pugnare  cœperunt. 

Sacra  die  belli  nituit  Conversio  Pauli a, 
Quem  Deus  elegit. 

Hora  diei  tertia  incepta  est  lis  bellica,  de  qua  finem  dat  vespera  Dei2  data  vie-  d 
toria.  Gravis  quidem  pugna  ignominiosa  est  fuga,  sed  tolerabilius  est  infirmum 
vivere,  quam  mortuum  in  aeternum  plangere.  Itaque  Turci  elegerunt  fugam,  ut 
retinerent  vitam.  Duo  siquidem  millia,  et  paulo  plus,  de  Turcis  detruncati  reman- 
serunt  in  campis.  De  peditibus  autem  non  est  numerus.  De  nostris  vero  quatuor- 
decim  équités,  et  octoginta  pedites.  Optime  se  habuit  rex  noster  in  die  illa,  cum  e 
omni  equitatu  suo,  neenon  et  clientela,  cum  quibus  omnipotens  Deus  in  prae- 
sentiarum  affuit.  Fugit  rex  Syriae  cum  quibus  potuitb.  Rex  autem  Solimae  cum 
triumpho  laetus  rediit.  Quumque  remeare  statutum  esset,  accinxerunt  turrim 
unam,  et  ceperunt  eam  cum  nonaginta  sex  viris.  Quibus  interfectis,  aliam3  com- 
prehendit  rex,  cum  viginti  Turcis  in  eam  fugitivis.  Quam  quum  vidèrent  a  f 
nostris  circumfodi  et  lapides  ingentissimos  extorqueri,  et  se  et  arcem  perterriti 
tradiderunt  régi,  quos  eo  pacto  abire  facit,  sed  turrim  dirui  fecit.  Necessarium 
autem  valde  videbatur  hanc  exscindi,  ne  multos  sui  munimine  ad  defectionem 
invitaret.  Nam  et  salutis  spem  habitatoribus  certam,  et  aggredientibus  haesitatio- 
nem  atque  formidinem  praestare  poterat.  Taedebit  forsan  historiae  auditores,  si  g 
omnia  quae  in  bello  vel  belli  gratia,  tam  vi  quam  astutia  quae  gesta  sunt,  reci- 
tentur.  Assumebant  enim  Damasceni  lectos  agilitate  juvenes,  qui  cum  armis  suis 
post  equitum  terga  sederent,  et  quum  ad  hostem  ventum  esset,  equis  desilirent; 
et  continuo  pedites  ipsi ,  ex  alia  parte  equitibus  per  quos  advecti  fuerant  dimi- 
cantibus,  hostem  perturbarent. 


CAPITULUM  LI. 

De  obsidione  urbis  Raphaniae  et  de  Sabbatico  flumine. 
Scriptum  quippe  est  :  Nihil  ex  omni  parte  beatum0.  Beari  enim  in  hac  parte  non  h 

1  Om.  fere  u.  —  2  Diei.  m.  —  3  Aliam  continuo.  d. 

*  Id  est  die  vigesimo  quinto  menais  Januarii,  anno  nis  in  hoc  bello  victiac  fugati  fuerunt.  (Cf.  Wilken,  op. 

Domini  na6.  cil.  p.  63.) 

k  Si  fidem  Abulfeds  adbibeas,  Christiani  a  Turcoma-         •  Cf.  Horat.  Od.  U,  xvi,  27. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  479 

a  potuimus,  quum  quatuordecim  ibi  milites  probissimos  amisimus,  praeter  peditcs    A-  l,a6- 
aliquot  similiter  strenuos.  Sed  quantum  ad  stragem  de  illis  factam,  hoc  mini- 
mum est.  Interpretatur  autem  Damascus,  oscûlum  sanguinis,  sive  sanguinem  bi- 
bens.  Legimus  in  Damasco  sanguinem  Abel  fusum  fuisse.  De  cruore  enim  occi- 
sorum  possent  Damasceni  lambere,  possent  etiam  de  ipso  cernui  potare.  Regresso 

b  denique  cum  excrcitu  suo  rege  in  Iherusalem,  diem  festum  et  gratuiatorium  uni- 
versi  duximus.  Et  post  pusilium  rex,  motus  prece  comitis  Tripolitani',  proficiscitur 
in  auxilium  cjus,  ad  obsidendum  oppidum  quod  Raphaniamb  nominamus,  extra 
Libanum  montem  situm.  In  qua  videlicet  regione,  ut  narrât  Josephus%  inter 
Archas  et  Raphaniam  civitates  (luvius  médius  fluit,  qui  quoddam  peculiare  habet 

G  miraculum.  Nam  quum  sit  quando  fluit  plu  ri  m  us,  atque 1  meatu  segnis,  tamen 
interpositis  sexdiebus,  a  fontibus  deficiens  siccum  exhibet  locum  videre.  Deinde 
quasi  nulla  mutatione  facta,  septimo  die  similis  exoritur,  atque  hune  ordinem 
semper  eum  observare  pro  certo  compertum  est.  Unde  etiam  Sabbaticus  appella- 
tus  est,  a  sacro  Judaeorum  septimo  die  sic  nominatus.  Princeps  vero  Titus  ali- 

d  quandiu  Beritti  commoratus,  et  inde  reversus,  et  per  omnes  quas  abibat2  Syriae 
civitates  magnificentissima  celebrans  speclacula,  hune  conspiciens  (luvium  na- 
tura  cognitione  dignissimum,  admiratus  est  valde3. 


CAP1TULUM  LU. 

De  alio  quodam  flumine. 

Aliud  quoque  idem  historiographus  miraculum  refert,  inquiens  juxta  Ptolomai- 
dam  urbem  fluviolum  esse  quasi  a  duobus  stadiis  praeterlabentem  :  quem  vocant 

e  Belaeumd,  prorsus  exiguum,  cui  prope  estsepulcrum  Mennonis4,  admiratione  qui- 
dem  dignissimum.  Est  autem  species  vallis  rotundae,  vitream  emittens  arenam. 
Quam  quum  exhauserint,  multae  naves  pariter  accedentes,  locus  isdem  rursus 
impletur.  Venti  siquidem  quasi  édita  opéra  convehunt  de  circumstantibus  super- 
ciliis  arenam  istam  utique  communem.  Locus  àutem  metalli  statim  metalla  in  vi- 

f  trum  quae  susceperit  mutât.  Mirabilius  quoque  mihi  illud  videtur,  quoniam  con- 
versae  jam  arenae  in  vitrum  pars  quaecumque  super  margines  loci  ipsius  fuerit 
jactata,  in  communem  arenam  denuo  convertitur. 

1  Neque.  d.  —  2  Abiret.  d.  —  3  Vehementer.  d.  —  4  Menonis.  m. 

*  Pontii,  de  quo  vide  supra,  p.  466,  b.  •  Cf.  Flav.  Josephi,  Bell.  Jud.  1.  VIII,  c.  v,  $  i,  t.  II, 

h  Hodie  Rafinek  sive  Rafanya.  (De  hac  obsidione  cf.      p.  3i  î,  edit.  Dindorf. 
Wilielm.  Tyr.  1.  XIII,  c.  xix,  p.  585  ;  Ibn  Alatyr,  Kamel-         d  Hodie  Nahr-Habu.  (Cf.  FI.  Josephum ,  De  bello  Jud. 
Jlltavarykh,  p.  373;  Wilken,  op.  cit.  p.  63.)  1.  II,  c.  x,  $  a,  t.  II,  p.  102,  edit.  cit.) 


Digitized  by 


Google 


480 


FULCHERII  CARNOTENSIS 


CAPITULUM  LUI. 

De  acquisitione  urbis  Raphaniae. 

a.  1126.  De  urbe  autem  Raphania%  de  qua  narrare  sermunculum  jam  cœpi,  talis  fuit  a 
exitus.  Quumque  rex  et  cornes  cum  tormentis  suis  lapides  jaculando,  per  dies 
octodecim  Sarracenos  inciusos  vehementissime  cohibuisseut,  et  urbem  reddide- 
runt  et  indemnes  abierunt.  Accidit  siquidem  hoc  ultimo  Martii  die.  Itaque 
cornes  praedictus  urbem  possessurus  recepit  et  munivit.  Rex  autem  Iherosoly- 
manj  rediit.  B 


CAPITULUM  LIV. 

De  morte  Romani  impcratoris. 


Etquum  dies  in  Iherusalem  celebraremus  Paschalesb,  exiitad  nos  rumusculus  a 
peregrinis  supervenientibus,Romanum  imperatoremc  obiisse  nunliantibus;  adden- 
tibus  etiam ,  Saxonum  ducem ,  nomine  Lotbariumd,  in  regem  et  imperatorem  subli- 
matum  fuisse. 

Quum  mit  Henricus  Geminorum  claruit  ortus6, 
Post  quem  Lotharius  rex  imperat,  ex  duce  natus. 


CAPITULUM  LV. 

De  régis  profectione  contra  Babiionios. 


Non  multum  postea  processit  temporis,  quum  de  Tyro  rex  cxiens  in  Syriam 
humilem  descendent^  partem  de  equitatu  suo  relinquens,  partemque  secum  du- 
cens,  licet  de  Babiloniis  ad  bellandum  paratis,  et  contra  nos  venturis,  a  rumigeris 
audisset.  Expediebat  enim  eum  illuc  prius  properare,  ubi  hostes  audiebat  ingruere.  d 
More  enim  apri  a  canibus  circumdati  et  morsibus  creberrimis  angustiosi,  oporte- 
bat  dextro  laevoque  dente 1  feriendo  se  obnixe  defendere.  Solemus  namque 2  para- 
bolice  dicere  :  Ubi  dolor,  ibi  manus.  Antequam  autem  rex  illuc  pervenisset,  jam 
Turci  quoddam  pseudo-castelium  obsederant,  et  vi  ceperant.  Quod  quidem  illis 
erat  contrarium,  nobis  autem  necessarium.  Milites  autem  astutissimo  exitu  noo  e 
tanter  evaserunt,  relictis  uxoribus  cum  liberis  suis,  malentes  partem  salvari,  quam. 
totum  penitus  perdi.  Tempore  tune  aestivo,  mediante  mense  Julio,  apparere  cœ- 

1  Pede.  m.  —  2  Etiam.  d. 

xix,  p.  586.  d  Lotharius  II,  rex  Romanorum  electus,  anno  Do* 

h  Pascha,  hoc  anno,  die  xi*  mensis  Aprilis  célébra-  mini  ua5. 

lum  est.  •  Idestxv  kal.  Jun.  sive  xvm*  die  mensis  Maii.  (Cf. 

•  Hic  est  Henricus  V,  qui  A.  D.  1  ia5  obiit.  (Cf.  Wili.  supra,  p.  370,  annot.  b.) 
Le.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  481 

a  pit  cometa  inter  Orientem  et  Septentrionem,  qui  ante  lucanum  nascens,  et  ver-   a.  1126. 
sus  horam  nonam  radium  suum  emittens,  mediocri  lumine  se  monstrabat.  Illum 
autem  perdies  ter  senos  cernere  studuimus,  significantiam  cujusConditori  omnium 
commisimus.  Turci  autem,  quorum  Borsequinus  eratfortior,  oppidum  Cerepum* 
nominatum  obsederunt;  sed,  audito  régis  advcntu,  qui  jam  eos  insequebatur,  spe 

b  sua  fraudati  ad  tutiora  praesidia  secesserunt.  Non  enim  erant  plus  quam  sex  miilia 
miiitum.  Rex  ergo  Antiochiam  rediit. 


CAPITULUM  LVl. 

De  classe  Babilonica. 

Horno  autem  Babilonii,  classe  sua  repara  ta  et  congregata,  velificantes  Austri 
flatu  intraverunt  terram  Philistiim,  transita  Pharamia,  Laris  quoque  et  Gazam, 
Ascaloneque  necnon  et  Joppe,  Caesarea  et  Ptolomaida,  Tyro  et  Sidone;  explo- 

c  rando  et  insidiando  per  littus  maritimum  usque  urbem  Berittum,  aucupantes  et 
perscrutantes  de  portu  in  portum,  si  quid  possent  invenire  sibi  commodum,  quod 
Christianis  esset  incommodum.  Sed  quia  dulcis  aquae  penuria  tune  sitibundi  valde 
angebantur,  oportuit  eos  ad  siccum  egredi,  ut  de  mis  et  fontibus  situlas  suas  et 
opplerent1,  et  sitim  suam  mitigarent.  Sed  civibus  urbis  praefatae  hoc  moleste  feren- 

d  tibus,  ad  eos  extemplo  audacissime  progressi  sunt,  additis  sibi  viatoribus,  qui 
illuc  forsitan  accurrerunt;  et  congressione  facta,  tam  de  occisis  quam  ad  mortem 
vulneratis  centum  triginta  de  piratis  illis  prosternuntur.  Erant  quidem  qui  exierant 
ad  certamen  quinque  millia,  exceptis  bis  qui  naves  intérim  conservaverunt,  qua- 
rum  viginti  duas  trirèmes  vel  catos2  nuncupant,  cetera  vero  quinquaginta  très 

e  fuerunt3.  Itaque  crudelitatem  suam  in  gentem  nostram  pompabant,  ad  miseran- 
dum  inflexibiles,  et  immisericordes  in  omnes  quos  prœoccupare  poterant.  Sed  Deo 
gratias,  hic  nihil  utile4  sibi  vendicaverunt,  quonian*  et  équités  nostri  cum  lanceis, 
et  arcarii  cum  sagittis  in  salum  incuicantes  inopinabiliter  fugaverunt.  Illi  autem 
continuo  carbasis  levatis  per  mare  velivolum  versus  Tripolim  se  direxerunt;  exhinc 

f  Cyprum. 


CAPITULUM  LVII. 

De  navigatione  adolescentis  Boamundi. 


Quotiens  autem  legati  hoc  anno,  vel  peregrini,  Boamundi b  adolescentis  ad- 
ventum  nobis  annuntiaverunt  et  allegaverunt?  sed  multiplicatis  rumoribus  fefelle- 
runt.  Meticulosus  enim  erat  propter  ciassem  Babilonicam  vel  piraticam,  quam  in 
ponto  audiebat  late  diffusam.  Insuper  de  terra  sua  sollicitus  admodum  erat,  quam 

1  Suas  implerent  m.  —  2  Caatos.  m.  —  5  Om.faerant  d.  —  4  Om.  utile  m. 

'  Cf.  WUlelm.  Tyr.  1.  XIII,  c.  xx.  p.  587.  —  L  Cf.  WUlelm.  Tyr.  1.  XIII,  c.  xxi,  p.  588. 

m.  61 


Digitized  by 


482  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  1126.    nisi  bene  et  fidelibus  suis  locaret,  a  malivolis  suis  insidiatoribus  circumventus  a 
fraudulenter  amitteret.  Scriptum  est  quippe  in  proverbiis  rusticanis  :  Qui  habet 
malum  vicinum  habet  malum  matutinum.  Denique  quum  suurû  iter  jam  saepius  prae- 
parasset  apud  Hydruntum ,  Apuliae  civitatem ,  collectis  quot  potuit  navibus ,  videlicet 
viginti  duabus,  quarum  decem  longs  et  remis  munitœ  erant,  iter  cœpit  expedire 
marinum,  postquam  terram  suam  Apuliae  duci*  commisisset,  quem  heredem  b 
terrae  suae  suffecit  et  substituit,  si  prior  a  vita  decederet.  Identidem  confirmavit 
ei  dux  et  gratanter  concessit,  si  primitus  ipse  obiret,  testantibus  optimatibus 
eorum  utrobique  assistentibus.  Itaque1  Boamundus  mediante  Septembri  mense 
mare  sulcans,  transitis  Cycladibus2  per  aequor  sparsis,  venit  Mothonem.  Postmo- 
dum  vero  Rodum 3,  Pamphiliam  et  Liciam  permeat,  et  Attaliae *  gurgitem  saepe  c 
navigantes  con turban tem.  Inde  transiens  Antiochiam  parvam,  pervenit  ad  mag- 
nam,  transeundo  Isauriam  et  urbem  Seleuciam.  Qui  quum  Cyprum  liquisset  ad 
dexteram*  Tharsum  quidem  dimisit  ad  sinistram,  et  Melotem  urbem  opinatissi- 
mam,  jam  diu  vastatam.  Eo  tune  tempore  plures  bifarii  et  belluones,  de  mari  re- 
center  exeuntes,  vulgabant5  nobis  in  Iherosolymis  eum  proculdubio  apud  Antio-  d 
cbiam  applicuisse,  et  mentiebantur.  Verum  tamen  dicere  se6  putabant,  quia  cum 
aliqua  parte  militum  suorum  usque  Patharam  una  vénérant,  et  cum  accipitribus 
et  capis,  et  aucupibus,  atque  canibus,  quos  ante  praemittebat. 


CAPITULUM  LVHL 

De  periculis  in  mari  evenientibus. 

Multa  saepe  turbamenta,  vel  Deo  volentef  vel  permittentef  in  mari  navigantibus 
occurrunt  :  tum  solvitur  anchora,  tum  frangitur  antenna,  vel  aplustrae,  vel  ruden-  e 
tes  rumpuntur.  Quumque  venti  mutantur,  tune  ad  cherucham  respectatur,  ut  si 
prospère  incedant,  distincte  et  sollerter  experiatur.  Cavendum  ne  nocte  via7 
perdatur.  Quum  enim  stellae  obnubilant,  si  cautibus  ratis  alliditur,  mortem  ilico 
vel  naufragium  pestis  imminens  minitatur.  Sicut  in  terra,  sic  et  in  mari  peri- 
cula.  Quid  de  nobis  miramur,  si  Pauli  apostoli  naufragium b  recordamur?  Ad  f 
tentandam  abyssi  profunditatem  dimiserunt  naucleri  bolidem.  Nisi  videret  ange- 
licam  visionem  in  extremis  vitae  consolatricem ,  jam  subibat  vitae  desperationem. 


CAPITULUM  LIX. 

De  mari  Magno. 


Circa  gurgitem  Attaliae8  multotiens  naves  assuefiunt  periclitari  et  undique 

1  Denique.  d.  m.  —  2  Cycladis.  c.  —  3  Pfist  Rodum.  d.  —  4  Italiœ.  c.  m.  —  5  Vulgabant  procul  dubio.  m. 
-  c  Om.  te  d.  —  7  Una.  u.  —  8  Italiœ.  c.  m. 

*  Hic  est  Rogerus  IIt  dux  Apuliae  rexque  Siciliae,  ann.  1101-1  i5/i.  —  b  Act.  xxvii,  g  et  seq. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLYMITANA.  483 

a  flabra  commoveri,  quae  de  montanis  per  vallestria  praecipitantcr  per  anfractus    a.  1126. 
subterraneos  rite  assuescunt  intorqueri  et  in  vertiginem  voraginis  mirabiliter 
convolvî.  Quod  si  paroni*  aliquando  nautae  obviaverint,  et  diripiuntur  et  impie 
confîinduntur.  Sed  qui  pro  Dei  amore  hoc  patiuntur  donativis  suis  numquid 1 
frustrabuntur?  De  hoc  mari  nostro  tantillum  sic  habemus.  De  Mediterraneo  autem 

b  non  est  omittendum,  unde  caput  extollat.  Existimant  enim  quidam  sinus  istos  a 
Gaditano  freto  nasci,  nec  aliam  esse  originem  quam  eliquia  irrumpentis  Oceani. 
Qui  contrarium  sentiunt,  omnem  fluorem  aiunt  e  ponticis  faucibus  inundare  ; 
idque  fulciunt  argumenta  non  inani,  quod  aestus  e  ponto  profluus  nunquam  reci- 
procetur.  Laus  igitur  et  honor  omnium  sit  Conditori,  qui  posuit  fines  marib, 

c  apponens  claustra  et  portas.  Dixit  enim  ei  :  Hue  usque  venies,  et  in  te  conterentur 
jluctas  tui°.  Quod  ubi  impetum  suum  ad  littus  illiserit,  in  spumas  resolvitur,  et 
repagulis  quibusdam  arenae  humiiis  repercutitur.  •  Ceterum,  nisi  vis  statuti  cœ- 
«  lestis  inhiberet,  quid  obstaret  quin  per  plana  iEgypti,  quae  maxime  humilioribus 

•  jacens  valiibus  campestris  asseritur2,  Mare  Rubrum  iEgyptio  pelago  misceretur? 
d  •  Denique  docent  hoc  qui 3  voluerunt  haec  duo  sibi  maria  connectere  atque  in  se 

•  transfundere  Sesostris  iEgyptius,  qui  antiquior  fuit,  et  Darius  Medus,  qui  ma- 
«  joris  contuitu  potentiae  in  effectum  voluit  adducere,  quod  ab  indigena  fuerat  ante 
«  tentatum.  Quae  res  in  indicio  est,  quod  superius  est  Mare  Indicum,  in  quo  Mare 

•  Rubrum,  quam  aequor  iEgyptium,  quod  inferius  alluit.  Et  fortasse  ne  latius  se 
E  «  mare  effunderet  de  superioribus  ad  inferiora  praecipitans,  ideo  molimina  sua  rex 

•  uterque  revocavit.  »  Hoc  in  Hexameron  Ambrosii  sic  habeturd.  Aliud  vero  in  So- 
linoe  invenitur.  Mirabiiia  igitur  Dei  opéra,  muito  autem  mirabilior  qui  facit  et  dis- 
ponit  ea.  Quod  si  aliqua  nostris  aspectibus  videntur  deformia,  nihilominus  tamen 
sunt  laudanda,  quia  Conditor  omnium  facit  ea,  imo  nec  minus  sunt  utilia.  Etiam 

p  in  cimice*f  dat  Deus  medeiam,  et  in  polippo5  pisce  immittit  astuciam,  vel  echino. 
Serpentibus  quoque6  dat  prudentiam.  Aliquando  praebent  medeiam,  aliquando 
inférant  pestem,  vel  etiam  mortem.  Interdum  vero  parant  obsequium,  interdum 
vero  nocumentum.  Quandoquidem  antidotum  tyriacum7  de  corpore  serpentis  con- 
fici  solere  dicatur,  quod  utique  virus  corpusque  serpentis,  quum  solum  sumitur, 

g  nocet;  quum  autem  admiscetur  aiiis,  sanitati  est  et  saluti. 


CAP1TDLUM  LX. 

De  generibus  serpentiumg. 


Basiliscush  autem  est  ad  semipedem  longitudinis ,  alba  quasi  mitrula  lineatus 

1  Numquid  impie,  u.  —  2  Om.  campestris  asseritur  m.  —  3  Quia.  c.  —  4  Cimine.  c.  d.  m.  —  5  Lege  : 
potypo.  — c  Om.  quoque  d.  —  7  Lege  :  Theriacum. 

'  •Paro,  navis  piratarum.  »  (Cang.  s.  h.  v.)  1  Sic  legendum  pro  cimine  auctor  est  Plinius  (Hist. 

b  S.  Ambrosii  Hexaemeron,  iibr.  III,  cap.  u,S  10,  nat.XXIX,  17):  «  veïuti  cimicum,  animalis  foedissimi  et 

Paris.  1 686, 1. 1,  p.  37.  tdictu  quoque  fastidiendi,  natura  contra  serpentium 

•  Cf.  Job.  zxxviii  vii.  «  morsus  et  praecipue  aspidum  valere  dicitur.  • 

4  Omnem  hune  locum,  a  verbo  Ceterum ,  ex  S.  Am-         •  Totum  hoc  caput  ex  Solini  cap.  xxvn  (ed.  I  p.  5i- 
brosii  Hexaemer.  (I  l  S  11)  noster,  ut  ipse  testatur,      53)  iisdemfere  verbis  translatum  est. 
transcripsit.  h  Cf.  Continuât.  Willelm.  Tyr.  gallice  scriptam ,  t.  II , 

•  Cf.  Solini  Potyhùtor.  cap.  liv,  p.  86.  p.  58o. 

6i. 


Digitized  by 


Google 


I 


484  FULCHERII  CARNOTENSIS 

a.  1136.    eaput,  nec  hominis  tantum  vei  aliorum  animantium  exitiis  datas,  sed  terra  quo-  a 
que  quam  polluit  et  exurit.  Ubicumque  fuerit1,  ferale  sortitur  receptaculum, 
denique  exstinguit  herbas,  necat  arbores.  Ipsas  etiam  corrampit  auras,  ita  ut  in 
aere  nulia  alitum  impuoe  transvolet,  infecte  spiritu  pestilenti.  Quum  movetur, 
média  corporis  parte  serpit,  média  arduus  est  et  excelsus2.  Sibilum  ejus  etiam 
serpentes  perhorrescunt.  Et  quum  acceperint  fugam ,  quaeque  quoquo  possirat 3  b 
properant  Quicquid  morsu  ejus  atteritur  *,  non  depascitur  fera,  non  attrectat  aies. 
Mustelis  tamen  vincitur,  quas  inférant  boroines  cavernis  quibus  delitesdt.  Deni- 
que basilisci  reliquias  amplo  sestercio  Pergameni  comparaverunt,  ut  aedem  Àpolli* 
nis  manu  insignem  nec  araneae  intexerent,  nec  alites  involarent.  Âmphisibsena* 
surgit  in  caput  geminum,  quorum  secundum  in  ea  parte  qua  cauda  est.  Cérastes h  c 
praeferunt  quadrigemina  cornicula,  quorum  ostentatione  veluti  esca  illice  sollici- 
tatas  aves  premunt0,  nam  reliqua  corporis  de  industria  arenis  tegunt.  Emorroisd 
morsu  sanguinem  elicit  et  dissolutis  venis  quicquid  animae  est  evocat  per  cruorem. 
Prestere  quem  perçussent  >  distenditur  enormique  corpulentia  necatur;  extubera- 
tos  saepius5  putredo  subsequitur.  Sunt  et  ammoditse6,  est  et  chencris7f,  elephan-  d 
tiae,  chersidrichag,  medracontes8h.  Postremo  quantus  nominum9,  tantus  mortium 
numerus.  Scorpiones etiam,  scinci,  lacerte*  :  quae vermibus,  non  serpentibus  ascri- 
buntur.  Monstra  haec  si  sibilant,  clementius  feriunt:  habent  aflFec^us,  non  temere 
nisi  ad  conjuges  evagantur.  Sunt  et  jaculi,  qui10  pénétrant  animal  quocumque 
obvium  fortuna  fecerit.  Scitale j  tan  ta  praefulget  tergi  varietate,  ut  notarum  gratia  e 
videntes  retardet.  Dipsisllk  siti  interficit.  Hippiale121,  quod  somno  necet,  teste 
etiam  Cleopatra,  sumitur  ad  mortem.  Aliarum  virus  quoniam  medelas  admittit, 
minus  famae  meretur.  Haec  valde  mira  nihiloque  minus  miranda,  qttae  magnus 
Alexander  vidit  in  Indiam  :  unde  magistro  suo  Àristoteli  et  matri  suae  Olimpiadi 
mandando  ita  dicit  :  tNon  crederem  cuiquam  tôt  esse  prodigia,  nisi  sumpta  F 
«  ipse  oculis  meis  ponderavissem.  »  Vere  rex  iste  vir  fuit  omnino  magnificus  et 
in  negotiis  suis  sagax  et  circumspectus,  et  vigens  viguit,  et  potens  potuit  :  non  ut 
pluma  volitans,  nec  stipula  fluitans. 


CAPITULUM  LXI. 

De  adventu  Boamundi  adolescentis,  filii  ducis  Boamnndi,  et  susceplione  ejus  in  Antiochia. 


Quoniam  praeter  spem  Boamundus  tarde  hoc  venerat  anno,  opinabamur  eum 
non  esse  ultra  venturum,  sicut  interminatum  fuerat,  et  sicut  fama  promiserat.  g 

1  Qm.  faerit  m.  —  2  Exclusus.  d.  —  3  Potest.  d.  —  4  Occiditwr.  d.  - —  5  Exuberatur,  ictus  sœpius.  d.  — 
6  Himoditœ.  d.  M.  —  7  Ceneris.  d.  Chencheris.  M.  —  8  Chersidri,  chamœ,  dracontes.  d.  —  9  Hominum.  m. 
—  10  Jacvla,  quœ.  d.  —  11  Deipsis.  it.  —  12  Sippiàte.  m. 

h  •  Chamœdracontes.  •  (Solin.  h  l) 
*  «  Lacerti.  »  (Solin.  /.  I.) 
j  tScytale.1  (Solin.  /.  /.) 
k  «Dipsas.  »  (Solin.  L  L) 

1  «Hypnale.  »  (Solin.  /.  I.)  Quod  verum  nomen  est, 
a  voce  (nrvos,  somnus. 

m  Cf.  supra,  p.  476 ,  et  annotai  h. 


»•  (Sdmi.cap.  xxvn,  p.  5i.) 
b  •Ccraitaa.t  (Solm.Li.) 

*  «Perimunl,»  (Sofa.  IL) 

*  t  Haemorrhois.  »  (Solin.  k  l) 

*  t Hammodytœ. »  (Solin.  L  L) 
f  •  Cenchris.»  (Solin.  /.  I.) 

»  tChersydri.»  (Solin.  I.  L) 


Digitized  by 


HISTORIÀ  IHEROSOLYMITÀNA. 


485 


a  Sed,  quia  juxta  Prophetae  eloquium*  in  manu  hominis  via  ejus  non  est,  nec  ab 
homine  sed  a  Domino  gressus  hominis  diriguntur,  spem  ex  parte  maxima 
defraudavit  opinio.  Non  enim  fit  quod  humana  aviditas  stabilit,  sed  quod  Deus 
arbiter  meritis  humanis  competere  judicaverit.  Quum  autem  per  litteras  suas  rex 
mandando  nobis  Iherosoiyinis  innotuit  eum  jam  Antiochiae  applicatum,  omnibus 

b  non  mediocriter  placuit.  Sed  Deum,  qui  eum  adduxit  sanumb,  cuncti  laudavimus. 

Jam  sol  occiderat,  quum  portum  nocte  subibat. 

Adventante  autem  illo  Antiochiam,  ab  omnibus  gaudenter  est  susceptus.  Cui 
cum  processione  magna  et  laudibus  populi  celebenime  rex1  exiit,  et  alacriter 
eum  suscepit.  Et  habita  collocutione  adinvicem  festina,  continuo  rex  ei  terram 
c  suam  tradidit  totam,  et  de  filiabus  suis  in  matrimonium  unamc. 

En  socer  atque  gêner,  pater  hic  et  filius  alter. 
Diligat  hune  ille,  potior  sic  fiet  uterque. 

Tune  apparatis  nuptiis,  légitime  sunt  expletœ.  Considente  autem  Boamundo 
super  cliothedrum  suum,  principe  effecto,  diploideque  decentissima  vestito,convo- 
d  catis  optimatibus  suis  omnibus,  juraverunt  ei  humanitatis  subditam  fidelitatem, 
praesente  rege  et  eo  fa  vente,  ab  eo  die  et  deinceps  se  servaturos. 

Quibus  gestis  rediit  rex  Iherusalem. 

Scorpio  cœlestisquum  fulserit  ortus  in  astrisd, 
Excipitur  regno  Boamundus  in  Antiocheno, 
E  Orbita  nunc  anni  rétrograda  stat  renovati. 


A.  ui6. 


CAPITULUM  LXIl. 

De  pestilentia  murium. 

Anno  millesimo  centesimo  vigesimo  septimo  ab  ortu  Domini ,  Indictione  vero  .v.,  a.  i  i  a7. 
ebulliit  multitudo  murium  immensa  in  regione  Paiaestina,  in  tantum  ut  bovem 
unum  a  clunibus  opprimentes  comederent,  et  suffocantes  eum  cum  septem  verve- 
cibus  devorarent.  Denique  quum  satis  penitus  in  territorio  Acconitarum  vastas- 
f  sent,petentesaquationem  montana  Tyriorum  conscenderunt,  undetunc  continuo 
ingruente  vento  pestilenti  et  truculenti  cataclismo  in  vallestria  confinia  millibus 
innumeris  repulsantur.  De  quorum  putore  cadaverum  regio  illa  remansit  valde 
infirma. 

EXPLICIT 

G  HISTORIA  IHEROSOLYMITANA 

DOMNI  FULCHERH  CARNOTENSIS. 


1  Rex  obviam.  m. 

'  Cf.  Psalm.  xxxvi,  a3;  Jerbm.x,  a3. 
h  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  xm,  c.  xxi,  p.  588. 


0  Nomme  Haalii.  (Cf.  Willelm.  Tyr,  /.  c.  p.  58g.) 
d  Id  est  medio  circiter  mense  Octobri. 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


GESTA  FRANCORUM 

EXPUGNANTIUM  IHERUSALEM  • 


INDEX 


CODICUM  MANUSCRIPTORUM  ET  LIBRI  TYPIS  MANDATI 
QUIBUS  USI  SUNT  EDITORES. 


A.  Codex  ms.  Duacensis,  n°  838,  olim  Marchianensis,  xn°  saeculo  exaratus. 

B.  Codex  ms.  Montepessulanus,  n°  H.  i&a,  xiv*  sœcuii. 

C.  Codex  ms.  Hafniensis,  n°  xm*  sœculi. 

D.  Editio  Bongarsiana. 

E.  Codex  ms.  Aldomarensis  (Saint-Omer),  ut  sœculi. 


Digitized  by 


Google 


VIRI  CL.  BONGARSII 

AD  GESTA  FRANCORUM 
PRiEFATIO. 


Nonum  scriptorum  anonymum1  dédit  Fr.  Pithœus,  cui  exemplum  accessit  etiam  velus  a  Mar- 
quardo  Frehero,  ex  bibliotheca  Laugingana  illustrissimi  principis  Philippi  Ludovici,  ducis  Bava- 
riae,  etc.  Est  autem  nihil  aliud  quam  ex  Fulcherii  historia  et  his  quae  de  aliis,  arguta,  ut  ipse 
loquitur,  inquisitione ,  didicerat,  abbreviata  narratio,  cap.  n.  Quo  loco  Pitbœanus  Fulbertam  habet 
Carnotensem,  nos  ex  Laugingano  Fulcherium  maluimus.  Sed  Fuicherius  suam  historiam  produxit  ad 
annum  MCXXIV;hic  finit  anno  MCVI  et  cap.  liv.  Satis  indicat,  quum  scriberet,  in  Christianorum 
potestate  nondum  fuisse  Tripolim,  cujus  captionem  narrât  Fuicherius,  anno  MGIX,  cap.  xxxvb. 
Itaque  lector  judicet. 

Inscriptio  est  Gesta  Francorum  expugnantiam  Iherasalem.  Citatur  historia  veteri  ms.  «Rex  Cypri, 
uinquit,  propter  captionem  Sataliae,  maritimae  civitatis  Turquiae,  quam  vi  armorum  super  Turcos 
«dudum  conquisierat,  scilicet  die  sancti  Bartholomaei  apostoli,  anno  MCCCLX,  majore  audacia 
«fretus,  proposuit  venire  ad  reges,  principes  et  prœlatos  Christianitatis,  incitare  viam  Iherosoly- 
«mitanam;  prout  olim  fecerat  Pctrus  Heremita,  ut  habetur  in  Gestis  Francoram  Iherasalem  ex- 
«  pagnantium.  » 

*  Si  Gaspardo  Barlhio  fidem  adhibeas ,  Bartolfus  qui-  cap.  vu;  Petr.  a  Ludewig,  t.  III  Reliquiar.  manutcript. 
dam  peregrinus  de  Nangeio ,  Germanus ,  scripserat  hanc  p.  5oo,  5ig;  Fabriciumque ,  Biblioth.  ïat.  med.  et  inf. 
epitomen  Fulcherii  De  Gestis  Francorum  Iherasalem      œlat.  t.  I,  p.  182.) 

expugnantiam.  (Cf.  G.  Barthii  lib.  CLVII  Adversarior.         h  Cf.  supra  Fulcber.  Carnot.  1.  II,  c.  xli,  p.  Aao. 


m.  62 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INCIPIDNT' 

GESTA  FRANCORUM 

IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM. 


CAPITULUM  I. 


A     Anno*  dominicœ  Incarnationis  millesimo  nonagesimo  sexto2b1  régnante  in  Alemannia  Hen-    a.  1095. 
rico3  imperatore,  in  Francia  Philippo  rege,  in  Gracia  Àlexio,  in  Ànglia  Willelmo  juniorec, 
quum  in  universis  Europae  partibus  mala  multimoda  inolescerent,  prœerat  urbi  Roms  papa 
Urbanus  se  eu  n  dus,  vir  egregius  vita  et  moribus,  omnique  prudentia  scientiaque  edoctus, 
qui  videns  Ecclesiam  undique  impugnari4,  et  fidem  Christianitatis  enormiter  ab  omnibus, 

B  tamclero  quam  populo,  pessundari,  pacemqueomnino,  principibus  terra;  inter  se  dissiden- 
tibus,  postponi;  bona  terra  alternatim  diripi;  multos  injuriose  captivari,  supra  modum 
redimi ,  quosdam  etiam  ipsis  carceribus  immori  ;  plerosque  etiam  exsulari ,  et  ab  heredita- 
tibus  propriis  violentia  expelli  ;  loca  sancta  violari  ;  ecclesias  quoque  et  villas  igne  cremari  ; 
nulli  prorsus  mortalium  parci;  divina  et  humana  ludibriis  haberi  :  audiens  praeterea  Dei 

G  Ecclesiam  a  Turcis  omnino  occupatam ,  et  in  omnibus  eorum  finibus  ab  eis  truculentissime 
oppressant  et  Sepulcrum  Domini  locaque  sancta  ab  eisdem  nefandissime  pollui;  im- 
periique  Constantin opolitani  interiores  partes  invadi,  ferocique  impetu  Christianum  impe- 
rium  sibi  velle  jam  subdi;  pietate  compati enti,  Deique5  nutu  permotus  et  a  quibusdam 
efflagitatus,  Alpes  transcendit,  atque  in  Arvernia6  concilium  legationibus  undique  prae- 

D  monitum  trecentorum  decem  tam  episcoporum  quam  abbatum  apud  Clarum  Montem 
coadunari  fecit.  His  itaque  ad  se  convocatis,  allocutione  dulciflua  conventus  causam  dili- 
genter  innotuit;  lugentisque  Ecclesiae  planctum  voce  querula  expressit,  et  de  mundi  fluc- 
tuantis  tempestatîbus  tantimodis  sermonem  prolixum  tenuit  ;  deinde  rogatu  supplici 
cunctos  exhortatus  est  ut,  resumptis  fidei  viribus,  cum  ingenti  sollicitudine  ad  expugnan- 

E  dasDiaboli  machinationes  viriliter  se  anima  rent,  et  Ecclesiae  statum  a  nefandis  crudelissime 
debilitatum  in  vigorem  pristinum  conarentur  erigere.  His  et  aliis  pluribus  competenter  ac 
discrète  dispositis,  cuncti  assistentes,  tam  clerus  quam  populus,  Deo  gratias  agendo,  dictis 
domni  Urbani  summi  pontificis  voluntarie  aspira verunt,  et  fideli  pollicitatione  illius  décréta 
tenenda  confirmaverunt.  Tune  ait  papad  :  «  Necesse  est,  fratres  dilectissimi 7,  quatinus  con- 

F  «fratribus  vestris  in  orientali  parte  habitantibus  auxilio  vestro,  accelerato  itinere,  suceur- 
•  ratis.  Invaserunt  eos,  sicut  plerisque  vestrum  dictum  est,  usque  ad  mare  Mediterraneum, 
«  ad  illud  scilicet  quod  Bracbium  Sancti  Georgii  vocant,  Turci  et  Arabes  apud  Romanis 
«fines,  et  terras  Christianorum  occupando  superaverunt,  multos  occidendo,  ecclesiasque 
«  subvertendo ,  regnumque  vastando.  Quos  quidem  si  sic  aliquandiu  quiete  permiseritis, 

G  «  multo  latius  fidèles  Dei  supergredientur.  Quapropter  supplici  prece  hortor,  non  ego ,  sed 
«  Dominus;  praesentibus  dico,  absentibus  mando;  Christus  autem  imperat.  His  autem  cunctis 

1  Om.  Incipiunt  b.  d.  Desunt  in  c.  capitula  i-xxxix.  — 2  Quinto.  d.  —  3  Ainrico.  b.  d,  — 4  Oppugnari.  d. 
—  5  Om.  que  b.  d.  —  6  Avernia.  b.  d.  —  7  Fratres  mei  dilectissimi.  b.  d.  e. 

*  Sequitur  Fulcherium  Carnotensem ,  lib.  I,  cap.  1,  *  Is  est  Guillelmus,  hoc  nomine  secundus,  rex  An- 
p.  3a  1.  gliaet  cognomento  Rufus. 

b  An  nus  est  non  concilu  apud  Clarum  Montem  ha-  d  Cf.  Urbani  sermonem  multo  prolixiorem  ap.  Fulch. 
biti,  sed  belli  sacri  quod  inde  orsum  est.  1.  I,  c.  11,  p.  3a a. 

62. 


Digitized  by 


Google 


492  GESTA  FRANCORUM 

A.  1095.  tilluc  euntibus,  sive  gradiendo,  sive  dimicando,  vel  mortis  offendiculo  periclitando,  pec-  a 
«  caminum  remissio  semper  aderit  prœsens,  quod  ituris  annuo,  dono  tanto  investitus  a 
«Deo.  0  quantum  dedecus,  si  gens  tam  spreta,  tam  degener,  Diabolo  subdita,  gentem 
«  omnipotentis 1  Dei  fide  praeditam ,  sic  superaverit  !  0  quanta  improperia  vobis  ab  ipso 
«Domino  imputabuntur,  si  eos  non  adjuvaveritis!  Nunc  fiant  Christi  milites,  qui  dudum 
«  exstitere  raptores;  nunc  jure  contra  barbaros  pugnent,  qui  olim  contra  fratres  et  consan-  b 
«  guineos  dimicabant.  »  His*  dictis,  et  audientibus  gratanter  ad  hoc  animatis,  plures  astan- 
tiura  se  ituros,  et  ceteros  absentes  inde  diligenter  exhorta turos  spoponderunt. 

— — H  Il   


CAPITULUM  IL 

Deb  quibus  unus  fuit  venerandus  Podiensis  episcopus,  nomine  Aimarus,  qui  postea  vice 
fungens  apostolica,  cunctum  Dei  exercitum  prudenter  et  consulte  rexit,  et  ad  negotia 
peragenda  vivaciter  animavit.  Taliter  in  conciho  quae  diximus  statutis,  et  ab  omnibus  bene  C 
confirmatis,  absolutionis  benedictione  data  discesserunt,  et  hoc  nescientibus  postmodum 
ad  mansiones  suas  regressi,  prout  gestum  fuerat,  divulgaverunt.  Quod  ut  passim  per  pro- 
vincias  edictum  est,  pacem  quam  dicunt  treviamc,  sacramento  invicem  tenendam  consti- 
tuerunt;  deinde  multi,  comperta  remissione  peccatorum,  se  profecturos  voverunt,  quorsum 
ire  jussum  fuerat.  Taliter  Urbanus,  vir  apostolicus  «et  prudens,  est  meditatus  opus,  quo  D 
postea  floruit  orbis  universus2.  Nam  pacem,  ut  dictum  est,  renovavit,  Ecclesiaeque  jura  in 
modis  pristinis  restituit.  Et  quoniam  cuncta  quae  Dei  sunt  exaltare  studuit,  omnes  fere 
paternitati  sus  obedi entes,  praeceptis  illius  se  libenter  submiserunt.  Nunc  igitur  ad  prin- 
cipium  nostrae  narrationis  accedamus,  et,  Deo  inspirante,  enucleare  tentemus  quod  frater 
Fulcherius3  Carnotensis,  ut  oculis  vidit,  aut  facta  ab  eisdem  qui  fecerunt4  narrata  me-  E 
moriter  et5  recollegit  et  in  unum  libéllum  congessit.  Nos  vero  qui  et  libelli6  pagina, 
aliorumque  narratu,  arguta  inquisitione  edocti,  prolixam  narrationem  vitantes,  his  tantum 
quae  ad  rem  pertinere  sentimus  contenti,  hujus  voluminis  textum  diligenter  transformare 
curavimus. 


CAPITULUM  III. 

• 

A.  1096.  Mensed  igitur  Martio,  post  concilium  illud  Arvernicum,  quod  apud  Clarum  Montem  mense  F 
Novembri  celebratum  est,  arripiunt  iter,  qui  promptiores  animo  et  sumptibus  fuerunt.  Alii 
quidem  mense  Aprili  et  Maio,  et  Junio,  sive  Julio,  et  Auguste,  prout  sumptuum  oppor- 
tunitas  occurrit,subsecuti  sunt.  Quo  annopax  summa  etfrumenti  vinique  copia  et  fiructuum 
abundantia  circumquaque  fuit,  divina  providente  clementia,  ne  panis  inopia  in  via  defice- 
rent,  qui,  ceteris  postpositis,  cum  crucibus  assumptis  sequi  eum7  delegerant.  Quoniam  G 
ergo  necesse  est  ac  perutile,  principum  nomina,  antequam  facta  eorum  discutiamus,  prae- 
nosse,  unumquemque  ex  ordine,  si  potero,  sicuti  egressi  sunt,  nominibus  propriis  anno- 

1  Cunctipotentis.  d.  —  2  Om.  universus  b.  d.  b.  —  3  Frater  Fulbertas.  b.  Frater  Folcherm.  d.  Frater.  b.  f. 
—  4  Videront  d.  —  5  Om.  et  d.  b.  —  0  Nos  quidem  vero  (vero  quidem.  b.)  libelli.  b.  d.  b.  —  7  5e  sequi.  b.  d. 
Om,  eum  b. 

*  Fulcher.  Carnot.  1. 1,  c.  m,  p.  3a3.  *  Cf.  p.  3a3,  annotât  6. 

k  IJL  ibid.  c  iv,  p.  3a4.  *  Fulcher.  Carnot.  1. 1,  c.  vi,  p.  327. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  493 

A  tabo.  Hugonem  Magnum,  fratrcm  Philippi ,  régis  Francorum1,  in  primis  appono;  post    a.  1096. 
hune2  Boa  m  und  us,  Roberti  Guiscardi3  filius,  cum  exercitu  magno  transiens  per  Bulgariam, 
vcnit  Gonstantinopolim.  Ex  aiio  latere  Godefridus,  Lothariae  dux,  per  Pannoniarum  fines 
cum  gente  sua  innuméra  properabat;  cum  eo  Alemanni  et  Saxones,  et  Suevi,  et  Teuto- 
nicorum4  magna  copia,  Gonstantinopolim  usque  venerunt.  Raimundus  vero,  cornes  Provin- 

B  cialis,  cum  Gotbis  et  Wasconibus  iter  arripuit;  Aimarus  quoque,  Podiensis  episcopus, 
cum  infinita  multitudine  per  Dalmatiam  transitum  fecit.  Petrus  autem  Heremita,  collecta 
innumerabili  peditum  copia,  per  Pannoniam  veniens,  Gonstantinopolitanum  imperatorem 
primus  salutavit,  et  ab  eo  impetravit  ut  Bracbium  Sancti  Georgii  cum  gente  sua  transire 
faceret. 


CAPITULUM  IV. 

C  Mense  vero  Septembri*,  Robertus  cornes  Norroanniae,  Willelmi  régis  Anglorum  filius, 
iter  arripiens,  collecto  magno  exercitu  Normannorum,  adbibitisque  sibi  collegis  Stephano 
comité  Blesensi  et  Roberto5  Flandrensium  comité,  cum  multiplici  cohorte  Apuliam  des- 
cendit. Tanto  itaque  ab  occidentalibus  partibus  exercitu  procedente,  multi  obiter  de  die 
in  diem  exercitui  adhsrebant  et  confluebant,  et  in  tantum  crevit6  exercitus,  ut  innumera 

D  esset  inter  eos  etiam  linguarum  diversitas,  et  una  eos  capere  non  posset  itineris  societas. 
Ut  ergo  in  Apuliam b  ventum  est,  effuderunt  se  per  totam  regionem,  quia  biems  immine- 
bat.  Robertus7  vero,  cornes  Flandriae,  quanquam  a  sorore  sua  Athala8c,  quae  tune  ducissa 
erat  Apuliœ,  ut  hiemaret9  multis  precibus  hortaretur,  tamen  cum  gente  sua  transfretavit. 
Cornes  autem  Normanniae  et  cornes  Blesensis  in  Galabriam  diverterunt ,  et  toto  brumali 

E  tempore  quieverunt.  Redeunted  autem  verno  tempore,  praefati  comités  ambo,  Robertus  et 
Stephanus,  classe  para  ta,  nonas  Aprilise,  quo  die  tune  sanctum  Pascba  evenit,  cum  suis    A.  1097. 
omnibus  naves  conscendunt,  et  de  portu  exeunt.  Artheroonibus 10  itaque  navûim  subie vatis, 
clangente  tuba,  Deo  praeduce  atque  gubernatore,  quarto  die  juxta  Dyrachium  proàperis 
velis  applicuerunt;  duo  portas  classem  illam  susceperunt,  et  ante  urbem  omnes  convene- 

F  runt,  et  ibi  castrametati  sunt.  Recollectis  deinde  armis  et  viribus  resumptis,  per  Bulga- 
riam,  rapacitate  fluminum  asperum  iter11  arripuerunt;  et  primum,  cum  magno  labore 
transacto  flumine  quod  flumen  Diaboli f  nuncupatur,  super  ripam  ejusdem  castrametati 
sunt,  et  nocte  una  ibi  quieverunt.  Mane  autem  facto,  viderunt  cacumina  montium  per  quae 
transituri  erant  nubibus  fere  inserta la.  Nec  multo  post  ad  montem  illum  magnum  quem 

6  Bagulatum 13  ^  nommant  pervenerunt;  quo  magnis  sudoribus  superato,  aliisque  praeruptis 
montibus  et  fluminibus  postpositis,  tandem  ad  flumen  quod  dicitur  Bardacum1*  devene- 
runt.  Quo  transmeato  per  Dei  gratiam,  die  sequenti  urbem  Thessalonicam,  bonis  omnibus 
copiosam  atque  hominibus  refertam,  cum  ingenti  gaudio  adorsi  sunt,  tentoria  ante  urbem 
ponunt,  et  quarto14  dierum  spatio,  cum  jocunditate  epulantes,  quieverunt  ;  deinde  Mace- 

1  Franciœ.  b.  d.  b.  —  2  Eum.  b.  —  3  Boiamundus,  Rotberti  Wiscardi.  b.  d.  hic  et  ubique.  Rodberti  Guis- 
cardL  b.  —  4  Theutonicorum.  d.  b.  hic  et  infra.  —  5  Rodberto.  b.  hic  et  infra.  —  6  Concrevit.  d.  e.  —  7  Hic 
adjicit  a.  hoc  lemma  :  Pater  regum,  rex  Philippus  et  Robertus  Flandriœ  [Orti  sunt  mquipollenter  de  regali 
semine.  —  8  Athela.  b.  d.  b.  —  *  Hiemaret  apud  se.  d.  —  10  Addunt  inter  lineas  a.  et  b.  :  id  est  velis.  — 
11  Asperam  iter.  a.  b.  —  12  Juncta.  d.  — 13  Bugulatam.  d. —  14  Quatuor,  d.  b. 

'  •  Mense  quidem  Ociobri.  •  (  Fulcher.  Carnot.  L  I,         *  Id  est  die  v*  menais  Âprilis,  A.  D.  1097.  (Cf.  supra, 

c.  vi,  p.  3a8,  a.)  p.  33o,  a,  annotât,  a.) 

b  Fulcher.  Carnot.  1. 1,  c.  vu,  p.  32g,  d.  '  Drilo.  (Cf.  supra,  p. 33o,  r,  annot.  e;  p.  33 1,  anno- 

*  Adela ,  filia  Roberti  I ,  comitis  Flandrensis ,  Rogero  tat.  g.) 
Apuliae  duci  nupserat.  1  Cf.  p.  33o ,  b  ,  annotât  f,  g. 

4  Fulcher.  Carnot.  L  I,  c.  vin,  p.  329,  f.  h  Vardar.  (Cf.  p.  33 1,  a,  annotât,  g,) 


Digitized  by 


Google 


494  GESTA  FRANCORUM 

A.  1097.  doniam  pervolantes  per  vallem  Philippensium  et  Lucretiam,  atque  Chrysopolim,  et  Chris-  a 
topolim,  nec  non  per  ceteras  cîvitates  Graeciae  valde  m  imitas,  Constantinopolim  pervene- 
runt;  ibique  tentoriis  fixis,  quindecim  dierum  termino  recreati,  victualia  et  ea  quae  erant 
necessaria,  a  civibus  copiose  oblata,  emebantur. 


CAPITULUM  V. 


O*  quanta  civitas!  quam  nobilisl  quam  jocundal  quamque  referta  ecclesiis  et  palatiis, 
miro  opère  fabricatisl  quae  spectacuial  quae  mirabilia,  aère  et  marmore  caelata  in  ea  conti-  b 
nentur!  Hanc  cingit  mare  ex  uno  latere  et  murus  inexpugnabilis  ;  ex  altero  quidem  latere 
vallis,  et  fossa  duplex,  murusque  immensae  magnitudinis  et  fortitudinis,  turresque  in  cir- 
cuitu  :  omni  tempore  navigio  frequenti  cuncta  civibus  necessaria  ministrat  abundantissime. 
Cyprus,  Rodos1,  et  Mytylena,  atque  Corinthus,  innumeraeque  insulae  huic  civitati  serviunt  : 
Achaia  et2  Bulgaria  et  tota  Gracia  nîtuntur  ad  ejus  famulatum,  et  ei  optima  quaeque  G 
mittunt.  Praeterea  in  Asia  Romaniae  civitates,  et  Europa  atque  civitates  Africae3,  Constan- 
tinopolim donaria  mittere  non  cessant.  In  ea  Graeci,  Bulgari,  Alani,  Comani,  Pigmatici, 
Italici,  Venetici,  Romani,  Daci,  Angli,  Malfetani,  Turci  etiam  et  gentiles  multi,  Judaei 
quoque  etProselyti,  Crêtes  et  Arabes  b,  omniumque  nationum  gentes  conveniunt.  In  cujus 
civitatis  suburbio,  postquam  comités  praefati,  videlicet  Robertus  Normanniae  et  Stephanus  D 
Blesensis,  cumexercitu  suo  quindecim  dierum  spatio  recreati  sunt,  inito  consilio  cum  im- 
peratore  Alexio,  pacti  sunt  conventionem  bujusmodi  :  Ut  si  Romaniae  terras,  quantum 
ipse  prius  possederat,  ei  restituere  possent,  ipse  equis  et  armis,  et  argento  omnibusque 
necessariis ,  eos  terra  marique  juvaret.  Moxque  eos  nomismatibus  suis  et  palliis  donisque 
multis  honorifice  ditavit;  et  mare  quod  Sancti 4  Georgii  vocatur  eos  absque  impensa  E 
transire  fecit.  Qui  postquam  Romaniae  fines  attigerunt,  versus  Nicaeam,  quam  prœdicti  op- 
timates,  Boamundus  scilicet,  et  dux  Godefridus,  comesque  Flandrensis  Robertus  miles 
inclytus,  et  Raimundus  Provincialis  obsederant,  cum  omni  exercitu  suo  properaverunt, 
ut  cum  eis  pariter  Nicaeam  caperent. 


CAPITULUM  VI. 


QuumquecNichomediam  civitatem  transiissent,  invenerunt  capita  etossa  interfectorum ,  F 
quorum  Petrus  Heremita  ductor  exstiterat  :  ubi  dolore  multi  lacrymantes,  promiserunt  san- 
guinem  eorum,  Deo  juvante,  ulcisci.  Ut  autem  Nicaenae  urbi  appropinquaverunt 5,  de  ad- 
ventu  suo  nuntios  obsidioni  praemiserunt6  :  quo  audito  principes  praefati,  gaudio  magno 
repleti,  obviam  vénérant;  et  eis  in  obsidione  Nicaena  locum  in  partem  Australem  dederunt. 
Urbem  hanc  Orientales  Turci  muni  erant,  qui  jam  a  quinquaginta  annis  transmeato  flumine  G 
magno  Eufrate,  Romaniae  fines  usque  Nicomediam  sibi  subjugaverant,  et  valde  munitam 

1  Cypros,  Rodos.  d.  b.  —  2  Om.  et  d.  b.  —  3  Atque  Africa.  d.  e.  —  4  Quod  Brachium  Sancti.  d.  —  5  Appro- 
piavernnt.  b.  —  6  Miserunt.  b. 

*  Vide  Fulcher.  Carnot.  1.  I,  c.  ix,  p.  33 1.  "  Vide  Fulcherium  Carnotensem ,  libro  I,  capite  xf 

b  Hœc  quatuor  nomina  non  tam  ex  Fulcherio  quam      p.  33  a. 
ab  Act.  Apost.  (nt  11)  sumpsit. 


Digitized  by 


Google 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  495 

A  coutra  Francos  obtinebant  :  qui  de  longinquis  regionibus  congregati,  ut  obsidionem  dis- 
rampèrent,  vel  urbem  melius  munirent,  a  nostris  ferociter  repulsi,  interfecti  sunt  ex  eis 
fere  ducenti. 

"i  0    i  i   

CAPÏTULUM  VIL 

Erat*  quippe  mensis  Junius,  quum  totus  exercitus  simui  unus  effectus  est;  etelectisunt 
ad  belia  cum  armis  sexcenta  millia,  praeter  clericos  et  mulieres  et  parvulos.  Urbe  igitur 

B  taliter  obsidione  cincta ,  Turcorum  distendebantur  sagitiae  ;  et  de  nostris  vuineribus  con- 
fossi  complures  interierunt.  Turci  vero,  summissis  uncis  ferreis,  Ghristianorum  corpora 
loricata  intra  muros  rapiebant,  ac  denudata  ad  nostram  contumeliam  extra  ejiciebant.  Quum 
igitur  quinque  septimanis  urbem  nostri  cinxissent,  et  valde  eam  petrariis  et  turribus  ma- 
chinisque  multimodis  undique  coarctarent,  nec  jam  spes  vite  aut  fugae  restaret,  urgenti- 

C  bus  atque  instantibus  nostris,  sumpto  clam  Turci  consilio,  urbem  imperatori  reddiderunt 
Alexio.  Die  quidem  ilio  quo1  Nicœa  urbs  reddita  est,  mensis  Junius  solstitio  repercussus 
estb.  Tune  imperator,  transito  Brachio  Sancti  Georgii,  principes  exercitus  ad  se  venirefecit; 
et  cum  eis  amicitiam  et  pactionem  prafatam  renovavit,  et  omnes  de  suo  remuneravit,  a 
summo  usque  ad  minimum;  hominesque  sui  omnes  effecti  sunt,  praeter  Tancredum,  Boa- 

D  mundi  cognatum,  qui  nec  prece,  nec  pretio,  nec  minis  id  facere  voluit.  Animatis  itaque 
pfincipibus  ab  imperatore  atque  exbilaratis,  ad  exercitum  redierunt  ;  et  ab  urbe  Nicaea  re- 
cedentes  tubis  clangentibus  interiores  Romaniae  partes  adituri,  tertio  nonas  Julii c  castra 
moverunt.  Exercitu  autem  omni  amoto,  infortunio  magno  divisi,  dux  Godefridus  et  Hugo 
Magnus,  et  cornes  Provincialis  Raimundus  cum  suis  viam  imam,  et  totus  alter  exercitus 

B  viam  alteram  tenuerunt.  Quuma  autem  per  duos  dies  iter  egissent,  ecce  subito  nuntiatum 
est  a  praecursoribus  quia*  Turci,  praetensis  insidiis  in  planis  per  quae  transituri  erant,  eis 
occurrere  disponebant.  Quo  audito,  statim  tentoria  fixa  sunt,  et  nocte  proxima  excubiis 
bene  castra  munitasunt.  Mane  autem  facto,  sumptis  armis  et  aciebus  ordinatis,  vexiliisque 
fere  ducentis  erectis,  adversariis  disponebant  occurrere.  Sed  quum  a  specuiatoribus  com- 

F  pertum  est  vix 3  illorum  multitudini  eos  non  posse  resistere,  statim  pro  ducibus  et  sociis 
nuntîos  miserunt,  qui  alio  tramite  digressi  fuerant. 


CAPÏTULUM  VIII. 

Quumque6  juxta  quoddam harundinetum  castra  metata  fuissent,  ut  exspectarent  socios, 
vix  armis  resumptis,  ecce  Turci  et  Parthi,  etMedi,  et  Eiamitef,  multique  alii,  quorum  Soli- 
mannus*  admiraldus  erat%  qui  Nicaeam4,  ettotam  fere  Romaniam  imperio  suo  subjugaverat, 
G  adhibitis  sibi  multis  in  auxilium  ab  orientalibus  partibus  admiraldis  et  ducibus,  itinere 

1  Om.  quo  b.  —  2  Quod.  b.  d.  —  5  Est  nisi  vix.  b.  —  4  Nicœam  urbem.  b,  d.  b. 


'  Fulcher.  Carnot.  1. 1,  c.  x,  p.  333. 

b  Ibid.  p.  334,  a  ,  annotât,  b.  «Mense  Junio,  xx°  die 
«mensis.*  (Willelm.  Tyr.  1.  III,  c.  xii,  p.  128.) 

0  Id  esl  die  v*  mensis  Julii,  A.  D.  1097;  die  vero 
xxix°  mensis  Junii  (m*  kal.  Julii) ,  si  Fulcherio  et  Tude- 
bovi  fidem  adhibeas.  (Cf.  supra,  p.  334,  a,  annot.  c.) 


4  Fulcher. Carnot.  1. 1,  c.  xi,  p.  334. 
•  Cf.  Fulcher.  Carnot.  i.  I 

f  Hic  etiam  Acta  Apost.  (11,  g)  uimium  reminisci- 
tur. 

'  Kilidj  Arslan,  filiusSolimanni,  Iconii  dominus.  (Cf. 
p.  a4o,  annotât,  i.) 


Digitized  by 


496  GESTA  FRANCORUM 

A.  1097/   dierum  triginta  ad  eum  venientibus,  videlicet  Amilchara1  et  Digon,  et  Miriathos,  et  A 
Chonardigon,  multique  alii,  quorum  exercitus  aestimatus  est  ad  trecenta  sexaginta  miilia 
pugnatorum,  cum  ingenti  impetu  in  eos  irruerunt,  etfere  eos  in  fugam  converterunt.  Iilis 
ita  insistentibus,  Christian! ,  paulatim  incedentes,  ad  usque  papiliones  repulsi  sunt.  0  quan- 
tus  luctus!  quantus  clamor  virorum  ac  mulierum  et»puerorum  in  tentoriis  morientium2! 


CAPITULUM  IX. 


Jamjamque3*  ad  internecionem  et  depraedationem  ventum  erat,  quum  respectu  divino  B 
dux  Godefridus  et  comités  praefati,  pro  quibus  ante  conflictum  miserant,  ad  excussionem  et 
redemptionem  eorum  venerunt4.  Mis  autem5  ad  auxilium  eorum  properantibus,  resump- 
tis  viribus  et  animis,  in  adversarios  conversi  sxmt,  et  Deo  adjuvante,  clamore  utrinque 
exorto,  signoque  conclamato  Deus  vult,  Deus  vult,  in  fugam  omnis  Turcorum  exercitus,  at- 
que  scelerata  multitudo  illa  conversa0  est.  Et  quia  a  prima  hora  diei  usque  ad  sextam  Chris-  C 
tianos  crudelissime  persecuti  fuerant,  tune  per  Dei  gratiam  in  fugam  conversi,  nimio  Dei 
terrore  confusi,  ad  tentoria  redeuntes  sua  usque  ad  noctis  crepusculum  et  ultra  fugere  non 
cessa verunt.  Iliis  ergo  sic  in  fugam  deditis,  Christi  milites  post  eos  cœdendo  per  montes 
et  colles,  Deique  signum  vociférantes,  ad  tentoria  eorum  usque  pervenerunt,  ubi  auro  et 
argento,  multaque  spolia  reperta,  camelos  et  asinos,  equosque  oneratos  ad  castra  cum  D 
gaudio  deduxerunt.  Victis  itaque  hostibus,  de  tanta  victoriaDeo  gratias  agentes,  epulati  sunt 
cum  laetitia.  Turci  vero  hac  et  illac  catervatim  fugientes  et  terrore  nimio7  pavescentes, 
confusioni  dediti,  ad  propria  sunt  reversi.  Relatum  est  ergo  postea  a  quibusdam  quia  duo 
équités b  inalbis  vestibus,  super  equos  albos  sedentes,  Turcos  per  triduum  persequerentur, 
dicentes  unum  fuisse  Georgium,  alterum  vero  Demetrium,  martyres  gloriosos.  Hostibus  E 
itaque  per  Dei  gratiam8  superatis,  tranquillum  iter  fidelibus  suis  donavit  Deus,  donec  par- 
vam  Antiochiamc  attigissent.  Inde  Yconium  venientes,  inopia  et  famé,  multisque  necessita- 
tibus  afflicti  sunt;  erat  enim  tota  regio  illa  a  Turcis  depopulata,  verentes  Christianorum 
adventum.  Quumqued  ad  urbem  Eracleam  pervenissent,  viderunt  signum  in  cœlo  nimio 
splendore  in  modum  ensis,  cuspide  versus  Orientem  protento9.  Quo  viso,  ignorantes  quid  F 
esset,  Deo  se  committentes,  inde  ad  oppidum  quod  Marescum  dicitur  profecti  sunt,  ubi 
mora  et  quiete  tribus  diebus  facta,  versus  Antiochiam,  Syriœ  urbem  quam  maximam,  iter 
direxerunt;  etiam  Tharsum  Ciliciae,  ceterasque  urbes10,  terrore  Dei,  sibi  subjugaverant  : 
in  quibus  cornes  Balduinus,  frater  Go^efridi  ducis,  dominio  usus  est,  quandiu  exercitus 
illis  in  partibus  moram  fecit.  Qui  audiens  a  quibusdam  indigenis  exploratoribus  quia  versus  G 
Rothasiam11  terra  esset  optima  etvalde  fertilisf  et  ad  conquirendum  levissima,  se  illuc  cum 
suis  singulariter  divertit;  profectusque  versus  Eufraten  fluvium,  quod  inter  Antiochiam  et 
Rothasiam  fluit,  castra  super  eumdem  fluvium  sita  vi  et  ingenio  cepit,  inter  qitae  unum  per- 
optimum,  quod  Trabexel 12  e  dicitur,  sibi  subjugavit  :  quod  pa ci  fi  ce  reddiderunt  ei  Armeni 
qui  in  eohabitabant;  aliaque  plurima  huic  subdita  per  hune 19  adquisita.  Quum  autem  fama  H 
probitatis  ejus  longe  lateque  crebresceret,  princeps  civitatis  Edessœ,  quae  Rothasia  dicitur, 

1  Alivachara.  b.  —  2  Morantium.  b.  d.  —  3  Hic  insérant  b.  d.  e.  hoc  lemma  :  Primam  bellum.  —  4  Véné- 
rant b.  —  5  Illis  itaque.  d.  e.  —  ô  Versa,  e.  —  7  Intimo.  d.  —  8  Dei  auxilium.  b.  d.  e.  —  9  Protenti.  à. 
—  10  Urbes  quam  plures.  b.  d.  b.  —  11  Rochasiam.  d.  hic  et  infra.  —  12  Tralerez.  d.  — 13  Hoc.  b.  d. 

a  Fulcher.  Carnot.  1. 1,  c.  xn,  p.  335.  e  Fulcher.  Carnot.  1. 1,  c.  xm,  p.  336. 

b  Cf.  Tudebov.  imitât,  p.  i83;  Raimund.de  Aguilers,  4  ]d.  ibid.  c.  xiv,  p.  337,  d. 

c.  iv,  p.  a£o  f;  cf.  quoque  Tudebov.  XI,  vin,  p.  81,  *  Turbezel  ap.  Fulcher.  Carnot.  /.  /.  (Cf.  p.  337,  e, 

i5i,  ao5.  annote.) 


Digitized  by 


Google 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  497 

A  audiens  viri  constantiam,  misit  ad  eum  legationem  pacis,  et  facti  sunt  amici,  ut  pater  et    A.  1097. 
filins. 


CAPITULUM  X. 


Interea*  exercitus  Christianomm  Ântiochiam  Syriœ  pervenit;  transitoque  Oronte1  fluvio, 
quem  Parthi  ita2  vocant,  Syri  quoque  Farfar,  Antiocheni  vero  Fernum,  unde  Naaman, 
princeps  Syriœ,  Helysœo  indignans,  respondit,  Quia  meliores  sunt  aquœ  Damasci,  Farfar, 
B  et  Abattes,  quant  Jordanish,  urbem  Antiochenam  obsidione  circumdant,  castraque  figunt, 
anno  Verbi  incarnati  millesimo  nonagesimo  octavo,  duodecimo  kal.  Novembrisc. 


CAPITULUM  XI. 


Urbe  auteip  Antiochia  obsidione  a  Francis  circumdata,  muita  ibi  sustinuerunt  incom- 
moda; militas  importunitates  et  angustias  perferre  contigit,  nam  famé  et  siti,  algore  et 
hieme,  muitisque  9  anxietatibus  vexati  sunt.  Est  quippe4  Antiochia  civitas  magna,  atque 

C  murorum  ambitu  immensa,  situ  forti  et  muro  valida,  et  turribusmunita5,  fontibus  et  aquis 
circumcurrentibus6  copiosa;  Orontes  fluvius  banc  prœterfluens,  milliario  tertio  decimo, 
cursu  rapidissimo  prœcipitatur  in  mare.  Nascitur  enim  in  Oriente  ultra  montem  Galaad ,  in 
Parthia,  et  perfluens  Damascum,  fluit  in  Syriam  ;  et  decurrens  ad  occasum  montis  Libani, 
per  terram  Syon  7,  Antiochiam  descendit.  Per  hujus  fluvii  alveum ,  naves  merçibus  atque 

D  bonis  omnibus  refertae,  de  Africa  et  Europa,  omnique  Asia  advenientes,  urbem  omni  co- 
pia ditant,  nec  minus  terre  cultibus  atque  fertilitate  regionis  illius  opulentissimse  abun- 
dant.  Et  quia  ita  fortem  et  comprehensu  difficilem  eam  Christianus  populus  persensit 8, 
conjurant0  invicem ,  fidemque  promittunt,  in  aeternum  eam  obsidere,  donec,  annuente  Deo, 
ea  vi  aut  ingenio  capta  Christi  jugo  subjiciatur 10,  omnesque  unanimes  his  decretis  çon- 

E  sentientes,  mori  vel11  vivere  se  pro  Christo  indubitanter  voverunt.  Quod  quum  Capsianod 
admiraldo  et  principibus  urbis  nuntiatum  fuisset,  et  se  undique  clausos  circumspicerent , 
sumpto  consilio  intimo,  Sansidolem 12  e  filium  ejusdem  Capsiani,  ad  Soltanum  Persidis  im- 
peratorem ,  et  ad  regem  Galaphiae  13  clam  de  urbe  emissum  direxerunt.  M iserunt  etiam 
nuntios  ad  Sosmamr,  regem  lherusalem,  et  ad  Rodoam^,  admiraldum  Caleph,  etDocaphh, 

F  admiraldum  Damasci,  et  in  Arabiam  propter  admiraldum  Boliamith14,  et  in  Corotamiam15 
propter  admiraldum  Ameliuth16,  ut  ad  eorum  festinarent  auxilium,  et  Francos  delerent 
de  terra;  ne  civitate  devicta,  procedentes  ultra,  damna  et  incommoda  eis  imminentia  et 
ipsi  paterentur  postea.  Quumque  hœc  ita  agerentur,  Franci  se  vallo  circumdederunt;  etna- 

1  Orunte.  b.  d.  —  2  Om.  ita  a.  —  3  Om.  que  a.  —  4  Est  nempe.  d.  e.  —  5  Turribus  demis  munitcu  b.  d.  b. 
—  6  Aquis  concurrentibus.  b.  d.  e.  —  7  Seon.  d.  e.  —  8  Christianus  persensit  exercitus.  b.  d.  e.  —  9  Conju* 
ravit  e.  —  10 Eam...  captam  subjiciatur.  a.  —  11  Et.  a.  e.  —  12  Xanxcudolen.  b.  Xanxcidolen.  d.  Xancxi- 
dolen.  e.  —  13  Galapyœ.  e.  —  14  Boliamuth.  d.  — 15  Chorotamiam.  b.  d.  e.  —  16  Elimuch  Amelimuth.  b.  d. 

'  Fulcher.  Carnot.  1. 1,  c.  xv,  p.  339.  '  Chems  Eddaulah.  (Cf.  p.  197,  annot.  e;  p.  a4o, 

b  IV.  Reg.  v,  îa.  annot.  b.) 

c  Id  est  die  xxi°  menais  Octobris  A.  D.  1097.  f  Socmanus  lbn-Ortok.  (Cf.  p.  197,  annot.  c.) 

4  Bagi  Seian.  (Cf.  pag.  a48,  annot.  c;  pag.  34o,         8  Rodoanus.  (Cf.  p.  aA6,  annot.  b.) 
annot.  a.)  b  Decaccus.  (Cf.  p.  197,  annotai,  d.) 

m.  63 


Digitized  by 


Google 


498  GESTA  FRANCORUM 

A.  1097.    vibus  scaphisque1  coaptatis*  insimul  quasi  ponlem  per  medirum  flumen  composuerunt,  a 
du  m  que  in  hune  modum  se  vallant  et  muniunt,  hostes  eos  lacescere  crebris  eertaminibus 
non  desistunt.  Contigit  autem  una  dienun  quum  Franci  de  cibatu  redirent,  insidias  pa- 
rari3;  nam  poterant  exire  et  regredi,  nesciente  exercitu,  per  turmas,  multumque  nostris 
infestari.  Verum  in  insidiis  illis  quas  tune  machinati  sunt,  septingenti  ex  eis  interfecti  sunt, 
nullo  de  Christianis ,  Dei  gratia ,  laeso ,  praeter  uno  sauciato ,  qui  bene  evasit.  Qui  vero  de  B 
hostibus  evaserunt,  Àntiochiam  redeuntes,  sociis  manifestabant  mirabilia  quae  viderant; 
etquomodo  Franci  inexpugnabiles  et  imperterriti,  et  ad  omnia  pericula  infatigati  essent. 
Tijnc  retorquentes  odium  et  iram  suam  in  Armenos  et  Syrios  Christianos  qui  in  urbe  mo- 
rabaùtur,  quosdam  obtruncabant ,  quosdam  autem  puniebant;  et  fundibulis  et  petrariis 
cap i ta  interfectorum  et  membra  extra  muros  projiciebant.  Boamundus  itaque  quum  una  c 
dierum  de  portu  navium,  qui  dicitur  Sancti  Symeonis,  regrederetur,  hostes  de  Antiochia 
clam  exeuntes  ilii  paraverunt  insidias;  et  irruentes  magnam  de  Francis  cœdem  perege- 
runt,  quœ  res  magno  dolori  exercitui  luit;  vicemque  hostibus  reddentes,  acrius  inde  tor- 
quebant  quoscumque  comprehendere  poterant. 


CAPITULUM  XII. 

A.  1098.       Quum*  vero  hœc  altercatio  inter  eos  esset,  et  annona  circumquaque  deficeret,  contigit  d 
nostros  famé  et  penuria  victus  laborare,  adeo  ut  panis  modicus  quinque  soiidis  venderetur, 
et  equos,  asinosque,  seu  camelos  cogerentur  manducare.  Tune  ad  radices  herbarum  quas 
in  campis  et  nemoribus  inveniebant,  et  ad  surculos  arborum  et  fabarum  conversi  sunt;  sed 
hœc  etiam  vix  repperiebantur  in  4  proximis  locis  :  ideoque  iongius  procedentes  quadraginta 
aut  amplius  milliaria  ab  exercitu5  se  difiundebant,  ubi  per  montana  cibos  qualescumque  e 
quœrentes,  ab  insidiatoribus  comprehensi,  perimebantur.  Quidam  etiam  coria  animalium, 
vel  carduos  comedentes,  vitam  miseram  sic  protelabant.  Alii  quoque,  more  bestiali,  her- 
bam  et  folia  arborum  comedebant  ;  et  si  quem  Sarracenum  noviter  interfectum  invenirent, 
illius  carnes,  ac  si  essent  pecudis,  avidissime  devorabant.  Accedebat  prœterea  ad  calamita- 
tis  hujus  inopiam6,  quod  equi  et  muli,  asini  quoque  et  vecturœ  fere  omnis  exercitus  aut  F 
famé  interissent,  aut  superstites  nihil  operis  facere  poterant.  Hiems  quoque  valida  frigore, 
grandine,  et  gelu,  densisque  pluviis  instanter  eos  vexabat,  adeo  ut  tentoriis  putrefactis, 
aeri  et  cœlo  plures  se  exposuissent;  unde  pene  omnis  exercitus  in  desperationem  et  fugam 
con versus  est,  nisi  misericordia  Altissimi  citius  eos  respiceret  ac  subveniret.  £0  tempore7 
rubor  immensœ  magnitudinis  apparuit  in  cœlo ,  et  signum  in  modum  crucis  figuratum  ver-  g 
sus  Orientem  recto  tramite  incedens;  multi  etiam  per  loca  terra  motum  senserunt,  ut 
adimplerentur  his  temporibus  quœ  in  Evangelio  Dominus  ait  :  Erunt  pestilentiœ  et  famés  t 
et  terrœ  motus  per  locah.  Sed  hœc  incommoda,  immo  Dei  flagella,  justo  Dei  judicio  contin- 
gebant  :  in  prosperitate  enim  et  copia  bonorumque  omnium  affluentia  positi ,  quum  pri- 
mum  Antiochiam  venissent,  nullus  modus,  nulla  temperantia,  nulla  prorsus  luxuriœ  frena  h 
fuerunt;  verum  tune  gulœ  atque  superfluitati,  omnique,  quod  turpius  est,  scurrilitati  incum- 
bentes,  omnia  cœlestia  atque  terrena  confundentes,  sine  aliquo  Dei  respectu  bona  terrœ 
consumebant.  Luxuriœ  ddeo  dediti  erant,  ut  prœter  inhpncstam  et  immundam  concubina- 
rum   meretricum  publicarum  impudicam  societatem,  de  quibus  copia  ex  omnibus 

1  Scalisque.  b.  d.  —  2  Cooptantes,  e.  —  3  Insidias  ab  his  parari.  d.  e.  —  4  Jam  in.  a.  —  5  Om.  ab  exer- 
citu b.  d.  —  6  Miseriam  (et  d.)  inopiam.  b.  d.  —  7  Eo  autem  tempore.  d.  e. 

•  Fulcher.  Caraot.  1.  I,  c.  xvi,  p.  34i.  —  b  Mattii  xxiv,  7. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  499 

A  mundi  partibus  ad  eos  confluxerat,  omni  pudore  postposito  invicem  se  ritu  ferino  comma-    A.  1098. 
culabant  :  fïires,  sacrilegi,  fornica tores,  adulteri,  omniumque  criminum  rei  non  deeranl 
in  populo  isto.  Videntes  itaque  principes  et  raagistratus  populi  mala  quae  fiebant,  et  damna 
et  incommoda  quae  propter  eorum  peccata  eis  contingebant,  dolore  nimio  permoti,  tris- 
titiaque  confusi,  ad  lacrymas  et  orationes  confugerunt,  orantes  Deum,  ut  propitiaretur  po- 

B  pulo  suo.  E1  quibus  Podiensis  episcopus  Aymarus,  vir  egregius  et  illustris,  scientia  et  litte- 
rarum  praditus,  om nique  honestate  conspicuus,  advocato  siraui  heroum  concilio,  et  in 
fide  primum  roborato,  deinde  multis  et  variis  sermonibus,  utpote  vir  eloquens,  lacryma- 
biliter  pfolocutus,  adjudicavit  muiierum  de  exercitu  fier}  expulsionem,  et  separatim  in 
unum  locum  prope  collocari ,  deinde  per  confessionem  et  veram  pœnitentiam  utrumque 

G  sexum  a  diabolica  servitute  recedere;  et  jejuniis  et  orationibus  tandiu  insistere,  donec 
populo  suo  misereatur  Dominus.  Et  visus  est  sermo  bonus  in  oculis  omnium,  et  ita 2  fac- 
tum  est. 


CAPITULUM  XIII. 


Uta  autem  castra  ab  immunditiis  et  sceieribus  mundata  sunt,  statim  cœlesti  quadam 
adveniente  tranquillitate,  Dei  gratiam  adesse  senserunt;  nonnulli  autem9  infirmi  etimhe- 

D  cilles  et  diuturna  aegritudine  languentes,  divina  gratia  coopérante,  convaluerunt;  et  se  de- 
hinc  Domino  devoventes  cœlibem  vitam  pro  viribus  actitare  satagebant.  Nec  mora ,  copia 
quaedam  exercitum  secuta  est ,  ita  ut  de  die  in  diem  magis  magisque  tune  Christianus  con- 
valesceret  exercitus4.  Quumb  autem  placuit  Domino  tribulationem  et  dolorem,  laboremque 
populi  sui  finire,  precibus  forsitan  lacrymisque  eorum  commotus5,  per  manum  cujusdam 

E  Turci,  qui  in  civitate  morabatur,  clam  urbem  Christianis  reddi  paravit.  Apparuit  enim  ei 
Dominus  Jésus  Christus  per  visu  m ,  et  ait:  «  Vade,  et  redde  civitatem  Christianis.  »  Exper- 
gefactus  ille,  secumque  admirans,  visionem  illam  texit;  iterumque  apparens  ei  Dominus, 
dixit  :«  Redde  civitatem  Christianis;  sum  enim  Christus,  qui  hoc  tibi  praecipio.  »  Ille  autem 
secum  volvens  quid  facturas  esset,  abiit  ad  dominum  suum,  et  narravit  ei  quae  in  visu 

F  Christus  praceperat  ei.  Ille vero  ait6:  «  Numquid  fantasticis  et  vanis  somniis  seductus  es?  • 
Audiens  autem  homo  sermones  hujusmodi,  domum  reversus  est.  Dominus  itaque  ei  ter- 
tio se  manifestavit,  dicens  :  «  Cur  non  expleyisti  quae  tibi  jussi?  Noli  dissimulare,  nec  am- 
•  plius  haesites  urbem  reddere  Christianis;  qui  enim  haec  tibi  dico ,  Dominus  sum  omnium.  » 
Quôd  quum  ille  tertio  accepisset,  incunctanter  explevit  quae  ei  a  Domino  praecepta  sunt. 

G  Et  veniens  in  exercitu  quasi  aliquid  empturus,  clam  cum  Boamundo  egit,  qui  ejus  linguam 
noverat,  ut  Christianis  urbem  redderet,  datoque  obside  filio  suo,  nocte  per  scalas  de  cor- 
dis  factas,  decem7  servientes  per  muros  intromisit;  deinde  quadraginta  probissimi  milites 
per  easdem  cordas8  ascenderunt;  et  inventis  trium  turrium  custodibus  sexaginta  et  am- 
phus  interfecerunt,  turresque  munierunt. 

1  Hic  insérant  a.  et  e.  hoc  lemma  :  Venerandus  Podiensis  Aymarus  episcopus  [Sumpsii  curant  ab  Urbano 
Domini  exercitus.  —  2  Om.  ita  b.  d.  —  3  Etiam.  d.  e.  —  4  Om.  Nec  mora,  copia  quœdam. .  .  convalescent 
exercitus  a.  —  5  Permotus.  d.  e.  —  0  Vero  respondens,  ait.  d.  e.  —  7  Viginti.  b.  d.  e.  —  8  Sic  B.  D.  e. 
Scalas  in  a.  qui  in  ter  lineas  addit  cordas. 

'  Fulcher.  Carnot.  1. 1,  c.  xv,  p.  34o.  —  k  Ibid.  1.  I,  c.  xvu,  p.  34a  t  343. 


63. 


Digitized  by  Google 


500 


GESTA  FRANCORUM 


CAPITULUM  XIV. 

A.  1098.        Hauda  muito  post,  porta  civitatis  a  clientibus  primum  intromissis  aperta  est,  et  statim  A 
intraverunt  omnes  qui  parati  aderant;  et  exclamantes,  Deus  hoc  vult,  Deas  hoc  vult,  per 
muros  et  vicos  civitatis  caedebant  quotquot  inveniebant.  De  clamore  autem  illo  et  sonitu 
crebro  ictuum  umbonumque  1  repercussione  commota  est  tota  civitas,  et  excltati  sunt 
*         dormi  entes.  Surgentes  itaque  strepituque  perterriti,  quidam  arma  sumentes,  quidam  iner- 
mes,  hue  illucque  cursitantes,  a  Francis  trucidabantur.  Illucescente  autem  aurora,  totus  B 
fere  exercitus  Christianorum  urbem  ingressus  est,  et  tune  vexillum  Boamundi  rubicun- 
dum,  in  sublime  erectum,  displicatum  est  et  in  eminenti  turre  collocatum;  buccinisque2  et 
lituis  mox  undique  sonantibus,  caedes  a  Francis  incepta  est.  Multi  gladiis  caesi,  multi  perfo- 
ratijaculis,  multi  vectibus  quassati,  nonnulli  etiam  altis  turribus  et  palatiis  praecipitati  in- 
terierunt.  Capsianus  vero,  admiraldus  civitatis,  a  quodam  rustico  Armeno  fugiens  decol-  C 
latus  est,  et  caput  ejus  abscisum  Boamundo  allatum  est.  Ut  autem  viderunt  qui  longe 
erant  a  tumultu  isto  signa  Christianorum  in  turribus  et  mûris,  suosque  hac  et  illac  fu- 
gientes,  Francosque  extractis  gladiis  eos  persequentes  et  trucidantes3,  pavore  nimio  atto- 
niti,  castrum  quod  in  celsa  rupe  ex  parte  situm  est  appetere  cœperunt  et  intus  se  con- 
cluserunt.  Qui  postea  populo  Dei  damno  et  incommodo  nimio  fuerunt.  Est  enim  civitas  D 
adeo  ampla  et  lata,  montibusque  et  vallibus  intra  murorum  ambitum  interserta,  et  cas- 
trum illud  in  quo  se  concluserant  inimici  Dei  sic  in  rupe  locatum,  ut  ab  urbe  nihil 
timeat,  et  ab  agris  quoscumque  voluerit  intrômittat  vel  emittat;  et  toti  prorsus  civitati  im- 
minet \ 


CAPITULUM  XV. 

Capta b  igitur  civitate  hostibusque  caesis  atque  fugatis,  multum  ditati  sunt  de  rébus  e 
gentilium;  et  copiam  frumenti  et  vini  et  olei  abundanter  invenerunt;  edentes  et  bibentes, 
cum  magna  lsetitia  Deo  gratias  egerunt;  ascitisque  tnulierculis  quas  ante  dimiserant5  a 
se,  ut  dictum  est,  obliti  sunt  Domini  qui  salvavit  eos,  qui  fecit  magnalia  et  prodigia  sua 
inter  eos;nec  fuerunt  memores  multitudinis  misericordise  suae,  ignorantes  judicium  et  gla- 
dium  Dei,  quod  imminebat  capitibus  eorum.  Nam  altéra  die  statim  post  captam  civitatem,  f 
obsidio  subsecuta  est  ab  innumera  multitudine  Persarum  et  Turcorum,  et  Barbarorum, 
et  multigenarum  nationum.  Soltanus  enim  rex  Persarum,  habita  legatione,  quam  Sansi- 
doles6,  filius  Capsiani,  Antiocheni  admiraldi,  ei  ab  Antiochia  detulerat,  congregato  exer- 
citu  innumero,  ad  expugnandos  Christianos  Antiochiae  misit,  cui  exercitui  prœfecerat 
ducem  Corbagan  7  admiraldum,  cum  aliis  multis  principibus  suae  gentis  et  admiraldis.  Hi  g 
antea  quam  Antiochiae  venissent,  Edessam8  civitatem,  quam  Balduinus  frater  Godefridi 
ducis  tenebat,  obsederant,  et  per  très  hebdomadas  nil  proficientes,  ibi  moram  fecerant. 
Quod  forsitan  Dei  nutu  et  providentia  contigerat 9,  ut  Balduinus  prius  Edessam  occuparet 
et  eos  obsidione  tanta  ibi  retineret,  ne  repentino  impetu  in  Francos  irruentes,  antequam 
civitatem  Antiochenam  ingrederentur,  omnes  inopinate  et  a  tergo  et  ab  urbe  occupâtes  h 
interfîcerent,  et  sic  totus  periisset  exercitus.  Itaque  pervenientes  Antiochiam,  urbem  undi- 

1  Membrorumque.  d.  —  2  Bacinis  a.  hic  et  ubique.  — 3  Om.  et  trucidantes  b.  d.  —  4  Immineat.  d.  — 
5  Diviserant.  e.  —  0  Xancxidones.  e. —  7  Corbaran.  a.  —  8  Edissam.  e.  hic  et  infra.  —  Q  Contingerat.  a. 

*  Fulcher.  Carnot.  I.  I,  c.  xvn,  p.  343.  —  b  Ibid.  c.  xix,  p.  345. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  501 

A  que  cinxerunt,  atque  castris  amplioribus  eam  vallaverunt,  quam  a  Francis  vallata  foret;    A.  1098. 
mox1  percastrum  intromissi,  feroci  impetu  in  Francos,  utpote  récentes  et  sanguinis  eflu- 
sionem  si tientes,  subito  irruerunt;  et  velut  tauri  féroces2  lascivientes,  cornibus  incursare 
et  eos  violento  assultu  pretentare  cœperunt.  Franci  vero  contra  eos  resistere,  et  umbo- 
nibus  et  jaculis  pro  posse  nitebantur  repellere;  vixque  cruentam  rabiem  atque  truculentam 

B  eorum  incursionem  primam  sustinuerunt.  Qui  quum  pro  peccatis  suis  hujusmodi  incursio- 
nibus  vexati  essent  et  angustiati,  propter  quorumdam  occultationem ,  qui  in  domibus  se 
abscondebant,  Boaraundus  parât  incendium,  ut  exirent  hi  qui  absconsi  erant.  Ecce  ira  Dei\ 
ecce  gladius  vindicte,  nec  tamen  eos  justus  et  piusjudex  in  manus  persequentium  incidere 
permisit;  sed  eos  paterno  affectu  protexit,  et  ab  hostium  potesiate  solita  pietate  servavit. 


CAPITULUM  XVI. 


C  Episcopus  autem  Podiensis,  iterum  eos  convocans,  de  con versa tione  et  vita  et  mori- 
bus  eis  sermonem,  melliflua  correctione,  composuit,  et  de  pristina  mulierum  pœnitentia 
mentionem  faciens,  societatemque  illarum  omnino  exsecrans,  dimittere  eas  persuasit;  am- 
monuitque  ne  de  misericordia  Dei  desperarent \  sed  caste  Deo  militarent,  et  omnia  eis 
prospéra  evenirent.  Animati 5  itaque  his  verbis,  et  mulierculis  separatis,  omni  studio  et  solli- 

D  citudine  quisque  in  sua  parte  civitatem  quam  eis  Dominus  donaverat  munierunt;  et  dum 
viverent,  eam  defendere  et  custodire  promiserunt.  Sed  non  omnibus  una  eademque  vo- 
iuntas  perseveravit.  Fuerunt  namque  quidam  in  populo  isto  de  bonitate  et  virtute  Altissimi 
desperantes;  nec  ullatenus  se  hostium  manus  evadere  existimantes,  si  in  civitate6  longius 
clauderentur ,  per  cordas  muro  depositi,  fugerunt,  et  alibi  forsitan  viliter  interierunt*. 


CAPITULUM  XVII. 


E  De  quibus  fuit  unus  Ivo  de  Grentemaisnil b,  cujus  opprobrium  sempiternum  sequitur,  et 
multi  alii.  Cornes  etîam  Stephanusc  Blesensis,  etplures7  alii,  antequam  Cbristianis  civitas 
traderetur,  se  de  exercitu  subtraxerunt  ;  sed  tamen  per  reliquos  fidèles  non  minus  trium- 
phavit  virtus  Altissimi.  Verum  increduli  et  infidèles,  quocumque  ibant,  nomen  Domini 
blasphemare  non  cessabant,  et  viam  Christi  distortis  gressibus  inculcare  verbisque  deso- 

F  latoriis,  quantum  pot  erant,  adnullare  conabantur.  Unde  factum  est  ut,  quum  prafatus  cornes 
fugiens  Constantinopolitanum  obvium  haberet  Alexium  imperatorem ,  qui  cum  omni  exer- 
citu suo  in  auxilium  Christianorum  Antiochiam  festin  abat,  eum  redire  Constantinopolim 
faceret,  dicens  eum  incassum  vexari,  quum  jam  Christiani  capita  perdidissent  atque 
omnes  périssent.  Eia,  minister  fraudis,  minister  doli,  sua  aestimatione  Deum  potentiorem 

G  non  existimabat;  sed  ,  ut  mente  conceperat,  aut  Deum  obdormisse,  aut  eum  subjacere  legi- 
bus  humanis  cogitabat,  populumque  Dei  périsse  asserebat.  Multum  nocuit  imperatori 
falsitas  istius  mendacii,  quoniam  si  pervenisset  ad  obsidionem,  et  Dei  gratiam,  eHaudem 

1  Moxque.  d.  e.  —  2  Om.  féroces  b.  d.  e.  —  3  Om.  Dei  a.  — : 4  Diffiderent.  b.  d.  e.  —  5  Animatis.  a.  e.  — 
0  Captivitate.  d.  —  7  Multi.  b.  d. 

a  Fulcher.  Carnot.  1.  1,  c.  xx,  p.  346.  c  Fulcher.  Carnot.  1.  I,  c.  xvi,  p.  3^2,  a. 

b  Cf.  Tudebov.  X,  vin,  p.  67. 


Digitized  by 


Google 


502  GESTA  FRANCORUM 

A.  1098.  humanam  sibi  adquisivisset;  et  forsitan  civitas  Antiochia  imperio  ejus  subjiceretur.  Nec  in  a 
hoc  tantum  ei  nocuit,  sed  etiam  Romaniœ1  partes  jam  sibi  subditas,  et  ab  omni  hostium 
infestatione  quietas,  ab  incolis  suis  denudari  fecit,  quos  secum  imperator  abduxit,  verens 
ne  iterum  hostibus  subjicerentur;  et  sic  terram  illam  fertilem2  atque  bonis  omnibus  opu- 
lentissimam,  in  vastitate  et  solitudine,  usque  inhodiernum  diem  incultam  dereliquit.  Sed 
iiactenus  ad  propositum  revertamur.  B 


CAPITULUM  XVIII. 


Laborantibus a  Francis  in  Antiochia,  et  contra  hostium  innumeram  muititudinem  decer- 
tantibus,  presto  eis  in  omnibus  divina  gratia  affuit,  et  ab  eorum  crebris  incursionibus  ita 
tutavit,  ut  raro  aliquis  Christianus  ibi  laederetur.  Sed  qui  primum  per  cordas  fugam  sump- 
serunt,  et  malum  valde  noxium  toti  exercitui  dimiserunt,  et9  exemplum  quorumdam 
corda  diaboiico  instinctu  inspiraverant 4  ;  et  ad  muros  jam  usque  progressé  moliebantur  c 
effugere.  Verum  summus  speculator  atque  populi  hujus  amator  non  diu  passus  est  hujus 
contagione  periculi,  populum  suum  minui.  Apparuit  namque  cuidam  clerico,  sociorum 
instinctu  fugam  volenti5  aggredi,  et  dixit  ei  :  «Frater,  quo  fugis?  quo  tendis  iter?» 
«  Fugio,  inquit,  ne  peream.  »  Gui  Dominus  ait  :  «  Mane,  frater,  ne  fugias;  sed  vade,  die6 
«  ceteris  ut  maneant,  nec  sint  increduli,  sed  fidèles;  quia  precibus  Mariae  matris  meae,  d 
«  eorumque  lacrymis,  eis  propitiabor,  et  ab  hostibus  his  liberabo;  et  die  principibus  exer- 
«  citus  quod  in  praelio  futuro  vobiscum  adero.  Dominus  enim  sum ,  qui  loquor  tecum.  » 
Item  cuidam  jam  funem  manu  apprehendenti  ut  descenderet,  fratris  ejusdem  imago  jam 
defuncti  coram  eo  astitit;  dixitque  ei  :  «  Frater,  resta,  nec  timeas,  quoniam  Dominus  erit 
«  vobiscum  in  praelio;  et  socii  vestri,  qui  morte  praeventi  sunt  in  itinere  hoc,  vobiscum  erunt  E 
«  in  auxilium.  »  Miratus  ille  verbisque  defimcti  attonitus,  pedem  retraxit,  sociisque  narra- 
vit,  et  secum  manere  fecit;  quae  quum  principibus  et  plebi  narrata  fuissent,  gaudio  magno 
perfusi ,  et  de  victoria  confisi ,  bellum  magnanimes  praestolabantur. 

Inter  haecb  etiam  contigit  a  quodam  imam  inveniri  lanecam  defossam  sub  pavimento  basi- 
licae  beati  Pétri  apostoli,  quae  in  Antiochia  a  priscis  temporibus  immensae  magnitudinis  et  F 
opère  miro  fabricata  est,  eamque  de  qua  Longinus  latus  Ghristi  perforavil7  esse  asserebat, 
adjiciens  quod  a  sancto  Andréa  apostolo  illi  per  visum  revelatum  foret;  et  trina  ejusdem 
apostoli  ammonitione  contigisse  ut  lanceam  sic  in  pavimento  defossam  inveniret.  Quod  qui- 
dem  tuncgloriose  et  magnifiée  a  populo  in  signum  victoriae  acceptum  est.  Nec  multo  post, 
praelium  contra  hostes  inire  omnes  postulaverunt.  Facto  igitur  triduano  jejimio,  et  ab  epi-  G 
scopis  et  sacerdotibus  populo  per  confessioncm  reconciliato,  consilioc  communiter  inito,  per 
Petrum  Heremitam  hostibus  mandaverunt  ut  vel  a  Gnibus  Christiani  imperii  discederent, 
vel  sequenti  die  bellum  contra  eos  inire  non  dubi tarent.  Si  autem  bellum  commune  formi- 
darent ,  eligerent  très,  aut  quinque,  vel  decem ,  vel  ultra,  quotquot  vellent  de  suis,  milites, 
et  aequali  numéro  Ghristianis  in  campum  armati  decertarent ,  et  quorum  pars  victoriam  ha-  H 
béret,  regnum  cum  suis  possiderent  ;  victa  vero  a  fini  bus  secederet  sine  utriusque  exercitus 
periculo.  Illi  quidem  adhuc  récentes,  viribus  suis  et  equis  et  armis  et  multitudine  innumera 
confidentes,  pactionem  hujusmodi  neglexerunt,  et  commune  eos  inire  certamen  superbe 
remandaverunt.  Et  adduxerunt  Petrum8  ante  Gorbagan ,  qui,  sedens  in  tentorio  suo  ornatus 
cultu  regio,  dixit  Petro  :  «  Quid  mihi  mandant  advenae  et  miselli  ?  Disponunt  quoquo  J 

1  Etiam  in  Romaniœ.  a.  e.  —  2  Fertilissimam.  b.  d.  e.  —  3  Om.  et  b.  d.  —  4  Spiraverant.  d.  e.  —  5  Velle.  e. 
—  fi  Vade  et  die.  b.  d.  e.  —  7  Perforaverat.  b.  d.  e.  —  8  £am.  d.  e. 

a  Fulcber.  Carnot.  1.  I,  c.  xx,  p.  346.  —  b  Ibid.  c.  xvin,  p.  344.  —  c  Ibid.  c.  xxi,  p.  347- 


Digitized  by 


Google 


iherusalem  expugnantium.  503 

A  -pacto1  eivitatem  reddere  aut  fugam  parant,  si  Persarum  pietas  fugientibus  locum  dede-    a.  1098. 
«  rit?  Unum  de  duobus  eligant,  si  in  terra  vivere  desiderant.  Quis  enim  Deus  aut  homo 
«  tam  potens  est  sub  cœlo,  ut  ejus  auxilio  de  Persarum  manibus  liberentur  ?  Numquid  ille 
-  qui  a  Judaeis  crucifixus  est?  Vade  ergo  et  die  illis  ut  cito  fugiant,  aut  derelicto  Crucifixo 
«régi  Soltano  serviant.  »  At  Petrus  constanter  praedicta  repetens,  adjecit,  dicens  :  «  Haec 

B  -dicit  exercitus  Domini  :  Recède  a  nobis,  et  ab  haereditate  beati  Pétri  apostoli2,  alioquin 
«  Francorum  aruiis  fugaberis;  quorum  principes,  non,  ut  dicis,  miselli,  sed  sunt  milites 
«Christi  invictissimi.  »  Quo  audito,  Corbagan  accensus  ira,  evaginato  gladio,  juravit  per 
thronum  régis  Soltani  quod  defenderet  se  de  omnibus  Francis,  et  dixit  se  terram  possi- 
dere,  et  semper  possessurum  juste  vel  injuste;  mandavit  etiam  quod  nec  verbum  ab  illo 

C  audirent,  donec  derelictaAntiochia  Christum  denegarent,  et  legem  Persarum  profiterentur. 
Reversus  itaque  Petrus3  bellum  commune  nuntiavit4  alTuturum.  Quo  audito,  Franci  ad 
bellum  se  praeparaverunt,  nihil  habitantes,  nihil  de  multitudine  et  infinita  copia  hostium 
formidantes;  sed  quasi  vir  unus  omnes  simul  ad  prosternendos  inimicos5  Christi  una- 
nimes  facti  sunt,  et  pro  Christo  et  eorum  libertate  non  solummodo  audacter  pugnare,  ve- 

D  rum  etiam,  si  oporteret,  occumbere  etmortem  subire  hilari  animo  non  dubitarent.  Nocte 
vero  illa  quae  belli  praecessit  diem,  praecepit  Podiensis  episcopus,  et  per  totam  urbem  in- 
clamare  fecit,  ut  quisque  profi  posse  suo  annonam  equis  distribuere  niteretur,  ne  labore 
crastino  famis  angustia  deficerent.  Cui  edicto  libenti  animo  obedientes,  equos  eadem  nocte, 
ut  jussum  fuerat ,  cibaverunt.  Crastina  7  vero  aurora  illucescente,  parât i  sunt  omnes  exire  ad 

E  bellum,  et  ordine  sic  processerunt,  ut  nullus  esset  qui  de  ordine  constituto  se  transferret. 


CAPITULUM  XIX. 

Egressus"  est  autem  primus  omnium  Hugo  Magnus  cum  suis  Francis  :  deinde  cornes 
Normannorum  et  cornes  Flandrensis8;  post  istos  venerandus9  Podiensis  episcopus;  post 
hos  dux  10  Lothariensis  cum  pluribus  comitibus  Lotharingis  et  legione  gladiatoria  ;  post 
istos  Raimundus  Provincialis  cum  Aquitanis  et  Wasconibus;  deinde  Tancredus,  nepos 
F  Boamundi;  novissimus  omnium  Boamundus  invictissimus,  cum  gente  sua  aciem  rexit  ulti- 
mam.  Et  quia  bostium  principes  nullis  adhuc  nominibus  praenotati  sunt,  nomina  quorum- 
dam,  a  quibusdam  de  Syria  et  Chaldaea  egredientibus,  per  interprètes  cognita  sunt,  quae  ut 
potero  diligenter  declarabo. 


CAPITULUM  XX. 


Soltani  ergo  praedicti  régis  militiae  principem,  Corbagan b  videlicet,  admiraldum  maximum, 
G  ducemque  fortissimum,  quem  rex  praefecit,  omnibus  antepono;  deinde  principes  cum  eo 
venientes,  prout  Syrum  et  Chaldaeum  sonari  Latine  potest,  diligenter  subnotabo.  Hi11  vero 

1  Modo.  e.  —  2  Om.  apostoli  b.  d.  e.  —  3  Reverso  itaque  Petro.  b.  d.  e.  —  "  Nuntiat.  b.  d.  e.  —  5  Hostes. 
B.  d.  e.  —  0  Om.  pro  b.  d.  —  7  Hic  e.  adjicit  lemma  illud  :  Nomina  principum  Christianorum.  —  8  Cornes 
Rutbertus  Normannorum  et  cornes  Rutbertus  Flandrensis.  d.  —  9  Post  illos  Aimarus  venerandus.  d.  —  10  Ho» 
Godefridus  dux.  n.  —  11  Hic  a.  e.  inserunt  hoc  lemma  :  Nomina  principum  Persarum. 

'  Fulcher.  Camol.  I.  I,  c.  xxn,  p.  3/|8.  —  b  Cf.  p.  2 5a,  annol./  et  p.  345,  annot.  e. 


Digitized  by 


Google 


504  GESTA  FRANCORUM 

à.  1098.    sunt*,  scilicet:  «  Meleduchach,  Amursoliman ,  Amyrsolendis,  Àmirchegible,  Amirmarome,  a 
«  Amirmahumet,  Cariaoriath 1 ,  Coteloseniar,  M egaloatelon ,  Balduls,  Boesach,  Amith- 
«baiach,  Aoxian,  Amigoian,  Sanxadones,  Gynahadoles,  Amirtodigion,  Amyrvaothbap 2, 
-«Sopman,  Boldagis,  Amyrilias,  Gelisaslan,  Gygremis,  Amitgogra,  Artubech,  Amyrdalis, 
«  Ainirmoxe,  Amyrcaroar,  »  et  innumerabiles  alii.  Hi  omnes  vel  admiraldi  vel  duces  cogno- 
minati  erant.  Quorum  unus  admiraldus,  Amyrdalisb  nomine,  qui  in  Antiochia  habitare  so-  b 
lebat ,  quum  videret  Francos  per  turmas  et  cohortes  signis  prœcedentibus  incedere ,  signa- 
que  procerum,  quae  antea  viderat,  recognovisset,  bellum  fore  ratus,  Corbagan  summo 
admiraldo  nuntiavit,  qui  in  tentorio  suo  quiete  ac  secure  sedens  scaccis  ludebat,  nihil  de 
bello  futuro  metuens.  Ut  enim  auditum  est  Christianos  ad  bellum  egressos ,  primum  haesi- 
tans,  verum  foret  necne,  deinde  adquiescens  et  sibi  ipsi  fidem  faciens,  quaesivit  a  suis,  c 
an  pactionem  a  Francis  postulatam  concederet,  vel  bello  eos  inopinate  vel  improviso  reci- 
peret.  Cui  Amirdalis  respondens  :  «Tarde,  inquit,  et  inconsiderate  id  prolocutus  es-,  et 
«  verendum  est  nunc  ne  ab  hesterna  postulatione  repulsi  tuœ  résistant  petitioni;  verum- 
«  tamen  ut  libet  facito.  »  Missi  itaque  internuntii  ad  Francos,  nihil  praeter  bellum  impetrari 
renuntiant.  Et  jam  sole  matutino  in  clypeos  et  loricas  repercutiente ,  tertiam  refulgens  in  D 
aciem,  quam  episcopus  ille  celeberrimus  regebat,  signum  episcopi  ipsius  animadvertentes, 
dîxerunt  intra  se  : 

«En  videmus  signum  magni  praecedere  papœ, » 

sacerdotibus  et  levitis  cum  crucibus  et  phylacteriis3  in  albis  prœcedentibus  agmen,  deinde 
Boamundum  subsequentem  aciem  :  timor  invasit  universos,  et  maxime  eos  qui  de  cap-  E 
tione  urbis  evaserant ,  dicentes  :  «  Nullam  in  toto  mundo  fore  gentem  quœ  Francis  possit 
«  obsistere,  »  adjicientes  quod  Deus  eorum  pro  eis  pugnaret.  Corbagan  autem,  equum  ascen- 
dens  velocissimum,  admonuit  suos  ut  fortfter  pugnarent,  et  ascendens  in  montem  seor- 
sum,  ut  videret  eventum  rei,  cum  paucis  consedit.  Gens  vero  sua  statim  per  turmas  et 
phalanges  divisa,  montibus  et  campis  circa  Francos  effusa,  praelium  sagittis  agere  decreve-  F 
runt.  Quippe  tôt  erant  sagittarii  Turci  et  Parthi,  ^Ethiopes  et  Medi  et  Elamitœc,  et  qui 
habitant  Mesopotamiam,  Affiricam,  Lybiam,  iEgyptum  et  Pamphiliam,  et  omnem  Asiam, 
nationumque  universarum  \  ut  facile  Francos  concludere  undique  possent,  et  nisi  terror 
Dei  esset  inillis,  comprehendere  exercitulum  Christianorum  non  dubitarent. 


CAPITULUM  XXI. 


Computatusd  est  ergo,  si  eut  a  captis  relatum  est,  Turcorum  et  diversarum  nationum  G 
exercitus,  et  inventi  sunt  vigies  centena  millia  pugnatorum  ad  bella  procèdent ium.  Dux 
itaque  Godefridus  secundam  regens  aciem ,  quœ  jam  prima  propter  quosdam  facta  est  even- 
tus,  ut  gnarus  belli  et  edoctus,  violentiam  eorum  patienter  sustinens,  junctis  cohortibus 
pedetentim  suos  incedere  jusserat;  nec  unum  ante  alium  ab  ordine  constituto  moveri 
capitali  sententia  prohibuerat,  donec  truculentam  eorum  rabiem,  primis  ictibus  edomi-  H 
tam,  languentem  ac  defessam  prospicerent5.  Quum  igitur  diu  in  hune  modum  sustinuis- 
sent,  Corbagan  démonte,  quasi  de  spécula,  suos  nihil  penitus  agere  cernens,  prœcepit 
cuidam  admiraldo  ut  partem  exercitus  sui  versus  urbem,  tanquam  ingressurus,  educeret, 

1  Caraoiath.  b.  d.  —  2  Amyrvaotap.  b.  d.  —  8  Filacteriïs.  a.  —  4  Nationumque  fere  universarum.  d.  e.  — 
5  Perspicerent.  d.  e. 

'  Fulcher.  Carnot.  1.  I,  c.  xxi,  p.  3^7,  c.  e  Cf.  supra,  p.  495,  annolat./. 

h  Cf.  Fulcher.  Carnot.  1.  I,  c.  xxii,  p.  348,  c;  Rai-         **  Hoc  caput  in  Fulcherii  hisloria  omnino  deest. 
mund.  de  Aguilers,  cap.  xu,  p.  260,  c. 


Digitized  by 


Google 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  505 

A  ratus  Francos  divisis  ordinibus  ad  urbem  velle  regredi,  ut  vel  sic  acies  Francorum  diri-    A-  1098. 
meret.  Quo  facto,  cornes  quidam  Theutonicus,  sinistrum  cornu  tenens,  ut  vidit  turmas 
dividi  et  parte  m  versus  munitionem  urbis  quasi  in  fugam  converti,  fugere  eos  existimans, 
elapsus  est  de  acie  euro  suis;  atque  eos  incaute  persequens,  mox  cum  omnibus  suis  inter- 
fectus  est. 


->o< — 1 


CAPITULUM  XXII. 


B  Duxla  vero  Godefridus  nibilominus  suos  tenens,  ut  vidit  tempus  feriendi,  suos2  co- 
hortalus  est  ut  tune  ferirent,  et  pro  capitibus  pugnarent:  qui  uno  impetu  extemplo  in 
hostes  irruentes,  buccinis  et  lituis  crebro  sonantibus,  Deo  in  auxilio  saepius  vocato,  cla- 
more  utrinque  exorto ,  omnis  hostium  multitudo ,  ac  si  repente  totus  mundus  post  eos 
rueret,  in  fugam  conversi  sunt.  Quis  es,  immense  Deus,  fortissime  salvator,  invictissime 

C  imperator,  velox  adjutor,  etprotector  clementissime,  serenissime,  justissime?  quo  duce, 
quo  praesente,  quo  feriente,  quo  denique  persequente  tanta  bellantium  multitudo  terre- 
retur,  ni  te  formidinem  incutiente,  dextera  tua  forti  quateretur  atque  superaretur?  Alio- 
quin  totius  fere  Christiani3  imperii  robur,  si  adesset,  vix  illos  fugere  coegisset.  Ecce 
miseros  et  débiles,  famé  afflictos,  virtus  Âltissimi  triumphare  non  despexit;  sed  eos  supra 
D  omnium  gentium  multitudinem  exaltatos  mirabiliter  provexit.  Ei  ergo  laudes  et  gratiae 
reddantur;  ei  totum  attribuatur:  sit  illi4  gloria,  laus  et  exsultatio,  in  sœcula  saeculorum. 
Amen. 


CAPITULUM  XXIII. 


Fugientibusb  itaque  hostibus,  Franci#eos  persequi  diu  non  poterant,  propter  equorum 
imbecillitatem  et  ipsorum  invaletudinem;  verumtamen  de  peditibus  strages  non  modica 
E  facta  est.  Et  qui  equos  adhuc  potentes  et  veloces  de  Francis  habuerunt,  vel  hostium  equos 
comprehendere  potuerunt,  hi  et  persequi  eos  et  caedere  a  mane  usque  ad  vesperam  fere 
non  cessaverunt.  Nec  enim  simul  omnes  unius  fugae  tramitem  calcabant;  sed  divisis  agmi- 
nibus  dispersi  per  montes  et  colles,  armis  projectis,  sarcinisque  dimissis,  velocissime 
fugiebant.  Franci  vero,  ut  dictum  est,  eos  pro  posse  persequentes,  de  spoliis  eorum  val  de 
F  ditati  sunt.  Et  redeuntes  ad  eorum  tentoria,  de  quibus  magna  erat  copia,  vasa,  utensilia 
multimoda  aurea  et  argentea,  quorum  pretium  opus  superabat,  et  indumenta,  strata  quo- 
que  et  pallia,  nec  non  arcus  et  pbaretras  cum  sagittis,  camelos,  mulos,  asinos,  equos  et 
divitias  reppererunt;  nec  fuit  aliquis  egens  inter  eos.  Et  facta  est  laetitia  magna  in  populo 
Dei,  et  glorificaverunt5  Deum  qui  salvavit  eos,  qui  fecerat  magnalia  propter  eos.  Et  re- 
G  gressi  sunt  omnes  in  civitatem,  laudantes  et  benedicentes  Deum,  qui  de  miseris  et  paupe- 
ribus  victores  et  divites  eflFeceratc;  et  déférentes  oblationes  suas  per  ecclesias,  voverunt  se 
ultra  honeste  et  juste  victuros ,  nec  amplius  fornicationibus  aut  immunditiis  pollui.  Est 
namque  Antiocbia  magna  civitas,  ut  superius  memoratum  est,  et  ecclesiis  multis,  licet  a 
gentilibus  premerentur,  solemniter  decorata  :  quarum  major  ac  praecipua  beati  Pétri  apo- 

1  Hic  apponunt  b.  d.  e.  hoc  lemma  :  Secandum  bellutn.  —  2  Om.  suos  b.  d.  e.  —  3  Romani,  b.  d,  — 
4  Sibi.  B.  d.  e.  —  5  Glorificati  sunt.  e. 

"  Caput  illud  totum  apud  Fulcherium  desideratur.  c  Cf.  Fulcher.  Carnot.  /.  /.  p.  35o. 

b  Cf.  Fulcher.  Carnot.  1.  1,  c.  xxiii,  p.  34g-35o. 

m.  6/j 


Digitized  by 


Google 


506  GESTA  FRANCORUM 

A.  1098.    stolorum  principes  est  basilica,  ubi  primum  cathedram  episcopatus  septem  annis  rexisse  A 
legitur.  Altéra  ift  honore  béate  Mariae  Virginis  miro  opère  fabricata  est1,  compluresque 
alise  sanctorum  ecclesiœ,  in  quibus  dévote  se  Christiani  tota  nocte  illa,  ut  pote  agone 
divino  vehementer  vexati,  securi  quieverunt.  Urbs  hœc  celeberrima,  quum  capta  foret  a 
Francis, 

Undecies  centum,  subtractis  inde  duobus  B 
Annis,  annorum  Domini  summam  faciebant. 
Junius  et  mensis  promebat  pridie  nonas 


CAPITULUM  XXIV. 


Mox  post  urbem  captam  reversus  est  Hugo  Magnus  Constantinopolim ,  concessu  tamen 
heroum;  dehinc  in  Franciam  regressus  est.  Nec  multo  post  obiit  Aymarusb,  episcopus  Po- 
diensis,  in  kalendis  Augusti,  cujus  beata  anima  requie  aeterna2  perfruatur.  Amen*.  c 

Quumque  apud c  Antiochiam  et  in  circuitu  per  quatuor  menses  Franci  moram  fecissent, 
sumpto  invicem  consilio,  recesserunt.  Boamundus  vero,  et  Raimundus  cornes,  cum  qua- 
dam  parte  exercitus  urbem  exeuntes,  interiorem  Syriam  profecti  sunt,  ut  fines  Christiani 
exercitus  dilatarent,  et  castra  aut  urbes  contiguas  eis  subjicerent;  reliqui  vero  Antiochiœ 
permanserunt.  D 


CAPITULUM  XXV. 


Hi  pradicti  principes,  exercitus  educentes,  Haram4d  civitatem  primo adierunt,  qua  haud 
difficile  capta  atque  depopulata,  omnibus  qui  in  ea  erant  cœsis  atque  captivatis,  Maram* 
protinus,  alteram  urbem  huic  âffinem,  invaserunt.  Quaobsidione  circumdata,  viginti  die- 
rum  obsidione5  coacti,  paratis  machinis  muroque  admotis,  signo  undique  dato,  in- 
stanti  assultu ,  Deo  in  omnibus  favente,  urbem  comprehendunt;  hostes  obtruncant  a  majori  e 
usque  ad  minimum,  omnibusque  sublatis,  Antiochiam  reversi  sunt.  Tune  de  coramuni 
assensu  et  consilio  civitas  Antiochena  et  principatus  regni8  Boamundo7  traditus  est  et 
concessus ,  utpote  viro  cujus  industria  et  ingenio  urbs  ipsa  capta  fuerat.  Cornes  vero  Nor- 
manniae  et  Raimundus  Provincialis,  et  Tancredus  cognatus  Boamundi,  qui  juvenis  magnae 
opinionis  et  fomœ  in  exercitu  erat,  assumpta  parte  exercitus,  castrum  quod  dicitur  Archas  f 
aggressi  suntf. 

1099.  Verum  castrum  illud  situ  loci  et  murorum  turriumque  munitione  validissimum ,  Tiir- 
corumque  bellatorum  invictissimum,  eos  per  quinque  fere  septimanas  obsidione  deti- 
nuit.  Est  enim  situm  ad  radicem  montis  Libani,  et  vêtus8,  et  antiquitus  constructum; 

1  Qm.  est  a.  b.  —  2  Requie  et  beatitudine  œterna.  b.  d.  e.  —  3  Om.  Amen  e.  —  4  Aram.  e.  —  5  Dierum 
spatio  obsidione.  b.  d.  —  6  Regni  Antiochiœ.  b.  d.  —  7  Hic  adjiciunt  hoc  lemma  a.  d.  :  Boamnndnm  dax 
Robertus  Wiscardus  Apuliœ  gênait  valde  potentem  ducem  Antiochiœ.  —  8  Lybani  a  veteribus.  b.  d.  Et  vête- 
rum.  e. 

'  Id  est  die  iv°  mensis  Juoii,  A.  D.  1098.  Antiochia  d  Id  est  Albara.  (Cf.  Fulcher.  Carnot.  /.  /.  p.  35a  f 
capta  est  m°  die  kujus  mensis.  (Vide  supra ,  p.  35o,  an-      annot.  c.) 

notât,  a,  et  cf.  p.  a5a ,  annot.  c.)  *  Cf.  Fulcher.  Carnot.  L  l  p.  35a ,  annot.  d. 

h  Cf.  Fulcher.  Carnot  L  L  p.  35o,  annot.  b.  '  Idem,  ibid.  c.  xxv,  p.  35a ,  353. 

*  Idem,  ibid.  c.  xxiv,  p.  35a. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANT1UM.  507 

A  diciturque  Archas1,  quia  Araces,  filius  Chanaana,  id  condidisset.  Dux  vero  Godefridus  et    A.  1099. 
Robertus,  dbmes  Flandriae,  cum  reliquo  exercitu,  Gibellumb,  aliud  castrum,  situ  murorum 
et  ambitu  fortissiraum ,  quod  inter  Antiochiam  et  castrum  Arcbarum  super  mare  situm 
est,  obsidione  vallaverunt.  Sed  belli  tumultu,  quod  opperiebantur2  qui  apud  Archas  sede- 
bant,  commoti  eorumque  legatione  submoniti,  Gibello  relicto,  Archas  profecti  sunt,  et 

B  de  duobus  unus  eflFectus  est  exercitus;  castrumque  illud ,  bellum  opperiendo,  impugnabant, 
ubi  quadam  die,  dum  assultus  vehemens  in  hostes  fieret,  contigit,  heu  infortunium !  An- 
sebnum  de  Ribodi  Monte3  c,  strenuum  militem,  ictu  petrariae  interisse;  pro  quo  totus  exer- 
citus valde  contristatus  est,  quia  optimus  et  probus  miles  erat  et  in  expeditione  neces- 
sarius. 


CAP1TULUM  XXVI. 


C  Ortad  est  etiam  in  obsidione  hac  contentio  de  (ancea,  quae  inventa  fuerat 4  sub  pavi- 
mento  ecclesiae,  in  Antiochia  civitate5.  Dicebant  enim  quidam  non  esse  illam  qua  Longinus 
latus  Salvatoris  pénétra verat,  quoniam  eam  Constantinopoiim  dimiserant.  Cornes  vero  Rai- 
raundus,  qui  eam  in  magna  veneratione  habebat,  et  in  cujus  custodia  tenebatur,  ipsam 
esse  asserebat.  Episcopus  vero  Barensis6,  qui  in  expeditione  tune  erat,  aliique  plures,  quod 

D  ipsa  esset  non6  existimantes,  adjûdicaverunt  ut  is  qui  eam  invenerat  fidem  faceret  po- 
pulo Dei.  Facto  igitur  triduano  jejunio,  in  accensa  strue  lignorum  inventor  lanceae  ultro 
se  injecit,  et  per  médium  flammae  vibrantis  rogum  nudus  pertransiit,  et  vix  inde  exiit, 
combustusque  est;  nec  postea  quindecim  diebus  supervixit,  sed  duodecimo  die,  dolore 
ignis  correptus  obiit,  et  sic  omni  errore  ablato,  populus  eam  ultra  venerari  cessa vitf. 


CAPITULUM  XXVII. 

E  Interea*  Francis  de  bello  quod  exspectabant  frustratis,  illaque  obsidione  tam  inopia 
quam  suorum  dimissione  vehementer  dissolutis,  castrique  oppugnatione  nimis  tarda  atque 
diuturna  desperatis,  operae  pretium  duxerunt  ut,  obsidione  illa  dimissa,  Iherosolimam, 
messis  appropinquante  tempore,  expedito  itinere  tenderent;  et  viam  non  panis  indigam, 
sed  bene,  utaudierant,  opulentam  tenerent.  Qui  consilio  invicem  accepto,  omnes  animati 

F  simul  assenserunt;  collectisque  tentoriis  et  papilionibus,  sarcinisque  suis  expeditis,  iter 
agentes,  ante  urbem  Tripolimb,  quae  inde  prope  super  mare  sita  est,  prima  sessione  quie- 
verunt,  et  ab  urbe  illa  forum  panis  et  vini,  quandiu  ibi  morati7  sunt,  plenarie  habuerunt, 
donaque  plurima  primates  receperunt.  Inde  Gibellum1,  aliud  castrum,  praetermeantes,  Biri- 
thiam  8  civitatem  invenerunt.  Erat  autem  mensis  Aprilis,  et jam  messis  in  area  erat,  magna- 

1  Om.  Archas  a.  e.  —  2  Operiebantur.  a.  hic  et  infra.  —  3  Hic  adjicit  a.  lemma  illud  :  Remis  martir 
deportatus  Quintinus  a  civibus  [Servo  prœbuit  ducatum  dux  ejus  et  Dominas.  —  4  Faerat  Antiochiœ.  b.  d.  e. 
—  5  Om.  in  Antiochia  civitate  b.  d.  e.  —  0  Om.  non  b.  d.  e.  —  7  lbi  moram  fecerant  vel  morati.  b.  d.  — 
8  Byrithiam.  e. 

a  Gènes,  x,  17.  1  Cf.  Fulcher.  Carnot.  /.  c.  p.  345,  a;  Raimund.  de 

b  Cf.  Fulcher.  Carnot.  /.  /.  p.  353,  a.  Aguilers,  c.  xvm,  p.  a83-a85. 

c  Idem,  ibid.  p.  353,  b,  annot.  d.  1  Fulcher.  Carnot.  1.  I,  c.  xxv,  p.  353,  c. 

d  Idem,  ibid.  c.  xvm,  p.  3M-345.  h  Idem,  ibid.  p.  353  et  annot.  e. 

•  Helias.  (Cf.  supra,  p.  2i3,  annotât,  c.)  1  Ibid.  d,  et  annot./ 

6/4. 


Digitized  by 


508  GESTA  FRANCORUM 

A.  1099.  que  copia  annonce  per  totam  maritimam  Tyri  et  Sydonis;  quae  civitates  proximae  sunt,  et  a 
Beritho1  affines.  Nunc  vero,  mutatis  nominibus,  ab  incolis  Sur  nuncupatur?  quae  Tyrus 
quondam  dicebatur;  et  quae  modo  Sagitta,  antiquitus  Sydon  appellabatur,  et  est  in  terra 
Phœnice2,  quam  Sydon 9i  filius  Chanaan,  legitur  condidisseV  Sur  quoque  Tyrus  dicta  est,  in 
qua  Tyrius  Apollonius  regnabatb.  Inter  bas  duas  urbes  Sarepta0  Sydoniae  aestimatur  :  inde 
enim  ad  Carmelum  montem,  ubi  Helias  habita  vit,  non  amplius  duorum  iter  dierum  in-  B 
gressi,  postea  vénérant  Ptolomaidam  \  nunc  Achilond  dictam,  quam  quidam  errantes  Ac- 
caron  existimant  nominandam;  sed  Accaronc  urbs  estPhilistaea,  inter  Azotumr  et  Jamniam* 
sita,  prope  Ascalonam5.  Abhinc  terra  vocatur  Palaestinorum. 


CAPITULUM  XXVIII. 

Transeuntes  autem  Achilon,  invenerunt  oppidum  Caypha  dictum,  quod  est  sub  Carmelo 
monte,  et  habet  mare  ab  Oriente,  montem  vero  ab  Occidente.  Dehinc  Caesareamh  Palaestinae  g 
adorsi  sunt,  quae  quidem  Dor*  antiquitus,  a  quibusdam  vero  Turris  Stratonis  nuncupata 
est,  in  qua  Herodes,  Agrippa  dictas,  nepos  illius  Herodis  cujus  tempore  natus  est  Chris- 
tus,  percussus  ab  Angelo,  vermibusque  consumptus,  infeliciter  exspiraviti.  Uiterius  autem 
incedentes,  praeterierunt  oppidum  quod  Assur  nominant.  Etenim  maritimam  Joppen  a 
dextra  relinquentes ,  descenderunt  in  Ramatha,  quae  civitas  nunc  Ramula  appellatur;  de  D 
qua  incolae  Sarraceni  omnes  aufugerant,  pridie6  quam  exercitus  illuc  venisset,  metuentes 
expugnationem,  nec  in  semet  ad7  munitionis  defensionem  confidentes. 




CAPITULUM  XXIX. 


Estk  enim  civitas  haec  in  piano  sita,  inter  montana  Judaeae  et  maritimam,  in  magna  co- 
pia et  fertilitate  annonae,  solis  cultoribus  apta,  ubi  quum  Franci  venissent  reppererunt  areas 
tritici  innumeras,  et  annonae  etiam  trituratae  magnam  abundantiam,  moratique  sunt  per  E 
quatuor  dies,  ut  reficerent  se  et  jumenta,  et  sarcinas  pararent  ad  obsidionem  Iherusalem. 
Ibique  nimtios  Christianorum  Syrianorum,  qui  erant  in  Bethléem,  habuerunt,  quos  antea 
de  Iherusalem  nuntios  receperant.  Nondum  enim  Caesaream  viderant,  quando  exploratores 
Christiani,  clam  de  Iherusalem  exeuntes,  ad  eos  vénérant,  et  totum  esse  civitatis  et  eorum 
qui  intus  habitabant8  indicaverunt.  Laetati  vero  Franci  super  nuntios  promiserunt  se  in  F 
proximo  eis  fore  auxilium,  et  Deo  auxiliante  Iherusalem  obsidione  concludere,  seque  et 
sua,  quum  civitas  aut  vi  aut  timoré  subjiceretur,  incolumes  reservare.  Illis  autem  abeunti- 
bus,  Franci  animati  et  de  misericordia  Dei  confisi,  ut  Spiritus  Sancti  gratia  illis  adesset, 
principio  suae  operationis,  in  basilica  Sancti  Georgii,  quae  prope  urbem  Ramulam  miro  opère 

1  Byritho.  e.  —  2  Fenice.  à.  b.  —  3  Syden.  d.  b.  —  4  Toïomaidam.  a.  Tholomaidam.  e.  —  5  Aschalo- 
nem.  d.  hic  et  infra.  —  6  Om.  pridie  b.  — 7  Om.  ad  b.  d.  —  8  Habitant,  b.  d. 


"  Gènes,  x  ,  1 5. 

b  Cf.  supra,  p.  353,  e,  annot.  1. 

c  Sarfend.  (Cf.  p.  353,  aanot.  h.) 

d  MeliusAccon.(Cf.Fulcher.  Carnot.  Z.  I  p.  354,  a.) 

•  Efron.  (Cf.  p.  354,  annot.  c.) 

'  Esdoud.  (Cf.  p.  354,  annot.  e.) 


8  Yabne.  (Cf.  p.  354,  annot.  d.) 
b  Kaisarieh.  (Cf.  p.  354,  annot.  g.) 
1  Errât  noster:  Dor,  hodic  Tortoura.  (Cf.  p.  354,  an- 
not./) 

j  Act.  xii,  19-33 ;  cf.  supra,  p.  354,  b. 
k  Fulcher.  Carnot.  1. 1,  c.  xxvi,  p.  355. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  509 

A  fundata  erat,  episcopum  "  ordinaverunt;  et  in  arcibus  quae1  circa  ecclesiani  sunt,  custo-    A.  1099. 
des  dimisemnt  :  atque  ipsa  die  profecti  sunt  usque  ad  castellum  quod  dicitur  Emausb, 
sexaginta2  stadiorumc  ab  Iherusalem.  Nocte  vero  ipsa  Tancredus  et  Balduinus  de  Burgo, 
ante  lucem  surgentes,  centum  suortim  militibus  electis,  conscendunt  equos  armati,  et  ap- 
parente aurora,  Bethléem  pervenerunt,  linquentes  Iherusalem  a  sinistra.  Quos  quum  vidis- 

B  sent  Graeci  et  Syri  Christiani  qui  ibidem  morabantur,  primo  rati  sunt  Arabes  et  Turcos 
fore,  missosque  de  Iherusalem  ad  eos  decollandos  et  delendos  œstimati  sunt.  Quumque  Fran- 
cos  recognovissent,  statim  crucibus  et  textis  assumptis,  cum  gaudio  magno  psallentes  eos 
susceperunt;  Franci  vero  prae  gaudio  lacrymantes,  pacisquc  osculo  dato  eos  salutantes,  ba- 
silicam  ingressi  sunt,  ubi  adorato  Domino,  et  in  loco  nativitatis  suae  et  praesepio  non  sine 

C  lacrymis  oblatione  facta,  ad  exercitum  regressi  sunt,  qui  jam  civitati  appropiabat.  Quumque 
interni  hostes  signa  Francorum  procul  vidissent,  exierunt  quidam  Arabes  etTurci  obviam, 
ut  praetentarent  armis  Francorum  militiam,  qui  mox  fugati  intro  se  receperunt.  Chris- 
tianusd  vero  exercitus  videns  civitatem  Dei,  quam  diu  optaverat  vidisse,  locaque  sancta  in 
quibus  mundi  Salvator  pro  redemptione  generis  humani3  mortem  pertulerat,  laetatus  est 

D  valde,  et  procidentes  omnes  in  terram  proni,  adoraverunt  viventem  in  saecula  sseculorum. 
Amen. 


CAPITULUM  XXX. 


Et  venientes  ad  urbem,  obsidione  undique  vallant,  vu.  idus  Junii  1L 
Lucis  septenae  jam  Junius  igne  calebat, 
Iherusalem  Franci  quum  vallant  obsidione5. 


CAPITULUM  XXXI. 

E  Situsf  ipse  civitatis  sanctae,  qui  nunc  est,  murorumque  ambitus,  licet  a  prisca  et  illustri 
veteris  compositione,  statuque  illo  quo  erat  Jesu  Christi  temporibus  valde  discrepet,  quae- 
dam  tamen  temporis  illius  adhuc  monumenta  continet6,  quibus  et  famosa  et  illustris  et 
prae  cunctis  clarior  civitatibus  in  toto  orbe  terrarum  esse  débet.  De  qua,  quia  a  quibusdam 
quaedam  superflua,  quaedam  rarius  continentia  fînguntur,  pauca  sub  brevitate  perstringere 

F  conabor.  Quatuor  igitur  illi  aditus  patent,  sicut  plerisque  civitatibus,  quibus  ad  eam  fit  in- 
gressus,  ab  oriente,  ab  occidente,  ab  aquilone  et  meridie;  et  quidem  orientalis  aditus, 
ab  incolis  vocatur  porta  vallis  Josaphat,  eo  quod  per  eam  ad  vallem  illam  proximam  sit 
descensus.  Occidentalis,  porta  David  idcirco  vocatur7,  quod  juxta  turrim  David  sita  sit. 
Septentrionalis,  porta  Sancti  Stephani,  pro  eo  quod  idem  martyr  extra  portam  illam  lapi- 

G  datus  fuisse  asseritur*,  ob  cujus  memoriam  ecclesia  ibidem  fundata  est8.  Australis,  porta 

1  In  arcibus  ecclesiœ,  quœ.  b.  d.  —  2  Septuaginta.  a.  —  3  Gentis  humanœ.  b.  d.  —  4  Om.  vu.  idus  Junii  e. 
—  5  Lucis  septenœ  quum  vallant  obsidione  [Iherusalem  Franci,  jam  Junius  igne  calebat.  b.  d.  —  6  Obtinet. 
b.  d.  —  7  Om.  vocatur  a.  e.  —  8  Sit  fundata.  b.  d. 

'  Nomine Roberlum.  (Cf.  Tudebov.  XIII ,  xm ,  p.  102  ;  Id  est  die  vu0  mensis  Junii,  A.  D.  1099. 

Fulcher.  /.  /.  p.  354,  d,  et  annot.  A.)  f  Cf.  ap.  Fulcher.  Carnot.  (1. 1,  c.  xxvi,  p.  355-357) 

b  Hodie  Abou-Goch.  (Cf.  p.  354  >  annot.  /.)  Lujus  urbis  descriptionem ,  quae  ab  bac  in  mullis  locis 

c  Luc.  xxiv,  1 3.  differt. 
d  Fulcber.  Carnot.  /.  /.  p.  355,  c.  *  Act.  vu,  57. 


Digitized  by 


Google 


510  GESTA  FRANCORUM 

A.  1099.    Syon,  quia  ab  ea  parte  nions  ille  praeruptus  eminet;  unde  difficilis  et  valde  gravis  est  ad  ur-  a 
bem  aditus.  Adhuc  etiam  quinta  habetur  porta,  quae  Aurea  dicitur,  intra  orientalem  et 
australem  portam  sub  Templo  Domini  sita,  per  quam  rex  cœlorum  super  asinam  sedens 
ante  passionem  suam  civitatem  ingressus  est  et  ab  Hebraeorum  pueris  cura  gaudio  excep- 
tas est,  quae  non  aperitûr  nisi  in  dominica  Ramis  Palmarum.  (Jrbem  itaque  per  hune  in- 
gredientibus  aditum  a  laeva  Sepulcrum  Domini  est;  quod  extra  urbem  tempore  passionis  B 
Christi  legitur  fore  inventum,  vivoque  lapide  incisum,  juxta  quod  Sepulcrum  Domini, 
paru  m  in  obliquum,  est  supereminens  lapis  dehiscens,  sicut  in  morte  Christi  legitur  scissus, 
et  subtus  Golgotha1;  qui  locus2  magna  veneratione  celebrandus,  adorandus  et  colendus 
est.  In  quo  loco  traditur  ab  antiquis  Abraham,  filium  suum  immolaturus,  arietem  pro  eo 
immolasse,  significans  Agnum  Dei  Filium  ibidem  postea  immolandum.  Paululum  remotior  c 
est  locus  ab  eodem  dictas  Calvariœ,  ubi  Lignum  dominicum  trecentesimo  octogesimo  sexto 
anno  post  Passionem  Christi  a  beata  Helena,  Juda  praemonstrante,  inventum  est*,  ubi  etiam 
ab  eadem  regina  ecclesia  mirae3  magnitudinis  et  operis  fundata,  postea  a  perfidis  genti- 
libus  destructa  est  :  ruinae  cujus  adhuc  existentes  indicant  quale  jam  opus  fuerit.  Pars 
autera  Ligni  pretiosi  in  eisdem  locis  a  fidelibus  retenta,  diligenti  veneratione  adoratur  et  d 
exaltatur. 


CAPITULUM  XXXII. 


Juxta  Crucis  inventionem  a  meridie  est  ecclesia  Genitricis  Dei ,  quae  Latina  nuncupatur, 
eo  quod  semper  a  Latinis  sit  cul  ta  ;  ubi  fertur  eadem  Virgo  plorasse  atque  sci  disse  crines, 
quum  videret  fdium  suum  unigenitum  patibulo  affixum.  Ibi  prope  est  locus  ubi  Maria  Mag- 
daleneb  ceteraeque  muheres  lamentatae  sunt  in  morte  Salvatorisc.  Inde  versus  orientem  e 
in  directum,  intra  ejusdem  urbis  ambitum ,  Templum  Domini 4  celeberrimum ,  miro  opère 
fabricatumd.  Quod  licet  primum  opus  non  sit  Salomonis  egregium,  sed  nec  illud  quod  ab 
Esdra  secunda  reaedificatione  totius  mundi  fabricam  in  opère  excessit5,  tamen  quatuor 
habet  introitus,  sicut  et  primum  habuit  templum.  In  quo  loco  angélus  populum  caedens, 
David  orante  et  exclamante,  Ego  sam  qui  peccavi,  ego  qui  inique  egiey  restitisse  perhibe-  f 
tur.  Ubi  etiam  lapis  ille,  super  quem  angélus  restitit,  adhuc  impolitus,  in  medio  templo 
eminet.  Fuit  et  in  hoc  loco,  tempore  Salomonis,  propitiatorium  aureum  et  archatestamenti, 
in  qua  erant  tabulae  Moysis,  et  virga  Aaron  quae  fronduerat6,  et  manna,  et  cetera  quae  dice- 
bantur  Sancta  Sanctorum.  Ibique  fuerunt  usque  ad  tempus  Josiae  régis  Juda,  sicut  legitur 
in  libro  Machabeorum  f.  Sed  post  Jheremias  archam  in  Arabia  versus  montem  Synai  oc-  G 
cul  tasse  fertur,  ubi,  usque  in  hodiernum  diem  adhuc,  mons  fumigans  et  caligine  obductus 
locum  volent  es  adiré  et  obscuritate  et  caloris  aestu  repellit,  nec  usque  ad  montem  licet  ac- 
cedere,  et  in  prophetia  ejusdem  Jheremiae  scriptum  invenitur  quod  invenienda  non  sit, 
donec  gentes  multae  congregarentur&.  Archa  igitur  in  templo  nunc  non  est,  sicut  a  quibus- 
dam  creditur.  Verum  locus  ille  multis  modis  sacer  esse  describitur ,  tum  quia  puer  Jésus  H 
in  eo  praesentatus  est  et  a  Symeone  sene  exceptas;  tum  quia  duodennis,  ibi  in  medio  doc- 
torum  sedens,  inventas  sit;  de  quo  etiam  nummularios  ejiciens,  dixit  :  Domus  mea domus  ora- 

1  Golgata.  d.  Golgotha.  e.  —  2  Om.  locus  e.  —  3  Om.  mirœ  e.  —  4  Templum  est  Domini.  b.  d.  —  5  Prœ- 
cessiU  d.  —  °Om.  quœ  fronduerat  b.  d.  e.  » 


*  Cf.  Baronii  Annales,  ann.  3a6,  S  xlii  et  seq.;  cf. 
quoque  an.  3u  ,  S  xli;  Acta  Sanctor.  ni*  Maii,  p.  36 1. 
b  Mattu.  xxvii  ,  56. 

0  Hid  cod.  e.  urbis  lherusalem  figuram ,  vel  potius 
ichnographiam ,  inserit. 


d  Cf.  III  Reg.  vi  ,  1  et  seq. 
"  II  Reg.  xxiv,  17. 
f  II  Macc.  11,  i,  5,  7. 

g  Cf.  II  Macc.  ibid.  atque  D.  Calmet,  Comm.  liltér.  sur 
l'ancien  et  le  nouv.  Testant.  Liv.  des  Macc.  p.  xxxm  et  seq. 


Digitized  by 


HIST.  OCCID.  T.  III,  P  5", 


TABULA  II 


-M 


Eirùl.  Richard  del  Imprimerie  Inpéna 

IC  G  NO  G  RAF  HIÀ  URBiS  KIERUSALEM 

ex.cod  mis  Aliornarer.31,  F"  15, Ve 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Googk 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  511 

A  tionis  vocabitur*;  multisque  miraculorum  signis  et  prodigiis  ibidem  a  Deo  factis,  religiosus    a.  1099. 
et  sanctus  est. 

Ab  aquilone  templi  hujus,  lacu  quodam  interposito,  ecclesia  Sanctœ  Annae,  matris  beatae 
Virginis  Mariœ,  in  quo  loco  Dei  matrerh  peperisse  fertur;  ante  cujus  ecclesiam  piscina 
aquae  a  Francis  inventa  est,  veteris  piscinae  vestigia  adhuc  retinens ,  quinque  porticus  habens, 

B  In  qua,  tempore  Christi,  angelys  descendisse  b  legitur,  tactuque  aquae  languidos  sanasse.  Et 
ibidem  a  Christo  sanatus  est  aegrotusc,  triginta  et  octo  annos  habens  in  inGrmitate  sua.  Ad 
quam  nunc  per  porticum  unum  descenditur,  et  repperitur  aqua  ibi  gustu  amara,  quœ  pie- 
rumque  œgrotantibus  confert  medelam.  Hœc  intra  urbem  a  fideiibus  venerantur.  Flagella- 
tio  Jesu  Christi  atque  coronatio,  et  derisio  et  cetera  quœ  pro  nobis  pertulit;  sed  non 

C  facile  ubi  fuerunt  nunc  dinosci  possunt,  quum  prœsertim  civitas  ipsa  totiens  postea  de- 
leta  atque  destructa  sit. 


CAPITULUM  XXXIII. 


Extra  urbem  vero,  a  digniori  parte  fit  exitus  per  portam  David  ad  viam  quœ  ducit  Beth- 
léem, quae  Effrata  antiquitus  appellata,  ab  Iherusalem  in  spatio  duarum  leugarum  versus 
Ebron,  inter  occasum  et  meridiem  sita  est.  Ibi  est  locus  nativitatis  Christi  et  prœsepe, 

D  sicut  supra  memoravimus1.  Sed  et  ecclesia,  satis  decens  et  ampla,  miro  opère  fabricata, 
episcopalem  ibidem  obtinet  dignitatem.  Ibidem  et  in  confinio  passi  suût  innocentes  d,  qui 
ab  Herode  trucidati  sunt.  Inde  ad  urbem  regredientes,  viso  obiter  sepulcro  RacheJ,  uxoris 
Jacob,  ascenditur  ad  montera  Syon ,  qui  tempore  Christi  erat  cacumen  et  médium  civitatis, 
nunc  autem  extra  civitatem.  Ibi  etiam  fuit2  cœnaculum6  ubi  discipulorum  pedes  la  vit  Do- 

E  minus  et  magister  eorum,  et  cum  eis  cœnavit,  et  sacramentum  dominici  corporis  et  san- 
guinis  ipsis  tradidit,  nec  non  et  omnia  quae  de  morte  ejus  futura  erant  praedixit,  ubi  post 
resurrectionem  Spiritum  Paraclitum  eis  misit.  In  quo  loco  transitais  beatae  Genitricis5  Dei 
fuisse  perhibetur,  unde  etiam  ecclesia  nomen  habet;  fueratque  miro  opère4  antiquitus 
constructa,  quod  interius  patet,  sed  a  perfidis  Sarracenis  destructa  est 5.  Ad  radicem  hujus 

F  montis  Syon  exoritur  fons  a  conspectu6  liquidissimus,  sed  gustu  amarus,  quem  dicunt 
Natatoriam7  Syloe;  qui  emittit  rivulum  suum  in  alveo  ubi  torrens  Cedron  fertur  in  hieme 
cursu  rapidissimo.  Ibi  illuminatus  est  cœcus8  a  nativitate,  de  quo  legitur  in  Evangelior. 
Ulterius  in  meridie  est  Acheldemach  s,  qui  ad  sepulturam  peregrinorum  emptus  est9.  Tor- 
rens Cedron  ab  aquilone  sumit  initium,  et  per  vallem  Josaphat  cursum  agens10  in  austrum 

G  dirigitur,  nec  habet  aquas  nisi  inundatione  pluviarum.  In  eadem  villa11  inter  civitatem  et 
montem  Oliveti  est  ecclesia  Genitricis  Dei  Mariae,  ubi  ab  apostolis  sepulta  est;  cujus  adhuc 
sepulcrum  ibidem  colitur  et  veneratur.  In  quo  loco  mirificum  opus  a  primis  Christianae 
religionis  temporibus  structum  est,  sicut  beatus  Iheronymusk  scriptis  suis  teMatur.  Struc- 
turas 12  alias  excedebat  magnitudine ,  opère 15  et  compositione  ;  sed  postea  a  perfidis  gen- 

1  Memoratum  est.  b.  d.  —  2  Ibi  fait  a.  e.  —  3  Béate  Mariœ  Genitricis.  b.  d.  —  4  Miro  opère  fabricata. 
b.  d.  —  5  Qm.  est  B.  d.  e.  —  6  Fons  aspecta.  d.  e.  —  7  Qui  dicitur  Natatoria.  e.  —  9  Hieme;  in  quo  cmcus 

inluminatus  est.  e.  —  9  Om.  Ulterius  emptus  est  e.  —  10  Om.  cursum  agens  e.  —  11  Om.  in  eadem 

villa  e.  —  12  A  primis  Christianis  structum,  testante  beato  Iheronymo,  structuras,  s.  —  13  Om.  opère  e. 

*  Matth.  xxi,  îa,  1 3.  cf.  Descrîptionem  gallice  confectam,  Hist.  t.  II,  p.  5oa 
k  Joan.  v,  a.  »  et  annot.  b,  et  5io.) 

e  Ibid.  5-g.  h  «Monstratur  autem  sepulcrum  ejus,  cernentibus 

d  Matth.  ii  ,  i  6.  «  nobis ,  usque  ad  prœsens  in  vallis  Josaphat  medio ,  que 

0  Matth.  xxvi,  20;  Marc,  xiv,  17;  Luc.  xxn,  i4;      «  vallis  est  inter  montem  Sion  et  montem  Oliveti  posita.  > 

Joan.  xiii,  2.  [Ad  Paulam  et  Eustoch.  de  assumptione  beatœ  Mariœ 

r  Joan.  ix,  1.  sermo,  Hieron.  falso  adscript.  Hieron.  opp.  t.  V,  p.  83, 

*  Hebraice Haceldama.  (Matth.  xxvii,  8;  Act.  1,19;      ed.  Martian.  Paris.  1706.) 


Digitized  by 


Google 


512  GESTA  FRÀNCORUM 

A.  1099.  tilibus  destructa  est,  cujus  ruinae  hactenus  patent1.  Ibidem  antea  Christi  temporibus  a 
villula  quaedam  Getsemani 2  *  nuncupata  erat,  ubi  tentus  et  captus  est  Filius  Dei.  Ibique 
discipulos  suos  somno  praegravatos  linquens,  avulsus  est  ab  eis  quantum  jactus  est  iapidis 
versus  montem  Oliveti  in  obliquum,  ut  oraret;ubi  etiam  nunc  quoddam  Oratorium  in  ho- 
nore Salvatoris  dedicatum  est9.  Inde  ascensus  est  ad  montem  Olivèti,  qui  celsitudine  sua 
supereminet  omnem  regionem  :  in  quo  loco 4  solitus  erat  Dominus  discipulos  suos  et  om-  B 
nés  ad  se  confluentes  de  civitate  docere.  Ibique  fertur  orationem  dominicam  discipulis 
insinuasse,  et  ingruente  passionis  suae  articulo  preces  ad  Patrem  fudisse  ;  de  cujus  montis 
vertice  postea  delatus  est5  in  cœlum,  cernentibus  apostolis.  In  quo  loco  ecclesia,  anti- 
quitus  fundata,  monumenta  sanctorum  plurima  continet6;  a  quo  etiam  monte  facile  cerni- 
tur  Àrabia  et  vallis  Jordanis,  mareque  illud  salsum  et  fœtidum  quod  operit  Sodomam  et  C 
Gomorram,  civitates  quondam  ira  Dei  funditus  eversas.  Sub  clivo  statim  montis  hujus,  inter 
orientalem  et  australem  plagam,  aditur  Bethaniab,  ubi  Dominus7  Lazarum  resuscitavitc, 
et  ubi  Mariœ  Magdalenae  peccata  dimisitd,  et  ubi  in  domo  Symonis  leprosi6  discubuit  :  ubi 
nunc  etiam  monumentum  Lazari  veneratur,  et  locus  frequentia  Salvatoris  sanctus  est  et8 
excolitur9.  Haec  in  territorio  urbis  proxima  satis  sunt.  Verum10  flumen  Jordanis,  ubi  bap-  D 
tizatus  est  Christus,  decem  leugis  longe  est  ab  urbe  in  directum  versus  orientem,  qui  flu- 
vius  dividit  Judaeam  et  Arabia  m,  ad  quem  itur  per  Iherico,  civitatem  quondam  magnani, 
habens  a  laeva  desertum,  ubi  jejunavit  Dominus  quadraginta  diebus.  Videtur  etiam  ibi 
mons  exceisus,  ubi  tentatus  est  a  Diabolo.  Nazareth  autem,  ubi  conceptus  est;  et  Galilaea, 
ubi  post  resurrectionem  discipulis  apparuitf,  et  mare  Tyberiadis,  et  mons11  Thabor;  et  E 
solitudo  illa  ubi  de  quinque  panibus  et  duobus  piscibus  quinque  millia  hominum  satiavit; 
aliaque  solitudo,  ubi  etiam  de  septem  panibus  quatuor  millia12  pavit*;  omniaque  loca 
in  quibus  Rex  gloriae  a  pueritia  conversatus  est  longe  ab  Iherusalem  semota  sunt.  Hanc 
praeterea  urbem  Helius  Adrianus  imperator 15  mirifice  decoravit,  et  vicos  et  plateas  pavi- 
mento  decenter  ornavit  :  de  cujus  nomine  Iherusalem  Helya  postea  vocata  est.  Et 14  aquae  f 
ductus  per  omnes  vicos  instituit,  per  quos  imbrium  inundatione  omnes  civitatis  immun- 
ditiae  diluuntur.  Nec  desunt  huic  civitati15  cisternae,  aquarum  abundantia  semper  opu- 
lente16. Constatque  civitas  ambitu  murorum  cum  decenti  magnitudine,  ita  ut  nec  parvitate 
nec  amplitudine  unquam  fastidiosa  videatur. 


CAPITULUM  XXXIV. 

His17  itaque  et  aliis  modis  civitas  gloriosa18  est  et19  illustris,  Quamb  quum  videret  Chris-  G 
tianorum  exercitus  in  tam  arido  et  montuoso  lapidosoque 20  loco  sitam,  rivis,  sylvis,  et 
fontibus  undique  carentem,  difficilemque  eam  obsidione  diutina  cingi  posse  aestimaverunt. 

1  Om.  cujus  ruinœ  hactenus  patent  e.  —  2  Gessemani.  d.  —  3  Villa  erat  Getzemani,  ubi  captus  Filius  Dei, 
in  qua  oratorium  in  ejus  nomine  et  honore  est  dedicatum.  e.  —  4  Om.  loco  a.  e.  —  5  Postea  ascendii.  b.  — 

6 Om.  in  quo  loco  continet  s.  —  7  Om.  Dominus  a.  —  8 Om.  est  et  b.  d.  —  9  Om.  ubi  nunc  etiam... 

excolitur  e.  —  10  Hic  inserit  e.  hoc  lemma  :  De  situ  Jordanis.  —  11  Om.  mons  b.  d.  —  12  Millia  hominum. 
b.  d.  —  15  Imperator  Romanus.  t.  —  14  Postea  vocata  est  Helia.  Iste  vero.  e.  —  15  Vrbi.  d.  e.  —  16  Om. 
abundantia  semper  opulentm  e.  —  17  Hic  inserit  e.  hoc  lemma  :  Assultus  circa  Iherusalem.  —  18  Civitas  hœc 
sancta,  gloriosa.  b.  d.  e.  —  19  Om.  et  b.  d.  —  20  Om.  lapidosoque  e. 


*  Matth.  xxvi,  36;  Marc,  xiv,  3a. 

b  Cf.  laud.  descript.  Hist.  t.  II,  p.  5i  1  et  annot.  g. 
"  Joan.  xi,  i-43. 

*  Matth.  xxvi  ,  7  ;  Joan.  xi  ,  2  ;  xn ,  3. 

*  Matth.  xxvi  ,  6. 


1  Matth.  xxviii,  16. 

f  Matth.  xiv,  i5-ai;  Marc,  vi,  38-44;  Luc.  ix,  i3- 
17;  Joan.  vi,  2-1 3;  cf.  quoque  supra  memor.  descrip- 
tionem, l.  /.p.  5i3. 

h  Cf.  Fulcher.  Carnot.  1.  I,  c.  xxvii,  p.  357. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  513 

A  Et  prima  quidem  die  aquae1  penuria  coacti  sunt,  adeo  ut  de  tribus2  milliards  cum  camelis    A.  1099. 
et  jumentis  eam  apportarent;  et  deinde,  ingruente  necessitate,  a  quatuor  vei  quinque  millia* 
riis,utribus  et  ejusmodi  vasis  cum  magno  labore  adquirebant*.  Erat  enim  aestus  et  vaide 
fervens  te  m  pus,  utpote  ardenti  solstitio ,  et  nimio  labore  aerisque  intempérie,  siti  magis 
quam  famé  contigit  laborare.  Obstruxerant  enim  hostes,  antea  quam  exercitus  illuc  venisset, 

B  fontem  Syloe  atque  cisternas  omnes  quae  extra  urbemfuerant,  aut  per  assiduas  animalium 
adaquationes,  aut  per  occultos  meatus4,  penitus  desiccaverant,  ita  ut  nullus  liquor  ibi 
posset  inveniri.  Quumque  per  sex  vel  septem5  dies  ibi  aqua  et  cibatu  opulentissime  muni* 
rentur,  die  septimo  constituerunt  civitati  assuitiun  facere,  et  per  scalas  quas  in  his  sex 
diebus  composuerant,  muros,  si  posscnt,  occupare.  Erat0  autem  Robertus  cornes  Norman- 

C  niœ,  et  Robertus  cornes  Flandriae  cum  gente  sua  a  parte  septentripnali  anteportam  Sancti 
Stephani.  Dux  vero  Godefri dus  - cornu  civitatis  quod  est  super  valiem  Josapbat  cum  suis 
occupabat.  Et  Tancredus  aliud  cornu  versus  turrim  David  petrariis  et  fundibulis  maxime 
infestabat.  Cornes  siquidem  Raimundus  cum  Provincialibus  suis  montem  Syon  occupave- 
rat.  Qui*  omnes  die  constituto  eam  undique  assilientes,  lituis  et  buccinis  summo  mane 

D  concrepantibus,  crebro7  sagittarum  atque  telorutn  graudine  muros  impetentes,  scalas  pro- 
tinus  erexerunt,  atque  in  una  parte  quidam  viriliter  ascendere8  cœperunt.  Jamjamque 
fastigia  muronun  scansuri  ab  hostibus  repulsi  sunt ,  et  ea  die  nostri  de  primo  illo  assultu 
frustrati  sunt,  quoniam  rarae  fuerunt  scalae,  et  nimis  cito  ab  hostibus  compertae  sunt.  Quare 
negotium  illud  hora  fere  tertia  dimissum  est,  et  in  castris  nostri  se  receperunt.  Sarraceni  * 

E  autem,  et  hi  qui  in  urbe  erant,  de  repulsione  hac  gloriantes,  quotidie  improperabant  nos- 
tris  quia  Deum  suum  quèm  inter  muros  clausum  habebant,  id  est  Dei  Sepulcrum,  telis 9  et 
lapidibus  turpiter  impeterent;  et  quasi  sacrilegii  nostros  insultando  accusabant10.  Tune  pa- 
tienter nostri  blasphemias  eorum  atque  derisiones  eorum11  sustinentes,  paraverunt  machinas 
quibus  muros  scandere  possent.  Sed  deerat  nemils  artificio  opportunum.  Neque  enim"  m 

F  tota  regione  illa  sylva  est  ubi  lignum  vix  quindecim  pedum  possit  inveniri.  De  veteribus 
tamen  lignis  cedrinis  et  cipressinis,  quae  in  quodam  specu  non  longe  ab  urbe  reperta  sunt, 
turrim  quamdam  cum  propugnaculis  coinposuerunt;  et  eam  nocte  quadam,  iliis  ignoranti- 
bus,  haud  longe  a  muro  compactam,  in  ea  parte  ubi  dux  Godefridus  sedebat,  erexerunt; 
et  de  coriis  camelorum  boumque,  ceterorumque  animalium,  in  circuitu  deforis  eam  con-  ■ 

G  texerunt12;  muroque  supereminens  septem  auteo  amplius  ulnis,  totam  civitatem  altitudine 
superabat,  de  qua  facile  erat  videre13  quid  hostes  intro  machinarentur,  vel  quomodo  se 
haberent.  Est  enim  locus  ex  illa  parte  adeo  sublimis  et  excelsus,  ut  fere  coaequetur  monti 
Syon.  Ut  ergo  videre  hostes  machinam  erectam  w,  atque  eorum  cervicibus  supereminentem , 
timuerunt  valde;  quidam  tune15  deridentes  et  ignorantes  quid  esset,  promittebant  se  tur- 

H  rim  David  illuc  adducere,  si  illam  nostri  usquequaque  mûris  applicuissent,  vel  de  campo, 
ubi  in  modum  turris  fuerat  aediûca'ta,  eam  ullatenus  moverent.  Paratis  igitur  arietibus  et 
scrophis,  petrariis  et  fundibulis,  omniumque  generum  instruments,  muroque  propius16 
admotis,  die  ad  haec  praestituta  civitatem  undique  impetunt;  et  sagittis  atque  balistis,  mul- 
torumque  genenun  armamentis,  hostes  coartare  cœperunt,  adeo  ut  eorum  quis  vel  pauci  in 

J  mûris  remanerent.  Qui  in  turribus  tantum  erant,  illi  civitatem  protegebant.  Erant  autem 
duae  turres  a  dextris  et  a17  sinistris,  inter  quas  machina18  nostra  impacta  fuerat,  unde 

1  Aqua.  b.  —  2  Tribas  aut  quinque.  e.  —  3  Om.  et  deinde  ingruente.  .  .  adquirebant  e.  —  4  Om.  aut  per 
assiduas.  .  .  occultos  meatus  e.  —  5  Om.  vel  septem  b.  d.  Quumque  per  septem.  e.  —  6  Hic  apponunt  a.  d. 
hoc  lemma  :  Robertus  de  Flandria  cornes,  miles  inclytus  [A  Turcis  appellaiatur  Georgii  filius  (miles  inclytus, 
probus  et  audax,  Georgii  filius  vocitatus.  d.).  —  7  Lituis  et  bucinis  clangentibus ,  crebro.  e. —  8  Viriliter  ascen- 

derunt  vel  ascendere.  b.  d.  —  9  Clausum  existimant,  telis.  b.  d.  —  10  Om.  quia  Deum  accusabant  e.  — 

11  Om.  eorum  b.  d.  —  12  Om.  et  de  coriis  camelorum  contexerunt.  e.  —  13  Facile  videbant.  e.  — 

14  Nostram.  e.  —  15  Quidam  vero  Turcorum  tune.  e.  —  16  Ad  muros  propius.  b.  d.  —  17  Om.  a  b.  d.  — 
18  Turris.  e.  Addit  a.  inter  lineas  :  id  est  turris. 

•  Ab  hoc  loco  usque  ad  caput  xxxvii  Fulcherium  desermsse  nosler  videtur. 

m.  65 


Digitized  by  Google 


514  GESTA  FRÀNCORUM  . 

.  1099.  Sarraceni  nostros  vehementer  infestabant;  et  ignem  cum  oleo  et  adipe  mixtum,  faculis  a 
aptatis,  in  eos  crebra  immissione  jaculabant,  multumque  in  hune  modum  nostros  repug- 
nare  cœperunt.  Quod  quum  vidèrent  fundibalistae  et  qui  petrarias  regebant,  in  illas  duas 
turres  omnem  vim  suam  direxerunt,  atque  unius  propugnacula  continuo  diruperunt1;  hos- 
tesque  inde  (ugatos  quosdam  straverunt,  quosdam  vero  lapidatos  vulneraverunt2,  atque  in 
hune  modum  die  illo  contendentes,  ad  vesperam  usque5  certatum  est.  Vespera  siquidem  b 
superveniente ,  dimissum  ost  certamen,  et  munierunt  nostri  machinas  suas  viris  opti- 
misât strenuis,  ne  nocturno  tempore  violarentur  hostili  machinatione.  Fuitque  4  dux  ipse 
Godefridus  in  tu  s,  et  frater  ejus  Eustachius,  vir  magnœ  audacitatis  et  probitatis5,  multique 
alii  in  negotiis  gerendis  probatissimi.  Hostes  vero  jam  timoré  perterriti  et  diuturna  in- 
cursione  fatigati,  nihil  in  nostros  jam  raolientes,  sed  ad  protectionem  suam  murorumque  c 
defensionem  omnino  intendentes,  tota  nocte  illa  nihii  aliud  quam  trabes  magnas  ligna- 
que  quam  majora  poterant  mûri  propugnaculis  ad  lapidum  ictus  repellendos,  contra  ma- 
chinas nostras  erexerunt6.  Nostri  econtra,  si  qua  paranda  erant  ad  crastinum  laborem,  viva- 
citer  et  diligenti  providentia  procurabant,  sicque  nocte  illa,  non  minus  fere  quam  in  die 
vexati  excubiis  et  vigiliis,  utrinque  peregerunt.  n 


CAPITULUM  XXXV. 

Mane7a  autem  facto,  quod  contigit8  idus  Juliib,  omnes  ad  inceptum  laborem  se  rursum 
animaverunt  ,  et  iituis  et  buccinis  clangentibus  9,  clamoreque  utrinque  exorto ,  muros 
nostri  acriter  impetere,  hostes  vero  haud  segniter  repellere  cœperunt,  et  ex  utraque  parte 
multi  tune  laesi  sunt.  Interea  machinis  muro  admotis,  partem  quamdam  mûri  cornes  Nor- 
manniae  et 10  Tancredus  cum  petrariis  suis  juxta  portam  Sancti  Stephani  concusserunt,  et  E 
foramen  unum  fecerunt.  Ex  alia  parte,  cornes  Raimundus  cum  machinis  similiter  et  fundi- 
bulis  fortiter  instabat.  Dux  vero  Godefridus,  et  qui  cum  eo  erant  in  majori  machina,  gra- 
viter et  caute  eam  régentes,  faculas  ardentes11  quas  hostes  de  turribus  prœdictis  in  eos 
frequenti  jactu  mittebant,  taedasque  sulphureas  et  jaculorum  grandinem  umbonibus  suis 
excipiebant,  et  ab  aestu  diei  et  sole  qui  jam  hora  fere  diei  tertia  incanduerat,  tœdarum-  y 
que  incensione,  gemino  sunt  calore  et  igne  artati12,  adeo  ut  de  vestibus  eorura  pars  corn- 
bureretur,  et  lsscuta  incenderentur.  Sudor  quoque 14  undique  de  eorum  corporibus  manat; 
et  vix  jam  sustinent  aestum  hostes  ab  ignium  violentia15.  Tune  praecepit  dux  Godefridus16 
ut  cum  fundibulis  torres  incensi  turribus  jacerentur ,  ut  vel  sic  hostes  parum  coerceren- 
tur,  donec  paulo  propius  muro  machinam17  admovissent.  Quod  quum  factum  esset,  mox  G 
per  qusedam  foramina  ignis  in  arce  una  eorum  delapsus  materiem  lignorum  quibus 
tectum  arcis  sustentabatur  cremare  cœpit  ;  jamjamque  ardebat  arx  ipsa18c;  fumoque  et 
igne  hostes  sunt  inde  fugati,  sic  ut  nullus  in  ea  ulterius  remanere  posset.  Altéra  vero 
turris  sic  confracta  et  confusa  erat  crebro  jactu  petrarum,  ut  nihil  ab  ea  nostri  timerent. 

1  Diripuerunt.  e.  —  2  Quosdam  vero  lapidaverunt.  e.  —  5  Usque  utrinque.  b.  d.  e.  —  4  Hic  adjicit  a. 
lemma  illud  :  Frater  régis  Godefridi  erat  Eustachius,  [Nec  non  régis  Balduini  idem  vero  filius.  —  5  Audaci- 
tatis, et  Rotbertus,  cornes  Flandrensis,  miles  mirœ  probitatis.  e.  —  6  Addit  a.  inter  lineas  :  vel  convexerunt. 
Convexerunt.  b.  d.  b.  —  7  Hic  apponit  e.  hoc  lemma  :  Franci  civitatem  impetunt.  —  8  Om.  quod  contigit  e. 
—  9  Sonantibus.  b.  —  10  Normanniœ,  et  Rotbertus  Flandriœ,  atque.  e.  — 11  Erant  in  arce  prœdicta,  faculas 
ardentes,  e.  —  12  Arctati.  e.  —  1S  In.  e.  —  14  Om.  quoque  b.  d.  —  15  Om.  Sudor. . .  violentia  e.  —  16  Om. 
Godefridus  b.  d.  —  17  Turrim.  e.  —  18  Om.  jamjamque  ardebat  arx  ipsa  e. 

•  Cf.  Tudebov.  XV,  m,  p.  108,  160,  220,  221  ;  .      b  Id  est  die  xv°  menais  Juin ,  A.  D.  1099. 
Raimund.  de  Aguilers,  c.  xx,  p.  3oo  ;  Fulcher.  1.  I,         c  Cf.  Tudebov.  XV,  îv,  p.  109,  160,  221;  Fulcher. 
c.  xxvii,  p.  358.  I.  I,.c.  xxvii,  p.  358. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  515 

A  Igitnr  turris  nostra  jam  nniro  contigua  nostros  hostibus  supereminentes,  jamjanrtjiie  Dei    A.  io99. 
auxilio  Lriumphantes,  invehebat;  conligitque  ut,  quum  fîmes  quibus  ligna  pradicta  muro 
connexa  fuerant  falcibus  a  nostris  caederentur,  trabeni  quamdam,  quasi  pontem,  sponte 
acturam  1  versus  turrim  nostram  verti,  et  a  noslris  exceptant,  a  machina  nimirum2,  ita  arti- 
liciose  et  competenter  collocari,  ut  nostris  iter  in  civitatem  3  praeberet.  Mox4  vero  mi- 

|  lites  ducis  et  ambo  fratres,  quorum  unus5  Engelbertus  vocabatur,  alter  vero  Lietoldus6, 
per  trabcm  illam  gladiis  extractis  civitatem  ingressi  sunt.  Deinde  alii  atque  alii  subséquen- 
tes murumque  super  bostes  occupantes,  Deas  adjuva,  Deas  vult  inclamantes,  toli 7  exer- 
citui  viam  intrandi  patefecerunt.  Qui  confestim  per  funes  et  per  scalas  ingredientes,  Sarra- 
cenos  et  hostes8  qui  in  ea  parte  erant,  usque  ad  templi  munitionem  caedendo  et  obtruncando 

C  persecuti  sunt.  Illi  vero  fugientes,  in  templi  claustra  se  concluserunt;  januisque  clausis, 
adversum  nostros  adhuc  resistere  paraverunt.  Quo  Tancredus  cum  suis  adveniens,  expug- 
nare  eos  cœpit.  Nec  mora,  fores  patefactae  sunt,  et  atria  nostris  irruentibus  compléta, 
hostibus  in  templo9  Domini  fugientibus,  et  in  templo  Salomonis  se  includentibus.  Ferien- 
libus  itaque  nostris  atque  a  tergo  persequentibus,  caedes  immensa  peracta  est,  adeo  ut 

D  incruore  peremptorum  pedes  nostrorum  tenus  suras  pene  tinguerentur;  nullusque  ex  eis 
vite  est  reservatus;  sed  neque  feminis,  nequc  parvulis  pepercerunt;  memores,  credo,  Saul 
régis,  qui  Agag  pepercit a,  iramque  Dei  incurrit  et  periit.  Ea  vero  die  ita  deleti  sunt,  ut 
de  multitudine  innumera  Sarracenorum ,  Turcorum,  Arabum,  yEthiopum,  multarumque 
nationum,  qui  ad  defensionem  urbis  omnes  praecepto  admiraldi  Bahyloniae  convenerant, 

E  vix  pauci  superessent,  qui  in  turre  David  se  concluserunt.  Illique  haud  multo  post,  comiti 
Raimundo  turrim  reddentes,  evaserunt,  atque  fugae  se  praeci  pi  tes  dederunt.  Et  expurgata10 
est  civitas  sancta  Iherusalem  ab  infidelibus  ea  die,  ad  laudem  et  gloriam  et  honorem 
illius  cujus  Sepulcrum  in  terra  11  gloriosum  est,  qui  admirabili  potentia  et  pradestina- 
tione  sua  fidèles  suos  illuc  usque  per  marium  terrarumque  pericula,  sui  gratia,  direxerat. 

F  Julius  effervens  ter  quina  lucecalebat, 

Idibus  inque  suis  iter  ad  médium  faciebat 

Anno  milleno  centeno,  scd  minus  uno, 

Virginis  a  partu  peperit  quae  gaudia  mundo, 

Urbem  quum  Franci  capiunt  virtutc  potenti 
G  Atque  novas  reddunt  laudes  super  astra  Sedenti. 


CAPITULUM  XXXVI. 

oblationibus  et  cereis  accensis,  laudes  et  gratias  in  voce  exsultationis  Domino  reddentes, 
festinanter 14  pergunt,  vota  pcrsolvunt,  in  gaudii  lacrymas  erumpunt.  Populus  enim  Domini 
et  oves  pascuae  ejus,  ut  loca  sancta  passionis,  crucis,  mortis,  sepulturae  et  gloriosae  resur- 
II  rectionis  tetigerunt,  compunctionis  lacrymas  et  inopinatae  laetitiae  voces15,  cum  hymnis  et 
canticis  psallentes,  emiserunt.  0  tempus  Domini  desideratum!  o  tempus  acceptabilel  o 

1  Om.  acturam  e.  —  2  Om.  a  machina  nimirum  e.  —  3  Civitate.  a.  —  4  Hic  adjicit  e.  hoc  lemma  : 
Qaomodo  Iherusalem  a  Christianis  capta  est,  —  5  Om.  unus  A.  —  6  Litoldus.  b.  d.  Fratres  Engelbertus  et  Litol- 
dus.  e.  —  7  Toto.  a.  —  8  Turcos.  e.  —  0  Templum.  d.  e.  hic  et  infra.  —  10  Dederunt.  Expugnata.  e.  — 
11  Intra.  d.  e.  —  12  Hic  apponit  e.  lemma  illud  :  Quomodo  quinto  decimo  die  Julii,  idus  vero  mensis  Julii ,  anno 
Domini  M.XC.VII1I  ab  Incarnatione  ejus,  Iherusalem  Franci  capientes,  laudes  et  gratias  Deo  référant.  — 
13  Om.  omnes  a.  —  14  Reddere  festinantes.  b.  d.  —  15  Om.  voces  b.  d.  e. 

•  Cf.  1  RlG.  xv,  8  et  scq.  —  b  Fulcher.  Carnol.  1.  I,  c.  xxix,  p.  36o,  c. 

65. 


Digitized  by  Google 


516  GESTA  FRANCORUM 

A.  1099.  factum  factis  omnibus  memorabile  \  quum  id  quod  ab  omnibus  fidei  catholicae  cultori-  a 
bus  interno  mentis  ardore  diu  optatum  et  votis  omnibus  desideratum  fuerat,  filii  sanctae 
matris  Ecclesiae  in2  sua  saecula  completum  viderunt;  statumque  orientalis  et  matris  Ecclesiœ, 
ab  infidelibus  et  immundis  funditus  eversum  atque  pollutum,  a  fidelibus  atque  electis, 
imo  a  Deo  praeelectis  et  praedestinatis,  in  sublime  erectum  et  reformatum  in  suo  tempore 
conspexerunt!  Gloria  tibi,  Pater!  gloria  tibi,  Fili!  gloria  tibi,  Spiritus  Sancte,  amborum  b 
Paraclite!  Trinitas  sancta,  rex  Sabaoth,  faciens  mirabilia  in  cœlo  et  in  terra!  Consilium 
tuum  antiquum  verum3  est;  a  solis  ortu  et  occasu  ab  Aquilone  et  Austro  laudabiie  nomen 
Domini4.  Excelsus  super  omnes  génies  Dominus;  sit  nomen  ejus  benedictum*  in  saecula. 


CAPITULUM  XXXVII. 

Expletis  itaque  ceremoniis  atque  omnibus  in  Domini  Sepulcro  rite  peractis,  reversus 
est  populusDei  ad  domos  et  mansiones  quas  ceperant,  prout  cuique  contigerant.  Et  nocte  c 
illa,  positis  tantum  Graecorum  et  Syrorum  excubiis,  securi  quieverunt,  et  de  beneficiis 
quae  ab  hostibus  parata  fuerant,  gratias  agentes  Deo,  cum  gaudio  epulati  sunt,  et  somno 
functi.  Posterab  die,  vuigus  mixtum  cum  scutigeris  cadavera  templi  revolventes,  invene- 
runt  copiamauri  et  argenti  et  lapidum.  Deinde  Provinciales,  qui  ultimi  civitatem  ingressi 
sunt,  dolentes  quod  ad  praedam  diripiendam  tarde  venissent,  comperto  quod  Sarraceni  d 
dum  viverent  nummismata  et  talenta  avidis  faucibus  déglutissent,  multos  ideo  evisceratos 
exenteraverunt ,  et  pecuniam  quaesitam  in  multorum  viscera  reppererunt,  un  de  factum  est 
ut  de  cadaveribus  acervo  facto  ea  igne  cremarent,  ut  aes  illud,  id  est  aurum,  in  cinere  faci- 
lius5  invenirent,  nec  enim  fœtorem  illonun  diu  pati  poterant.  Tancredus  autem  cum  suis 
templum  Domini  aggressus,  vasa  aurea  et  argentea  multimoda,  lapidesque  pretiosos  et  e 
limbum  aureum  qui  templi  pari  êtes  circumdabat,  et  coronas  et  phialas  et  mortariola6 
aurea,  omniaque  pretiosa  templi  arripiens  abiit  et  supra  omnes  ditatus  est  valde.  His 
itaque  omnibus,  ut  dictum  est,  patratis,  postquam  primates  et  populi  requie  modica  re- 
fecti  sunt,  omnes  communi  assensu  Godefridum  ducemc  in  regem  ac  principem  civitatis 
Iherusalem  et  totius  regionis  extulerunt.  Canonicos  autem,  qui  Domini  Sepulcro  deservi-  v 
rent7,  ibidem  statim  creaverunt.  Ernulfumd  vero  quasi  patriarcham  eis  praeposuerunt, 
donec  a  Romano  pontifice  quid  agendum  foret  requisivissent.  Tune  et  Domino  annuente, 
per  quemdam  Syrum  revelata  est  Crux  dominica,  quae  ab  antiquis  temporibus  in  quod  a  m 
secretario  abscondita  fuerat,  et  ab  hostibus  conservata.  Qua  inventa,  omnes  in  sublime  Deo 
gratias  egerunt.  Quumque  de  reditu  in  patriam  jam  heroes  cogitarent,  ecce  nuntius  venit,  G 
qui  diceret  bellum  magnum  afifuturum,  nec  tantum  bellum,  sed8  et  urbi  obsidionem  et 
expugnationem  tantam  adventare  °,  quantam  nunquam  antea  viderant. 

1  Admirabile.  d.  —  2  Om.  in  d.  e.  —  5  Om.  verum  b.  d.  e.  —  4  Nomen  tuum.  b.  d.  Om.  a  solis  ortu  

nomen  Domini  e.  —  5  Ulud  in  ignefacilius.  b.  d.  —  6  Mortaliola.  e.  —  7  Inservirent,  b.  d.  —  8  Verum.  b.  d.  e. 
—  9  Om.  adventare  e. 

'  Cf.  Psalii.  exil,  2,  3,  4.  6  Cf.  Fulcher.  Carnol.  1. 1,  c.  zxx.p.  36 1. 

b  Cf.  Tudebov.  XV,  iv,  p.  110,  160,  222;  Fulcher.         d  Cf.  Tudeb.  XV.  v,  p.  1 1 1. 
Carnot.  1. 1,  c.  xxvm,  p*  35g. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM. 


517 


CAPITULUM  XXXVIII. 

A     Rex§  enim  1  Babilonisb  ducem  militiae  sua,  nomine  Lavendaliumc,  cum  multo  exercitu    A.  1099. 
collecto  de  Turcis  atque  Arabibus,  yEthiopibus  et  Sarracenis,  et  jEgypto2  et  Mesopota- 
mia,  omnique  Àfrica,  ut  audivit  Iherusalem  a  Francis  vallatam,  misit,  ut  omnes  quasi  pulli 
in  cavea5  comprehenderentur  et  obtruncarentur;  et  sub  edicto  hujusmodi  praeceperat  ac 
prohibuerat  omnibus,  ne  quis  eorum  ad  eum  reverteretnr,  donec,  interfectis  atque  deletis 

B  Christianis  omnibus,  ipsum  dominicum  Sepulcrum  eradicarent  atque  funditus  everte- 
rent,  ne  de  eo  ulterius  mentio  aliqua  fieret.  Quo  audito,  Christiani  ad  praelium  obviam  pro- 
ficiscuntur,  dicentes  se  intra  muros  nequaquam  permittere  concludi;  et  armati  vexillo 
sanctœ  Crucis,  quod  praeibat  agmen,  exercitum  versus  Ascalonem  direxerunt,  ubi  adversa- 
riis  obviari  existimabant.  Àdversarii  vero  audientes  quia  Iherusalem  jam  expugnavissent, 

G  et  intra  murorum  ambitum  se  nostri  recepissent,  laetati  sunt  valde,  dicentes  et  urbem  et 
illos  ita  velle  concludere,  ut  nec  unus  ex  eis  manus  eorum  aut  gladium  evaderet,  igno- 
rantes quidem  quod  jam  eis  obviam  praeliaturi  venissent.  Sed  quiun  jam  didicissent 
nostros4  eis  obviam  exisse5,  paraverunt  eos  inter  se  concludere;  et  sic  omnes  aut  ferro 
circumvenire ,  aut  comprehensos  Babiloniam  in  manicis  ferreis  deducere.  Facile  enim  erat 

D  paucosa  multitudine  innumera  vallari  et  comprehendi. 


CAPITULUM  XXXIX. 


Sic  equidem  a  quibusdam  in  bello  captis  nostris  intimatum  est.  Nostri6  ergo  ,  ut  prope 
illos  adesse  per  speculatores  suos  cognovissent,  constanti  animo  omnes,  ac  si  essent  unius 
matris  filii,  ad  bellum  se  praeparaverunt,  et  libenter  pro  Christo  aut  mori  aut  triumphare 
promiserunt.  Vespere  autem  illo  qui  belli  pracessit  diem,  sole  jam  ad  occasum  vergente, 

E  contigit  utmultitudo  copiosa  animalium,  boum,  camelorum,  tfvium,  caprarum,  de  mon- 
tibus  ajcta,  secus  exercitum  Christianorum,  tanquam  in  auxilium  crastini  laboris  futuram, 
se  contulisset.  M ane  itaque  facto ,  constituas  legionibus  ex  more ,  nostri 7  ad  bellum  pro- 
fecti  sunt.  Animalia  quoque,  mirabile  dictu,  ac  si  ex  industria  subsequentia,  paulatim  pro- 
cedendo,  agmen  de  se  composuerunt.Videntes  igitur  hostes  a  longe  animalium  multitudinem 

F  post  acies  nostras  procedere,  rati  sunt  fore  de  nostris  milites,  ac  mixtim  pedites  in  prae- 
sidium et  tutelam  caute  legionum  ordinem  sequi;  veritique  sunt  magis  praelium,  idcirco 
quod  non  possent,  si  eut  praedixerant,  se  effundere,  atque  nostros  undique  concludere.  Et 
tune,  conspicientes  militiam  in  armis  fulgentibus  composite  praecedentem,  timuerunt;  et 
pavor  Dei  irruit  super  eos.  Nostris  itaque  lituis  et  buccinis  clangentibus,  praelium  exortum  est, 

G  et  grandine  sagittarum  utrinque  distento,  subsecutae  lanceae  sunt,  ita  a  nostris  uno  ictu  et 
momento  vibratae,  ac  si  omnes  invicem  conjurassent,  vel  una  eas  manus  emisisset.  Quo 
primo  impetu,  hostibus  Dei  terrore  in  fugam  conversis,  caedes  non  modica  subsecuta  est, 

1  Hic  adjicit  e.  lemma  illud  :  Admiratus  Babylonis  misit  Lavendalium  ducem  militiœ  suœ  et  Arabes  ut 
expugnarent  Iherusalem.  —  2  Et  ab  omni  Egypto.  e.  —  3  Om.  quasi  pulli  in  cavea  e.  —  4  Francos.  e.  — 
5  Venisse.  b.  d.  —  6  Hic  apponunt  b.  d.  hoc  lemma  :  Tertium  bellum  Ascalonœ.  Itemque  e.  :  Bellum  m 
Francorum  contra  Arabes  Ascaloniœ.  —  7  Franci.  e. 

'  Sequitur  Fulcher.  1.  I,  c.  xxxi,  p.  36a ,  363.  c  Afdhal.  (Cf.  p.  36a ,  annot.  d.)m 

b  Moslaali  Beamr-Ulah.  (Cf.  p.  36a ,  annot.  c.) 


Digitized  by 


Google 


518  GESTA  FRÀNCORUM 

A.  1099.    et  quorum  equi  tune  non  fuerunt  celeriores  morti  dediti  sunt;  et  in  moraento  campus  ille  a 
a  prostratis  ita  occupatus  est,  ut  nemo  nostrum  nisi  super  cadavera  pedem  posset  po- 
nere1;  et  terra  undique  sanguine  maduit,  tanquam  e  nubibus  imber  sanguineus  emanasset. 
Quidam  eorum  ad  arborum  cacumina  prorumpentes,  sic  evadere  opinantes,  sagittis  ibi- 
dem crebris  sagittati  lanceisque  perforati  ruentes  interierunt.  Quidam2  Ascaloniae  viam 
rapientes,  eo  quod  propius  esset  praesidium,  per  gladios  et  lanceas  nostrorum3  transeuntes,  B 
interfecti  sunt.  Pars  vero  eorum  qui  evaserant,  Babiloniam  fugientes  infeliciter  advene- 
runt4.  Nostri5  itaque  triumphantes,  et  Deo  gratias  agentes,  spoliis  eorum  et  armis  et  tento- 
riis  onerati  ad  castra  regressi.sunt.  Ubi  nocte  illa  pau santés,  crastina  die  Iherusalem  cum 
gaudio  reversi  sunt;  et  de  praeda  quam  Dei  dono  ceperant,  oblationes  ad  Sepulcrum 
Domini  gloriosum,  cum  gratiarum  actione,  et  munera  multa6  obtulerunt.  Dehinc*  flumen  C 
Jordanis  adeuntes,  et  palmas  ex  more  de  Iherico  asportantes,  quidam  recedere,  quidam 
remanere  Iherosolymis  in  perpetuum  voverunt.  Remansit  ergo  dux  Godefridus ,  ut  praedic- 
tum  est,  sublimatus  in  regem;  et  retinuit  secum  Tancredum,  quem  praefecit  ducem  mi- 
litiae  suae;  et  quamplures  alii,  tam  clerici  quam  laici,  tune  ibidem  remanserunt.  Robertus 
vero  cornes  Normanniae,  et  Robertus  cornes  Flandriœ  recedentes,  navigio  Constantinopolim  D 
se  contulerunt  ;  deinde  per  Àpuliam  àd  patriam  reversi  sunt.  Ceteri  quoque  multi ,  tam 
de  summis  quam  de  minimis,  quibus  placuit  patrias  aedes  revisere,  quidam  pusillanimes  et 
pau  perla  te  desperantes,  quidam  vero  di  vîtes  et  spoliis  bostium  locupletati,  Deo  gratias 
agentes  discesserunt7. 


CAPITULUM  XL. 


Post8  haecb  Boamundus9  Antioclienus  et  Balduinus  Rothasiensis 10,  audientes  civitatem  e 
Iherusalem  a  nostris  expugnatam ,  et  Christianae  professioni  subactam ,  nuntiis  ad  se  invi- 
cem  missis,  proposuerunt  Iherusalem  ad  orationes  venire.  Mense11  igitur  Novembri,  dis- 
positis  quisque  rébus  suis  et  firmiter  munitis,  iter  arripientes  13  convenerunt  Laodiciam. 

Eratc  quippe  ibi  Daimbertus,  Pisanus  episcopus,  mul tique  alii  Pisani  et  Ravennenses, 
qui  portui  Laodiciae  applicuerant;  etopperiebantur  donec  mare  tranquillum  esset,  utlhero-  F 
solimam  navigarent.  Qui,  quum  Boamundum  et  Balduinum  per  terram  proiicisci  novissent, 
vecturis  adquisitis  Daimbertus  episcopus,  cum  quibusdam  nautis  sibi  adhaerentibus,  illis 
conjuncti  sunt.  Erantque  simul  aestimati  fere  viginti  quinque  millia,  tam  equitum  quam 
peditum.  Et  quum  fines  Sarracenorum  ingrederentur,  aestimantes  victus  venalia13  ibi  rep- 
perire,  nihil  prorsus  invenerunt  qui  eis  venderet  aut  daret,  praeter  Tripolitanos  et  Caesa-  g 
riensesd;  sed  eos  summo  odio  habebant,  utpote  gentem  quae  ad  eorum  destructionem 
terram  ingressi  erant.  Unde  famé  et  inopia,  algore  et  inedia  saepe  contigit  eos  laborare; 
hiems  enim  erat.  Patienter  tamen  omnia  pro  Ghristi  nomine  sustinentes,  tandem  venerunt 
Iherusalem;  adoratoque  Domino,  et  Sepulcro  ejus  orationibus  et  ceremoniis  venerato, 
cum  ingenti  gaudio  Nativitatem  Ghristi  celebraturi ,  Bethléem14  veniunt;  et  noctem  do-  H 

9  1  Cadavera  ponerei  pedem.  b.  d.  —  2  Quidam  vero.  e.  —  3  Francoram.  e.  —  4  Hic  inserit  e.  hoc  lemma  : 
Bello  peracto,  Franei  spolia  Arabum  gaudenter  dividunt.  —  5  Franci.  e.  —  6  Actione,  devota  mente  multa.  e. 
—  7  Addit  ad  marginem  d.  hoc  lemma  :  Pater  regum  rex  Philippus  et  Robertus  Flandriœ  [Orti  sunt  œqui- 
pollenter  de  regali  semine.  [Ida  mater  Kallomanni  descendit  ex  génère,  [Soror  ducis  Godefridi  Curvi  tune 
Germaniœ.  — 8Hicincipit  codex  (Havniensis)  c.  —  9  Boemundus.  c.  hic  et  ubi  que.  — 10  Rochasiensis.  d.  — 
11  Hicapponit  e.  lemma  illud  :  Boamundus,  Balduinus,  Daimbertus  Iherusalem  venerunt.  —  12  Arripuerunt 
et.  c.  —  1S  Vénales,  d.  — 14  Bellehem.  e. 

'  Fulcher.  1. 1,  c.  xxxn,  p.  363 ,  364.  c  Fulcher.  /.  /.  p.  365. 

b  Ibid.  p.  364.  d  Ibid  p.  366. 


Digitized  by 


1HERUSÀLEM  EXPUGNANTIUM.  519 

A  minicœ  Nativitatis  pervigilem  duxerunt.  Deinde  Iherusalcm  regressi  \  cum  rege  Godefrido,    a.  1099. 
et  clero  et  populo  in  Templo  Salomonis  congregati  2,  die  quadam  de  statu  regni  et  Eccle- 
siae Iherosolymitanae 5  tractantes  49  Daimbertum  illum  Pisanura5,  annuente  Boamundo,  in 
patriarcham  elegerunt  et  ecclesiae  Sepulcri,  Ernulfo  6  deposito,  custodem  praefecerunt, 
astruentes  illum  Daimbertum  excedere,  et  toti  regno  magnopere  profuturum,  tum  quia 

B  doctus  et  litteris  apprime  eruditus  esset,  tum  quia  prœesse  et  prodease  domi  et  Ecclesiae 
jam7  didicisset.  Erat  et  aliud  quo  eum  magis  retinuerunt8  :  Pisanos  enim  et  Januenses, 
cum  quibus  ipse  Daimbertus  venerat,  in  sua  quasi  potestate  habebat,  ut  quicquid  ipse 
vellet,  ipsi  vellent  et  facerent.  Ideoque  necessarium  et  valde  opportunum  reipublicœ  suœ 
duxerunt,  si  talem  virum  haberent  cujus  industria  et  sollertia  civitates  super  mare  sitas 

C  navigio  caperent. 

Itaque  eo9  patriarcha  formata,  jumentis  resarcinatis,  et  stipendiis  peropportune  mù-  A.  noo. 
nitis10,  ambo  duces,  Boamundus  etBalduinus,  non  eodem  itinere  quo  vénérant  \  metuebant 
enim  insidias,  sed  juxta  mare  Galileae,  per  Tyberiadem  et  Nazareth,  ubi  nuntiatus11  est 
Christus12,  et  per  Caesaream  Philippi,  quae  ad  radices  Libani  montisl9sita  est,  et  per  castrum 
D  quod  Balbach14  uominatur,  ubi  etiam  a  Turcisqui  habitabant  Damasci ,  insidiati  sunt,  sed 
nihil  Dei  gratia  lœsi,  in  Syriae  fines15  pervenerunt.  Ubi  ergo  Syriam  ingressi  sunt,  divisis 
exercitibus,  Boamundus  Antiochiam,  Balduinus  vero  Edessam,  civitatem  suam,  petiit. 


CAPITULUM  XLÏ. 


Elapso16b  itaque  tempore,  dum  Boamundus  Antiochiœ  omni  prosperitate  perfrueretur, 
omnesque  affines  suos  aut  vi  aut  obsequenti  amore  sibi  subjugare  niteretur,  contigit  mense 

E  Julio  Gabrihelem6  quemdam  Ârmenum  ad  eum  venire17,  ut  se  et  civitatem  suam,  Meliti- 
mam18  vocatam19,  ei  traderet  atque  ditioni  ejus  subjugaret.  Ad  quam  suscipiendam  dum 
Boamundus  ciun  paucis,  nihil  obiter  timéns  *°,  proficisceretur,  circumventus  insidiis  cuj us- 
dam  admiraldi  Turcorum,  Danismanisd  nomine,  imprudenter 31  non  longe  a  praefata  urbe 
captus  et  detentus  est.  Civitatem  vero  Melitimam ,  ob  idem  quia  Boamundum  intus  recipere 

F  volebant,  obsidione  claudunt;  ubi  dum  sederent,  divulgatum  est  ab  illis  qui  de  captione 
urbis22  evaserant ,  et  Balduino  Edessœ  intimatum ,  quia  Boamundus ,  dominus  et  amicus  ejus , 
in  vinculis  teneretur.  Ab  ipso  quoque  Boamundo  clam  per  quemdam  Armenum  Balduino 
nuntiatum  est,  cincinno"  capitissui  absciso,  ut  boc  intersigno  ei  subveûiret.  Congregatis 
ergo  Balduinus  suis,  cum  Antiochenis  ad  eum  succurrendum  properabat.  Quo  audito,  Da- 

G  nismanis  obsidione  praetermissa  recessit,  et  abiit  in  regionem  suam.  Verebatur  enim  cum 
Francis  confligere  nec  ulterius  eos  ibi  ausus  est  exspectare.  Balduinus  tamen  itinere 
dierum  trium  eum  persequitur,  sed  nihil  proficit.  Rediens  autem  de  persecutione,  civitatem 
prœdictam  sibi  subjecit,  et  facti  sunt  amici,  ipse  et  Gabrihel. 

1  Ingressi.  c.  b.  —  2  Congregato.  d.  —  s  Om.  Iherosolymitanœ  e.  —  4  Detractantes.  a.  —  5  Daimbertum 
episcopum  Pisanum.  b.  —  6  Arnalpho.  c.  —  7  Jam  diu.  b.  d.  —  8  Om.  astruentes  illum  Daimbertum.. .  eum 
magis  retinuerunt  b.  —  9  Daimberto  itaque.  e.  — 10  Om.  jumentis . . .  peropportune  munitis  e.  —  11  Natus.  d. 

—  12  Om.  061  nuntiatus  est  Christus  e.  —  15  Ad  Libani  montem.  b.  d.  —  14  Baldach.  c.  Baïbat.  d.  —  15  Per 
Cœsaream  PMippi,  juxta  montem  Libani,  et  per  castrum  Baldach,  in  Syriœ  fines,  e.  —  16  Hic  apponit  hoc 
lemma  c.  :  De  Boamundi  captione;  itemque  e.  :  Quomodo  Danismanis  admiratus  Boamundum  ducem  cepit.  — 
17  Om.  ad  eum  venire  b.  d.  e.  —  18  Militiniam.  b.  d.  b.  —  19  Om.  vocatam  b.  —  20  Om.  nihil  obiter  timens  e. 

—  21  Om.  imprudenter  e.  —  22  Captione  Boiamundi.  d.  e.  —  23  Cincino.  c.  Circino.  d.  Cicinno.  e.  — 
24  Om.  verebatur.  .  .  conjligere  e. 

■  Fuicher.  i.  I,  c.  xxxiv,  p.  367.  c  Khauril.  (Cf.  p.  368,  afinol.  d.)  ' 

b  Ibid.  p.  368.  d  Ibn-el-Danischmend.  (Cf.  supra,  p.  369,  annota.) 


Digitized  by 


Google 


520 


GESTA  FRANCORUM 


CAPITULUM  XLII. 


Et1*  factum  est  in  mense  Augusto,  postquam  Balduinus  Edessam  rediit,  nuntius  ei  fes-  a 
tinus  de  Iherusalem  occurrit,  qui  nuntiavit  et2  obitum  fratris  sui  Godefridi,  et  regnum  sibi 
hœreditario  jure  ab  eodem  fratre  dimissum.  Obiit  enim  dux  Godefridus5  post  urbem4 
captam  Iherusalem  secundo  anno,  quinto  decimo  kalendas  Augustib;  qui  dum  viveret,  non 
dux  vel  rex,  sed  servus  et  protector  patriae  exstitit.  Quod  postquam  Balduinus  audivitc,  in- 
dilate5 terram  illam  quam  possidebat  Balduino  cuidam  cognato  suo  collocans,  Iheroso-  b 
limam  petiit ,  assuraptis  secum  ducentis  fere  milkibus  et  septingentis  peditibus6.  Iterque 
arripiens  per  Àntiochiam  et  Laodiciam,  et  Gybelium,  Eracleam,  et  Tortosam  civitates7, 
Tripolim  usque  pervenit;  ibique  ante  urbem  hospitatus,  a  rege  Tripolitano  est  honorifîce 
susceptus;  erant  enim  adinvicem  amici  rex  Tripolitanus  et  Balduinus,  pane  quoque  et  vinô, 
nec  non  et  silvestri  melle  muneribusque  donatus,  intimatum  est  ei  ab  eodem,  quod  Du-  c 
cach,  rex  Damascenorum ,  et  Gynahadolesd  admiraldus  quidam,  cum8  multitudine  Tur- 
corum  et  Sarracenorum  Arabumque  ei  obiter9  insidiarentur.  Quare  cavendum  erat  ne  ex 
improviso  ab  eis  circumvenirentur10.  Quo11  audito,  Balduinus  hilari  vultu  animoque  con- 
stanti  respondit  se  neminem  timere  praeter12  Deum,  dum  tôt  et  taies  socios  itineris  ha- 
beret,  quot  qualesque  suos  existimabat,  profectusque  inde  venit  Birinthum.  d 


CAPITULUM  XLIII. 


Non 13  e  enim  longe  ab  urbe  Biritho,  sed  quasi  milliaribus  quinque,  secus  mare  trames 
angustissimus  et  inevitabilis  erat,  quem  Balduinus  non  ignorans,  utpote  qui  jam  per  illum 
transierat,  crastina  aurora  illucescente  u,  suos  fecit  armari  atque  armatos  incedere ,  donec 
ad  illum  venirent  locum,  praemittens  speculatores,  qui  praeviderent  si  quae  insidiae  late- 
rent.  Et  quum  pervenissent  ad  locum  praescriptum  15,  patuerunt  insidiae,  et  viderunt  Turcos  E 
hac  illacque  cursitantes  eosque  eircumvenire  préparantes.  Quod  quum  cogno vissent,  con- 
festim  Balduino,  qui  post  acies  veniebat16,  per  quemdam  eorum  innotuerunt.  Qui,  quum 
audiret  hostes  adesse,  mox  suos  diligenter  afiatus,  et  in  Christo  roboratos,  atque  more  so- 

1  Hic  adjicit  a.  lemma  illud  :  Ida  mater  Karlomagni  descendit  ex  génère  [Soror  ducis  Godefridi  Curvi  tanc 
Germaniœ  [Urbiam  exierior  Flandriœ  Bolonia  [Reges  ambos  edidit  nobili  prosapia.  [Paire  Eustachio  Ida  mater 
principes  [Régentes  Iherusalem  gênait  nos  nobiles  [Godefridum,  Baldainam.  Àpponit  hic  c.  lemma  illud  :  De 
morte  Godefridi;  itemque  e.  :  Godefrido  rege  defuncto,  Balduinus  f  rater  ejus  tendit  Iherusalem.  —  2  Occurrit, 
nuntians  ei.  e.  —  5  Godefridus  rex.  e.  —  4  Om.  urbem  e.  —  5  Anno  secundo  dominicœ  Incarnationis ,  anno 
millesimo  centesimo,  indictione  octava,  quinto  decimo  kalendas  Augusti,  feria  quarta,  cujus  anima  in  pace  re- 
quiescat.  Amen.  De  rege  Balduino.  Balduinus  autem,  de  morte  fratris  sui  legatione  habita,  indilate,  e.  — 
6  Septingentis  fere  peditibus.  b.  d.  —  7  Gibellum  atque  Eracleam,  urbemque  Tortosam.  e.  —  8  Et  admiratus 
Gynadole  cum.  e.  —  9  Om,  obiter  e.  —  10  Om.  Quare  cavendum.  .  .  circumvenirentur  e.  —  11  Hic  d.  :  Pâtre 
Eustachio  Ida  mater  principes  régentes  Iherusalem  genuit  Godefridum  et  Baldainam.  Urbium  exterior  Flandriœ 
Bolonia  reges  ambos  nobili  prosapia  edidit.  —  12  Post.  d.  —  13  Hic  adjiciunt  b.  d.  hoc  lemma  :  Quartum 
beïlum  Baruth,  quod  dicitur- Biritho  ;  et  c.  :  Qualiter  Balduinus  venit  Iherusalem.  Bellum  nu  Baruth  a  Bal- 
duino factum.  e.  —  14  Surgente.  e.  —  15  Prœdictum.  e.  —  16  Pergebat.  c.  Regebat.  B.  d.  e. 

'  Cf.  Fulcher.  1. 1,  c.  xxxvi,  p.  36g ,  370.  J  Genah  Eddaule.  (Cf.  p.  373,  annot.  h.) 

h  là  est  die  xvni°  mensis  Julii,  A.  D.  1 100.  *  Cf.  Fulcher.  I.  II,  c.  11,  m,  p.  874-377. 

'  Cf.  Fulcher.  1.  II,  ci,  p.  373. 


Digitized  by 


Google 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  521 

A  lito  cohortatos  per  acies  et  cohortes  divisos,  ad  bellum  competenter  ordinatos1  eduxit.  Sed    a.  hoo. 
quia  iocus  ille  hinc  mari,  hinc  rupibus  coartatur,  quemque  ordine  praeterraisso  incedendum 
fuil.  Hostes  itaque  visis  Mis,  quasi  lupi  ovibus  infestantes,  undique  prosiluerunt,  atque 
ex  insidiis  prorumpentes  feroci  impetu  nostros  aggressi  sunt.  Nostri  vero,  primo2  susti- 
nentes,  postea  eos  acriter  telis  et  sagittis  repellentes,  effrenatam  eorum  rabiem  paulisper 

B  cohibuerunt.  Illî  deinde  in  nostros  irruentes,  a  fronte  et  utroque  latere  eos  coartare  cœpe- 
runt  :  a  mari  enim,  navibus  advecti,  dextrum  latus  urgebant;  a  sinistra  vero,  rupibus  ex- 
ceisis  capitibus  eorum  imminebant;  a  fronte  quoque,  virtute  magna  contendebant.  Et  sic 
a  mane  usque  ad  vesperam5  conflictatum4  est;  cecideruntque  ex  utraque  parte5  multi, 
et  nostri  quatuor  milites  amiserunt.  Vespere  igitur  adveniente,  dimissum6  est  certamen; 

c  ibidem7  a  nostris  castra  fixa  sunt,  ne  si  paulo  rétrocédèrent,  hostes  animosius  in  eos  ruè- 
rent, totaque  nocte  illa,  cibo  potuque  tam  ipsi  quam  equi  eorum8  car  entes,  excubati  sunt. 
Diluculo  autem  facto,  consilio  inviceA  inito,  aut  mori  aut  vivere  destinantes9,  in  pla- 
num  regredi  decreverunt.  Collectis  itaque  sarcinulis  clientibusque  praepositis,  milites,  sub- 
sequendo  se  et  illa  tuendo,  in  planitiem  festinanter  descend erunt 10 .  Hostes  vero  tune 

D  animati,  per  rupes  et  colles  et  angiportus  insequentes,  instanter  eos  infesta ti  suut.  Quidam 
eorum  praecedentes ,  montemque  quemdam,  quo  nostri  tendebant11,  préoccupantes,  jam- 
jamque  e12  navibus  egressi,  caedem  de  13  nostris  faciebant,  quum  subito  nostri  calliditate 
quadam  antea  pressi,  ut  vel  hostes  secum  in  campum  perducerent,  clamore  repentino  in 
illos14ruentes,  autequam  ad  naves  vel  ad  montes  pervenissent,  straverunt 15  infinitam  mul- 

E  titudinem.  111  i  enim,  ex  quo  militiam  nostram  gladiis  extractis  in  eos  tendere  viderunt,  sta- 
tim  terga16  vertentes ,  per  abrupta  montium,  per  concava  vallium  latitantes,  alii  quoque  in 
praecipitium  ruentes,  ceu  lepores  timidi  ante  canes17,  partim  ad  naves,  parti  m  ad  montes 
fugiebant.  Nostri  in  eos  irato  valde  animo  intehdentes  et  pro  vita  decertantes,  quotquot 
anteire  vel  attingere  poterant,  nihil  aliud  quam  vita  privabant.  Fugatis  itaque  Dei  auxilio 

F  atque prostratis hostibus,  ad  clientulos18  reversi  sunt,  qui  ibidem  eosopperiebantur  in  campo 
cum  sarcinulis  suis;  et  invicem  laetantes,  Deoque  gratias  agentes,  castra  ibidem  metati  sunt, 
et  cum  gaudio,  quod  habuerunt  epulati  sunt,  equis  prout  cuique  possibile  erat  cibatis19, 
et  somno  functi  sunt.  Mane20  autem  orto,  Balduinus  ipse,  soiitam  amplectens  probitatem, 
antequam  de  loco  illo  quemquam  suorum  movere  permitteret,  electis  secum  paucis  ad  lo- 

G  cum  insidiarum  usque  progressus  est,  speculari  volens  si  quid  eis  timendum  adhuc  esset. 
Qui  ut  omniaquieta  atque  solitaria  contemplatus  est,  ignem  in  cacumine21  montis  cujus- 
dam  accendi  praecepit.  Hoc  enim  erat  signum  quod  suis  fecerat22,  ut  quum  vidèrent  fu- 
mum,  omnes  collectis  faleris  subsequerentur;  et  venientes  transierunt  quietissime,  ubi 
hostiles  turmas  prius  reppererant 23.  Transeuntes*  autem  Tyrum  et  Sydonem,  ceterasque 

H  super  maritimam  civitates,  tandem  venerunt  Joppen,  quae  a  nostris  noviter  erat  hospitata, 
ubi  primates  Iherusalem  Balduinum  opperiebantur,  quia  adventare  eum  jam  audierant. 
Quo  gaudenter  ab  omnibus  atque  unanimiter  recepto,  perduxerunt  Iherusalem. 

1  Ornatos.  d.  e.  —  2  Primo  eos.  e.  —  5  Mane  in  vesperam.  b.  d.  e.  —  4  Conjlictam.  d.  e.  —  5  Est.  Ceci- 
derunt  de  illorum  parte,  e.  —  6  Divisum.  à.  —  7  Et  ibidem,  d.  e.  —  8  Om.  tam  ipsi  quam  equi  eorum  e.  — 

9  Destinati.  b.  d.  Parati.  e.  —  10  Om.  Collectis  itaque  festinanter  descenderunt  e.  —  11  Infestati  sunt, 

montemque  quemdam  quo  tendebant.  e.  —  12  Jamjam  de.  b.  d.  —  13  E.  b.  d.  —  14  De  nostris  faciebant,  quum 
subito  clamore  repentino  nostri  in  illos.  e.  —  15  Pervenissent,  Dei  gratia  straverunt.  e.  —  16  Statim  Turci 
terga.  e.  —  17  Om.  ceu  lepores  timidi  ante  canes  e.  —  18  Clientelam.  c.  Clientela.  b.  d.  Cfyentela.  e.  — 
19  Om.  equis  prout.  ...  cibatis  e.  —  20  Hic  apponit  e.  hoc  lerama  :  Bello  peracto,  Balduinus  in  Iherusalem 
exceptas  est  cum  gaudio.  —  21  In  cacumen.  d.  — 22  Faciebat.  e.  — 23  Om.  et  venientes          reppererant  e. 

*  Fulclier.  i.  II,  c.  m,  p.  377. 


111. 


60 


Digitized  by 


Google 


522 


GESTA  FRANCORUM. 


CAPITULUM  XLIV. 

A.  1100.  Quumquela  urbi  appropinquaret,  oranes  clerici  et  laici  9  tam  Graeci  quam  Latini,  Barbari  A 
quoque ,  quarum  omnium  nationum  gens  în  urbe  morabatur,  ei  obviam 2,  cum  crucibus 
et  cereis,  psallentes  et  can tantes  vocibus  altisonis,  processerunt,  et  cum  gaudio  eum  so- 
lemniter  receperunt,  et  ad  Domini  Sepulcrum  usque  perduxerunt.  Facta  autem  oratione 
cum  oblationibus  vasorum  et  ecclesiae  ornamentorum,  quae  secum  Balduinus  attulerat,  in 
regium  palatium9  deductus,  et  ab  herois4  et  populo  gratanter  exceptus,  nocte  illa  secu-  B 
rius  et  tranquillius  quievit,  qdam  fecisset  a  die  qua  de  Edissa  iter  agere  cœpit;  erat  enim 
tune  mensis  Novembris.  Et  quia  instabat  Nativitas  Salvatoris5,  et  quia  ipse  Balduinus  et 
ipse  patriarcha  Daimbertus  invicem  aliquatenus  obliqui  erant  propter  quasdam6  suspiciones 
et  populi  submurmurationes,  de  ejus  coronatione  atque  regni  intronizatione  usque  adfes- 
tum  dilatum  est7.  C 


CAPITULUM  XLV. 

Intérim  Balduinus 8  b  nosse  volens  terram  sibi  destina  tam  et9  hostes  contiguos  praeten- 
tare,  quum  aliquantis  diebus  Iherosolymis  se  et  suos  quiete  refecisset,  resumptis  viribus, 
profectus  est  Ascalonam  ,  ubi  hostibus  extra  mœnia  ex  improviso  reperds ,  intro  fugere  coegit. 
Denique  per  aliquot  dies  regionem  illam  circumspiciendo  inhabitans,  repperit  cavernas  ple- 
nas  incolarum  et  animalium,  ubi  metu  se  occultaverant  incolae  regionis  illius  cum  rébus  d 
suis,  ne  a  gente  Christiana  dissiparentur.  Sed  quum  nullum  eorum  de  cavernis  extrahere 
possent,  ignem  in10  ipsis  accendentes,  fumoque  et  calore  illos  coartantes11,  vellent  noi- 
lent,  exirc  eos  coegerunt.  Erant  quidem  et  ipsi  latrunculi,  Christianis  insidiantes  inter 
Ramulam  et  Iherusalem,  quod  quum  a  Syris  qui  intererant  cognitum  esset,  centum  fere 
ex  eis  capita  amiserunt.  Syri  autem,  quia  Christianos  se  profitebantur,  illaesi  dimissi  sunt.  e 
Depopulatis  itaque  et  gyratis  finibus  inimicorum,  et  de  Balduini  adventu  aliquantum  perter- 
ritis,  consumptisque  regionis  illius  ali mentis,  placuit  ulteriora  speculari;  assumptisque 
quibusdam  indigenis,  qui  de  Sarracenis  effecti  fuerant  Christiani,  loca  inculta  et  remotiora 
cognoscentibus,  in  Arabiam  profecti  sunt.  Transeuntes  autem  montana  Judaeae,  venerunt 
in  Ebron,  ubi  Abraham  cum  filiis  suis  conversatus  est,  et  praetereuntes  eorum  sepulturas,  f 
descenderunt  in  vallem  Sodomae  et  Gomorrae,  dimisso  a  laeva  sepulcro  Loth  fratris  Abrahae. 
In c  qua  valle  nunc  lacus  est  qui  mare  Mortuum  vocatur,  constans  in  longitudine  viginti  sex 
milliariis,  latitudine12  vero  septem,  qui  adeo  salsus  et  amarus  est,  ut  nec  a  bestiis,  nec  ab 
avibus  contingatur;  sedneepiscis,  nec  aliqua  creatura  in  eo  vivit,  et  ideo  merito  mare  Mor- 
tuum nuncupatur.  A  parte  Aquilonis  flumen  recipit  Jordanis,  nusquara13  autem  seuu  maris  <; 
vel  fluminis  exitus  repperitur.  Secus  quem  lacum,  mons  aeque  salsus,  naturaliter  constans, 
ut  saxum15  durissimus  et  glaciei  simillimus  est,  unde  sal1*,  quod  salis  gemma  vocatur,  gig- 

1  Hic  adjungit  c.  lemma  illud  :  De  receptione  Balduini.  —  2  Barbari  quoque,  et  diversœ  genlium  nationes  ei 
obviam.  e.  —  3  Regium  Salomonis  palatium.  e.  —  4  Sic  codices  pro  heroibus.  —  5  Domini.  e.  —  6  Om. 
quasdam  c.  —  7  Est  dilatatum.  e.  8  Hic  addit  e.  hoc  lemma  :  Balduinus  regni  fines  peragrat.  —  9  Nosse 
terram  sibi  destinatam  volebat  et.  B.  d.  —  10  Cum.  c.  —  11  Om.  fumoque.  .  .  coartanies  e.  —  12  In  latitu- 
dine. b.  —  15  Nunquam.  d.  —  14  A  parte  Aquilonis,  Jordanem  recipit,  et  nusquam  seu.  e.  —  15  Et  saxo. 
b.  d.  —  16  De  quo  sal.  e. 

•  Cf.  Fuicher,  ].  II,  c.  ni,  p.  378.  c  Fulcher,  1.  II,  c.  v,  p.  38o,  38 1. 

h  Cf.  Fulcher.  1.  II,  c.  iv,  p.  378,  379. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM. 


A  nitur1,  unde  incolae  usum  salis  habent.  Conjicitur  ergo  lacus  bifarie  sa! sus,  eo  scilicet,    A.  noo. 
quod  monti  illi  seraper  allidens,  salsuginem  secum  attrahit2;  imbriumque  inundatione  de 
montis  vertice  in  lacum  defluente,  materia  corrumpitur  aquae3,  ubi  in  tantum  concavata  et 
profunda  est  abyssus,  ut  maris  Magni  refluxum  subtus  recipiat. 

Relicto  itaque  lacu  a  sinistra,  per  terram  gratissimam 4  et  fructibus  painiarum  quos 

B  dactylos  vocant,  fertilissimam ,  interiorem5  Arabiam  ingressi  sunt.  Et  pertranseuntes  ar- 
duos  montes  satis  horridos  et  solitarios,  perveûerunt  in  vallem  Moysi,  frugibus  et  fructibus 
opulentissimam ,  ubi  Moyses,  ut  legitur1,  aquam  de  petra  produxit,  et  filios  Israël  inde 
potavit,  ubi  etiam  nunc  fons  liquidissimus6  emanans,  bomines  et  jumenta  totius  regionis 
adaquare  potest;  molendini  quoque,  si  adessent,  de  torrente  fontis  volvere  possent7.  Ibi 

C  prope  in  montis  cujusdam  vertice  oratorium  est,  quo  loco  dicunt  Moysen  et  Aaron  cum 
Domino  fuisse  locutos.  Quia  8  ergo  ultra  vallem  illam  terra  omnino  déserta  et  in  cuit  ibi  lis 
est9  usque  in  fînibus  Babyloniae,  facta  ibi  mora  trium  dierum,  virisque  et  equis  requie  et 
pabulo  refocillatis,  recidivum  tramitem  resumentes  lherusalem  sunt  regrcssi.  Ibique  aurea 
corona  cum  ornamentis  regalibus  praparata,  Daimberto  etiam  patriarcha  cum  Balduino 

D  reconciliato,  in  vigilia  Natalis  Domini  b,  sicut  mos  erat  noctem  sacratissimam  loco  Nativi- 
tatis,  et10  ante  praesepium  illud  splendidum,  cum  caeremoniis  et  orationibus  et  vigiliis 
praecedere11,  Bethléem  omnes  convenerunt12;  hymnisque  nocturnis  cum  missis  pertinen- 
tibus  rite  peractis,  hora  diei  tertia  Balduinus  in  regem  a  patriarcha  Daimberto  coronatus 
et  sublimatus  est,  et  ab  universis,  tam  a  clero  quam  a  populo,  honorifice  receptus.  Om- 

E  nibusque  de  more  expletis  solemniter,  ea  die  cum  gaudio  lherusalem  redierunt.  Cele- 
bratis  itaque  diebus  Natalis  Domini,  et  pro  possc  temporisque  et  loci  opportunitate  fes- 
tive  peractis,  rex  Balduinus  fines  regni  sui  dilatare  cupiens,  qui  ad  duodecim  vix  tune 
milliaria  protendebantur,  de  regni  statu  et  ejus  amplitudine,  hostiumque  affinitate*  et 
eorum  Undique  impugnatione ,  cum  his  qui  secum  festo  interfuerant  disserens,  quidque 

F  facto  opus  esset  consulens,  consilio  accepta;  statu it  classem  Januensium  et  Pisanorum,  qui 
Laodiciae  in13  portu  biemabant,  usque  dum  venirent,  exspectare. 


CAPITULUM  XLVI. 


Ea14  tempestate 15  c  vénérant  de  Antiochia  legati,  missi  a  principibus  urbis  Antiochiae    A.  noi. 
ad  Tancredum,  cognatum  Boamundi,  orantes  et  deprecantes  ut  eis  et  regno  Antiochiae 
subveniret;  et  ut  loco  cognati  sui,  dum  ipse  in  vinculis  teneretur,  eos  tueri  et  regno  prae- 

G  esse15  non  dedignaretur;  timebantenim  Turcos  et  vicinos  adversarios,  ne  super  eos  irrue- 
rent.  Iste  Tancredus  Tyberiadem  et  Caypham,  oppida  valida,  jam  a  tempore  Godefridi 
ducis17  subacta  obtinebat,  et  in  lherusalem  templum  Domini  et  vicum  templo  adja- 
centem  jure  suo  possidebat,  sed  régi  Balduino  infestus  erat,  propter  quasdam  seditiones 
antiquas;  ideoque  neque  régi,  neque  ejus  imperio  subditus  esse  volebat.  Audi  ta  ergo  hu- 

H  jusmodi  legati one,  dimissis  Caypha  et  Tyberiade,  omnibusque  quae  sibi  jure  competebant, 

1  Eximitar.  b.  d.  —  2  Om.  unde  incolœ  secum  attrahit  e.  —  3  Lacus  ergo  imbrium  inundatione,  de 

montis  vertice  in  eo  Jluente,  salsus  et  amarus,  materiamque  aquœ  corrumpit.  e.  —  4  Gravissimam.  d.  e.  — 

*lnterioram.  a. —  6  Liquidus.  e.  — 7Om.  molendini  volvere  possent  e. — 8  Hicadjicit  e.  lemma  illud  :  De 

coronatione  régis  Balduini. — 9  Incultilis  est  d.  e.  — 10  Om.  sicut  mos  Nativitatis,  et  e.  — 11  Om.  et  ora- 
tionibus ......  prœcedere  e.  —  12  Hic  inserit  a.  hoc  lemma  :  Fit  post  mortem  Godefridi  régis  invictissimi 

[Balduinus  frater  ejus  rex  Iherosolymis.  —  13  Om.  in  d.  e.  —  14  Hic  adjicit  e.  lemma  ejusmodi  :  Tan- 
credus Anliochiœ  loco  Boamundi  regnavit.  —  15  Eo  quidem  tempore.  e.  —  16  Subvenire.  d.  Om.  prœesse  e.  — 
17  Régis,  s. 

*  Exod.  xvn,  5  cl  seq.  —  b  Id  est  die  xxiv°  menais  Decembris,  A.  D.  1 100  (cf.  p.  38a).  —  e  Cf.  Fulcher.  1.  II, 
vu ,  p.  384. 

66. 


Digitized  by 


Google 


524  GESTA  FRANCORUM 

secessit  in  finibus  Antiochiae,  el  loco  Boamundi  in  regno  susceptus  est.  Rex1  vero  Baldui-  a 
nus,  munitiones  illas  ditioni  suae,  immo  reditibus  suis  annectens,  postmodum  cuidam 
probo  militi2,  Hugoni  nomine  de  Falcamberga3*,  possidendas  tradidit,  et  quasi  jure  haere- 
ditario  in  aevum  obtinere  concessit.  Erat  quippe  jam  Martius  mensis.  Intérim  verno  ingre- 
diente  tempore,  stolus  navium  rostratarum  Januensium  et  Pisanorumb,  de  portu  Laodiciae 
exeuntes,  applicuerunt  Joppen,  ubi  a  rege,  qui  ibidem  eos  prastolabatur,  cum  gaudio  b 
magno  recepti  sunt,  navibusque  in  terram  tractis4,  quoniam  prope  erat  Pascha,  Iherusa- 
lem  profecti  sunt.  Sabbato5  autem  sanctoc  illucescente ,  omnes  cum  cereis  et  lampadibns 
basilicam  Sepulcri  ingressi  sunt. 

Est  enim  consuetudo  d  ut  ea  die,  intentius  et  obnixius6  quam  aliis  diebus,  Christiani, 
insistentes  orationibus,  ad  ecclesiam  conveniant7,  et  lumen  cœiitus  demissum  loco  sancto,  c 
in  cordis  sinceritate  et  spiritus  humilitate,  ut  decet  tantum  et  inenarrabile  mysterium, 
suppliciter  exspeclent,  ac  de  more  suscipiant. 

  i      i  U-C— i  

CAPITULUM  XLVII. 

Sed8  contigit  ea  die,  peccatis  populi  exigeatibus,  id  quod  nec  antea  contigisse  mémo- 
ratum  est,  nec  post  accidisse  fertur9,  ignem  scilicet  illum  nec  bora  diei  tertia,  nec  sexta, 
nec  nona,  qua  soiet10  adveniens  corda  omnium11  lœtificare,  sed  nec  in  tota  die  illa,  vel  D 
nocte  sacratissima ,  more  solito  advenisse.  Unde  tantus  dolor,  tantus  mœror,  tantus  timor 
invasit  universos,  quantus  a  primaevae  Christianae  religionis  temporibus  nunquam  accide- 
rat,  adeo  ut  quidam  eorum  fere  in  desperationem  connussent,  quidam  et  de  terra  aufu- 
gère,  et  in  suam  reverti  patriam,  vel  in  exsilium  proficisci,  peccata  sua  confitentes,  pro- 
mittebant12;  quidam  satius13  mori  quam  vivere  optabant14,  mortemque  imprecabantur,  ut  e 
vel  sic  tantum  finirent  dolorem.  Undique 15  luctus,  undique  lacrymœ,  undique  gemitus  et 
pectorum  creberrimae  tunsiones,  tam  intra  ecclesiam  quam  extra  resonabant.  Nullus  erat 
locus  sine  miseria,  sine  angustia,  sine  lamentabili  tristitia16.  Iram  quippe  Dei  super  eos 
cecidisse  metuebant,  et  qui  materialem  ignem  non,  mittebat,  ignem  sui  amoris  propter 
peccata  sua  amisisse  verebantur n.  Tune  Graeci  et  Syrii,  in  lamentatione  prorumpentes,  F 
flebilibus  vocibus,  Kyrie  eleyson  in  excelso  fundebant,  et  genu  flec tentes,  pectora  crebris 
ictibus  pulsabant,  et  iterum  atque  iterum  Kyrie  eleyson  repetebant.  Perlectis  itaque  diei 
sabbati  lectionibus,  et  more  solito  Grace  et  Latine  alternatim  expositis,  omnique  diurni 
officii  ministerio  peracto,  patriareba  Daimbertus,  reserato  Sepulcri  ostio,  solus  ingressus 
est,  et  lumine  non  invento,  tristis  egreditur.  Deinde  post  paululum,  iterum  atque  tertio  G 
locum  eumdem  visitans,  nu  11  a  que  signa  luminis  in  ipsis  Sepulcri 18  lampadibus  repperiens, 
prostratus  ante  sanctissimum  dominiez  Sepulturae  Tumulum,  preces  cum  lacrymis  et 
pectoris  timsionibus  diu  pavimento  inhœrens  fudit;  clero  atque  populo  intérim  Kyrieleyson, 
cum  ceteris  precibus  acclamante,  atque  nuntium  luminis  patriarcham  exspectante. 

1  Hic  e.  adjungit  lemma  illud  :  Rex  Balduinus  Hugoni  de  Falcaberga  Tyberiadem  tradidit.  —  2  Equiti.  d. 

—  3  Falcaberga,  qaœ  est  in  Flandria.  b.  —  4  Om.  tractis  e.  —  5  Hic  apponit  e.  hoc  lemma  :  De  adventa  ignis 

dam  prœter  solarium  moram  feciU  —  6  Obnoxias.  a.  —  7  Om.  Est  enim  consuetudo  conveniant  e.  — 

8  Hic  adjicit  c.  lemma  illud  :  De  exspectatione  luminis.  —  9  Om.  nec  post  accidisse  ferlur  e.  — 10  Solebat.  e. 

—  11  Hominum.  d.  —  12  Asserebant.  e.  —  13  Quibusdam  etenim  satius.  e.  — 14  Quibusdam  satius  mori  esset.  d. 

—  15  Vbique.  b.  —  16  Om.  Nullus  erat  locus   tristitia  c.  —  17  Mœrebant.  b.  d.  Mœrebantur.  e.  — 

18  Om.  Sepulcri  b.  d. 

*  Cf.  supra  p.  384,  annot.  b.  c  Id  est  die  xx°  mensis  Aprilis,  A.  D.  î  ioi. 

fc  Cf.  Fulcher.  1.  11,  c.  vin,  p.  385.  d  Cf.  Fulcher.  /.  /.  et  annot.  b. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  525 


CAPITULUM  XLVIII. 


h     Patriarcha1  vero,  jam  sole  ad  occasum  vcrgente,  egrediens  de  Sepulcro,  iocumque    A.  moi. 
eminentiorem  et  sermoni  aptum  ascendens,  baculum  pastoralem  in  manu  sua  tenens,  in- 
nuit populo  manu,  ut  silentium  baberet.  Erat  enim  quiddam  perutile  et  valde  perneces- 
sarium,  et  praesenti  tempori  opportunum,  quod  eis  intimare  desiderabat;  quumque  sacra 
amonitione  de  Scripturis  Sanctis,  quibus  ad  plénum  imbutus  erat,  longum  sermonein  fe- 

R  cisset,  pondus  orationis  in  se  finire  volens,  reum  et  vaide  noxium  coram  omnibus  se  con- 
fessus  est,  multisque  criminibus  implicatum  a  principio  juventutis  su»  contestatus  est, 
Deumque  erga  se  offensum  propriis  exigentibus  meritis,  lugubri  vultu  et  voce  intonuit2; 
ideoque  gratiam  illam  quam  de  cœlis  in  terram  ad  consolationem  populi  sui  mittere  soli- 
tus  erat,  aut  differebat,  aut  penitus  negabat.  Depositoque  baculo,  et  cura  omnino  se  abdi- 

c  cans  pastorali,  pronum  ante  altare  se  conjecit,  et  manibus  expansis,  lacrymas  ibidem  uber- 
rime  fudit.  Et  omnis  plebs  ut  vidit,  simul  cum  eo  lacrymati  sunt,  et  ad  terram  prostrati, 
orantes  et  deprecantes  ut3  et  sibi  et  ipsis  Dominus  propitiaretur.  Vespere  autem  facto, 
omnes  discesserunt,  et  quidam  per  ecclesias  orando,  totam  noctem  insomnem  duxerunt.  In 
ipsa  vero  ecclesia  Sepulcri  nullus  remanere  ausus  est  :  prohibitum  enim  fuerat  ne  quis  ea 

n  nocte  remaneret  ibi;  sed  januis  clausis,  extra,  qui  vellet,  excubaret,  et  de  tanto  lumine 
populi  que  laetantis  et  exsultantis  caterva,  qua  quotidie  in  Dei  laudibus  ipsa  decoratur  eccle- 
sia, sacra  illa  nocte  dominica,  tam  lumine  quam  populi  frequentia  privata  est,  et  ploranti 
atque  dolenti  similis  ipsa  lugubris  remansit,  et  tenebrœ  eam  comprebenderunt.  Aurora 
subinde  crastina  illucescente4,  reseratur  a  custodibus  ecclesia,  ingrediente  tam  clero  quam 

E  populo,  et  lumen  tune  saltem  invenire  sperahtes,  unus  post  alterum  limina  compri mentes 
et  lampades  undique  intuentes,  nulla  adhuc  luminis  vestigia  in  totis  lampadibus  reppe- 
rerunt.  Reserato  denique  ostio  Sepulcri ,  et  tribus  ecclesiae  personis  religiosissimis  cum 
Daimberto  ingredientibus,  nihil  ibidem  repertum  est.  Tune  iterum  mœror  et  luctus  a 
clero  et  omni  populo  in  excelso  exortus  est;  ac  si  ante  nihil  luxissent,  fit5  ploratus  et  ulu- 

v  latus  multus,  ceu  Rachel  cum  ceteris  matribus  deflerel  filios  suos6V  Rex  ipse  Balduinus 
anxius  et  tristis  ante  fores  Sepulcri  se  projecit,  et  desolationem  populi  sibi  et  iniquita- 
tibus  suis  imputabat.  Nec  enim  antea  quam  ipse  rex  vocatus  fuisset,  tempore  cujusquam 
principis  ibi  dominantis  hoc  infortunium  in  Iherusalem  acciderat;  quapropter  fere  deposito 
diademate,  regni7  principatu  et  dominio  se  voluit  privare,  nisi  a  quibusdam  verbis  conso- 

(i  latoriis  mox  esset  confirmatus8.  Fuerunt  etiam  tamen9  quidam  qui  conjicerent  intra  se, 
quemadmodum  et  regnum  10  et  sacerdotium  Christiano  potiretur  imperio,  ideirco  lumine 
illo  cœlesti  non  indigere;  sicuti  eo  tempore  necessarium  erat  quando  Turci  et  Arabes  do- 
minabantur  in  urbe,  qui  si  non  vidissent  quoquo  anno  haec  talia  fieri,  et  Sepulcrum11,  et 
ejus  cultores,  quotquot  invenissent  Christianos  delevissent 12.  Haec  et  his  similia  ad  con- 

II  solationem  invicem  quidam  ruminabant.  Et  jam  quasi  prima  hora  praetereunte ,  quid 
agant  omnes  ignorant,  scilicet  an  fientes  diurnum  officium,  qui  est  cantus  laetitiae,  inci- 
piant,  an  omnino  sileant.  Tandem  haeesedit  sententia  :  quoniam  Salomoni  concessum  fuisse 
a  Domino  legitur,  ut  si  quis  puro  corde  oraverit  ad  sancluarium  ejus,  orationesque  in  loco 
illo  de  quacumque  angustia  fuderit,  exaudiretur  in  cœlum,  ad  templum  Domini  processio- 

J  nem  fieri  instituunt. 

1  Hic  addit  c.  lemma  illud  :  Planctus  pro  lumine.  —  2  Innotait,  a.  —  3  Prostrati  oraverunt  ut.  e.  — 

'*  Apparente,  e.  —  5  Hic.  b.  d.  —  fi  Om.  Fit  ploratus  filios  suos  e.  —  7  Regio.  d.  —  8  Confortatus.  e. 

—  9  Om.  tamen  b.  d.  Tune.  e.  —  10  Quem  regnum.  e.  —  11  Quoquo  anno  ignem  venisse,  Sepulcrum  Do- 
mini. e.  —  12  Invenissent ,  continuo  delevissent.  e. 

J  Cf.  Jerem.  xxxi,  i5;  Matth.  ii,  18. 


Digitized  by 


Google 


526 


GESTA  FRANCORUM 


CAPITULUM  XLIX. 

Moxque1  patriarcha,  Cruce  dominica  prœcedente,  cleroque  flebiliter*  psallente,  rêx3  A 
et  populus  ad  teniplum  usque  lugubres  subsecuti  sunt,  Graecis  intérim  et  Syriis  atque 
Armeniis  ad  Sepuicrum  orantibus4  atque  Kyrieleyson  crebro  resonantibus,  gênas  prae  do- 
iore,  ut  moris5  est  gentis  illius6,  ianiantibus  atque  barbas  cum  capillis  vellentibus.  Pe- 
racta  itaque,  ut  institutum  erat,  cum  orationibus  et  psalmis,  et  hymnis  et  canticis  in 
templo  processione,  redeunt  ad  Sepuicrum.  Necdum  valvas  îngressi  fuerant,  quum  nun-  B 
tiatur7  lumen  advenisse  et 8  lampadein,  qua  ante  Sepuicrum  erat  accendisse.  Quo  au- 
dito,  currunt  festinanter  omnes,  et  reserato  Sepulcri  ostio,  cujus  claves  in  processione 
delalae  fuerant 9,  lumen  optatum  inveniunt,  gratias  Deo  in  altissimis  reddunt;  accensoque 
cereo  uno  lumen  efferunt10,  clero  et  populo  intuendum.  Tune  omnes  proni  in  terram  ado- 
rantes, glorificaverunt  Deum  et  sanctum  Israël11,  qui  respexerat  désola tionem  eorum  et  C 
angustiam,  nec  amovit  salutem  suam  a  génère  eorum.  Indulgentiam  ejus  fusis  lacrymis 
postulantes,  humilia verunt  illi  animas  suas12  ;  deinde  choro 15  in  voce  jubilationis  et  laetitiae 
prorumpente,  Te  Deum  laudamus,  in  excelso  cantaverunt;  et  cerei  omnes  per  ecclesiam 
accensi  sunt,  et  thuribula  et 14  thimiamatha  et  aloe 15  adoleverunt,  et  domus  Dei  repleta  est 
fumo  et  odore  incensi;  et  tintinnabula  signaque  per  totam  urbem  pulsata  signum  novi  D 
gaudii  et  exsultationis  protestati  sunt.  Chorus  laetus  concinit,  populus  plaudit  manibus,  et 
qui  antea  lugubres  et  tristes  fere  usque  ad  mortem  exstiterant,  nunc  jubilant  Deo  clara  mo- 
dulamina,  alternatim  symphonia  résonante16.  Graeci  et  Barbari  non  cessant  suo  more  lau- 
dibus  altisonis  symphonizare ,  ut  merito  tune  completum  sit  quod  in  psalmo  per  prophe- 
tam  psallitur  :  «  Hœc  dies  quam  fecit  Dominas,  exsaltemus  et  lœtemur  in  ea*.  »  E 

Hœc  est  (quippe)  sancta  dies,  sanctarum  clara  dierum. 
Nobilis  nobilior  rutilans  diadema  dierum  b. 

Et  ne  per  singula  immorer l7,  laus  Dei  in  caritate  diffusa  est  in  cordibus  omnium,  per  Spi- 
rilum  Sanctum  qui  datus  est  eisc;  et  a  summo  usque  ad  minimum  nullus  fuit  in  tota  urbe  fide- 
lis  de  cujus  ore  gloria  et  laus  non  procederet.  Posthaec  patriarcha  Daimberto  ih  sede  reformato  F 
et  ab  omnibus  communi  assensu  et  voluntate  reelecto ,  rege  Balduino  corona  et  regalibus 
vestibus  ornato,  cantore  introitum  missae  incipiente,  solemniter  missa  célébra  ta  est;  et 
deinde  paschalis  illa 18  solemnitas,  festive  et  cum  magna  reverentia  in10  Dei  laudibus  est 
compléta,  quae  jure  memorialis  a  generatione  in  generationem  permanebit20. 

1  Hic  inserit  c.  hoc  lemraa  :  De  adinventione  luminis.  —  8  Féliciter,  b.  d.  Cleroque  cum  populo  flebiliter.  e. 
—  3  Rex  Balduinus.  e.  —  4  Ad  Sepuicrum  Deum  orantibus.  e.  —  5  Mos.  d.  —  6  Om.  ut  moris  est  gentis 
illius  e.  —  7  Nuntiabatur.  b.  d.  —  8  Qaam  divina  opérante  potentia  lumen  advenisse  nuntiatur  et.  e.  —  9  Om. 
cujus  claves.  .  .  fuerant  e.  —  10  Effertur.  d.  e.  —  11  Deum  Israël,  e.  —  12  Om.  indulgentiam .  .  .  animas  suas 
e.  —  13  Clero.  e.  —  14  Om.  et  b.  d.  e.  —  15  Et  myrra  et  aloe.  e.  —  16  Om.  et  thuribula  et  thimiamatha. .  .  . 

symphonia  résonante  c.  —  17  Om.  Hœc  est  quippe          immorer  e.  —  18  Procederet.  Post  hœc  patriarcha 

Daimberto  in  sede  reformato,  et  rege  Balduino  coronato  et  regalibus  vestibus  ornato,  cantores  lœti  concinunt  : 
«Haec  est  sancta  dies,  sanctarum  dierum;  [Haec  est  clara  dies,  clararum  clara  dierum,  [Nobile  nobilium 
«  rutilans  diadema  dierum.  Et  iterum  :  Salve  festa  dies  toto  venerabilis  aevo,  [Qua  Deus  infernum  vicit  et 
«  astra  tenet,  et  reliqua.  Postea  vero  missa  solemniter  est  celebrata,  paschalis  itaque  illa.  e.  —  19  Om.  in  d.  — 
20  Permanebit  a  generatione  in  generationem.  Amen.  e. 

•  Psalm.  cxvn,  ai. 

b  Versiculi  corrupti  atque  mutilati.  Sic  e  cod.  e.  corrigendi  vide n lui  : 

Haec  est  sancta  dies ,  sanctarum  sancta  dierum , 
Haec  est  clara  dies ,  clararum  clara  dierum , 
Nobile  nobilium  rutilans  diadema  dierum. 

•  Cf.  Rom.  v,5. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM. 


527 


CAPITULUM  L. 


A  Peracta1*  itaque  solemnitate,  rex  cuin  omni  militia  sua  Joppen  profectus  est;  et  con- 
vocans  Januenses  et  Pisanos  majores  navium  duces,  statuit  cum  eis  pactum,  ut  quoiquot 
urbes  aut  castra  per  eorum  auxilium  subigeret,  tertiam  partem  questus  eis  concessit2,  tam 
de  praeda  et  captivis  quam  de  spoiiis.  Quod  ubi  ex  u traque  parte  fidei  pignore  atque  jus- 
jurando  confirmatum  est,  proximum  oppidum  quod  Assur  nommant,  terra  manque  indi- 

B  late  cingunt.  Quod  undique  a  nostris  vallato  atque  acri  invasione  pulsato,  hostes  de  virtute 
sua  diffidentes  deditioni  magis  quam  defensioni  se  paraverunt;  regeque  prolocuto,  die 
tertia  cum  muiierculis  et  parvulis  Ascalonam  pe tentes,  munitionem  reddiderunt,  qua  rex 
Baiduinus  de  suis  muni  ta ,  confestim  Caesaream  Palsestinam  adiensb  obsidione  circumdedit. 
Est  quidem  civitas  et  muro  et  situ  loci  valida;  sed  habitatoribus  et  defensoribus  haud 

G  œque  erat  munita.  Quum  enim  eam  obsedissent  nostri ,  et  murorum  ambitu  ita  robustam 
vidissent,  primo  veriti  sunt  absque  machinis  eam  impugnare;  deinde,  morajam  quinde- 
cim  dierum  aflecti,  dum  penuria  lignorum  machinae  nimis  lente  pararentur,  die  qua  dam 
Veneris  assultu  eam  impetentes,  atque  hostes  patentantes,  scalis  preparatis,  probitate 
mira  muros  conscenderunt  festinanter;  atque  civitatem  absque  machinis  sic  comprehende- 

D  runt,  hostibus  cœsis  atque  captivatis.  Admiraldum  urbis  summumque  pontificem,  quem 
Arcadium  vocant,  rex  in  parte  sua  vivos  retinuit;  et  de  eis  pecuniam  magnam  habuit.  Alti 
quoque  aurum  et  argentum  spoliaque  multa  reppererunt;  nec  fuit  egens  quis  inter  eos  qui 
non  ditatus  esset  et  pccuniis  repletus.  Et  sicut  ritu  gentilium  jus  pontifîcii ,  idolumque 
magnse9  structura  antea  in  urbe  continebatur,  ita  expurgatis  omnibus  daemonum  sordibus, 

£  ibidem  mox  a  nostris  archiepiscopus  prœponitur  et  consecraturc,  fitque  de  idolo  ecclesia 
Dei;  de  infidelium  supersiitione  religio  Christiana  atque  fidelium  congregatio,  ad  laudem 
Domini  nostri  Jesu  Christi ,  qui  vivit  et  dominatur  per  infinita  saecula  sœculorum 4.  Amen. 


CAPITULUM  LI. 


Temporesd  illo,  congregavit  rex  Babilonis  exercitum  magnum  valde,  et  misit  ut  expu- 
gnaret  Iberusalem  et  omnes  habitantes  in  ea,  et  in  omni  terra  Israël,  ut  Francos  delerent 

F  atque  perderent.  Quumque  Ascalonam  venissent,  commota  est  et  contremuit  universa  terra 
Israël  a  facie  eorum,  et  timuerunt  valde.  Rex  autem  Baiduinus  ut  audivit  quia  congregatus 
est  exercitus  gentilium,  relictis  in  Caesarea  paucis  admodum  custodibus,  cum  exercitulo 
suo  properavit  eis  obviam  ire.  Et  veniens  Ramulam  misit  pro  eis  qui  in  Iherusalem  erant, 
et  in  Joppen,  et  in  omnibus  finibus  eorum;  et  confia  vit  exercitum  suum  de  universis 

G  quos  habere  potuit;  et  fucrunt  ei  ducenti  sexaginta  milites,  pedites  vero  nongenti.  Hostes 
quidem,  sicut  ab  eisdem  captis  postea  scitum  est,  quindecies  centena  millia  equitum  et 
viginti  millia  peditum  numeraverant,  praeter  clientes  qui  sarcinas  et  pecora  in  victualium 
usus  ducebant,  qui  et  illi  armati  incedebant.  Ut  ergo  rex  Baiduinus  inter  Ramulam  et  Lid- 

1  Hic  inserit  c.  :  Baiduinus  qualiter  Assur  et  Cœsaream  Palœstinam  subjugavit;  et  e.  :  Rex  Baiduinus  in 
Cœsaria  Palœstinœ  cepit  Archarum, —  2  Eis  concederet  b.  —  3  Solium  magnœ.  c.  —  4  Om.  sœculorum  B.  d.  b. 
—  5  In  c.  lemma  adscriptum  est  hoc  modo  :  De  exercitu  régis  Babiloniœ. 

'  Cf.  Fulcher.  Carnot.  I.  II,  c.  vm,  p.  387,  388.  0  Nomine  Baiduinus.  (Cf.  p.  390,  annot.  c.) 

b  Ibid.  c.  ix,  p.  388,  3go.  d  Cf.  Fulcher.  Carnol.  \.  II,  c.  x  et  xi,  p.  390  et  seq. 


Digitized  by 


Google 


528 


GESTA  FRANCORUM 


A.  i 101 


dam  ci  vi  ta  tes  cum  exercitu  suo  consedit,  ex  improviso  praecursores  hostiurn  de  spelunca  a 
nostris  se  manifesta verunt,  et  signa  bellica  ostentantes,  belli  instantis  praesignia  dederunt. 
Mox  arma  capessunt1  ceteri,  et  ad  praelium  se,  quidam  animose,  quidam  vero  dubitanter, 
praeparant,  utpote  diversarum  nationum  populus  atque  multarum  matrum  Clii  de  universis 
partibus  orbis  congregati.  Jamjamque  plus  et  obsidionibus  attriti  atque  fatigati  unius 
sententiae  aut  animi  nequaquam  esse  poterant.  Quos  rex  languentes  atque  desolatos  com-  B 
péri  en  s,  confestim  his  verbis  pie  affatus  est2  : 

«Eiaa,  milites  Christi,  expergiscimini  et  nolite  timere;  viriliter  agite  et  confortamini, 
sperate  in  Domino  et  estote  robustib;  et  pugnate  pro  animabus  vestris  et  pro  libertate 
Ecclesiae  et  nominis  Christiani.  Neqae  enim  aliud  nomen  est  sub  cœlo,  in  qao  nos  oporteat 
salvos  jieric%  cui  dégénères  isti  et  inimici  Dei  vivi  insultantes  exprobrant  et  conviciantur,  C 
et  toto  nisu  adversantur,  confidentes  in  virtute  sua  et  in  multitudine  divitiarum  suarum  ; 
quibus  est  in  derisum  Christi  incarnatio  et  resurrectio,  cujus  et  omnem  gloriam  vertunt 
in  contumeliam.  Eis  ergo  incredulis  et  desperatjs,  et  omnino  perlidis,  obviam  ire  ne  du- 
bitetis,  quorum  toties  experti  estis  virtutem  et  valetudinem;  eorumque  multitudinem  et 
debilem  copiam  ne  formidetis.  Mementote  quam  magnifiée  nos  triumphare  fecit  semper  D 
virtus  Altissimi;  quomodo  fugabant  centum  aut  minus  de  nostris,  decem  millia  aut  eo 
amplius  de  catervis  adversariorum.  In  memoriam  acte  ma  m 3  revocate  diem  memorialem4 
illum,  quo  adversariorum  tan  ta  multitudo  apud  Antiochiam  ante  faciès  vestras  in  fugam 
conversa  est,  ubiquosdam  vestrum,  et  si  non  omnes,  complures  tamen interfuisse  arbitror. 
III  i us  saltem  diei  meminimus,  quo  secus5  Tripolim  sic  coartati  atque  ab  hostiurn  in-  £ 
sidiis6  circumventi  fuimus,  ut  nemo  nostrum  vix7  inde  evadere  speraret.  Vicimus  tamen 
per  Dei  misericordiam  inimicorum 8  superbiam ,  et  nimis  elata  facilitas  in  manus  nostras 
tradita  est;  finesque  eorum  illaesi  pénétra vimus.  Nequc  enim  hostiurn  numerus,  quos  hic 
in  jure  vestro,  et  aperta  praesertim  camporum  planitie  nobiscum  dimicaturos  cernimus, 
illi  multitudini  compensandus9  est,  quae  in  angustissimas  fauces  rupium  et  maris,  si 10  me-  F 
mineritis,  et  propria  possessione,  nos  vallavit.  Sed  neque  militia  haec,  quam  in  Dei  no- 
mine  hic  congregatam  gratulor,  illi  nostrae  quae  sic  victrix  exstitit,  nullo  modo  comparanda 
est.  Dominus  et  Deus  noster  ipse  magnus  et  mirabilis  est  et  immensus,  ex  tune  et  nunc 
et  in  saecula.  Sperate  in  eo,  gens  sancta,  congregatio  populi  Dei,  et  effundite  coram  illo 
corda  vestra.  Deus  adjutor  noster  .in  aeternum.  Nolite  desperare  de  cleméntia  Salvatoris,  g 
nec  de  ejus  boni  ta  te  et  auxilio  usquequaque  diffidatis,  dummodo  praesertim  vexiUum 
sanctae11  Crucis,  per  quod  caput  hostis  nostri  contritum  est,  per  quod  caput  nostrum 
triumphavit,  per  quod  denique  mors  ipsa  superata  est,  ante  oculos  statui,  agmenque  prae- 
cedere  videritis.  In  hujus  praesentia  non  poterit  nobis  obsistere  hostiurn  fortitudo,  seu 
aliqua  eorum  nefanda  machinatio.  Quod  si  occumbere  contigerit,  beati  erimus,  quum  u 
ante  tribunal  aeterni  judicis  hoc  judicio  praeventi  fuerimus,  omnes  praesentati  atque  in 
conspectu  gloriae  ejus  cum  sanctis  martyribus  coronati.  Sive  enim  vivimus,  sive  morimur, 
Domini  samusA.  Accingimini  ergo  confidenter,  fdii  potentes,  filii  Dei,  milites  Christi6, 
et  estote  athletae  patris  invicti,  securi  de  praemio,  quod  nec  ocalas  vidit,  nec  aaris  aa- 
divit,  nec  in  cor  hominis  ascendit{.  Ecce  enim  victoria  in  manus  nostras  se  hodie  tota  j 
contulit.  > 


1  Capescunt.  a.  —  2  Hic  appooit  a.  lemma  illud  :  Sermo  Balduini  régis.  —  3  Om.  œternam  b.  c.  d.  e.  — 
*  Memorabilem.  d.  b.  —  5  Cis.  b.  d.  Eis.  b.  —  6  Ab  hostiurn  multitudine  et  insidiis.  b.  d.  —  7  Om.  vix  b.  d. 
—  8  Misericordiam  et  inimicorum.  d.  b.  —  9  Compensanda.  A.  —  10  Hic  desinit  cod.  b.  —  11  Dominicœ.  d. 


"  Cf.  Fulch.  Carnot.  1.  II,  c.  xi,  p.  39a. 
b  Cf.  Deot.  xxxi,  6,  7. 

8  ACT.  IV,  12. 


d  Rom.  xiv,  8. 

*  Cf.  I  Macc.  111 ,  58  ;  Rom.  vin ,  1 1\ ;  II  Timoth.  ii ,  3. 
'  I  Cor.  11,  9;  cf.  Isai.  lxiv,  4. 


Digitized  by 


Google 


IHERU SALEM  EXPUGMNTWM. 


529 


CÀPITULUM  LU. 

A     Hisla  itaque  verbis  expergefacti  atque  ad  beilum  animati,  proni  Lignum  dominicum  »»oi. 
adorantes,  Domino  benedixerunt  in  cœlum,  confitentes*,  qaoniam  bonus,  quoniam  in 
sœculam  misericordia  ejush.  Et  clamor  magnus  exortus,  Deus  adjuva,  Deus  adjava,  ita  ut 
mirarentur  hostes  quae  esset  haec  laetitia;  ad  beliumque  properare  flagitabant.  Et  qui  an- 
tea  timidi  et3  imbecilles  vacillabant  totoque  corde*  pavebant\  nunc  robustiores  quovis 

B  pugile  luctatore 6  atque  audaces  effecti ,  vires  suas  quisque  in  praelio  omni  nisu  effundere 
non  dubitabant,  et  per  sex  cobortes  divisi,  ordine  soiito  incedebant.  Ecce  gens  detestanda 
atque  omni  saeculo  delenda,  dextra  laevaque  se  effundentes,  ceu  copula  multa  canum  lepus- 
culos  paucos  girando  occupantes,  nostros  statim  undique  vallaverunt.  Quorum  copiosa 
multitudo  in  tantum  eos  obtexit,  ut  vix  alius  alium  pulvere  obducto  cognpscere  posset. 

C  Jamque  reppulerant,jamjamque  quassabant duas  anterioresacies,quum  rexBalduinus,  acce- 
lerato  cohortis  suae  incessu,  ut  pius  pater  filiis  suis  carissimis  in  ipso  mortis  articuio  subve- 
niens,  ferocissimo  ausuhostium,  rapidissimae  incursioni,  rigidus  percussor  atque  suorum 
defensor  imperterritus,  obstitit,  vibrataque  hasta,  in  qua  signum  pendebat  album,  Arabem 
sibi  obvium  cum  equo  et  faleris  in  terra  prostravit,  ictuque  lanceae  equum  et  sessorem 

D  orco  legavit7,  signumque  inibi8  sanguinolentum  remansit,  et  hastili  protinus  abstracto,  ad 
alios  aliosque  se  contulit.  Sui  itaque,  resumptis  viribus,  bostes  impetere  et  crebris  ictibus 
ferire  non  cessabant,  et  ubi  hostium  frequentiam  validioremque  multitudinem  videbant, 
ceu  accipiter  in  avium  stipatissimas  catervas,  se  ilico  immerserunt.  Fit  fragor  et  strepitus 
ingens;  tela,  jacula,  cannae9  confringuntur ,  scuta  dirimuntur;  nec  jam  umbo  aut  galea 

E  giadiis  resonabant,  sed  ipsa  cervix  denudata ,  sole  obdurata,  nigrior  fuligine,  quasi  pel- 
vis  percussa  tinnit,  et  magis  ictum  quam  vulnus  veretur.  Instant  nostri,  pes  pede  oppri- 
mitur;  subruuntur  bostes,  projiciimtur  arma,  etclamore  exorto  in  fugam  vertuntur.  Nostri 
vero  a  tergo  persequentes  caedunt ,  obtnincant ,  obruunt ,  et  exiguo  horae  spatio  mille 
sessoribus  equi,  mille  corpora  capitibus  privantur;  campus  cadaveribus  sternitur,  et  san- 

F  guine  madefacta  humus  rubescit;  hinc  isti  fugiunt,  isthinc  illi  caeduntur.  Fit  strages  spec- 
tantibus  amœna,  et  Deo  grata  persecutio.  Fertur  in  hoc  prselio  de  hosjtibus  quinque  millia 
cecidisse.  Dux  ipse10  Babilonius0,  cujus  ductu  totus  eorum  regebatur  exercitus,  cum  ceteris 
trucidatus  inventus  est.  Sic  a  fronte  pugnatum  est.  Verum  posterioribus  multo  aliter  eve- 
nisse  memoratur  :  Nihil  est  enim  ab  omni  parte  beatumd. 

■    m   Ul.  ■   

CAPITULUM  LUI. 

G     Quoniam  *  in  tumultu  illo,  qui  primo  belli  conflictu  exortus  est,  pars  quaedam  nostri  exer- 
citus, partim  strepitu,  partim  pulvere  obstupefacta,  et  ab  hostibus  intercepta  miserabile 

1  Hic  inserunt  b.  d.  :  Qaintum  hélium.  Hic  c.  :  De  prœlio  contra  Bàbilonios.  —  2  Om.  confitentes  b.  c.  d. 
—  9  Ut.  c.  —  4  Corpore.  A.  —  5  TremebanU  b.  d.  —  6  Om.  luctatore  b.  d.  Quavis  luctatione.  c.  — 7  Prostravit, 
lanceam  levaviL  c.  —  8  Sibi.  b.  d.  —  9  Jacula,  hastœ,  cannœ.  b.  d.  Addit  A.  ioler  iineas  :  id  est  hastœ.  — 
10  Etiam.  d. 

*  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  xi,  p.  39a.  *  Horat.  Od.  II,  xvi,  37. 

b  Psalm.  cvi,  1.  •  Conf.  Fuïcher.  Carnot.  J.  II,  c.  xii-xiv,  p.  393- 

*  Dux  5a 'd  el  dauia.  (Cf.  p.  393,  annot.  a.)  3q5. 

m.  67 


Digitized  by 


530  GESTA  FRÀNCORUM 

A.  uoi.  dictu,  ita  interfecta  est,  ut  nullus  eorum  superesset  qui  rei  eventum  anterioribus  nuntiare  a 
posset  :  quippe  hinc  inde  sic  erant  involuti1  hostibus,  ut  nec  anteriores  postremis,  nec 
postremi  anterioribus  quicquam  subvenire  potuissent;  sed  nec  intelligere  valerent2  quid 
utrobique  contigisset;  unde  factum  est,  ut  ea  pars  hostium  quae  sic  cohortem  de  nostris 
posteriorem  comprehendit,  aestimans3  totum  belli  eventum  suis  contigisse,  nostrosque 
omnes  periisse,  sumptis  armis  interfectoram  Joppen  ce  le  ri  ter  profectî  sunt.  Ibi4  vero  Turci  b 
nostrorum  scuta  et  arma  civibus  ostentantes,  regem  cum  suis  omnibus  occubuisse  assere- 
bant,  ut  bac  scilicet  fraude  civitas  eis  redderetur.  Cives  itaque  obstupefacti  aique  perterriti 
gravique  rumore8  percussi,  tristes  et  gementes,  a  mûris  tamen  stantes,  hostibus  obsistere 
parabant;  hostes  vero  reliqui,  die  illa  totaque  nocte  subsequenti  foris  excubantes,  urbem 
quasi  obsidione  vallaverunt;  erant  enim  opinione  quingenti,  omnes  équités.  Ut  ergo  nox  c 
incubuit,  nec  regem  nec  aliquem  de  bello  redire  cives  viderunt,  tune  tandem  contristati 
sunt  valde ,  omnino  existimantes  quod  totus  periisset  exercitus.  Erat  autem  uxor a  régis  in 
civitate.  Tune  simul  colloquentes,  et  de  his  quae  acciderant  inter  se  disserentes,  communi 
de  consilio  legationem  Tancredo  Antiocheno  mittere  destinaverunt.  Mox  iegato  et  navi 
parata ,  scedulam  sibi  tradunt  in  haec  verba  :  l> 

Tancrede,  vir  prœcipue,  milesqae  optime,  accipe  hanc  scedulam,  qvtam  tibi,  qui  Joppen  inha- 
bitant,  fientes  omnique  aaxilio  destitati  mittant;  quoniam,  proh  dolor!  rex  Iherosolymoram  Bal- 
damas,  contra  Babilonios  et  Ascalonitas  dimicans,  in  congressa  eorum  devictas,  et  cum  omnibus 
quos  secam  eduxerat,  interfectus  est;  jamjamque  obsidioni  dediti  sumus,  et  ab  ipsis  hostibus  im- 
pugnamar.  Ideo  ad  te  mittimus  festinanter,  orantes  ut  quantocius*  genti  miseras  et  desolatœ  auxi-  E 
Uum  prœbens,  eruas  nos  de  manibas  inimicorum,  et  a  persequenlibus  nos.  Quin  immo,  si  de  nobis 
tibi  nulla  cura  est,  tamen  miserere  Sepalcro  Domini  Creatoris  tui,  miserere  civitati  sanctw  Iher osa- 
ient, nec  patiaris  eam  ab  infidelibas  occupari.  Dam  tempus  saperest,  nec  adkac  diripimur,  veni 
et  libéra  nos. 


CAPITULUM  LIV. 

Quum7b  ergo  Joppitae  sic  dolore  atque  mœrore  affligerentur,  rex  Balduinus,  Dei  gratia,  F 
hostium  triumphator,  de  eorum  persecutione  regressus,  in  eorumdem  castris  atque  tento- 
riis  ea  nocte  dormi  vit,  et  de  eorum  spoliis  tara  ipse  quam  omnes  sui  ditati  sunt.  Crastina 
illucescente  aurora,  quam  beatae  Mariœ  Virginis  nativitasc  decorabat,  missa  cum  matutinis 
hymnis  pro  loco  et  tempore  solemniter  expleta,  collectis  sarcinis,  jumentisque  oneratis, 
instructi  quasi  ad  bellum (timebant  enim  adhuc  ne  aliquae  laterent  insidiae),  versus  Joppen,  G 
regio  monente  cornu,  iter  agere  cœpenmt.Quumque  Azotum,  civitatem  quondam  Fhilistino- 
rum,  nostri  transissent ,  subito  fiunt  eis  hostes  obvii,  qui  pridie,  ut  dictum  est,  Joppen  cu- 
currerant,  et  catervatim  mentes  ad  locum  belli  properabant,  scire  volentes  eventum  rei. 
Videntes  autem  nostros,  suspicati  primos  socios  fore  suos,  ut  Joppitas  cum  eis  invade- 
rent,  et  gratulantes  pracedebant  in  equis  velocioribus  agmen.  Nostri  vero  armati,  et  H 
quasi  ad  bellum  incedentes,  signa  et  vittas  interfectomm  hostium  in  capitibus  ge rentes, 
callide  eos  primum  intra  se  receperunt;  ac  deinde8  extractis  gladiis,  quosdam  trucidave- 
runt,  quosdam  vero  praecipitaverunt,  et  eos  et  equos  incolumes9  retinuerunt.  Quod  quum 

1  Obvoluti.  d.  —  3  Om.  valerent  b.  d. —  3  Existimans.  d.  —  4  Profecti  sunt,  ubL  b.  d.  —  5  Timoré,  d.  — 
f>  Quam  totius.  a.  —  7  Hic  apponit  c.  hoc  lemma  :  De  Victoria  régis  B  aidai  ni.  Hic  d.  :  Sextum  bellam  inter 
Joppen  et  Azotum.  —  8  Demum.  d.  —  9  Quosdam  vero  incolumes.  c. 

*  Nomine  Arda.  (Cf.  supra,  p.  396,  annot.  a.)  c  Id  est  die  vni°  mensis  Septembris ,  An.  D.  1 101. 

b  Cf.  Fulcher.  Camol.  1.  II,  c.  xiv,  p.  396.  (Cf.  supra ,  p.  3g4,  annolat.  b.) 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  531 

A  persensissent  posteri ,  se  deceptos  dolentes ,  protinus  divi si  sunt  atque  dispersi ,  et  passim  hue    A.  1 101. 
illucque  per  dévia  et  rura  cursi tantes,  in  fugam  versi  sunt.  Tune  nostri  post  eos  mentes1 
atque  clamantes,  quantum  equi  eorum  pati  potuerunt,  eos  caedendo  et  sternendo  persecuti 
sunt.  Sed  quia  fatigati  de  praelio  et  vulneribus  débiles  erant,  regressi  citius  Joppen  festina- 
verunt;  quos  ubi  Joppitae  urbi  appropinquare  viderunt,  primo  rati  hostium  reversionem, 

B  deinde  signa  suorum  cognoscentes,  cum  magna  et  inopinata  laetitia  et  exsultatione  eis  obviam 
exeunt,  et  quasi  de  morte  resuscitatos  gratanter  susceperunt.  Tune  qualiter  ab  hostibus 
sunt  circumventi  et  de  eorum  omnium  interitu  per  ipsos  hostes  grassati 9  atque  désolât  i,  quo- 
modo  etiam  Tancredo  legationem  miserunt,  confestim  narraverunt.  Rex  autem  Balduinus, 
audiens  sermones  hujusmodi,  tristatus  est  valde  pro  eo  quod  de  morte  sua  cartam  Antio- 

C  chiœ  legaverant.  Moique  de  vita  et  triumpho  et  prosperitate  sua  cartam  fieri  jubens,  quam 
citius  potuit,  eam  per  festinum  nuntium  Tancredo  destinavit3.  Qui  quum  jam  recepisset  pri- 
mam  scedulam,  et  paratus  esset  cum  omni  exercitusuo  Iherosolymam  venire,  subito  brevi- 
gerulus  alter  sibi  occurrens,  cartam  régis  Balduini  signo  signatam  ei  tradidit,  priori  multo4 
dissimilem.  Quam  quum  legisset,  et  de  vita  régis,  et  victoria,  et  prosperitate  didicisset, 

D  gavisus  est  valde,  licet  eum  non  dilexisset,  et  gratias  Deo  persolvit  multimodas,  tam  ipse 
quam  omnes  Antiocheni ,  et  sic  de  expeditione  illa  exercitum  suum  dimisit.  Postquam  autem 
rex  Balduinus  requie  modica  se  suosque  in  Joppen  refecisset,  Iherosolymam  profectus  est, 
vota  et  hostias  Deo  et  Sepulcro  soluturus;  ubi  a  clero  et  omni  populo  cum  magna  reveren- 
tiaet  processione,  Ligno  praeunte  dominico,  ut  decuit,  et  rex  et  militia  sua  de  triumpho 

E  excepti  sunt.  Et  siluit  terra  Iherusalem  octo  mensibus  a  bellorum  incursionibus.  Commis- 
sum  est  prelium  hoc  septimo  idus  Septembris*,  anno  tertio  ab  urbe  Iherusalem  capta, 
indictione  nona. 


CAPITULUM  LV. 

Sequenti8  iterum  annob,  congregavit  rex  Babilonis  exercitum  copiosiorem  priore,  et  mi-    A.  nos. 
sit  in  terram  Iherusalem.  Mense  itaque  Maio  jam  médian  te,  vénérant  Ascalonam,  et  coo- 

F  peruerunt  faciem  terrae  circa  urbem,  tam  ipsi  quam  jumenta  eorum,  et  cameli  sarcinas  fe- 
rentes,  et  pecora  quae  secum,  quoe unique  irent,  de  more  conducebant.  Congregati  ergo 
simul  fuerunt  vigies  centena  millia  equitum  et  peditum  triginta  millia  praeter  clientes  et 
servientes.  Nec  mora,  civitatem  Ramulam  adeuntes,  consederunt  ante  eam,  et  castrametati 
sunt.  Porro  messes  quae  jam  ad  metendum  paratae  erant,  circa  regionem  illam  vastaverunt, 

G  et  quasi  ad  obsidionem  se  circa  urbem  efiuderunt.  Erant  autem  in  arce  quadam  civitatis 
quindecim  milites  tantum ,  quos  rex  custodes  ibi  deposuerat,  cum  servientibus  et  Syris 
cultoribus  agrorum,  urbem  custodientes 6.  Erat  et  ibi  prope  ecclesia  Sancti  Georgii,  miro 
opère  fabricata,  muro  et  turribus  bene  munita,  in  qua  episcopus  Ramulensis  cum  suis 
morabatur7,  quam  diruere  multoties  sunt  conati  Ascalonitae;  sed  eam  episcopus  praesidio 

H  suo  semper  illaesam  protexerat8;  ubi  quum  accessissent  Babilonii,  et  vidissent  munitionem 
illam  eis  impedimento  fore,  propterea  quod  in  planis  sita  esset,  et  quasi  sibi  suisque  insi- 
diaretur9,  cogitaverunt  eam  destruere  et  omnino  delere.  Quod  quum  episcopus  comperisset, 
confestim  régi  Balduino  per  nuntium  suum  mandavit,  rogans  et  postulans  ut  sibi  subve- 
niret.  Erat  quidem  tune  rex  in  Joppen,  et  erat  cum  eo  cornes  Stepbanus  Blesensis,  qui  cum 

1  Itaque  nostri  post  mentes,  b.  d.  —  2  Conquassati.  b.  d.  —  3  Intimavii.  b.  d.  —  4  Prorsus.  b.  d.  —  5  Hic 
adjicit  c.  hoc  lemma  :  De  majori  exercita  régis  Babiloniœ.  —  6  Custodientibus.  c.  —  7  Morabantar.  a.  — 
8  Om.  quam  diruere  multoties  illœsam  protexerat  c.  —  9Om.  propterea  quod         insidiaretur  c.  * 

"  Id  est  die  vu0  mensis  Septembris, A.  D.  i  ioi.(Vide         b  Cf.  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  xv,  p.  397. 
supra,  p.  539  et  p.  53o,  p.) 

67. 


Digitized  by 


Google 


532  GESTA  FRANCORUM 

A.  nos.    comité  Pictavensi  et  aliis  pluribus  eodem  anno  venerat  in  Iherusalem,  de  quorum  itinere  a 
quantum  ad  rem  pertinet  interserendum  est. 


CAPITULUM  LVI. 

Eo  *  siquidem  anno,  Willelmus  cornes  Pictavensi  s  et  Stephanus1  Blesensis,  qui  ab  obsî- 
dione  Antiochena  redierant  in  patriam,  et  Hugo  Magnus,  qui  post  Antiochiam  captam  in 
Gallias  repedaverat,  et  Raimundus  cornes  Provincialis,  qui  post  Iherusalem  captam  Con- 
stantinopolim  ad  imperatorem  se  contulerat,  Stephanus  quoque  cornes  Burgundiae,  multi-  b 
que  alii  nobiles  ac  potentes  viri  cum  innumero  exercitu  Romaniae  fines  ingressi  sunt,  et 
per  terram  meantes,  urbes  et  castra  subigendo,  Iherosolyman  tendunt.  His  itaque  obstitit 
admiraldus  Soliman b,  Turcus 2  fortis,  et  praepotens  gentilis.  Cui,  ut  superius  relatum  estc, 
Nicaena  civitas  per  primos  duces  bujus  itineris  sublata  erat,  et  imperatori  Constantinopoli- 
tanotradita.  Qui  detrimenti  sui  non  immemor,  ut  cognovit  Francos  advenire,  per  aspera  c 
montium,  per  concava  rupium3,  cum  innumera  manu  Turcorum,  eis  insidias  tetendit,  et 
undique  telis  atque  sagittis  multiniodis  impetere  cœpit.  Illi 4  vero  ,  hujuscemodi  incursioni- 
bus  ignari ,  diu  famé  et  siti  et  itineris  labore  vexati ,  sustinere  non  potuerunt  eorum  cruen- 
tam  rabiem  et  importunam  invasionem;  quapropter  dispersi  sunt  a  facie  eorum,  et  in 
fugam  conversi ,  de  quibus  strages  immensa  per  montes  et  colles  ceu  de  pecudibus  facta  n 
est.  Multi  etiam  fugientes,  siti  et  laboris  angustia  perierunt. 


CAPITULUM  LVII. 

De  mulieribus  quae  captivae  abductae  sunt,  non  fuit  numerus;  complures  quoque  earum 
gladio  perierunt.  Viri  quoque,  ferreis  compedibus  mancipati,  in  servilem  conditionem  de- 
ducuntur,  et  de  spoliis  eorum  hostes,proh5  ncfasl  ditati  sunt.  Ibi  perdiditJPictavensis 
cornes  tune  hommes  suos  pene  omnes,  et  equos  et  mulos  et  jumenta,  et  prorsus6  omnia  e 
quœcumque  habebat;  ipse  etiam  vix  mortis  periculum  evadens,  cum  raro  agmine  suorum , 
pede  tandem  Antiochiam  lugubris  pervenit.  Miseriae  eu  jus  Tancredus  compatiens,  eum 
pie  suscepit,  verboque  et  opère  consolatus  est;  quamplures  summi  viri  ac  nobiles  ibi  perie- 
runt. Cornes  vero  Raimundus,  per  dévia  fugiens,  cum  quadam  parte  exerçitus  vix  evasit; 
Stephanus  quoque  Blesensis  et  Stephanus  Burgundiae,  et  Hugo  Magnus,  Hugo  etiam  Lici-  f 
niacensis7,  frater  Raimundi  comitis,  cum  altéra  parte  exerçitus  tramite  devio  Tharsum 
usque  pervenerunt,  ubi  Hugo  Magnus  diem  ultimum  nactus,  a  sociis  sepultus  est.  Qui  quum 
venirent  Antiochiam,  alii  per  terram,  alii  navigio  Iherusalem  proficiscuntur;  quumque  ad 
civitatem  Tortosamd  pervenissent,  quae  secus  mare  sita8  a  Sarracenis  incolebatur,  uterque 
exerçitus  et  terra  et  navigio  vecti  invicem  se  ibi  salutavemnt,  et  visa  urbis  opportunitate ,  G 
quod  ad  capiendum  facilis  esset,  mox  consilio  inito,  repentino  eam  impetu  undique  inva- 

1  Stephanus  cornes,  c.  —  2  Obstitit  Main,  Turcus  admiraldus.  c.  —  3  Concava  rupium  et  vallium.  d.  — 
4  Hic  adjiciunt  b.  d.  hoc  lemma  :  Septimum  bellum  Romaniœ.  —  5  Pro.  a.  Per.  d.  —  6  Et  pene  prorsus.  b.  d. 
—  7  Liciniensis.  c.  d.  Hic  et  infra.  —  8  Sita  est  et.  b.  d. 

"  Fulcher.  Carnot.  1.  II ,  c.  xvi ,  xvn ,  p.  398,  399.  0  Vide  supra ,  c.  vin ,  p.  4g5. 

k  Kîlidj  Arslan,  de  quo  vide  supra ,  p.  495,  annot.  g.  d  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  xvm,  p.  399,  4oo. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  533 

A  dunt,  et  céleri  assultu  terra  manque  eam  coarctantes,  mira  levitate  muros  conscendunt,    A.  1102. 
portas  confringunt  et  urbem  ingressi  sunt.  Sarraceni  qui  ibi  reperti  sunt,  omnes  gladio 
interierunt,  et  de  spoliis  eorum  paupertatem  suam  nostri  restituer unt;  deinde  jumentis  et 
navibus  stipendio  sarcinatis,  iter  arripiunt.  Cornes  vero  Raimundus  Provinciaiis  in  civitate 
Tortosa  remansit,  et  eam  obtinuit ,  quod  omnibus  satis  molestum  fuit,  eo  quod  ipse  aditus 

B  nosset  per  quos  transituri  erant.  Transeuntes  Archas  oppidum  ,  venerunt  ante  urbem  Tri- 
polin,  et  iilic  castrametati  sunt;  ultra  deinde  progressa  Gybellulum1  et  Birithum  civita- 
tesprœtermeantes,  venerunt  adangustum  meatum  superius  descriptum,  ubi  rexBalduinus, 
de  eorum  adventu  non  ignarus,  sed  ab  ante  praemonitus  ut  eis  obviam  veniret2,  cum  ca- 
terva  militum  sollicite  eos  operiebatur ,  ut  inde  perduceret  Iherusalem.  Ut  ergo  regem  vide- 

G  runt,  congratulati  sunt  ei,  et  osculo  pacis  invicem  dato,  jocundati  sunt  valde;  inde  Joppen 
cum  rege  profecti  sunt,  ubi  etiam  jam  applicaverant  alii,  qui  per  mare  navigaverunt.  Et 
quoniam  prope  erat  Pascha*,  Iherusalem b  omnes  festinanter  ascendunt.  Qui  postquam  loca 
sancta  visitaverunt,  et  oblationibus  et  muneribus  suis  venerati  sunt,  solemnitate  paschali 
festive  peracta,  Joppen  regressi  sunt.  Tune  cornes  Pictavensis,  quoniam  pauper  et  inops 

D  erat,  et  ho  minibus  carebat,  omnino  desolatus,  navem  conscendens,  domum  regressus  est. 
Stepbanus  quoque  Blesensis  cornes,  et  Goffridus  Vendomensis 9,  et  Stephanus  Burgun- 
diensis,  et  Hugo  Liciniacensis,  cum  aliis  plu  ri  bus  domum  similiter  regredi  cupientes,  ven- 
tis  et  mari  se  commiserunt;  sed  aura  déficiente,  imo  obsistente,  Joppen  reverti  compulsi4 
sunt.  Hi  itaque  ibidem  adhuc  erant,  quando  régi  intimatum  est  de  hostium  invasione 

E  super  Ramulenses. 


CAPITULUM  LVIfl. 


Rex5  autemc  Balduinus,  audiens6  suos  ab  h  os  ti  bus  circumventos,  et  ad  depraedationem 
et  incendium  in  terram  suam  venisse,  imo  inter  castra  et  munitiones  suas  ipsos  hostes 
fore  progressos,  ratus  primo  quosdam  fuisse  prœcursores,  qui  causa  praedae  su»  se  ante- 
posuissent,  eosque7  facile  intercipi  posse,  confestim  equum  ascendit,  et  cum  paucis  pro- 

F  fectus  est.  Cornes  tamen  Stephanus  Blesensis  eum  prsmonuit  ne  incaute  et  absque  pro- 
videntia  et  consilio  exiret.  Cui  rex  indignans  responsum  dédit,  quia  si  ipse  et  socii  sui 
tune  essent  in  Francia,  tamen  iile  non  permitteret  eos  evadere;  et  sic  cum  his  qui  parati 
erant,  egressus  est.  Mox  comités  prœfati,  equis  et  armis  acceptis  mutuo,  cum  omni  mili- 
tia  quœ  illa  die  in  Joppen  fuerat,  subsecuti  sunt.  Vœ  diei  iili,  quae  tôt  nobiles  atque  pro- 

G  bos  viros  in  interitum  et  mortem  eduxitl  Dies  illa,  dies  amara,  dies  invisa  8,  et  omni 
sœculo  detestanda,  et  a  memoria  dierum  solemnium  penitus  delenda  !  Ab  urbe  Iherusalem 
capta  usque  ad  hanc  diem  non  fuit  tanta  calamitas  aut  miseria  in  tota  terra  Israël,  nec 
tanta  strages  viroruro  illustrium  facta.  Heu  infortunium!  ignari  ad  mortem  progrediuntur, 
et  forsitan  justo  judicio  Dei,  ut  a  quibusdam  memoratur,  id  accidisse9  non  dubitamus. 

H  Ruebant 10  enim  sine  lege  et  consilio ,  unus  post  alium ,  quasi  hœdi  pétulantes ,  cum  super- 
bia  et  clamore,  timoré  Dei  omnino  postposito,  in  virtute  sua  confidentes;  et  Dei  magnifi- 
centiam,  cujus  clementia  etbonitate  haec  omnia  acciderant,  suis  laudibus  et  artibus  attri- 
buebant.  Crucem  quoque  dominicain,  cujus  prssentia  hostes  confundebantur,  ea  die  sic 

1  Gybellum.  c.  Gibellalum.  d.  —  2  Eis  obveniret.  b.  d.  —  3  Gode/ridus  Vendoniensis.  c.  Joffridus  Wendo- 
niensis.  d. —  4  Joppen  repulsi.  d. —  5  Hic  addit  c.  lemma  illud  :  De  amissione  victoriœ. —  G  Om.  audiens  a. 
—  7  Om.  que  a.  —  8  Om.  dies  invisa  c.  —  9  Id  eis  accidisse.  b.  c.  d.  —  10  Hic  adjungit  d.  hoc  lemma  : 
Octavum  bellum  apud  Ramulam. 

*  Pascha,  hoc  anno  noa,  die  vi°  menais  Aprilis  b  Fulcher.  Carnet.  1.  II,  c.  xvm,  p.  4oo. 

celebratum  esl.  (Cf.  supra,  p.  4oo,  annotât,  a.)  c  Id.  ibid.  c.  xvm,  xix,  p.  4oo-/|oa. 


Digitized  by 


Google 


534  GESTA  FRANCORUM 

obliti  sunt,  ut  nuilus  eorum  ejus  memor  esset.  0  caeca  atque  perversa  humana  délibéra-  a 
tio!  o  cunctis  de  se  formidanda  presumptiol  o  ubique  pertimescendum  Dei  judicium, 
atque  ejus  exoptanda  miseratio!  neque  a  quoquam  fidèle1  desperanda  est  ejus  propitiatio. 
Ruunt,  ut  dictum  est,  sine  lege,  et  subito  ab  hostibus  dextra  laevaque  circumdati,  sine  lege 
pereunt.  Pugnant  tamen  in9  virtute  sua,  atque  strenue  se  in  hostes  vertunt,  sed  dispari 
numéro  et  potentia.  Ilii  enim  vix  ducenti  milites  fuerunt;  hostes  vero  viginti  millia  et  B 
ampli  us  erant.  Stulta  prœsumptio,  vana  ostentatio,  impar  conflictus:  si  enim  manibus  post 
terga  revinctis  hostes  advenissent,  equiset  armis  projectis3,  sicut  erant,  constitissent,  tanta 
rebellis  multitudo  tamen  quoque  a  nostris  formidanda  esset.  Sed  futurum  erat,  ad  cor- 
rectionem  forsitan  posteritatis,  ne  sic  insipienter  aut  temere  alii  deinde  se  hostibus  expo- 
nerent.  Ergo  cadunt  nostri,  proh  dolor!  et  ab  hbstibus  undique  caeduntur;  fit  clamor  et  G 
dira  eorum  inclamatio  nostros  attonitos  facit4;  instant  teiis  et  sagittis,  necparcunt  viris  nec 
equis.  Rexautem  ita  videnssuos  hac  et  illacsterni,  nec  jam  hostium  importunam  incursio- 
nem  posse  pati  sentiens,  fugam  dedecorosam  et  inhonestam  sibi,  jamjamque  tarda  m  ve- 
rescens5,  dum  tamen  adhuc  quosdam  superstites  de  optimatibus  videt,  civitatem  Ramulam, 
quœ  prope  erat,  si  tamen  hostium  cuneos  abrumpere  posset6,  aggredi  decrevit,  ut  saltem  D 
murorum  protectione  tuerentur,  ne  omnes  simul  repentino  périrent  interitu7.  Quumque  id 
machinarentur,  atque  hostes  persensissent,  uno  impetu  omnes  post  eos  8  ruentes  ad 
usque  civitatis  mœnia  ultimos  caedendo  persecuti  sunt.  Rex  vero  et  comités,  et  alii  quot- 
quot  erant  superstites,  intra  mœnia  se  receperunt.  Verum  civitas  haec  non  adeo  erat  mu- 
ni ta,  ut  intus  ab  hostibus  tuti  protegerentur;  neque  enim  in  murorum  ambitu  confidebant,  E 
neque  turris  illa  ubi  custodes  praedicti  erant,  eos  omnes  aut  dimidios  capere  poterat.  Sed 
neque  praesidium  eis9  aliquod  affuturum  a  parte  aliqua  exspectare  poterant,  unde  factum 
est  ut,  nocte  adveniente,  communi  de  consilio  rex  solo  comitatus  armigero,  equum  velo- 
cissimum  ascendens,  qui  prae  velocitate  Gazela  vocabatur,  civitatem  egressus  est;  et  se  tam 
vitae  quam  morti  committens,  per  medios  hostes  se  contulit,  atque  montana  petiit.  Très  F 
subinde  milites  eum  subsecuti  sunt ,  qui  mox  ab  hostibus  intercepti ,  capite  truncantur. 
Hostes  igitur  de  régis  evasione  permoti,  intempestae 10  noctis  silentio  equosascendunt;  vesti- 
gia  ejus  prosequuntur,  atque  vias  omnes  ex  insidiis  circumquaque  saepiunt.  Rex  autem  per 
abrupta  montium,  per  rupium  asperitates,  deinde  per  multos  labores  quaeque  perlustrans,  ut 
eorum  manus  effugere  posset11,  die  tertia  tandem  Arsuth12  pervenit,  ubi  nocte  praecedente,  G 
quingenti  fere  hostes  insidiantes 13  ei,  et  ad  muros  usque  progressi,  quasi  exploratores  in 
speculis14  se  dederunt,  qui  paulo  antequam  rex  advenisset  inde  discesserant.  Reced entes 
ergo  ad  Ramulam  civitatem,  sociis  narraverunt  quia  de  rege  nullum  scirent  rumorem.  Tune 
omnes  simul  qui  erant  in  civitate  acrius  perurgentes,  vi  et  timoré  deditioni  illos  coege- 
runt.  Ambo  comités,  videlicet  Stephanus  Blesensis  et  Stephanus  Burgundiensis,  ibi  capita  fi 
perdiderunt  ;  Hugo  Liciniacensis15  similiter,  et  Goiffridus16  Vendomensis ,  et  multi  alii  ibidem 
trucidati  sunt;  quidam  vero  in  manicis  ferreis  Babiloniam  perducti  sunt,  ita  ut  ex  omni 
militia  quam  rex  de  Joppen  eduxerat,  et  quae  postea  subsecuta  eum  fuerat,  vix  très  évadè- 
rent, quorum  unus  armiger  erat  ejus,  alter  vero  Litardus17,  tertius  vicecomes  Joppitarum  : 
hi  etiam  multis  vulneribus  graviter  confossi,  nocte  ac  die  per  dévia  montium  fugi entes,  J 
Iherusalem  pene  moribundi  subintrant,  atque  infortunium  quod  acciderat  civibus  lacrymis 
efiusis  innotescunt;  de  rege  autem  utrum  viveret,  seu  ultimum  diem  clausisset,  nullum 
noverant  dare  responsum.  Tune  mœror  et  luctus  totam  civitatem  perculit,  atque  omnes  se 
miseras  et  peccatores  acclamantes,  in  exterminium  et  depraedationem  se  brevi  futuros  esse 
non  dubitant.  Episcopus  autem  Ramulensis,  ut  audivit  dispersionem  hujusmodi,  nec  sibi,  K 

1  Fidelîum.  c.  —  2  Om.  in  B.  c.  d.  —  3  Protecti.  d.  —  4  Reddit.  b.  c.  d.  —  5  Om.  jamjamque  tardam 

verescens  c.  —  6  Om.  si  tamen          posset  c.  —  7  Om.  ne  omnes  simul  repentino  périrent  interitu  c.  — 

8  Eum.  d.  —  9  Om.  eis  c.  —  10  Intempesta.  A.  —  11  Om.  quœque  perlustrans.  .  .  posset  c.  —  12  Arsuth  oppi- 
dum, b.  d.  —  13  Insidiati  sunt.  b.  c.  d.  —  14  Speluncis.  c.  —  15  Laciniacensis.  a.  « —  16  Godefridus.  c.  Jqfridus. 
d.  —  17  Littardus.  c.  Lictardus.  d. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  535 

A  nec  munitioni  ecclesiae  confidens,  omnibus  suis  eductis,  quum  migrandi  opportunitatem 
persensisset1,  noctu  Joppen  fugitivus  evasil. 

Rex*  vero,  Arsuth  oppidum  ingressus,  a  suis  gaudenter  susceptus  est,  atque  epulis, 
quibus  diu2  abstinuerat,  somnoque  functus  est3. 


CAPÏTULUM  LIX. 


Intereab  Hugo  de  Tyberiade,  optîmus  miles,  audito  quia  hostes  Babilonii  terram  Iherusa- 
B  lem  ingressi  essent,  ratus  quod  régi  necessarius  esset  si  cum  suis  ad  eum  festinaret,  assump- 
tis  octoginta  strenuis  militibus,  ignarus  quid  régi  suisque  jam  contigisset,  properabat 
Joppen,  et  ipsa  die  veniens  Arsuth4  ad  vesperum,  regem  adhuc  dormientem  repperit.  Nec 
mora,  rex  eipergefactus ,  ut  vidit  Hugonem,  laetatus  est;  atque  animo  exhilaratus,  et  ab  eo- 
dem  Hugone  viriliter  animatus  et  confortatus  est.  Mane  autem  facto,  rex  scapham  ascen- 
C  dens,  per  mare  Joppen  devectus  est,  et  a  civibus  cum  ingenti  gaudio  susceptus  est.  Hugo 
deinde  die  altéra  eum  subsecutus  est.  Dein  Syrio  quodam  ascito,  qui  montium  compendia 
nosset,  legavit  eum  Iherusalem,  ut  ad  se  omnes  venire  faceret  quicumque  arma  ferre  pos- 
sent. 

Hle  volât  praeceps  sub  opaca  nocte , 

D  et  per  dévia  hostium  de  vit  an  s  insidias,  die  tertia  Iherusalem  pervenit.  Quumque  de  rege  in- 
notuisset  quod  incolumis  de  manibus  inimicorum  evasisset,  gratias  Deo  in  altissimis  réfé- 
rant; atque  ad  subveniendum  ei,  omnes  unanimiter  excitantur,  et  ejus  injuriam,  Deo  prae- 
duce,  ulcisci  asseverant;  eademque  nocte  haud  indilate  quotquot  arma  ferre  poterant,  juxta 
praeceptum  régis ,  de  civitate  exeunt.  Et  fuerunt  nonaginta  milites  loricati ,  alii  quoque  fere 

E  ducenti,  qui  tota  nocte  migrantes,  aurora  illucescente  prope  Arsuth,  hostibus  a  sinistra 
parte  vitatis5,  se  receperunt;  inde  secus  mare  Joppen  proficiscentes ,  comperti  sunt  ab 
hostibus,  et  quidam  eorum  ibidem  fuissent  intercepta6,  nisi,  jumentis  relictis,  mari  ad  na- 
tandum  se  précipites  dédissent,  sicque  Joppen  incolumes  çervenerunt.  Rex  autem  de  eorum 
congaudens  adventu,  impatiens  omnis  mora,  haudlongius  distulit  negotium  suum  gerere, 

F  et  primo  mane  suos  adbellum  eduxit. 


CAPÏTULUM  LX. 


Ordinatisque 1  agminibus,  Ligno  praecedente  dominico,  hostes  aggreditur.  Illi  vero  nil 
taie  opinantes,  sed  petrarias  et  machinas  omni  studio  préparantes,  ut  Joppen  expugna- 
rent,  quum  vidissent  signa  nostrorum  procul,  admirati  sunt  valde;  et  primo  haesitantes  an 
ad  bellum  venirent,  diu  stabant  stupefacti;  deinde,  sumptis  armis,  obviam  pergunt,  et  more 
G  solito  circa  nostros  se  effundunt,  atque  sagittis  eos  primo  lacesserunt;  dehinc  cominus  ac- 
cedentes,  gladiis  et  sicis 8  in  eos  irruebant.  Nostri  quidem  de  ordine  suo  nil  exeuntes, 

1  Om.  quum  migrandi  opportunitatem  persensisset  c.  —  2  Satis.  d.  —  3  Om.  Rex  vero  functus  est  c. 

qui  addit  hoc  lemma  :  De  Hugone  Tiberiade.  —  4  Assur.  b.  d.  Om.  Arsuth  c.  —  5  Metatis.  c.  —  6  /n- 
terempti.  d.  —  7  Hic  apponit  c.  lemma  illud  :  De  Victoria  Balduini.  Hic  d.  :  Nonum  bellum  apud  Joppen. 
—  8  Siccis.  a. 

"  Fulcher.  Carnot.  I.  II,  c.  xx,  p.  4o2.  —  b  Id.  ibid.  c.  xxi,  p.  Z|o3-/|o6. 


Digitized  by 


Google 


536  GESTA  FRANCORUM 

A.  i  loa.    sed  paulatim  versus  eos  incedentes,  et  primam  eoram  incursionem  patienter  sustin entes,  a 
postea  grandine  sagittarum  visibus  eorum  immissa,  acriter  eos  repuierunt;  et  pedetentim 
se  ingerentes  ubi  densiorem  multitudinem  conspexerunt,  ensibus  cominus  nudatis  atque 
lanceis  vibratis,  virtute  Dei  per  auxilium  sanctae  Crucis  coopérante ,  audacter  penetraverunt; 
iterumque  in  eos  redeuntes,  et  Dei  auxilium  clamore  magno  invocantes,  et  ferire  nihil 
haesitantes,  aciem  eorum  robustiorem  quassaverunt  ;  et  collectam  multitudinem  nefando-  B 
mm1,  vellent  nollent,  ftigere  coegerunt.  Qui  dorsa  vertentes,  versus  Ascaloniam2  celerem 
fugam  arripuerunt,  nil  de  tentoriis  vei  eorum  quae  intus  habebant  méditantes,  neque  de 
peditibus  suis  curam  aliquam  gerentes.  Sed  qui  celeriores  equos  habuerunt,  celerius  va- 
cuum  campum  dimiserunt;  et  usquedum  venirent3  Ascaloniam,  nunquam  lora  vel  calcaria 
remiserunt.  Tantus  enim  terror  invaserat  uni  versos,  ut  sestimarent  nostros  a  dorso  eos  usque  c 
cœdere,  nec  securi  fuerunt  donec  intra  mœnia  se  receperunt.  Muiti  in  calore  et  siti  exstincti 
sunt.  At  nostri  eos  diu  persequi  propter  equoram  debilitatem ,  et  quiapauci  erant,  non  po- 
tuerunt;sed  in  eos  qui  adeo  celeres  equos  non  habuerunt,  et  pedites  eorum  qui  de  campo4 
non  exierunt,  injuriam  suam  ita  ulti  sunt,  ut  vix  aliquis  superesset  de  his,  qui  non  vitam  cum 
capite  amisisset.  Tentoria,  stipendia,  sarcinas,  mulos,  equos,  asinos,  camelos,  boves  quoque  n 
et  oves,  et  universam  supellectilem  quam  secum  adduxerant,  tradidit  Deus  in  manus  servo- 
rum  suorum;  et  ditati  sunt  omnes,  ita  ut  qui  pauper  illuc  venerat,  dives  domuin  regrede- 
retur5.  Et  ultus  est  rex  ea  die  de  inimicis  suis,  et  per  Dei  misericordiam  et  per  virtutem 
sanctae  Crucis  eorum  superbiam  et  elationem  ita  contrivit,  ut  longo  tempore  post  inquie- 
tare  non  auderent.  Et  quievit  terra  bellorum  incursionibus  tribus  continuis  annis.  Rex  au-  E 
tem  cum  triumpho  Joppen  regressus  est,  laudans  et  magnificans  Deum,  quoniam  bonus, 
quoniam  in  sœculam  misericordia  ejas*.  Factum  est  autem  hoc  praelium,  anno  quarto  ab  urbe 
capta  lherusalem,  ad  laudem  Domini  nostri  Ihesu  Christi,  qui  vivit  et  régnât  in  saecula. 
Amen. 


CAPITULUM  LXI. 


A.  no3.  Verno6  deniqueb  tempore  subséquente,  quum  solemnitatem  Paschae0  ex  more  rex  Bal-  F 
duinus  in  lherusalem  celebrasset,  urbem  Achon7,  quae  antiquitus  Tholomaida  dicta  est,  ob- 
sidione  aggressus  est.  Verum  quia  muro  et  antemurali  valde  munita  erat,  et  sine  classe  eam 
undique  coarctare  non  poterat,  quum  sata  atque  virgulta  eorumque  labores  exteriores  de- 
vastasset,  domum  rediit,  differens  urbis  expugnationem  donec  classem  Januensium  et  Pi- 
sanorum,  quam  exspectabat,  haberet.  Intérim  fines  adversariorum  invadere  et  expugnare  g 
non  cessabat.  Et  contigit  una  dierum,  dimi  rex  Balduinus8  versus  Damascum  se  in  hos- 
tiles efferret  regiones,  a  quodam  eum°  yEthioped  in  rupe  delitescente  graviter  sauciari, 
missili10  a  posterioribus  usque  in  praecordia  vibrato,  cujus  vulneris  ictum,  per  multorum 
manus  medicorum  longo  post  curationis  tempore  vix  evasit ,  et  sospes  factus  est. 

1  Nefandam.  d.  —  2  Asschaloniam.  c.  Hic  et  infra.  —  5  Vidèrent  b.  c.  d.  —  4  Qui  campum.  c.  —  5  Re- 
verteretur.  b.  c.  d.  —  6  Hic  c.  inserit  hoc  lemma  :  De  captione  Anchon  sive  Ptolomaide.  —  7  Anchon.  c.  d. 
—  8  Om.  Balduinus  b.  c.  d.  —   Om.  eum  c.  —  10  Addit  a.  inter  lineas  :  id  est  jaculo. 

'  Psalm.  cvi ,  i .  0  Pascha ,  an.  î  io3 ,  die  xxix°  mensis  Marlii  agebatur. 

k  Fulcher.  Garnot.  1.  II,  c.  xxn,  p.  4o6.  d  Fulcher.  Carnot.  I.  II ,  c.  xxivt  p.  ^07. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM. 


CAPITULUM  LXII. 


A     Eo  anno*  Boamundus  de  Turcorum  vinculis  et  manibus,  Dei  gratia,  liberatus  est,  et    A.  no3. 
Antiochiae  rediit,  ubi  a  Tancredo  et  a  suis  cum  gaudio  magno  exceptus  est.  Eo  princi- 
pante  Antiochiae,  dominatus  urbis  Laodiciae  ei  traditur,  quam  ceperat  Tancredus  super 
imperatorem,  dum  Boamundus  teneretur  in  vinculis;  qui  postquam  Antiochiam  venit, 
régi  Balduino  per  legatum1  innotuit  qualiter  liber  factus  est.  Rex  vero  ut  audivit,  ad- 

B  modum  veçetatus  et  confortatus  est  et  laetatus;  atque  Deo  gratias  de  ejus  liberatione 
reddidit. 


CAPITULUM  LXIII. 


Posthaecb  sedato  biemis  tempore  quod  instabat,  appropinquante  Paschac,  spirante    A.  nod. 
Notho,  stolus  Januensium  et  Pisanorum  in  septuaginta  navibus  rostratis,  Joppen  appli- 
cuerunt,  et  a  rege  decenter  atque  optato  excepti  sunt.  Statutis  deinde  pactionibus,  atque 

C  prout  utrique  placuit  confirmât is,  Tholomaidam,  id  est  Achon2,  confestim  adcunt,  et  mari 
terraque  eam  cingunt;  quumque  civitatem  hanccrebris  invasionibus  per  viginti  dies  obsédas- 
sent,  machinasque  prope  muros  jam  ingressuri  erexissent,  Sarraceni  qui  eam  observabant 
perterriti  atque  coacti,  vellent  nollent,  se  dederunt.  Januenses  et  Pisani  nostrique  de  spo- 
iiis  eorum  ditati  sunt.  Nec  enim3  rex  prohibere  id  potuit,  licet  multum  niteretur  obser- 

D  vare  eos  ne  civitas  ab  incolis  penitus  privaretur.  Et  ut  vidit  quia  praevaluerunt  isti  et  illi, 
'    misit  suos  in  civitatem  ut  munitiones  occuparent  atque  obtinerent;  de  praeda  vero  ta  m 
ipse  quam  alii  locupletati  sunt.  Erat  autem  haec  urbs  omni  populo  Christiano  necessaria, 
pro  eo  quod  ei  inest  portus  navibus  aptus  et  intra  mœnia  utiliter  conclusus,  ubi  postquam 
naves  ingressae  sunt,  quiete  ab  omnibus  ventorum  turbinibus  et  tempestatibus,  atque  pi- 

E  ratarum  nocturnis  incursionibus,  omni  tempore  se  continere  possunt,  in  tota  vero  terra 
Iherusalem  nullus  alius  talis  portus  inventus  est. 

Anno  itaque  dominicae  incarnationis  millesimo  centçsimo  quarto4,  ab  urbe  vero  Iheru- 
salem capta  quinto ,  tradidit  Deus  hanc  civitatem  Christianis,  atque  imperio  subdidit  Ihero- 
solymitano;  et  magnificatus  est  Dominus  in  populo  suo,  et  dilatatus  est  haereditatem  sua  m. 


CAPITULUM  LXIV. 

F  Sedd  inimicus  humani  generis,  quia  capiti  Ecclesiae,  quod  est  Christus,  et  membris 
ejus  insidiari5  non  desinit,  inter  patriarcham  Daimbertum  et  Ecclesiam  sibi  conimissam 
dissensionem  tantam  immisit,  odiumque  seminavit,  ut  neque  a  clero,  neque  a  rege,  neque 

1  Nuntium.  d.  —  2  Om.  id  est  Achon  b.  c.  d.  —  5  Enim  de  spoliis  rex.  d.  —  4  Tertio,  b.  d.  —  5  Et  nobis 
insidiari.  d. 

*  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  xxm,  p.  407,  el  anno-         e  Pascha,  hoc  anno  no4,  die  xvu°  mensis  Aprilis 
ta  t.  a.  aclum  est. 

b  ïbid.  1.  II,  c.  xxv,  p.  ^07,  A08.  d  Fulcher.  Carnol.  1.  H,  c.  xxvi,  p.  4o8. 

m.  (58 


Digitized  by 


Google 


538  GESTA  FRÀNCORUM 

A.  i  io4.  a  populo  amaretur;  et  tanta  persona,  tanta  Ecclesiae  columna,  tam  pius  pastor  et  egregius  a 
doctor,  ab  omnibus,  proh  dolor  !  ceu  lupus  invisus  est,  et  ab  Ecclesiae  liminibus  ejectus, 
sub  velamine  quasi  Romanae  distinctionis,  présidente  Roberto1  eardinali,  et  Arnulfo  Sancti 
Sepulcri  archidiacono  cum  aiiis  complicibus  suis  annitente  et  accusante.  Itaque  vir  ii- 
lustris  et  omni  bonitate  conspicuus,  eorum  non  ferens  violentiam,  Roroanam  appellavit 
sedem,  alque  Romam  mox  profectus  est.  B 


CAPITULUM  LXV. 

Ea a  tempestate  Boamundus  ab  hostibus  circumventus ,  et  maxime  ab  imperatore  Constan- 
tinopolitano  infesta  tus,  qui  etiam  jam  sibi  quatuor  abstulerat  urbes,  auxilium  de  transmon- 
tanis  partibus  sibi  quaerere  délibérons,  transfretare  parabat.  Ad  quem  quum  patriarcba 
Daimbertus,  quasi  profugus  et  exsul  venisset,  et  causam  sui  itineris  exposuisset,  pio  affectu 
ab  eo  susceptus  est;  atque  socius  itineris  sui  factus,  in  Apuliam  simul  transvecti  sunt.  De-  C 
hinc  I\omam  profecti ,  uterque  de  injuria  sua  papam  Paschalem  convenerunt  :  Boamundus 
enim  de  principatus  sui  detrimento,  quod  ab  imperatore  susceperat,  insuper  etiam  de 
i  tin  ère  Iherosolymitano ,  quod  idem  imperator  terra  marique  sic  occupaverat ,  ut  nemo  pe- 
regrinus  Iherusalem  ausus  jam  ire  foret»  pro  se  et  peregrinis  proclamationem  faciens*, 
Daimbertus  vero,  de  injuria  sibi  tam  ab  ipso  eardinali  Roberto  quam  a  clero  et  rege  Ihe-  D 
rosolymitano  irrogata.  Quorum  querimonias  atque  injurias  papa  Paschalis,  vir  summae  dis- 
cretionis  et  industrie,  paterna  suscipiens  compassione,  utrique,  prout  tempus  et  causœ  mo- 
dus  exigebat,  rationabiliter  consuluit.  Daimbertum  enim  patriarcham  loco  suo  restituit; 
Boamundum  vero  trans  Alpes  in  Gallias  et  partes3  Occidentis,  ut  contra  imperatorem  sibi 
adjutoria  quœreret,  legavit,  atque  signiferum  Christi  exercituseum  constituit,  vexillumque  E 
sancti  Pétri  ei  tradens,  in  pace  dimisit. 

 ^  

CAPITULUM  LXVÏ. 

Iherosolymisb  intérim  patriarcba  novus  creatur,  cui  nomen  Evermarus 4c,  quidam  idiota 5; 
sed  ampla  persona  et  religiosus,  ut  ferebatur,  erat.  Hic  omni  a  clero,  et  maxime  ab 
Arnulfo  archidiacono,  qui  omnino  Daimberto  erat  oppositus,  in  patriarcham  assumptus  est, 
ut  ille,  scilicet  Daimbertus,  penitus  desperaret,  nec  ad  cathedram  banc  amplius  aspira-  F 
ret6.  Hoc  totum  factum  est  in  prasentia  Roberti  cardinalis  praefati,  qui  et  ipse,  ut  a 
quibusdam  fertur,  ad  honorem  hune  suspirabat7,  rege  cum  optimatibus  suis  annuente. 
Unde  postea  Ecclesia  Iherosolymitana  multa  incommoda,  multas  adversitates,  multa  detri- 
menta  passa  est;  nec  immerito,  quoniam  gregis  pastorem  vigilantissimum,  et  totius  patriae 
tutorem,  orphanorum  et  pupillorum  susceptorem,  omniumque  desperantium  consolato-  G 
rem,  imo,  ut  verum  fatear,  lucernam  ad  instar  solis  radiantem,  sponte  sua  exstinxerant,  et 

1  Rodberto.  d.  Hic  et  infra.  —  2  Fandens.  c.  —  3  Partibus.  a.  —  4  Nomen  Ernaldas  vel  Evermarus.  b.  d. 
—  5  Hic  adjicit  a.  lemma  illud  :  Patriarcham  Flandria  cuslodemque  Sepulcri  principem  turris  David  misit 
Iherosolymis.  —  6  Om.  nec  ad  cathedram  hanc  amplius  aspiraret  c.  —  7  Aspirabat.  d. 

*  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  xxix,  p.  4io.  c  Cf.  supra,  p.  4ia,  annotai,  a. 

b  Desideratur  hoc  caput  in  Fulcherii  Historia. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM. 


539 


A  tenebris  se  totumque  oviie  obduxerant,  adeo  ut  lotus  mundus  eis  inde  obstreperet  atque 
detraheret;  multis  importunitatibus  et  angustiis  ob  hoc  vexati  sunl1. 


A.  no4. 


CAPITULUM  LXVIL 


Interea*  Tancredus,  adolescens  egregius  atque  militaris,  in  partibus  Antiochiae  contra 
adversarios  sibi  affines  dimicans,  quosdam  bello,  quosdam  vi  et  ingenio  atque  industria, 
mira  strenuitate  subegit.  E  qui  bus  Rodoam  rex  Galaphyae2,  quum  euro  bello  lacesseret, 

B  finesque  regni  Antiochiae  euro  multo  exercitu  jam  ingressus  foret ,  ab  illo  devictus  atque 
confusus  est,  et  conversus  in  fugara  non  rainimam  partero  exercitus  sui  amisit;  de  quorum 
spoliis  Tancredus  et  sui  locupletati  sunt.  Itemque  urbem  Laodiciam,  quam  imperator  Boa- 
mundo  fraudulenter  abstulerat,  obsidione  cingens,  vi  eam  subdidit.  His  et  aliis  innumeris 
probitatibus  Tancredus  praeclarus  habetur,  atque  famosus  effulget,  ut  merito  de  eo  per 

C  orbem  terrarum  fama  invidiosa  evolet. 


CAPITULUM  LXVHI. 


Eob  videlicet  anno  quo  Boamundus  transfretavit,  cornes  Raimundus  Provincialis  in  op- 
pido  suo,  quod  Mons  Peregrini  vocatur,  et  est  situm  ante  civitatem  Tripoiim,  pene  seriex, 
et  plenus  dierum  obiit.  Cui  successit  Willelmus  dictus  Jordan,  nepos  ejusdem  comitis, 
qui  urbem  Tripolim  diu  expugnans,  quo  nia  m  valida  rouro  et  turribus  densis,  et  ex  altéra 
D  parte  mari  munita  erat,  nihil  penitus  profecit;  in  posterum  forsitan  ruitura  per  alterius 
expugnationem. 


A.  no5. 


CAPITULUM  LXIX. 

Evoluto3  itaque  temporec  trium  annorum,  rex  Babilonis  virus  suum4  in  Christianos  evo- 
mens,  diutina  etaccurata  deliberatione  sibi  exercitum  de  multis  nationibus  colligens,  per 
ducem  militiae  suae,  Semelimilech 5 d  nomine,  in  terraro  Iherusalem  misit;  addens  condi- 

E  tionem  ut  nequaquam  ad  se  redirent,  donec  Christianos  de  universa  terra  Juda  et  Iheru- 
salem delevissent.  Audierat  enim  quod  terra  a  peregrinis  vacua  esset;  nec  aliquis  de  trans- 
montanis  partibus  Iherusalem  amplius  venire  posset,  propter  imperatoris  et  Boamundi 
seditionem,  omnique  confidentia  suos  illuc  dirigebat,  ut  Christianos  quasi  inclusos  et  ab 
omni  ope  destitutos6  omnes  comprehenderent  atque  funditus  exstirparent.  Venientes  igitur 

F  Ascaloniam,  more  solito,  tentoria  extra  urbem  in  planis  figunt,  et  regionem  totam  adventu 
suo  occupant.  Erant  enim  fere  tricies  centena  millia  équités  in  armis,  et  pedites  innumeri; 

1  Om.  adeo  ut  totus  mundus.  .  .  ob  hoc  vexati  sunt  c.  —  2  Galapiœ.  c.  d.  —  3  Inscrit  c.  hoc.  lemma  :  De 
exercitu  régis  Babiloniœ.  —  4  Suos.  A.  —  5  Semelimilch.  b.  c.  d.  —  6  Ope  quasi  destitutos.  c. 


*  Fulcher.  Carnot.  1.  Ii,  c.  xxm ,  p.  407. 
b  Und.  I.  II,  c.  xxx,  p.  4i  1. 


6  Fulcher.  Carnot.  1.  II ,  c.  xxxi ,  xxxii ,  p.  4 1 1 ,  et  seq. 
J  Djemal-Almolk.  (Cf.  supra,  p.  4i4»  annotât,  a.) 

68. 


Digitized  by 


Google 


t 


540  GESTA  FRANCORUM 

A.  no5     in  quorum  auxilio  etiam  mille  Turci  Damasceni,  sagaces  in  arcubus  et  sagittis,  venerunt.  a 
Quod  quum  régi  Balduino  nuntiatum  esset,  congregatis  ilico  suis,  eis  obviam  vadit,  ut 
bello  eos  indilate  suscipiat1,  et  ante  Ramulam  civilatem  cum  exercitu  suo  sedit;  nec  enim 
verebatur  eorum  multitudinem ,  quorum  jam  toties  expertus  erat  invalitudinem  atque 
debilem  virtutem2.  Comperto  tandem  quia  tanti  convenissent,  et  de  regionibus  fînitimis 
ad  eorum  auxilia  copiose  confluxissent,  cogitavit  rex  similiter  exercitui  suo  incrementum  b 
dare,  et  mittensper  omnes  regni  sui  fines,  accivit  sibi  quaecumque  auxilia  potuit,  et  fuerunt 
ei5  quingenti  milites,  et  amplius  quam  bis  mille  pedites.  Hostes  vero  audientes  regem 
cum  suis  appropinquasse  belloque  eos  operire,  mirati  sunt  valde;  aestimabant  enim  ut 
potius  fugeret,  quam  bello  eos  exciperet,  et  gaudentes  festinaverunt  ei  occurrere,  ut  ante 
eum  in  planiscomprehenderent,  quod  fugam  moliretur.  Quumque  appropinquassent  castris  c 
nostrorum,  figunt  et  ipsi  castra  sua  ibi  prope,  et  more  solito  per  centurias  et  cohortes  se 
undique  efluderunt,  viasque  omnes  a  tcrgo  occupaverunt,  ne  scilicet  quis  nostrum  fugiens 
manus  eorum  evaderet;  bellumque  ea  die  et  crastina  fieri  distulerunt,  ut  vel  sic  taedio 
nostros  affligèrent. 


CAPITULUM  LXX. 


Rex4autema  Balduinus,  iterum  mittens  Iherosolymam ,  patriarchœ  innotuit  diera  quo  D 
cum  hostibus  confligere  existimabat,  rogans  et  supplicans,  ut  tam  ipse  quam  clerus  et 
populus  orationi  vacarent,  et  vigiliis  et  eleemosynis5  Deum  exorarent,  quatinus  a  gente 
perfida  eos  propitius  liberaret.  Nuntius  festinus  tam  morti  quam  vitae  se  exponens,  per 
hostium  catervas  montium  abrupta  pervolans,  Iherusalem  venit,  régis  mandata  peregit.  Au- 
dito  itaque  patriarcha  hoc  rumore,  jussit  convenire  clerum,  et  pulsata  majori  campana  E 
populum  coadunari  fecit  in  basilica  Sepulcri  ;  breviterque  locutus  pro  tempore  et  modo 6 
locutionis  suœ,  orationibus  et  vigiliis  atque  eleemosynarum  largitionibus  per  illud  triduum 
eos  insislere  efflagitans,  se  quoque  paratmn  atque7  bello  affuturum  spopondit.  Cui  mox 
omnes  assentientcs,  lacrymasque  uberes  eflundentes,  quotquot  habere  potuerunt,  secum 
proficisci  promiserunt.  Nec  mora,  equos  ascendentes  urbem  sunt  egressi8.  Et  erant  simul  F 
quinquaginta  tam  clerici  equos  habentes  quam  laici.  Vespere  autem  facto,  iter  per  insidias 
hostium  audacter  arripuerunt,  et  summo  mane  diluculo  ad  exercitum  pervenerunt.  Rex 
autem  ut  vidit  patriarcham,  gavisus  est,  et  Crucem  dominicam  ei  committens,  signiferum 
belli  eum  constituit,  et  sonantibus  lituis9,  hostes  aggrediuntur.  Hostes  quidem  jam  quasi 
certi  de  victoria,  partem  suorum  miserant  Joppen,  alteram  quoque  partem  Ramulam  obsi-  G 
dere;  visisque  nostris  ad  bellum  ordinate  incedere,  arma  velociter  capessunt,  et  nostris 
obviam  veniunt,  et  confestim  praelium  committitur.  Facto  itaque  utrinque  concursu,  cla- 
mor  magnus  ad  astra  attollitur,  nostris  Christus  vincit,  Chrislas  régnai,  Christas  imperat,  cla- 
raantibus,  et  patriarcha  Lignum  dominicum  prae  ceteris  bajulante.  Tune  clypei  et  galeœ  ensi- 
bus  résonant,  et  ferri  stridet  acumenh;  instat  miles  militi,  et  pro  capitibus  decertatur.  H 

1  Exciperet.  c.  Excipiat.  d.  —  2  Om.  atque  debilem  virtulem  c.  —  3  Potait  habere  auxilia  et  fuerunt  sibi. 
b.  d.  — 4  Hic  in  d.  lemma  ascriptum  est  hoc  modo  :  Decimum  bellum  apud  Ascaloniam.  —  5  Orationibus.  c. 
—  0  Modum.  A.  c.  —  7  Om.  paratum  atque  b.  d.  —  8  Ingressi.  c.  —  9  Tubis.  c. 

'  Fulclier.  Camot.  /.  c.  p.         c.  —  h  Ennitis,  Annal,  xi,  î.  (Cf.  p.        annot.  6.) 


Digitized  by 


Goog 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  541 


CAPITULUM  LXXI. 


A     Turci1  vero*  Damasceni  a  sinistra  se  effundentes,  sagittis  nostros  vaide  infestabant,    A  ll°5 
sed  erat  grande  solatium,  quia  a  parte  scutorum  eos  receperant;  jamjamque  officia2  dimi- 
serunt,  et,  vaginis  ensibus  extractis,  cominus  rem  agere  parabant,  quum  rex  Balduinus 
extrinsecus  cum  agmine  suo  adveniens,  suis  opitulatus  est,  hostibus  illis  mox  dispersis  et 
in  fugam  pene  conversis.  Deinde  alios  atque  alios  instanter  appetens,  ad  muititudinem  Sar- 

B  racenorum  /Ethiopumque  acies  suas  omnes  dîrexit;  atque  in  eos  in  ipso  impetu  ferocique 
ira,  quasi  leo  in  pecudes  frendens,  oranem  vim  furoris  sui  efludit,  cuneosque  eorum  atque 
turmas  féliciter  penetravit  atque  contrivit,  et  in  fugam  inhonestam,  per  vexillum  sanctae 
Crucis,  uni  versos  coegit.  Tune  qui  equos  veioces  habuerunt  Ascaloniam  fugerunt;  sed 
pauci  fuerant  de  Sarraceniset  yEthiopibus  qui  equos  in  illo  certamine  insiderent.  Conjura- 

C  verant  enim  tara  diu9  quam  milites  se  de  campo  nullatenus  fugere,  neque  pedites  dimittere; 
jamque  omnes  pariter  quasi  pedites  erant,  omnesque  pariter  confusi  atque  devicti  sunt.  Et 
quoniam  fugere  non  valuerunt,  neque  nostrorum  manus  evadere,  multi  gladio  iriteriere, 
multi  quoque  vivi  capti,  manibus  post  lerga  revinctisht  in  triumpho  deducti  sunt.  Ibi  inter- 
fectus  est  Gimelmuc4,  dux  et  admiraldus  militiae  Ascalonis0.  O  si  vivus  captus  esset,  quot 

D  nummismata  in  redemptionem  dedisset!  Semelmulch5autem,  dux  Babiloniœ,  exquo  viderat 
cornu  suum  confutatum6,  equum  nactus,  in  fugam  se  praecipitem  dédit,  et  non  Ascaloniam, 
sed  ut  rectius  potuit  Babiloniam  tendit.  Timebat  enim  ne,  si  Ascaloniam  ingrederetur,  a 
nostris  obsideretur  et  comprehenderetur.  Cum  eo  quidam  adhseserunt,  quidam  Ascaloniam 
subintrant7;  quidam  etiam  montana  petunt,  quorum  complures,  equos  iassitudine  afflictos 

£  relinquentes,  vix  evaserunt.  Equi  postea  a  nostris  cum  faleris  repperiuntur,  et  sic,  Dei  gratia, 
a  nostris  Victoria  peracta,  ad  praedam  tandem  se  effundunt;  tentoria  hostium  vasaque, 
utensilia,  equos  et  jumenta,  mulos,  asinos,  camelos  dromedasque,  atque  infinitam  pecu- 
niam  ibi  tune  invenerunt.  Et  glorificatus  est  Dominus  ea  die  a  fidelibus  suis,  et  magnifi- 
catus  est  vehementer,  et  in  ore  omnium  la  us  et  exsultatio  resonabat,  etreversi  sunt  Joppen 

F  cum  isetitia,  sufiarcinati  atque  onerati  spoliis  adversariorum.  Ubi  jam  convenerat  classis8 
Babilonise,  et  Alexandriae,  et  Damiatae,  et  Tripolis,  et  universorum  portuum  naves  tam 
rostratœ  quam  onerariae,  quascumque  rex  Babiloniae  imperio  suo  potuit  excitare,  plenae 
omnes  armatorum9;  ad  hoc  scilicet,  ut  quum  exercitus  ejus  Iherusalem  civitatem,  atque 
terram  Juda,  et  inhabitantes  Christianos  penitus  delevissent,  tune  demum  Joppen  atque 

G  alias  civitates  terra  et  mari  obsidendo  expugnarent;  atque  omnem  terram  ex  omni  gente 
Christianorum  Deique  cultu  penitus  evacuarent  atque  expurgarent 10,  et  imperio  régis 
Babilonii 11  subigerent  ;  ipsique  terram  et  civitates  postea  possiderent.  Sed  viso  capite  Gy- 
melmulc,  quod  a  mûris  Joppe  rex  Balduinus  ostendi  eis  fecit,  spes  eorum  frustrata  est,  et 
penitus  desperati,  in  fugam  conversi  sunt.  Tune  quidam  Tripolim,  quidam  Alexandriam 

H  navigaverunt,  et  dehinc  Babiloniam.  Anno  dominicae  incarnationis  millesimo  centesimo 
sexto d,  indictione  décima  quarta,  ab  urbe  vero  Iherusalem  capta  septimo,  praelium  istud 
commissum  est,  ultimum  bellorum.  Atque  finis  hic  est. 

1  Hic  addit  c.  lemma  ejus  modi  :  Committitur  prœliutn.  —  2  Jamjamque  arcuum  officia,  b.  d.  —  3  Fortasse 
iegendum  :  tam  dux  quam  milites.  —  4  Gimelmulch.  b.  d.  Gimelmulech.  c.  hic  et  infra.  —  5  Semelimich.  d. 
—  0  Confractum.  c.  —  7  lntraverunt.  c.  —  8  Convenerant  classes,  d.  —  y  Omnis  armaturœ.  c.  — 10  Expug- 
narent. a.  — -  11  Babiloniœ.  c. 

"  Fulcher.  Cnrnot.  /.  c.  p.  4i3-Ai5.  c.  xxxu,  p.  Ai  A,  fidem  adlnbeas.  Idemque  probant  se- 

b  Cf.  Virg.  Mneid.  1.  II,  57.  quentia.  Plenilunium  enim  in  xxvii001  mensis  Àugusli 

c  Cf.  supra,  p.  539,  D.  diemtanno  1  io5,  non  aulem  1 106,  incidit.  (Vide supra, 

J  Anno  Domini  mcv°,  si  Fulcherii  Hisioriœ,  I.  Il,       p.  /1 1 5,  annol.  b. ,  et  p.  370,  annol.  b.) 


Digitized  by 


Google 


542 


GESTA  FRANCORUM 


A.  no5. 


Ergo  diem  belli  vobis  vblo  certificare. 
Jam  decies  orto  Phœbo  sub  Virginis  astro , 
Quum  terram  solida  spectaret  imagine  luna , 
Sexta  kaiendarum  Septembris  quum  légère tur', 
Annuit  omnipotens  Francos  gaudere  triumpho  : 
Tune  fugiunt  Arabes,  Turci  simul,  yEthiopesque; 
Pars  montana  petit,  remanet  pars  mortua  campok. 


CAPITULUM  LXXII. 


Eodem  anno  quo  praelium  istud  factum  est,  contigit  in  vigilia  Natalis  Domini0  terrae 
motusd  magnus  valde,  ila  ut  omnes  qui  habitabant  Iherusalem  persentirent. 
A.  no6.  Nec  non  et  syduse  postmoduni  cometœ  apparuit  in  cœlo,  quod  fere  ab  Occidente  in  ea 
parte  qua  sol  hyberno  tempore  se  abscondit,  in  Orientem  radios  suos  ad  instar  lineae  telae  G 
in  directum  protendens,  a  mense  Februario  usque  in  Martium1,  per  dies  qujnquaginta 
aut  amplius,  crepusculo  noctis  oriebatur,  et  usque  fere  in  mediam  noctem  lumine  pleno 
lucebat.  Erat  autem  prima  luna2  quando  primum  cœpit  oriri  sydus  istud.  Et  sciendum  est, 
quia  a  principio  sui  ortus  tam  ipsa  coirçeta,  quam  splendor  radiorum  ejus,  de  die  in  diem 
attenuatus  est  paulatim9,  adeo  ut  in  diebus  ultimis  vix  posset  agnosci,  nisi  subtili  acumine  D 

1  Martio.  a.  c.  —  2  Post  haec  verba  :  Erat  autem  prima  luna,  cod.  c.  omissis  sequentibus,  variantem  habel 
lectionem,  quam  in  infima  hujus  paginae  parte  edimus".  Notandum  tamen  est  omnem  hune  locuni,  qui 
bic  Gestis  francorum  Iherusalem  expugnantium  adjicitur,  in  Descriptione  locorum  circa  Ierusalem  adjacentium 
(qui  liber  Fretelli  est)  apud  cod.  Ô129.  Bibl.  imper,  iisdem  fere  verbis  inveniri,  fusiusque  apud  cod.  838 
Duacensëm  (cod.  a).  —  9  Om.  paulatim  b.  d. 


*  Id  est  die  xxvn0  mensis  Augusli  A.  D.  1  io5.  (Cf. 
supra,  p.  4i5,  et  annotât,  b.) 

h  Quos  versus  ex  Fulcher.  transcripsit.  (Cf.  p.  à  1 5 ,  c.) 


*  Id  est  die  xxiv*  mensis  Decembris,  A.  D.  1  io5. 
4  Fulcher.  Carnol.  I.  II,  c.  xxxiv,  p.  k\b. 

•  Ibid.  c.  xxxv,  p.  4 16. 


*  Rex  Godefridus,  prout  benignius  poterat 1  patriarchatum 
disposuit  et  honores  ecclesiarum ,  et  non  sub  regnantis  sed  sub 
Deo  famulantis  titulo  primus  apicem  conscendere  meruît.  Vove- 
rat  autem,  si  Deus  Àscalonem  in  manu  ejus  redderet,  totius 
Iherusalem  redditus  Deo ,  militantibus  in  ecclesia  Sancti  Sepul- 
chri  dominioque  patriarchae  se  largiturum  -,  sed  anno  sequenti 
vix  compléta,  terminum  subiit  quem  prseterire  non  poterat. 
Sepultus  est  autem  sub  incomparabili  mœrore  apud  '  Goigota , 
ubi  crucifixus  est  Dominus  ;  in  cujus  tumulo  hi  versus  subscripti 
habentur  : 

EPITAPHIOM  GODEFMDI. 

Francorum  gentis  Syon  loca  sancta  petentis 1 
Mirificnm  sidus ,  dux  hic  reçu  bat  Godefridus , 
/Egypti  terror,  Arabum  fuga ,  Persidia  error  ; 
Rex  ïicet  electus,  rex  noluit  intitulari 
Nec  diademari ,  ted  sub  Christ o  famulari. 
Ejus  erat  cura  Syon  sua  reddere  jura , 
Catholiceque  sequi  sacra  dogmata  juris  et  œqui  ; 
Totum  scisma  teri  circa  se  jusque  foveri. 
Sic  et  cum  superis  potuit  diadema  mereri , 
Mflitiœ  spéculum ,  populi  vigor,  anchora  clcri. 

Cui  successit  Balduinus ,  frater  ejus ,  primus  consul  Edessa- 
nus ,  electione  totius  cleri  et  populi.  Quo  régnante ,  siluit  Ydu- 


rnxus  et  Amalech ,  tremuit  Arabs  et  Philistams,  Damasco,  Tiro 
et  Ascalone  tributariis  ;  quem  et  JGnecus  Allexis ,  Francorum 
exercitu  transeunte  Traciam,  adoptavit  sibi  in  filium,  donis 
eum  imperialibus  crebro  visitans.  Cui  David  Armenus ,  Aveiia» 
rex,  sua  saepe  mittebat  insignia;  ad  quem  Choroxani  nobiles  et 
Persœ  venerunt,  eum  cunctis  in  probitate  et  nobilîtate  pnepo- 
nentes  regibus  ;  quem  Parthijet  Medi  non  hominem  sed  ipsum 
Martem  putabant  :  Deum  4  Francorum  eum  appellantea;  cujus 
probitatis  pnesentiam  mare  Rubrum  atque  Nilus  senserunt. 
Quum  ab  Edessa  tenderet  Iherusalem  ad  suscipiendum  regnum , 
tota^terra  inter  Antiochiam  et  Neapolim  sub  Sarracenorum  do- 
mi  nio  erat  -,  quos  viriliter  transiens  cum  centum  quinquaginta 6 
militibns  totidemque  pedilibus,  ante  districtum  Berithi  centum 
millia  Sarracenorum  viriliter  et  triumphaliter  expugnavit,  pro- 
stravit  etdelevit.  Antesingulasurbeseorum  et  municipia  deinde , 
mutatis  castris  suis,  ei  necessaria  afierebantur.  Hic  incompa- 
rabilis  vir,  Crucis  salutiferx  dominicique  Sepulcri  vexillifer  im- 
perterritus,  a  Dan  usque  Bersabee  Syon  sua  plene  restituit, 
mari t imam  adhibens ,  a  flumine  Albana  transfluente  Arcbados 
usque  Rubim,  inter  Joppe*et  Philistiim,  absque  Tiro.  Sunt  et 
earum  nomina  civitatum  quas  Deo  acquisivit,  idolâtras  ex  eis 
expellens  :  Archas  ,[Tripol» ,  Biblium ,  Berithus ,  Sydon ,  Achon  , 


1  Uro.  Poterat  c.  —  *  A nte  cod.  a.  et  5129.  —  3  Hune  versum,  in  cod.c.  itemcpie  in  cod.  5129  Biblioth.  imp.  omissum,  ex  cod.  a.  I.  Ix'j  resti- 
tuimus.  —  *  Dominum  co<\.  5i  29.  —  6  (Juadrayinta  cod.  5129. 


Digitized  by 


IHERUSALEM  EXPUGNANTIUM.  543 

A  oculorum  intueretur.  Necmulto  post,  duo  orbes  in  modum  solis,  a  dexlra  et  sinistra  parte    A.  1106. 
hujus  quotidiani  solis ,  nec  non  ejus  magnitudinis ,  vel  forma  vel  lumine  apparuere ,  et  ab  hora 
tertia  usque  ad  meridianam  fulgebant.  In  quorum  circuits  omnium  colorum  species  corn- 
prehendi  poterant  ad  instar  iris,  et  quidam  eorum  erant  majores,  et  qui  intus  se  conclu- 
debant  minores.  Et  in  sequenti  quidem  mense,  média  ferme  hora  noctis,  Stella  de  cœlo  quasi 

B  pluere  visas  sunt;  quae  omnia,  licet  mortalibus  occulta  atque  ignota  forent,  actuum  tamen 
futurorum  signa  atque  prasentium  sive  prœteritorum  facinorum  prodigia  erant. 

EXPLICIT  HISTORIA. 


Venerandus  Podiensis  Aymarus  episcopus 
Sutnpsit  curam  ab  Urbano  Domini  exercitus. 
Boamundum  dux  Robertus  Wiscardus  Apuliœ 
Genuit  valde  potentem  ducem  Antiochiie. 
Urbium  exterior  Flandriae  Bolonia 
Reges  ambos  edidit  nobili  prosapia. 

(Id  est  Godefridum  et  Balduinum.) 

Pâtre  Eustachio  Ida  mater  principes 
Régnantes  Iherusalem  genuit  hos  nobiies. 
Fit,  post  mortem  Godefridi  régis  invictissimi , 
Balduinus  frater  ejus  dux  rex  Iherosoiymis. 
Pater  regum  rex  Philippus  et  Robertus  Flandriac, 
Orti  sunt  aequipollenter  de  regali  semine. 
Ida  mater  Karlomanni  descendit  de  génère, 
Soror  ducis  Godefridi  inclyti  Lothariae. 
Robertus,  cornes  Flandrensis,  probus  miles  inclytus, 
A  Turcis  appellabatur  Georgii  filius. 
Patriarcha,  rex  et  custos  Sepulcri,  de  Flandria, 
Urbe1  capta  Salomonis,  obtinent  regalia. 


1  In  urbe.  d. 


Caïphas,  Caesarea,  Assur,  Joppe.  Sunt  et  oomina  munitionum: 
Mons  Regalia ,  Tunis  Neapoiitana ,  Mal  ve ,  Caun  Mons 1 ,  castrum 
in  Achon,  Scandalion.  O!  in  quantam  fortunam1  Bolonic  ci- 
vitas,  que  tantum  ac  talem  edidit  virum ,  Edissas  futurum  domi- 
natorem,  in  trono  régis  Abgaron,  cui  Christus,  tempore  suo  per 
Thadeum,  apostolum  ipsius , epistoia  premissa,auam  in  manu- 
tergio  figuratam  imaginera  misit ,  sceptrum  ejus  confirmans  et 
diadema;  quem  Thadeus  in  sacro  fonte  mundatum  a  lepra 
Christo  consecravit  cultorem  Ecclesiae.  Est  quidem  prasdictus 
fons  Edisias ,  qui  per  apostolum  ex  tune  et  per  regem  claruit  in 
fide.  In  Edisse  defunctis  apostolo  et  rege,  sepultisunt,  etavene- 
rabili  Benedicto ,  ejusdem  urbis  primo  metropolitano,  Balduino 
patriciante  t  ezsepulti  solemniter  in  mausoleis  argenteis  repositi 
sunt.  Praedictam  vero  manutergium  in  Edissa  remansit,  assidue 
radio  solis  superveniente'  usque  ad  adventum  Parthorum ,  quo- 
rum causa  Ierapolin  translatum  est,  deinde  Constantinopolim  a 


Diogene  imperatore.  Quiescit  etiam  apud  Edissam  corpus  beati 
Thomas  apostoli,  sub  Alexandro  imperatore  relatum  ab  Indis. 

Venerabilis  ergo  Balduinus,  gloriosus  et  piusprinceps,  ex- 
pugnata  Pharan  in  finibus  Philistiim ,  haud  longe  a  Nilo ,  inter 
amplexus  domni  Rogeri ,  secundi  Ramathensis  episcopi ,  erectis 
ad  cœlum  oculis,  regno  suo  disposito  féliciter,  [obiit]  :  trans- 
latas inde  Iherusalem  per  portam  orientaient,  in  templo  Do- 
mini ,  non  in  solemni  Osanna  sed  in  mœrore  et  iuctu  in  Hospi- 
tali  delatus ,  et  ante  Sepulcrum  Domini 4  in  Golgotha ,  sub  enar- 
rabili  luctu ,  sub  desolatione  regni  et  sacerdotii ,  a  tanto  sane 
religionis  antiatite  dominico  Ligno  consignatus  ac  aepultas  est , 
anno  regni  ejus  xvii°,  mensibus  tribus;  regio  more  tumulatus , 
in  Deo  quiescit.  Cui  successit  in  Syon  qui  ei  successerat  in 
Edisse,  Balduinus  de  Burgo,  vir  sapiens  et  magni  valons; 
post  hune  venerabilis  Fulco,  tertius,  cornes  Andegavensis  et 
Cemanorum. 


1  Caïman*  cod.  5i  29  (castcllum  haud  longe  ab  Ace  sive  Achon  situm).  —  '  In  quantum  fortunata  cod.  5i  29.  —  '  Supereminente  cod.  5i  29.  -t- 
*  Domini  demum  cod.  5129. 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


VII 


SECUNDA  PARS 


HISTORLE  IHEROSOLIMITAN.E 


m.  69 


Digitized  by 


Google 


INDEX 

CODICIS  MANUSCRIPTI  ET  LIBRl  TYPIS  MANDATI 

QUIBUS  USI  SUNT  EDITORES. 


A.  Codex  ms.  Garnotensis  (olim  Abbatiae  Sancti  Pétri),  i3o,  xn°  sseculo  exaratus. 

B.  Editio  Bongarsiana. 


Digitized  by 


Google 


VIRI  GL.  BONGÀRSII 


AD 


SECDNDAM  HISTORIEE  IHEROSOLIMITANJ!  PARTEM 

PRiEFATIO. 


Secundae  partis  Historiœ  Hierosolimitanae  (prima  enim  in  codice,  quo  unico  usi  sumus ,  nostro.a 
P.  Daniele,  non  exstat)  auctor*  eumdem  secutus  est  Fulcherium,  ita  ut  verba  eadem  saepius  red- 
dat,  et  cum  eo  narrationem  finiat.  Vixisse  illo  tempore  ipso  videtur,  ex  eo  quod,  anno  MCVI  et 
MCX,  quid  insoiita  prodigia,  quidcometae  portenderint,  minus  adhuc  haberi  probatum  ait.  Gon- 
tinet  autem  pars  haec  secunda  res  gestas  sub  anno  MC  ad  annum  MCXXIV,  id  est  a  Balduini 
Edessani  ad  fratrem  Godefridum  visendum  profectione ,  ad  obsidionem  Tyri. 

*  «Lisiardus,  Liziardus  sive  Lictardus,  Turonensis  •  nom ,  quam  sine  nomine  auctoris  publicavit  Bongarsius 

•  clericus,  et  ab  anno  1 153  ad  an.  1 168  decanus  Lau-  •  in  Gestis  Dei  per  Franco* ,  p.  5g4.  691;  et  in  qua  res 
«  dunensis  (vide  Dacher.  ad  Guibert.  Novigent.  p.  820),  t  ab  anno  1 100  ad  1  ia4  auclor  persequitur.  •  (Fabric. 

•  scn'ptor  Ordinarii,  sive  cerimoniarum  et  officii  divini  Biblioth.  mediœ  et  infimœ  latinitA.Xl,  t.  IV,  p.  277.)  — 
«in  illa  Ecclesia.  Eidem  Barlhius,  lib.  CLXVII  Adver-  Titulum  hujus  operis,  qui  in  cod.  A  deest  a  Bongarsio 

•  sarior.  cap.  vu,  et  in  notis  ad  illud  scriplum  (Ludewig  transcripsimus. 
*Reliq.  t.  III,  p.  5a 3),  tribuit  Historiam  Hierosolimita- 


69. 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INCIPIT  SECUNDA  PARS 

HISTORIE  HIEROSOLIMITANjE1 


CUJUS  PRIMA  NOBIS  PERIIT. 


CAPITULUM  I. 

A     Quum a  au  dissent 2  donnus3  Boamundus4,  qui  reversus  Antiochiam,  toti  jam  urbi  princi-    A.  1099. 
pabatur  solus,  hominibus  Raimundi  comiiis  de  ea  ejectis,  et  donnus  Balduinus,  ducis 
Godefredi  frater,  qui  et  ipse  jam  Edessae  civitatis  totiusque  confinis  trans  fluvium  Eufraten 
regionis  obtinuerat  principatum,  certis  referentibus  nuntiis,  sanctum  qui  prœcesserat 
Christi  exercitum,  et  urbem  Jerosolimam,  Deo  se  juvante,  armis  cepisse,  et  finitimam  re- 

B  gionem,  hostibus  expulsis,  magna  sibi  ex  parte  subjugasse,  et  loca  sancta  latius  ad  Christi 
cultum  liberavisse,  lœtissimi  cum  suis  omnibus5  effectif  débitas  proinde  laudes  Deo  red- 
diderunt ,  et  condignas 6  prosperatori  laborum  servorum  suorum ,  et  consummatori  Cbristo 
gratiarum  actiones  devptissime  persolverunt.  Gaudent  omnes,  cuncti  simul  laetantur:  An- 
tiochia  cum  suo  Boamundo  exsultat;  Edessa  cum  Balduino  tripudiat;  Eufratesia  utrisque 

c  congratuiatur.  Tante  victoriae  participes  fiunt  congratulando ,  qui  non  pugnando  fuerant 
extremi  expertes  laboris.  Erubescit  Boamundus  cum  suis  de  reversione;  de  retardatione 
Balduinus  verecundatur;  pudore  suffunditur  uterque,  quod  gloriarum  suarum  titulis  su- 
premae  laudis  victoria  non  annumeretur;  quamvis  ejusdem  fuerit  virtutis  et  cautelae  ad 
muniendas  defensandasve  noviter  expugnatas  regiones  remansisse,  cujus  et  ad  expugnan- 

D  das  praecessisse.  Aut  nihil  enim  valuisset,  aut  parum,  de  Syria  sive  Eufratesia  ejectos  in 
Persidam  usque  Persas  expulisse  et  Turcos,  si  omnimodo  Christianorum  abscessu  defen- 
soribus  vacuœ,  reinvadendœ  relinquerentur  hostibus  regiones.  Quin  potius  extremae  dé- 
menti» fuisset  tôt  et  tantos  pro  reparando  in  regionibus  illis  nomine  et  cultu  Christiano 
labores  sudasse  et  agones,  si  terras  et7  patrias,  quas  Christo  sanguine  pepererant  suo,  re- 

E  sumendas  Christi  relinquerent  inimicis.  Proinde  et  in  profectione  aliorum  et  istorum  re- 
mansione  divina  agnoscatur  operata  esse  providentia,  ut8  utrobique  non  homini,  sed  nomini 
tuo,  Christe,  detur  haec  gloria.  Tua  est  potentia,  tuum  regnum,  Domine.  Tu  Jerosolimam 
cultoribus  tuis  reddidisti  ;  tu  Babilonios  coram  ipsis  attrivisti  ;  tu  nihilominus  Baldui- 
num,  etsuos,  innumeras  Persarum  multitudines  cum  parva  cultorum  tuorum  manu  sœpius 

F  invadentem  in  Mésopotamie  fi  ni  bus,  ssepiusque  vincentem,  fugantem,  proterentem,  con- 
fortasti ,  adjuvisti ,  magnificasti.  Denique  quum  cognovissent  Persae  quod  et  Balduinus  et 
Boamundus  Jerosolimam,  ut  vota  sua  Deo  perso) verent,  collegas  suos°  subsequi  cœpissent, 
conglobati  rursum  Edessenae  regionis  partem  invadunt;  quos  ibi  reperissent  cuit  ores  Christi , 
tanquam  oves  sine  pastore,  lupina  rabie  voraturi.  Contra  quos  Balduinus  cum  parva  satisf 

G  sed  electa  suorum  turma,  subito  feversus  occursu,  in  suis  eos  castris  securos,  et  nihilomi- 
nus quam  Balduini  recursum  suspicantes,  improvisus  repente  aggreditur;  castra  perrumpit9 
et10  hostes  perturbât  ?  et11  expugnat  inimicos;  alios  occidit,  et12  alios  fugat;  sicque  deletis 
hostibus,  et  victoria  potitur,  et  praeda  ditatus  opima,  cum  suis  ad  propositum  iter  rever- 

1  Om.  Incipit  secunda  pars  Historim  Hierosolimîtanœ  a.  —  2  Audisset.  b.  —  3  Domnus.  b.  —  4  Buiamun- 
dus.  b.  —  5  Hominibus.  b.  —  6  Reddiderunt,  dignas.  b.  —  7  Om.  et  b.  —  8  SciliceL  b.  —  9  Suas.  b.  — 
10  Om.  et  b.  —  11  Om.  et  b.  —  12  Om.  et  b. 

'  Anno  D.  1099.  Sequitur  Fulcherii  Carnotensis  Historiam,  1.  I,  c.  xxxiii,  p.  36A. 


Digitized  by 


Google 


550  SjECUNDA  PARS 

A.  1099.    titur;Boamundumque,  recursum  ipsius,  prope  oppidum  quod  Valenium a  dicitur,  praesto-  A 
lantem ,  brevi  assequitur.  Applîcuerat  in  portu  Laodicensi  archiepiscopus  quidam  Pisanus , 
nomine  Daimbertus,  e£  cum  ep  liai*  plures  atque  Tusciani;  aderat  et  quidam  ajius  de 
Apulia  episcopusb;  hi  omnes  simul  satis  amicabiliter  glomerati  ad  viginti  quinque  millia 
tam  equitum  quam  peditum  poterant  sestimari.  Qui  omnes  Sarracenorum  fines  iatius  in- 
trogressi,  impossibile  dictu  quanta  vel  de  infestationibus  paganorum,  vel  de  cibariorum  B 
penuria  et  homines  et  jumenta  sustinuerint  pericula,  adeo  ut  plerique,  urgente  inedia, 
equorum  vel  asinorum,  vel  etiam  camelorum  carnes  compulsi  fuerint  manducare,  ut  vel 
ad  qualemcumque  cibum  proficerent  jumenta,  quae  ad  iter  explendum  defecissent.  Inve- 
niebantur  aliquando  arundines  quaedam,  vulgo  dicte  cannameles,  de  quibus  confici  aiunt 
mel  sylvestre,  unde  et  nomen  ex  canna  et  melle  compositum  videntur  habere;  bas  qui  C 
poterant  invenire,  dentibus  ruminandas,  propter  melleum  saporem,  ingerebant,  plus  inde 
saporis  capescentes  quam  vigoris.  Torrebantur  algore  hiemis  viatores  ;  et  imbrium  continua- 
tione  tam1  homines  quam  jumenta  solvebantur.  Plerique  etiam  nobiles  viri,  deficientibus 
jumentis,  de  equitibus  pedites  facti,  cogebantur  incedere  rescellulis  suis  sarcinati;  et  quas 
gestabant  ut  earum  subsidiis  utcumque  relevarentur,  earum  oneribus  nonnulli  déficientes,  D 
pene  ad  mortem  fatigabantur.  Sed  vincit  omnia  sancto  fervens  desiderio  Christi  populus, 
nec  cessavit  donec  perveniens  Jérusalem,  vota  sua  Domino  reddidit,  adorans  eum  in  loco 
ubi  sleterant  pedes  ejus°.  Occurrunt  sibi,  et  quae  pracesserant,  et  quae  nunc  successerant, 
tribus  tribus  Domini,  et  vere  testimonium  Israël  ad  confitendum  nomini  Dominià.  Occurrit 
Balduino  duci  dux,  idemque  frater  ipsius  rex  Godefredus,  seque  invicem  in  osculo  sancto  E 
salu tantes,  de  sua  vel  sospitate,  vel  laboris  tam  diuturni,  tam  gloriose  consummati  prospe- 
ritate  congratulantur.  Consummant  desiderium  suum  simul  omnes  milites  Christi,  loca 
sancta  circumeunt,  Terrae  sanctae  basia  devotissima  infigunt;  vixque  possunt  avelli  ab  aliis, 
nisi  quod  aliorum  desiderio  et  amore  alia  coguntur  deserere.  De  Jérusalem  pervolant  in 
Bethléem2;  revolant  in  Jérusalem  de  Bethléem,  nunc  sacratissimi  Sepulcri,  nunc  prae-  F 
sepii  amore  raptati.  Horrebat  adhuc  et  sordebat  aer  et  terra  fœtore  cadaverum  recens 
occisorum,  ipsaque  immensitate  horroris  quantam  populo  suo  Christus  praestitisset  de 
Turcis  victoriam  commendabat.  Recreatis  ibi  a  tanto  vel  viae  vel  famis  labore  et  homini- 
bus  et  jumentis,  post  celebrata  in  Bethléem  annua  Natalis  dominici  cum  summo  gaudio 
solemnia,  et  memorato  superius  Daimberto  archiepiscopo  Jerosolimis  patriarcha  electo,  G 
quidam  quidem  cum  ducibus  Boamundo  atque  Balduino  elegerunt  Antiochiam  redire, 
quidam  vero  Jerosolimis  remanere  cum  rege  Godefredo. 


CAPITULUM  II. 

a.  1100.  Anno'  ab  incarnatione  Domini,  m.c,  memorati  duces  Boamundus  atque  Balduinus, 
quum  de  Jerosolimis  ad  sua  reverterentur  cum  suis,  per  Galilaeam  venerunt  usquePanea- 
dam  :  haec  est  quae  in  sanctis  Evangeliis  Caesarea  Philippi  nominatur,  urbs  inclyta  satis,  a  n 
filiis  Dan  antiquitus  ad  radices  montis  Libani  aedificata  ;  sed  temporibus  Augusti  seu  Tibe- 
rii  Caesaris  reaedificata  diligentius  a  Philippo,  filio  Herodis,  et  Caesarea  est  Philippi  cogno- 
minata.  Oriuntur  ibi  duo  fontes,  quorum  alter  quidem  Jor,  alter  vero  Dan  nuncupantur  ; 
horum  et  fluenta  et  vocabula  sui  compositione  Jordanem  efficiunt  fluvium,  qui  exinde 

1  Om.  tam  a.  —  2  Betlehem.  b.  sic  ubique. 

•  Hodie  Belnias.  (Cf.  p.  365,  annotât,  c.)  •  Psalm.  cxïxi,  7. 

k  Girardus,  episcopus  Arianensis.  (Cf.  p.  365,  an-  d  Cf.  Psalm.  cxxi,  4. 

notât,  e  atque  /ta/,  sacr.  t.  VIII,  p.  ai 4.)  *  Sequitur  Fulcherii  Historiam ,  1.  I,  c.  xxxiv,  p.  36y. 


Digitized  by 


HISTORIE  HIERÔSOLIMITANjE. 


551 


A  usque  in  lacum,  qui  Alphatites  vel  potius  mare  Mortuum  dicitur*,  percuiYens,  et  nomen 1    A.  noo. 
perdit  et  flumen.  Hic  est  iacus,  imo  tenebrosissima  qusedam  et  impermeabilis  abyssus, 
illius  Pentapolis  vorago  horribilis,  quae  perditionis  impiorum  adhuc  permanet  testis.  Dicitùr 
autem  mare  Mortuum  idcirco  nominari,  quod  nihil  vivum  nec  ex  se  gignere  possit,  nec 
aliunde  forte  immissum  nutrire.  Ita  non  modo  horribili  vastitate  terra  ibi  damnata  est, 

B  sedaqua  sterilitate  :  nam  et  solum,  si  qua  forte  fructificat,  forinsecuset  gratum  colore,  et 
specie  solidum  videtur;  intrinsecus  vero,  vel  tactu  vel  gustu,  probatur  inane  ;  ita  foris 
prétendit  gratiam ,  intus  favillam  abscondit.  Terra  quondam  Paradiso  Dei,  ut  Moyses  ipse 
testaturb,  persimilis;  nunc  horroris  atque  salsuginis  effecta,  etiam  in  ipso  germine  suo  exi- 
stit  umbra  mortis.  Talia  perditorum  quondam  terra  perditionis  adhuc  praefert  signa,  ut 

C  visu  ipso  discant  corruptionis  et  nequitiae  sectatores  cui  sint  fine  perditioni  mancipandi  ; 
quin  potius  ut  pertimescant  et  desinant  ad  ea  libidinis  opéra  ardere,  quae  eos  faciant  sem- 
piterno  igne  ardere;  caveantque  eo  desideriorum  turpium  fumo  fuliginari,  unde  fumas 
tormentorum  eorum,  sicut  Scriptura  dicitc,  ascendat  in  sœcala  sœculoram.  Sed  de  hoc  suf- 
ficiat  ista  breviter  memorasse;  nunc  ad  propositum  recurramus.  Igitur  ducibus  praefatis, 

D  cum  comitibus  suis  ad  sua  prius  per  Tiberiadam  et  dehinc  per  Paneadam  revert entibus, 
occurrunt  cum  multitudine  grandi  de  Damasco,  nocituri  si  possent,  qui  eorum  insidiantes 
operiebantur  transitum  Sarraceni,  confidentes  plurimum  de  victoria,  pro  eo  quod  iner- 
mes  et  de  labore  viae  nimis  fatigatos  illos  didicerant  esse  viatores;  et  de  armorum  quidem 
inopia  non  omnino  falsa  erat  eorum  suspicio  :  quia  et  lanceis  carebant  nostri  et  sagittis 

E  parum  abundabant,  et  arcus  ipsi,  qui  locis  illis  glutino  compaginari  soient,  assiduis  im- 
bribus  humectati  pene  omnes,  laxi  erant  et  soluti.  De  victoriae  tamen  obtentu  fefellit  hos- 
tes  militum  suorum  Christus;  et  de  manibus  eorum,  qui  jam  sibi  eos  comprehendisse 
videbantur,  sollertia  ducum  eos  clementer  eripuit.  Et  Boamundus  quidem  in  primo 
agmine  occursus  hostium  propugnabat  et  impetus  ;  Balduinus  vero  in  extrema  parte  ver- 

F  sutias  et  insectationes  improborum  quassabat.  Evaserunt  tandem  periculum  illud  Christi 
milites,  et  evicerunt  discrimen  tam  studiose  sibi  tamque  feraliter  intentatum.  Quod  in 
tali  articulo  evasisse,  non  minus  optabile  fuit  jam  conclusis  jamque  captis,  quam  vicisse. 
Nam  et  hostibus  ipsis  non  minus  ingessit  confusion  is,  in  tanta  opportunitate  obtinendi 
victoriam,  perdidisse  quam  fugisse.  Itaque,  ipsis2  videntibus,  e  regione  munitionis  ipsorum, 

G  quam  Balbac3  nuncupant,  castra  sua  locaverant  nocte  illa  Christiani,  sequenti  die  per  Tor- 
tosam  et  Laodiciam  transi turi  :  ubi  comitem  Raimundum,  quem  ibi  reliquerant,  adhuc 
reperientes,  sed  propter  victualium  caritudinem  et  inopiam  cum  eo  diutius  remorari  non 
valentes,  alter  ducum  cum  suis  ad  suam  properavit  Edessam;  alter  vero  Antiochiam  suam 
cum  suis  gaudenter  ingressus,  jocundissime  a  suis  est  susceptus. 


CAPITULUM  III. 

H  Ubid  quum  per  sex  menses  suum  ex  more  satis4  strenue  ageret  principatum,  Gabriel e, 
urbis  Meletinœ  primus,  per  legationes  cum  eo  fœdus  pepigit,  et  sui  ipsius  et  ejus  cui 
praesidebat  urbis  deditionem  illi  pactus;  ad  quam  quum  Julio  mense  cum  paucis  pergeret 
recipiendam,  incertum  sane  cujus  proditoris  instinctu,  admiratus  quidam,  Danisman  no- 
mine f,  cum  magna  Turcorum  gente,  haud  longe  ab  eadem  urbe  insidias  proficiscentibus 

1  Nominibus.  b.  —  2  Ipsi.  b.  —  3  Balaac.  b.  —  4  Om.  satis  b. 

'  Fulcher.  Carnot.  I.  II,  c.  v,  p.  38o.  a  Fulcher.  Carnot.  1. 1,  c.  xxxv,  p.  368. 

b  Gènes,  xiii,  io.  *  Armenice  Khauxil.  (Cf.  p.  368,  annot.  d.) 

•  Apocal.  xiv,  n.  f  Danischmend.  (Cf.  p,  369,  annot.  a.) 


Digitized  by  Google 


552  SECUNDA  PARS 

A.  1100.  te  lendit,  et  Boamunduni  cum  suis  inconsulte  prorsus  et  omnino  incaute,  quia  nimis  secure,  a 
venientem  undique  de  insidiis  irruens  gens  nefaria  circumvallavit  subito;  et  usque  adeo 
repentino  et  improviso  incursu  perturbavit,  ut  non  dico  pugnare,  sed  nec  arma  pugnaturus 
corripere  quisque  posset.  Ita  disgregati  ooines  et  in  fugam  versi,  heu,  proh  dolor!  ludibrio 
hostibus  facti,  plurimi  perempti,  nonnulli  capti,  paucissimi  fuga  elapsi,  et  arma  et  castra 
atque  etiam  vecturas  cum  omni  substantia  perdiderunt.  Boamundus  ipse  comprehensus  a  b 
Turcis,  capti  vus  abductus,  luctum  et  desolationem  permaximam  suis  reliquit.  Qui  quum 
adhuc  ante  urbem  Meletinam,  quam  Danisman  obsidione  cinxerat,  captus  teneretur,  prae- 
ciso  simcipitis1  cincigno,  et  Balduino  per  quemdam  transmisse*,  mandat  et  cum  omni  sup- 
plicatione  lamentabiliter  postulat,  ut  sibi  citato  prô  Christi  amore  auxilio2  succurrere  fes- 
tinet.  Audito  Balduinus  tam  miserabili  infortunio,  vehementissime  tristis  efficitur;  deflet  c 
amicum,  collegam  plangit,  communem  casum  lamentatur.  Nec  differt  héros  cordatissiraus 
ad  succursum,  si  posset,  amici  cum  quanto  poterat  exercitu,  junctis  etiam  sibi  Antioche- 
nis,  properare;  seque  pro  liberando,  si  praevalet,  collega  omni  exponere  periculo.  Verum 
Danisman,  Francorum  sibi  concursu  praenuntiato ,  eorum  veritus  animositatem,  urbem 
quam  obsederat  relinquit;  et  insequenti  se  per  triduum  Balduino  nullam  congrediendi  d 
copiam  fugitans  facit.  Ita  quasso  labore  Balduinus  et  sui  dolentes  revertuntur;  Boamundus 
vero  captivus,  ut  dictum  est,  abductus,  diligentissime  custoditur.  Regredienti  Balduino 
Gabriel  occurrit,  et  se  et  urbem  illi  dedens.  Firmatis  itaque  cum  Gabriele  amicitiis,  et  urbis 
custodia  suis  Balduinus  diligenter  commendata,  Antiocheni  quidem  orbati  principe  suo 
Antiochiam  mœsti  redeunt.  Balduinus  vero  cum  Edessenis  revertitur  Edessam.  Ubi*  quum  E 
sua  pace  gauderet  et  aliquanta  frueretur  prosperitate ,  germanum  suum,  ducem  videlicet 
Godefredum,  vix  anno  in  regno  Jerusolimorum  expleto,  certis3  deferentibus  nuntiis,  didi- 
cit  apud  Jerusolimam  xv  kal.  Augustib,  diem  extremum  clausisse;  seque  ipsum  ab  omni  Jeru- 
solimorum populo  regni  successorem  decretum  esse  et  electum.  Doletc  quidem  de  fratris 
morte  dux,  sed  de  regni  décréta  sibi4  non  minus  gaudet  haereditate.  F 


CAPITULUM  IV. 


Itaque  communicato  cum  amicis  consilio,  terram  suam  cuidam  propinquo  suo,  comiti 
scilicet  Balduino ,  regendam  committit  et  custodiendam  ;  ipse  vero  cum  .ce.  fere  militibus, 
et  peditibus  .dcc.  Jerusolimam  tendere  disponit;  et  mirantibus  multis,  et  amicis  horres- 
centibus,  quod  cum  tam  modico  comitatu  tam  periculosum  iter  aggrederetur,  per  tôt 
hostium  regiones  transiturus,  unde  et  plerique  periculis  se  subduxerunt,  pavefacti.  Ven-  g 
tum  est  Antiochiam,  et  inde  Laodiciam,  inde  Gîbellum,  deinde  Aracleam.  Quumque  per 
Tortosam  et  Archas  castrum,  Tripolim  usque  fuisset  perventum,  Tripolitanorum  rexd, 
nondum  quidem  Christianus,  sed  Christianis  non  omnino  inimicus,  in  castris  suis  Bal- 
duino et  suis  victualia  pro  munere  abundanter  praeberi  fecit,  innotescens  etiam  ipsis  quod 
Duchacc,  rex  Damasci,  et  Ginahadolef,  rex  Calipti,  cum  multis  Turcorum,  Arabum,  et  H 
aliorum  Sarracenorum  catervis,  angustias  locorum  préoccupassent,  transitum  operientes 
Christian  orum. 

1  Sui  capitis.  b.  —  2  Om.  auxilio  b.  —  3  Cunctis.  b.  —  4  Om.  sibi  b. 

*  Fulcher.  Carnot.  1.  I,  c.  xxxvi,  p.  36g,  370.  d  Abu  Ali  Ibn  Aramar.  (Cf.  p.  373,  annotât,  e.) 

*  Id  est  die  xviii0  menais  Julii,  A.D.  1 100.  (Cf.  supra,  *  Deccacus.  (Cf.  p.  373,  annot.  g.) 

p.  370,  annotât,  a.)  '  Genah  Eddaule.  (Cf.  p.  373,  annotât,  h.) 

*  Fulcher.  Carnot.  I.  II,  c.  1,  p.  373,  374. 


Digitized  by 


HISTORI/E  HIEROSOLIMITAN/E. 


CAPITULUM  V. 


A     Est*  enim  haud  longe  ab  urbe  quam  Beritum  vocant,  prope  mare,  meatus  artissimus    A.  noo. 
quidem,  sed  inevitabilis  illac  viantibus,  cujus  angustias  si  prius  occupaverint  viri  centum, 
centum  millibus  transitum  facillime  obcludere  possint,  montiuoi  et  maris  objectibus,  ca- 
veis  etiam  antrorum  undique  muniti.  Hune  itaque  locum  Damascini  préoccupantes  et 
Calipteni,  quum  praecurrentes  Christianorum  exploratores  accedentes  ad  se  statim  impugnare 

B  cœpissent,  qui  pone  sequebantur,  ordinato  per  acies  comitatu  toto,  auxilium  ibi1  de  cœlo 
praestari  in  tanta  necessitate  devotissime  precabantur.  Nec  defuit  suis  clemens  ubique  boni- 
tas  Salvatoris.  Nam  primo  qui  de  m  congressu,  plures  hostium  in  insidiis  suis  confestim 
occisi,  alii  vero  adeo  perterriti  sunt,  ut  congredi  formidantes,  pugnam  desererent,  seque  ip- 
sos  intra  caveas  antrorum  vel  montium  angustias  receptantes,  de  prohibendo  potius  transitu 

C  quam  de  conflictu  agitando  curarent.  Quod  cémentes  Christian»  vel  dux  vel  signiferi  mi- 
litiœ,  eodem  quo  confligere  cœperant  loco  castra  locant  sua,  videlicet  ne,  si  ad  modicum 
vel  hospitandi  gratia  rétrocédèrent,  infractam  hostium  animositatem,  quasi  formidantes, 
rursus  adversum  se  concitarent.  Noctem  illam  fere  omnes  tam  homines  quam  jumenta,  et 
incibati  et  sine  potut  duxerunt  insomnem.  Simulabant  contra  hostes  audaciam,  sed  parum 

D  de  vita  confidebant.  Pericidosum  erat  in  castris  manere;  periculosius  angustiarum  fauces 
transeundas  adiré;  periculosissimum  retrocedendo2  fugitare.  Ita  quum  neque  de  fuga  con- 
silium,  neque  spes  ulla  patesceret  de  victoria,  de  salute  fere  omnis  fiducia  perierat.  In  tanta 
anxietate  nocte  illa  in  castris  suis  languerunt  Christiani;  longa  erat  anxiis  nox,  prœ  acerbitate 
angoris;  sed  prae  horrore  formidatae  jamque  velut  ante  oculos  positae  mortis,  non  minus 

E  timebatur  lucis  accessus.  Aurora,  quam  desiderantes  metuebant,  illuxit.  Consilium  vel 
transeundi  angustias,  vel  quod  magis  sperabatur  moriendi  gloriose  in  bello,  libratur  a  primo- 
ribus,  et  ab  omnibus  firmatur.  Gollectis  papilionibus,  seu  quibuslibet  aliis  rébus,  onerata 
jumenta  prae  se  minantes,  armati  milites  ab  irruentibus  undique  hostibus  defensant;  gres- 
sum  versus  angustiarum  accessum  tendunt.  Circumvallant  gradientes,  et  de  montibus  et 

F  de  mari  concurrentes  undique  Sarraceni,  clamoribus  immensis  perstrepunt,  sagittis  et  mis- 
silibus  appetunt,  gladiis  minitantur  nudatis;  simulque  post  tergum  et  ab  utroque  latere, 
velut  oves,  ad  angustiarum  fauces  eos  minabant,  ut  ibi  conclusis  pro  libitu  illudere,  atque 
pessundare  sic  interceptos  valerent.  Quodb  et  facerent  facillime,  nisi  pius  Christus  et  suis 
in  extremo  conclusis  articulo,  tanto  mirabilius  quanto  insperatius  consilium  inspiraret,  et 

G  ministraret  auxilium ,  et  inimicis  suorum  utrumque  mirabiliter  subtraheret.  Nam  quum  inter 
vociférantes  undique,  et  gladios  suos  in  mortes  piorum  impios  exerentes,  pii  et  fidèles 
Christi  planitiem  quamdam  angustiis  illis  pene  contiguam  occupassent,  tantam  cordibus 
suorum  subito,  praesens  ubique  in  opportimitatibus,  in  tribulatione  pius  Jésus  immisit  fidu- 
ciam,  ut  audacissimo  recursu  impetitores  suos  impeterent,  conglobatorum  cuneos  irrum- 

H  perent,  dispersèrent,  trifariamque  disgregatos  fugarent  ;  adeo  ut  eflusi  nunquam  ultra 
vel  resumere  vires,  vel  se  in  aciem  recolligere  prœvalerent  :  aliis  ad  montana  (ugientibus, 
postremi  quique  gladiis  insequentium  trucidantur;  alii  de  praeruptis  vel  scopulis  rupium 
vel  montium  cacuminibus  in  praeceps  acti  colliduntur;  alii  lintribus  vel  scaphis  etiam  per 
m^re,  quam  pernicius  possunt,  aufugiunt,  timentes  ne  etiam  classem  sibi  possent  eripere 

J  Christiani.  Hoc  plane  mirabile  erat  intueri,  per  mare  fugientes  se  non  nisi  per  terram  in- 
sectantes  :  quasi  non  satis  sibi  fore  crederent  Christianorum  evâdere  manus  littus  dese- 
rendo,  nisi  et  fugiendo  longius  evasissent  et  visus.  Quare  hoc?  nisi  ut  manifestissimo  clares- 

1  Sibi.  b.  —  2  Retrodacendo.  b. 

•  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  n,  p.  3y4,  375.  —  b  ïbid.  c.  m,  p.  375,  376. 

m.  70 


Digitized  by 


Google 


554  SECUNDA  PARS 

A.  noo.    ceret  indicio  istud  non  nisi  opus  esse  virtutis.  Quare  hoc?  nisi  ut  Christiani  et  vere  filii  a 
Israël,  suum  et  terra  et  mari  pro  se  pugnantem  videntes  Deum,  gratulabundo  concentu 
clamarent  :  Si  Deas  pro  nobis,  quis  contra  nos*?  Ecce  etenim  complere  sibi 1  etiam  visibiiiter 
cernebant  divinum  illud  promissum  :  Persequentar  quinque  de  vobis  centum  alienos;  et  cen- 
tum  e  vobis  decem  milliah.  Quin  potius  fugiebant  hostes  etiam  illic  ubi  se  neminem  per- 
sequi  posse  non  nesciebant.  Tantum  cordibus  eorum  terroris,  tantum  invalitudinis  im-  b 
miserat  omnipotens,  ut  plurimi  paucissimos,  sed  pios  impii,  non  dicam  impugnare,  sed 
nec  respectare  auderent.  Obstupuerant  adeo  prae  formidine  et  pene  diriguerant,  ut  velut 
ad  quid  venissent  non  advertentes,  projectis  armis,  inermes  dexteras  et  nudas  cervices  fe- 
rientibus  objectarent.  Ecce  quo  modo  victi  sunt,  qui  jam  se  vicisse  gloriabantur!  Vincuntur 
victores  a  victis,  a  captivis  captivatores  capiuntur;  et  ab  eis  quos  jam  se  vinctos  tenere  puta-  c 
verant,  vinciuntur,  asservantur,  distribuuntur.  Postquam  itaque  toto  fere  die  illo  hostes  suos 
persecuti  sunt,  ad  castra  eorum  reversi,  et  spoliis  ditati  opimis,  armis  quoque  peremp- 
torum  collectis,  consultius  fore  visum  est  duci,  ut  in  quoddam  proximum  sed  vastum  cas- 
tellum  secederent,  ibique,  post  tantae  caedis  laborem,  nocte  illa  sub  olivis  quiescerent  et 
virgultis.  Seqiienti  die,  primo  diluculo,  dux,  cum  aliquantis  de  militibussuis,  adangustias  D 
jam  dicti2  meatus  accessit,  explorare  per  se  volens  si  qui  adhuc  ibi  superessent  qui  transi- 
tum  possent  prohibere  Sarraceni.  Sed  neque  in  hoc  minus  quam  in  ceteris  se  probavit 
virtus  Christi ,  quod  omnino  inexpugnabilem  locum  hostes  omnes  deseruerant  pavefacti. 
Quo  sollerter  satis  explorato,  jussu  ducis  commilitones  ejus  ignem  accenderunt  in  cacu- 
mine  montis,  ut  viso,  sicut  condictum  fuerat,  fumo,  qui  in  castro  resederant,  omnes  sub-  E 
sequerentur.  Ita,  prospérante  Deo,  convenerunt  omnes,  et  liberam  habentesviam,  cum  om- 
nibus rébus  suis  transierunt.  Hospitatis  autem  prope  Beritumc,  admiratus  ipsius,  timoré 
potius  quam  amore  permotus,  victualia  scaphis  gestantibus  transmisit.  Sidonii  quoque  et 
Tirii,  sed  et  Ptolomenses,  transeuntibus  prope  se,  victuaiium  convectatione  fingebant  ami- 
citiam;  sed  non  nesciebantur  cor  haberc  nequam.  Oppidum  quod  Caiphasd  nuncupant  F 
eodem  anno  a  Jerusolimitis  recuperatum  Tancredus  quidem  jam  posséderai;  sed  quia  Bal- 
duino  jam  malivolus  esse  cœperat,  nolentibus  ad  se  intrare  cives  panem  et  vinum  extra 
muros  vendiderunt,  Tancredo,  providente  Deo,  timc  absente.  Transeuntes  autem  Caesa- 
ream  Palaestinae,  venerunt  Joppen,  civitatem  maritimam;  ibi  ducem  Balduinum  tanquam 
regem  suum  Franci  gaudenter  susceperunt.  Properantibus  exinde  Jerusolimam,  tota  simui  G 
extra  muros  occurrit  Ecciesia,  eumque  laetabundo  satis  processu  excipiens  usque  in  domi- 
nici  Sepulcri  templum  cum  hymnis  et  laudibus  deducit. 


CAPITULUM  VI. 

Ibie  firmatis  cum  rege,  Christiano  more,  fœderibus,  et  rex  et  qui  cum  eo  vénérant,  a 
labore,  et  Jerusolimorum  populus  a  desolatione  principis,  Deo  et  Chrîsto  fa  vente,  quieve- 
runt.  Soius  patriarcha  Daimbertus,  cum  paucis,  huic  tam  celebri  régis  defuit  exceptioni ,  H 
eo  quod  et  régi  et  aliquantae  vel  cleri  vel  populi  parti  jam  cœperat  de  quibusdam  esse 
exosus;  unde  et  extra  sedem  alias  versabatur  privatus.  Propter  quod  et  coronandi  regem, 
usque  ad  sequentem  dominici  Natalis  sollemnitatem ,  sollemnitas  est  dilata;  simulquc 
ut  tune,  sicut  decebat,  gloria  coronae  regalis  clarior  fîeret4  ex  gloria  tam  gloriosissimae 

1  Om.  sibi  b.  —  2  Om.  dicti  b.  —  3  Possiderat.  a.  —  4  Gloria  coronœ  regalis  gloria  fieret  clarior.  b. 

*  Rom.  viii,  3i.  d  Ibid.  p.  377,  d. 

b  Levit.  xxvi,  8.  •  Ibid.  p.  378,  c. 

e  Cf.  Fulcher.  Carnot.  \.  II,  c.  111,  p.  377,  c. 


Digitized  by 


HISTORIEE  HIEROSOLIMITANjE. 


555 


A  festivitatis ,  pace  intérim  inter  patriarcham  et  regem,  inter  clerum  et  archipraesulem  trac- 
ta ta  diligenter  et  reformata.  Intérim  rex,  consilio  cum  proceribus  habito,  commodum 
dmit  fmitimas  hostium  regiones  intrare,  et,  in  ipso  regni  sui  primordio,  Turcanae  feritatis 
insolenliœ  probitatis  suae  quasi  gustum  propinare;  commodius  fore  judicans  hostes  in 
terris  et  urbibus  suis  aggredi,  quam  ad  se  aggrediendum  eis  ex  dilatione  cornua  sinere 

B  erigi.  Elegit*  itaque  rex  cum  electa  militiae  Christianae  manu,  primo  omnium  Ascalonitas  ex- 
petere,  gentem  videlicet  rebellem  semper  et  Christianae  pacis  œmulam,  malignitatis  totius 
adversus  servos  Christi  nutriciam,  in  qua  et  de  qua  pullulant  semper  assidua  bellorum  om- 
nium et  laborum  fomenta.  Quam  et  urbem  et  gentem,  sicut  de  antiquis  scriptum  est,  idcirco 
credendum,  arbitrer,  Dominum  vel  delere  vel  servis  suis  tradere  noluisse,  ut  semper  in  eis 

G  experiatur  Jérusalem,  et  habeant  consuetudinem  preliandi,  ne  videlicet  per  otium  pejo- 
ribus  inimicis  deterius  impugnentur  et  expugnentur,  moribus  vitiosis,  ut  juxta  dictum  illud 
satirici  quidem,  sed  garriendo  veridici, 

Servabat  castas  humilia  fortuna  Latinas, 

Et  labor  in  noctes,  et  proximus  Hannibal  urbib; 

D  et  nostri  Jerosolimitœ  ex  bellorum  et  laborum  assiduitate,  et  in  humilitate  deprimantur, 
et  constringantur  in  castitate.  Minus  quippe  superbire  libet,  ubi  vix  licet  vivere;  minus 
délecta t  fornicari  eos  qui  assidue  timent  etiam  mori.  Bella  itaque  exteriora  interiorum 
sunt  sœpc  peremptoria  bellorum.  Hostes  visibiles  invisibilium  sunt  vel  repressio  vel  oppres- 
sio  inimicorum.  Proinde  contra  spiritualia  nequitiae  in  cœlestibus  bella,  Jerosolimitis  nostris 

E  necessaria  semper  credenda  sunt  ea  quae  adversus  carnem  et  sanguinem,  hoc  est,  adver- 
sus Ascalonitas,  continua  sustinent  bella.  Ante  Ascalonem  igitur  quum  rexBalduinus  venisset 
cum  eo  quem,  Christo  duce,  ductabat  Christianorum  exercitu,  egressis  adversus  se  hosti- 
bus  tam  impetuoso  restitit  congressu,  ut  statim  intra  mœnia  refugere  compulsi,  foras 
erumpere  ultra  non  fuerint  ausi.  Proinde  videntes  Christiani  nullam  sibi  tune  fieri  copiam 

F  congrediendi,  vicinas  regiones  perambulare  maluerunt,  quam  ibi  frustra  diutius  immorari. 
Ob  quorum  metum,  locorum  incolse  et  se  et  sua  et  animalia  intra  latebras  occultabant  ca- 
vernarum.  E  quibus  quum  fumo  speluncarum  ingressibus  admoto  cogerentur  exire,  com- 
perto  quod  plurimi  eorum  soliti  essent  exercere  latrocinia  in  Christianos  et  viantibus 
insidiari,  sine  dilatione  aliqua  statim  sunt  omnes  jugulati.  Siris  tamen,  qui  inveniebantur 

G  inter  eos,  ob  nomen  Christi,  quod  utcumque  retinent,  parcebaturc.  Peragrata  itaque  et 
armis  atque  incendiis  tota  fere  illa  depopulata  regione,  consultum  est  etiam  in  Arabiam 
transire,  terrorem  ubique  spargere, 

Parcere  subjectis,  et  debellare  super  bosd. 


A.  1100. 


CÀPITULUM  VII. 


Transeuntese  itaque  per  montana ,  prope  ea  loca  quae  sepulturis  patriarcharum  habentur 
H  insignia,  ventum  est  in  vallemf  antiquitus,  ut  Scriptura  dicit*,  Paradiso  Dei  similem;  nimc 
autem,  immo  satis  olim ,  umbram  mortis  et  perditionis  imaginem  \  vallem  scilicet  Sodomo- 
rum  atque  Gomorreorum  civitatum  igne  et  sulphure  perditarum,  et  in  locis  quibus  ab- 


1  Om.  imaginem  b. 

*  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  iv,  p.  378. 
b  Cf.  Juven.  vi,  287-291. 
8  Fulcher.  Carnot.  h  l.  p.  379  c. 
d  Virgil.  jEneid.  vi ,  853. 


•  Fulcher.  Carnot.  I.  /.  p.  379,  d. 

f  Hodie  Ghor.  (Cf.  supra  p.  379,  d,  annot.  c.) 

9  Gènes,  xiii,  10. 


70. 


Digitized  by 


Google 


556  SECUNDA  PARS 

sorptae  sunt ,  lacum  habentem ,  immo  abyssum ,  sicut  supra  meinoratum  est*,  impermeabilem.  a 
Quam  b  etiammare  Mortuum,  sive  saisîssimtim ,  Scriptorac  nominare  est  solita,  tam  pro  eo 
quod  nihil  gignere  vivum  possit  vel  nutrire,  quam  etiam  quod  gustum  et  tactum  probe tur, 
super  omnia  amara,  amarumd.  Hoc  nullum  undique,  nisi  forte  in  subterraneis,  habet  exi- 
tum;  nullum  in  se  flumen  recipit,  nisi  ab  aquilone  Jordanem,  unde  etiam  lacus  congrue 
nuncupatur,  cujus  longitudo  in  meridiem  stadiis  porrigitur  fere  septingentis,  latitudo  v0ro  b 
centum  quinquaginta  stadiis  patet.  Unde  et  convenientius  creditur  scelestœ  quoddam 
gentis  babitaculum  fuisse,  cujus  impuritatem  gentis  quum  divina  non  ferendam  ultra  ju- 
dicasset  severitas,  terra  hiatu  vastissimo  déhiscente,  et  gentem  nefariam  tortis  cœlitus  sul- 
phiireis  ignibus  conflagratam  absorbente,  credendum  voraginem  illam  abysso,  occupante 
salsugine,  illo  fuisse  repletam.  Hune  itaque  lacum  rex,  et  qui  cum  eo  erat  exercitus  gi-  c 
rantes,  a  par^australi  Arabiae-moi^|pa  sunt  ingressi;ac  deinde  in  vallem  quamdam  cunctis 
terrae  frugibus  satis  uberrimam,  in  qua  inveneruntet  eum  fontem6  quem  sanctus  Moyses, 
jubente  Domino,  elicuisse  ferturf  de  petra  virga  bis  percussa,  perenni  cursu  vivaciter  ma- 
nantem,  adeo  ut  et  molendinos  satis  volubiles  habere  possit  ejus  ri  vus,  nulla  unquam  sic- 
citate  arefactus !.  Invenerunt ibi  et  oratorium,  quod  Sancti  Aaron  bodieque  dicitur,  in  montis  d 
vertice  situm,  in  quo  et  ipsum  et  fratrem  ejus  sanctum  Moysêû  divinum  fertur  frequentare 
quondam  2  solere  colloquium.  Utrum  autem  verum  sit  quod  Dei  et  sanctorum  germanorum 
ibi  adhuc  manere,  videri,  et  intrari  posse  dicitur  coUocutorium,  viderint  hi  qui  primi  talem 
inde  vulgaverunt  opinionem.  Nam  nos,  quod  suum  est  historise,  facimus,  vel  res,  vel  quae 
de  rébus  habentur  opiniones,  simpliciter  referentes.  In  valle  memorata  victualibus  cunctis  e 
satis  opulenta  nullum  fere  incolarum  invenire  praevalens  exercitus  Christianorum ,  quum  eos 
ultra  procedere  non  sineret  latissime  patens*  vasta  nimis  sol  i  tu  do  et  horrida,  redire  Jeraso- 
limam  disponunt. 


CAPITULUM  VIII. 

Quo*  quum  redissent,  de  pacificando  cum  rege  et  canonicis  Sancti  Sepulcri  patriar- 
cha  Daimberto  tractatum  est  diligenter,  et  efficaciter  Deo  favente  expletum.  Tractatum 3  f 
est4  et  de  coronando  rege  apud  Bethléem ,  instante  dominici  Natalis  die,  et  tandem  ab  omni- 
bus differri  non  oportere  collaudatum.  Causabantur  enim  quidam  non  debere  ibi  coronari 
regem  hominem,  ubi  constat  spinis  coronatum  fuisse5  cœlorum  regem,  nec  debere  ab 
homine  praesumi  ad  insigne  honoris  coronam  quam  Christus  Do  mi  nus  sustinere  dignatus 
sit  ad  dedecus  illusionis.  Sed  quid,  quaeso,  quid  refert  ista  causatio?  quasi  vero  non  totum  g 
nobis  cedat  ad  honorem ,  quicquid  vel  opprobrii  Christus  sustinuit  vel  laboris.  Sicut  enim 
mors  Christi  vite  nostrae  est  causa,  sic  et  irrisio  Christi  nostri  est  insigne  honoris.  An  non 
omnis  Christianus  ex  illa  Christi  corona  gênas  electum,  regale  sacerdotiamh  est  fa  c  tus. 
Nempe  ad  honorandum  potius,  quam  ad  quassandum  honorem  regium ,  valere  censendum 
est  quod  Christus  Dominus  spinis  est  coronari  dignatus.  Proinde,  quamvis  laudandae  hu-  h 
militatis  fuerit  quod  dux6  Godefredus  hac  consideratione  dicitur  coronari  noluisse,  non 
est  tamen  improbandae  rationis  fratrem  ejus  ducem  Balduinum  et  inunctum  more  Chris- 
tiano  a  Christianis  fuisse  et  coronatum. 

1  Arescens.  b.  —  2  Om.  quondam  b.  —  3  Om.  tractatum  b.  —  4  Om.  est  b.  —  5  Om.  fuisse  b.  —  6  Quod 
rex  dux.  b. 

"  Vide  supra,  an,  p.  55 1,  a.  "  Cf.  supra,  p.  38 1,  b,  annot.  a. 

h  Fulcher.  Carnot.  I.  II,  c.  v,  p.  38o,  a.  f  Ndm.  xx,  ii. 

e  Jos.  m,  16;  Dedt.  m,  17  et  seq.  g  Fulcher.  Carnot  1.  II,  c.  vi,  p.  38a. 

d  Vide  supra,  p.  38o,  55 1.  b  I,  Petr.  11,  9. 


Digitized  by 


HISTORIyE  HIEROSOLIMITANjE. 


557 


CAPITULUM  IX. 


A     Annus1  i laque  ab  incarnatione  Domini  .m. ci.,  régis  Jerosolimorum  secundi,  videlicet    a.  moi. 
ducis  Balduini  primus  est  annus1.  Quem,  licet  in  primordio  regni  sui  paucarum  urbium 
possessorem,  nec  numerosa  adhuc  miiitia  abundantem,  finitimae  tamen  gentes  aggredi  ve- 
rebantur  omnino  et  metuebant,  beliatorem  eum  strenuissimum  esse  non  nescientes.  Qui 
hoc  potissimum  dolebat,  quod  quam  vellet  copiosam  congregare  militiam  non  valeret.  Adhuc 

B  enim  proficiscentibus  Jérusalem  peregrinis,  via  satis  erat  impedita,  hostibus  portus  omnes 
prseter  Joppensem3  obtinentibus.  Unde  quia  de  occidentalibus  partibus  difficillimus  erat  ad 
orientales9  transi  tus,  non  dicam  defensoribus,  sed  et  habitatoribus,  adhuc  magna  ex  parte 
vacua  erat  regio  Jerusolimitana.  Eorum  quos  ad  visenda  et  veneranda  loca  sancta  devotio 
Christiana  de  transmarinis  partibus  per  tôt  et  tanta  pericula  perducebat,  pauci  inibi  vole- 

C  bant  diutius  remorari.  Equi,  quos  rémanentes  vel  emere  possent,  vel  dono  régis  accipere, 
vix  poterant  inveniri,  unde  vix  ultra  .ccc.  milites  regia  poterat  habere  miiitia,  quos  et  ipsos 
de  assignatis  sibi  custodiis  adunare  periculosissimum  erat  :  tum,  ne  ipsi  viatim  ab  hostibus 
intercepti;  tum,  ne  vel  urbes  vel  castra  reinvaderent  hostes,  absente  praeter  mulierculas 
omni  fere  defensore.  Nam  pedites  vix  ad  Jérusalem,  Ramulam,  Joppen,  et  castrum  Cayphas 

D  muniendum  custodiendumve  abundabant.  Haec  idcirco  memoraverim  ut  advertant  qui  le- 
gerint  ista  vel  audierint,  quot  et  quantos  labores,  timorés,  angores,  sustinuerint  pro  Christo 
primitivi  illi  terne  vel  regionis  Jerosolimitanae  possessores,  simulque  ut  intelligatur  non 
minus  miraculi  esse  regionem  tam  amplam  a  tam  raro  vel  possessore  vel  defensore  reten- 
tari  potuisse  postmodum,  quam  primitus  expugnari.  Liquet  itaque  Christi  Domini  in  om- 

E  nibus  his  operatam  dignationem  intueri,  ammirari  virtutem,  clementiam  contemplari.  Quis 
enim  audiat  patriam  tantam  a  trecentis  miUtibus  retentari ,  defensari  inter  innumeras  hos- 
tium  populosissi masque  nationes,  Siriam  scilicet,  Arabiam,  jEgyptum,  Persidam,  Mesopo- 
tamiam,  et  facile  crédit?  vere  incredibile  hoc  fit,  si  sola  virtus  humana  pensetur.  At  vero,  si 
Omnipotens,  omnia  quaecumque  volueritin  cœlo  et  in  terra  faciens,  cogitetur  fideliter  et 

F  pie  agnoscatur,  desistit  quidem  hoc  impossibile  videri,  et  magis4  magisque  incipit  esse  mi- 
rabile;  mirabile  quidem,  sed  non  miserabile.  Nam  pro  Christo  Domino  laborare  tanto 
gloriosius  est  quanto  beatius  :  Labores  manuum  tuaram  quia  manducabis,  ait  Scriptura, 
beatus  es,  et  bene  tibi  eritb;  et  beatissimus  apostolus  :  Si  quid  patimini*0,  inquit,  propter 
jastitiam,  beati.  Proinde  et  nos  cum  eodem  apostolo  convenienter  audemus  beatificare 

G  eos  quos  scimus  in  via  et  in  Terra  sancta  innumeros  et  immensos  etiain  labores  sudasse  et 
agones. 


CAPITULUM  X. 

Necd  Antiocheni  eorumdem  fuerunt  expertes  laborum  ideoque  nec  praemiorum  exsortes6 
quos  ea  potissimum  desolatio  tune  angebat  quod  capto ,  ut  et  superius  memoratum  est c,  Boa- 
mundo,  sine  principe  vel  duce,  extra  muros  vixaudebant  exire  suos,  hostium  insuper  fre- 
H  quentissimos  et  excursus  tolérantes  etassultus.  Quamobrem  destitution!  suae  consulentes, 

1  Om.  annus  b.  — 2  Modo  Joppe,  modo  et  sœpius  Jope  legitur.  —  3  Occidentales,  a.  —  4  Om.  et  magis  b. 
—  5  Patimur.  b.  —  6  Exortes.  a.  b. 

•  Fulcher.  Carnot.  \.  H,  c.  vi,  p.  38a.  d  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  vu,  p.  384. 

b  Psalm.  gxxvii,  a.  *  Cf.  supra,  c.  ni,  p.  55a,  b. 

0  I,  Pbtr.  m, 


Digitized  by 


Google 


558  SECUNDA  PARS 

A.  noi.  Tancredum  Boamundi  propinquum  eodem  anno  evocaverunt  per  legatos,  et  ei  tam  urbis  a 
quam  regionis  assignaverunt  principatum,  eo  tenore,  ut  si  quando,  miserante  Deo,  Boa- 
mundus  rediret,  nihil  ei  ad1  recuperandum  ducatum  suum  praejudicatum  fuisset.  Quo 
quum  Tancredus^el  propinqui  amore,  vel  majoris  principatus  cupidine,  migrare  dispo- 
suisset,  pacificatus2  régi  Balduino,  et  castri  sui  Cayphas,  et  urbis  Tiberiadis  ejus  fidei  tra- 
didit  dominatum.  Eodem  anno 1  Januenses  et 5  Itali,  cum  numerosa  satis  classe  Laodiciae  b 
hie mantes,  verno  tempore  subséquente,  Joppem  usque  navigaverunt,  ibique  navium  in 
portu  firmala  statione  cum  rege,  qui  eis  occurrerat  jocundissime  excipiendis,  Jérusalem 
usque  profecti  sunt.  Ubi  quum  Paschalem  célébrassent  sollemnitatem  b,  reversi  Joppen 
cum  rege  fœdus  inierunt  hujusmodi  :  *  Ut  simul  ad  expugnandas  hostium  vel  urbes  vel  cas- 
«  tra  procedentes,  pecuniae  quidem  primam  et  secundam  partem  rex  et  sui  haberent;  Ja^  C 
«  nuenses  vero  tertiam,  cum  uno,  in  castro  vel  urbe  capta,  vico  semper  obtinerent.  »  Taliter 
utique  fœderati  primo  omnium  oppidum  peregrinis  sanctae  viae  infestissimum,  Assurt  vide- 
licet,  obséderont,  a  Godefredo  rege  obsessum  prius4  nec  captumc.  Quin  potius  centum  ferme 
de  Francis  ibi  rex  praefatus  amiserat,  de  turre  lignea,  muro  jam  admota  quidem,  sed  prae 
ascendentium  nimietate  confracta  frustatim,  in  terram  elisos.  Quorum  alios,  videntibus  et  D 
dolentibus  Christianis,  crucifixerunt  statim  Sarraceni;  alios  sagittis,  alios  aliis  patibulis  in- 
terfecerunt.  Hujus  tam  crudelis  in  collegas  patrati 5  piaculi  non  immemores  qui  rege  Gode- 
fredo fuerant  Cbristiani,  tam  ardenter  ad  expugnationem  convenerunt  impiorum,  ut  eos  ad 
resistendi  desperationem  compulerint,  totis  licet  viribus  se  defensantes.  Scientes  itaque  se 
nec  resistere  diu  posse,  nec  si  caperentur  méritas  et  pœnas  et  mortes  evadere,  de  dedendo  E 
régi  caslro,  si  sibi  vita  concederetur  cum  pecunia,  cœperunt  per  legatos  tractare.  Librato 
itaque  rex  cum  Januensium  consulibus  consilio,  visum  estbonum  omnibus,  si  sine  discri- 
mine obsidentium,  peregrinantium 6  quoque  Christianorum  tam  grande  removeretur  peri- 
culum.  Itaque  indulgetur  oppidanis  vita  cum  rébus;  castrum  reccptum  diligenter  munitur, 
impiis  ejectis  inde,  et  Ascaionam  usque  cum  suis  omnibus  deductis.  F 


CAPITULUM  XI. 


Inde  ad  Cœsaream  Palaestinae  urbemd  munitissimam  obsidio  transfertur.  Caesarienses 
obsessi  obsessores  irrident;  convitiis  lacessunt  et  maledictis,  de  mûris  et  propugnaculis 
suis  plurimum  confidentes.  Jussu  régis  machins  parantur,  mûris  admovendae  scalae  plujes 
deferuntur;  fabricatur  etiam  turris  lignea  de  malis  navium  satis  excelsa,  murorum  altitu- 
dinem  .xx.  cubitis  transcendens.  Praegrandes  miro  annisu  lapides  torquentur  in  arces;  tuiy  G 
rium  solida  crebris  ictibus  quassantur;  nihilque  quod  ad  expugnandos  impios  credatur 
valere  intenlatum  relinquitur.  Nec  minor  obsessis  inerat  se  defensandi  sollertia  :  non  die, 
non  nocte  quiescunt,  semper  inveniuntur  resistere  parati;  quindecim  diebus  impugnatur 
assidue  civitas,  nec  capitur.  Pertaesus  tam  longs  obsidionis  Christianorum  exercitus  eru- 
bescit  sibi  et  indignatur,  quod  ad  obsistendum7  fortiores  sunt  impii  et  blasphemi,  quam  H 
ipsi  ad  insistendum.  Cohortantes  itaque  se  invicem,  et  alterutrum  et  verbo  et  exemplo 
provocantes,  correptis  armis,  ausu  et  impetu  mirifico  convolant  ad  murum,  scalas  subri- 
gunt,  scutis  capita  tecti  conscendunt;  gladiîs  et  lanceis  obvios  hostes  in  ipsis  murorum  pro- 

1  Om.  ad  b.  —  2  Pacijicalur.  b.  —  3  Om.  et  b.  —  4  Om.  prias  b.  —  5  Parati.  b.  —  6  Peregrinoram.  b. 
—  7  Obsedendam.  b. 

•  Fulcber.  Carnot.  1.  H,  c.  vm,  p.  385.  0  Cf.  Fulcher.  Carnot.  I  c.  p.  388 f  c;  WiUdra.  Tyr. 

b  Pascfaa,  hoc  anno,  die  xxi°mensis  Aprilis  agebatur.      1.  X,  c.  xiv,  p.  4 19. 
(Cf.  p.  385,  annotai,  a.)  à  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  ix,  p.  388  et  seq. 


Digitized  by 


Goo 


HISTORIE  HIEROSOLIMITANiË.  559 

A  pugnaculis  aggrediuntur,  alios  trucidant  ibi ,  alios  précipitant.  Scandendi  post  se  et  viam  libe-    A.  1 1  o  i . 
ram  faciunt  sociis,  et  jam  ex  aequo  cum  hostibus  decertant.  Fitjam  Christianorum  murus,  qui 
modo  erat  Sarracenorum.  Deturbati  e  muro,  ad  munitiora  fugiunt  illi  perniciter;  sed  isti 
pernicius  insequuntur.  Densautur  fugi entes;  et  dum  alius  alium  praécurrere  ad  latebras 
gestit,  se  ipsi  praepediunt,  ut  iatebra  quae  pôsset  alicujus  esse,  sit  nullius.  Conglobantur  su- 

B  per  corruentium  acervos  catervae  percussorum,  simulque  tanquam  triturantes  in  area  triti- 
cum ,  indiscrète  omnes  caede  trucidant;  nec  sexui  parcitur,  nec  aetati ,  ut  ira  Dei  in  blaspbemos 
compleretur.  Admiratus  urbis  et  archadius',  sic  enim  suum  Sarraceni  vocant  episcopum, 
comprehensi,  et  an  te  regem  adducti,  vivi  et  vincti  jubentur  asservari ,  pecuniae,  credo,  spe 
potius  quam  miserationis  affectu.Qui  vivi  comprehendebantur  prius  pugnis  colla  percussi, 

C  bizanteos  intra  ora  in  gingivis  occuitatos  evomere  cogebantur;  quos  qui  non  evomebant, 
trucidati  congregabantur  in  acervum  et  comburebantur,  ne  vel  aurum  ab  improbis  glutitum 
perderetur,  vel  corrumperetur  aer  fœtore  de  cadaveribus  exhalante  peremptorum.  Consue- 
verunt  enim  pessimi ,  quum  se  jamjamque  morituros  praevident ,  aurum  sic  transglutire  suum , 
aut  intra  ora  abscondere,  victoribus  illud1  et  in  ipsa  morte  invidentes.  Feminae  quoque, 

D  impudentius  et  turpius  quam  eloqui  deceat  intra  se  celatos  nudare  aureos  moriturae  coge- 
bantur. Ita  deditis  morti  Caesariensibus  fere  cunctis,  pauci  de  utroque  sexu,  sive  ad  effe- 
renda  congerendave  peremptorum  cadavera ,  seu  ad  servi  tutem ,  vénales  futuri ,  reservati  sunt. 
Jam  vcro  capta  urbe,  quanta  pecuniae  copia,  quanta  victualium  omnium  abundantia ,  quot  et 
quanta  et  forma  et  materia  pretiosa  utensilia  reperta  sint  ibi  et  congesta,  aestimari  non  fa- 

E  cile,  necdum  enarrari  potest.  Quod  ex  eo  satis  pensare  licet,  quia  plures  prius  pauperes 
exinde  facti  sunt  satis  locupletes. 


CAP1TULUM  XII. 


Expugnata  urbe  Caesareab  et  custodienda  prudentibus  et  strenuis  viris  commendata, 
auditum  est,  et  certis2  referentibus  nuntiis  approbatum,  Babilonios  apud  Ascalonam  con- 
gregatos  bellum  Christianis  parare.  Propter  quod  et  rex  et  exercitus  Christianorum  f  Ramu- 

F  lam  civitatem  Lidae  proximam  adiré  festinaverunt,  et  se  ad  excipiendum  quod  sibi  para- 
batur  bellum  praeparare.  Quod  scientes  Babilonii,  distulerunt  callide  paratos  adiré,  se 
potius  ab  eis3  adiri  prope  mœnia  sua,  et  intra  aggeres  suos  praestolantes;  ut  vel  vincere 
facilius  possent,  vel  victi  in  munitiones  suas  sese  receptare;  quorum  calliditate  comperta, 
Christiani  calliditatem  calliditate  simili  deludere  maluerunt,  quam  innumeros  pauci,  mu- 

G  nitos  immuniti  expetere.  Tandem,  videntes  Ismaelita?  suam  sibi  calliditatem  nil  valerc,  et 
morae  et  inediae  pertaesi,  alii  alibi  sunt  dispersi.  Quod  rex  et  sui  cognoscentes,  laeti  et  alacres 
Joppen  redeunt,  Christum  Dominum  super  omnibus  quae  sibi  praestitisset bonis,  collaudantes. 
Verumc  post  duos  menses  quum  intimatum  fuisset  régi  adversarios  suos,  iterata  contra  se 
animositate,  Ascalonae  esse  congregatos,  congregat  et  ipse  apud  Joppem  quantum  praevalet 

H  exercitum,  ducentos  scilicet  et  sexaginta  milites,  et  pedites  nongentos,  cum  his  contra  .xi. 
millia  militum  et  .xx.  peditum  millia  pugnaturus.  Quis  audiat  hoc,  et  non  horrescatP  audacia 
est  ista  an  fiducia?  temeritati  ascribendum  hoc  an  fortitudini?  hoc  etenim  videri  possit,  non 
pugnare  velle,  sed  rnori.  Ita  plane  ita  4  est  :  parati  erant  mori ,  sed  pro  eo  qui  pro  ipsis  mortem 
dignatus  est  pati.  Non  ergo  audacia  erat  ista,  sed  fides,  non  temeritas,  sed  charitas;  Christo 

J  etenim,  ut  apostolus  dicit,  passo  in  carne* ,  et  ipsi  simili  cogitatione  armabantur.  Unde  et 

1  Victoribus  eo  modo.  b.  —  2  Candis,  b.  —  3  Om.  ab  eis  b.  —  4  Om.  ita  b. 

8  Cf.  supra  p.  389  ,  e,  annot.  d.  c  Fulcher.  Carnot.  \.  H,  c.  xi,  p.  3g  1. 

h  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  x,  p.  390.  d  1,  Petr.  iv,  1. 


Digitized  by 


Google 


560  SECUNDA  PARS 

ipsum  in  quo  passus  est  in  carne  Christus  secum  detulerunt  salutis  Lignum;  singulare,  a 
immo  totum  de  eo  habentes  solatium.  Proruunt  illi  de  Ascalona;  isti  de  Joppe  procedunt. 
Quumque  sese  jara  invicem  contuerentur,  ordinatum  rex  per  scx  acies  exercitum  suum,  his 
eos  affatur  alioquiis  :  «  Eiaa,  milites  Christi,  videtis  quod  de  tam  ionginquis  regionibus  per  tôt 
«  et  tan  ta  maris  et  terras  pericula  quaesistis;  venistis  sponte  offerre  animas  vestras,  pro  Christo, 
«  discrimini,  invenistis  ad  quod  venistis.  Non  respuat  ignavia  quod  devotio  sancta  quaesivit  b 
«  et  tandem  invenit.  Pro  Domino  pugnaturi,  confortamini  in  Domino,  et  in  potentia  virtutis 
«  ejus.  Potens  est  vos  salvare  Omnipotens;  dulcissima  ejus  promissa  recolite  semper,  et 
«  menti  infigite,  quibus  et  paucitatem  vestram  et  paupertatem  benignissime  consolatur,  dicens  : 
«  Nolite  timere  pusillas  g  rex,  quia  comp  laçait  patrivestro  dare  vobis  regnumh.  Si  sola  régis  terreni  vel 
«  stipendia  cogitaretis  vel  donativa,  merito  trepidaretis,  vel  vinci  vel  etiam  mori  formidantes.  c 

•  Optatius  débet  videri  pugnaturo  f  mori ,  qui  sciât  ab  aeterno  rege  regnum  paratum  esse  aeter- 
«  num  morienti.  Sive  moriamur  in  bello  isto,  sive  evadamus,  de  victoria  dubitare  non  possu- 
«  mus.  Si  vinci  videmur  impiis  et  insipientibus ,  coram  eis  moriendo,  adChristum,  gaudium 

•  nostrum,  veni entes,  de  Diabolo  et  mundo  melius  triumphamus.  Si  vero,  quod  saepe  fecit 

«  Christus  nosterf  et  hic  corpora  nostra  servare  voluerit,  et  de  inimicis  his  victoriam  praes-  d 
«  tare,  minus  quidem  intérim  gloriosi  erimus,  quam  si  moriamur;  sed  tamen  magnum  no- 
ie ment  ultra  nomen  magnorum  qui  sunt  in  terris,  nobis,  Christo  Domino  donante,  compa- 

•  rabimus.  De  fuga,  nullus  cogitet  unquam,  quia  longe  nimis  nostra  nobis  Francia  abest.  » 
His  et  talibus  a  rege  dictis,  accensi  omnes  ad  pugnam  procedunt  congressum  ultra  differre 
non  ferentes;  reboant  tubis,  et simul  omnes,  eia,  Deas  adjava  nos!  conclamant.  Immergunt  se  E 
latissimis  confertissimisque  hostium  turmis,  obvios  quosque  sternunt;  nec  imbelles  omnino 
inveniunt  hostes;  immo  vero  totis  sibi  viribus  obsistentes;  nam  duas  quae  precesserunt  acies 
obtegunt,  multitudine  nimia  et  pene  funditus  consumunt.  Corruunt  multi  de  Christianis, 
vulnerantur  plures,  impetus  sustinent  improborum;  vicissimque  eos  impetentes,  viriliter 
retrocedere  compellunt.  Rex,  qui  in  postrema  parte  cum  sua  acie  substiterat,  ubi  densiores  F 
vidit  hostium  cohortes,  accurrit;  totumque  se  de  rege  in  militem  transferens,  alios 
lancea  in  terram  deturbat  de  caballis;  alios  ense  dimidiat  in  sellis.  Convocat  suos,  instantes 
confortât,  et  eis  animatis  in  adversarios  excurrit.  Crucem  Dominicam  praeferri  semper  et  in 
ora  impiorum  inferri  facit,  ut  ejus  praesentia  et  roborarentur  servi  Crucis,  et  inimici  con- 
funderentur.  Cujus  virtutem ,  sicut  daemones,  ita  et  daemonum  satellites  diutius  non  sus-  G 
tinentes,  pavore  subito  cœlitussibi  immisso,  in  fugam  versi,  se  ipsi  impellere  cœperunt  et 
alii  super  alios  corruere;  insistunt  fugientibus  insequentes,  et  quos  consequi  praevalent, 
omnes  prosternunt.  Qui  cum  rege  erant,  omnes  in  ferrum  ruunt,  ipso  prae  omnibus  for* 
tissime  et  fugante  fugientes  et  prosternente.  Vociferantur  omnes,  et  confusis  clamoribus 
ipsum  pulsatur  cœlum;  fragor  nimius  vel  de  collisionibus  armorum,  vel  de  illisionibus  cas-  H 
sidum  resonat  et  gladiorum  ;  plangores  et  ululatus  undique  vel  morientium  audiuntur  vel  vul- 
neratorum.  Ita  quidem  ex  ea  parte,  qua  salutiferum  Crucis  Dominicae  lignum  delatum  con- 
tra hostes  fuerat  et  illatum,  et  victi  et  usque  Ascalonam1  fugati  sunt  inimici,  rege  cum 
suis  vel  potius  Cruce  Christi  eos2  insequente,  adeo  ut  dux  ipse  Babiloniorum0  inventus  post- 
modum  ibi  sit  mortuus,  in  medio  quinque  millium  mortuorum.  At  vero  ex  alia  parte,  unde  J 
Crux  Christi  remotius  abfuerat,  peremptis  magna  ex  parte  quos  obvios  habuerant  Christia- 
nis, Sarraceni  Joppen  usque  procurrerunt;  et  nescientes  vel  fugam  suorum,  vel  nostrorum 
victoriam  ignorantes,  jactitabant  se  et  regem  et  Christianôs  omnes  in  bello  occidisse,  in 
argumentum  mendacii  sui  arma  peremptorum  Joppitis,  de  muro  cernentibus,  ostentantes. 
Dolent  illi  vehementer;  nec  tamen  insultantibus  urbem,  sicut  frustra  speraverant,  ilico  red-  R 
dunt,  exspectantes  si  forte  certius*  aliquid  vel  laetius  de  bello  possent  audire.  At  vero  rex 
cum  suis  a  persequendis4  hostibus  regrediens,  quia  Joppen  pervenire  non  posset,  eadem 

1  Ascalonem.  b.  hic  et  infra.  —  2  Om.  eos  b.  —  3  Tristius.  b.  —  4  Perseqaentibus.  b. 

*  Cf.  Fulcher.  /.  c.  p.  39a ,  b.  e  Dux  Sa  d  el  daula.  (Cf.  p.  3g3,  annot.  a.) 

b  Luc.  xii,  3a. 


Digitized  by 


HISTORIE  H1EROSOLIMITAN&. 


561 


A  nocte  in  ipsis  hostium  tentoriis,  quae  fugientes  cunctis  victualibusplenareliquerant,  quum    K.  not, 
requievisset,  sequente*  die  missa  de  Nativitate  gloriosae  Virginis  Mariœb  ibidem  celebrata, 
Joppen  revertebatur,  jumentis  de  reram  in  tabernaculis  eîsdem  invenlarum  multiplici  copia 
onustatis.  Occurrunt  revertentibus  Joppen  ab  Joppe  reverlentes  quingenti  Arabes ,  illi  qui 
illuc  pridie  procurrerant  quasi  victores ,  ornati  satis  pompaiice  armis  Cbristianorum ,  in  campo 
B  pugnae  collectis,  minantes  ctiam  aliquantam  quam  circa  Joppen  rapuerant  pradam.  Suspica- 
bantur  Sarracenos  potius  esse1  quibus  obviarent,  Joppen,  sicut  et  ipsi  fecerant,  adiré  votan- 
tes invadendam,  unde  non  solum  securi ,  sed  et  gratulabundi  occursabant.Verum  Cbristiani 
prius  eos  cognoscentes  in  securos  celerrime  irruunt;  prosternunt  alios,  alios  in  fugam  versos 
insequuntur  :  nam  resistendi  nec  ad  momentum  constantiam  babuenmt  inimici.  Ita  dispersi , 
C  citissime  quo  quisque  potuit  diffugerunt;  Christo  videlicet  ita  disponente,  ne  qui  partem 
suorum  vicissent  non  nisi  victi  redirent,  utque  tanta  victoria  non  nisi  dominicse  Crucis 
virtuti  videretur  assignanda.  Non  tamen  diutius  fugitantes  insecuti  sunt  Cbristiani ,  vel  pri- 
diano  labore  vel  vulneribus  fatigati.  Intérim  nocturna  fuga  elapsi,  Joppen  per  diverticula 
vénérant  de  bello  Cbristiani,  nuntiantes,  quod  et  ipsi  verum  putabant,  regem  cura  reliquis 
D  omnibus  Cbristianis  in  bello  interisse.  Dolent0  Joppitœ  omnes,  et  praecipue  reginad  usque 
admortem  contristatur.  Scribunt  adTancredum,  per  quemdam  cursorem  marinum,  et  cum 
omni  supplicatione  lamentabiliter  implorant  ut,  commendato  alteri  Antiocbeno  principatu, 
populo  succurreret  Jerosolimitano  periclitanti ,  jamjamque  rege  cum  suis  in  bello  ab  Àsca- 
lonitis  Babiloniisque  interfecto.  Dolet  Tancredus  commune  infort unium,  et  de  ferendo, 
E  quod  petebatur,  populo  Dei  satis  anxie  tractât  auxilio.  Cursor  quidem  talia  deferens  absces- 
serat.  Supervenit  eodem  die  rex  cum  exercitu  residuo,  et  falsis  rumoribus  aspersam  Jop- 
pitis  tristitiae  et  doloris  nebulam  praesentia  sua  detergit.  Scribitur  et  Tancredo  per  alium 
de  prosperitate  legatum,  ut  anxietas  priore  nuntio  delata  posteriore  superveniente  pelle- 
retur.  Inde  Jerusolimam,  cum  laetitia  magna  reditum  est,  et  Crux  sancta  in  loco  sancto 
F  et  honorifice  suscepta  est  et  locata.  Hostibus,  Deo  fa  vente,  ita  repulsis  et  repressis,  secuti 
sunt  menses  octo  bellorum  turbinibus  immunes. 


CAPITULUM  XIII. 


Annoc  .M.C.H.,  auditum  est  Jerosolimis  rursum  Babilonios,  ad  .xx.  millia  equituni  et  pe-    A.  i 
ditum  decem  millia,  apud  Ascalonam  convenisse,  a  rege  Babilonis  missos;  exceptis  clitel- 
lariis,  qui,  camelos  asinosque  victualibus  onustos  minantes,  clavas  simul  et  missilia  mani- 

G  bus  ad  pugnam  gestarent.  Hi  omnes  de  Ascalona  simul  egressi,  primo  Ramulam  adeuntes, 
messes  quidem  jam  maturas  vastant  omnes,  castris  suis  prope  urbem  locatis.  Episcopium 
quoque  urbis  munitissimum,  juxta  Sancti  Georgii  ecclesiam  situm,  expugnare  aggressi, 
quum  non  praevalerent,  ad  expugnandos  arcis  Ramulanae  custodes,  quindecim  videlicet  mi- 
lites recurrunt;  idcirco2  maxime  eos  habentes  exosos,  quod  praedones  Ascalonitœ  eorum 

H  occursibus  crebris  non  sinerentur  libère  quo  vellent  procurrere.  Episcopus  itaque  et  sibi  et 
urbi  consulere  volens  liberandae,  rem  régi  Joppe  moranti,  legato  currente,  innotescit,  suc- 
cursum  celerem  anxie  satis  implorans.  Erant  tune  cum  rege  ibidem  quam  pluresclari  et  no- 
biles  viri,  Stephanus  cornes  Blesensis,  Stephanus  quoque  Burgundiae  cornes,  Gaufridus3 
Vindocinencis  et  Hugo  Liziniacensis,  Raimundi  comitis  frater.  De  quibus f,  hic  licet  nimis 

1  Om.  esse  b.  —  2  Iccirco.  a.  sic  ubique.  —  5  Gaadijridas.  b, 

'  Fulcher.  Carnot  1.  II,  c.  xin,  p.  3$â.  *  Nomîne  Arda.  (Cf.  p.  396,  annot.  a.) 

b  Id  est  die  vin0  menais  Sepierabris  *  FuJcber.  Carnot.  î.  II ,  c.  xv,  p.  397. 

*  Fulcher  Carnet.  1.  II,  c.  xiv,  p.  3gb.  '  Id.  ibid.  c.  xvi ,  p.  398. 

m.  7 1 


Digitized  by 


562  SECUNDA  PARS 

1 102.    long*  rétro  séries  sit,  non  incongrue  tamen  repetendum  videtur  quod  hi  omnes  et  cum  eis  a 
Hugo  Magnus  et  Guillelmus,  Pictaviensium  cornes,  prima*  quidem  profectione  Jérusalem 
cum  aliis  tendentes,  Antiochiam  usque  vénérant;  sed  inde  alius  alia  occasione,  via  nondum 
expleta,  in  teiras  suas  redire  volentes,  usque  in  extremas  Romaniae  partes  devenissent 
quam  plurimis  peregrinantium  copiis  comitati.  Ubi  obsistente  Soiimano  Turco,  Niceœ  sibi 
per  eos  ablatae  non  oblito,  vel  potius  justo  judice  Deo  ignaviam  eoruirt  puni  ente,  qui  bo-  B 
num  et  sanctum  non  implessent  peregrinationis  sanctœ  propositum,  quum  centum  millia 
tam  equilum  quam  peditum  ex  eis  variis  mortibus  disperissent,  qui  potuerunt  evadere  rur- 
sus  Antiochiam  post  multa  et  maxima  dispendia  redire  compulsi  sunt;  Hugone  Magno  Tarso 
Ciliciae  prius  defuncto.  Quumque  Tortosam1  usque  venissent  qui  terrestri  itinere  Jérusalem 
tendebant,  parte  non  minima  per  mare  eunte,  Tortosam  quidem  terra  marique  expugnare  C 
aggressi,  urbem  capta  m  Raimundo  comiti,  ibi  malenti  remanere  quam  Jérusalem,  cui  ca- 
piendae  probe  satis  interfuerat,  dimittentes,  alii  Jérusalem  primo  tune  vénérant ,  quae  Domino 
voverant,  ipso  disponente,  tali  ordine  completuri.  Quorum  rex  Balduinus  adventum  au- 
diens,  ad  angustias  Beriti ,  de  quibus  supra  satis  dictum  estb,  eis  occurrit;  .x.  et  .vil.  diebus  ibi 
eos  prsestolans,  ne,  praeoccupato  a  Sarracenis  calle  angusto,  non  possent  transire.  Exceptis  D 
ergo  ibi  secundae  illius  profectionis  peregrinis,  et  Jérusalem  ad  loca  sancta  cum  gaudio  et 
laetitia  deductis,  Joppem  cum  rege  plures  eorum  redierunt,  ventum  opportunum  ad  navigan- 
dum  in  Gallias  plurimi  prastolantes. 


CAPITULUM  XIV. 

Quumc  itaque  ibi  essent  cum  rege,  quando  ei  de  succursu  Ramulanis  ferendo  episcopi 
delatio  delata  est ,  correptiâ  rex  armis  inconsulte  satis  et  nimis  intemperanter,  equum  as-  E 
cendit,  nemini  quicquam,  nisi  ut  sequerentur,  loquutus.  Reboant  buccins,  litui  concre- 
pant;  regem,  qui  possunt  vel  volunt,  subsequuntur  quo  nesciret  praecurrentem.  Confidebat 
siquidem  nimis  de  probitate  sua,  et  qui  de  Deo  solo  in  talibus  deberet,  de  se  ipso  omnino 
temere  praesumebat.  Punita  est  graviter  ejus  temeritas,  Deo  qui  superbis  resistit  ei  resistente , 
in  eo  quod1  non,  ut  solebat,  exstiterit  victor,  sed  victus  vix  evaserit;  et  primo  quidem  ra-  F 
pidis  cursibus  usque  ad  alienarum  castra  currere  non  cessans,  quum  ea  sicut  erant,  latis- 
sima  consertîssimaque  prospexisset,  pavore  perte rritus  nimio,  totus  infremuit,  dolens  vehe- 
mentissime ,  et  sero  temeritatis  sus  pœnitens  :  in  eum  detrusus  necessitatis  articulum ,  ut 
nec  redire  Joppen  posset,  ab  hostibus  visus  et  pene  jam  circumseptus,  nec  pene  solus  contra 
tôt  bostium  millia  pugnare.  Respiciens  tamen  ad  suos,  qui  vix  ducenti  milites  eum  consequi  G 
potuerant  properantem  :  •  Age,  inquit,  o  fortissimi  milites  Christi;  quia  in  hoc  devenimus 
«  ut  pugnam  vitare  nullo  modo  valeamus3,  pugnemus  viriliter;  nec,  ut  soient  mon  ignavi,  ' 
*  raoriamur;  scientes  quia,  sive  vivimus,  sive  morimar,  Domini  samasA.  •  His  dictis  in  hostes 
se,  audaci  satis  impetu,  ortmes  ingerunt;  sed  undique  gyrantibus  Turcis  obtecti,  parum 
proficiunt.  Corruunt  plures,  plurimis  tamen  hostium  prius  peremptis;  tandem  qui  supere-  H 
rant  moritwos  jamjamque  se  non  dubitantes,  nisi  sibi  considère  fugiendo  possint,  pondus 
belli  intérim  déclinantes,  cursu  rapido  se  in  Ramulam  intruserunt.  Rex  autem,  et  qui  latus 
ejus  nobiles  atque  fortissimi  pugnatores  ambiebant,  quum  similiter  posset,  Ramulam  in- 
gredi  noluit,  mori  malens  quam  ibi  concludi.  Adjunctis  itaque  sibi  vix  quinque  militibus, 
ad  montana  cum  uno  eorum  contendit,  consecutis  ceteris  ab  hostibus  retentis3.  Ita,  Deo  j 

1  Qui.  b.  —  2  Possimus.  d.  —  3  Treceniis.  b. 

a  Fulcher.  Carnot.  1.  II.  c.  xvn,  p.  399.  c  Fulcher.  Carnot.  1.  Il,  c.  xvii-xix,  p.  399-Aoa. 

b  Cf.  supra,  c.  v,  p.  553.  d  Rom.  xiv,  8. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIE  HIEROSOLIMITANyE. 


563 


A  se  protegente ,  rex  intérim  evasit,  nocte  illa  vel  oberrans  {Sermontana  vel  delitescens.  Intérim 
hostes  arcis  Ramulame  custodes  impugnant,  et  heu,  pro  dolor!  expugnant.  Episcopus  ipse, 
niunitione  episcopii  sui  relicta,  Joppem  conftigit.  Ceciderunt  in  isto  bello  plures  satis  clari 
et  nobiles  viri ,  intcr  quos  pracipui,  Stephanus  Blesensium,  et  Stephanus  Burgundionum 
consules  illustrissimi".  Rex  die  tertiaprae  famé  et  labore  jam  pene  deficiens,  vix  tandem  in- 

B  tra  oppidum  suuin  Arsut,  cum  uno  tantum  milite  et  armigero  suo  se  recepit.  Susceptus 
gaudenter  a  suis,  cibo,  potu  et  sommo  recreatus,  convaluit.  Ita  plane  corripuit  eum  Dominus 
juste,  aed  bénigne  correxitb. 


A.  1 102. 


CAPITULUM  XV. 


Klisitc  elatum,  sed  elisum  erexit,  ut  possit  ei  cantare  illud  prophetae  :  Castigans  casti- 
gavit  me  Dominus,  et  morli  non  tradidit  med.  Ipso  namque  die  quo  in  Arsut  rex  evaserat, 

C  ecce  unus  ex  optimatibus  ejus,  Hugo  de  Tiberiadc  legatione  ab  Jerosolimis  habita  ut 
Joppitis  succurrere  festinaret,  cum  .lxxx.  militibus  ibidem  régi  occurrit,  desolationemque 
ipsius  et  confusionem,  quantulacumque  recuperatione  militiae,  magnifice  exhilaravit.  Nec 
sic  tamen  terrestri  itinere  cum  eis  Joppem  rex  ausus  remeare1,  cimba  potius  per  mare  evec- 
tus,  gradientes  per  terram  Joppem  praecessit.  Suscipitur  a  suis  gaudenter;  collectantibus 2 

D  cunctis  et  prae  gaudio  flentibus,  quod  recepissent  salvum  quem  mortuum  plansissent.  t  A/or- 
«  tuus  fueral,  inquiunt,  rex,  et  rcvixit;  perierat,  et  inventus  este.  »  Qui,  assumptis  quos  ibi 
repperit  militibus,  adventanti,  sicut  condictum  fuerat,  Hugoni  occurrit,  et  sic  cum  eis  Jop- 
pem rcgressus  est.  Omnes  insuper  de  Jérusalem  et  de  Sancto  Abraham  convocat  Christianos; 
hellumque  rursus  contra  Arabas,  etiam  Joppem  obsiderc  parantes,  instaurât.  Passi  sunt  ta- 

E  men  et  ipsi,  quum  Joppem  fere  centum3  milites  vel  équités  convenirent,  periculosissimas  ab 
hostibus  in  itinere  insidias;  evadentes  tamen,  Deo  miserante,  et  Joppem  tandem,  fugantibus 
se  usque  ad  portas  hostibus,  pervenientes  gaudenter  a  rege  recepti  sunt;  idcirco  maxime 
quod  secum  singularem  omnium  Christianorum  spem  atque  virtutem  detulissent,  signum 
videlicet  gloriosae  Crucis,  lignum  salutis.  Cujus  praesentia  exhilarati  omnes,  et  velut  de  gravi 

F  langore  convaluissent  admodum  vegetati,  sequenti  mane,  catervatim  per  acies  ordinati, 
procedunt  in  hostes,  tribus  fere  ab  urbe  milliariis  castrametatos,  ibique  machinas  suas  ad 
cxpugnandam  Joppen  préparantes.  Qui,  quum  contra  spem  Christianos  adversum  se  in  bel- 
lum4  vidèrent  procedcntes,  praeparati  et  ipsi  obviantibus  occurrunt  audacter,  fortiterque 
pugnantes  obsistunt.  Circumvallant  innumeri  paucos,  et  de  solo  divino  auxilio  sperare  com- 

G  pellunt;  quod  quum  sibi  adesse  Christiani  devotissime  precarentur,  non  diudefuit  claman- 
tibus  ad  se  pius  exauditor  Christus,  et  suis  virtutem  protectionemque  tribuens  misericor- 
diter,  et  mirabiliter  terrens  hostes  atque  in  fugam  vertens.  Nam  milites  quidem  et  équités 
circumfusa  sibi  hostium  agmina  impetu  constantissimo  pénétrantes;  rursumque  versus  pe- 
dites  suos,  defendentes  se  fortissime,  iterato  impetu  récurrentes,  prosternunt  obvios,  con- 

H  fertos  dissipant;  tandemque  in  fugam  actos  insequuntur.  Ita  qui  de  capiendis,  ut  frustra 
putaverant,  in  urbe,  tanquam  de  jam  captis,  paulo  ante  tractabant,  nunc  victi  turpiter  de 
sola  fuga  contendunt.  Deserunt  castra,  de  tentoriis  nihil  capessentes;  et  stipendia  et  arma 
victoribus  relinquunt,  gaudentes  vel  nuda  corpora  eripuisse  discrimini.  Denique  nonnulli, 
dum  fugiunt,  sitis  nimietate  moriuntur.  Evasissent  pauci  mortem,  nisi  et  paucitas  sua 

1  Commeare.  b.  —  2  Lege  :  collœlantibus.  —  3  .cl.  b.  —  4  Bello.  b. 


1  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  xix,  p.  4oa. 
1  Id.  ibid.  c.  XX,  p.  /402. 
e  Id.  ibid.  p.  4o3. 


11  Psalm.  cxvn,  18. 
•  Luc.  xv,  ïà. 


7» 


Digitized  by 


Google 


564  SECUNDA  PARS 

A.  no*,  victores,  et  labor  enecandi  quos  consequebantur,  praegravasset  fatigatos.  Ita  posteriore  bello  a 
victi  sunt  hostes  ab  his  quos  ipsi  priore  vicerunt:  excepto  quod  in  illo,  de  se  prœsumen- 
tium  est  confusa  temeritas;  in1  isto,  de  dominiez  Crucis  virtute  confidentium  fides  est 
et  humilités  victoriœ  suae  glorificata  triumpho  :  Equus  enim  paratus  ad  diem  belli,  ait  Scrip- 
tura;  Dominas  autem  salatem  tribuet**  Tribuit  plane  Dominus  salutem,  sed  opportune  , 
populum  videlicet  humilem,  salvum  faciendo,  et  humiliando  oculos  superborum,  ut  non  b 
glorietur  omnis  caro  coram  ipsob,  edocta  non  sperare  in  arcu  et  gladio  suo,  et  cantare  toto 
corde  Salvatori  suo  :  Salvasti  enim  nos  de  ajfligentibus  nos,  et  odientes  nos  confadisti0.  Non 
itaque,  quum  pro  perversitate  sua  corripitur  superbia,  causetur  Deum  in  corde  suo  stulti- 
tia,  ne  si  de  justo  murmuret  flagello  protervia,  vel  vinciri  aeterno  carcere,  vel  supplicio  sem- 
piterno  cruciari  mereatur  insania.  Non  itaque  fortunae  spectet  cventum  stultus,  sed  modestus  c 
renun  mérita  penset,  ut  intelligat  quia  rébus  quidem  rectus  semper  ordo  est,  quamvis 
opinioni  perversae  sua  semper  haereat  confusio.  Expleto  bello,  et  tabernaculis  hostium 
cum  omnibus  spoliis,  camelis  quoque  et  asinis  quam  plurimis,  vel  collectis  a  victoribus 
vel  direptis,  rex  et  sui  Joppem  sunt  cum  magna  ketitia  rcversi,  totum  sequens  vel  autumni 
vel  hiemis  tempus,  Deo  et  Christo  miserante,  a  beilis  ducentes  quietum.  D 


CAP1TULUM  XVI. 


Annod  ab  incarnatione  Domini  .m°.c0.iii°.  ab  urbe  autem  capta  vel  potius  recepta  .iv°. 
quum  sanctum  Paschae  célébrassent  in  Jérusalem,  ex  more,  Christiani,  rex  cum  quanto  po- 
tuit  exercitu  urbem  munitissimam  obsedit,  antiquo  quidem  vocabulo  prius  ut  putatur  Aca- 
ron,  deinde  Ptolomaidam,  sed  mine  vel  Acram  vel  rursus  Acaron  nuncupatam.  Obsessa 
quidem  a  Christiani  s  Acra  tune  est,  sed  minime  capta,  tum  quia  muro  et2  antemurali  E 
validissimo  cincta  est,  tum,  quia  defensores  et  multos  haberet  et  fortes.  Proinde  obsidio 
urbis  hujus  intérim  omissa  est,  et  expugnatio  dilata,  et  attritis  segetibus  eorum,  hortis- 
que  vastatis  vel  virgultis,  rex  cum  suis  Joppem  rediit.  Ubi  quum  esset,  desiderabili  satis  et 
utili  nuntio  laetifîcatus  est,  donnum  Boamundum  f,  miserante  Deo,  de  captivitate  redisse 
cognoscens  liberum,  et  suum  Antiochiae  principatum  récépissé.  Nam  et  Laodiciam,  quam  F 
Tancredus  postea  ceperat,  hominibus  Constantinopolitani  imperatoris  ablatam,  idem  Boa- 
mundus  simul  recepit;  eumdemque  Tancredum  convenienter  pacificavit,  sibi  principatus 
sui  consortem  factum.  Quo  temporel,  rege  Balduino  contra  Sarracenos,  more  solito,  stre- 
nue  satis  pugnante,  contigit  eum,  dum  fugitantes  insequitur  hostes,  ab  yEthiope  quodam, 
post  rupem  delitescente ,  missili  fortiter  torto,  dolosum  a  dorso  sub  scapula  vulnus  exci-  g 
pere;  vixque  post  aliquantum  tempus ,  Deo  miserante,  reparari,  cicatrice  tamen  conceptum 
future  longe  post  mortis  ejus  effectum  latenter  retinente. 

1  Om.  in  b.  —  2  Vel.  b. 


'  Prov.  xxi,  3i.  (Cf.  p.  4o5,  e.) 
h  t  Cor.  i,  29. 

0  PSALM.  XLIII,  8. 

*  Fulcher.  Carnot.  1.  Il,  c.  xxn,  p.  4o6. 


*  Pascha ,  hoc  anno ,  die  xxix°  menais  Martii  agebatur. 
(Cf.  p.  4o6,  annotât,  c.) 

f  Fulcher.  Carnot.  I.  II,  c.  xxiu,  p.  407. 
8  Id.  ibid.  c.  xxiv,  p.  407. 


Digitized  by 


HÏSTORI/E  HIEROSOLIMITANvE.  565 


CAPITULUM  XVII. 


A     Annoa  .M°.Go.iiii0.f  rex  et  Christianorum  exercitus,  sancto  Paschab  Jerosolimis,  ex  more,    A.  no*, 
célébra  to ,  intermissam  praecedente  anno  Ptolomaidae  seu  Àcrae  obsidionem  repetunt ,  Januen- 
sibus,  cum  classe  .lu.  rostratas  naves  habente,  sibi  ad  urbis  expugnationem  sociatis.  Quam 
quum  terra  manque,  machinis  et  pervasionibus  crebris,  validissime  diutius  coangustassent, 
tandem,  post  .xx.  dies,  ad  deditionem  et  sui  et  urbis  compulerunt  obsessos;  eisque  ejectis 

B  urbem  liberam  obtinueruut,  pro  eo  maxime  Christianis  necessariam  et  omnino  utilissîmam , 
quod  intra  mœnia  sua  portum  habeat  peroptimum;  refimdente  se  usque  ad  médium  urbis 
mari,  gratissimoque  reflexu  ibidem  navium  stationem  continente.  Res  hostium  omnes 
Christianis  in  praedam  cesserunt,  de  ipsis  hostibus  occisis  pluribus,  quibusdam  etiam  vivere 
permissis.  Eodem  anno,  aestivo  jam  tempore  transacto,  Boamundus  Antiochiae  principatum 

C  Tancredo  collegae  ex  integro  committens,  ipse  cum  paucis  Apuliam  petit,  raro  satis  evec- 
tus  nayigio,  ut  quantamcumque  possetde  transmarinis  sibi  partibus  militiam  contrahens, 
secum  reduceret.  Transfretavit  cum  eo  et  Jerosolimorum  patriarcha  venerabilis  Daimber- 
tus;  Romamque  petens,  quum  ad  sedem  suam  cum  auctoritate  Romani  pontificis  reverte- 
retur,  in  itincre  obiit  peregrinus.  In  cujus  loco  rex  et  populus  Jerosolimorum  donnum  Ar- 

D  nulfum,  longe  anteelectum,  sibi  praesulem  tune  confirmaverunt. 


CAPITULUM  XVIII. 


Sequentec  anno,  hoc  est,  ab  incarnatione  Domini  .m°.c°.v°.,  Raimundo  comité  in  oppido    A.  nos. 
suo,  haud  longe  a  Tripoli,  defuncto,  nepos  ipsius  Guillelmus,  cognomento  Jordanus,  co- 
rn itatum  defuncti  suscepit  regendum.  Tancredo  quoque  principatum  ministrante  Antio- 
chenum,  rexCalipti,  Rodoan  nomine,  cum  copioso  nimis  exercitu  bel  lu  m  ei  intulit;  eum- 

E  que  cum  Antiochenis,  paucis  quidem,  sed  Christi  virtute  robustis,  in  prelium  contra  se 
convenire  coegit.  Denique  pugna  commissa  Calipteni  victi,  victores  fuerunt  Antiocheni: 
Christo  Domino  pugnante  pro  fidelibus  suis,  suosque  et  ipsorum  hostes  tam  mirabiliter 
propugnante,  utquamvis  parvissimus  esset  Christianorum  exercitus,  interemptorum  tamen 
ab  eo  non  fuerit  numerus  perfidorum.  Ita  quos  ad  praliandum  contra  Christum  et  sua  mul- 

F  titudo,  etraritas  invitaverat  Christianorum,  Christi  virtutem  dum  nolunt  cognoscere  fide, 
non  ignorare  coguntur  in  sua  biasphemi  confusione.  Glorificatus  ita  Christus  in  Antioche- 
nis, quam  mirabiliter  etiam  in  Jerosolimitis  glorificari  dignatus  sit,  eodem  anno,  prosequa- 
mur.  Admiraliusd  namque  Babilonis,  Christianorum  in  terra  sancta  raritate  comperta,  Se- 
melmuchemilitiae  suae  principem,  Ascalonam  cum  .xv.  millibus  transmisit  armatorum;  hoc 

G  eis  in  praeceptis  dans,  ut  exterminata penitus  de  terris  illiset  gente  Christiana  et  nomine, 
etiam  sacratissimum  illud  Christi  Domini  Sepulcrum  effoderent  impiis  manibus,  et  minu- 
tatim  dispergerent  :  «Ne  ultra,  inquit,  amore  Sepulcri  conveniant  illuc  de  occidentalibus 
«  regnis  cultores  Sepulti.  »  Unde  et  conjurare  fecit  eos  quos  ad  exsequendum  tantœ  impietatis 
satellitium  direxit:  nec  terga  eos  unquam  vertere  in  bello;  nec  nisi  patrata  Christianorum 

*  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  xxv,  p.  407,  4o8.  d  Fulcher.  Carnot.  i.  II,  c.  xxxî,  p.  4i  1. 

b  Pascha,  hoc  anno,  die  xvu°  menais  Aprilis,  cele-         *  Djeraal- Almolk ,  Ascalonensis  princeps.  (Cf.  p. 

bratum  est.  (Cf.  p.  ^07,  annotât,  e.)  annotât,  a.) 
e  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  xxx,  p.  4i  1. 


Digitized  by 


Google 


566  SECUNDA  PARS 

A.  no5.    eversione  ultra  redire.  Audita  rex  et  Christiani  tam  obstinât  a  hostium  malignitate,  omnes  a 
de  toto  regno  suo  arma  ferre  valentes  apud  Joppem  conveniunt,  paucissimis  ad  murorum 
custodiam  per  loca  singula  relictis.  Diutius  tamen  et  illi  Ascalonae,  et  isti  Joppe  congregati 
callebant,  nec  ilii  istos,  nec  illos  isti  expetentes.  Prorupit  tandem  adversus  piorum  popu- 
lum  protervia  saeviens  impiorum,  et  Babilonii  de  Ascalona,  de  Joppe  Christiani  apud  Ra- 
mulam  convenerunt.  Ibi  rex  et  sui  in  extrema  anxietate  positi ,  misso  ad  patriarcham  et  B 
reliquos  qui  Jerosolimis  remanserant  legato,  obnixius  flagitant  ut  sibi  divinum  in  tanta1 
nécessita  te  non  cessent  auxilium  implorare,  scientes  crastina  die  dominica2  bellum  sine 
dubiofuturum.  Quo  cognito,  patriarcha  clerumtotum  et  omnem  convocans  plebem,  praelii 
diem  et  commune  periculum  insinuât,  de  flagitanda  Christi  misericordia  commonet;  hor- 
tatur  ea  die  et  sequenti  jejuniis,  precibus  et  eleemosynis  devotius  insistendum,  ut  rege  et  C 
suispugnantibus  gladiis,  ipsi  orationum  et  eleemosynarum  melioribus  compugnarent  armis  : 
«Maxime,  inquit,  visitationibus  aegrotorum,  pauperum  misericordiis ,  Deum  nobis  facere 
«  satagamus  propitium,  talibus  enim  hostiis  promeretur  Deus,  et  sicut  Scriptura  dicit  alibi  % 
«  benedictionem  post  se  non  relinquiL  Et  ego,  ait  patriarcha,  nocte  proxima  Ramulam,  si 

•  potero,  Deo  volente,  proficiscar,  istis  quos  videtis,  fere  centum  ,l.  fratribus  comitatus,  D 

•  singularem  Christiani  populi  spem  et  virtutem  nobiscum  illuc  déférentes,  pretiosissimae 
«Crucis  Christi  trophaeum.  »  Primo  diluculo  perveniunt  Ramulam b  nocturni  viatores, 
patriarcha  et  sui,  Jerosolimitis  ecclesias,  tota  nocte  et  sequenti  dominica  die,  frequen- 
tantibus  incedentibusque  nudis  pedibus  et  ante  Deum  plorantibus,  nihilque  prorsus  omit- 
tentibus  unde  sibi  divinam  concihari  posse  sperarent  misericordia  m.  Rex  et  sui,  patriarchae  E 
et  gloriosae  Crucis  praesentia  exhilarati  admodum  et  roborati,  concurrunt  ad  presbytères, 
et  omnes  etsinguli  confitentes  peccata  sua,  et  se  ad  excipiendam  fideliter  mortem  prépa- 
rantes, dominici  corporis  et  sanguinis  perceptione  muniti.  Quibus  sollicite  praemissis,  or- 
dinantur  ad  pugnam,  et  procedunt  per  acies  vix  quingenti  milites  et  pedites  duo  millia, 
adversus  .xv.  millia  Sarracenorum,  vix  quatuor  a  Ramula  milliariis  castrametatos  ;  paran-  F 
tesque  cum  minore  exercitus  parte  Ramulam  adiré,  majorem  vero  mittere  Joppen,  quam 
vacuam  defensoribus  sperabant  se  posse  praeoccupare.  Verum  quum  regem  et  Christiano- 
rùm  exercitum  tam  audacter  contra  se  tam  mane  vidèrent  procedere,  dissipata  quam  frus- 
tra machinabantur  versutia  reglobati,  potius  de  committendo  statim  praelio  coacti  sunt  trac- 
tare.  Ordinatis  ergo  et  ipsi  agminibus  suis ,  adversus  procedentes  procedunt  audacter,  de  G 
multitudine  confisi.  Christiani,  de  Christo  potius  confidentes  quam  de  numéro,  more  suo 
exclamantes  :  Christas  vincit,  Christas  régnât,  Christas  imperat!  certamen  ineunt  animosi; 
occlamantes  Sarracenos  ettotis  viribus  oppugnantes  impetunt;  vahdissimosque,  alii  in  alios, 
excursus  faciunt.  Conantur  circumvallare  paucissimos  plurimi,  et  maxime  Turci  a  tergo 
gyrantes,  concludere  et  sagittis  sternere  in  antepositos  oppugnatores  intentos  nituntur  H 
Christianos.  Quod  cernens  rex  cum  acie  sua  totum  se  periculo  exponit,  Turcis  se  corda- 
tissime  opponit,  eosque  retrocedere,  Deo3  juvante,  compellit  fortissimo  impetu  dissipatos. 
Inde  se  in  majores  confertioresque  Arabum  et  yEthiopum  phalanges  immergit,  creberrimis- 
que  atque  validissimis  incursibus  densissimos  tandem,  Deo  miserante,  hostium  cuneos 
perrumpit;  peremptis,  alios  in  fugam  vertit.  Fugiunt  usque  Ascalonam,  qui  evadere  potue-  J 
runt;  insequuntur  fugi  tantes  conglobati  post  eos  Christiani,  atque  ipsum  Ascalonae ammira- 
tum  Gemelmuc4  in  primis  occidunt.  Cujus  morte  comperta,  Semelmuc  princeps  militiae 
régis  Babilonis,  consuluit  vite  suae  fuga,  amissa  penitus  spe  victoriae  de  pugna,  malens 
vivere  perjurus,  quam  exsecrandi  sacramenti  fide  perire.  Sequuntur  ducis  exemplum,  qui 
possunt,  et  sacramentum  vite  postponunt,  sicut  dictum  est,  qua  vel  quo  quisque  potcrat  k 
fugitantes.  Ammiratus  ohm  Acaronita  captus  et  reservatus  a  rege,  postmodum  .xx.  milli- 
bus  aureis  est  redemptus.  jEthiopes,  quoniam  nequiverant  fugere,  in  campo  fere  omnes 

1  Om.  tanta  b.  —  2  Oui.  dominica  b.  —  3  Eosque  recto  Ecclesiœ,  Deo.  b.  —  4  Gemelmuch.  b. 
*  Cf.  Jobl,  ii,  i4.  —  b  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  xxxn,  p.  4i3, 


Digitized  by 


HISTORIEE  HIEROSOLIMITAN^E.  567 

A  tnicidati  perierunt.  Denîque  quatuor  millia  caesorum  numerata  sunt,  quum  de  Christianis  A.  no5. 
vix  ceciderint  homines  .lx.  Reversi  ab  insequendis  hostibus  Christiani  castra  victoruni 
victores  diripiunt,  plurimisque  spoliis  onusti  Joppen  summocum  gaudio  revertuntur,  pro- 
pitium  sibî  factum  totis  cordibus  collaudantes  Deum ,  glorificantesque  protectorem  et  ad- 
jutorem  suuni  Christum,  in  quo  virtutem  magnam  fecissent,  inimicis  suis  ad  nihilum  dé- 
fi ductis. 


CAPITULUM  XIX. 


Mirandis  plus  miranda  succedunt,  quum  glorificatus  terrestris  praelii  victoria  Christus 
etiam  ventis  et  mari  dignatur  glorificari.  Nam*  classis  Babilonia,  Joppe  jam  ipsa  belli  die 
cum  maxima  exercitus  parte  applicita,  sperans  frustra,  deletis  terrestri  pugna  Christianis, 
et  Joppem  et  ceteras  urbes  maritimas  omnes  sibi  confestim  subigendas,  quum  versa  vice  et 

G  suos  victos,  et  Christianos  vicisse  cognovisset,  Gemelmuc,  ammirati  Ascalonitae,  preciso 
capite  et  sibi  per  nautas  regios  jaculato,  ilico  se  in  portus  Tyri  et  Sidonis  retraxit;  ac 
deinde  Babiloniam  navigare  contendens,  spiritu  proceliœ  exagitata,  parti  m  naufragio  dis- 
periit,  partim  Joppeosium  portui  impulsa,  Joppitis  se  capessendam  obtulit.  Denique  .xxv. 
oaves  ibidem  tune  capte  referuntur  Sarracenis  plenœ.  Ita  qui  terra  et  mari  speraverant  se 

D  atque  paraverant  perdere  simul  omnes  Christianos,  terra  marique  perditi,  positi  sunt  ut 
rota,  et  sicut  stipula  ante  faciem  ventih.  Verum  pius  Dominus,  qui  tam  magnifica  consola- 
tione  suos,  sexto  kal.  Septembrisc,  laetificasset,  eodem  jam  déclinante  anno,  ipsa  videlicet 
dominiez  Nativitatis  vigiliadf  horrisono  nimis  terrœ  motu  Jerusolimam  totam  concussitc, 
omniumque  corda  nimio  terrore  perterruit;  ammonens  videlicet  Jerosolimitas  illos  ita  de 

£  beneficiis  ab  ipso  sibi  collatis  exsultare,  ut  ei  semper  servire  deberent  in  timoré. 


CAPITULUM  XX. 


Sed  et  sequente  annof,  videlicet  .m°.c°.vi°.,  cometa  .l.  et  eo  amplius  diebus,  vespertinis    A-  »"<>6. 
semper  boris  apparens,  stupore  simul  et  terrore  totum  rcplevit  tune  mundum.  Nam  splen- 
doris  alburni  radium  f  versus  bru  m  aie  m  solis  occasum,  instar  telae  lineœ  producens,  primis 
quidem  diebus  flammantior,  postremis  vero  subobscurior  visebatur,  donec  paulatim  atte  - 

F  nuatuspost  dies,  ut  dictum  est,  .l.,  videri  omnino  desisteret.  In  quibus  etiam  diebus,  Fe- 
bruarii  videlicet  mense  medio,  ad  dexteram  et  ad  laevam  solis  partem  duo  quasi  soles 
apparuerunt,  non  tamen  aeque  ut  médius  fulgentes;  sed  forma  et  lumine  rariore,  medio- 
criter  rutilantes.  In  quorum  gyro,  circuli  duo  visi  sunt,  alter  alterum  complectens;  sed 
exterior  totusalbicans;  interior,  iris  instar,  quadruplici  colore  distinctus,  et  a  superioreme- 

G  dii  solis  parte,  velut  arcuata  amplexione,  ad  duos  collatérales  soles  pertingens,  ab  inferiore 
velut  dimidiatus  desinens.  Referuntur  et  sequenti  mense,  nocte  quadam  média,  Stella!  de 
cœlo,  instar  pluviae,  videri  cecidisse.  Quid  tanta  et  tam1  insolita  prodigia  portenderint, 

1  Om.  tam  b. 

•  Fulcher  Carnot  1.  II,  c.  xxxiv,  p.  à  H  est  die  xxiv°  mensis  Decembris. 

b  Psalm.  lxxxii,  i^.  *  Fulcher.  Carnol.  1.  II,  c.  xxxiv,  p.  4i5. 

*  Id  est  die  xxvii0  mensis  Augusli  A.  D.  iio5.  (Cf.         f  H.  ibid.  c.  xxxv,  p.  Ai 6. 
p.  Ai 5,  annotât,  b.) 


Digitized  by 


Google 


568  SEGUNDA  PARS 

A.  1106.    adhuc  minus  habetur  probatum.  In  Jerosolimorum  tamen  partibus  contigit  eodem  annoa  a 
Hugoncm  Tiberiadis  ducem  bis  a  Damascenis  victum,  tertio  belli  recursu  Damascenos 
vicisse  adeo  mirabiliter,  ut  cum  .c.xx.  pugnatoribus ,  ivor  miliia  dispersent  armatorum; 
eumdemque  non  longe  post  in  expeditione  cum  rege  positum,  ictu  sagittœ  occubuisse. 


CAPITULUM  XXI. 


A.  1 107.  Annob  •M°.c°.vn°.  solito  effervescentes  Ascalonitae,  inter  montium  angustias  Joppitis  Jéru- 
salem proficisci  parantibus  insidias  tetenderunt,  eos  se  ibi  intercipere  et  perdere  posse  rati.  b 
Verum  Joppitis,  de  praeparatis  sibi  insidiis  praemuniti,  .lxxv.  exploratores  praemittunt,  qui 
repente  aquingentis  fere  militibus  et  peditibus  mille  adeo  conclusi  sunt  et  intercepti,  ut 
nullatenus  vel  redire  possent,  vel  ad  congrediendum  aliter  quam  erant  ordinare.  Quo 
deprehensi  articulo  gratius  elegerunt,  si  contingeret  praeliando  mori  quam  fugere  frustra 
tentando,  morte  m  suam  etiam  ignaviae  nota  maculari;  auxiliatorem  sibi  precantes  simul  c 
et  sperantes  Christum,  mirum  in  modum  primo  impetu  hostilem  acicm  penetraverunt 
adeo  et  dissipaverunt,  ut  non  valentes  ultra  reconglobari,  de  fuga  potius,  Deo  volente, 
satagerent  quam  de  pugna;  quorum  plures  occisi,  reliqui  victi  turpiter  et  fugati,  laqueo 
quem  ipsi  paraverant  deprehensi,  in  eam  quam  foderunt  pedibus  piorum  foveam  ceci- 
derunt.  D 


CAPITULUM  XXII. 


Eodem c  anno,  Boamundus  de  Galliis  cum  magnis  militiae  copiis  regressus,  numerosa 
quoquc  in  portu  Brondusii  classe  praeparata,  Bulgariam  navigans,  Avalone1  tandem  appli- 
cuit,  et  ea  sine  dilatione  capta,  Dirachium  adiens  obsedit;  quam,  quia  defensoribus  et 
victualibus  satis  munita  erat,  per  annum  obsidens  capere  non  valuit.  Moliebaturd  tamen,  si 
A.  1108.  quo  modo  imperatorem  Alexium,  Christianis  Jerosolimam  peregre  petentibus  infestissi-  e 
mum,  et  ipsis  Sarracenis  longe  deteriorem  crudelioremque  inimicum,  protrahere  posset 
in  bellum.  Quod  quum  nullo  efficere  posset  ingenio,  tandem  per  internuntios  concordia 
et  tenta  ta  est  et  confirmata,  imperatore  quidein  jurante  super  pretiosissimas  reliquias, 
nullum  se  per  totum  imperium  suum  illaturum2  peregrinis  de  cetero  nocumentum;  sed  ser- 
vaturum  Gdeliter  et  adjuturum;  Boamundo  quoque,  imperatori  pacem  et  fidem  jurante,  f 
Quo  peracto,  Deo  favente,  negotio,  Boamundus  cum  minore  exercitus  sui  parte,  Apu- 
liam  rediil,  reliquis  Jérusalem,  sicut  voverant,  profectis;  pluribus  tamen  in  obsidione  Di- 
rachii,  prae  nimio  solis  ardore  correptis  et  defunctis,  Guidone  etiam  ibidem  mortuo,  Boa- 
mundi  fratre.  Quo  anno  etiam  rex  Francorum  Philippus  fertur  obisse,  Ludovicum3  filium 
suum  regni  successorem  relinquens. 

1  Ascàlone.  b.  —  2  Matant,  a.  —  3  Lugdovicum.  a. 

1  Fulcher.  Carnot.  1.  11,  c.  xxxvi,  p.  ix  16.  e  Id.  ibid.  c.  xxxvm,  p.  417-418. 

b  Id.  ibid.  c.  xxxvn,  p.  Ai 7.  d  Id.  ibid.  c.  xxxix,  p.  4 18. 


Digitized  by 


HISTORI/E  HIEROSOL1MITAN/E. 


CAPITULUM  XXIII. 


A  Annoa  .m°.c°.viih0.  et  ab  Jérusalem  capta  .xi.  Bertrannus,  filius  Raimundi  comitis,  Tripolim 
obsedit,  Januensibus  sibi  cum  numerosa  satis  classe  sociatis;  cui  Bertranno  consobrinus 
ejus  Guillelmus,  cognomento  Jordanus,  oppidi  qui  Mons  Peregrinus  dicitur  donnus,  invi- 
debat  potius  quam  congaudebat  Tripolim  obsidenti,  sibi  potius  et  obsidiouem  urbis  et  ex- 
pugnationem  reservare  debere  asserens  et  ascribi.  IUe  de  paterna  haereditate,  iste  de  pos- 

B  sessione  oppidi  praescribebat.  Sub  qua  discordia  dum  praepeditur  urbis  obsidio,  et  expugnatio 
difiFertur,  rex  Balduinus  illuc  venitb,  Janucnses  ad  Ascalonem,  Beritum,  et  Sidonem  obsi- 
dendas,  Deo  volente,  sibi  conciliare  quaerens.  Verum  quum  de  concordandis  sibi  cognatis, 
Bertranno  videlicet  et  Guillelmo,  rex  et  Januenses  tractarent,  Guillelmus,  dum  noctu  equi- 
tat,  incertum  cujus  dolo ,  sagittse  ictu  percussus  et  mortuus,  discordiae 1  finem  dédit,  et  urbis 

C  expugnandae  negotium  acceleravit.  Coangustantur  undique  ab  obsessoribus  obsessi,  et  de 
vita  desperare  compulsi,  ad  deditionem  coartantur  et  urbis  et  sui,  vite  tamen  et  libertatis 
sibi  a  rege  pactione  petitaprius,  et  juramento  confirmata,  eo  tenore,  ut  portas  aperientes 
ipsi  in  partem  urbis  secederent  omnes  simul,  inde  postmodum  quo  vellent  abituri.  Quod 
dum  fieret,  incertum  sanequo  cventu,  minores  Januensium  repentino  tumultu  per  scalas 

D  et  cordas  murum  conscendentes,  urbem  ingrediuntur;  catervatimque  discurrentës  obvios 
quosque  obtruncant  Sarracenos,  eos  videlicet  qui  secedere  quo  condictum  fuerat2  tardas- 
sent. Nam  et  ipsos  qui  jam  secesserant  similiter  trucidassent  Januenses,  nisi  rem  cognos- 
cens  rex  furentibus  festinus  occurreret,  susceptos  in  fide  taliter  liberans  a  morte.  Ita  cap- 
tam  a  Christianis  Tripolim  Bertrannus  cornes,  rege  concedente,  possedit,  régi  proinde 

E  fidelis  hominii  fœdere  dedicatus. 


1109. 


CAPITULUM  XXIV. 


Annoc  .M°.c°.x°.  Februo  mense  necdum  elapso,  rex  et  Christianorum  exercitus  Beritum 
obséderont,  Tripolitanum  comitem  socium  habentes  Bertrannum.  Quam  .lxxv.,  ut  opinor, 
diebus  obsessam,  quum  etiam  naves  quas  ad  subsidium  inclusorum  finitimi  Sarraceni  de- 
duxerant,  classe  sua  intra  portum  conclusissent  Cbristiani;  tandem,  auxiliante  Deo,  com- 

F  prehenderunt,  de  turribus  ligneis  muro  admotis,  ausu  mirifico  super  murum  descendentes , 
desilientesque  de  muro  in  urbem,  et  obvios  quosque,  sive  in  mûris,  sive  in  plateis,  Sar- 
racenos obtruncantes.  Inde  quum  etiam  portas  sociis  patefecissent,  ingreditur  simul  toto 
impetu  omnis  exercitus,  maximam  hostium  facientes  stragem,  et  totam  peremptorum  pe- 
cuniam  diripientes.  Apparuittunc  rursus  comètes  per  aliquotnoctes,  radio  versus  Austrum 

G  longius  producto,  viderit  Deus  quid  portendens.  Eodemd  tcmpore,  Tancredus  cum  Antio- 
chenis  regem  Jerosolimorum  sibi  contra  Turcos,  regionem  suam  infestantes,  in  auxilium 
venire  flagitant;  cum  quoEufraten  transeuntes,  Edessam  victualibus  copiosius  muniunt,  sed 
hostibus  nullam  sibi  congrediendi  facultatem  facientibus,  Antiocheni  quidem,  Antiochiam, 
rex  autem  et  sui  Jerusolimam  revertuntur.  Applicuerunt*  intérim  Joppe  classe  pulcher- 

1  Et  discordiœ.  b.  —  2  Fuerant.  a. 


1  Fuicher.  Carnot.  c.  xiM  p.  419. 

fc  Ibid.  c.  xli,  p.  4  20. 

c  Ibid.  c.  xlii,  p.  Aao-4ai. 


A  Ibid.  c.  XLin  ,  p.  4a  1. 
*  Ibid.  c.  xliv,  p.  422. 


m. 


72 


Digitized  by 


Google 


570  SECUNDA  PARS 

rima,  evecti  de  occiduis  partibus  Oceani,  Norrenses  quidam,  Jérusalem  devotione  Chris-  A 
tiana  properantes,  fratrem  régis  terrae  suae,  speciosissimum  quemdam  juvenem1,  ducem 
habentes,  parati  in  Terra  sancta  diutius  morari  pro  Christi  amore,  si  régi  placeret,  et  quo- 
cumque  juberet  cum  eo  per  mare  ituri,  si  tantum  sibi  necessarium  faceret  victum  prœberi. 
Quod  rex  et  accipiens  gratissime,  et  libentissime  concedens,  Sidonem  ipse  quidem  a  terra, 
Norrenses  a  mari  obsidere  festinant;  et  machinis  ad  urbem  impetendam  prseparatis,  hostes  B 
undique  coartant;  tandemque  et  virtute  resistendi  et  evadendi  spe  sublata,  eos  ad  dedi- 
tionem  compellunt,  vite  tamen  prius  eis  fœdere  fîrmato.  Ita  solidariis  quidem  quo  voluerunt 
abeuntibus,  ruricolœ  Christianis  fœderati  remanserunt  et  subjecti. 


CAPITULUM  XXV. 


A.  nu.       Anno b .m°.c°.xi°.  ebulliens e Perside  Turcorum  maxima  multitudo ,  et  per  Mesopotamiam 
ad  Eufraten  veniens,  flumine  transmisso  castrum  quod  Turbessel  nuncupant  obsederunt  c 
diutius,  sedcapere  non  potuerunt.  Unde  secedentes,  et  crebris  excursibus  Tancredum  et 
Antiochenos  irritantes,  compulerunt  rursus  régis  Jerosolimorum  et  auxilium  flagitare  et 
adventum.  Cum  quo  Apamiam  vel  potius  Halapam1  urbem,  praecedente  anno  probe  satis  a 
Tancredocaptam,adeuntes,  munierunt,  etTurcos  in  sua  se  retrahere  compelientes,  quum 
eos  inpugnam  protrabere  nonvalerent,  quisque  in  sua  redierunt.  Indec  rex  Tyrum  obsedit  D 
quidem  cum  multo  apparatu,  et  ut  eam  expugnaret  diutius  laboravit;  sed  inefficax  totus 
tune  ejus  exstitit  conatus,  eo  quod  duas  turres  ligneas  muro  altiores  admotas,  de  duabus 
mûri  turribus  a  Sarracenis  nocte  una  sublimius  inaltatis ,  hostes  ignem  in  turres  ligneas 8 
jaculantes  mira  se  probitate  defensarent3;  et  machinis  ad  extremum  concrematis,  regem  et 
suos  inde  recedere  compulerunt,  dolentes  nimis  quod  tam  diuturnum  laborem  inefficacem  £ 
ita  perdi  dissent. 


CAPITULUM  XXVI. 


A.  1112.  Annumd  sequentem,  .m.  videlicet  .c.xu.  rex  et  Jerosolimite  abellis,  Deo  miserante,  ha- 
buerunt  quietum;  Antiocheni  vero  solito  tristiorem  eum  duxerunt,  Tancredo  principe  de- 
functo,  et  morte  sua  finitimos  hostes  in  se  protervius  insurgere  irritante.  Obstitit  tamen 
pro  posse  improbis  Rogerus,  defuncti  cognatus,  principatus  Antiocheni  successor  effectus. 


CAPITULDM  XXVII. 

A.  îi i3.       Annoc  .m.c  xiij.  mense  Martio,  contigit  solem  quasi  quarta  formae  suae  parte  ac  si  cor-  F 

1  Ahalapam.  b.  —  2  Om.  sublimius.  .  .  turres  ligneas  b.;  mendosus  locus  est.  —  3  Defensarunt.  b. 

"  Nomine  Sigward.  (Cf.  supra,  p.  ijaa,  annot.  6.)  d  Ibid.  1.  II,  c.  xlvii,  p.  4a5. 

h  Ibid.  1.  II,  c.  xlv,  p.  4a3.  •  e  lbid.  c.  xlviii,  p.  4a5. 

c  Ibid.  c.  xlvi,  p.  l\it\. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIEE  HIEROSOLIMITANiE.  571 

A  nutum,  prius  a  summo,  deinde  ab  imo  videri,  a  mane  usque  ad  tertiam;  nec  tamen  clari-    A.  m3. 
tate  sua  omnino  privari.  Incertum  sane,  utrum  ex  concurrente  occursu  lunae  tune  ,xxvm.a 
eclipsim  passus  sit  sol,  an  aiiquid  prodigium  exstiterit.  ^Estivo b  deinde  tempore  congregati 
Turci,  flumine  transmeato  Eufrate,  per  Siriam,  inter  Damascum  et  Antiochiam  transeun- 
tes,  et  inde  per  Phœnicis  regionem  inter  Tirum  et  Paneadam,  quae  et  Caesarea  Philippi 

B  dicitur,  pervagantes,  mari  etiam  Gaiileae  circumito,  et  terra  Neptalim  et  Zabulon  versus 
Austrum  peragrata;  tandem  se  inter  duo  flumina,  Jor  scilicet  et  Dan,  incluserunt,  in 
insula  parva  quidem ,  sed  fluminum  ambitu  circumelusa,  pontibus  etiam  duobus  hinc  inde 
muni  ta,  castra  sua  collocantes.  Qui  locus  adeo  opportunus  eis  erat  et  commodus,  ut  et  inde 
quo  vellent  excurrere  possent,  et  impeti  tamen1  vel  angustari  non  facile  possent,  artis 

C  pontium  meatibus  muniti.  Quem  locum  quum  rex  et  sui,  audito  hostium  accessu,  praeoc- 
cupare  festinarent,  a  Ptolomaida  moto  exercitu,  insidias  incurrerunt  ab  hostibus  sibi  jam 
exinde  paratas,  adeo  periculose,  ut  rex  ipse,  et  vexillo  et  tentorio  peroptimo  amissis, 
una  cum  patriarcha  fugere  cogeretur,  militibus2  ferme  triginta,  et  peditibus  mille  du- 
centis,  beu,  pro  dolor!  exstinctis.  Contigit  et  hoc  régis  immoderata  prorsus  et  inconsulta 

D  festinatione;  qui  militia  sua  non  exspectata,  improvide  nimis  et  inconsideratc  praecesserat, 
nec  consule  Tripolitano,  nec  principe  Antiochiae  Rogero  sibi  adhuc  sociatis.  Qui  quum 
venissent,  audito  quod  acciderat,  régis  immodestiam  culpantes,  in  monte  praefalae  insuis 
prééminente  castra  sua  et  ipsi  locaverunt.  Maledoctusc,  insulanorum  illorum  dux  dice- 
batur,  qui  rege  Damasci  Tuldequinod  sibi  sociato,  insulam  illam  asservabat  sibi  diutius; 

E  nec  ullam  congrediendi  secum  facultatem  Christianis  prebebant.  Coerceri  tamen  non  pote- 
rant  insulani  a  montanis,  quin  catervatim  procedentes,  et  Christianorum  vastarent  terras, 
et  victualia  sibi  in  insulam  convectarent.  Tune  et  hi  qui  subjecti  fuerant  Sarraceni  a 
Christianis  recesserunt,  angustantes  eos  undique,  et  nec  nuntium  ab  aliis  ad  alios  dirigi 
sinentes.  Neapolim  ipsam,  antiquitus  Sichem  vel  Sichimam  nuncupatam,  intérim  occupa- 

F  verunt  hostes  et  penitus  diripuenmt.  Ascalonitae  et  Arabes,  Jérusalem  adeuntes,  antemurale 
urbis  occupaverunt,  messes  multas  ibi  congestas  succendentes ,  sequentique  nocte,  laetan- 
tibus  Jerosolimitis,  abcesserunt.  Necc  qui  in  urbibus  vel  oppidis  erant,  nec  qui  in  castris, 
de  se  invicem  quicquam3  rescire  poterant.  Ita  plane  in  angusto  positœ  erant  res  Chris- 
tianorum, ut  nec  messis,  quae  plurima  eo  anno  provenerat,  colligi  posset,  sed  in  agris 

G  relicta  periret.  Turbaturf  et  mare  plus  solito,  et  vel  piscandi  maritimis  denegat  facultatem; 
concutitur  et  terra  bis  terrae  motu  horrisono,  et  aedificiorum  eversionem  arescentibus  prae 
timoré  minatur  mortalibus.  Obsederant  omnia  Christianorum  loca  profunda  silentia;  quae- 
dam  mortis  imago  stupefactos  et  prae  pavore  pene  exsangues4  universos  ibi  obtexerat 
Christianos.  Intelligebant  evidenter  omnes  qui  sanum  aiiquid  sapiebant,  irati  sibi  Dei  hanc 

H  esse  vindictam.  Taliter  duobus  integris  mensibus  afflicti,  tandem,  miserante  Deo  et  iram 
in  gratiam  convertente,  respiraverunt  Christiani.  Nam  adventantium  de  transmarinis  par- 
tibus  peregrinorum  copiis  videntes  insulani  illi  exercitum  in  dies  augeri  Christianorum, 
Deo  eos  perterrente,  secesserunt  post  duos  menses  in  partes  Damasci,  et  régi  cum  suis*, 
facultas  patuit  Ptolomaidam5  revertendi.  Ubi  et  comitissams  Siciliae  rex  repperit  appli- 

j  cuisse,  Rogeri,  fratris  Roberti  Guischardi,  quondam  conjugem,  postmodum  suam  régis 
futuram  uxorem.  Àt  vero  Maledoctus,  Damascum  cum  Tuldequino  rege  ingressus,  nec 
mora,  judicante  Deo,  dolo  ibi  a  quodam  sicario  peremptus,  et  afiligendi  Christianos  facul- 
tatem perdidit  et  vivendi  :  vir  quondam  et  divitiis  et  armis  potentissimus  inter  omnes 
Turcos,  et  in  omnibus  actibus  suis  astutissimus. 

1  Ora.  tamen  b.  —  2  Milia.  b.  —  3  Om.  quicquam  b.  —  4  Exangues.  a.  b.  —  5  In  Ptolomaidam.  b. 

1  Die  xix°  Martii.  (Cf.  p.  4a5,  annot.  e.)  •  lbid.  c.  l,  p.  427. 

b  Fulch.  Carnot.  1.  Il,  c.  xlix,  p.        4a6.  f  lbid.  c.  li,  p.  4^7»  4a8. 

c  Maududus.  (Cf.  supra,  p.  4a6,  annot.  c.)  g  Nomine  Adelaidem.  (Cf.  supra,  p.  4a8,  annot.  a.) 

d  Tughedekin.  (Cf.  supra,  p.  4a6,  annot./) 

72. 


Digitized  by 


Google 


572 


SECUNDA  PARS 


CAPITULUM  XXVIII. 

A.  m*.  Annoa  .m.c.xiv,  et1  prius locustarum  multitudinc  infinita  ex  Arabiae  partibus  convolante,  a 
territorium  Jerosolimitanum  per  dies  aliquot  vehementer  vastalum  est;  mense  Aprili  vel 
Maio  et  sequenti  terrae  motu  horribiliter  concussum  ;  Mamistriae  urbis  pars  nonnulla  sub- 
versa; in  regione  quoque  Antiochena  plurima  oppida,  quaedam  média,  quaedam  ex  integro, 
solo  tenus  cum  parte  plebis  subruta;  itemque  in  urbe  quam  Mariscum  nuncupant,  populus 
uni  versus  repentinis  aedificiorum  ruinis  praefocatus,  heu  pro  dolor!  terribiliter  et  misera-  B 
biliter  exstinctus;  in  Eufratesia  etiam  oppidum  quod  Thihalet  nuncupant  funditus  eversum. 


CAPITULUM  XXIX. 

A.  1 1 15.  Annob  .m.c.xv.  Turci,  solita  protervia  regressi,  et  castra,  ubi  solebant,  inter  Antiochiam 
et  Damascum  locantes,  et  Jerosolimitas  et  Antiochenos  rursus  contra  se  compulerunt  con- 
venire;Toldequinum2  quoque,  Damascenorum  regem,  morte  Maledocti,  dolose  ab  eo  pe- 
rempti,  exosum  sibi  factum,  cum  Christianis  coegerunt  pacem  facere,  metuentem  ne  non  c 
posset  eorum  impetus  solus  sustinere.  Verum  quum  et  Damascenos  comperissent,  Chris- 
tianis fœderatos,  contra  se  ad  bellum  convenisse,  clanculo  recedentes  occultantesque  se  in 
caveis  delituerunt,  donec  et  Christianos,  Antiochiam  Antiochenos,  et  regem  cum  suis  Tri- 
polim ,  et  Damascenos  in  sua  comperissent  recessisse  ;  arbitrantes  quod  Turci ,  Eufrate  trans- 
misso,  in  sua  et  ipsi  remeassent.  At  vero  Ascalonitae  intérim,  régis  et  exercitus  Christiano-  d 
rum  absentia  furoris  sui  satiendi  nactos  se  occasionem  rati,  concurrunt,  Joppem,  classe 
Babilonica,  .lxx.  ferme  naves  habente,  roborati,  ferra  marique  obsidentes  eam  et  fortis- 
sime  opp ugnant es,  adeo  ut  etiam  scalis  secum  ad  hoc  delatis  murum  contenderent  ascen- 
dere ,  et  comprehendere  se  urbem  posse  putarent.  Verum  civibus  paucissimis  quidem  et 
debilibus,  fortissime  tamen  se  defendentibus,  quum,  quod  frustra  speraverant3,  non  vale-  e 
rent,  Deo  protegente  suos,  efficere,  portis  urbis  igne  injecto  combustis4,  recesserunt  con- 
fusi,  ne  ab  Jerosolimitis  supervenientibus  opprimèrent ur  metuentes.  Post  dies  tamen  decem 
obsidionem  eamdem  terra  marique  repetentes,  fortissimisque  invasionibus  urbem  impe- 
tentes,  Deo  pro  suis  resistente  improbis,  quum  nihil  efficere  praevalerent,  invaletudinem 
suam  stupentes  impii,  recesserunt;  pliures  secum  de  suis  ibi  occisos  déférentes,  de  caballis  F 
quoque  suis  pluribus  amissis.  At  vero  hi5  de  quibus  supra  dictum  est  Turci,  Christianos 
excessisse  comperientes,  de  latebris  suis  erumpunt,  et  stationis  solitœ  locum  rursus  occu- 
pantes, per  regiones  Siriae  discurrebant,  rapinis  et  incendiis  quaeque  poterant,  vel  oppida 
vel  villas,  pessundantes.  Qua  rursus  Antiocheni  necessitate  in  exercitum  coacti,  maluerunl 
se  discriinini  committere,  quamtotiens  ab  improbis  fatigari.  Unde,  nec  Jerosolimorum,  nec  G 
Damascenorum,  sed  solius  Dei  expetentes  auxilium  et  exspectantes,  licet  admodum  pauci, 
audacter  tamen  innumeros  et  expetierunt  hostes  et  impetierunt;  adeo  ut,  quamvis  vali- 
dissime  répugnantes,  tamen,  Deo  propugnante,  tandem  eos  fugam  inire  compellerent,  et 
relictis  omnibus,  armis  quoque  projectis,  terga  victoribus  cedenda  praebere.  De  quibus  tria 
millia  occisi,  capti  vero  quam  plurimi ,  reliqui  omnes  et  tabernaculis  et  utensilibus,  vectu-  H 

1  Oni.  et  b.  —  2  Tuldeqaînam.  b.  —  3  Speraverant.  b.  —  4  Conbustis.  a.  —  5  /i.  A. 

1  Fulcher.  Carnot,  I.  Il,  c.  lu,  p.  4a8,  /129.  —  b  Ibid.  c.  lui,  p.  429. 


Digitized  by 


HISTORIE  HIEROSOLIMITAN/E.  573 

a  ris  quoque  et  pecuniis  omnibus  adeo  nudati  diffugerunt,  ut  equorum,  mulorum,  came-    A.  m5. 
lorum,  non  fuerit  numerus  captivorum;  .ccccto.  quoque  millia  aestimata  sint  aureorum,  et, 
quod  his  omnibus  majus  atque  praestantius  est,  recuperata  quam  plurimorum  captivorum 
libertas  Francorum ,  sive  Sirorum.  Vere  mirabilis  in  cunctis  operibus  suis  Deus*.  Ecce  quum 
multi  fuissent  simul  Christiani,  tam  Jerosolomitœ  quam  Antiocheni,  vel  fugerunt  victi,  vel 

B  omnino  parum  profecerunt.  Nunc  soli  quum  essent  Antiocheni,  paucitate  sua  provocatam 
in  praelium  plurimam  hostium  multitudinem ,  Deo  fortes,  fuderunt,  straverunt,  captivave- 
runt;  tantaque  ceperunt  spolia,  ut  et  œstimationem,  pondus  et  numerum  vinceret  multi- 
tudo.  Quare  hoc?  nisi  ut  evidentissimis  clarescat  indiciis  in  nullo  nisi  in  Deo  gloriandum 
homini,  qui  per  se  nihil  valens,  audet  tamen1  gloriari,  quasi3  in  seipso  fecerit  virtutem,  et 

C  non  in  Deo?  Cujus  prasumptionis  tumore  nihil  apud  Deum  abominabilius,  nihil  esse  exse- 
crabilius  pot  est;  sicut  e  di  verso,  nihil  gratius,  nihil  acceptabilius,  quam  vere  humili  et 
devoto  corde  intelligere  quia  omnia  opéra  nostra  operatur  nobis  ipse.  Verum  quos  ita 
perse  protegebat  pius,  per  se  quoque  ipse  corripiebat  justus,  eodemanno  et Mamistriam 
terra  Aotu  subvertens,  urbem  olim  satis  illustrem,  et  pleraque  alia  in  territorio  Antio- 

D  cheno  loca  horrore  simili  concutiens.  Eodem  anno  et  Arnulfus  patriarcha,  a  quodam  Ro- 
manae  urbis  legatob  de  sede  sua  ejectus;  sedab  ipso  papa3  Romano,  Romam  veniens,  ad 
sedem  suam  rediit,  restitutus.  Quo  tempore  et  rex  Jerosolimorum  in  Arabiam  profectus, 
castrum  aedificans  in  monte  quodam,  naturali  situ  satis  munito,  Regalem  hoc4  Montem 
nuncupavit,  custodes  ibi  et  habitatores  idoneos  ponens,  quorum  objectu  praedonum  latro- 

E  numve  ex  Arabia  erumpentium  prapedirentur  excursus.  Quod  castrum  tribus  a  mari  Ru- 
bro  distans  mansionibus,  quatuor  ab  Jerosolimis  disparatur  dietis. 


CAPITULUM  XXX. 


Annumc  .m.c.xvi.  Jerosolimitœ,  Deo  favente,  bellis  duxerunt  quietum.  Quo  anno  rex    a.  m6. 
cum  .ce.  militibus  Arabiam  ad  ipsum  usque  mare  Ru  bru  m  perambulans,  Helim  civitatem, 
primam  Israelitarum  post  transitum  Maris  Rubri  mansionem,  intravit,  habitatoribus  omnino 

F  tune  vacuam,  incolis  ejus,  adventus  regii  timoré,  Mare  Rubrum  navigio  alterius5  ingressis. 
Peragrato  ibi  littore  maris,  et  ruboris  ejus  causa,  non  in  aqua,  cujuslibet  maris  aquae  simil- 
lima,  sed  in  arena  esse  animad versa,  rex  cum  suis  Montem  Regalem,  et  inde  Jerosolimam 
reversus,  comitissam  Siculorum,  non  légitime  ductam  uxorem,  mortis  timoré  perte rri tus, 
ablateravit;  ei  quam  pellicis  amore  dimîserat  reconciliatus  uxori  legitiinae,  adhuc  viventi. 

G  Ita  corripuit  eum  Dominus,  et  correxit,  mortis  timoré  liberans  reum  a  morte.  Verum  de 
situ  Maris  Rubri,  quia  se  obtulit  occasio,  hoc  breviter  mémorandum,  quod  ab  Oceano  deri- 
vatum,  a  parte  australi  versus  septentrionem  porrectum,  nec  longe  a  monte  Syna  termina- 
tum ,  a  Mediterraneo  mari ,  versus  Joppem  et  Ascalonam ,  quatuor  vel  quinque  mansionibus 
dicitur  abesse,  etsinu  latissimo  iEgyptum  totam,  Numidiam  quoque  et  iEthiopiam  a  sep- 

H  tentrionali  plaga  concluderc.  Unde  mirandum  nimis  quonam  modo  Gion,  qui  et  Nilus,  de 
Paradiso  in  Oriente,  ut  credendum  arbitror,  sito,  versus  iEgyptum  tendere  possit;  Eufrates 
quoque  Armeniam  Mesopotamiamque  permeare,  quum  inter  primos  ortussuos,  et  eas  quas 
pertranseunt  regiones  memoratas,  Mare  Rubrum  flumina  haec  habeant  interjectum,  Nam, 
quod  post  longos  terrarum  tractus  subterraneos,  cursus  suos,  novis  quasi  ortubus,  pro- 

j  bantur  super  terram  ssepius  eflerre ,  mirum  si 6  vel  ipsum  mare  Rubrum,  sive  inter  sive  sub- 

1  Tamenque.  a.  —  2  Quia.  b.  —  3  Populo,  b.  —  *  Hanc.  b.  —  5  Forfasse  legendum  alterius.  —  0  Om.  si  b. 

•  Cf.  Psalm.  lxxi,  18;  cxxxv,  4.  x  c  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  lvi,  p.  43 1,  432. 

b  Berengario.  (Cf.  supra,  p.  4.3 1.) 


Digitized  by 


Google 


574  SECONDA  PARS 

a.  iu6.    ter  currendo,  possint  memorata  flumina  pertransire,  ut  ad  ortus  quos  post  Mare  Rubrum  A 
rénovant  possint  pervenire.  Potest  et  hoc,  qui  omnia  potest,  facere  Deus;  quo  autem 
modo  fiât,  nec  visu,  nec  auditu,  nec  lectione  unquam  potui  vestigare.  De  Scripturae  tamen 
sacrae  veritate  nullo  nos  modo  oportet  dubitare  dicentis  memorata  flumina,  et  de  Para- 
diso  illo  praegrandi  fonte  ortus  primos  habere ,  et  ipsa  esse  quae  jam  dictas  regiones  vel 
circumire  noscuntur,  vel  permeare.  Quibus  autem ,  sive  per  médium  Mare  Rubrum  directis  B 
quidem  meatibus,  sed  ignotis,  sive  quamlibet  sinuatis  subtus  terram  circuitibus  ad  nota 
usque  defluant  loca,  quia  pervestigare  non  valemus,  Ejus  hoc  totum  dimittamus  providen- 
tiae,  quem  et  in  supinis  praecelsorum  montium  cacuminibus  vividos  ortus  fontibus  dare 
videmus,  et  in  nubibus,  sicut  et  Scriptura  dîcita,  aquas  ligare  perspicimus;  quem  denique 
in  cœlorum  sublimibus  aquas  ab  initio  locasse,  et  perpetuo  continere  non  dubitamus,  vi-  c 
sibili  hoc  cœlo,  hoc  est  firmamento,  in  divisione  aquarum  medie  librato.  Sed  jam  ad  bis- 
toriae  ordinem  rccurramus. 


CAPITULUM  XXXI. 

A.  1117.  Annob  .M.c.xvu.,  hostium  vice,  Jerosoiimitanum  totum  fere  territorium  infinitae  multi- 
tudines  occupavere  locustarum ,  ita  catervatim  continuatimque  de  pessundatis  jam  locis  ad 
alia  procedentes  pessundanda ,  ut  ex  devoratis  cunctis  virentibus  terrae  perpendere  evidenter  d 
liceret  Dominum  praecepisse  locustae  indisciplinatorum  devorare  terras  incolarum;  si  forte, 
revertentes  ad  cor,  animadverterent  perversi  quam  non  locustis  vastandi ,  sed  ipsis  Sarrace- 
nis  tradi  mererentur  trucidandi.  Sequente  Junii  mensec,  luna  post  galli  cantum  prius  tota 
rubea  intuentibus  visa,  dehinc  usque  ad  luminis  exstinctionem  fusca  effecta,  utrum  vel  san- 
guinis  effusionem  rubore,  vel  nigredine  famem  futuram  portenderet,  aut  ex  objectu  terrae  e 
umbrata  eclipsim  solitam  pateretur,  suspectos  conjectores  fecit;  post  duas  fere  horas, 
pleno  tertiae  decimae  formae  suae  fulgore  recepto.  Solet  enim  circa  plenilunium  luna  objecte 
inter  se  et  solem  terrae  quasi  acuminatam  usque  ad  se  umbrarn,  vel  tota  vel  ex  parte,  in- 
currere;  ac  sic  fulgoris  sui  dispendium,  donec  eamdem  umbram  alibi  magis,  alibi  minus 
sibi  propinquantem  l,  évadât,  ferre;  quod  ne  omni  plenilunio  eveniat,  ea  facit  causa,  quod  F 
luna  non  eadem  seniper  via  zodiacum  pervolat  :  unde  tune  solum  jam  dictum  luminis 
sui  patîtur  defectum,  quum  eas  cœli  partes  piena  peragrat,  ad  quas  usque  majores  oppositi 
terrae  tumores  umbras  suas  altius  possunt  e  (Ferre,  solisque  deorsum  currentis,  accurrente 
desuper  luna,  radios  praepedire;  quod  quando2  evenit,  nescientes  causam  mirari  facit,  et 
portentum  aliquod  suspicari,  quum  naturalis  lunae  cursus  in  causa  tune  sit,  et,  efferentis  se  G 
altius  quam  luna  currit,  umbrae  terrenae  incursus.  Verum  hoebreviter  intimato,  historiae  res 
gestas,  utcœpimus,  exsequamur.  Secutus  est  locuste  pestem,  sexto  kalend.*Juliid,  horribilis 
nimis  terrae  motus,  iram  Dei  praemonens  citius  debere  placari.  Concutiebantur  ad  ruinam 
œdificia,  ut  dura  hominum  stolidorum  ad  pœnitentiam  concuterentur  corda.  vEdificatum* 
per  idem  tempus  castrum  quoddam  prope  Tyrum  rex  Balduinus,  quod  intra  quintum  h 
ab  urbe  lapidem  situm,  Scandaleon,  id  est  Campum  Leonis,  antiquitus  aiunt  nuncupa- 
tum;  cujus  diruta  rex  diligenter  réparons,  custodes  in  eo  idoneos  locavit,  ut  eorum  praesen- 
tia5  et  praedonum  excursus  coercerentur  Tiriorum,  et  futura  ejusdem  urbis  praepararetur 
obsessio. 

1  Propinquilatem.  b.  —  2  Cam.  b.  —  3  Potentia.  b. 

'  Job,  xxvi,  8.  d  Jd  est  die  xxvi°  mensis  Junii,  A.  D.  1 1 17. 

b  Fulcher.  Carnot.  1.  H,  c.  lx,  p.  433.  r  Fulcher.  Carnot,  1.  II,  c.  lxii,  p.  435. 

'  Ibid.  c.  r.xf,  p.  /j3/i  cl  annot.  fc. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIE  HIEROSOLIMITANjE. 


575 


A  Secutuma  est  eodem  anno,  mense  videlicet  Decembrio  \  tam  mirabile  quara  insolitum 
signum  in  cœlo;  cœlum  ipsum,  scilicet  in  septentrionali  plaga,  primo  noctis  conticinio, 
ex  magna  parte  igneo  sive  sanguineo  fulgore  respersuni,  radios  alburni2  coloris  ab  imo 
sursum  mixtim  habens  interpolâtes,  et  nunc  ante,  nunc  rétro,  nunc  etiam  in  medio  subitis 
mutationibus  intermixtos;  inferior  autem  pars  cœli,  quam  dicunt  horizonta*  quadam  quasi 

B  nova  albescebat9  aurora;  primam  vero  ejusdem  vel  ruboris  vel  alboris  frontem  major 
quaedam  et  clarior  prœcedebat  velut  oriens  luna,  adeo  ut  circumjecta  quaeque  subtus  loca 
clarius  undique  candesceret,  eodem  fulgore  illustra  ta.  Conjectabant  qui  boc  suspiciebant 
signum ,  vel  multum  sanguinem  in  bello  prœsagari  fundendum ,  vel  alias  quaslibet  terri- 
biles  rerum  portendi  mutationes  humanarum.  Qui  modestius  sapiebant,  nibil  temere  cen- 

C  sebant  suspicandum,  sed  dimisso  divinae  providentiae  et  rerum  et  temporum  moderamine, 
de  sola  morum  perversitate  corrigenda,  et  imploranda  propitiatione  divina  laborandum, 
commonebant.  Defunctarum  tamen  post  ante  anmun  sublimium  in  hoc  saeculo  pertona- 
rum  plures  praemisso  praesignari  casus  opinabantur;  Romae  Paschalis  papae,  mense  Janua- 
rio;  Jerosolimis  Balduini  régis,  mense  Aprili;  Arnulfi  quoque  patriarchae,  et  imperatoris 

D  Grœcorum  Alexis;  nec  non  et  alias  aliorum  defunctorum  pcr  idem  tempus  plurimorum 
hujus  mundi  magnatorum  b. 


A.  1117. 


CAPITULUM  XXXII. 


Annoc  .u.c. xviii.,  rex  Balduinus,  elapso  mense  Martio,  quum  urbem  versus  iEgyptum    A.  m8. 
sitam,  quam  Pharamiam4  incolae  nuncupant,  diripuisset,  die  quadam  Nili  littora  cum  suis 
peragrans,  cum  de  piscibus  ejusdem  fluminis  in  prœfato  oppido  comedisset,  irritatum  noxii 

E  cibi  novitate  acerbissime  sensit  veteris  plagae  suœd  dolorem  renovari,  adeo  ut,  equitare  non 
valens,  lectica5  de  papilionum  sudibus  facta  decubans,  usque  ad  villam  quae  dicitur  Laris% 
Jérusalem  rediens,  reportaretur.  Ubi  quum  esset,  cicatricis  inremediabiliter  dolentis  lan- 
guore  per  dies  ingravescente,  ad  mortem  usque  perurgetur,  et  inter  suos,  non  sine  grandi 
dolore  et  luctu  cunctorum,  defungitur,  .x.  et  .vin.  annis  in  regno  Jerosolimorum  exactis. 

F  Cujus  intestinis  lotis,  qui  aderant  diligenter,  et  sale  conditis,  Jerosolimam,  funeris  bajuli, 
mœsti  omnes  properant  régis  commilitones.  Accidit  sane  mira  et  inopinata  Dei,  ut  cre- 
dendum  reor,  ordinatione,  ut  eo  die  et  hora  quo  Pascha  floridumf  celebrans  ex  more  po- 
pulus  Jerusolimorum  solemnem  ageret  processionem,  de  monte  Oliveti  in  valle  Josaphat 
descendens  cum  ramis  palmarum,  militia  quoque  regii  funeriç  latrix  occurreret  eidem 

G  processioni;  sed  plorans  cantanti,  dolens  gaudenti,  gemens  et  ululans  exsultanti.  Verum  re, 
sicut  erat,  cognita,  facta  est  lugentium,  quae  cantantium  erat,  îUa6  processionalis  tota  ca- 
terva;  totusque  est  in  planctum  chorus  ille  conversus.  Ululant  Franci,  lamentantur  Syri, 
Sarraceni  et  ipsi  qui  subjecti  serviebant  tristantur.  Quis  enim  se  continere  a  fletibus  ibi7 
tuneposset,  ubi  totius  patriae  propugnacula  in  uno  cerneret  corpusculo  concidisseP  Itaque 

H  in  tanto  dolore  quod  supererat  curatum  est  exsequiarum  et  sepulturae,  et  sepelierunt  eu  m, 
regia  ambitione,  in  Golgotha  juxta  germanum  suum,  regem  videlicet  Godefredum.  Cujus 
mausoleo  epitaphium  inscripserunt,  versibus  heroicis  conscriptum*.  Deindek  inito  salubri 

1  Decembri.  d.  —  2  Albuni.  a.  —  3  Albescat.  b.  —  4  Pharamam.  b.  —  5  Letica.  b.  —  6  Om.  Ma  b.  — 
7  Om.  ifti  b. 


"  Fulcher.  Carnol.  1. H,  c.  Lxm,p.  435. 
b  Cf.  supra  p.  436,  annot.  a,  b,  c,  d. 
e  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  lxiv,  p.  436. 
d  Cf.  supra,  c.  xvi,  p.  564. 


•  Arabice  Elarisch.  (Cf.  supra,  p.  436.) 

1  Id  est  die  vn°  mensis  Aprilis,  an.  D.  1 1 18. 

g  Vide  supra,  p.  437. 

h  Cf.  Fulch.  Carnot.  1.  III,  c.  1. 


Digitized  by 


Google 


576  SECUNDA  PARS 

a.  m  8.  consilio  Jerusolimitae  defuncti  cognatum  regem  sibi  ilico  creaverunt  alium  Balduinum ,  a 
et  ipsum  consulem  Edessenum,  divina  providentia  Jerusolimis,  gratia  colloquendi  cum 
cognato,  tune  positum.  Sed  cui  colioqui  morte  praevento  non  potuit,  commimi  electione  in 
regnum  sepulto  successit;  ipso  quidem  die  electus  ab  omnibus,  sequenti  vero  dominici 
Paschae*  die,  regali  unctione  consecratus;  videlicet  praecaventes  ne  dilatione,  velab  hosti- 
bus  aliquid  contra  se  praesumeretur  audacius,  vel  ab  ipsis  Christianis  malignius  novaretur,  b 
ambitione  instigante.  Contra  novum  regem  nova  confestim  emergunt  bella;  quum,  eodem 
subséquente  aestivo  temporeb,  Babilonii  simul  etDamasceni,  viribus  et  copiis  in  unum  apud 
Ascalonain  coactis,  ad  .xv.  equitum  et  .xx.  peditum  millia  convenientes ,  Christianum  et 
populum  nomen1  exterminare  pararent.  Ciassis  insuper  non  modica,  in  portu  Tyri  appli- 
cita2,  et  arma  et  victum  exercitibus  convectarat  copiosum.  Audientes  itaque  et  rex  et  po-  c 
pulus  Jerusolimorum  bellum  sibi  parari  tam  jpericulosum ,  Tripolitanos  simul  et  Antio- 
chenos  per  legatos  evocant,  et  simul  cunctis  undecunque  viribus  contractis  contra  hostes 
prope  Ascalonam  properant,  castra  sua  e  regione  castrorum  ita  locantes,  ut  et  videre  et 
videri  semper  ab  invicem  possenl.  Verum  quia  et  illi  Christianis,  ex  numéro,  et  isti  Sarra- 
cenis,  ex  animo,  valde  formidabiles  erant,  per  très  continuos3  menses,  alii  contra  alios  D 
sedentes,  castra  sua  asservabant,  callentes4  utrinque,  et  congressum  semper  différentes.  Ita 
tandem  diuturno  affecti  taedio  Sarraceni  recesserunt  absque  praelio,  copiam  facientes 
Jerosolimitis ,  cum  trecentis  de  Antiochenis  ad  subsidium  secum  retentis,  Jerusolimam 
optato  tandem  revertendi ,  Tripolitanis  cum  reliquis  Antiochenorum  ad  sua  prospère 
regressis.  E 


CAPITULUM  XXXIII. 


A.  1119.  .  »Annoc  ab  incarnatione  Domini  .m.c.xix.  quae  et  quanta  Antiochenos  involverint  mala,  et 
veritas  hisloriae  jubet  evolvere,  et  horror  magnitudoque  cladis  prohibet  referre.  Sed  nescio 
quid  Christianis  praestaret  eorum  ipsis  malorum  subtrahere  verba,  quorum  illi  pertulerint 
facta;  quin  potius  noceret  etiam  perditis  exempla  subprimere  eorum  perditionis;  quando- 
quidem  etiam  ipsis  forsitan  sit  perversis  utile ,  ipsorum  exitio  ab  eorum  deterreri  imitatione.  F 
Quod  si  forte  ipsis  nihil  conférât  damnatis  quomodo  et  quare  perierint  nosse,  sequentibus 
taxnen  saluberrimum5  forte  potest,  cognitis  aliorum  ruinis,  a  viis6cavere  ruinosis.  Proinde 
non  ignoretur  Antiochenos  fere7  omnes  et  nobiles  et  plebeios,  una  cum  principe  suo  Ro- 
gero,  prope  Arcasium  oppidum  simul  esse  una  die  a  Turcis  interemptos;  quorum  .vu.  fe- 
runtur  millia  occisi;  de  Turcis  vero,  nec  homines  .xx.  Ita  vendiderat  eos  Deus  sine  pretio,  G 
qui  corrupti  fuerant  et  sibi  abominabiles  facti ,  adeo  ut  etiam  princeps  ipsorum  Rogerus 
adulter  non  vereretur  esse  publiais,  pluribus  civium  et  hujus  et  aliorum  scelerum  nequi- 
tiis,  ducis  exemplo,  maculatis.  Quin  etiam  dominum  suum,  Boamundi  filium,  in  Apulia 
cum  matre  cogebatexsulare;  nec  jure,  ut  princeps,  sed  crudelitate,  ut  tyrannus  omnia  agebat, 
necDeo  subjectus,  nec  hominibus  modestus  existons,  dignus  qui  similibus  esset  prœlatus.  H 
Ita  superbia  et  luxuria  omnia  sibi  apud  Antiochenos  vendicarant.  Unde  non  mirum  si  cap- 
tivi  criminum,  et  vitiorum  servi,  traditi  sunt  hostibus  perimendi;  ut  intelligant  exitiorum 
exemplis  concussi,  qui  verbis  admoniti  intelligere  nolunt,  mortem  esse  stipendia  peccati*. 
Prodierat  quidem  quasi  ex  adipe  iniquitas  Antiochenorum c,  unde  non  fuit  respectus  morti 
eorum;  dumjam  omnipotens8Omnipotentispatientia,  tantorum  non  posset  culmina  malorum  J 

1  Popalam  et  nomen.  b.  —  2  Applicata.  b.  —  5  Continua,  h.  —  4  Calentes.  b.  —  5  Celeberrimum.  b.  — 
0  Aliis.  b.  — 1  Fore.  a.  —  8  Om.  omnipotens  b. 

*  Pascha,  hoc  anno  1118,  die  xiv°  mensis  Aprilis  c  Ibid.  c.  m,  p.  44  a. 

agebatur.  (Cf.  supra,  p.  44 1»  annotât,  d.)  4  Rom.  vi,  a3. 

b  Fulcher.  Carnot.  I.  III,  c.  11,  p.  44i.  *  Cf.  Psalm.  i-xxii,  7. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIE  HIEROSOLIMITANjE.  577 

A  ultra  ferre  inulta1.  Animadvertat  bine  gens  absque  consilio  et  sine  prudentia,  quae  iram  Do-    A.  1 119. 
mini  irritare  non  pertimescit,  commeruisse  quidem  se  ut  cessare  faceret  Deus  ex  homini- 
bus  memoriam  eorum;  sed  tamen  ejus  exterminationem  propter  iram  inimicorum  esse 
dilatam;  ne  forte  superbirent  bostes  eorum  et  dicerent  :  m.  n.  e.  et  n.  d.  f.  HjEC  omnia*. 
Unde  nec  peremptores  Antiochenorum  Turci  de  sua  sunt  in  iongum  gavisi  victoria,  victi 
B  paulo  post  a  paucis,  qui  de  pluribus  paulo  ante  triumphassent.  Quod  qualiter  gestum  sit 
latius  est  mémorandum.  Quum  primo  Turcorum  adventu  permotus,  Antiochenorum  et  prin- 
ceps  et  populus  régis  Jerusolimorum  et  adventum  implorassent  per  iegatos  et  succursum, 
rex  cum  patriarcha,  relicto  intérim  bello  ne2  longe  aba  Jordane  sibi  a  Damascenis  intentato, 
ipsis  tamen  uno  impetu  de  stationibus  suis  ejectis  prius  et  in  fugam  actis,  Antiochiam  fes- 
C  tinabundus  tendebat,  eis,  si  ante  bellum  potuisset  occurrere,  auxiiiaturus.  Venerat  cum  eo 
et  consul  Tripolitanus,  Caesariensis  quoque%  episcopusb,  vice  patriarchaî  Crucis  dominiez 
bajulus.  Qui,  quum  Antiochiam  pervenissent  cum  rege  milites  fere  .ccl.,  eognito,  quod 
jam  acciderat,  Antiochenorum  excidio  lamentabili,  et  congruo  planctu  prosecuto,  evocant 
Edessenos,  et  bellum  Turcis  iterum  inferre  parant.  Qui  undecunque  congregati  fuerunt  fere 
D  milites  .Dec.  contra  .xx.  millia  Turcorum  pugnaturi.  Quis  hoc  audiens  non  horrescat?  Quis 
noncontremiscat,  tam  disparis4  praelii  apparatu?  Quorsumhoc,  nisi  ut  intelligant  mortales 
miseri,  non  se  in  se  debere  gloriari,  sed  in  eo  solo  apud  quem  nil  refert  in  paucis  vinca- 
tur,  an  in  multis?  Quod  intelligens  aliquatenus  Turcorum  quidam,  fertur  cuidam  militi 
Christiano,  quum  animadvertisset  eum  linguam  nosse  Persicam,  exprobrando  dixisse: 
E  •  Quœ  ista  est  vestra,  non  audacia,  o  Franci,  sed  insania,  ut  contra  tam  plurimos,  tam  pau- 
«  cissimi  vel  convenire  ausi  sitis5  vel  pugnare,  cras  procul  dubio  vincendi  a  nobis,  et  ad 

•  nihilum  redîgendi?  Scimus  enim  pro  certo  quod  dereliquerit  vos  Deus  vester,  et  legis 
«  suae  desertores  vos  ultra  non  adjuvabit;  frustra  de  ejus  confiditis  adjutorio,  cujus  legem 
«  reliquistis,  nec  fidem,  nec  veritatem  inter  vos,  ut  solebatis,  conservantes.  Nam  si  Dei 

F  •  vestri  legem  et  fidem  servaretis,  adhuc,  sicut  solebatis,  et  terribiles  nobis  ex  more  et  in- 

*  superabiles  essetis.  »  Heu,  proh  pudor!  quod  perfidiae  fidèles,  et  hoc6  a  perfidis  arguun- 
tur!  Erubesce,  o  Christiane,  sacrae  legis  transgressionem  a  tuis  tibi  hostibus  objectari;  eru- 
besce,  inquam,  veritatem  tibi  a  fiiiis  falsitatis  exprobrando  praedicari.  Nam,  si  in  via  Dei 
ambulasses,  habitasses  utique  in  pace  super  terram.  Erubesce  ergo,  erubesce,  populus  Dei , 

G  et  toto  corde  converte7  ad  eum  qui  te  et  exspectat  adhuc ,  et  invitât  etiam  per  linguas  inimico- 
rum suorum  ad  se  converti.  Committiturc  itaque  bellum  sequenti  die  gravissimum  et  utrinque 
diutius  acerrime  pugnatur.  Victoria  diu quidem  anceps  fuit,  dum  pars  aliorum,  ab  aliorum 
parte  ita  superati  sunt  tandem,  et  in  fugam  acta,  ut  et8  usque  Antiochiam  fugerit  disgre- 
gata  a  collegis  pars  Christianorum ,  et  in  Persidam,  sive  in  Halapam  pars  maxima  fugerit 
H  Turcorum.  Rex  et  enim  Jerosolimorum  et  Tripolitanorum  consul  cum  suis,  Crucis  domi- 
niez praesentia  et  virtute  roborati,  ejus  bajulum  Cœsariensem  nunquam  deseruere  episco- 
pum;  sed  in  campo  belli  semper  et  illaesi  perstiterunt  et  invicti,  donec  post  biduum,  nullo 
de  Turcis  redeunte  ad  bellum,  inde  sunt  Antiochiam  cum  laetitia  magna  reversi.  Exierunt 
obviam  victoribus  patriarcha  et  populus  qui  supererat  Antiochenus;  omnipotenti  Deo 
J  agentes  gratias  et  laudes  débitas  reddentes,  quod  ira  in  misericordiam  esset  conversa,  et 
per  virtutem  gloriosissimœ  Crucis  ejus  cultoribus  victoria  de  hostibus,  etvindicta  fuisset 
restituta.  Ibi  rex  cum  suis  recreatus  aliquanta  quiete ,  et  totius  regionis  princeps  et  dominus  ab 
omnibus  fieri  postulatus,  regno  Jerosolimorum  principatum  adjecit  Antiochenorum,  multo 
latius  hoc  habens  quam  veterum  quilibet  Israelitarum.  Inde  Crucem  dominicain,  delectis 
K  perlatoribuscommissam,  Jerosolimam  remisit,  ipso  Exaltationis  ejus  died,  Deo  disponente, 

1  Muka.  b.  —  2  Nec.  b.  —  *  A.  b.  —  4  Dispari.  b.  —  5  Ausitis.  a.  —  6  Hujas.  b.  —  7  Converte  te.  b.  — 
8  Qm.  et  b. 

"  «Manus  nostra  excelsa,  et  non  Dominus,  fecit  h«c         c  Ibid.  c.  v,  p.  4 A3, 
«omnia.  »  (Dedt.  xxxii,  27.)  J  H  est  die  xiv°  men.nis  Septembris.  (Ibid.  c.  vr, 

fc  Cf.  Fulcher.  Carnot.  h  IN,  c.  iv,  p.  44a ,  annotât,  j.      p.  444,  annotât,  b.) 

m.  7^ 


Digitized  by 


Google 


578  SECUNDA  PARS 

A.  1119.    Jerusolimis  cum  ineffabilis  gaudii  tripudio  excipiendam  ab  omni  populo  (ideliter  et  adoran-  A 
dam.  Quumque  rex  Adtiochiœ  aliquanto  tempore  demoratus  mortuorum  in  bello  civium 
pradia  et  possessiones  vel  hseredibus  legitimis,  vel  congruis  possessoribus  locasset,  viduas 
maritis,  et  protectoribus  pupillos  tradens,  reversus  Jérusalem,  domini  ci  Natalis  die  cum 
uxore  sua  coronatus  est  in  Bethléem*. 


CAPITULUM  XXXIV. 

A.  1  uo.      .  Annobab  incarnatione  Domini  .m.c.xx.  rex  Balduinus  venditôres  vel  tritici  vel  leguminum  B 
omnes  intra  portas  Jérusalem  ab  omni  consuetudine  absolvit,  ipsam  modii  mercedem, 
quam  minagium  1  vocant,  remittens.  Audiensc  auteiri,  certis2  deferentibus  nuntiis,  rursum 
Turcos  Eufrate  transito  Siriam  ingressos,  non  tardavit  postulatum  Antiochenis  contra  eos 
ferre  succursurti;  Cruce  dominica  a  clero  Jérusalem  et  patriarcha  bumiliter  quidem  petita 
prius,  et  fideliter  satis  sed  omnino  aegre  obi  en  ta,  dum  vel.illi  formidant  sine  illa  proficisci,  c 
vel  isti,  illa  recedente,  pertimescunt  remanere.  Ita  certabant  inter  se  fidelis  populi  spes  et 
devotio.  Vicit  ea,  quae  vincere  debuit ,  fraternae  miseratio  caritatis,  et  necessitati  periculi  itn*- 
minentis  consultum  est  obviandum  fore  potius  quam  voluntati  propriae  faciendum.  Prose- 
cuti  sunt  eam,  nudis  pedibus ,  cum  patriarcha'clerus  et  populus  Jerosolimorum  universus; 
sicque  cum  ea  profecti  sunt  rex  et  sui  ;  populus  et  clerus  ad  urbem  dunt  fientes  reversi.  D 
Jam  Turci  Antiochiam  undique  angustabant  i  totatn  circa  regionem  incursantes  improbissime  ; 
et  egressum  Antiochenis  vel  regressum  vix  usque  ad  primum  ab  urbe  lapidem  patere  sinentes. 
Qui  tamen  régis  adventum  praenoscentes,  statim  versus  Caliptum  se  retraxerunt,  tria  Da- 
mascenorum  millia  militum  evocantes  sibi  ad  supplementum  exercitus,  et  nec  sic  tamen 
régi  obviare ,  vel  cum  eo  congredi  praesumentes;  ad  quos  quum  rex  propius  accessisset,  adeo  e 
ut  jactis  utrinque  sagittis  plures  undique  vel  sauciati  vel  interfecti  corruerent,  post  tri- 
duumy  recusantibus  omnino  bellum  committere  Turcis,  Christiani  Antiochiam,  Turcorum 
pars  maxima  in  Persidam  redierunt.  Ita  Grucis  dominicœ  virtutô  perterriti,  non  ausi  vel 
inire  praelium  Turci,  Siriam,  quam  circa  Antiochiam  latius  occupaverant,  Antiochenis  inté- 
rim liberam  reliquerunt.  Rex  vero  Crucem  dominicain,  cum  débita  honorificentia ,  Jeru-  F 
salem  remittens,  ipse  ad  tempus  Antiochiae  remansit,  inimicorum  prohibens  prsesentia 
sua  recursus3. 


CAPITULUM  XXXV. 

A.  mi.  Annod  ab  incarnatione  Domini  .m.c.xxi.  regressus  ab  Antiôchia  rex,  congregato  omni  a 
Sidone  usque  Joppen  populo  suo,  transiens  Jordanem,  regem  Damasci,  cum  Arabibus  sibi 
fœderatis  Christianorum  terras  versus  Tiberiadam  vastantem,  in  sua  refugere  coegit  solo  G 
adventus  sui  nuntio  perterritubi.  Quem  rex  biduo  insequens,  quum  consequi  non  posset, 
reversus  ad  quoddam  castellum*  octavo  a  Jordane  lapide  aDamascenis  aedificatutn^  Jarras 
nomine6,  obsedit  illud,  et  machinis  coercens  expugnavit,  custodibus  ejus  .xl.  Tiu'cis  ad 

1  Jumagiam.  b.  quod  legi  Cangius  proponebat  minagium.  —  2  Candis,  b.  —  3  Resursas.  a. 

•  Cf.  Fulcher.  Carnot.  I.  III,  c.  vu,  p.  445.  d  Ibid.  c.  x,  p.  446. 

k  Ibid.  c.  vin,  p.  445.  •  Cf.  supra,  p.  447»  annotai,  b. 

•  Ibid.  c.  ix,  p.  445. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIEE  HIEROS OLIM ITANyE. 


579 


A  deditionem,  sub  fœdere  libertatis  et  vitae,  coactis.  Quod  obtentum  rex  ad  solum  usque 
dirui  fecit,  perspiciens  hoc  nec  sine  difficultale  magna  vel  muniri  posse  vel  retineri,  nec 
sine  gravissimo  Christianorum  nocumento  ab  hostibus  recuperatum  possideri.  Fertur  haec1 
olim  insignis  in  Aral) i a  civitas  exslitisse,  Gerasa  nuncupata  antiquitus,  situ  loci  fortis,  lapide 
magno  et  quadro  altius  fundata  et  sublimius  murata,  proxima  monti  GaJaad,  et  quondam 

B  in  tribu  M anasse  instituta.  Quod  superfuit  hujus  anni ,  pace  hostium  et  ubertate  glebae 
prosperum,  Christiani,  Deo  favente,  transegerunt. 


A.  n 


CAPITULUM  XXXVI. 


Annoa  a  Nativitate  Domini  .m.c.xxii.  rex  a  Ptolomaida  moto  exercitu ,  Tripolim  est  pro- 
fectus,  contemptum  et  rebellionem  debeilaturus  Pontii,  consulis  Tripolitani,  repudiantis 
régi  Jerosolimorum  subjici,  contra  morem  patris  sui  Bertranni,  et  debito  ei  bominio  fœ- 

C  derari.  Verum,  Deo  volente,  quum  cornes,  meliore  usus  consilio,  debitam  régi  subjectio- 
nem  fecisset,  pacati  sibi  et  amici  rex  et  consul  sunt  effecti.  Interea  legationem  Antiocheno- 
rum  deferens  arcbiepiscopus  quidam  Tripolim  venerat  ad  regem,  succursum  flagitans 
Antiochenis  contra  Turcos  ferendum,  totas  circa  regiones  sine  obstaculo  dévastantes  rursus 
longe  lateque  et  occupantes.  Quo  audito,  rex  gloriosissimae  Crucis  dominiez  prasentia  mu- 

D  ni  tu  s,  continuo  Antiochiam  properat,  .ccc.  secum  lectissimos  milites  ducens  et  équités 
.cccc.2,  ceteris  ad  sua  remissis,  At  vero  Turci  régis  adventu  more  suo  perterriti,  Sarda- 
nium  castrum,  quod  jam  obséderont,  relinquunt,  ad  sua  se  retrahentes.  Rex  inde  Antio- 
chiam, Turci  ad  incepta  recurrunt.  Occurrit  rursus  rex  regressis,  et  nec  sic  congrediendi 
secum  gens  illa  Parthica  facultatem  praestat  occurrenti,  more  suo  semper  instabilis;  nunc 

E  dorsum,  nunc  visum  agilius  quam  opinari  possis  hostibus  obvertens,  ut  quum  eam  fugere 
putes,  recursum  repentinum  et  impetus  subitos  necesse  sit  caveas,  et*  un  de  te  credas  vi- 
cisse,  videre  ne  vincaris  oporteat  observare.  Ita  gens  pertida  et  quietis  oranino  impatiens, 
dum  régis  et  suorum  constantiam  perviderent,  et  suam  sibi  nihil  valituram  astutiam,  tan- 
dem ad  sua  recesserunt,  congressum  vitantes  omnino  et  victoriam  sine  sanguine  Ghristianis 

F  relinquentes.  Et  cui  alteri  nisi  gloriosissimae  Cruci  Domini  nostri  Jesu  Ghristi  talis  est  as- 
sigdanda  victoria,  in  qua  nec  congredi  ausus  hostis  illaesus  superatur,  et  victor,  nullo  sui 
dispendio  victoria  potitus,  gloriatur?  Quis  non  miretur  .x.  millia  armatorum  mille  du- 
centos  timuisse?  et  vitato  congressu  ceu  victos  abscessisse?  Proinde  servis  Crucis  absit 
gloriari  nisi  in  virtute  Crucisb,  in  cujus  cornibus,  ut  ait  Scriptura,  crucifixi  est  abscondita 

G  virtus;  ea  videlicet  virtus  quae  sequ enter  exprimitur,  quum  dicitur  :  «  ante faciem  ejas  ibit  mors% 
•  egredietur  Diabolos  ante  pedes  ejusc.  »  Pedes  ejus ,  bajulos  ejus ,  cultores ,  praedicatores  ejus  esse 
advertamus,  ante  quos  Diabolum  in  satellitibus  suis  egredi  et  fugere  conspicimus,  congredi 
verentibus  et  properantibus  regredi ,  ut  et  (idelibus  Grucis  liceret  cum  ipsa  Gruce  ad  sua 
reverti.  Ita  quum  usque  Tripolim  rex  Crucem  dominicam  reduxisset,  cum  parte  exercitus 

H  eam  inde  Jérusalem  remisit,  ipse  cum  reliquis  Antiochiam  re versus.  Interea  Balacd  admiratus 
quidam,  astutia  et  malignitate  nulli  secundus,  consulem  Edessenurn  Goscelinum  cepit,  et 
cum  eo  cognatum  ipsius  Galerannum,  insidiis  circumventos,  sociis  eorum  centum  militibus 
crudehter  trucidatis.  Reliquum  hujus  anni  spatium,  neque  Parthia,  neque  Babilonia  Chris- 
tianis  fecit  inquietum ,  Domino  Jesu  Christo  donante  et  quietum  eum  esse ,  et  fruge  omni- 

J  moda  satis  opimum. 


À.  1  122. 


1  Hoc.  b.  —  2  Trecentos.  b. 

4  Fulcher.  Carnot.  1.  III,  c.  xi,  p.  M7. 
fc  Cf.  Galat.  vi,  1 4. 


e  Habac.  m,  5. 

4  Fulch.  Carnot.  I.  III ,  c.  xn ,  p.  448 ,  annot.  c. 

73. 


Digitized  by 


Google 


580 


SECUNDA  PARS 


CAPITULUM  XXXVII. 

A.  ns3.       Annoaab  hacarnatione  Domini  .m.c.xxiii.  illa  inter  imperatorem  Àlamannûe  Henricum  et  A 
papam  Romanum  diutius  protracta  discordia  tandem  Deo  est  votante  terminata,  et  regnum 
sacerdotio  fœderatum,  agente  papa  tune  Calixto  secundo.  Eodem  annob,  Venetici,  numerosa 
satis  et  pulcherrima  classe  centum  videlicet  navium  praparata,  Jérusalem  adiré  et  Christi 
Domini  vel  amplificare  ibi  nomen  et  cultum,  vel  roborare  devoverunt;  carabos  insuper 
quam  plurimos,  et  naves  onerarias,  alias  triremos,  alias  rostratas  habentes,  in  quibus  et  b 
magnae  proceritatis  ligna  posuerunt,  construendis  ubi  opus  esset  macbinis  apta.  Inerantc  au- 
tem  navibus  ter  quina  armatorum  millia;  equi  vero  non  plus  quam  ,ccc.  Itaque  praece- 
dente  quidem  anno,  de  terra  sua  egressi,  in  insula  Curpbo  nuncupata  hiemaverunt;  isto 
autem  qui nunc  habetur  in  manibus  anno,  tandem  in  Sîria  applicuenmt.  Quodd priusquam 
fieret,  contigit  et  regem  Jerosolimorum,  insidiis  Balac  cîrcumventum,  abduci  captivum,  et  C 
apnd  Cartapetam ,  munitissimum  ejusdem  Balac  castellum  in  arce  ipsius  cum  Goseelino  et 
Galeranno  repôni  diligenter  asservandnm1.  Que  infortanio,  «fuid  jocundius  Sarracenis, 
quid  Christian»  tristius  horribîliusque  posset  evenire,  nesckx.Quod  postquam  Jerosolimis 
et  circa  per  totam  regionem  vulgatumest,  convenerunt  apud  Ptolonaaidam  cum  patriarcha, 
proceres  totius  Jerosolimorum  regni  fere  omnes,  tractaturi  inter  se  in  tanto  discrimine  quid  D 
facto  opus  esset.  Communi  itaque  consilio  et  ascensu  elegerunt  et  decreverunt  Cœsare*  et 
Sidonis  principe»»  Eustacbiom  totiu»  regni  fore  custodem  ,  virum  utique  strenuum  armis, 
et  moribus  honestuo»,  pollentem  consilio,  et  nobîlitate  clarum.  Hujus  preceptis  patriarcha 
et  popuhis  uûversus,  omnes  totius  regni  optimales  obtemperare  decreverunt  ,  quousque 
quid  de  rege  fieri  dîsposuisset  Deus  rei  exhu  pateret.  Quvmque  eognovissent  Babilonios  E 
Ascalanae  terra  markpe  tfmvenisse,  Eustachius  dax,  et  qui  cum  eo  étant,  legationem  Ve- 
netiorum  classi  obvia  m  miseront,  lembi&agillimis  directam,  imminens  periculum  insinuan- 
tes eis,  etsperatum  succursnm  obnixiussibi  accelerari  flagitantes.  Intérim6  Babilonii  Joppen 
classe  limita  evecti,  de  navibus  cum  ragent*  strepitu  et  piratico  horrore  exsiliunt;  aereis 
tubis  et  clamoribus  immensis  personantes  undique  et  ululantes,  circumvalkut  urbem,  et  F 
macbinis  erectis  muros  invadunt;  tormentis  pervalidis  saxa  jaciunt  adeo  fortiter,  ut  ultra 
jaetum  sagittat  torti2  lapides  pervolarent,  Arabes  quoque  et  jEthiopes,  qui  plurimi  pedites 
cod vénérant,  grandes  in  muros  impetus  dabant;  alii  tela,  alii  sagittas,  alii  saxa  civibus  de 
muro  se,  pro  posse,  defendentibus,  mger  entes.  Nihil  prorsua  intentatum  relinquebant  bas* 
tes,  unde  obsessos fatigari  posse  sperarent.  Nam  et  murum  plerisque  in  loci&sufibdere  aggre-  G 
diunttir  «iii,  dum  alii  defensores  e  propugnaculis  vel  sagittarum  imbribus  vel  turbinibus 
lapidun*  arcere  contendunt.  Àt  vero  cives,  quamvis  admodum  pauci,  indefesse  impugnantî~ 
bus  obsîstuut ,  non  dîebus  neque  noctibus  e  mûris  descendentes;  sed  dum  aliis  alii  imgmgna- 
tores  succédant,  ipsi  semper  irrequieti  defensandis  mûris  persistant.  Mulieres  et  ipsse  viris 
desuper  laborantibus  deorsum  collaborant,  nunc  lapides,  nunc  tela  propugnantibus  mi*  H 
nistrantes,  nunc  sitîentibus.potum,  esurientibus  cibum  offerentes.  Venun  Sarraceni,  quiun 
per  dies.  v.  expugnand»  nrbi  insist  entes,  Deo  semper  suos  mirabiliter roborpnte,  non  puie- 
valerent,  andito  Ghristianorum  adventu  Joppitis  succurrere  festinantium,  non  ausi  ibi  diu* 
tius  immofari,  se  m  naves  suas  reiraxerunt,  depositis  macbinis  et  membratim  navibus  illatis. 
De  quibus  dubhun  non  est  quod  expugnarent  urbem,  si  diutius  eam  impugnare  secure  po-  j 
tuissent.  Nam  murum  jam  plerisque  in  locia  auffoderant,  et  propugnaculorum  plurima 

1  Observandum.  b.  —  2  Tantù  b. 

'  Fulcher.  Carnot.  1.  III,  c.  xm,  p.  ààS.  *  Ibid.  c.  xvi,  p.  45o. 

k  Ibid.  c.  xiv,  p.  449.  "  IbitLc.  xvu,  p.  45o. 

'  Ibid.  c.  XV,  p.  449. 


Digitized  by 


HISTORIEE  HIEROSOLIMITANjE.  581 

A  confracta  disjecerant,  tortormn  fortius  illisione  saxorum  conquassata.  ha  classe  .lxxx.*  fere    A.  1123. 
habente,  versus  Ascalonam  retracta,  terrestri  praelio  se  préparant  contra  venientes  adver- 
sum  se  Christianos  excipiendo.  Nam8  de  toto  fere  Jerosolimorum  regno,  duce  Eustachîo 
prsecipiente ,  jara  apud  Raroatha ,  urbem  quoodam  juxta  Diospolim  sitam ,  omnes  fere  con- 
currerant  arma  ferre  valentes  Christiani ,  gloriosa  Christi  Domini  Gruce  présente  freti  ad- 

B  modum  et  confortait,  illa1  jam*  a  patriarcha  et  clero  delà  ta.  Qui  autem  remanserant  Jero- 
solimis,  jejuniis,  vigiliis,  orationibus,  et9  eleemosynts  insiste  bant,  sibi  et  fratribus  suis  in 
tanto  periculo  posrtis  propitium  fieri  Deum  enixius  flagitantes.  Dux  et  qui  secum  erant 
proceres,  primo  mane  de  Ramatha  consurgentes,  ordinatis  per  acies  agminibus  suis,  bene- 
dictione  et  absolutione  a  patriarcha  populo  data,  eaute  et  ordinate  in  hostes  procédant, 

G  apud  Àiotum ,  quondam  Philistinorum  urbem  quintam ,  congregatoe,  et  bello  committendo 
se  maximo  apparatu  conglobantes.  Sarraceni,  more  suo,  de  numéro  confidunt;  de  Crucis 
et  Crucifixi  virtute  praesumirat  Christian i.  Committitur  itaque  pugna  dirissima4,  et  gladiis 
cominus  res  geritur.  Quid  pluraP  Placuit  et  hic  Christo  Domino  et  suis  conferre  virtutem, 
et  inimicis  confusionem  inferre.  Nam,  quum  milites  hostilis  exercîtus  Christian®  militise 

D  ordineset  arma  mirarentur,  ferocissimos  eorum  impetus  sustinere  non  ferentes,  protinus 
in  fugam5  versi,  pedites  suos  in  campo6  dimiserunt  trucidandos;  quibus  pro  libitu  percu- 
tientium  detruncatis,  Christiani  victoriam  sibi  cœlitus  coUatam  çongaudentes,  quantum  vel 
possunt  vel  audent  insequuntur  fugientes,  prosternentes  omnes  quos  consequi  prae valent, 
et  instantissimi  prosternendis  incumbentes.  Ita  .vi.  hostium  millibus  peremptis,  reliqui, 

E  qua  vel  quo  quisque  potuit,  evaaerunt.  Nam  .xvi.  millia  prseliantium  convenisse  ferebantur, 
quum  Christiani  ad  .vin.  sint  millia  aestimati.  Fuga  et  strage  hostium  parât  a,  victores  ad 
castra  l«ti  redeunt  diripienda  Christiani,  quibus  collectis  spoliis  et  numéro  et  pretio  re- 
deunt7  ditati  opimis,  .ccc.  camelos  et  asinos  .d.  prae  se  minantes  eaptivos.  Laudatur  a  suis 
Christus,  et  Crux  magnificatur  et  Crucifixus,  cujus  virtute  et  dignatione  redacti  ad  nihilum 

F  sunt  inimiei.  Bellob  îsto  per  omnipotentis  Domini  voluntatem  et  gratiam  ita  peracto,  et  Do- 
minicaOuce  Jérusalem,  patriarcha  reportante,  glorifico  occurrentis  populi  processu,  in  loco 
suo  reportata,  post  triduum  de  Veneticorum  classe  jocundi  sunt  rumores  subsecuti  :  quœ 
quum  Ptolomaidte  applicuisset,  întimatum  est  Veneticorum  duci  Rabilonicam  classem  ab 
Jope  revertentem,  ei,  si  cum  sua  classe  occurrere  vellet,  Deo  vol  ente,  obviam  fieri  posse, 

G  et  si  ita  sit  voluntas  in  cœlo,  comprehendi.  Qui,  suorum  consilio,  confestim  classem  suam 
bifariam  divisit,  minorem  ejus  partem  versus  Joppen  festinanter  du  cens,  alteram  sequi  a 
longe  prœcipien*;  callens  videlicet  îgnaros  ita  in  bellum  et  in  periculum  protrahi  posse 
Sarracenos.  Necfefellit  eaUentem  opinio.  Nam  Sarraceni  per  mare  vagantes,  explorantes- 
que  si  qua  forte  peregrinantium  m  Jérusalem  occupare  possent  navigia,  quum  .xvni.  naves> 

H  de  classe  Venetica  prospicereot  appropinquantes,  occurrunt  lœti,  et  more  suo  tubis  seras 
clangentibus  perstrepunt,  grande  sibi  promitteotes,  tanquam  de  jam  comprehensis  tôt 
navibus,  emokunentum.  Venetici  pavitare  se  et  veile  nec  posse  fugere  simulantes,  ad  hoc 
sotum  bellum  différant,  ut,  aociis  supervenientibus,  felicius  pugnent.  Quos  quum  propin- 
quaates  etiam  Sarraceni  cernèrent,  veli»  et  remis  latius  aequora  prosulcantes,  qui  se  prius 

j  ad  prœdam  cohortantes  alter  alterum  praecurrere  nitebantur,  jam  se  tantum  propinquasse 
cœperunt  pœnitere,  quum  neque  fugere  jam  possent,  nec  auderent  pugnare.  Ita  Venetici ,  de 
victoria  securi,  m  Sarracenorum  classem  irruunt;  exsangues  jam  prae  pavore,  et  dissolutos 
Sarracenos  aggrediuntur  audacter,  et  naves  eorum  celeriter  ingrediuntur,  omnes  in  guis 
navibus,  ac  si  in  agris  messem,  detruncantes.  Incredibile  fortassis  videatur 8  dicta  quod  ibi 

K  factura  fuisse  fertur  mirabile:  occisorum  sanguine  usque  occidentium  tibias  extradante, 
navium  tabulatus  plenos  omnes  homiisse;  denique  pereinptorum  corporibus  in  mare  praeci- 
pitatis,  tantus  ex  eis  fertur  fluxisse  sanguis,  ut  totum,  usque  ad  quatuor  fere  millia  paseuum , 

1  Illo.  a.  —  2  Autem.  b.  — »  3  Om.  et*.  —  4  Durksima.  b.      5  Om.  in  fugam  b.  —  6  Campo*  t.  — 
7  Om.  diripienda  Christiani  pretio  redeunt  b.  —  8  Judicatur.  b. 

•  Fulcher.  Carnot.  1.  III,  c.  xvm,  p.  àbi.  —  k  lbid.  c.  xix-xx,  p.  45a. 


Digitized  by 


Google 


582  SECUNDA  PARS 

.  na3.    mare  videretur  rubuisse.  Ita  deletis  omnibus  qui  navibus  inerant  hostibus,  naves  omnes,  a 
cum  omnibus  vel  armis  vel  opibus,  a  Veneticis  captae  sunt  et  detentae.  Inde  usque  Ascalo- 
nam  percurrentes,  alias  quoque  .x.  naves  comprehenderunt  diversis  victualibus  onustas,  lig- 
nis  quoque  mira  proceritate  directis  ad  machinas  componendas  praeparatis;  alias  etiam 
naves  ad  littus  usque  fugitivas  ignibus  injectis  incenderunt;  alias,  funibus  praecisis ,  secum 
Ptolomaidam  reduxerunt.  Itaa,  qui  terra  manque  convenerant  perdere  Christianos  Sarra-  b 
ceni,  terra  marique,  sub  eodem  tempore,  fere  omnes  periere.  Imbelles  putabant  esse,  quos 
regem  sciebant  non  habere.  Probaverunt  eos  sine  rege  non  esse,  quibus  Christum  regem 
experti  sunt  non  déesse.  Tenebant  quidem  in  vinculis  regem  Balduinum;  sed  liberatorem 
Christianorum  experti  sunt  semper  esse  Christum.  Qui ,  ut  se  etiam  impiis 1  probaret  re- 
gem esse  regum,  ipsum  quoque  regem  Balduinum  eodem  anno,  mirabiliter  dignatus  est  c 
et2  de  vinculis  liberare,  et  regno  suo  potenter  restituere  liberatum  :  Eustachio  duce  per 
idem  tempus  defuncto,  et  Guillelmo  de  Buris  ad  regni  tutelam  ei  substitulob. 


CAPITULUM  XXXVIII. 

Verumc  liberatio  régis,  et  eorum  qui  cum  eo  captivi  tenebantur  Goscelini  et  Galeranni, 
quo  ordine  evenerit,  quia  satis  jocunda  videtur  esse  narratio,  nec  prolixa  videri  débet  nec 
onerosa.  Fuerunt  in  Edessa  urbe  .l.s  strenuissimi  viri,  qui  divina,  ut  credendum  arbitror,  D 
inspiratione  permoti,  posuerunt  animas  suas  in  manibus  suis,  et  de  captivorum  régis  et 
comitum  liberatione  fortissimum  inter  se  inierunt  consilium.  Nam  fœderati  inter  se  Car- 
tapetam  usque  pervenerunt,  habitu  pauperrimo  contecti,  simidque  mercibus  quibusdam 
vilissimis  sarcinati,  quas  quum  se  vénales  convectare  praemonstrarent,  castrum  totumper- 
ambulantes,  explorabant  diligentissime  quonam  aditu  ad  carcerem  possent  pervenire,  in-  E 
teriore  castelli  munitione  cum  ipsa  arce  prius,  si  forte  possent,  occupata.  Cujus  custodes 
quum  prope  portam  invenissent  lud entes,  ingressi  sunt  alter  post  alterum,  tanquam  de 
facta  sibi  a  castrensibus  injuria  querimoniam  ad  magistratum  déférentes.  Ubi  quum  pri- 
mum  custodum,  lacrimabili  conquestione ,  in  se  fecissent  intentum,  eductis  subito  de  sub 
semicinciis  suis  pugionibus  occultis,  ipsum  dicto  citius  necaverunt.  Dehinc  arreptis,  quas  F 
ibi  invenerunt,  lanceis,  omnes  qui  cum  ipso  erant  peremerunt.  Attollitur  clamor  ingens, 
et  per  totum  etiam  exterius  castrum  simul  omnes  perturbantur.  Quicumque ,  exploraturi 
clamoris  causam,  ingressi  fuissent,  ante  perimebantur  quam  quidnam  esset  dinoscere 
possent.  Ita  centum  de  Turcis  ibi  fenmtur  necati.  Claudunt  deinde  .l.4  illi  confestim 
portas,  et  carcere  fracto  regem  cum  comitibus  educunt.  Inde  scalis  erectis,  mûri  conscen-  G 
dunt  fastigium,  et  in  summa  arce  vexillum  Christianorum  exaltantes,  suum  esse  castrum 
exclamant.  Conveniunt  finitimi  cum  castrensibus  undique  Turci,  et  interius  illud  cum  arce 
castrum  obsidentes,  intus  conclusos  asservant  sollicite,  ne  quis  eorum  posset  exire.  Con- 
clusid  tamen,  rex  et  sui,  de  liberanda  vita  sua  consultant  inter  se,  nimis  anxii.  Quorum 
Goscelinus,  sicut  erat  vir  cordatissimus,  paratum  se  dicit  esse,  pro  communi  periculo,  H 
proprio5  se  discrimini  exponere  :  «  Cum  tribus  solummodo  viris  exibo,  inquit,  si  hoc  vobis 
«  complaceat,  o  viri  fortes  et  proceres  inclyti;  et,  si  is  qui  cœpit  cooperari  nobis  liberan- 
«  dis  voluerit  misericors  Dominus,  Edessam  vadam,  et  inde  Antiochiam,  vel  etiam  Jero- 
•  solimam,  Deo  volente,  pergam,  succursum  vobis,  quam  citius  potero,  et  quœsiturus 
«  simul  et  adducturus.  »  Collaudant  cuncti  propositum  viri.  Nec  mora,  consul  cum  tribus  J 

1  Improbis.  b.  —  2  Om.  et  b.  —  3  Om.  .l.  b.  —  4  Om.  .l.  b.  —  5  Proposito.  b. 

•  Fnlcher.  CarnoL  1.  III,  c.  xxi,  p.  453.  e  Ibid.  c.  xxm,  p.  454. 

k  Ibid.  c.  xxii,  p.  454-  d  Ibid.  c.  xxiv,  p.  455. 


Digitized  by 


HISTORIEE  HIEROSOLIMITANjë.  583 

A  delectis  comitibus,  nocturnus  simul  et  furtîvus  viator,  egreditur  caute;  èt  hostiles  amodias    A.  m3. 
transgrediens,  unum  de  suis  ad  regem,  sicut  simul  condixerant1,  eadem  via  rchiittit,  libe- 
rum  sibi,  miserante  Deo,  patuisse  iter  signifions.  Latitant  diebus,  et  noctibus  per  dévia 
properant;  tandemque  ad  Eufratem  perveniunt  Navigiutn  non  habentes,  natandô  transeunt, 
consuli  natatus  ignaro,  duobus  utribus  secum  ad  hoc  delatis,  impietis  veûto  atque  suppo^ 

B  sitis.  Ita  transraisso  flumine,  jejuni  et  sitibundi  properant.  Tandem  Armeniorum  fines  in- 
gressi,  victum  sibi  quœritare  nec  sic  audent,  eliam  Christianos  illos  habentes  ptoditionis 
siispectos;  ideoque  et  videri  pavitantes  etagnosci.  In  lantispositi  malis,  solum  sperab&it, 
hocque  sibi  afifore  prëcabântur  divinœ  pietatis  auxilium.  Confectus  Tamis  atque  itineris  lâ- 
bore  consul,  dum  sub  arbore  nuce  pausaret,  obdormit  vepribus  et  foliis  contectus.  Procès 

C  serat  intérim  unus  de  comitibus  consulis,  sicubi  quid  victus  invenire  praevaleret  circurti- 
spectans.  Occurrit  rusticus  quidam  Armenius,  et  rogatus  caricas  cum  pauxillo2  panis  latitanti 
sub  nuce  consuli  dum  offerret,  agnoscens  eum  :  ■  Ave,  inquit,  domne  Gosceline,  ave  consul 
«  nobilissimc,  et  tuis  desiderantissime  princeps.  Quid  hic  agis?  cur  non  properanter  venis?  » 
Neganti  se  Goscelinum  esse,  et  adhuc  occultare  volenti  :  •  Ne  timeas,  rusticus  inquit,  do- 

D  •  mine  consul;  nec9  me,  te  bene  cognoscentem,  suspectum  habeas.  Ita  me  salvet  Domintis, 
«  quo  modo  salutis  tibi,  pro  posse,  cooperator,  si  jubés,  existam.  »  —  *  Age,  ait  consul, 
«  o  liberalissimae  mentis  homo,  miserere  mei,  per  illam  quam  Christo  debes  fidem  et  dilec- 
«tionem  te  obsecro;  nec  me  cuiquam  malivolorum  meorum  detegas,  quœso;  sed  si  quid 
•  volueris  accepturus  mercedis,  usque  Torvexel  castellum  meum  me  rogo  perducito  dâl- 

E  «  vum.  »  Etille  :  «  Uxofem,  inquit,  habens  et  filiam  infantulam,  me  cumillistuae  fidèi  etlibe- 
«  ralitati  amodo  coramitto;  animam  meam  animas  tus,  nobilissime  vir  atque  pfudentissime, 
«  commendo;  et  patria  et  terra  mea,  si  jubés,  pro  te  exibo  libenter,  duosquos  habeo  germa- 
«  nos  una  mecum  adducens,  et  te  cum  eis,  quo  malueris,  deducens.  •  Quid  multa?  cucurrit 
rusticus  et  cum  suis  omnibus  festinantius  rediit.  Imponitur  consul  rustici  asellee,  et  infan- 

F  tulse,  rustici  filiae,  gerulus  efficitur.  Plorat  infantida,  in  sinu  consulis  locata,  et  geruhltn  su  a  m 
assiduis  fatigat  vagitibus.  Tolérât  et  hoc  tœdium  vir  prudens,  altiore  consilio  circumseptus; 
videlicet  ut  nihil  minus  quam  consul  esse  taliter  gestatus,  talisque  gerulus  occursantibus 
viatoribus  crederetur.  Tali  comitatu  cornes  deductus,  tandem  castellum  suum  Torvexel 
ingreditur.  Laeta  fuit  satis  talium  hospitum  susceptio.  Gaudent  cuncti,  simul  omnes  laetan- 

G  tur.  Exsultat  uxora,  familia  tota  congratula tur,  fit  rursus  consul,  qui  fuerat  exsul;  consolatus 
a  suis,  qui  ab  alienis  fuerat  desolatus;  rursusquc  jam  et  consolator  suorum,  et  alienorum 
desolator  futurus.  Remuneratur  condigna  mercede  consulis  conviator  rusticus,  et  de  pau- 
pere  colono  dives  decilrio  efficitur.  Liberatus  itaque  ab  exsilio  consul,  de  captivis  liberàû- 
dis,  rege  videlicet  et  suis,  sollicitus  satis  et  anxiua,  contendit  Antiochiam,  et  inde  JerU- 

H  solimam  percurrit;  débitas  liberatori  suo  laudefe  inibi  persôlvens,  Christo  suas  in  monte 
Calvariae  compedes  offerens  ibidem  suspendeadas 4,  et  alias  ejusdem  ponderis  argenteas, 
pro  munere,  consecratas  adjungens.  Tractât  cum  optimatibus  regni  de  providenda  liber** 
tione  régi,  et  de  accelerartdo  ei  succursu  quoscunque  pravalet  cohortatur.  Contràhittir 
undecunque  Christianorum  exercitus,  et  Tripolim  undique  convenitur,  ut  indô  Càrtdpétaiïi*, 
j  quo  rex  cUm  suis  tenebatur  clausus*  coactis  omnibus  copiis  contendatur,  Cruce  dotitiûicd 
a  patriarcha  et  clero  Tripolim  jam  delà  ta.  Indeb  Antiochiam  festinat,  qui  apud  Tripôlirti 
congregatus  fuerat  Christi  exercitus.  Ibique  Antiochenorum  copiis  secum  assumptis,  ToîV 
vexel  usque  perveniunt.  Ubi  quum  profectionem  per  Armeniam  pararent,  tristi  rumore 
subito  percelluntur,  regem  rursus  cum  ea  qua  obàesSus  tenebatur  munitione  a  fialac  cap* 

K  tum  esse  audientes*  De  régis  itaque  dedperantes  liberatione,  succursum  quetti  ei  fferre 
satagebant  penitus  omittunt,  et  ad  incursandam  urbem  Caliptum,  ne  inanes  redireùt, 
consilium  transférant.  Per  cujus  suburbana  vastantes  omnia ,  et  quaecunque  invenire  potue- 

1  Contradixerant.  b.  —  2  Paxillo.  a.  b.  —  3  Ne.  b.  —  4  Suspensas.  b.  —  5  Carpetam.  b. 

•  Elizabeth  de  Monte-Letherici  (gai lice  Montlhéry).  (Cf.  supra,  p.  457,  annot.  b.)  —  b  Fulcher.  Carnol.  1.  Ilf , 
c.  xxv,  p.  4r>7- 


Digitized  by 


Google 


584  SECUNDA  PARS 

A.  na3.  runt  diripientes,  Ptolomaidam  usque  remeavcrunt,  Joscelino  consule  Antiochiam  cum  suis  a 
redeunte.  Transmisso  Jordane  Jerosolimitae,  regionem  monti  Galaad  et  Arabiae  confinem 
percurrentes,  regionis,  quibus  improvisi  ad  vénérant,  accolas  diripiunt;  captivos  quamplu- 
rimos  de  utroque  sexu,  cum  ingentî  camelorum  atque  ovium  praeda,  Tiberiadara,  et  inde 
Jerosolimam  redeuntes,  sccum  adducunt,  Cruce  dominica  in  loco  suo  decenter  recollo- 
cata1.  Superest  jam  ut  de  rege,  et  eis  qui  cum  eo  clausi  remaàserant,  quomodo  eis  intérim  B 
contigerit,  explicetur.  Quuma  enim  Balac  regem ,  quem  Cartapete  vinctum  cum  reliquis  con- 
captivis  dimiserat,  turrem  suam,  ut  supra  relatum  est,  occupasse  cognovisset,  et  Josceli- 
num  consulem  evasisse,  somniumb,  quo  aliquando  videra t  a  Joscelino  sibi  oculos  erui, 
secum  repu  tans,  anxius  ni  mis  et  iratus,  Cartapetam  cum  quanto  poterat  exercitu  accurrit, 
quibuscunque  praevalet  modis  de  recuperando  praedio  suo  pertentans.  Et  quidem,  primo  C 
blande  regem  alloquitur,  de  vita  et  libertate,  de  salvo  etiam  usque  Edessam  et  Antiochiam 
deductu  fidem  illi  facere  et  dare  obsides  pollicetur,  tantum  ut  suum  sibi  restituatur2 
praesidium.  Cui  quum  rex  acquiescere  nollet,  vel  de  fide  Balac  dubius,  vel  de  accelerando 
sibi  per  Joscelinum  succursu  nimis  securus,  efferatus  animo  Balac,  ad  callida,  more  suo, 
convertitur  machinamenta  ;  rupem,  supra  quam  castrum  eratsitum,  suffodi  faciens,  et  sti-  D 
pitibus  validis  mûri  fundamenta  suspend i,  ac  demum  illata  copiosiore  materia  ignem  im- 
mitti;  quo  fulcimentis  omnibus  exesis,  rupes  repente  vasto  hiatu  subsedit,  et  una  de  tur- 
ribus,  mûri  cedente  fundamento,  cum  horrisono  fragore  decidens,  regem,  et  omnes  qui 
cum  eo  erant,  stupore  simul  et  terrore  nimio  concussit.  Ita  non  solum  libéra tionis  sed 
etiam  vite  rex  et  sui  omni  spe  amissa,  Balac  se  cum  ea,  cui  inerant,  altiore  turre  dedi-  E 
dere,  nihil  nisi  supplicium  exspectantes.  Régi  tamen  vitam  Balac  induisit,  et  cum  eo  cuidam 
nepoti  suo  et  Galeranno3;  eos  autem  qui  régi  adjumento  fuerant,  alios  quidem  suspendit 
patibulis,  alios  decorians  vivos,  crudele  suis  spectaculum  fecit,  reliquis  gladio  trucidatis. 
Regem  denique  de  castro  ejectum,  Carram  usque,  cum  tribus  tantum  de  suis,  abduci 
praecepit.  F 


CAPITULUM  XXXIX. 

A.  na4.  Hisc  circa  regem  ita  gestis,  anno  a  Nativitate  Salvatoris  M0.c0.xx0.ii!i°,  dux  Venetiorum 
cum  Jerosolimitis,  dominici  Natalis  solemnitate apud  Bethlehem4,  fidelium  more,  celebrata, 
se  cum  omnibus  copiis  suis  Tyrum  vel  Ascalonam,  post  Epiphaniam,  obsessum  ire,  com- 
muni  juramento  confirmant,  Venetici  quidem,  ex  more,  cum  classe  sua  per  mare,  Jeroso- 
limite  vero  cum  toto  tam  equestri  exercitu  quam  pedestri  a  terra  id  fieri  disponentes.  G 
Quibus  quia  et  militia  pauca  erat,  et  pecunia  rara,  patriarcha  et  clerus  pretiosiora  Jero- 
solimitanœ  ecclesiae  oppignorare  compulsi  sunt  ornamenta,  militiae  et  clientèle  gratiacon- 
ducendae.  Itad  praeparatus  pecuniis,  et  armis  instructus  diligenter  uterque  exercitu  s,  conve- 
nerunt  Ptolomaidae,  et  inde5  librato  diligentius  consilio,  Tyrum  potius  adiré  delegerunt, 
faciliorem  ejus  expugnationem  fore  arbitrantes.  Obsideturc  itaque  civitas  et  de  proximo  H 
undique  angustatur,  quae  divitiarum  opulentia  et  maris  praesidio  circumfulta,  nec  dominari 
consueverat  unquam,  nec  expugnari.  Intereaf  Ascalonitae,  comperto  Christiani  exe^citus 
abscessu  longiore,  solita  protervia  ebullientes,  Jerusolimam  accurrunt,  urbem  se  etiam 
obsidere  posse  putantes.  Quorum  de  spécula  adventu  praecognito,  Franci  et  Siri,  qui  ad 
urbis  custodiam  fuerant  relicti,  accurrentibus  occurrunt  audacter;  eorumque  petulantiam  J 

1  Recolata.  b.  —  2  Restituât  b.  —  3  Galerrano.  b.  —  4  Belleem.  a.  —  5  IbL  b. 

•  Cf.  Fulcher.  Camot  1.  III,  c.  xxvi,  p.  458.  *  Ibid.  c.  xxviu,  p.  45g. 
k  Ibii.  c.  xxiv.  p.  455,  c.  •  Ibid.  c.  xxix,  p.  46o. 

•  Ibii.  c.  xxvii,  p.  45g.  '  Ibid.  c.  xxxmt  p.  464. 


Digitized  by 


Goog 


HISTORIEE  HIEROSOLIMITANjE.  585 

A  acri  satis  certamine  excipiunt.  Coguntur  de  propriis  corporibus  tuendis  Sarraceni  tractare,    A.  112/1. 
qui  etiam  urbis  muros,  vacuos  defensore,  praeoccupare  se  posse  frustra  praesumpserant. 
Committitur  pugna  tribus  fere  horis  acerrima,  ex  eo  potissimum  miranda,  quod  paucis- 
simi  plurimis  adeo  pertinaciter  obsisterent  in  campo,  nullius  munifionis  adjuti  prœsidio, 
ut,  non  dico  cedere  loco  cogi  possent,  sed  etiam  in  fugam  agere  confertissimos  hostium 

B  cuneos  praevalerent.  Quis  non  hoc  divinœ  virtutis  opus  animadvertat  esse,  gentem  et  locum 
sanctum,  ab  profana  impiorum  cervicositate,  manifeste  defendentis?  Ita  semel  disgregati 
Àscalonitae  ultra  se  non  potuerunt  in  aciem  regregare,  adeo  praecipiti  fuga  ruentes  ut 
suspicionem  fecerint  insequentibus,  quod  forte  in  praeparatas  vellent  inducere  insidias, 
dum  fugiunt  se  fugantes.  Qua  vel  suspicione  vel  cautela  revocati,  dato  restandi  signo,  ad 

C  praedam  se  converterunt  diripiendam  Christiani,  ei  cujus  gratis  protectione  vicissent, 
Christo  Domino,  débita  gratiarum  vota persolventes.  Quibus  hoc  solum  videretur  magnum, 
si  in  tanto  discrimine  non  periissent,  laelabantur  se  praeter  spem  etiam  victores  revertisse, 
ut  protectorem  et  salvatorem  suum  in  omnibus  agnoscerent  esse  Christum.  Compulsi  sunt 
hoc  ipsum  confiteri  etiam  Ascalonitae,  propria  confusione  ammoniti,  victos  se  stupentes, 

D  et  fugatos  ab  eis  quos,  non  dico  procedere  in  pugnam,  sed  nec  aperire  os  audere  praesump- 
serant et  gannire.  Quorum  ne  quid  deesset  confusioni,  late  patentes  campos  mortuis 
reliquerunt  opertos;  alii  quamplures  ad  mortem  vulnerati,  aut  in  via  semineces  ruebant 
morituri,  aut  vix  sua  subire  poterant  mœnia  moribundi.  Evasissent  plane  pauci,  nisi  per- 
sequentes,  ut  dictum  est,  insidiarum  revocasset  suspicio. 


HACTENUS  MANUSCHIPTUS  NOSTER1: 


1  Hanc  clausulam  addil  h. 


m.  74 


Digitized  by 


I 


Digitized  by 


Google 


VIII 

GESTA  TANCREDI 

IN 

EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA 

AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI 

EJUS  FAMILIARI 


74. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  CODICIS  ET  LIBRORUM 

OUIBUS  USI  SUNT  EDITORES. 


À.  Codex  ms.  53 73  Bruxellensis,  ol.  Gemblacensis,  qui  xn°  saeculo  exaratus  videlur. 

B.  Editio  Marteniana.  (Thésaurus  Anecdotorum,  t.  III,  p.  107.) 

C.  Editio  Muratoriana.  (Scriptores  Rerum  ItaUcarum,  t.  V,  p.  181.) 


Digitized  by 


Google 


INDEX  CAPITULORUM'. 


Prafatio. 

Incipit  Tancredus  Radulfi. 


I.  Tancredi  parentes;  Tancredus  ad  bellum  sacrum  se  disponit.  •• 

II.  Boamundi  elogium. 

in.  Cum  Boamundo  fœdus  init  Tancredus. 

IV.  Tancredus  fluvium  Bardai  cum  suis  trajicit;  Graecos  superat. 

V.  Partem  exercitus  Boamundi  ,quae  nondum  flumen  transmisera 1 ,  aggrediuntur  Graeci. 

VI.  Graecos  in  flumen  insiliens  Tancredus  fugat. 

VII.  Tancredi  Victoria  praedicatur. 

VIII.  Alexio  imperatori  Boamundi  et  Tancredi  adventus  et  Victoria  nuntiantur. 

IX.  Alexii  ad  Boamundum  epistola. 

X.  Boamundus,  promissis  Alexii  seductus,  ei  praestat  hominium  coactus. 

XI.  Boamundi  casum  occulte  gémit  Tancredus. 

XII.  Tancredus  ad  Alexium  fugit  accedere. 

XIII.  Tancredus  Boamundo  legatos  mittit. 

XIV.  De  obsidionc  Nicaese,  et  primo  de  ducibus  obsidentibus;  Godefridus  Bullio. 

XV.  Robertus  Normanniae  cornes,  Boamundus,  Hugo  Magnus,  Stephanus  cornes  Blesensis, 

Robertus  Flandrite  cornes,  Raimundus  cornes  Sancti  iEgidii,  duces  expeditionis 
recensentur. 

XVI.  Urbs  circumdatur;  Tancredus  primus  omnium  Turcum  occidit,  alios  fugat. 

XVII.  Urbs  redditur;  Alexio  sistitur  Tancredus;  verba  Tancredi  ad  imperatorem. 

XVIII.  Tancredus  Alexii  petit  tentorium.  Indignatur  imperator. 

XIX.  Ex  imperatoris  manibus  se  eripiunt  Tancredus  et  Boamundus. 

XX.  Exercitus  Christianorum  in  bivio  dividitur. 

XXI.  In  mutuo  occursu  acies  Latinae  et  Barbarae  concurrunt  ad  arma. 

XXII.  Christiani  in  fugam  vertuntur.  Robertus,  cornes  Normanniae,  animos  colligit. 

XXIII.  Magna  fideiium  strages. 

XXIV.  Acriter  resistit  Tancredus. 

XXV.  Viriliter  pugnat  et  Tancredi  frater  Willelmus.  Hostes  cadunt. 

XXVI.  Cadit  Willelmus. 

XXVII.  Hugo  Magnus  instat. 

XXVIII.  Hugo  Turcos  fugat. 

XXIX.  Cum  Hugone  Turcos  fugat  Robertus ,  cornes  Flandriae. 

XXX.  Godefridus  in  hostes  mit. 

XXXI.  Godefridus  aggere  potitur,  fugientes  insequitur.  Mons  vicinus  hosti  favet. 

XXXII.  Hugo  Magnus  subvenit  duci  et  cum  Raimundo  comité  montem  superat.  Terror  invadit 

Turcos. 

XXXIII.  Duces,  hoste  disperso,  versus  Antiochiam  metantur.  Tancredi  audacia. 

XXXIV.  Tancredus  Tarsum  obsidet.  Insidias  parât. 

XXXV.  Tancredus  hostes  caedit  et  fugat. 


'  Tilulos  singulorum  capilum,  quos  Edm.  Martene,  magine  paginarum  adscrîpserat,  in  unum  indicem,  pau- 
lametsi  desint  in  codice,  propter  lectoris  commodum  in      cis  mutatis,  collegimus. 


Digitized  by 


590 


INDEX  CAPITULORUM. 


XXXVI.  Urbem  aggreditur  Tancredus. 

XXXVII.  Inopinato  adventu  Balduini  Tancredus  terretur.  Balduini  elogium. 

XXXVIII.  Balduini  injustitia  erga  Tancredum. 

XXXIX.  ïancredo  nihilominus  feciales  mittuntur  de  urbis  deditione. 
XL.  Ursini  industria;  cujus  hic  narratur  historia. 

XLI.  Cives  Tancreduip  conveijiuut. 

XLII.  Recedit  Balduinus.  Qui  suburbana  metatus  castra  pacem  petit.  A  Tancredo  pacem 

obtinet  et  commercium. 

XLIII.  Pax  frangitur.  Singularia  certamina. 

XLIV.  Pax  renovatur. 

XLV.  Artasium  venit  Tancredus ,  Balduinum  ab  Antiochenis  circumventum  libérât.  Artasium 

ab  hoste  impugnatur. 

XLVI.  Mars  favet  Turco. 

XLV1I.  Balduino  Artasium  committitur. 

XLVIII.  Obsidetur  Antiochia ,  cujus  situs  describitur. 

XLIX.  Ordo  obsidcntium. 

L.  Difticultas  obsidionis. 

LI.  Tancredus  septingentos  Turcos  ad  predandum  egressos  delet. 

LU.  Singulari  certamine  Tancredus  très  Turcos  occidit. 

LIII.  Ghristianorum  patientia  in  dura  hac  et  longa  obsidione. 

L1V.  Graves  obsidentium  angustiœ. 

LV.  Mira  Christianorum  fiducia. 

LVI.  Hostes  aggrediuntur  pauci,  et  fugant. 

LVII.  Patria  auctoris  hujus  historiée.  Famés  in  urbe. 

LVIU.  Multi  duces  ab  obsidione  recesserunt. 

LIX.  Obsidentium  ducum  stationes. 

LX.  Gravis  in  exercitu  famés. 

LXI.  Provincialium  mores. 

LXII.  Gassiani  erga  Armenum  duritia. 

LX1II.  Proditur  civitas. 

LXIV.  Boamundus  episcopo  Podiensi  rem  nuntiat.  Oratio  Podiensis  episcopi  ad  milites. 

LXV.  Principatus  urbis  ei  promittitur  per  quem  in  ipsam  futurus  est  aditus. 

LXVI.  Traditur  civitas. 

LXVII.  Cœdes  civium. 

LXVIII.  Princeps  Antiochiœ  Gassianus  fuga  sibi  consulit. 

LXIX.  A  rustico  Gassianus  occiditur. 

LXX.  Tancredus  hujusce  expeditionis  se  conscium  non  fuisse  conqueritur. 

LXXI.  Gasus  mirabilis. 

LXXII.  Ghristiani  urbe  potiti  ab  infidelibus  innumeris  obsidentur. 

LXXIII.  Obsessi  dira  famé  affliguntur. 

LXXIV.  Resistunt  et  propugnacula  instruunt. 

LXXV.  Dum  indulgent  somno,  hostis  instat. 

LXX VI.  Robertus  urbem  incendit,  ut  milites  ad  arma  properent. 

LXXVII.  Templa  et  palatia  ignis  consumit. 

LXX VIII.  Servatis  mûris,  instat  nihilominus  hostis. 

LXXIX.  Obsessos  famés  urgens  ab  urbe  nobiles  quosdam  exire  compellit. 

LXXX.  Obsessi  letiferis  cibis  utuntur. 

LXXXI.  Singulare  certamen  ore  Pétri  Eremitae  petunt  a  Persis. 

LXXXII.  Persarum  responsio. 

LXXXHI.  Fidèles  irruptionem  meditantur. 

LXXXIV.  Irruqpt  in  hostem. 

LXXXV.  Ordo  ducum  in  aggressione  hostium. 

LXXXVI.  Terror  Persas  invadit. 

LXXXVII.  Deeodem. 

LXXXVI1I.  Territi  fugantur  Turci. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  CAPITULORUM. 


591 


LXXXIX.  Anceps  pugna. 

XC.  Prœvalent  Christiani. 

XCI.  Victos  Tancredus  insequitur;  eorum  miram  stragem  facit. 

XCII.  De  eodem. 

XC1II.  Artasium  castrum  redditur. 

XCIV.  Podiensis  episcopi  morientis  verba  ad  exercitum. 

XCV.  Ejus  epitaphium. 

XGVI.  Tancredus  cum  Normanniae  et  Provincial  comitibus  Marra  m  obsidet. 

XCVlf.  Famés  horribilis  in  castris  fidelium. 

XCV1II.  Discordia  inter  Tancredum  et  Raimundum. 

XCIX.  Discordke  origo. 

G.  Commentum  de  lancea  Domini. 

CI.  De  eodem. 

Cil.  Roamundus  faiiaciam  suspicatur  in  laneca. 

GUI.  Roamundus  Raimundo  displicet. 

CIV.  Marra  capitur. 

CV.  Arcœ  obsidentur. 

CVL  Mirabilis  Visio  Anselli,  proximae  mortis  praesaga. 

CVII.  Oppidani  Arcarum  acriter  resistunt. 

GVI1I.  Probatione  ignis  impostura  de  lancea  declaratur. 

CIX.  De  eodem. 

CX.  Proponitur  fabricanda  aurea  Salvatoris  imago. 

CXI.  Jérusalem  pergit  exercitus. 

CXII.  Tancredus  solus  e  monte  Olivarum  urbem  considérât. 

CXIII.  Tancredo  occurrit  eremita. 

CXIV.  Irtuentes  ab  urbe  milites  solus  fundit  Tancredus. 

CXV.  Descriptio  civitatis. 

CXVI.  Dispositio  exercitus. 

CXVII.  Roamundus  abest,  et  nlii  duces. 

CXVIII.  Aptantur  machinée. 

CXIX.  Murus  conscenditur. 

CXX.  Ligna  obsidioni  apta  frustra  quaesita  quasi  divinitus  reperiuntur. 

CXXI.  Robertus  Flandrigcna  opificum  tutor  constituitur. 

CXXIL  De  eodem. 

CXXI1I.  Dira  obsidentium  famés.  Machina?  aptatae  et  mœnibus  admotae. 

CXXIV.  Aries  impellit  turres. 

CXXV.  Machinarum  eflectus  artibus  eludunt  obsessi. 

CXXVI.  Rernardus  Sancli  Valerici,  Lelholdus  et  Engelbertus  muros  subeunt. 

CXXVII.  Urbs  capitur. 

CXXVni.  Tancredus. 

CXX1X.  Tancredus  Templum  spoliât. 

CXXX.  Spolia  Tancredus  distribuit  militia?. 

CXXX1.  Hostes  fundit  Tancredus. 

CXXXII.  Urbis  populatio.  Hostes  victi  animos  colligunt. 

CXXXIII.  Anceps  pugna,  fugantur  fidèles.  Ebrardus  Pusiatensis  fugatos  revocat. 

CXXXIV.  Horrenda  infidelium  strages. 

CXXXV.  Tancredus  invidentiam  incurrit  Arnulfi.  Arnulfi  adversus  Tancredum  ad  proceres 
oratio. 

CXXXVI.  Respondet  Tancredus. 

CXXXVII.  Sententia  procerum. 

CXXXV11I.  Franci  sub  Ascalone  victores. 

CXXXIX.  Tancredus  oppidum  Rezan  munit. 

CXL.  Roamundus  et  Ralduinus  Jérusalem  pergunt. 

CXLI.  Urbem  Melitaniam  ab  obsidione  libérât  Roamundus.  Praelio  commisso,  a  Turcis  captus 
abducitur. 


Digitized  by 


Google 


592 

INDEX  CAPITULORUM. 

C\\  ÎI 

(~lnA t*irî f\î  rporic  onililQ 
uUUcII  IUI  Icgld  UJJllllo. 

C\\  ÏI1 

VjALjIII. 

Ralrlnirmc  cuppprlît  f^nnpfîrînn   in  vpornn    Tpm^nivmitano     ÀnHftpni^p   <%iiiiirîtiiï*  Tan- 
jL/ttiuuiiiUd  sucisCUii  vjuucii  iuu    111   iccciiu    «  ci  v/dvii  y  ixinctiii/*    xiiiiiutiiici    juiui/iiui    i  au** 

rrpniK    nnî  Vf q m î çfrîi m    Ananam  pt  TflFSiim  çini  ^iiniipît 
ti  cuuj,  km  lu  îTiaiiusii  dut  |  iiuaiiduJ  cl  laijuiu  oiui  oiiuiiviii 

CXLIV. 

Laodiceam  expugnat  Tancrediis. 

CXLV. 

Raimundus  comes  Tripolim  obsidet.  Auxilium  ab  imperatore  deposcit.  Gaptus  Antio- 

rhiam  runn  onihus  ducitur. 

vlliaill    viUIIJ    UUJUUO     UUvIlUI  • 

T  annippa  onnn  pf  qpitiiq  pynnornsitn  panifiiT* 

Iwal/UlLCa  ClIlIJU  Cl                   CAUUfeîlJcIla  CcllJlllIJ  • 

CXLVII 

KJJXL4  T  II» 

Ârphipnîçpnniiq  \fpnïn1îinpn<ii*ç  piim  pnmîtp  Pîpfavîpnçï  9  iDanismann  cimprafiir  Rprlî 

ill  ClllCLJlddPLS  Uo  If  JCU1V/1CIHC1I313    l/UUl    CUlllllVs   i  11^  Kl  V  1C1131   n   l^u  11191110111       allUCI  ulUI  .  llCUl*" 

mîliiT*  ri/>i)miinnii*« 

111 1 1 111  ISUuLllUlllllla. 

CXLVIII 

KJJ\a~i  V  111» 

r\Piiiim  mnvftnt   Accvîmi     K.rlPQCîinn  Pii*Piim/iont    PriPlinin  PAmmittîhir 

AJCA1UU1  UllSVClll   /lSaylll,   JJJV1C9901U1  UI  CUIlJÎJalf  l«   1  IcCllUlII  CUlllUllllllUI  • 

CXL1X. 

flîintîviiç  /iiipitiir  RîiIniiiniiQ    pf  Rpnpnîptn*  nrpnîpnîçpnmm    mil  il  T'anprprlr*  lîKorof 

VJailllVllS    UULllUl    JLsalll  Ulll  Ua  f   Cl  LICI1CU1LIU9  Cil  C1I1CLJ19vjULJ110  f    vlul   Cl    JLalJl/ICUU  J  |  JjcI  allli. 

CL 

flnrîçtiîini  fiioram  piinîiirit 
VJiii  ia nain  lUcaiii  tauiuiiii 

bervanda  datur  Edessa  Tancredo.  Hostes.  captis  vicinis  oppidis,  Artasium  ingre- 

diuntur. 

CLII. 

Boamundus  rcvocat  Tancredum. 

CLiir. 

Boamundus,  relicta  Tancredo  Antiochia,  omnibus  destituta,  transfretat. 

CL1V. 

De  eodem. 

CLV. 

Artasio  Raduanum  expellit  Tancredus. 

CLVI. 

Antiochiam  Tancredus  victor  revertitur. 

CLVII. 

Summa  Laodicensium  nécessitas. 

Digitized  by 


Google 


D.  EDMUNDI  MARTENE  ET  D.  URSINI  DURAND 

ADMONITIO  PRiEVIA*. 


Chronici  Siciliae  appendix  est  sequens  Tancredi  historia.  Rogerii  enim  illius 
egregii  bellatoris  agnomine  Wiscardi,  qui  Siculara  gentem  a  Saracenorum  jugo 
vindicavit,  cognatus  erat  Tancredus,  et  sub  Boamundo,  Rogerii  ejusdem  filio,  in 
expeditione  Jerosolymitana  «  quasi  dux  sub  rege,  et  secundus  ab  eo  militavitb.  » 

Quamvis  autem  non  omnem  vitae  seriem,  sed  ea  solum  haec  historia  complec- 
tatur  quae  sub  tanto  principe  quinque  annorum  spatio  dux  ille  inclytus  praeclare 
gessit,  magnum  et  insigne  est  virtutis  illius  monumentum,  ipsumque  ut  maxi- 
mum aetatis  suae  ducem  extremae  posteritati  commendabit  Haec  ipsum  ostendet 
in  recuperatione  Terrae  sanctae  plurimum  et  féliciter  insudasse,  ceterisque  Chris- 
tiani  exercitus  ducibus,  quos  adeo  praedicavit  antiquitas,  longe  ipsum  praesti- 
tisse,  et  de  vindicata  Ecclesiae  Palaestina  eamdem  ferme  laudem,  quam  de  Sicilia 
Rogerius  Wiscardi  promeritum  fuisse.  Istud  porro  testantur  quae  Nicaeae,  quae 
Tarsi  et  Mamistrae  dum  expugnarentur,  quae  Àntiochiae  ante  et  post  expugnatio- 
nem  omnium  molestissimam ,  quae  Jerosolymis,  quae  in  transfretatione  fluvii  Bar- 
dai, quae  coram  Alexio  imperatore,  quae  tandem  ubique  legitur  gessisse  :  nec  enim 

*  Hœc  praefatio,  libro  jam  excuso,  in  al  tenu  s  prafa-  riore  oraissa,  retinuere;  cjuapropter  eam  in  infima  pa- 

iionis  locum  ab  ediloribus  subdita  fuit  et  a  L.  A.  Mu-  ginœ  parte  exhibera  us. 
ratorio  [Scriptor.  rer.  Italie,  t.  V,p.  281)  repelita.  Quam  fc  Cf.  infra,  cap.  m ,  p.  607  A. 

praus  ediderant  auctores  nonnulla  exemplaria,  poste- 


Sacram*  belli  Jerosolymitani  expeditionem ,  quam  olim  in  celeberrimo  prœsulum  con- 
ventu  indixit  Urbanus  papa  secundus,  et  varios  ejusdem  belli  eventus  quotquot  scripserunt 
auctores  coaevi,  in  hoc  fere  omnes  videntur  convenisse,  et  simul,  ut  ita  dicam,  conspirasse, 
ut  dum  res  ab  inclytis  ejusdem  expeditionis  ducibus  praeclare  gestas  perstringerent,  unus- 
quisque  eorum  in  id  totus  incumberet,  ut  illius  maxime  principis  quem  vel  sequeretur, 
vel  cujus  esset  in  comitatu,  autcui  alio  quovismodo  magis  esset  devinctus,  egregios  mo- 
res, religionem,  animum,  victorias  accurate  describeret,  et  fusiori  stylo  prosequeretur. 
Quod  quidem  necinconsulto,  nec  sine  fructu  ab  iis  susceptum  esse  experimento  didicimus; 
sic  enim  praestantissimorum  famam  virorum,  quae  ipsa  est  virtutis  merces,  seternse  mémorise 
consecrarunt,  et  multorum  eventuum  quorum  adeo  esset  descriptio  difficilis,  et  ob  mul- 
tarum  diversitatem  nationum  in  idem  concurrentium  nimium  intricata,  certam,  accuratam, 
exploratam,  et  suis  omnibus  numeris  absolutam  relationem  et  historiam  reliquerunt. 

Hinc  factum  est  ut  singulorum  narrationibus  varias  rerum  circumstantias  indagantes, 
non  uni  solum  principi,  uti  saepius  contigit,  felices  armorum  successus,  singulares  urbium 
expugnationes,  praecipuos  certaminum  exitus,  victorias,  triumphos,  sed  sua  cuique  gloria , 

"  Thes.  Anecdot.  t.  III,  p.  107  et  seq. 

m.  75 


Digitized  by  Google 


594  D.  EDMUNDI  MARTENE  ET  D.  URSINI  DURAND 

quidquam  hoc  bello  susceptum ,  nisi  levé  illud  sit,  et  féliciter  consummatum  fuit, 
in  quo  praeclara  virtutis  eximiae,  singularis  sapientiae  et  consilii  specimina  Tan- 
credus  non  dederit. 

lis  igitur  omnibus  enarraridis  totus  incumbit  hujus  auctor  historiœ,  nec  aliud 
sibi  proposuisse  hac  sua  lucubratione  asserit  expresse,  articulo  lui,  his  verbis  : 
«  Celebret  suos  Normannia  Robertos,  reliquos  duces  Occidens  reliquus,  mihi  unus 
«  Marchisides  sufficit,  cui  non  sufficio  vel  totus.  » 

Quisnam  vero  is  auctor  fuerit,  qua  ex  gente,  quave  aetate  vixerit,  nomen,  in- 
genium,  vitse  institutum,  operae  pretium  est  ipsius  historia  investigare  :  nec  enim 
parum  ad  ejusdem  historiée  coramendationem  conferre  haec  possunt.  Nomen  ipsi 
Radulfo  fuisse  prima  haec  inscriptio  prodit  Tancredus  Radulfi;  patriam  vero  Nor- 
manniam  ex  articulo  lvii  colligimus,  ubi  Antiochenam  describens  expugnatio- 
nem,  quae  inchoata  anno  1097  producta  in  integrum  annum  fuit,  haec  de  se  quasi 
obiter  dicit  :  «  Signum  illud,  quum  adhuc  in  paterna  domo  Cadumi  adolescen- 
te tulus  degerem,  nondum  mihi  visa,  seu  nota  nisi  nomine  tenus  Antiochia,  sed 
«  nec  Roma.  » 

Natus  igitur  Cadomi  est  anno  mlxxx,  eadem  vero  in  urbe  educatus,  et  a  te- 
neris  sub  celeberrimo  illo  Arnulpho,  qui  comitis  Normanniae  capellanus  in  bello 
sacro  erat,  et  per  obitum  Adhemari  Podiensis  episcopi,  Christiano  praepositus 
exercitui,  Jerosolymitanam  sedem  sortitus  est,  operam  et  studium  impendit  opti- 


suum  jus  tribuatur,  et  certum  de  quovis  principe  judicium  proferri  possit ,  quod  nullus 
unquam  esset  consecutus,  si  singula  recensere,  omiya  excurrere,  de  quovis  disserere  in 
tanta  rerum  varietate  singuii  scriptores  voiuissent. 

Minus  igitur,  minus  convenienter,  et  contra  ipsorum  mentem  auctorum  et  consilium, 
hujusmodi  relationes  sub  communi  seu  Belli  sacri  seu  Historiée  Jerosolymitanœ  titulo  in 
lucem  quotidie  prodeunt,  quae  magis  ipsius  deberent  nomine  principis  insigniri,  cujus 
virtutes  et  praeclara  facinora  ex  auctoris  instituto  prae  se  ferunt. 

Suam  certe  historiam  inscribi  noluit  Betlum  Jerosolymitanum  Raymundus  de  Agiles, 
capellanus  comitis  Tholosani,  qui  in  epistola  ad  episcopum  Vivariensem,  suum  ita  pro- 
positum  declaravit*  :  «Taediosum,  ait,  nobis  ad  scribendum  de  singulis  fuit;  quapropter 
«  dimissis  aliis,  de  comité  Sancti  iEgidii  et  episcopo  Podiensi  et  exercitu  eorum  scribere 
«curamus.  »  Nec  Fulcherius  Carnotensis,  capellanus  Balduini,  fratris  Godefridi  ducis,  de 
quo  haec  refert  Guillelmus  Malmesburiensisb  :  «Balduini  actus  intégra  et  brevi  veritate 
•  apponentur  fidei  soliditate  accommodata  dictis  Fulcherii  Carnotensis,  qui  capellanus  ipsius 
«  aliquanta  de  ipso  scripsit.  »  Et  auctor  Chronici  Belgici  apud  Pistorium0:  «  Cujus  [Balduini 
«  régis)  1  ait,  actus  scripsit  ex  parte  Fulcherius  Carnotensis,  capellanus  ejusdem.  » 

Eadem  nos  causa  impulit  ut  sequenti  operi  tituium  faceremus  Gesla  Tancredi,  idque 
ad  mentem  auctoris,  qui  ipsi  alium  non  praefixit  quam  Tancredus,  Radulfus  namque, 
ipsius  auctor,  non  alia  mente  illud  videtur  scripsisse  quam  ut  Tancredum  commendaret,  et 
quod  Raymundus  de  Agiles  comiti  Tolosano,  Fulcherius  Balduino,  aliique  aliis  ducibus 
prœstitere,  boc  eidem,  cujus  se  testatur  familiarem  fuisse,  praestaret.  Quis  autem  fuerit 
Radulfus  ille,  docet  ipsius  historia, 

Is  nimirum  in  Normannia  nobili  génère  oriundus,  natus  est  Cadomi,  anno  circiter  1080, 
eadem  in  urbe  educatus,  et  a  teneris  sub  Arnulpho  praeceptore,  qui  postea  fuit  ex  capel- 
lano  comitis  Normanniae  assumptus  ad  sedem  Jerosolymitanam,  operam  et  studium  im- 

'  Gesta  Dei  per  Francos,  p.  189.  (Cf.  supra,  p.  a35.)  e  Scriptores  VI  rer.  Germanie.  Joan.  Pistorii,  t.  III, 

h  Guillelm.  Malmesbur.  De  reb.  gest.  reg.  Anglor.      p.  i4ot  1.  46. 
t.  IV,  p.  i4&. 


Digitized  by 


Google 


ADMONITIO  PRjEVIA.  595 

mis  disciplinis  ;  unde  et  librum  ei  suum  dicat,  et  praeceptorem  ipsum  appellat  : 
«  Elegi  te,  ait  in  prœfatione,  Arnulfe,  patriarcha  doctissime,  doctorem,  qui  paginae 

«meae  superflua  reseces,  rimas  impleas  Mellita  raihi  erit  quaecumque  erit 

«correctio  tua,  si  quem  sortitus  sum  praeceptorem  puer  juvenem,  nunc  quoque 
«  correctorem  te  impetravero  vir  senem.  » 

Quales  sub  tali  praeceptore  et  quantos  in  studiis  progressus  Radulfus  fecerit 
judicet  aequus  lector  ex  ipsius  scribendi  modo;  hanc  vero  Htteraturain  parvo 
admodum  intervallo  temporis  consecutus  est.  Nondum  enim  excesserat  ex  ephe- 
bis,  quando  in  militiae  disciplinam  vocatus  est.  Ànno  autem  circiter  1 107  cruce- 
signatus  sub  Boamundo  principe  meritus  est  stipendia,  et  biennio  post  in  expé- 
dition e  Edessana  sub  signis  Tancredi  militavit. 

Quas  tune  in  exercitu  partes  gesserit  silendum  putavit  modestissimus  scriptor, 
sed  praecipuas  credimus  egisse,  qui  singularem,  uti  satis  insinuât  in  citata  jam 
praefatione,  utriusque  principis  benevolentiam  consecutus  est.  Nec  levis  nos  movet 
conjectura,  quin  Radulfum  illum  de  Acone,  quem,  sub  Rogerio  nepote  Tancredi 
et  in  principatu  Antiocbiae,  strenuum  civitatis  ejusdem  ducera  fuisse  scribit  Gau- 
terus  Cancellarius,  in  libro  cui  titulus  Bella  Antiochena,  hune  nostrum  Radulfum 
existimemus  esse,  quum  alias  nobis  non  constet  de  isto  Radulfo  quisnam  fuerit. 
Quem  enim  Tancredus,  tum  ut  sibi,  tum  ut  Rogerio  consuleret,  ipsique  ut  prin- 
cipatum  in  extera  regione  confirmaret,  huic  debuit  muneri  destinare,  nisi  certe 
militem  illum,  de  cujus  fide  et  integritate  maxime  esset  securus,  cujus  et  acies 
ingenii  et  belli  usus  et  strenuitas  essent  explora  ta? 

Quamvis  autem  ea  imprimis  sibi  proposuerit  Radulfus  describere  quae  in  Jero- 
solymitana  expeditione  Tancredus  gessit,  non  tamen,  his  contentus  limitibus, 
alienum  omnino  a  proposito  suo  esse  putavit,  si  ea  interdum  tractaret  quae  gene- 
ralem  expeditionis  ejusdem  historiam  spectant;  sed  veterum  more  scriptorum,  si 
celebris  pugna,  si  urbis  expugnatio,  si  yictoria  aut  quodvis  aliud  insigne,  sub 
ipsius  Tancredi  aut  Boamundi,  vel,  ipsis  praesentibus,  sub  aliorum  imperio  prae- 
clare  gestum  etiam  ab  aliis  est,  illud  non  praetermisit,  ut  ex  meritorum  collatione 
novus  herois  sui  virtuti  splendor  accederet.  Haec  itaque  historia  non  uni  Tancredo 


pendit  optimis  disciplinis.  Pueritiam  paululum  aetate  praegressus,  Romam  adiit ,  inde  Jero- 
solimam  migraturus,  tum  cruce  signatus  sub  Boamundo  principe  meritus  est  stipendia  in 
expugnatione  Dirachii,  et  paulo  post  in  expeditione  Edessena  sub  signis  Tancredi  militavit. 
Quas  vero  partes  in  exercitu  gesserit  latere  voluit  modestissimus  scriptor;  praecipuas  tamen 
egisse  credimus,  qui,  ut  ipse  fatetur,  singularem  utriusque  principis  benevolentiam  con- 
secutus est.  Et  certo  non  levis  nos  movet  conjectura,  ut  illum  ipsum  esse  Radulfum  de 
Acone  existimemus,  quem  sub  Rogerio,  nepote  Tancredi,  et  in  principatu  Antiochiae  suo 
cessore,  strenuum  ejusdem  civitatis  ducem  fuisse  scribit  Gauterius  cancellarius,  in  libro 
suo  cui  titulus  :  Bella  Antiochena*;  quum  alias  nobis  non  constet  de  isto  Radulfo  quisnam 
fuerit. 

Quem  enim  Tancredus,  tum  ut  sibi,  tum  ut  Rogerio  consuleret,  ipsique  ut  in  extera 
regione  principatum  confirmaret,  buic  debuit  muneri  destinare,  nisi  certe  militem  illum, 
de  cujus  fide,  benevolentia,  integritate  maxime  esset  securus;  cujus  et  acies  ingenii,  et 
belli  usus,  et  strenuitas  essent  explorata;  quem  ab  omni  aut  quaestus,  aut  ambitionis,  sive 
adulationis  motu  expertem  et  alienum  cognosceret  ?  Quam  vero  fuerit  explorata  Tancredo 

*  Gesta  Dei  perFrancos,  p.  44a. 

75. 


Digitized  by 


596  D.  EDMUNDI  MARTENE  ET  D.  URSINI  DURAND 

propria  adeo  est  et  singularis  quin  et  compendiosa  quaedam  ac  digesta  belli  Jero- 
solymitani  narratio  dici  possit.  Quae  quidem  omnibus  quae  hactenus  de  eodem 
argumento  prodierunt  in  lucem  relationibus  perfectior  et  accuratior  nobis  vide- 
tur.  Earum  namque  fere  omnium  auctores  relalionum,  nullo  delectu  adhibito, 
singulorum  actus  principum  narrare  gestienles,  multa  simul  congesserunt  inu- 
tilia,  nec  in  tanta  rerum  varietate  indagare  quidquam  valentes  et  penitius  exami- 
nare,  nudam  suis  circumstantiis  historiam  confecere.  At  noster  Radulfus,  certis 
contentus  limitibus,  res  solummodo  praecipuas  aggreditur,  earum  causas  rimatur, 
initia  et  progressus  enarrat,  consecutiones  exquirit;  de  singulis  praeterea,  artis 
militiae  péri tissi mus,  sane  et  intègre  judicat,  nec  temere  sed  scienter  loquitur. 

Quis,  exempli  causa,  Alexii  imperatoris  artes  malas  adeo  plene  copioseque  de- 
scripsit?  quas  molitus  fuerit  insidias,  quid  tentaverit  ut  Christian  os  principes  cir- 
cumveniret,  averteret  a  sancto  proposito,  aut  gravibus  clientèle  non  débite  obse- 
quiis  eos  sibi  devinciret?  Terrores,  minae,  blanditiae,  nihil  omissum  est,  et  haec 
omnia  referuntur  articulis  ix,  x,  xn\  quae  nnsquam  legisse  me  memini.  Plureset 
i  ni  mi  cas  adversus  Tancredum  dissensiones  saepius  concitasse  Balduinum  et  Ray- 
mundum  Sancti  ^Egidii  comités,  nec  absque  sanguinis  effusi  magno  discrimine, 
non  un  us  auctor  scriptis  tradidit  :  hujus  vero  odii  causas,  quas  vix  attigerunt, 
retulit  auctor  noster  quasi  ex  instituto,  quae  quidem  praecipuorum  quorumdam 
eventuum  rationes  indicant  et  patefaciunt.  Quae  vero  de  Jerosolymorum  expug- 
natione  scripsit  idem  auctor,  ipsi  uni  debetur  si  non  fuerint  omni  prorsus  deleta 
oblivione;  nam  quae  anonymus  ille  a  Mabillonio  editus,  Musœi  Italici  tom.  Ib,  ea 
de  re  retulit,  a  nostro  Radulfo,  ipsius  suppresso  nomine,  accepit. 

*  Cf.  infra,  p.  61 1,  61a,  6i3.  — b  Part.  I,  p.  i3o.  (Cf.  supra,  p.  167  et  seq.) 


Radulfi  fidei  integritas,  vel  ex  ipsa  ejus  praefatione  colligere  licet.  Nam,  quum  saepius  jam 
ad  scribendum  eum  hortatus  esset  Tancredus,  praeclarum  hoc  ab  eo  responsum  saepius 
accepit  :  «  Quod  petis  vivus,  si  superfuero  accipies  sepultus;  non  te  laudabo  in  vita  tua, 
«  laudabo  post  mortem,  magnificabo  post  consummationem;  tune  enim  neque  laudatus 
«  neque  laudans  aut  in  elationem  surgit  aut  corruit  in  adulationem  *.  »  Cessisse  tamen  ali- 
quando  Tancredi  precibus  Radulfum  existimamus,  atque  viventis  gesta  scriptis  prosecutum 
fuisse.  Unde  et  opus  suum  non  absolvit,  quod  ab  ipso  belli  exordio  tantum  duxit  ad  annum 
circiter  millesimum  centesimum  octavum;  quo  fere  terapore  ab  urbe  Antiochia,  hostibus 
undique  circumventa,  Roamundus  in  Apuliam  transfretavit ,  relicto  ibidem  Tancredo,  opi- 
bus,  milite,  commeatu  aliisque  necessariis  penitus  destituto.  Quas  vero  causas  inopinati 
hujus  discessus  omnes  antiqui  scriptores,  in  Roamundum  ultra  modum  propensi,  vix  leviter 
attigerunt,  has  noster  Radulfus  adamussim  descripsit.  Cui  profecto  eo  major  est  habenda 
fides,  quod  veritatem  ubique  magis  exploratam  habuisse  videatur.  Nam  praeter  illa  quae  de 
obsidione  Nicaeae,  de  proditione  Antiochiae,  de  Cassiani  ejusdem  principis  interitu  diserte 
studioseque  juxta  retulit,  quae  vel  neglecta  ab  aliis,  vel  vitiose  tractata,  aut  leviter  delibata 
fuerant,  multa  nobis  singularia  certamina,  hostium  incursus,  infidelium  caedes,  Christia- 
norum  triumphos,  aliaque  ejusmodi  scitu  digna  quse  hactenus  latqerant,  ita  apte  et  con- 
cinne  narrât  et  distribuit,  ut  ea  legentium  oculis,  quasi  jam  fièrent,  objicere  videatur. 
Quae  vero  de  Jerosolymorum  expugnatione  narrât,  adeo  probavit  anonymus  a  Mabillonio, 
M  osai  Italici  tomo  Ib,  vulgatus,  ut  ea  suae  historiae  inserueritc,  nulla  Radulfi  nostri  facta 
mentione,  ex  quo  tamen  et  ex  Pétri  Theudeboldi  opère  suajn  compilavit  historiam. 

'  Cf.  infra,  Prœfat.  p.  6o3.  '  Cf.  supra,  p.  ai5  et  seq. 

b  Mus.  Italie,  part.  I ,  p.  1 3o  ;  cf.  supra ,  p.  1 67  et  seq. 


Digitized  by 


* 


ADMONITIO  PRjEVIA.  597 

Id  ne  cui  in  dubium  veniat,  evidens  argumentum  est  ms.  codex  quo  usi  sumus, 
nam  et  charactere  auctoris  aevum  spirat,  et,  si  nostra  nos  non  fallit  conjectura, 
ipsius  est  autographum.  Istud  satis  suadent  fréquentes,  quibus  refertur,  additio- 
nes,  translationes,  correctiones,  periodorum  inversiones,  eadem  manu  scripte, 
quae  exemplaris  indices  primigenii  esse  nemo,  vel  leviter  in  antiquitate  versa  tus, 
non  videt.  Latebat  is  codex  in  insigni  bibliotheca  Gemblacensi,  quae  quidem 
maximo  litterarum  detrimento  triginta  abbinc  annis  cum  monasterio  in  cineres 
redacta  pene  fuit,  sed  ereptus  ab  incendio  cum  paucis  ejusdem  note  est,  eumque 
optimus  abbas  monasterii  ejusdem  pro  sua  humanitate  nobiscum  communicavit. 
Integerrimus  autem  videtur  esse,  sed  integram  eo  contineri  historiam  Radulfi 
vix  crediderim,  nec  enim  ipsum  credibile  est  ad  annum  1  io5,  quo  militiae  nomen 
vix  dederat,  scribendi  finem  fecisse,  qui  agens  de  Antiochena  expugnatione, 
quae  gesta  praesente  se  fuissent  prolixius  sese  tractaturum  hîs  verbis  promiserat  : 
«  Ignosce, Gallia,  scriptoribus  dives,  juvat  me  Antiocheno  vacareprincipi ,  praesente 
«  me  gesta  liberius  persolvam*.  »  Quidquid  illud  sit,  ut  paucis  concludam,  scripsit 
Radulfus  stylo  eleganti  et  ornato,  cujus  majestas  et  pompa  omnes  temporis  sui 
scrip tores  longe  superat;  sed  neque  minus  veraci,  ut  pote  qui  Tancredo  ac  Boa- 
mundo  semper  adhaerens,  res  prout  ab  ipsis  acceperat  aut  ipse  viderat,  scripto 
commisit,  multas  etiam  variorum  eventuum  circumstantias  referens  quas  apud 
alios  aevi  scriptores  minime  reperias  :  bine  magno  apud  omnes  in  pretio  opus  ejus 
futurum  esse  speramus. 

*  Cf.  infira,  p.  645. 


Ceterum  codex  Gemblacensis,  cujus  ad  fi  de  m  Gesta  Tancredi  hic  exhibemus,  optimae 
est  note,  cujus  character  aevum  auctoris  spirat,  et  si  me  mea  non  fallit  conjectura,  ipsum 
est  Radulfi  autographum.  Certe  id  persuadere  videntur  fréquentes,  quibus  refertur,  addi- 
tiones,  translationes,  correctiones,  periodorum  conversiones  eadem  manu  scripte,  quae 
sane  exemplaris  primigenii  indices  esse  nemo ,  vel  leviter  in  antiquitate  versa  tus,  non  videt. 
Scripsit  autem  ornato  et  eleganti  stylo,  cujus  majestas,  etc.  (Qaœ  seqauntur  iisdem  verbis 
superior  prœfatio  exprimit.  ) 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


IN  GESTA  TANCREDI 
PRJ1FATI0 

LUDOVICI  ANTONÏI  MURATORII8. 


Librum  hune  Radulphi  Cadomensis  in  lucem  primi  protulerunt,  anno  1717  Parisiis,  clarissimi 
monachi  Benedictini  e  congregationc  Sancti  Mauri,  Edmundus  Martene  et  Ursinus  Durandus,  in 
Thesauro  novo  anecdotoram,  t.  III,  p.  11a.  Consilium  cepi  mrsus  edendi,  quanquam  non  satis 
firma  ratio  hoc  mihi  suaderet.  Nam  scriptor  Gadomi ,  hoc  est  in  Normannia ,  Gallica  provincia ,  natus 
est  ;  quae  vero  is  narrât,  non  ad  Italiam ,  sed  ad  Orientem  pertinent.  Et  tamen  sum  passus  me  vinci, 
quod  Boamundus  et  Tancredus  quorum  egregia  facta  hic  referuntur,  in  expeditione  Hierosolymi- 
tana  Italicae  militiœ  capita  fuere,  ipsique,  ut  veri  prorsus  mihi  simile  videtur,  in  Italia  nati.  Quod  est 
ad  Boamundum,  clarissimi  hujus  historiae  editores  ipsum  appellant  Rogerii  filium,  nempe  illius 
egregii  beilatoris  agnomento  Wiscardi,  qui  Siculam  gentema  Sarracenorum  jugo  vindicavit.  Verum 
extra  omnem  controversiam  est  Boamundo  patrem  fuisse  Robertum  Wiscardum ,  Apuliae ,  seu  Ca- 
labriae,  ducem,  matrem  vero  Alberadam  Normannicam,  priorem  Roberti  uxorem.  Ac  proinde  non 
pater,  sed  patruus  Boamundi  fuit  Rogerius,  Siciliae  dux,  seu  cornes,  et  debellator,  cui  nunquam  ac- 
cessit agnomentum  Wiscardi,  sed  quidem  Roberto  duci,  inclyto  illius  fratri.  Boamundum  vero  in 
Italia  natum  sunt  quae  mihi  persuadere  videntur.  Quum  enim  Guillielmus  Ferrabrachius  et  Drogo, 
Roberti  Guiscardi  fratres  natu  majores,  ex  Normannia  in  Apuliam  se  contulissent,  et  virtute  duce, 
comité  fortuna,  ad  multam  potentiam  ac  opes  jam  devenissent,  Robertus  hoc  audiens,  statim  ac 
per  œtatem  licuit,  eo  et  ipse  advolavit. 

Testem  hujus  rei  habeo  Gaufridum  Malaterram  (lib.  I,  cap.  xi,  de  Gest.  Normannor.h).  u  Juniores 
«vero  fratres,  quos  setas  adhuc  domi  immorari  cogebat,  praecedentes  seniores  fratres,  apud  Apu- 
«liam  fortiter  agendo,  altioris  culmen  honoris  et  domioationis  ascendisse,  fama  referente,  cognos- 
«centes,  quam  cito  aetas  permisit,  ipsi  quoque  subsequuti  sunt.  »  Infra  vero  commémorât  Gaufridus 
inter  eos  fratres  Robertum  ipsum.  Acta  fuerunt  haec  circiter  annum  io38,  et  quum  Guiscardus  in 
flore  adolescentiae  Italiam  petierit,  par  est  credere,  ipsum  postea  in  Italia  conjunxisse  sibi  sacro 
connubio  Alberadam,  ex  quibus  nuptiis  postea  procreatus  fuerit  in  Apulia  Boamundus. 

AdTancredum  venio,  et  ipsum  quoque  inter  heroes  sacra  expeditionis  celeberrimum  virum. 
Et  quidem,  quanquam  fatear  me  nondum  certo  çonsequi  potuisse,  Norman  niae,  an  vero  Italiae  illum 
debeamus,  attamen  sunt  quse  praeferendam  in  ejusmodi  contentione  Italiam  mihi  persuadent.  Sici- 
liœ  sacrœ*  illustrator,  Rocchus  Pirrus,  in  Chronolog.  reg.  Sicil.  p.  i3,  de  Rogerio,  Roberti  Guiscardi 
filio,  ejusque  in  ducatu  successore,  haec  habet  :  «  Ex  uxore  Halam,  quam  Adalam  appellat  Fazellus, 
0  Willelmum  et  Tancredum  habuit  filios.  Tancredus  quidem,  natu  minor,  cum  Buamundo  patruo, 
«anno  1098,  Antiochiam  acquisivit.  /Etatis annorum  xvm  contracto  cum  Caecilia  matrimonio,  Tur- 
«carum  insidiis  occiditur.  Willelmus  vero  patri  Rogerio,  an.  1 1 1 1,  in  Calabriae  ducatu  successit.  » 
Mirum  mihi  visum  est,  qui  vir  tantae  eruditionis  ac  nominis  tôt  in  uno  loco  errores  erraverit.  Et 
certe  qui  adeo  se  devium  a  veritate  hic  prodit  's  non  est,  ut  ejusdem  sententiis  acquiescere  sem- 
per  possimus.  Falsum  est  Tancredum  nostrum  t\ogerii  Calabriae  ducis  filium  fuisse.  Fratrem  quidem 
is  Willelmum  habuit  ;  at  iste  in  primis  prœliis  sacrae  orientalis  expeditionis  ex  vulneribus  cecidit, 
Radulpho  nostro,  Ostiense,  aliisque  testibus;  ac  proinde  hic  Rogero,  somniato  patri,  minime  in 

"  Script,  rer.  Italie,  t.  V,  p.  281  et  seq.  —  b  Ibid.  p.  55a.  —  0  Rocchi  Pirri,  Sicilia  sacra,  Panormi,  2  vol. 


Digitized  by 


Google 


600 


IN  GESTA  TANCREDI  PRjEFATIO 


ducatu  successif  Omnino  vero  falsum,  Tancredum  anno  xvni  œtatis  occisum,  quum  ejus  mors 
anno  1 1 1  a  ceciderit,  nempe  post  annos  xvi  inter  bella  ingentesque  labores  summa  cum  gloria 
exactos.  Duxit  ille  quidem  uxorem  Caeciliam;  at  Pirrus  fartasse  ignoravit  cam  fuisse  filiam  Phi- 
lippi  I  régis  Franciae.  Abeat  ergo  Pirrus,  fabulosa  hic  nobis  divendens;  et  nos  tandem  auctores 
meliores  consulamus. 

Statuendum  primo  (hoc  enim  certo  discimus  ex  Radulpho  nostro  ac  aliis  scriptoribus  coaevis) 
Tancredi  parentes  eximios  fuisse  Marchisum  (hoc  est  Marchionem)  et  Emmam.  Emma  vero  patrem 
habuit  Tancredum  de  Altavillà,  Normannum,  qui  genuit  Robertum  Guiscardum,  postea  Calabriae 
ducem,  et  reliquos  ejus  fortissimos  et  egregios  fratres,  Apuliae  ac  Siciliae  debellatores.  Quare  Tan- 
credus  noster  Boamundi  cognatus  Radulpho  dicilur,  hoc  est  consobrinus,  quum  hic  a  Roberto 
Guiscardo  genitus  fuerit,  ille  ab  Emma,  fratre  nempe  ac  sorore.  Atque  hinc  factum  ut  idem  Radul- 
phus  Tancredum  quoque  Wiscardidam  appellet  et  Marchisidem ,  hoc  est  Marchionis  filium.  Verum 
quisiste  Marchio  fuerit,  non  ita  compertuiii.  Tancredi  frater  in  antiquis  Gestis  Francoram*,  lib.  I  et 
III,  appellatur  Wilhelmus  Marchisi  filius,  ipse  vero  Tancredus  itidem  Marchisi  filius,  sed  nulla  alia 
notione  addita.  Eodem  titulo  tantum  ambos  hosce  fratres  nominat  Robertus  Monachus  (Histor.  Hie- 
rosotym.  lib.  II),  qui  et  scripsit  Boamundi  nepotem  fuisse  Tancredum.  In  altéra  historia,  cui  pariter 
titulus  Gesta  Francoramh,  Tancredus  dicitur  Boamundi  cognatus;  quo  etiam  titulo  donatur  a  Jacobo 
de  Vitriaco',  imo  et  a  Radulpho  nostro,  ut  supra  diximus.  Baldricus  (Histor.  Hierosol.  lib.  II)  auctor 
est  in  primis  praeliis  contra  Turcas  occubuisse  Willelmum  Marchisum,  Tancredi  fratrem;  quem 
Tancredum  et  ipse  Boamundi  nepotem,  Âlbertus  vero  Aquensis  (Histor.  Hierosol.  lib.  II)apertius 
nominat  sororis  filium  Boamundi  :  quae  verba  alicui  nobis  indicio  sunt,  non  Francum,  neque 
Nortmannum  fuisse  Tancredi  patrem-,  vix  enim  hoc  ignorasset  Guibertus,  scriptor  Gallus,  atque 
ipsius  Tancredi  aequalis.  Denique  Willelmus,  Tyrensis  archiepiscopus ,  historiœ  suae  lib.  II d,  Tan- 
credum memorat  Willelmi  Marchionis  filium.  Ex  quibus  scriptorum  locis  hactenus  congestis  intel- 
ligimus  plerosque  ex  Francis  historicis,  et  Gamillum  Peregrinium  in  castigationibus  ad  Lupum 
Protospatame,  et  Angelum  de  Nuce  in  notis  ad  Ostiensemf,  ac  alios  fuisse  deceptos,  quum  Tan- 
credi matrem  Emmam  Boamundi  sororem,  eumque  propterea  ipsius  nepotem  dixere.  Uni  Radulpho 
nostro,  nempe  aequali,  ac  supra  omnes  Tancredi  ipsius  familiari,  hic  adhibenda  prorsus  fides:  is 
autem  apertissime  scribit  Emmae  fratrem  fuisse  Robertum  Guiscardum  ducem,  quanquam  postea 
Tancredum  saepe  Wiscardidam  appellet,  qui  tamen  ab  ipso  Guiscardo,  si  ei  acquiescimus ,  minime 
descendebat. 

Patrem  Tancredi  commemoravit  nobis  Willelmus  Tyrensis,  hoc  est  Wilhelmum  Marchionem. 
Rem  tamen  turbat  Ordericus  Vitalis;  nam,  lib.  VII,  Roberti  Guiscardi  morituri  acta  referens,  ait  : 
«  Magnanimus  itaque  dux  Robertum  comitem  Lorotelli,  etc.  Odonem  quoque  Bonum  Marchisum, 
«sororium  suum,  aliosque  cognatos  proceresque  suos  ad  se  convocavitg.  »  Tum,  lib.  IX,  ad  annum 
1 096 ,  inter  Boamundi  commilitones  in  expeditione  sacra  primum  recenset  Tancredum  ,Odonis Boni 
Marchisii  filium  h.  Orderici  Vitalis  in  hac  re  auctoritatem  ego  sine  dubitatione  amplector,  tum  quod 
rarae  eruditionis  scriptor  fiierit,  tum  etiam  quod  is  ipsis  temporibus  floruerit  quibus  ipse  Tan- 
credus. Quare  videas  a  vero  aberrasse  Willelmum  Tyrium,  quum  Tancredum  nobis  exhibuit 
Wilhelmi  Marchionis  filium,  nisi  forte  error  hic  librariis  sit  tribuendus,  scripseritque  ille  fratrem 
non  filium,  qua  ferme  appellatione  Tancredum  a  Baldrico,  auctore  coaevo,  distinctum  supra  vidi- 
mus.  Praeterea  luculentius  intelligimus  Emmam  Tancredi  nostri  matrem,  non  fdiam  fuisse,  sed 
sororem  Roberti  Guiscardi,  quum  Odo  Bonus  Marchio  sororius  ejusdem  ab  Orderico  dicatur,  ac 
propterea  falli  quicumque  Tancredum  Boamundi  nepotem  nobis  obtrusere.  Sed  quis  tandem  fuit 
Odo  iste  Bonus,  pater  Tancredi  et  Marchio  ?  Italus  ne,  an  ex  Gallia,  aut  Normannia  in  Italiam  pro- 
fectus?  Fateor,  hic  mihi  aqua  haeret;  neminem  quippe  reperi  qui  facem  praeferat.  Nonnulla  tamen 
innuam  quae  Tancredum  in  Italia  natum ,  atque  ex  pâtre  Italo ,  indicare  videantur.  Quum  Orderi- 
cus non  paucos  egregios  viros  e  Normannia  in  Apuliam,  tanta  gentis  suae  fortuna  illectos,  migrasse 


'  Cf.  Gesta  Francorwn  (Tudebodus  abbreviatus)  ,1.1, 
p.  ia3;  1.  III,  p.  139,  etc. 

b  Gesta  Francorwn  expagnantium  Iherasalern.  (Cf.  supra, 
c.  vu,  p.  4g5.) 

•  Jac.  de  Vitriaco,  Hist.  Hierosol.  c.  xvi,  p.  io65 
(ed.  Bongars.). 

d  Willelm.  Tyr.  1.  II,  c.  xui,  Hist.  occid.  I.  lv  p.  90. 


fl  Lupi  Protospathae  Brève  Chronicon,  cf.  Murator. 
Script,  rer.  Ital.  t.  V,  p.  £7,  annotât.  io5. 

'  Chron.  Cassinense,  l.  IV,  c.  xi,  auctore  Leone  Marsi- 
cano,  episcopo  Ostiensi,  notis  illustra  tum  ab  Àngelo  de 
Nuce.  (Cf.  Murai  Script,  rer.  liai  t.  IV,  p.  498,  annot.  1 1 .) 

1  Ord.Vit.l.VII,c.vn,ed.  A.Leprévost,  1. 111, p.  r83. 

h  Ilni.  p.  487, 


Digitized  by 


LUDOVICI  ANTONII  MURATORIL 


scribat,  inter  eos  Odonem  Marchionem  nequaquam  recenset.  Praeterea,  excepto  duce,  nemo  in 
provincia  Normannica  Marchionis  titulo  donabatur,  imo  neque  donari  poterat  ;  ea  siquidem  tempore 
Marchiones  fuere  principes  imperatorem  tantummodo  aut  regem  dominum  agnoscentes.  Gallia 
ipsa  vel  nullum,  vel  rarissimos  Marchiones  tune  habuit.  Contra  in  Italia  quum  titulus,  tum  potentia 
nonnullorum  Marchionum  adhuc  servabatur  atque  florebat,  quos  inter  nobilissima  Marchionum 
Estensium  familia,  in  Brunsvicensium  ac  Mutinensium  ducum  lineis  etiamnum  superstes  et  gloriosa , 
plurimum  emicuit,  uti  in  Anliqaitatum  Estensium*  libro  certis  documentis  ostendi.  Tune  erant  in 
Lunensi  regione,  in  Monteferrato  ac  Pedemontanis  partibus  et  alise  Marchionum  familiœ.  Ex  his 
conjicere  licet  procreatum  fuisse  Odonem  Bonum ,  Tancredi  parentem.  Certe  hic  in  Italia  versa- 
batur  et  cum  Roberto  Guiscardo  sororio  suo  miiitabat;  ejus  vero  filium  Tancredum  in  Apuiia 
degentem  se  Boamundo  sociasse  testantur  Baldricus,  Ostiensis,  Ordericus  et  reliqui  scriptores  Belli 
Sacri.  Quare  dum  certiora  non  doceamur,  opinari  nobis  liceat  Italie  uni  Marchionem  fuisse  Odonem 
Bonum,  aut  saltem  ejus  prolem  celeberrimam  Tancredum  in  Italia  a  matre  Emma  progenitum  ;  et 
prœsertim  quum  Radulphus  noster,  ejus  adolescentiam  describens,  nullum  verbum  habeat  de  illius 
in  Italiam  adventu.  Quae  quum  ita  sint,  intelligat  tandem  lector  me  non  injuria  inter  historias  ad 
Italiam  speclantes  hanc  etiam  recudisse. 

'  Délie  Antichità  Estensi  ed  italiane,  1717-1740,  2  vol.  in-fol. 


ni.  76 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


GESTA  TANCREDI, 

AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI. 


PRjEFATIO. 

Nobile  est  studium  res  probe  gestas  principum  recensera,  cujus  beneficii 
largitas  nihil  temporis  immune  praeterit,  sepultos  célébrât,  oblectat  super- 
stites,  posteris  longe  ante  vitam  praestruit  doctrinam  :  dum  quod  transiit  re- 
fert,  dum  victorias  profert,  dum  victoribus  defert,  segnitiem  aufert,  probita- 
tem  affert,  vitia  transfert,  virtutes  infert,  plurimum  confert.  Debemus  igitur 
summa  ope  niti  et  légère  scripta  et  scribere  legenda;  quatinus  legendo  ve- 
tera,  scriptitando  nova,  hinc  nos  antiquitas  egentes  satiet,  inde  posteritatem 
satiati  nutriamus  egentem.  Haec  mihi  saepius  attentiusque  consideranti  occur- 
rit  felix  illa  peregrinatio,  sudor  ille  gloriosus,  qui  matri  nostrae  Iherusalem 
haereditatem  suam  restituit,  idolatriam  exstinxit,  fidem  reparavit  :  ut  scilicet 
non  absurde  quis  in  his  applauserit  :  «  Ecce  filii  tui,  Iherusalem,  de  longe  vene- 
«  runt,  et  filiae  tuae  (Joppe  videlicet,  compluresque  aliae  ruinam  passas1)  de  la- 
«  tere  surrexerunta.  »  Hujus  tam  praedari  laboris  cooperatoribus  me  contigit 
militare  :  Boamundo,  quum  Dyrachium  obsideretb;  Tancredo  paulo  post  quum 
Edessam  ab  obsidione  Turcorum  liberaret  :  quorum  utriusque  sermo  quoti- 
dianus  Turcos  fugisse,  institisse  Francos,  nunc  peremptos  hostes,  nunc 
captas  urbes,  Antiochiam  noctu  dolis.  Iherusalem  die  armis,  memorabat;  in- 
terque  mémorandum  :  «Papae!  aiebant,  quonam  modo  nos  segnities  perdit; 
«  quum  priscis  summa  vatibus  fuerit  scribere  voluptas?  Et  illi  quidem  adinven- 
«  tiones  fabulosas  ordiuntur2;  militiae  Christi  victorias  tacent  hodierni  :  igna- 
«  vum  equidem  pecus,  et  fiicis  astruendi.  »  Haec  publiée  moventes,  specialiter 
in  me,  nescio  quo  auspicio,  saepius  visi  sunt  oculos  retorquere,  ac  si  innue- 
rent:  «  Tibi  lôquimur,  in  te  confidimus.  »  Sic  me  uterque,  at  praecipue  Tan- 
credi  familiaritas  accendit,  quo  nuilo  fuit  benignior  dominus,  nemo  largior, 
nemo  tam  blandus;  huic,  inquam,  vehementius  instanti,  tacita  sic  respon- 
debat  mens  mea  :  «Quod  petis  vivus,  si  superfuero,  accipies  sepultus  :  non 
«  te  laudabo  in  vita  tua  ;  laudabo  post  mortem ,  magnificabo  post  consumma- 
«  tionem  :  tune  enim  neque  laudatus,  neque  laudans,  aut  in  elationem  surgit, 
«  aut  corruit  in adulationem.  Porro  invidus  tacebit ,  ommutiscet  susurro,  quum, 
«  te  exstincto,  munera  cessabunt,  quibus  nunc  incessanter  a  superstite  rau- 

1  Pressœ.  n.  —  2Quid  ad  inventiones  fabulosas  ordiuntur?  b.c. 

'  Cf.  Is.  lx,  4.  —  b  Nota  auctoris  aetatem  (m.).  Marienii  annotationes  prima  nominis  ejus  Hltera  (m.)  designamus. 

76. 


Digitized  by 


Google 


604  GESTA  TANCREDI.  PRjEFATIO. 

«  neratum ,  venenosae  linguae  fabularum  me  venditorem  circumagerent,  te 
«  emptorem.  »  Hanc  igitur,  sed  et  aliam  habuit  causam  dilatio  :  quod  meis 
ipse  viribus  diffidens,  intérim  exspectabam  si  quis  ad  haec  sollertior  [stylum1], 
si  quis  Tancredi  muneribus  obligatior  anhelaret.  Alios  autem  négligera,  alios 
torpere,  quosdam2,  proh  nefas!  reniti  comperio  susurrones.  Papae!  ubi  reve- 
rentia,  ubi  libertas,  ubi  munera,  quibus3  toties  ille,  principum  decus,  ob- 
scuros  illustravit,  obnoxios  absolvit,  inopes  ditavit  ?  Mihi  ergo  relictum 
suscepi  laborem,  non  u tique  suscepto  dignus,  sed  quia  digni  dedignantur 
indignatus.  Verumtamen  quoniam 

Est  quodam  prodire  tenus,  si  non  datur  ultra a, 

licet  incomptam  rem  ad4  posteras  transmittam  :  ornabit,  auguror,  benigna 
posteritas  quod  hodierni  inornatum  mihi  reliquerunt5.  Unde  invicem,  o  lector, 
debemus,  ego  tibi  supplicare,  tu  ignoscere  mihi,  quod  nunc  jejuna  oratio, 
nunc  pinguis,  ut  aiunt,  Minervab  a  suae  fastu  materiae  longe  dégénérant6  : 
quippe  quum  hue  vix  Maronis  pertingant  vertices,  illas  ferme  inutilis  lingua 
balbutit.  Me  quidem  in  hac  parte  sentio  infirmum;  sed  de  ejus,  id  est  Christi, 
firmitate  totus  pendeo,  cujus  vexilliferum  et  triumphos  describere  intendo; 
a  quo  secundum  elegi  te,  Àrnulfec,  patriarcha  doctissime,  doctorem;  qui  pa- 
ginas me©  superflua  reseces,  rimas  impleas,  obscura  illustres,  arida  super- 
fundas  :  nullius  etenim  liberalis  scientiae  te  cognovimus  exsortem.  Praeser- 
tim  mellita  mihi  erit  quaecumque  erit  correctio  tua,  si,  quem  sortitus  sum 
praeceptorem  puer  juvenem,  nunc  quoque  correctorem  te  impetravero  vir 
senem. 

1  Hoc  vocabulum  addit  inter  lineas  a.  —  2  Alios.  b.  c.  —  3  Dbi.  b.  c.  —  4  Rem ...  ad.  b.  c.  —  5  Mihi. . . 
reliquerunt.  b.  g.  (Hic,  inter  mihi  et  reliquerunt,  sicut  supra  inter  rem  et  ad,  verbum  quod  Martenio  déesse 
vitam  est,  a  scriptore  in  cod.  a  consulta  deletum  est.)  —  6  Degeneravit.  b.  c. 

*  Horat.  Epist.  I,  i,  3a.  nuit  postGibelini  obilum,  anno  ineunte  ma  usque  ad 

b  Cf.  Columell.  Prœf.  Hb.  1.  an.  1 1 18.  (Cf.  Or.  Christ.  L  III,  p.  ia47  ;  Willelm.  Tyr. 

c  Arnulfo  patriarcha?  Hierosolymitano  opus  suum  1.  XI,  c.  xv,  p.  479;  1.  XII,  c.  vi,  p.  5ig.  Vide  supra, 

mittit  (m.).  Arnulfus  sedem  Hierosoiymitanam  obli-  p.  4a 6,  annotât,  b.) 


Digitized  by 


INCIPIT 

TANCREDUS  RADULFI. 


CAPITULUM  I. 

9 

Tancredi  parentes;  regia  Tancredi  indoles.  Tancredus  ad  bellum  sacrum  se  dîsponit. 

a     Tancredus,  clarae  stirpis  germen  clarissimum,  parentes  eximios  Marchisum*  ha-   a.  1096. 
buit  et  Emmam  :  a  pâtre  quidem  haud  ignobilis  filius,  a  maternis  autem  fratribus 
nepos  longe  sublimior  :  nam  cetera  familiae  illius  praedecessio  a  contermina  satis 
esse  duxit  laudari  vicinia;  matris  vero  fratres  militiae  suae  gloriam  extra  supraque 
patriam,  id  est  Normanniam,  extulerunt.  Qiiis  enim  Wiscardi  probitatem  non 

b  probet,  cujus  signa  sub  uno,  ut  aiunt,  die  Grœcus  Alemannusque  imperatorb 
tremuerunt  victricia?  Rom  a  m  namque  praesens  ab  Alemanno  liberavitc;  Graeco- 
rum  autem,  in  Boamundi  proie  bellica*?  vincendo  regemf  subjugavit  regionemd: 
reliqui  vero  fratres  numéro  xieCampaniam,  Apuliam,  Calabriam  etiam1  contenti 
sunt*  debellare.  Excipiendus  est  Rogerius,  cui  subacta  gentilitas  Sicula  gloriam 

c  peperit  inter  fratres  a  Wiscardo  secundam;  sed  in  his  non  diutius  me  sinit  im- 
morari  eadem  quae  in  has  me  iminisit  moras  narratio. 

Nunc  redeo  ad  Tancredum  :  ipsum  nec  paternae  opes  ad  lasciviam,  nec  ad  su- 
perbiam  traxit  potentia  cognatorum.  Adhuc  adolescens  juvenes  agilitate  armorum  f 
morum  gravitate  senes  transcendebat  :  nunc  hisf  nunc  illis  novum  virtutis  specta- 

d  culum.  Extunc,  praeceptorum  Dei  sedulus  auditor9  summôpere  studebat  et  au- 
dita  recolligere,  et  quantum  permittebat  coaevorum  conversatio,  recollecta  im- 
plere;  nemini  detrahere9  etiam  quum  sibi  detrahebatur,  dignabatur  :  immo  hosticœ 
strenuitatis  praeco,  aiebat  hostem  feriendam  esse,  non  rodendum.  De  se  ipse  nihil 
diceref  at  dici  insatiabiliter  sitiebat  :  proinde  somnos  vigiliis,  quietem  labori,  sa- 

e  tietatem  fami9  otium  studio,  postremo  superflua  omnia  necessariis  postponebat. 
Sola  erat  laudis  gloria  quae  juvenis  mentem  agitaret,  cujus  quotidianos  mercando 
titulos,  facilem  crebri  vulneris  ducebat  jacturam  :  eoque  nec  suo  parcebat  san- 
guini,  nec  hostili;  disputabat  secum  in  dies  animus  prudens,  eoque  frequentior 
eum  coquebat  anxietas,  quod  militiae  suae  certamina  praecepto  videbat  obviare  do- 

f  minico.  Dominus  quippe  maxillam  percussum  jubet  et  aliam  percussori  prae- 
bere;  militia  vero  saecularis,  nec  cognato  sanguini  parcere.  Dominus  tunicam 
auferenti  dandam  esse  etpenulam  admonetf;  militiae  nécessitas  ambabus  spoliato 
reliqua  quae  supersunt  esse  auferenda  urget3.  Haec  itaque  repugnantia,  si  quando 

1  Om.  etiam  b.  c.  —  2  Om.  sunt  b.  c.  —  3  Om.  urget  b.  c. 

'  «Tancredus  Odonis  Boni  Marchisi  filius.  »  (Order.  c.  xxxvu  (Murât  Rer.  Italie,  scriptor.  t.  V,  p.  587,  588). 

Vit.  I.  !X,  c.  iv;  t.  III,  p.  487;  cf.  quoque  p.  i83,  d  Cf.  Guill.  Apul.  I  IV;Gaufred.  Malater.  1.  III  (Mu- 

456.)  rat.  t.  V,  p.  270,  583,  etc.). 

b  Alexius  Comnenus,  Grsecorum,  Henricusque  IV,  0  De  xn  filiis  Tancredi  de  Aha  Villa  cf.  Order.  Vit. 

Alemannorum  imperator.  1.  III,  t.  II,  p.  54»  89. 

c  An.  io83.  Cf.  Gaufred.  Malater.  Hist.  SicuL  l  III,  f  Cf.  Matth.  v,  39,40;  Luc,  vi,  29. 


Digitized  by 


Google 


606      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

a.  1096.  indultum  est  indulgere  quieti,  sapientis  viri  audaciam  sopiebat.  At  postquam  Ur-  a 
bani  papae  sententia  universis  Ghristianorum  gentilia  expugnaturis  peccatorum 
omnium  remissionem  ascripsit,  tune  demum  quasi  sopiti  prius  experrecta  est  viri 
strenuitas,  vires  assumptœ,  oculi  aperti,  audacia  geminata.  Prius  namque,  ut 
prœscriptum  est,  animus  ejus  in  bivium  secabatur,  ambiguus  utrius  sequeretur 
vestigia,  Evangelii,  an  mundi  ?  Experientia  vero  armorum  ad  Christi  obsequium  b 
revocata ,  supra  credibile  virum  accendit  militandi  duplicata  occasio.  Igitur  data 
commeatui  opéra,  brevi  quae  necessaria  sunt  parata  sunt;  nec  magnas  quidem 
expensas  coegit  homo  qui  in  morem  a  puero  duxerat,  res,  antequam  venirent  in 
suum,  in  jus  traducere  alienum  :  arma  tamen  militaria,  caballos,  mulos,  et  alia 
hujusmodi  pro  commilitonum  suorum  numéro  sufficienter  aptavit.  c 


CAPITULUM  II. 

Boamundi  elogium. 


Erat  iisdem  temporibus  magni  nominis  héros,  cujus  adolescentiae  supra  mentio 
facta  est,  Boamundus  Roberti  illius  egregii  bellatoris,  agnomine  Wiscardi,  filiusa, 
paternae  audaciœ  strenuissimus  aemulator  :  hujus  quoque  animos  eadem  quae  ce- 
teros  per  orbem  principes  apostolica  praedicatio  ad  liberandam  ab  infidelium 
jugo  Hierusalem  excitaverat.  Ejus  imperio  quicquid  est  oppidorum  et  urbium,  a  d 
Siponto  ad  Oriolium  in  maritima,  omnes  prorsus  in  montanis  et  campestribus 
locis,  omnes  fere  serviebant  :  ad  haec  sua  tam  urbes  quam  oppida  Appuli  montes 
Calabrique  plurima  sustinebant.  Is  Graecorum  imperatorem  Alexium  bis  sub  pâtre 
in  fugam  converterat  :  primo  quidem  in  oculis  patris  sub  Dyrachii  mœnibusb; 
secundo  autem,  pâtre  Romam  reverso,  ipse  paterno exercitui  apud  Larissam0  vica-  e 
rius  relictus.  Quae  victoria  sicut  prius  gloriam  geminaverat,  ita  modo,  victorem 
licet,  sub  pacis  nomine  transfretaturum  acrius  pungebat  :'  metuebantur  enim  Grae- 
corum  insidiae,  qui  familiare  habent,  quos  etiam  bene  meritos  invitaverunt  ad 
munera,  retrudere  ad  flagra.  Quid  ergo  exasperati,  quid  victi  saepius  molituri 
erant,  quidve  suis  de  se  dabant  sperare  victoribus?  Miseris  aut  inferendam  esse  f 
perniciem,  aut  terrentium  impotentia1  cessa turam.  Haec  igitur  sollicitudo  Boa- 
mundi navigio  moras  innectebat  :  quapropter  strenui  cujusque  viribus  proprias 
vallare  sapienter  sibi  consuluit,  portibus  intérim  exitu  negato.  Audi  tus  vero 
eodem  incaluisse  desiderio  Tancredus  cognati  sollicitudinem  et  minuit  et  auxit  : 
minuit,  robur  robori  creditus  addère;  auxit,  viam  fœderis  improvidum  cogens  g 
providere. 

1  In  potentia.  b.  c. 

"  «Marcus  Buamundus,  Wiscardi  filius  ex.  Norman-  b  An.  1081,  mense  Octobri.  (Cf.  Order.  Vit  /.  c. 

«nica  maire. »  (Order.  Vit.  1. VII,  c.  v,  t.  III, p.  171.  Cf.  p.  172;  Gaufred.  Makter.  I.  III,  c.  xxvn,  p.  584.) 

quoque  Willelm.  Tyr.  1.  II,  c.  xm,  p.  90.)  "  Cf.  Guill.  Appui.  1.  V  (Murator.  t.  V,  p.  ^75). 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  607 
CAPITULUM  III. 

Cum  Boamundo  fœdus  init  Tancredus. 

a     Multis  itaque  opibus  blanditiisque  pramissis,  apud  Tancredum  obtentum  est,    a.  1096. 
ut  sub  Boamundo  ipse,  quasi  dux  sub  rege,  secundus  ab  eo  militaret  :  nam  praeter 
blanditias  oblatasque  opes,  urgebant  eum  alia  duof  propinquitas  generis  et  dif- 
ficultas  transfretationis  :  quarum  quidem  haec  amoris,  iila  timoris  poculum  vicis- 
sim  ei  propinabant;  nisi  enim  Boamundo  in  his  quœ  rogabatur  morem  gereret, 

b  facile  et  de  invidia  argui9  et  a  littore  dignus  videretur  qui  deberet  repelli.  Proinde 
facilem  viam  ad  impetrandum  meruit  precibus  donisque  cumula  ta  petitio.  Con- 
fœderati  igitur  ambo  Wiscardidae,  totius  generis  suï  praecellens  strenuitas,  Iaxis 
navigio  habenis,  Epyrum  delabuntur a.  Tancredus  itaque  nactus  exercendae  virtutis 
locum,  modo  pr^evius1  insidiis  occursabat,  interdum  post  exercitus  vestigia  sub- 

c  sequentes2  arcebat  latrunculos.  Sive  praevius,  sive  sequens,  semper  utilis,  sem- 
per  arma  tus,  periculis  gaudebat  exponi.  Ceteris  vino  sepultis  et  sopore,  ipse 
pervigil  excubare  in  triviis,  nivesque  clypeo  temperare  et  grandines.  Félix  anicula 
illa  quae  aut  ex  inedia  Tancredo  inveniebatur  defecta,  aut  cis  ripam  fluvii  rapacis 
pedes  vadatura  ;  nam  famelicae  continuo  cibus,  vadaturae  equus  pro  navi,  pro 

d  remige  eques,  eques,  inquam,  ipse  Tancredus  libens  supplebatur. 


CAPITULUM  IV. 

Tancredus  fluvium  Bardai  cum  suis  trajicit;  Graecos  superat. 

Tali  populus  ille  beatus  presidio  féliciter  ad  flumen  quod  Bardai b  dicitur  per-    a.  io97. 
ducitur  :  ibi  castrametati  dies  aliquot  in  mora  consumpserunt.  Obsistebat  eorum 
transitui  fluvius  rapax,  et  utraque  ripa  minis  plena  hostilibus,  plurimos  terrebat  : 
nam  qui  transeundo  procédèrent,  his  Turcopolos  a  fronte;  qui  tardarent,  illis  a 

e  tergo  timendum  esse  videbatur.  At  Tancredus  ubi  exercitum  mussare  videt,  pe- 
riculo  vitam  objicit;  gurgitem  transit c,  paucis  sequentibus  :  his,  inquam,  coactis, 
ille  ultroneus.  Metuebant  coacti  ne  turmae  tam  exili  hostilis  incurreret  multitudo; 
Tancredus  contra,  ne,  dum  transiret  ad  pugnam,  terreret  in  fugam  :  sicque  au- 
dacia  victoriam  quidem  pareret,  verum  altero  victoriae  pretio,  spoliis  careret.  In 

p  qua  sollicitudine  flumine  superato,  in  alterius  votum  utriusque  timoris  praesagia 
cesserunt  :  nam  insidiatoriae  pluralitati  paucitate  oblata,  visum  est  Graecis  predam 
venisse,  non  pugnam 3 ,  latebrarum  ignaros,  non  pnescios  :  prosilientes  igitur  e  lati- 
bulis  sagittae  terribiliter  figurant,  dum  volant,  nubem;  dum  cadunt,  grandinem; 

1  Prœviis.  b.  c.  —  2  Om.  subséquentes  b.  c.  —  3  Gentis  prœdam  venisse  in  pugnam.  b.  c. 

'  Cf.  Tudeb.  1,  vin,  p.  16,  ia3,  176;  Fulcher.  Car-         b  Cf.  Tudeb.  1,  x,p.  16,        177.  Fluvius  ille  hodie 
notens.  1.  I,  c.  vi ,  p.  327;  Willelm.  Tyrens.  1.  II,  c.  xiii  ,       Vardar  dicitur.  (Cf.  p.  33o,  annotât,  g.) 
p.  9 1 .  e  Cf.  Tud.  J.  c.  p.  1 7, 1  a4, 1 77  ;  Wi«.  Tyr.  II ,  xiv,  p.  q3. 


Digitized  by 


Google 


608      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

dum  astant,  segetem.  Nondum  ad  Francos  ventum  erat,  quum  tamen  Graeci  has  a 
praemittebant  minas;  at  Tancredus,  quem1  jam  nullum  dimicandi  latebat  genus, 
non  cursim,  non  rapide,  non  saltim,  sed  pedetentim  obviabat,  missa  eminus 
tolerans  spicula,  dum  eo  usque  processum  esset,  ut  caderentpost  terga.  Quippe, 
gèntis  illius  pugnam  congressu  plurimo  expertus,  quo  facilius  more  vincendi 
erant  cognoverat;  ideoque  animos  per  se  effrénés,  per  prudentiam  refrenabat.  b 
Ut  ergo  cominus  res  geri  potuit,  patientiae  moras  redimit  copia  subsecuta.  Habe- 
nas  laxant,  calcaribus  utuntur,  lanceas  vibrant,  incumbitur  vibratis,  peltae  Grae- 
corum  fiducia  incumbentibus  non  resistunt.  Porro  sagittae  hastis  urgentibus, 
quorum  prius  tutela  fuerant,  in  sarcinam  convertuntur  :  nam  postquam  ad  enses 
ventum  est,  usus  praeteriit  sagittarum.  Sic  Graeci  tegmine  destituti  et  jaculo,  vul-  c 
nera  tantum  excipiunt  nec  reddunt.  Miseri,  quibus  sine  dubio  et  sine  medio  aut 
mortem  aut  fugam  praesentem  omnia  intentant!  Miseri,  sed  sicut  nullius  miséri- 
cordes, ita  nulli  miserabiles.  Sternitur  plebs  invalida,  et  docetur  non  ultra  deFran- 
corum  raritate  praesumere;  sed  in  uno  centum  formidare.  Tancredus  viam  gladio 
aperit;  et  quot  aggreditur  caedendos,  tôt  praeterit  caesos.  Illum  sequentibus  facile,  d 
qua  se  vertisset,  vestigia  declarabant.  Trunci  semineces  a  dextra  et  laeva  medio 
cruoris  alveo  supplebant  ripas.  Nec  passim  vagandi  licentia;  sed  per  effusoris 
semitam  currere  dabatur.  Hinc  effusor  ipse,  non  qui  effuderit,  sed  qui  ediderit 
sanguinem,  apparebat  :  adeo  suffectus,  adeo  cruentatus  Tancredum  diffitebatur 
in  colore,  sed  non  diffitebatur  in  opère.  Simili  modo  pubes  socia  fugando,  caedendo,  e 
prosternendo ,  singuli  pro  suis  viribus  arva  cruentabant. 


CAPITULUM  V. 

Partem  exercitus  Boamundi,  quae  nondum  flumen  transmiserat,  aggrediuntur  Graeci. 

Igitur  Boamundi  exercitus,  qui  adhuc  citra  fluminis  ripam  alteram  pigritans, 
Tancredum  praemiserat,  Graecos  in  fugam  versos  prospiciens,  moras  sol  vit.  Flu- 
vium  alii  tranant,  pars  remigare  docta  cymbas  traducunt,  alii  artis  utriusque 
ignari,  equorum  caudis  pro  remigio  utuntur;  sicque  brevi  in  spatio  tota  illa  multi-  f 
tudine  transvecta,  quasi,  dc  2.  restabant  transvehendi;  taon  milites,  non  armati,  non 
qui  vel  in  hostem  ruere,  vel  ruentem  repellere  potuissent  :  vulgus  inerme,  nisi  si 
quos  armatos  aut  senectus  debilitasset,  aut  morbus.  Tune  Graeci,  qui  missi  fuerant 
Latinorum  insidiari  vestigiis,  locum  nacti  ut  sanguine  ferrum  imbuerent,  irruunt 
in  relictos,  ceu3  lupi  pastore  orba  et  canibus  ovilia  trucidantes.  Fitclamor,  mœret  g 
ripa  utraque,  hinc  et  inde  nec  querelae  desunt  nec  gemitus.  Hi  dolent  de  mora, 
illide  festinantia;  hos  pudet  quia  non  datur  invadere;  illos  magis,  quia  evadere 
non  licet,  piget.  Tancredus  interea  adhuc  fugientibus  Graecis  instans,  sequentium 
instantiam  céleri  cursu  accipit  nuntiatam  :  neminem  resistere,  succurrere  nemi- 
nem,  armatos  ultra  fluvium  remigasse,  inermes  citra,  ipsos  jam  fere  quasi  mor-  h 
dicus  dissipatos.  Haec  ut  piissimo  et  ad  omnem  promptissimo  strenuitatem  duci  com- 
perta  sunt,  haud  secus  ab  aliis  ad  alios  se  convertit  intrepidus  ;  quasi  nacta 

1  Om.  tamen  Grœci.  .  .  at  Tancredus  quem  b.  c.  —  2  Sescenti.  a.  —  3  Seu.  b. 


Digitized  by 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  609 

a  praedam  lea,  si  quas  ex  adverso  paratas  relictis  catulis  insidias  respicit,  e  vestigio   a.  1097. 
ad  praedonem  versa,  praedam  siccis  faucibus  relinquit. 


CAPITULUM  VI. 

Grœcos  in  flumen  insiliens  Tancredus  fugat. 

Reversus  igitur  ad  flumen  %  Tancredus,  rémige  spreto,  gurgitem  insilit,  equo 
uavis,  equo  remigis  obsequium  supplente  :  segnis  quippe  mora  visa  est  viro,  et 
cognata  timori,  si,  dum  navigium  pararet,  parantes  sequi  milites  exspectaret.  Qua- 

B  propter,  sicut  praescriptum  est ,  prajceps  fluvium  quasi  campum  ingreditur:  aquae 
vero  cursu  rapido  exceptum  summergunt;  at  mox  ripae  alteri  redditur  illaesus. 
Simili  quoque  remigio  commilitonum  acies,  quae  domini  praeeuntis  vestigia  se- 
quuntur,  utuntur.  Graeca  phalanx 1  perterrita  Tancredi  simul  adventu  et  nomine 
(id  enim  unum  utraque  personabat  ripa) ,  caedi  metuens,  caedere  desistit,  ad  con- 

c  suetum  fugae  praesidium  studio  redacto.  Fugitur  per  abrupta,  per  avia,  per  omne 
quod  victis  promittere  latebras,  victoribus  accessum  negare  videbatur.  At  victor 
nihilominus  fugientibus  instabat,  illius  magis  sanguinem  sitiens,  quem  per  inac- 
cessibilia  pes  raptabat  fugacior  ;  nam  vertere  faciem  nemo  victus  meminerat,  nisi 
si  quem  genibus  victoris  supplicare  fuga  coegerit  deprehensa  :  adeo  intepuerat  ca- 

d  lor,  resederat  rabies ,  spes  tota  ab  armis  in  pedum  velocitatem  transierat.  Itaque 
arcus  projicere,  pharetras  solvere,  peltas  demittere,  thoraces  exuere,  summum  ad 
vitam  supererat  solamen.  Quocirca  multus  et  multa  politus  arte,  grandi  redemp- 
tus  aere,  diutino  tractus  molimine,  labor  vias,  labor  invia  pariter  dit  abat,  victri- 
ces  opperiens  manus,  sine  pretio,  sine  certamine  omnia  rapturas  :  nec  defuit  tamen 

E  qui  ea  tolleret,  quive  sequeretur,  audito  Tancredi  nomine,  turbam  fugientem. 
Quoniam  quidem  caedi  praedictae  superstites  relicti,  hi,  inquam,  quos  praesidium 
superveniens  liberaverat,  sine  ordine  fugientes,  sine  ordine  sequebantur,  onera- 
tos2  vacui,  armatos  nudi,  lassos  expediti  :  plurimi  etiam  in  servitutem  ducendi, 
ruptis  nexibus  absoluti,  suos  versa  vice  nexores  nexuerunt.  Alii  dum  erepta  sibi 

f  requirunt  spolia,  et  raptoris  projecta  inveniunt  et  sua;  fuerunt  etiam  qui  dum  per- 
dita3quaererent,  quaesita  invenirent,  inventa  sustulissent  :  abjiciebant  sublata,  ut 
tollerent  potiora.  Sive  autem  alieno  onere,  sive  suo,  nullus  castra  non  suffarcina- 
tus  revisebatb. 


CAPITULUM  VIL 

Tancredi  Victoria  praedicatur. 
Igitur  Tancredus  sociorum  ultus  vulnera,  nactus  spolia,  beatus  gratia,  omnes 

1  Phalans.  a.  —  2  Honeratos.  a.  Hic  et  infra.  —  3  Prœdicta.  b.  c. 

*  His  consentit  Robertus  Monachus,  1.  II,  Hist.Hie-  b  Hac  Victoria  die  Mercurii,  qui  erat  Cinerum,  id 

rosoly mit.  Addil  duo milliaequitumcuniTancredo flumen  est  xvin0  mensis  Februarii,  ann.  1097,  Franci  potiti 
irrupisse.  (m.)  sunt. 

m.  77 


Digitized  by 


Google 


610       GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

a.  1097.  trads  fluvium  praemittit,  ipse  omnium  subsequitur  postremus.  O  quantis  excipitur  a 
laudibus!  Quantus  ipse,  quum  riiajor  sese  fcordibus  omnium  futurus  apparet, 
quanta  simul  nobilitatis  et  plebis  veneratione  donatur!  Una  quippe  omnium  et 
mens  haec  erat  et  fabula  :  «  O  ubi  et  quando,  et  quis  in  filiis  hominum  par  tibi, 
«  Tancrede!  a  quo  tam  remota  segnities?  tam  disjuncta  quies?  tam  aliéna  formido? 
«  tam  elimata  superbia?  tam  eliminata  luxuria?  Quis  vocatus  velocior,  quis  rogatus  b 
«  facilior,  quis  offensus  placabilior ?  Felices  tanto  pignore  atavi,  tanto atavo  posteri, 
«  tanto  alumno  Calabri,  tanta  sobole  Normanni!  felices  illi  quibus  tu  contigisti  glo- 
«  ria  sua  :  at  nos  longe  feliciores,  quibus  est  pro  muro  audacia  tua.  Tua  audacia 
«  adversus  impugnatores  nobis  est  clypeus,  adversus  expugnandos  arcus  et  gladius. 
«  Si  periculum  antecedit,  illuc  praemitteris;  item  si  sequitur,  pone  cedis.  Benedic-  c 
«  tus  Deus  qui  te  reserravit  praesidium  plebi  suae,  et  tu  benedictus  qui  eâm  pTOte- 
a  gis  in  brachio  virtutis  tuae.  »  Talibus  omnes  at  plerique  majoribus  victoris  redituqi 
gratati  praeconiis,  haec  saepius  ingeminantes,  per  vias  et  tentoria  uSque  ad  Tan- 
credi  ipsum  prosequtlntur.  Extunc  Tancredum  sociare,  securum  fieri;  sine  eo  in 
exercitu  esse,  quasi  in  exercitu  non  esse  pree  solitudine  videbatur.  Unde  plurimi,  d 
de  magnis  quae  viderant  majora  conjectantes,  ejus  dominio  tam  se  quam  sua  man- 
cipabant.  Ipse  vero  aiudaciam  viresque  juvenum  captabat  pretio,  alliciebat  merito, 
merebatur  exemplo.  Eo  abundante,  nemo  qui  ei  militaret  egebat  :  eo  egente,  a 
ditioribus  sociis  mutuabatur,  pecunia  quae  pauperiorum  indigentiam  ditaret  ero- 
gata.  Rursussi  repeteretur  quod  mutuaverat,  alios  item  quaerebat  creditores  :  sic-  e 
que  ad  alios  propter  alios  quasi  mendicabat,  dum  eum  seit  praeda  opulentasset, 
seu  bellum.  Adeo  vir  prudens  his  largum,  illis  se  veridicum,  imo  et  omnibus  lar- 
gum  et  omnibus1  veridicum  exhibebat. 


CAPITULUM  VIII. 

Alexio  imperatori  Boamundi  et  Tancredi  adventus  et  Victoria  nuntiantur. 

Interea  imperatorem  Alexium  authac,  aut  simili  narratione  nuntiils,  explora- 
tum  missus,  perturbât  reversus  :  «Boamundus  Wiscardigena  Adriaticum  transi-  f 
«vit^  etiam  Macedonia  potitur.  Illius  vires  saepius  jam  expertus  es  magnas,  at 
«  praetefitas  hodiernae  non  minus  superant,  quasi  passer  aquilae  collatus  supera- 
«tur.  Olim  quippe  ei  milites  Normannia,  Longobardia  pedites  suggerebat  :  Nor- 
«manni,  qui  vincerent,  Longobardi,  qui  numerum  augerent,  in  bella  traheban- 
«  tur.  Horum  populus  alter  belliger,  alter  venerat  ministrator.  Ut  autem  ambo  g 
a  belligeri,  tamen  duo  tantum,  et  de  duobus  pauci.  Ad  haec  conducti  pretio,  coacti 
«  edicto,  non  ultronei ,  non  gloriae  avidi  militabant.  Nunc  contra  gens  totius  Galliae 
t  excita,  totam  quoque  Italiam  veniens  sociavit.  Ultra  cisque  Alpes  ab  Illyrico  us- 
«  que  Oceanum  nulla  est  regio  quae  Boamundo  arma  negaverit.  Milites,  sagittarii, 
«  funditores,  prae  multitudine  sua,  nullum  turbae  imbelli  locum  in  exercitu  relique-  h 
«runt.  Gismarinus  panis  armatis  non  sufficit;  ab  ipsis  terrœ  cavernis  erutus,  ne- 
ce  dum  plebs  inermis  ab  otio  se  et  copia  ad  laborem  et  inediam  transferret.  Omnes 

1  Om.  largum  ei  omnibus  b.  c. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  611 

A  «  armati  f  omnes  bellici,  omnes  laboriferi,  quicumque  Wiscardigenae  castris  famu-   a.  1097. 
«  lantur.  Adde  Wiscardidas,  Tancredum  etfratres  Willelmum  Robertumque,  Pœnis 
«  leonîbus  audaciam  similem ,  tam  cogna tione  generis,  quam  belli  studio  Boamundi 
«  germanam  :  quorum  neminem,  ut  quondam,  ipse  cogit;  sed  transfretavit  omnium 
«  supplicatione  coactus.  Unde  raro  aut  nunquam 1  abrumpi  poterunt,  quos  volun- 

b  «  tas  una,  par  intentio,  studium  idem  in  concordiam  fœderavit.  » 


CAPITULUM  IX. 

Alexii  ad  Boamundum  epistola. 

His  versutus  imperator  percussus  rumoribus,  novos* 

Corde  dolos  nova  pectore  versât 

Consiiia  . 

Retibus  studet  leones  implicare,  quos  venabulo  lacessere  non  audet.  Igitur  nun- 
c  tios  laqueis  oneratb,  qui  Boamundo  venienti  cum  hujusmodi  blanditiis  occurrant. 

«  Rex  Alexius  Boamundo  salutem. 

«  Nuntiatum  est  mihi  de  tuo  adventu,  quem  paternis  visceribus  suscepi  auditum0; 

•  quia  nunc  quidem  moribus  tuis  dignum  opus  exerces,  quum  belli  studium  ad 
■  barbaros  convertis.  Aspiravit,  ut  video,  Deus  cœptis  Francorum,  quos  tanto  co- 

d  «  mite  muniendos  praevidit.  Meis  quoque  desideriis  efficaciam  tuus  singulariter 
«promittit  accessus;  nam,  ut  cetera  taceam,  ipsi  etiam  va  tes  Turci  de  gente  sua 
«tibi  destinant  triumphos.  Euge  igitur,  accéléra,  fili,  et  te  praestolantium  apud 
«  me  moras  ducum  veniens  absolve.  Ad  te  duces,  ad  te  proceres,  ad  te  omnis  po- 
«pulus  suspirat.  Sunt  apud  me  Latini  heroes,  et  ipsi  magnis  muneribus  donati; 

e  tsed  quanto  tu  mihi  ceteris  notior,  tanto  majora  restas  accepturus.  Hic  pallia, 
«  hic  aurum,  hic  caballi,  hic  te  omnium  manet  affluentia  thesaurorumd.  Quidquid 

•  uspiam  vidisti,  nihil  est  ad  id  collatum  quod  apud  me  est.  Quae  omnia  para  ta 

•  tibi  noveris,  tanquam  filio,  si  benignum  te,  si  fidum  mihi  paraveris,  tanquam 
ofilius.  Invenies  ergo  fontem  auri,  ut  quotiens  quaesita  consumpseris,  totiens 

f  «consumenda  répétas,  repetita  sine  difficultate  sumpturus.  Ut  autem  expédition 
«  viam  pedearripias,  paucis  contentus,  adventum  liberius  maturabis.  Cetera  vero 

•  multitudini,  ducibusrelictis,  via  eo  commodior,  quosegnior  carpenda  est.  » 

1  Qm.  aut  nunquam  b.  g. 

'  Cf.  Virgil.  JEneid.  1 ,  657  :  Vit.  1.  IX,  c.  vi ,  t.  III,  p.  497  ;  Willelm.  Tyr.  I II .  c.  xiv, 

p.  02. 

Ai  Cytherea  novasartes,  nova  pectore  versât  r  u 

Oj^y^  Cf.  m  Ampliss.  Collect.  t.  I,  p.  572-075,  alias  1111- 

peratoris  Htteras  Roberto  Flaiidrensi  scriptas. 
^  Cf.  Tudeb.  II ,  1 ,  p.  17,  18 ,  1  a4 ,  1  a 5 ,  1 77  ;  Order.  d  Cf.  Alexii  epistol.  modo  memoratam ,  p.  574 1  d. 


77« 


Digitized  by 


Google 


612       GESTA  TANCREDI  IN  EXPED1TI0NE  HIEROSOLYMITANA, 


CAPITULUM  X. 

Boamundus,  promissis  Alexii  seductus,  ei  praestat  hoipinium  coactus. 

Legati  his  praeter  suas  instructi  fallaciis,  exeunt,  adeunt,  obviant,  eloquuntur.  a 
Boamundus  itaque  mellita  verborum  superficie  debriatus,  venenum  latens  inferius 
non  sentit;  fallunt  eum  oblatae  ultro  Constantinopolitanae  divitiae,  propter  quas 
terram  ac  pelagus  sanguine  multo  diu  asperserat.  Àd  haec  tam  facile  indultum 
esse  gaudet,  quod  in  Graecos  diutina  expugnatione  deliquerat.  Unde  placuit,  ut 
ipse,  cum  paucis,  quo vocabatur,  praecederet,  Tancredus  vero  cum  reliqua  multitu-  b 
dine  tardior  sequeretur*.  Quod  Marchisidœ  auribus  non  displicuit  illapsum  :  nam 
qua  sedulitate  accipiter  laqueos ,  aut  hamum  piscis,  ea  is  fraudulentam  Graecorum 
familiaritatem  horrebat.  Ideo  régis  munera  aspernatus,  jam  tum  prœsentiam  ejus 
subterfugere  proposuerat.  Igitur  Boamundus ,  ubi  quos  ductu,  quos  dimissu  digna- 
retur,  deliberatum  est,  ab  eo  quod  Ghympsalab  oppidum  dicitur,  digreditur;  c 
dumque  fatigant  promissa  animum,  animus  equitem,  eques  caballum,  infra  dies 
paucos  Constantinopolim  venitur.  Illic  Boamundus  oblatus  Àlexio,  ei  jugo,  quod 
hominagium  1  vulgo  dicitur,  subditur.  Coactus  quidem,  sed  tamen  tanta  Romaniae 
dimensione  donatus,  in  qua  equus  dies  quindecim  per  longum,  octo  autem  ex- 
penderet  per  transversum c.  Nec  mora,  fama  volans  novum  Tancredo  patefacit  d 
eventum  et  addit  :  «  Similis  quoque  deditio  ipsum  te,  qui  sequeris,  manet  eo  vilior, 
«  quo  merces  minor.  » 


CAPITULUM  XL 

Boamundi  casum  occulte  gémit  Tancredus. 

Tancredus,  his  auditis,  Boamundo  conddlet,  sibi  timet  :  quippe  proxinmm  vi- 
dens  parietem  accensum,  suo  non  dubitat  imminere  incendiumd.  Itaque  animo 
volvit,  studet,  recogitat  qua  via  praeterire,  quibus  artibus  fallere,  quibus  viribus  e 
dolos  perfidi  régis  valeat  punire.  Confert  autem  hinc  vires ,  inde  dolos  ;  hinc  au- 
daciam,  inde  potentiam;  hinc  milites,  inde  divitias;  hinc  paucitatem,  inde  mul- 
titudinem.  Quid  struat?  Dimicet?  at  potentior  hostis.  Supplicet?  at  inexorabilis 
idem.  Transeat?  at  pelagus  intersaevit.  Videns  ergo  Francos  duces  implicitosdonis, 
Boamundum  dolis,  se  angustiis,  sic  adeo  insistit  secumque  ita  corde  volutat:  f 
«  Proh  scelus!  ubi  fides? ubi  prudentia?  0  hominum  corda!  hujusperfidum,  illius 
«  improvidum ;  hujus  ad  nocendum  impudens,  illius  ad  cognoscendura  impru- 
a  dens.  Exiit  homo  ad  divitias  nomine  filii  elicitus,  patris  visceribus  amplectendus. 
«  Venit  ad  regnum,  invenit  jugum.  Venit  ut  sublimior  fieret  :  alium  vero  coactus 
«  est  sublimare,  factus  ipse  humilior.  Nimirum ,  fraudis  ignarus,  blanditiis  credidit  g 

1  Hommagiam.  b.  c.  Hic  et  infra. 

•  Cf.  Tudeb.  H,  i,  18,  ia5,  177.  e  Cf. Tudebov.  U,  h,  p.  18,  ia5,  177;  II,  vin, p.  22. 

bHodie  Ipsala.  «  ApudRusamcivitatem.  »(Tudebov.II>  d  Cf.  Horat.  Epistol  I,  xvm,  8A  : 

II,  p.  18, 125,  177  ;Order.  Vil.  1. IX  ,c.  vi,  t. III,  p.  /4Q8.)  Nam  tua  res  agitur  paries  quom  proximus  ardet. 


Digitized  by 


AUCTORE  RÀDULFO  CADOMENSI. 


613 


a  «  fraudulentis.  At  jussus  est,  exercitu  relicto,  cum  paucis  praecedere,  quasi  turbae    a.  io97. 
«  sarcina  absolvendus.  Nonne  hoc  vel  solum  suffecerat ,  ut  iniquae  Spingos  ambages 
«  solveremus?  Hla  una  détermina tio, 

«  Si  mens  non  lœva  fuisset  • , 

«  et  excluserat  insidias,  et  clauserat  vias.  Ilum  est  ta  m  en  comitantibus  paucis, 
b  «  quasi  praesidio  fuerint  inanus  inermes,  non  armât».  Nam  quid  de  ducibus  Galliae 
«dixerim,  quibus  ipsa  sua  multitudo  non  modo  jugum  hominagii  subtrahere, 
«verum  etiam  rebelles  quosque  debuerat  subjugare?  miseret  me  hominum,  pu- 
«detque  quos  tamen  ipsossui  nec  puditum  est,  nec  misertum.  Videre  jam  videor 
«rei  exitum,  quum  absumptos  sumptus  pœna,  penuria,  pœnitentia  sequentur. 
c  «  Pœnitebitutique  municipes  sed  sero,  quum  praesentis  lapsum  pecuniae  nulla  sub- 
«sequetur  redintegratio  promissae.  Pœnitebit1  quum  se  viderint  ad  injusta  cogi, 
«et  gravari  coactos,  et  non  posse  erui  gravatos.  Tune,  inquam,  pœnitebit  :  sed 
«  quis  pœnitentiae  locus,  ubi  correctioni  nullus?  nam  quaejam  ultra  restât  correc- 
«  tio?  Numquid  abjurari  poterit  quod  semel  juratum  est?  Numquid  sui  juris  esse 
d  opoterunt,  qui  se  alieno  sponte  subdiderunt?  Numquid  liberi,  qui  venditi?  Nam 
«  uter  justius  servit,  qui  ipso  se  venditore  emitur;  an  qui  praedonis  violentia 
avenum  producitur?  Merito  igitur  pœnas  dabunt  futurorum  securi,  praesenti- 
«  bus  contenti.  » 


CAPITULUM  XII. 


Tancredus  ad  AJexium  fugit  accedere. 


Tancredus  bis  Boamundi  conquestus  casum,  Âlexii  tegnas,  Galliae  jugum  :  hoc 

e  efliigere,  illum  solari,  illas  punire  sapienter  decernit.  Constantinopolim  igitur 
veniens,  non  sicut  ceteri  déclinât  ad  regem,  non  classica  praemittit,  non  tuba 
intonat  :  clam  transit.  Nam  exuto  milite,  peditem  induit;  quatinus  vestis  rustica, 
du  m  Tancredum  tegeret,  Alexium  falleret.  Itaque  naulo,  remige2,  Borea  vélum 
urgentibus,  refugit  a  tergo  Europa,  Asiafestinantibusoccurritb.  Wiscardides  inte- 

f  rim  nautas  ad  remos  invitât,  et  ipse  remo  Hellesponti  versât  cœrula.  Nec  mora 
puppis  optato  infigitur  littori,  festinantium  votis  brevitate  itineris  suffragante. 
Asiana  igitur  potitus  arena,  Marchisi  filius  habitum  nomenque  resumpsit  jam  tu- 
tior  :  sicque  ducibus  ceteris  Nicaeam  c  proficiscentibus  cornes  additur.  Boamun- 
dus  vero  Thracium  littus  nondum  reliquerat,  rogante  Raimundo  Sancti  jEgidii 

g  comité  moratusd  :  quem  morariquidem  et  intercedere  ea  compellebat  nécessitas, 
quod  rex  praescriptus  comiti  legem,  qua  ceteros  praecedentes  obligaverat,  sub- 
séquent imponere  volebat.  Gomes  autem  longe  jocundius  sibi  esse  respondebat 
mortis  compendio  banc  conditionem  praecidere  :  ad  quae  diffinienda  valde  ei  neces- 
sarius  erat  Boamundi  accessus.  Igitur  ubi  Alexius  ab  exploratoribus  suis  Wiscardi- 

h  dam  clam  transfretasse  cognovit,  elusum  se  dolens,  a  praesentibus  exigit  absentem, 

1  Om.  municipes  sed.  .  .  promisses.  Pœnitebit  b.c.  —  2  Rémiges,  a. 

*  Virgil.  jEneid,  \.  II,  bU.  c  Cf.  Tudeb.  II,  ix,  p.  aa,  126,  180. 

b  Cf.  Tudeb.  abbrev.  1.  II,  m,  p.  126;  Imitât,  xix,  d  Cf.  Order.Vit.  1.  IX,  c.  vi,  t. III ,  p.  5oo;Tudeb.  ab- 

p.  180.  brev.  1.  II,  m,  p.  126;  Imitât,  xix,  p.  180. 


Digitized  by 


Google 


614       GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

a.  1097.    eorumque  dolo  imputât, .  quod  suum  Tancredus  sapienter  evaserit.  Praecipue  in  a 
Boamundum  oculi  retorquentur,  quos  faciebat  ira  novercales.  Illis  itaque  fulmi- 
nantibus,  simul  intonante  minas  gutture,  velit  nolit,  Boamundus  jurât  se  Tancredi 
manus  régis  hominagio  redditurum  :  aiioquin  nec  nvanere  tutum  fuerat,  nec 
exire. 


CAPITULUM  XIII. 

Tancredus  Boamundô  legatos  mittit. 

Dum  haec  agerentur,  Tancredus  milites  duos,  Ajttropium  etGuarinum,Constan-  b 
tinopolim  remittit,  qui  Boamundi  moras  increpent,  quique  Turcorum  bella  nun- 
tient  adventare;  nisi  maturaverit,  ejus  spes  cassandas  fore,  quippe  sine  eo  hosti- 
bus  superatis.  Quod  neque 1  ignorante  Alexio  potuit  nuntiari.  Quapropter  ad  se 
nuntios  vocat,  cum  eis  de  domino  suo  acturus,  et  quasi  novum  aliquid  suae 
metu  praesentiae  extorturus.  Legati  vero  cujates  et  cujus,  et  ad  quid  missi  es-  c 
sent  rogati,  Normannos  se  a  Tancredo  ad  Boamundum  eliciendum  missos  esse 
securi  respondent.  Videns  autem  rex  nihil  mussare  intrepidos,  dimittit  impunitos, 
quorum  pœnam  videbat  sibi  inutilemfuturam.  Quum  ergo  haec  tum  a  legatis,  qui 
redeundo  praecesserant,quum  aBoamundo  qui  secu tus  fuerat,  Tancredus  accepis- 
set,  neque  dictu  facile  est,  neque  creditu  quam  aegre  tulerit,  quantumque  vigi-  D 
lantiam  suam  aliéna  somnolentia  indoluerit  deceptam;  nec  cohibere  flammas 
potuit  fornax  succensa 2,  rumoris  rapidi  turbine  ventilante  undantes.  Quapropter 
fertur  intrinsecos  gemitus  praesenti  effudisse  querela:  a  Heu  caecas  futuri  mentes 
«  mortalium  !  quas,  quum  visae  sibi  fuerint  consummasse,  tum  deintegro  incipere 
«oportet  :  frustra  prudentia ,  ubi  invida  adversatur  fortuna;  sicut  contra,  cui  e 
«  numina  favent,  frustra  adversere 3.  Provisum  satis  mihi  esse  putaveram,  nihilque 
«  loci  segnitiae  neque  socordiae  relictum.  Munera  spreveram,  solus  aufugeram,  fe- 
«  felleram  excubias,  evaseram  insidias;  quod  vix  aliis  affecta re,  mihi  fuerat  efFicere 
«  concessum.  Proh!  quantum  erat  hostem  per  laqueos  illaesum  transisse, quos  etiam 
«  insontibus  evadere  non  licet  illaesis?  Videram  viros  nobiles,  alios  ducum,  alios  f 
aregum  progeniem,  ultroneo  régna  exsilio  mutasse,  venisse  pacificos,  loca  imma- 
«nia,  régna  barbara  venientibus  inclinasse;  non  terram  obstitisse,  non  pelagus. 
«  At  simul  ad  id,  quo  triformis  Ghymera  monstrum  crudelius  non  fuit,  ventum  est, 
a  nullus  fuit  Pegasus  qui  expediret  implicitos,  nullus  qui  asportaret  attonitos. 
oOmnes  quasi  sub  domina  hasta  transire,  omnes  omnia  quae  jurare  jussi  sunt,  g 
«  coacti  sunt.  Ut  ad  me  redeam ,  exactorem  districtum  meritus ,  districtissimum 
«  verebar  ultorem;  unde tanto  vigilantiorem  me,  qui  eruerer,  esse  oportuit,  quanto 
«  ultionis  zelus  in  me  major  exarserat.  Inde  erat  quod  castrorum  regimen  adhuc, 
a  et  me  ipsum  abjeceram,  dum  ne  inclinarem,  ut  alii,  et  liberius  iras  ulciscerer 
«  aliorum.  Nam  quid  de  homine  queri  attinet,  qui  in  eam  quam  abruperam  com-  h 
«pedem  me  redegit?  cui  nexuisse  suum,  nisi  etiam  meum  necteret  collum 4,  non 
osuffecit  :  quem  invidisse  felicitati  meae  forsitan  os  negat;  verum  illud  jusjuran- 
•  dum  de  fonte  invidiae  manasse,  et  lippis  patet,  et  exitus  probat.  Ipsius  quidem 

1  Nec.  b.  c,  —  2  Accensa.  b.  c.  —  3  Adversari.  b.  c.  —  4  Colum.  b.  c. 


Digitized  by 


Google 


ÀUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  615 

a  «  in  dubium  venit,  majorne  pigritia,  an  imperitia,  in  hune  me  conjecerit  dolorem.    a.  1097. 
«  Quippe  magna  utraque,  et  utraque  prosperitatis  meae  noverca.  At  coactus  in  per- 
c  niciem  meam  juravit,  quasi  hia  verbis  invidiam  dissimulet,  indignationem  mi- 
«tiget,  excuset  factum,  absolvat  actorem;  baec  vero,  ut  innocentiam  praedicent, 
«  moras  tamen  innocentes  non  faciunt,  nec  morantis  somnos  a  crimine  defendunt. 

b  «  Verum  esto  :  salvabo  votum,  redimam  perjurium,  mei,  inquam,  mei  periculo 
«redimam  alienum.  Elusus  sum,  sed  non  mea  incuria;  superatus,  sed  alterius 
«debilitate;  captus*  ied  cogna ti  liberatione.  Profecto  hujus  Victor  certaminis 
«  odium,  si  vixero,  efferasse  dolebit,  nec  meruisse  concordiam.  Nam  pro  levi  duco 
«irritum  facere  quod  non  ultra  jùrare  appetiverim,  Sed  dictante  tyranni  violen- 

c  «  tia  subjecerim  invitas  :  prasertim  quum  promissi  illius  observant! a  damnum  sit 
«  publicum  ;  contemptio  autem  commodum  générale.  » 


CAPITULUM  XIV. 

De  obsidione  Nicaeae,  et  primo  de  ducibus  obsidentibus;  Godeiridus  Bullio. 

Sed  jam  his  quœ  aut  questus  est,  au t  queri  potuit  Marchisides,  evolutis,  respi- 
ret  paululum  ipse;  dum  obsidione  Nicaeam  cingere,  dum  castrametari ,  dum 
nomina,  genus,  moresque  principum,  quibus  urbs  ea  oppugnata  cessit,  recolére 

d  libet.  Haec  enim  hujus  modi  sunt,  ut  et  laudibus  non  obvient  praescriptis,  et  mi- 
nistrent  scribendis.  Igitur  clarioris1  famae  duces,  a  quibus  alii,  non  qui  ab  aliqui- 
bus  Martiatica  receperint 2,  ni  fuerunt  :  dux  Godefridus ,  senis  Eustachiia  Boloniae 
comitis  filius,  cui  dignitatem  ducis  nomenque  Buillio3  idem  qui  eum  misera  t, 
dederat.  Est  autem  Buillio b  in  Lotharii  regno  oppidum,  adjacentis  caput  ducat  us, 

e  a  duce  avuncûlo  Godefrido,  sene  juniori,  relictum.  Junioris  hujus  nobilitas  multis 
polluit  virtutibus  cumulata,  tum  saecularibus,  tum  divinisc:  divinis,  largitate  erga* 
pauperes,  erga  delinquentes  misericordia;  porro  humilitate,  mansuetudine,  so- 
brietate,  justitia,  castitate  insignis,  potius  monachorum  lux  quam  milittim  dux 
emicabat.  Nec  minus  tamen  ea  quae  saeculi  sunt  noverat  tractare,  praeliari,  ordi- 

f  nare  aciës,  armis  glorianl 5  propagare.  Primus  aut  in  primis  ferire  hostem  adoles- 
cens  didicit,  juvenis  assuevit,  senex  non  destitit.  Adeo  belligeri  comitis  ac6  comi- 
tissaed  religiosissimae  fil i us,  ut  etiam  ab  aemulo  cotispectus,  audire  meretëttlr  :  «  Ad 
«belli  sludium,  ecce  pater;  circa  Dei  cultum,  ecce  mater.  »  His  ducem  praeditum 
moribus  innumeri  bellatores  ad  praedictœ  urbis  mœnia  primum  prosectiti  sunt 

g  ùbseasorem. 

1  Clariores.  b.  c.  —  2  Receperunl.  b.  c.  —  3  Bullio.  b.  c.  —  4  In.  b.  c.  —  5  Ecclesiam.  b.  c.  —  6  Et  b.  c. 

"  Is  est  EustachiusII,  cornes  Boloniensis,  ann.  îô/ig- .        c  Cf.  Tudeb.  imitât,  p.  170. 
1093.  d  Ida  nomine.  (Cf.  supra,  p.  543  E.  Vide  quoque 

b  Hodie  Bouillon,  urbs  Gallica.  p.  3o8t  309.) 


Digitized  by 


Google 


616      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYM1TANA, 


CAPITULUM  XV. 

Robertus  Normanniae  cornes,  Boamundus,  Hugo  Magnus,  Stephanus  cornes  Blesensis,  Robertus 
Flandriae  cornes,  Raimundus  cornes  Sancti  yEgidii,  duces  expéditions  recensentur. 

a.  1097.       Subsecutus  est  autem  Robertus a  Normanniae  cornes,  Willelmi  régis  et  expugna-  a. 
toris  Angliae  filius;  génère,  divitiis,  facundia  quoque  non  secundus  duci,  sed 
superior;  par  in  his  quae  Caesaris  sunt;  quae  Dei,  minor  :  cujus  pietas,  largitas- 
que  valde  fuissent  mirabiles;  sed  quia  in  neutra  modum  tenuit,  in  utraque  erra- 
vit.  Siquidem  misericordiam  ejus  immisericordem  sensit  Normannia,  dum,  eo 
consule,  per  impunitatem  rapinarum,  nec  homini  parceret,  nec  Deo  licentia  rapto-  b 
rum.  Nam  sicariis  manibus,  latronum  gutturi,  mœchorum  caudae  salaci,  eamdein 
quam  suis  se  reverentiam  debere  consul  arbitrabatur.  Quapropter  nullus  ad  eum 
vinctus  in  lacrymis  trahebatur,  quin  solutus  mutuas  ab  eo  lacrymas  continuo 
impetraret.  Ideo,  ut  dixi,  nullis  sceleribus  frenum,  immo  omnibus  additum  cal- 
car  ea  tempestate  Normannia  querebatur.  Hujus  autem  pietatis  sororculam  eam  c 
fuisse  patet  largitatem,  quae  accipitrem  sive  canem  argenti  summa  quantalibet 
comparabat;  quum  intérim  mensa  consularis  unicum  haberet  refugium  rapinam 
civium.  Atque  haec  tamen  intra  patriam;  verum  fines  patrios  egressus,  magna  ex 
parte  luxum  domuit,  cui  ante  per  magnarum  opum  affluentiam  succubuerat. 
Tertiusb  in  hoc  ordine  Boamundus  fulget,  cujus  repetere  hic  genealogiam  super-  d 
fluum ,  mores  et  animos  annotare  praematurum  videtur  :  praesertim  quum  de  ejus 
génère  superior  pagina  egerit;  inferior  vero  circa  fortunas  ejusdem  et  infortunia 
quasi  quemdam  cardinem  feretota  versetur.  Hugoc  Magnus,  Franciae  regum,  Phi- 
lippi  frater,  Henrici  filius,  quartum  obtinet  locum;  magnus  génère,  magnus 
cognomine,  magnus  probitate:  magnus  etiam  ac1  potens  tum  sua,  tum  fraterni  e 
regni  militia;  venerabilior  tamen  regii  gloria  sanguinis,  quam  aut  opum  uber- 
tate,  aut  praecellenti  multitudine,  aut  triumphalibus  meritis.  Quintus  Blesensis 
cornes,  Stephanusd  oomine,  et  ipse  regum  proximus,  quippe  Gallorum  pronepos, 
et  gêner  Anglicorum6  :  cujus  si  largitatem  hilaritas,  si  audaciam  fervor,  quanti 
debuerant,  illustrassent,  nihilei  deerat ad ducem ,  nihil  ad  strenuissimum  militum.  f 
Sequitur  hune  cornes  Flandriae  Robertus f,  Flandriae  nutricis  equitum ,  Flandriae 
feracis  equorum,  Flandriae  cereris,  Flandriae  pabulorum2  :  quae  puellari  quoque 
pulchritudine  praecellens,  reges  Gallicum,  Anglicum  et  Dacum  meruit  generos; 
quibus  cornes  praesens,  sublimis  affinis,  populare  fastidit  regimen,  dum  ipse 
super  omnes  exercituum  rectores  in  ense  et  lancea  laudaretur  :  unde  postea  con-  G 
tigit  ut  ipse  quidem  multo  plus  ceteris  ducibus  celebraretur  habere  de  milite;  at 
neglecta  regiminis  cura,  multo  minus  de  duce.  Novissimus  omnium  Raimundus g 
cornes  Sancti  iEgidii  emicat  obsessor  :  novissimus,  inquam,  tempore,  non  divitiis, 
non  potentia,  non  consilio,  non  militari  multitudine;  nam  in  his  omnibus  a  pri- 

*  Et.  b.  c.  —  2  Periculoram.  b.  c. 

"  Robertus II,  dux  Normanniae,  1087-1096.  (Cf.  Tu*  d  Cf.  ïudeb.  imitai,  p.  170. 

deb.  imitât,  p.  170,  qui  nostrum  Radulfum  pœne  verbo  *  Stephanus  Blesensis  Adelam,  Guillelmi  I  régis  An- 

ad  verbum  sequitur.  )  glorum  filiam ,  uxorem  duxerat. 

b  Cf.Tudeb.  imitât,  p.  171.  f  Cf.  Tudeb.  imitai,  p.  170. 

e  Cf.  Tudeb.  imitât,  p.  1 70.  B  Cf.  Tudeb.  imitât,  p.  1 70 ,  171. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  617 

a  mordio  claruit  inter  primos,  et  mox  aliorum  quum  effluxisset  pecunia,  hujus  af-    a.  1097. 
fluxerunt  et  praecelluerunt  divitiae.  Illa  nimirum  gens  frugi,  non  prodiga,  parci- 
tati  potius  quam  faraae  serviebat;  exemploque  terri  ta  alieno,  non,  ut  Franci,  in 
distrahendo,  sed  semper  in  augendo  substantiam  desudabat.  Ergo  suum  corai- 
tem  egere  rerum  sagax  utilium,  divinusque  futuri a  populus  non  permisit  :  virum 

b  aequitatis  cultorem,  iniquitatis  ultorem;  virum  ad  timidos  agnum,  ad  tumidos 
Iconem. 


CAPITULUM  XVI. 

Urbs  circumdatur;  Tancredus  primus  omnium  Turcum  occidit,  alios  fugat. 

His  igitur  expugnatoribus  Nicaeam  circumdari,  debellari,  postremo  ad  deditio- 
nem  cogi,  Gallia  certavit,  Graecia  adjuvit,  Deus  perpétra  vit  b.  Sed  dum  novissi- 
mus,  ut  dixi,  Raimundus  cornes  ante  portani  orientalem  tentoria  figeret  (illa  enim 

c  area  ceteris  jam  occupatis,  unica  vacabat),  ecce  per  compendia  montis  proximi 
Turcus  descendens  exercitus,  quasi  urbem  ab  eadem  porta  ingressurus,  apparuit, 
festino  impetu  cupiens  subvenire  obsessis.  Exoritur  clamor.  Cornes  proximus  loco, 
primus  obviât;  mox  ceteri  duces.  Pars  armati,  alii  semiermes,  ut  ardor  belli 
quemque  exciverat,  occurrere  festinant.  Tancredus  spatio  remotus,  in  equo  advo- 

d  latt  ardens  quod  ei  vulneris  primi  gloriam  locus  inviderit.  Itaque  quod  abstulerat 
locus,  reddit  animus  :  nam  absente  eo,  fuga  et  impetus  nunc  his,  nunc  illis  varias 
spei  ac  metus  distribuerant  vices;  at  postquam  is  qui  unus  pro  multitudine,  mi- 
les pro  agmine  et  habebatur  et  erat,  superveniens  irruit,  caesa  ilico  cervix  Turca 
Christi  efferavit  milites,  effeminavit  hostes.  Exanimati  igitur  ad  montes  ora,  ad 

e  Francos  terga,  ad  fugam  studia  convertunt;  animatos  vero  audacia  cornes,  fuga 
hostium,  morarum  pudor  fugientibus  immittit.  Quod  nisi  montis  proximi  asylum 
refugos  subito  recepisset,  paulo  tardius  sanguis  barbarus  Latinae  cuspidis  sitim 
imbuisset  ad  satiem1.  Quia  vero  mortis  vicinae2  timor,  cujus  est  pedibus  alas  ad- 
dere,  subitus  accessit,  facile  qua  descendendo  invasum  fuerat,  ascèndendo  evasum 

f  est,  illa  tantum  absente  anima,  quam  Tancredus,  suae  praeconem  audaciae,  sub 
Tartara  miserat.  Multi  tamen  inhonesta  tergo  vulnera  domum  reportarunt.  Chris- 
ticolae  hilares  in  castra  revertuntur,  hi  cruenta,  illi  recurva  cuspide,  alii  fraxino 
trunca,  pars  hebete  gladio  insignes.  Turci  capitis  spectaculum  vulgo  praesentatur. 
Tancredus  per  universi  exercitus  populos,  linguas,  aetates,  sexus,  professiones, 

g  primus  Turci  verticis  celebratur  unius  abscisor  et  innumerabilium  fugator.  Quod 
non  sine  quodam  futuri  Tancredi  praemonitorio,  quisquis  rem  diligenter  attende- 
rit,  actum  esse  comperiet.  Sane  taies  cœlitus  oblatae  decuerunt  virum  primitiae, 
qui  jam  extunc,  immo  a  saeculo  praeelectus  erat,  ut  omnium  invictissimus  bellica 
subire  deberet,  et  in  nullo  superari,  discrimina3. 

1  Saciem.  a.  —  2  Montis  viciniœ.  a.  b.  c.  Verba  mortis  vicinœ,  juxta  sensu  m  subjecimus.  —  8  Discri- 
mine, b.  c. 

*  Cf.  Horat.  De  Arte  poet.  218.  a3,  126,  127,  180,  181;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  m, 

b  De  obsidione  urbis  Nicaeae  cf.  Tudeb.  II,  x,  p.  22,      p.  289,  24o;  Fulcher.  Carnot.  I.  I,  c.  x,  p.  332,  333. 


111.  78 


Digitized  by 


Google 


618      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 


CAPITULUM  XVII. 

Urbs  redditur  ;  Alexio  sistitur  Tancredus  ;  verba  Tancredi  ad  imperatorem. 

a.  1097.       Postquam  obsessi  obsidentium  vires  auctas,  suas  exspectatis  diu  subsidiis  desti-  a 
tutas  vident1,  simul  territi  quod  Raimundus  cornes,  quia  ultimus  tnœnia  foderat*, 
acrius  sufFossa  funditus  quatiebat,  urbem  eo  tenore  reddunt,  ut  quam  rem  emere 
sibi  non  licet,  liceat  saltem  perdere  illaesis.  Placet  utrobique  conditio,  sicque  ad 
imperatorem  mittitur,  quatinus  ab  eo  quae  urbem  muniat  militia  remittatur2b.  Im- 
perator  autem  felici  illo  rumore  impertitus,  et  munimen  mittit,  et  ipse  missos,  b 
usque  sinum  qui  vulgo  Sancti  Georgii  Brachium  dicitur,  sequitur.  Inde  munita 
urbe,  Boamundus  per  pacta  fœdera,  per  junctas  dexteras,  per  hominagii  fîdem 
adjuratus,  ad  eum  navigat,  secum,  sicut  promiserat,  Marchisidem  reducens.  Ubi 
ejus  bominagio  Alexius  magis  terrefactus  quam  tutus,  multo  dejectior  quam  erec- 
tus,  exaggeravit  iram,  non  impetravit  reverentiam.  Namque  velut  divino  oraculo  c 
instructus,  metiebatur  vir  prudens  illos  qui  deinceps  secuti  sunt  rerum  exitus  : 
Regni  Graecorum  non  iongitudinem  immensitate  sua  Hierusolimitanum  attingere; 
tanti  spatii  urbes  a  Turcis  captas,  Christiano  cultui  fore  mancipandas;  porro 
Graecis  ereptas  talibus  non  eportere  reddi  tutoribus;  Francos  esse  qui  hujusmodi 
tutelae  soli  sufficerent;  alioquin  urbes  et  oppida  restitui  Graecis,  id  esse  restitui  D 
Turcis;  se  simul  duobus  dominis,  scilicet  rei  publicae  et  régi  Graeciae,  famulari  non 
posse.  Haec  animo  volvens  vir  providus  fertur  regias  aures  simiilima  huic  implesse 
querela  :  •  Cognatus  sanguis  Boamundus,  tua  impulsus  potentia,  hue  me,  o  impera» 
«  tor,  impulit  retransire.  Si  promissa  tua,  si  munera,  si  familiaritas  me  cepissent, 
«  non  deerant  aditus  per  quos  irrumpere  licebat.  Ceterum  ubi  ea  displicuerant,  e 
«  frustra  mihi  tuus  placuisset  accessus.  Haec  attendens  operam  dedi  qua  te  prae- 
«  terirem  liberior;  vigili  cura  liberatum  tua  me  hue  violentia  retrusit  invitum  :  quo- 
0  minus  tibi  confidendum  noveris,  si  quid  hodie  pepigero  coactus.  His  te  praemo- 
«  nitum  sequentia  quoque  attendere  oportet.  Ecce  ad  id  ventum  est  ut  cognati 
«fœderis  sacramentum  absolvam.  Verum  ea  lex  aderit  média,  ut  te  Hierusolimi-  f 
«  petas  adjuvante,  stet  fœdus,  mox  casurum  quum  eorum  aut successibus  invideris, 
«  aut  infortunia  non  levabis.  Absit  vero  ut  aiiquando  fidum  me  habeat  quisquis 
«  ab  eorum  fidelitate  discesserit.  $i  ergo  dominari  desideras ,  famulari  stude  :  de 
«  Tancredi  certus  obsequio,  ubi  Christi  exercitum3  certificaveris  de  tuo.  Omnium 
«  minister,  tibi  quoque  pro  omnibus  non  abnuo  ministrare.  Summam  autem  ho-  g 
«  rum  compendiosus  sermo  diffiniat.  Qualis  antecedet  tua  erga  Francos  devotio, 
«  taiem  meam  Graeci  erga  se  exspectentsecuturam.  »  His  de  arcanopectoris,  pruden- 
tiœ  tabernaculi,  sapientiae  domicilii,  fonte  dériva tis,  laudatur  animus  qui  et  tam 
fîdeliter  pro  re  publica  intercedit,  et  tam  constanter  nec  pro  domestica  timet,  nec 
a  justitia  recedit.  Tollitur  clamor  Gallicus,  Graeca  quoque  murmura  meritum  non  h 
abnuunt  favorem. 

1  Viderunt.  b.  c.  —  2  Om.  quatinus  ab  eo  remittatur.  b.  c.  —  3  Exercitium.  b.  c. 

'  Conf.  Tudeb.  II,  xin,  pag.  a3,  137,  180.  est  urbs  Nicaea  die  xx*  mensis  Junii,  anno  Domini 

b  Conf.  Tudeb.  II,  xiv,  pag.  a4,  127,  181.  Capta  1097. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI. 


619 


CAPITULUM  XVIII. 

Tancredus  Alexii  petit  tentorium.  Indignatur  imperator. 

a     Postquam  Alexius  viri  mentem  videt  pecuniae  contemptricem ,  neque  aureo  f  sicut   a.  1097. 
ceterorum,  possc  vinculo  irretiri,  quia  eum  post  se  nequit  trahere,  trahentem 
sequitur,  et  sermonibus  consonat  dictitatis.  Jungunt  dextras,  stomachante  tamen 
intus  Marchisida,  extra  vero  torvis  luminibus  crudescente.  Celebrato  ri  tu  quem 
ad|  haec  fœdera  principes  observant,  invitatur  Tancredus  ut  quidlibet  a  rege  petat, 

b  nullam  passurus  de  petito  repulsam  :  aestimabatur  enim  aurum,  argentum,  gem- 
mas, pallia  et  his  similia  petiturus,  necessarium  viae  subsidium,  et  avari  animi 
blandimentum.  Spretor  pecuniae,,  sublimitatisque  regiae  animus  aemulator  vul- 
garia  temnit;  quem  duces  alii  oblatum  prae  onere1  honorem  recusarent,  iilum 
affectât,  et  solum  de  regalibus  ait  praeplacere.  Erat  namque  régi  tentorium, 

c  quod,  arte  simul  et  natura  mirabile,  dupiicem  spectatori  jactabat  stuporem;  ad 
haec,  urbis  instar,  turrita  atria  camelos  viginti  gravi  sarcina  non  fraudabant  :  ca- 
pacitas  conveniendae  multitudini  opportuna;  apex  tantum  ceteris  praeminens, 

Quantum  lenta  soient  inter  viburna  cupressi a. 

Hoc  ergo  magnanimi  Wiscardidae  mentem  munus  unicum  capit,  hanc  sibi  desti- 

D  nat  aulam  idoneam  :  onus  quidem  inutile  praesenti,  sed  signum  haud  ignobile 
futuri.  Quo  comperto,  Àlexius  sic  fertur  aestuasse  ad  petentem,  sicut  olim  Delius 
ad  Phaetontemb  :  nisi  quia  illic  paterna  pietas  trepidabat,  hic  saeviebat  indignatio 
hostilis.  Phœbus  ingemiscebat  de  periculo  filii;  Alexius,  super  animo  sublimi. 
Phœbus  filium  ad  salubriora  optandum  hortatur;  Alexius  sic  optatum  negat,  ut 

e  post  negatum  bis  increpet  :  «Ergone  Marchisides  confert  se  mihi,  regalia  pe- 
«tendo  insignia?  Sordent  vero  ei  communia,  nisi  singulare  meum  in  toto  orbe 
«  affectet  palatium?  quo  impetrato,  quid  restât  ultra,  quin  capiti  diadema  meo  de- 
«  trahat, suo  imprimat?  At pu to  desunt  ei  atria,  congestossatisexplicitura  clientes2, 
a  neque  tantae  militum  copiae  intra  septa  valent  includi3  dômes tica  :  itaque  regia 

f  a  petilur  quae,  suis  dimensionibus  immensa,  domino  sufficiat  magnifîco!  Ut  autem 
«  cedat  eipetita,  ubi  muli,  ubi  muliones,  aptum  tantae  moli  vehiculum?  nimirum 
«  hanc  adepto  relinquitur  ut  ipse  pedes  equis  impositam,  quasi  numina ,  sequatur. 
«Recolat  vero  asino  se  dissimilanti k  fuisse  dam  no  leonis  exuvias  :  quibus  indu- 
is tus  ut  terreret,  meruit  rusticum  sentire  terribilemc.  Quo  admonitus  exemplo,  ne 

g  a  affectet  mei  umbra  nominis  terrere  ignaros,  ne  demum  cognitus  pateat  Tan- 
«credus.  Metiatur  se  autem  modulo  suo  ac  peded;  sarciat  sibi  pro  se  tentorium  : 
uhujus  vero  spem  omnino  deponat.  Quod  si  irasci  pergit  de  repuisa,  floccipendo 
«iras,  et  quantum  iras,  minas.  Jam  enim  magis  magisque  mentem  hominis  sto- 
alida  mihi  ambitio  reseravit.  Donec  tacuit,  philosophus  credi,  insanus  autem,  os 

h  «  ut  aperuit,  meruit.  Eia  igitur  quicquid  fraudis,  astutiae,  irarum  ac  furiarum 
«habes,  Marchisida,  in  meum  ventila  caput;  excipio  ardentem;  ego  nec  hostem 
«  mihi  te  dignor  nec  amicum.  »  Haec  Alexius,  ira  simul  et  astutia  dictante,  profatus; 

1  Hone.  a.  —  2  Pénales,  a.  et  inter  lineas  :  clientes.  —  3  Concladi.  b.  c.  —  4  Dissimulante,  b.  c. 


"  Virgil.  Bucol.  I,  26.  c  Cf.  FI.  Aviani.  Fab.  v. 

h  Cf.  Ovid.  Metam.  II,  49.  4  Cf.  Horat.  Epist.  I,  vu,  98. 


78. 


Digitized  by 


Google 


620      GESTA  TANCREDI  IN  EXPED1TIONE  HIEROSOLYMITANA, 

à.  1097.    partim  dissimulabat  timorem,  partim  tumorem  atrocissimae  bilis  leniebat.  At  Tan-  a 
credus,  quasi  jocosae  illius  imaginis*  imitator,  ultima  de  multisverbaarripit,  nulli- 
que  libentius  unquam  responsurus,  ait  :  «  Hostem  mihi  te  dignor,  nec  amicum.  » 
Ab  his  digressum  est,  neque  ultra  congressum. 


CAPITULUM  XIX. 

Ex  imperatoris  manibus  se  eripiunt  Tancredus  et  Boamundus. 

Tancredus  ad  littus  redit,  ubi ,  parato  remige,  fortuna  simul  et  vocatur  et  adest. 
Transfretat,  nihil  morans,  is  cui  adeo  ingratum  nihil  quam  mora.  Boamundus  b 
autem  paulo  tardior  egressus,  regias  fere  exspectavit  et  incurrit  insidias  :  sed  la- 
tenter  edoctus,  vertit  se  ad  fîigam,  alioquin  ad  catenam.  Deinde  régis  nuntius, 
reclamans,  revocans,  secutus  est  egressos  :  verum  donati  rudeb,  extricati  nodis, 
procellis  emersi,  rursus  iisdem  nolunt  exponi  turbinibus.  Sordet  revocatio  ab- 
sentis,  cujus  praesens  contempta  est  persona ;  neque ,  adituri  summi  régis  cunabula,  c 
Herodis  audiunt  perfidiam  revocantis;  immissave  aratro  manu,  lumina  non  re- 
flectunt c,  semel  quam  sit  illa  reflexio  damnosa  experti.  Sed  et  illae,  quarum  altéra 
chaos  Sodomae  respexit ,  altéra  Threicio  conjugi  est  respecta d,  emersos  ad  lucem 
rursus  prohibent  tenebris  immergi.  Tôt  admoniti  exemplis,  omnia  haec  visi  sunt 
sibi  evadere  tormenta,  dum  hune  unum  praetereunt  tortorem.  Igitur  longo  mora-  d 
rum  tractu  afllicti  Latini  duces,  taedia  vincunt,  necessariisque  juxta  sibi  ac  vec- 
toribus  jumenta  onerant  alimentis  :  nam  média  quae  fertilitatem  submovebat  ste- 
rilitas  per  dies  plurimos  transeuntibus  occurrebat,  nullo  frugis  solatio  inopiam 
levatura.  In  cujus  confinio  Solymannus6,  rex  Turcus,  opperiebatur  venturos,  qua- 
tinus  ignaris  incurrerent  providî,  famelicis  opulenti,  fessis  alacres,  languidis  e 
robusti.  Consultum  est  vero  quasi  divinitus  fideli  populo,  ut  victualium  copiam 
per  incultam  solitudinem  traduceret,  quae  vecta  suos  quodam  modo  veheret  vec- 
tores. 


CAPITULUM  XX. 

Exercitus  Christianorum  in  bivio  dividitur. 

Sed  quum  penultima  circa  exitum  illius  ariditatis  transiisset  dies,  pene  fortunae 
ludus  suum  illum  favorem  lubricum 1  a  Christicolis  ad  Mahummicolas  convertit,  F 
et  in  partes  Tancredi  ausa  est  nimium.  Nam  redintegrato  sicut  soliti  erant  quo- 
tidiano,  vel,  ut  ita  dicam,  quotinocturno  calle,  secta  est  in  bivium  via,  et  exer- 
citus Gbristi  factus  est  biviator*.  Plurimorum  opinio  errorem  illum  industriae 
deputavit;  quo  terra  genti  opulentius  serviret  diffusae  spatiosa,  quam  stipatae 

1  Om.  lubricum  b,  c. 

'  Cf.  Horat.  Od.  I ,  xu ,  3  et  4-  altéra,  Eurydice,  uxor  Orphei.  ( Virgil. Géorgie.  IV,  4g i .) 
b  Cf.  Horat.  Epist.  I ,  i,  a.  e  Kilidj  Arslan,  Solimani  filius,  Iconii  princeps. 

e  Cf.  Luc.  ix,  6a.  (Cf.  supra,  p.  a4o,  annotât.  6.) 
4  Harum  mulierum  altéra  est  uxor  Lot  (Gen.  xix.  a6),         f  Cf.  Tudeb.  III,  i,  p.  a4t  ia8$  182. 


Digitized  by 


ÀUCTORE  RADULFO  CADOMENSL  621 

a  contracta.  Hue  accedebat  quod  casus  idem  Normanniae  comitem,  Boamundumque    a.  io97. 
Tancredumque  seorsum  a  turba  diverterat,  quasi  ut  unigenae  uno  consilio  unam 
patriae  suae  gloriam  praerogarent.  Alii  vero  non  ultroneum  sed  casuale,  nec  tam 
praelusum  quant  invisum  fuisse  ipsis,  qui  diverterant,  divortium  asserebant,  sane 
miserantes  fortunam  et  lenientes  invidiam  :  quae  quidem  sententia  his  suflulta 

b  firmior  stabat  praesidiis,  quod  prœmemorati  duces  comitis  plebeculae  non  amo- 
verant  sarcinam,  quod  alienigenae  militiae  comitatu  gaudebant,  quodsuam  deni- 
que,  quae  maxima  aberat,  non  praemunierant. 


CAPITULUM  XXI. 


In  mutuo  occursu  acies  Latinae  et  Barbane  concluront  ad  arma. 


Igitur  ubi  Normannorum  vexilla  minas  belli  Turcis  denuntiant  (nam  Tan- 
credus  impiger  morem  suum  praecurrendi  obtinens,  primus  et  conspicere  et  con- 

c  spici  maturaverat) ,  dispositum  est  utrobique,  ut  a  fluvio,  qui  médius  discurrebat, 
velociores  tardos  arcere  debuissent.  Cœperat  autem  crepusculo  vesper  cedere, 
quum  Latins  Barbaraeque  acies  mutuum  compererunt  occursum\  Expensa  itaque 
nocte  instanti,  ad  mediam  in  quietem,  a  média  in  laborem,  pars  fidelis  promptior, 
mane  circa  horam  primant,  ad  ripas  praescripti  fluminis  praevenit  infidelem,  ubi 

d  vix  metator  sedulus  prima  infixerat  castra  :  quum,  ecce  hostis,  ecce  hostis,  et  inge- 
minatur  acriter,  et  occurrit  audacter.  Armantur  qui  armandi  vénérant  :  at  qui 
armati,  in  bella  feruntur;  retunditur  sagittipotens  manus,  nunc  perfossa  lanceis, 
nunc  ensibus  decisa;  retunditur,  inquani,  ut  quae  prima  fuerat,  in  mediam  re- 
ferri,  quae  vero  média,  prae  tu  tel  a  fieri  cogeretur.  Quum  igitur  eo  usque  Normanni 

E  fugientibus  institissent,  densati  cunei  vires  resumunt;  et  qui  modo  fugaverant, 
ipsi  quoque  in  fugam  sunt  conversi.  Interea  Normanniae  cornes  et  Boamundus 
duas  tantum,  singuli  suam,  instruxerant  acies;  jamque  gradatim  alacres  praelium 
inibant.  lnstantibus  itaque  Turcis  con traque  Christianis  subvenientibus,  magna 
vi  hinc  et  inde  certatur  :  nihil  arcus,  parum  lancea,  ensis  plurimum  agit.  Turcos 

f  sua  numéro  carens  numerositas  défendit;  nostros  autem  loricae,  scuta  et  galeae. 
Multum  cruoris  u trinque  funditur,  plus  barbari  :  illius  quidem  non  cessât  strages; 
at  tanquam  récidiva  hydrae  capita,  ubi  pauci  occidunt,  innumeri  succedunt. 


CAPITULUM  XXIL 

Christiani  in  fugam  vertuntur.  Robertus  cornes  Normanniae  animos  colligit. 

At  vero  fidelis  legio  communem  quidem  cum  his  babet  occasum  ;  sed  non 
commune  supplementum.  Igitur  lassata  dum  percutit,  quassata  dum  resistit, 
g  exanimata  dum  rarescit,  dat  terga;  quodque  nunquam  usquam  ante  didicerat, 

a  Cf.  Tudeb.  III,  i,  p.  a5,  128,  182;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  iv,  p.  2^0. 


Digitized  by 


Google 


622      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA,  . 

a.  1097.  in  momento  docta  est  fugere.  0  bellum  miserabile!  0  fuga  lugubris!  0  damnum  a 
in  damno  !  0  in  vulnere  vulnus  !  Militaris  fugae  impetus  pedestrem  conculcat  tar- 
ditatem,  inque  vicem  densissima  pedestrium  hastarum  sylva  nunc  fugam  impe- 
dit  ,  nùnc  exstinguit  ;  fitque  vel  hosti  miseranda  clades ,  quum  terga  sagittis  borrent , 
ilia  lanceis,  velut  torrendorum  veribus,  affiguntur.  Dum  itaque  non  parcunt,aut 
qui  fugant  arcubus,  aut  qui  fugantur  calcaribus,  refugitur  in  castra  :  minimum  b 
tamen  solatium,  sed  unutn.  Ibi  denique  regius  sanguis  Willelmides,  quis,  cujus 
stirpis,  cui  militet  memor,  verticem  nudat,  Normanniam  exclamât,  Boamundum 
collegam ,  immo confugam  suum ,  bis  increpat a  :  •  Eho!  Boamunde,  quorsum  fuga? 
«  longe  Apulia,  longe  Hydruntum,  longe  spes  omnis  finium  Latinorum;  bic  stan- 
«dum,  hic  nos  gloriosa  manet  aut  pœna  victos,  aut  corona  victores  :  gloriosa,  c 
«inquam,  sors  utraque,  sed  etiam  eo  beatior  altéra,  quo  celerius  efficit  beatos. 
«Ergo  agite,  o  juvenes,  moriamur,  et  in  média  arma  ruamus.  »  His  admoniti  ag- 
glomérant sese  ducibus  cetera  juventus,  morti  deinceps  quam  fugae  paratior. 
Astant  intrepidi.  Ceu  quondam  venabula  in  furore  opperiens  leo,  qui  modo,  longa 
quiete  piger,  a  latibulis  ex  ci  tus,  paulatim  lucratur  iras,  latratu,  lituo,  clamore,  d 
jaculis  lacessitus,  et  tanquam  non  sua  cujusque,  sed  una  utriusque  ab  altero 
discurrat  ad  alterum,  quanto  acrior  ira  acçenditur  leonis,  tanto  tepescit  segnior 
venatoris  :  pari  forma,  dum  fidelis  populus  crudescit,  infidelis  remittitur,  neque 
ultra  aijdet  invadere,  quem  comperit1  nil  timere.  Respirant  igitur  ambae  partes, 
alios,  ut  dictum  est,  remorante  audacia,  et  alios  metu.  e 


CÀPITULUM  XXIII. 

Magna  fïdelium  strages. 


Inlerea  nuntius  mittiturb,  qui  eventum  rei  exercitui  declaret  ignaro,  festinet- 
que  abesse,  ut  adesse  ab  illis  festinetur.  Ast  adversarii  alios  et  ad  aliud  emittunt, 
spiculatores  scilicet  ad  cladem,  non  opis  imploratores  ad  salutem.  Turba  itaque 
illa,  équités  nostros  praetervolans,  ad  plebeculam  transilit2,  numéro  tamen  maxi- 
mam,  sed  viribus  imbecillam.  Hi  palantes  praefestinantis  militiae  vestigia  lege-  F 
bant,  muros  periculis  opposuisse  putantes;  quum  subito  irruunt,  primo  sagittis, 
mox  ensibus  saevientes  Turci,  adepti  ultra  spem  praedam,  citraque  bellum  victo- 
riam.  Trucidantur  itaque  senes,  pueri  abstrahuntur,  aetas  média  utrius  partis 
expressius  figurât  faciem,  ejus  patitur  sortem;  saepissime  tamen  ac  saevissime 
mucro  et  de  impubibus  praesumit,  praedae  copia  saeviorem  de  saevissimo  faciente  G 
praedonem  :  cui  quum  Briarei  manus  non  sufficerent  ad  rapinam,  caedibus  insistit, 
quatinus  vel  sic  animum  expleat  voracem.  Unde  factum  est  ut  de  tanto  numéro 
perquam  rarissimos  praeteriret  aut  vulnus  aut  vinculum.  Neque  in  tôt  usquam 
seu  qui  praecesserant ,  seu  qui  venturi  erant,  bellorum  casibus,  tantum  de 
Latino  sanguine  gladio  licuit  gentili.  Quid  plura?  caedentium  lassata  necdum3  h 
satiata  rabie,  victi  victores  in  castra  sequuntur,  suapte  sarcina,  seu  socia  onerati; 
militiae  nostrae  spectaculum  satis  miserabile,  nulli  vero  audaciae  satis  miseratum  : 

1  Cœperit.  b.  c.  —  2  Transsilit.  a.  —  3  Nec.  a. 

4  Cf.  Tudeb.  UI,  h,  p.  a5,  128,  182.  —  b  Cf.  Tudeb.  /.  c.  Rairaund.  de  Aguilers,  c.  iv,  p.  a4o,  e. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  623 

a  quippe  quorum  vota,  his  contenta  finibus,  haerebant,  ut  oppugnatoribus  suis    a.  1097. 
résistèrent,  non  ut  cessantes  intérim  aliquatenus  oppugnarent. 


CAPITULUM  XXIV. 

Acriter  resistit  Tancredus. 

Porro  Tancredus  ex  adverso  castrorum  latere  hostes  debellabat,  qui  tentoria 
dirimentem  conscenderant  tumulum;  unde  facilius  laedere  difficiliusquc  laedi 
potuissent.  His,  inquam,  uno  et  rapido  incursu  dejectis,  vir  fortis  occupaverat 

b  ascensum,  multos  adorsus,  paucis  adjutus.  Boamundo  enim  invito,  quin  probi- 
bente,  res  cœpta  vix  comités  aliquot  elicere  impetravit;  ideo  autem  probibente 
quod  exercitus  hostilis  diffusus  uostruro  quadam  theatrali  specie  circumsepserat, 
ex  omni  parte  necem  significans  inclusis !.  Quamobrem  du  eu  m  Christianorum  pro- 
videntia  aestuantibus  juvenum  animis  ad  congressum  egressum  negabat,  ne  forte 

c  paucorum  temeritas  rei  ordinem  turbaret  universura. 


CAPITULUM  XXV. 

Viriliter  pugna t  et  Tancredi  frater  Willelmus.  Hostes  cadunt. 

Willelmus  tamen  Marchisides,  dum  ira  tri  metuit,  sui  non  meminit,  qui  nec 
revocantem  Boamundum,  nec  hostilis  vires  multitudinis  veritus,  fraternae  fieri 
cornes  ardet  audaciae.  Oh!  facto  miser  atque  beatus  eodem,  qui  in  mortem  mit, 
ad  vitam  transiturus!  Nam  repuisa,  ut  praescriptum  est,  a  tumulo  turba  non  tam 

d  cesserat  his  quorum  praesenserat  gladios,  quam  quos  frustra  timuerat  sequu- 
turos.  Igitur  ubi  quot,  non  quos,  fugerit  respicit,  numerum  librans  nec  animos, 
redit  acrior  :  quippe  cujus  laborem  dolor,  dolorem  pudor  cumulabat.  Irruunt 
itaque  primi,  arcubus  projectis,  audacius  strictis  mucronibus  saevituri.  Quibus 
quidem  jam  non  putabatur  haec  pugna,  sed  pœna  :  nec  adversus  hostes  confli- 

e  gendum,  sed  tanquam  de  capitalium  rerum  condemnatis,  ultio  suraenda2.  At  vero 
parvissimi  numeri  robur  maximum  muralem  contra  objectât  audaciam,  non  si 
vel  rex  ipse  Solimannus*  cum  omnibus  suis  copiis  in  eos  saeviat  cessuram.  Fit 
fragor  :  hi  lanceas  vibrant,  illi  gladios,  ut  dictum  est,  stringunt;  hi  pectoribus 
loricas,  loricis  scuta  munimen  adhibent,  illi  peltas.  Horum  pugna  a  summo  des- 

f  cendit;  illorum  ab  imo  nititur.  Illos  pudori  mixtus  dolor  stimulât,  hos,  ceu  in  spé- 
cula stahtes,  tôt  urgent  stimuli,  quot  spectant  oculi.  Aliis  ergo  loci  situs,  armorum 
commoditas,  quin  ipsa  suapaucitas  praesidio  erant;  aliis  ad  incommodum  cuncta, 
etiam,  in  qua  confidebatur,  pluralitas.  Enim  vero  ascendenti  Turco  fraxinus  objecta 
eminus  obviât,  casuroque  similem  intactum3,  impactum  facile,  aut  conficit,  aut 

1  Inclusit.  b.  c.  —  2  Secunda.  b.  c.  —  3  Vi  tactum,  b.  c. 
*  Cf.  supra,  p.  620,  annotât,  d. 


Digitized  by 


Google 


% 


624      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

a.  1097.  dejicit;  confectus  autem  dejectusve  unus,  plures  dum  rotatur,  parili  impertit1  a 
ruina.  Uno  tamen  cadente,  ut  fit  in  numéro  ingenti,  mox  plurimi  subeunt,  rur- 
susque  his  plurimis  alîi  item  plures;  sicque  factum  est,  ut  cfui  in  furore,  in  in- 
dignatione,  in  contemptu  bellatum  vénérant,  prius  ipsa  sui  ruina  aggerem  aequa- 
rent  quam  calcarent;  contraque  numerus  Christi  nec  minutus  est,  nec  lœsus. 
Adeo  cuspis  fraxinea,  largae  prodiga  opis,  usum  simul  utrumque  et  scuti  supplet  b 
et  gladii.Quid  contra  haec  mucro?  Mucro,  inquam,  cujùs  est  proximum  caedere, 
remotis  parcere;  immergi  corainus,  minari  eminus;  utque  paucis  ejus  facultatem 
includam,  cujus  licentiae  pares  habet  terminos  longitudo  :  evaginatus  minari 
poterat,  laedere  non  poterat  vel  emissus.  Unde  comperiens,  utpote  experta  acies 
fracta  in  audaces,  tutam  non  esse  audaciam ,  jam  non  ultra  viribus  contra  vires  c 
decernere  satagit,  artes  arcusque  quos  abjecerat  resumens.  Quod  si,  ut  primo 
cœperat,  pedem  pedi;  manum  manui,  umbonem  umboni  conserere  aliquandiu 
inarsisset,  profecto  Magnanimi  scenae  strages  huic  collatasuccumbereta;  id  tantum 
solatii  objectura,  quod  ipsa  unum,  haec  scena2  omnes  suos  habuerit  bellatores. 


CAPITULUM  XXVI. 

Cadit  Willelmus. 

Sed,  resumptis  arcubus,  grando  volans  quibus  enses  pepercerant  non  parcit;  d 
quos  non  attigerant,  perfodit;  ubi  nec  ascenderant,  descendit.  Hactenus  ergo  sar- 
cina  tantum  gravis,  loricae,  scuta  et  galeae;  nunc  gratissimus  obex,  vitae  mortis- 
que  fines  disterminat  :  eatenus  tamen,  si  quatenus  molesta,  quod  levitas  captata  ad 
limam3  saepius  artifices  manus  retorserit.  Pluentibus  itaque  vulnera  Turcorum 
nervis,  nostri  dum  degrandinet  sustinent,  si  quis  alicunde  turbo  perflans  tantam  e 
telorum  nubem  discutiat  :  cognatae  acies  juxta,  hostis  undique,  adjutor  nusquam. 
Interea  gcmunt  saucii  :  hic  manum  perfossus,  ille  oculum  effossus;  alii  suffossi 
pedem,  pars  verticem  superfossi.  0  pie  tas!  o  dolor!  o  luctus!  Clypeus  aliorum  Mar- 
chisides  et  ipse  cum  aliis  affigitur  Willelmus  b.  Aliorum  dolor  haerebat  in  vulnere; 
hujus  vulnera  usque  sub  mortem  doluerunt.  Labitur  corpus  nobile;  socii  excep-  f 
tum  in  castra  referunt;  pauper,  belli  causa,  agger  relinquitur  : 

Quis  tibi,  Tancrede,  spectanti  talîa  sensus? 
Quosve  dabas  gemitus  c? 

Viri  corda,  cui  modo 

robur  et  ses  triplex  g 
Girca  pectus  erat d, 

jam  muliebres  molliscunt  ad  lacrymas;  ora  femineum  ululant  ejulatum;  digiti 
mentum,  gênas,  caput  decalvant;  postremo  quaecumque  hominem  armant  parti- 
culae,  reliquas  inermes  crudeli  seditione  dilaniant.  Multi  quoque  beroum  fide- 

1  Impetit,  b.  c.  —  2  Scevas,  a.  Sœvas.  b.  Sœva.  c.  —  3  Limen.  b.  c. 

*  Haec  y erba  profecto  Magnanimi  scenœ...  succumberet      v.   455 -5o4.  Pauio  infra  scena  pro  scenas  restitui- 
in  codice  perspicue  leguntur,  minus  autem  intelli-  mus. 

guntur.  Si  quid  in  re  tam  obscura  conjicere  licet,  b  Cf.  Tudeb.  III,  iv,  p.  37,  139,  i83. 

Magnanimus  ille  fartasse  aut  Rollandus,  qui  infra         0  Cf.  Virgil.  jEn.  iv,  4o8,  409. 
laudatur,  aut  Achilles  est,  de  quo  vide  Iliad.  XX,  d  Horat.  Od.  I,  111,  9,  10. 


Digitized  by 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  625 

a  Hum  in  eadem  lamenta  resoluti,  super  Marchisidas  lugent;  neque  minus  hujus   a.  1097. 
lacrymas  quam  illius  necem  miserantur.  Dum  haec  agerentur,  vix  debellatus  Turcos 
receperat  tumulus,  et  ecce 

Christicolas  pulvis  testatur  adesse  cohortes a. 

Summissi  toiluntur  animi,  contra  elati  summittuntur.  Exclamatur  :  Deus  vult, 
B  hoc  enim  nostri  interjiciebant  laetantes.  Adversarii,  eheu!  et  atat  murmurantes 
ingeminant  :  quippe  non  tam  spes  ablatas,  quam  oblatos  metus  trépidantes. 


CAPITULUM  XXVII. 

Hugo  Magnus  instat. 

Advolat  ante  alios  regum  clarissima  proies , 
Magnus  Hugob,  galeis  contentas  ferme  trecentis. 
Irruit  in  medios,  non  ut  qui  pugnet,  in  hostes, 

C  Sed  qui  post  pugnam  fugientia  terga  sequatur. 

Sic  rapidus,  sic  intrepidus,  sic  undique  tutus 
Aggreditur,  lacérât,  fugat,  insequitur,  premit,  arctat, 
Fulminât,  exsultat,  frémit,  exclamât,  furit,  ardet. 
Mittit  in  hune  aciem  ferratam  rex  Soly mannus , 

D  Ingentem  numéro,  virtute,  minis,  feritate, 

Quae  numéro  superet  segetes,  o  Gargara,  vestras! 
Quae  virtute  suis  aequet  convallibus  Ethnam; 
Quœ  feritate ,  minis ,  totum  sibi  vindicet  orbem  ; 
Quae  perferre  graves,  et  reddere  gaudeat  ictus. 

E  Ergo  alacres,  hinc  tanta  cohors,  tôt  tela,  tôt  arcus, 

Inde  cornes,  Magnus  quam  nomine  tam  probitate, 
Occurpu  parili,  numéro  sed  dispare  freti, 
Bellum  ineunt.  Stant  oppositi  pars  obvia  Gallis, 
Conserti  clypeos  clypeis,  atque  ensibus  enses  : 

F  Pars  lateris  dextri  gyrum ,  pars  altéra  laevi 

Occupât,  et  volucres  mittunt  utrobique  sagittas. 
Undique  septa  armis  audacia  Gallica  et  hoste, 
Ad  quos  se  vertat,  nisi  se  convertat  ad  omnes, 
Ignorans,  modo  ad  hos,  modo  se  convertit  ad  illos. 

G  Qualis  apri,  quem  turba  canum  circumvenit  ingens, 

Fuimineus  nunc  hos  dens,  nunc  eviscerat  illos, 
Nunc  rétro  mordaces,  et  nunc  a  fronte  minaces  : 
Sic  vir  magna  ni  mus,  et  eo  duce  fréta  juventus,  f 
Innumeros  ardens  se  circumflectit  in  orbes; 

H  Et  quacumque  mit  caedens,  cœsus  mit  hostis. 

*  Cf.  Lucan.  vi,  2*7.  — b  Cf.  Tudeb.  III,  m,  p.  26;  Fulch.  Carnol.  1. 1,  c.xi,p.  335,  b. 


m.  79 


Digitized  by 


Google 


020      G  ESTA  TANCP.ED1  IN  EXPEDITIONE  MEROSOLYMITANA, 


CAPITULUM  XXVIII. 

Hugo  Tureos  fugat. 

Ergo  recens  acies ,  jam  multa  caede  cruento , 
Jamquc  fatigato  comiti  congressa,  laborem 
Sudorcmquc  viri  crudcli  exaggerat  ira. 
Sauciat  antc,  rétro,  dextra  laevaquc,  ncc  ullam 
Dat  requiem  gravibus,  nullo  sudorc  gravata. 
Postquam  nulla  valet  vis  in  numéros  revocare 
Ad  numerum ,  majorque  redit  quam  corruit  hostls , 
Magna  cornes  parvrc  miseratus  funera  turba3 , 
Ora  in  terga  rcfcrt  :  hacc  sola  timentis  imago  ; 
Cetera  victoris,  lacerantis,  dejicicntis 
Atque  fugantis  erant.  In  terga  fugacia  cuspis, 
Ensis  diçnidians,  equus  ardens,  dextera  flagrans  : 
Quippc  retrocessit ,  qui  retroceciderat  hostis , 
Ut  versam  facicm  videt,  aspectumque  minacem  . 
Exspes 1  qui  mortem  fugiens  incurrit  eidem  ; 
Tutius  ignotis  sperans  occurrere  multis, 
Quam  semel  expertae  restare  ad  verbera  dextrae. 
Consul  agit  trepidos  ,  graviterque  instatur  agenti , 
Et  fugit  et  sequitur,  pariter  fugat  atque  fugatur. 


CAPITULUM  XXIX. 


Cum  Hugonc  Turcos  fugat  Robcrtus  cornes  Flandria\ 


Obviât  bis  basta  metuendus  et  ense  Robertus3 

Flandrigena,  eflrçnique  volans  ad  prrclia  cursu  : 

Damna  morasque  levât,  dum  quam  ultimus  hauserat  aure, 

Primus  inardescit  pugnam  impinguare  cruore. 

Obvius  ergo  fugœ,  pertransit  in  usque  fugantes; 

Quaque  videt  densas  acies  fervere  sagittis 

Et  stridere  minis,  ibi  fervere,  stridere  tendit. 

Incurrunt  Turci  in  comitem,  cornes  acer  in  illos  : 

Flandrensesque ,  ferœ  numéro  et  virtule ,  phalanges 

Igné  pari  accensrc,  pede,  strage,  fragorc  sequuntur. 

Sternilur  arcitenens  acies,  sparguntur  et  arcus, 

Rumpuntur  pharetrae,  calcantur  ut  alga  sagittœ  ; 

Peltai,  thoraces,  quasi  stamina  linea  ad  enses, 

Sarcina  sunt  tectis,  et  non  tutamina  Turcis. 

Sic  cornes  armipotens  Gallorum  terga  seqijentes 

Rursus  terga  dare ,  et  versa  vice  pectora  Gallos 

Vcrtcre  compellit;  numeroque  carentia  primum 


1  Expes.  a.  Expers.  b.  c. 
"  Ci.  Tudob.  I  c. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI 
Agmina  sub  numerum  sternendo,  necando,  reducit. 
At  Turc,  nec  nulla  quidem,  „ec  multa  rependunt 
VuJnera,  spes  quorum,  ferrât»  nescia  calcis, 
Tota  retrosùad*  de  verbere  pendet  haben*  : 

SedTT  T***  fUg,enS  ^  1  vuInera<  -eus; 
Sed  tremebunda  metu  ferit,  et  non  lœdit 

lantus  ad  mternas  pertransiit  usque  medullas, 
Hap*  !  quem  ge„uit  Flandrensis  flamma  tremorem  - 
Dum  eomes  indomitus  domat  hostes,  densaque  spargit 
Agmina,  sparsa  secat,  secta  obruit,  obruta  calcat 
Magno ,  magnanimo  comité  stipatus  Hugone 
Nec  cessât  stages,  donec  socia  arma  fogatos 
Excipmnt,  nectuntque  moras,  arcentque  fugantes. 
En  ,terum  viresque  novas,  animosque  récentes, 
Congressusque  manus  avidas,  et  cetera  ad  us,,,,, 
Congrua  bellorum;  nova  cuncta  recentia  nosiri 
Invemunt,  multaque  licet  jam  cœdegravati 
Accipiunt  acres  et  reddunt  acriter  ictus  : 
Rollandum  dicas  Oliveriumque  renalos, 
Si  comitum  spectes  hune  hasta,  hune  ense,  furenlcs 


CAPITULUM  XXX. 

Godefridus  in  hostes  ruit. 

Dux  Godefridus,  homo  totus  bellique  Deique, 
Cujus  non  fervor,  non  vires,  non  animosus 
Spiritus  Hectoreis  cessit,  sed  prœfuit  armis, 
Lœtus  adest.  0  quas  aeies,  qua;  pectora  ferri, 
Quam  longum  chajybem*,  lateris  munimina  tevi 
Cernere  erat  comitata  ducem!  quis  flatus  equorum 
Qui  fremitus  hominum,  qUœ  gloria  Lotharidarum  !  ' 
Dux  ergo  Turcas  acies  premit  insequiturque , 
Non  astu  vigili,  non  commoditate  locali, 
Non  quœ  vel  timidos  in  fortes  excitât,  arte 
Adjutus  :  verum  turbans  lus  omnibus  hostes 
Scilicet  adjutos,  astuque,  locoque,  doloque. 


CAPITULUM  XXXJ. 

Godefridus  aggere  potitur;  fugientes  insequitur;  mons  vicinus  hosli  favet. 

Stabat  in  occursu  ducis  a^ger,  agerque  sub  ipso 
Retrocedentem  dirimebat  ab  aggere  montem. 
Hue  ubi  fisa  dolis  gens  plusquam  fisa  sagittis 

Qao.  b.  c.  —  «  Cafybem.  a.  hic  et  infra. 

79- 


627 


A.  1097. 


Digitized  by 


Google 


628      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

A.  1097.  Diflugium  fecit,  ratus  aggere  velle  potiri, 

Ad  pugnam  refugos  dux ,  fraudis  et  artis  iniquae 
Ignarus;  belli  facicm  convertit  in  illos, 
Et  céleri  incursu  tumulum  prius  hostc  gravatum 
Libérât;  inde  fugam  ad  montera  per  plana  coactam 
Strage  premit  multa,  hostis  scilicet  atque  suorum. 
Nimirum  gens  illa  dolis  armata  sequentem 
vEque  transfigit.loricam,  quam  fugientem; 
Et  nisi  equus  velox  fugientibus  iggerat*  hastas, 
Quo1  magis  eflugiunt,  magis  horrida  vulnera  spargunt  : 
Ut  faciat  Turci  fuga,  quod  Victoria  Franci. 
Monte  recepta  cobors,  non  aere  gravata  ncc  armis, 
Mre  graves  armisque  viros  post  terga  ruentes 
Evadit  facile ,  et  facili  pronaque  sagitta 
Sauciat2,  intortae  contemptrix  eminus  hastae. 
Anxius  objecti  dux  frendens  in  pede  montis 
Rursum  in  plana  redit  :  si  quos  mons  invidet  hostes 
Eliciant  vacua  arva  duci ,  repetitus  et  agger. 
,  Hostis  ad  baec  gaudet,  descendit  et  ultro  lacessit, 
Semper  discurrens,  et  semper  vulnera  spargens; 
Fretus  equo  céleri,  montisque  favore  propinqui. 
Dux  iterumque  ilerumque  sequens  in  pectora  multos 
Excipit  et  plures  in  terga  rémunérât  ictus  : 
Monte  tamen  mcritos  semper  curtante  triumphos, 
Quippc  sinu  victis,  victricibus  objice3  signis. 
Ceu  quondam  accipitrem  qui  circinat  aera  gyro, 
'Seu  qui  in  fronde  sedet,  querularum  turba  volucrum 
Gircumagit,  varioque  replet  virgulta  latratu  : 
Tum  si  forte  procax  cornix  propiore  volatu 
Jam  tumidum  oflendit4,  ille  indignatus  et  ardens 
Fertur  in  acriam  toto  conamine  turbam  ; 
Illa  fugit,  trepidis  repetens  cunabula  pennis, 
Quum  similem  haesuro,  porrectis  unguibus,  arelae 
Saxi  seu  turris  cohibent  te,  praedo,  latebra  ; 
Ungue  tamen  plumas  referens ,  insignia  palmae , 
Nacta  sede  doles,  alasque  expansus,  hianti 
Rostro,  luminibus  flammatis,  pectore  anhelo 
Suspicis  elapsae  plumosa  repagula  praedae  : 
Haud  secus  ira  ducem  turbat,  dum  pulsus  ab  arvis 
Turcus  habet  tutas  latebras  confinia  montis. 


CAPITULUM  XXXII. 

Hugo  Magnus  subvenit  duci  et  cum  Raimundo  comité  montem  superat;  terror  invadit  Turcos. 

Sed  quum  magnus  Hugo  diverso  praetia  tractu 

Aggressus,  montis  latus  ex  facili  superasset 

Pervium  et  hoste  vacans,  mox  nec  juga,  nec  via  prœceps 

1  Qaos.  b.  c.  —  2  Sauciati.  b.  c  —  3  Obice.  a.  Lie  et  infra.  —  4  Oslendit.  b.  c. 
"  VideCang.  Glossar.  mediœ  et  inf.  Latinit.  v°  Iggcrere. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  629 

Dcprensos  inhibent,  quin  Iaxis  cursor  habenis  A.  1097. 

Raptct  equus  refugos  per  plana ,  pcr  ardu  a ,  Turcos.  .  1 

Hinc  igitur  eomitem ,  inde  ducem ,  fugicnte  caterva  "V; 

Hostili,  cornes  accélérât  metuens  Raimundus 

Ne  sibi  ncve  suis  desit  qui  dimicet  hostis  : 

Ilunc  suus,  hune  alii  pedités,  équités,  comitati 

Belli  ductorem ,  légion  u  m  dispositorem , 

Tanto  ditabant  numéro,  nutnimine,  signis, 

Ut  credi  posset  absentum  nullus  abesse , 

Qui  meriti  (itérant  credi  nullum  superesse. 

Ergo  formidans  ne  formidabilis  esset, 

Praecidcndo  metum,  rupto  petit  ordine  bellum. 

Si  furor  Ida  as  quercus  ad  littoris  ima 

Sigaei  rapiat,  tremat  omnis  proximus  Idœ 

Et  mons  et  vallis,  lateat  sub  pulvere  Phœbus  : 

Si  lucem  demas  galeis  aut  frondibus  addas, 

Hic  status,  haec  species,  similis  frémi  tus,  tremor  idem , 

Turba  sodalis  erant  coroitis,  turbœque  sodalis. 

Qui  fragor  attonitas  Turcorum  ut  perculit  aures , 

Atque  oculos  fulgor,  totam  ocenrsare  paventes 

Enropam,  nullo  duce,  consule,  rege  relicto, 

Primo  stant  dubii;  mox  ut  Raimundîca  cuspis 

Obvia  quœquc  rotat,  colliditur,  et  subit  ensis, 

Tune  nec  Arabs  jaeulo,  nec  fidit  Turcus  in  arcu, 

Sed  nec  equus  frenum ,  nec  equum  via,  nec  fuga  gyrum 

Senserunt,  adeo  fugerc  est  sperare  salutem. 

Ergo  Cylix  Tharsum,  nemora  /Ethcritanga  Coatrae', 

Antiochena  Syrus,  Sidonia  mœnia  Phœnix , 

Artasium  Jacobi ,  turres  Elamita  Galepti , 

Praterea  innumerae  notas  sibi  quisque  latebras 

Diflugiendo  petunt,  sine  more,  sine  ordine  grcssusb. 


CAPITULUM  XXXIII. 

Duces,  hoste  disperso,  versus  Antiochiam  metantur.  Tancredi  audacia. 

Triumphato,  caeso,  disperso  hoste,  victore  reverso,  ditato,  jocundato,  via  soli- 
tum  rçvocat  viatorem;  quo  jam  tutior,  eo  diffusior  est1.  Duces  turmis  pedestri- 
bus  Antiochiam  versus,  gyro  prolixiori,  sed  facili,  cultam  planitiem  metandam 
provident ,  provisamque  metantur.  At  Tancredus c  nemorum  dévia ,  montium  ardua , 
h  Cyiicum  Rumina  praetervolanda  eligit,  qua  ad  praedictam  urbem  semita  accéléra-, 
bat  directior.  0  bellatorem  stupendum,  cui  voluptati  labor,  cui  securitati  bel- 
lum, cui  otium  difficile,  cui  facilis  quaevis  diflicultas,  cui  postremo  nihil  dulce 
nisi  fuerit  sudore  conditum!  Stupeamus  intérim  hominem  qui  nunquam  stupuit; 

1  Diffusiorem.  b.  c. 

a  Sive  Choatrœ,  gens  Mseoticœ  paludi  proxinm  (Cf.  A.D.  1097.  (Cf.  supra,  p.  28,  annot.  a;  p.  i29,annol. 

PUn.  HUt.  nat.  1.  VI ,  vu,  7;  Lucan.  111,  2/46.)  6;  p.  i83,  annot.  b;  p.  2A0,  annot.  d;  p.  336,  annot.  a.) 

b  Hanc  victoriam  Chrisliani  in  vallc  Gorgoni,  prope         c  Cf.  Tudeb.  IV,  11,  p.  3o,  i3o,  i84  ;  Fulcli  Carno! 

urbem  Dorylœum  obtinuerunt,  die  primo  mensis  Julii,  I.  I,  c.  xiv,  p.  33y. 


Digitized  by 


Google 


630      GESTA  TANOREDI  IN.  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

>o97-    eiquc  metuamus,  quia  nil  metuit.  Papae!  quaenam  haec  estaudacia,  imo  amentia,  a 
Tancrede?  Antiochiam  praedaturus,  centum  sociare  loricas  contentus  es  :  arcuum 
tuorum  numerus  vixducenti;  in  his  uaillibus  Syriam  oppugnas?  Paucos  adhibes  : 
supple  numerum.  Multus  est  hostis  tuus,  multi  adversum  te  gladii;  bostis  tuus 
plures  armât  populos,  quam  tu  viros.  Ut  te  ad  patrocinandum  vocent  quœ  adver- 
sarium  exspectant  oppida  et  urbes,  paucos  ducis  custodes.  Surgat,  quaeso,  surgat  b 
in  quintuplum  summa  municipum  ;  ne  saltem  custode  vacet  numerositas  muni- 
cipiorum  :  alioquin  vocatus  tutor  non  sufficis  tutelae,  ut  singulis  plebibus  singu- 
los  distribuas  assertores.  Praesertim  urbs  Antiochi1,  munita  armis,  stipata  armatis, 
assueta  bellis,  superba  triumphis  :  dominando  insenuit,  domari2  non  novit.  Mo- 
derare  praecipitis  cursum  animi,  et  sapientis  cujusdam  viri  sententia  pro  fraeno  c 
utere.  Dux  ille  et  miles,  quid  ducis,  quid  militis  refert  expertus,  sic  ait  :  «  Et  prius- 
a  quam  incipias,  consulto,  et  ubi  consulueris,  mature  opus  est  facto  \  »  Quod  con- 
sulere  ad  ducem,  quod  ad  militem  agonizare  référendum  est,  etiam  simplicibus 
quibusque  palam  est  :  verumtamen  vel  alterutri  utrumque,  vel  utrique  alteru- 
trum 3,  immo  utrique  et  hoc  et  illud  saepius  incumbit.  Et  te  quidem  utriusque  d 
nominis  accendit  gloria;  sed  ab  humiliori  superbiam  tanto  petis  incautius,  quanto 
a  sublimiori  efficacius  impetrasses.  Miles  flagras  intrepidus  appellari,  eoquepru- 
dens  furis,  ut  imprudens  furere  dicaris;  dumque  levem  hanc  émis  auram,  pro- 
jicis  vitam,  perdis,  operam,  lucraris  invidiam,  incurris  infamiam.  Redi  ergo  ad 
te  :  reduc  te  in  ducem.  Prius  consule,  et  ubi  consulueris,  explica  cohortem  :  e 
alioquin  namque,  quum  ventum  in  pericula  fuerit,  scro  consules,  cito  fatisces; 
voles  consultus  venisse  in  praelium,  non  in  consilium  praeliatus. 


CAPITULUM  XXXIV. 

Tancredus  Tarsum  ohsidct.  Insidias  parât. 

Hac  simili  verob  et  forsitan  dicaciori  revocatione  Tancredi  aures  obtundente, 
ipse  in  aspidem  surdam c  obduratus,  velut  incanta tores  excludit  quos  habet  moni- 
tores  :  quin  et  cœli  flammis,  et  tigride  feta  ocior,  Bytiniam  transvolat,  Tauros  f 
montes,  Butroti4  vallesd,  has  baratro5,  illos  polo  contiguos  percurrit.  Cylicia  po- 
titus,  Tliarsum  obsidet  :  indignatio  Turcis,  exsultatio  Graecis,  exliortatio  Armenis, 
stupor  universis.  Ea  namque  tempestate  Turcis  dominari  contigerat,  Graecis  fa- 
mulari,  Armenis  montium  arduitate  tueri  iibertatem.  Sed  eminustamen  conspecta 
urbe,  admiratus  fastigia  turrium,  spatia  mœnium6,  superbiam  domorum,  tentare  g 

1  Antiochia.  b.  c.  —  2  Dominari.  b.  c.  —  3  Altérant,  b.  c.  —  4  Bateoti.  b.  c.  —  5  Baritis.  b.  c.  —  6  Afon- 
tiam.  b.  c. 


•  Cf.  Sallust.  Catil.  i. 

b  Hic  inque  duabus  subsequentibus  paginis  codex 
noster  a  priorum  editorum  temporibus  ita  macula  tus 
erat ,  ut  nihil  fere  esset  quod  legeretur.  Elu  ta ,  prout  fieri 
potuit,  macula,  non  utique  litlerœ  quantum  sperabamus 
apparuerunl  :  non  omnes  tamen  pcrieranl;  et  nunc  pene 
deletas  scripturs  notas,  nunc,  charta  luci  opposita, 
translucida  indagantes  earumdem  vestigia ,  plurima 
qua?  Marlcnium  Muratoriumque  latuerant,  edito  ab  il  lis 


libro  addidimus,  quaedam  emendavimus  maie  lecta, 
nonnulla  denique,  sive  emendanda,  sive  addenda  me- 
lius  oculalis  reliquimus. 

e  Cf.  PSALM.  LVH,  5. 

*  «In  vallem  de  Botentlirol.  »  (Tudeb.  IV,  n,  p.  3o.) 
Per  quam  vallem  itur  ad  portam  mon  lis  Tauri  quœ  a 
Turcis  hodie  dicitur  Gùlek  Boryhas.  (Cf.  Kiepert,  Karte 
von  Kleinusien,  sect.  v.) 


Digitized  by 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  631 

a  vires  properat  incolarum.  Igitur  dispositis  insidiis,  ubi  satis  quae  providenda  erant   a.  1097. 
provisa  sunt,  praemittuntur  arcitenentes  manfujs1  Turcopoli,  aliquot  tamen  lori- 
catis  suflulti  nostratibus  :  hi  praestruuntur  abstractis  per  pascua  armentis,  quo 
ordine  quodiffusio  diverterat,  ne  ruituri  per  praedam  hostes,  et  ante  deprehendant 
insidias  quam  deprehensi  ipsi  dent  pœnas.  Dictum  et  factum  :  praedones  emissi 

b  volant,  suburbium  populantur;  cooperto,  simulato  metu,  quajussi  fuerunt  recur- 
sant.  Urbs  excitât  quicquid  armorum;  quicquid  virium  habet  post  vestigia  im- 
mittit  :  intérim  vix  numéro  portarum  custodiae  paucos  relinquente.  Igitur  accé- 
lérant hi,  accélérant  illi,  capti  ab  Mox  igitur  qui  fugiunt,  ad  salutem; 

qui  fugant,  ad  necem  :  qui  fugiunt,  ut  vincant2;  qui  fugant  ut  vincantur.  Interea 

c  fieri  dum  instatur.  Fugientem  instans  crebro  perfodit,  succurrens  ve- 

locior;  con traque  lancea  fugiens  dum  se  instantiam  ferre  nequit,  con- 

vertitur  et  subvertit  :  has  ludente  fortuna  vices,  aliis  evasum  est,  aliis  supervasum. 
Dato  igitur  a  spécula3  signo,  vallis  gravida  armis  palam  fundit  quos  conceperat 
armatos  :  ac  primo  quidem  fremere  incipiunt  hastilia  praeferrata,  moxcjue  in  syl- 

d  vam  surgunt  quercus  et  fraxinus;  pari  modo  irruenlibus  galeis  clypei  succrescunt, 
post  loriccB,  postremo  et  équités  et  equi,  Cadmeo  semini  ortus  simillimus.  Quos 
ubi  audax  comperit  Turcorum  rabics,  ultro  conversa  torridam  more  suo  emittit 
urbem\  ferratam  ante,  post  alatam. 


CAPITULUM  XXXV. 

Tancredus  hostes  caedit  et  fugat. 


Tancredus  elicitos  ad  pugnam  videns,  utpote  numéro  fretos  suorum  maximo, 
e  nostratum  minimo,  ipse  primus  mediis  prœlium  infert,  obvium  quemque  aut  ense 
dividens,  aut  cuspide  configens.  Necnon  fecit  vires5  juventus  fida  :  Turcorum 
caedunt  primo  pectora,  mox  terga  :  nudi  quippe  laevam  aliqui,  pectus  nonnulli, 
tempus6  universi,  galeas,  scuta,  loricas  non  sustinent  irruentes.  Amplectitur 7  ergo 
porta  reduces,  modo  quidem  angusta,  quos  paulo  ante  eduxerat  spatiosa  :  adeo 
f  confusi,  territi,  amentes,  conglobati8,  limina  subeunt  portœ9,  gladio  urgente  vie- 
toris.  Quod  nisi  muralis  custodia,  grandinem  saxeam  pluens  confertam,  umbonum 
cratem  diremisset,  uno  impetu  mœnia  et  cives  subiissent  et  hostes.  Aliis  itaque 
admissis,  alii  repulsi  per  trunca  redeunt  cadavera,  Christo  gratantes.  Intra  mœnia 
dolor,  extra  gaudium;  intra  spes  in  timorem  vertitur;  extra  converti  nescit,  sed 
g  augeri.  Inter  haec  dies  clauditur,  et  deliberandis  opportuna  consiliis  nox  ruit. 

1  Marnys.  b.  c.  —  2  Qui  fugiunt,  ita  vincunt.  b.  c.  —  3  Speculo.  b.  c.  —  4  Portasse  turbam.  —  5  Om. 

necnon  fecit  vires  b.  c.  —  0  Pus.  b.  c.  —  1  Sustinent;  et  vestes  amplectitur.  b.  c.  —  8  Congïoberati. 

B.  c.  —  9  Om.  poriœ  b.  c. 


Digitized  by 


Google 


632      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

CAPITULUM  XXXVI. 

Tancredus  urbem  aggreditur. 

Tancredus,  subexorto  jubare,  portas  frangere,  fossas1  implere,  scalas  applicare,  a 
turres  conscendere  festinat;  et  jam  moras  noctis  annum  vocat.  Somnus  illi  nul- 
lus;  aut  si  quis,  brevissimus;  ab  oculo  tamen  clauso  ad  apertum2,  crastini  prae- 
sagiis  Turcos  sollicitât  fu[ga]3;  quippe  quam*  hostibus  tam  suis  civibus  diffi- 
dentes  territat  noctem  diutinae  imago  pugnae;  neque  a  quoquam  fulminans  recedit5 
Tancredus  :  haeret  oculis6  ac  mentibus  singulorum.  Itaque  solem  non  exspectantes,  b 
[sujam  tenebris 7  fugam  committunt a  :  hune  experti  spatham b  indicem  ,  illas 
arcano  commisso  sœpius  fidèles.  Quod  tamen  ubi  prius  Graecis  innotuit  excuban- 
tibus,  lit  clamor  a  mûris,  fugientium  index.  Sed  Tancredus  paratas  insidias 
autuinans,  frementes  jamque  os  post. .  .  .  milites  coercet,  nemine  mini- 
tante (?)   Vix  autem  fugata  nocte,  quae  fugaverat  obsessos,  lux  poste-  c 

rior  urbem  reserat  obsessoribus.  Egrediuntur  indigenae  liberati ,  liberatori  suo  gra- 
tulaturi.  Res  mira!  Sub  hostibus  libertas  redit,  quae  sub  concivibus  perierat.  0 
victor  nobilis,  a  quo  victus  facile  impetrat,  quod  difficillime  sperat.  Euge,  Wis- 
cardida,  super  pauca  constitutusc,  parcere  subjectis  et  debellare  superbosd  nosti,  [civi- 
tatjibus  pollebis,  ut  multo  plures  et  quos  debelles  habeas,  et  quibus  parcas.  d 


CAPITULUM  XXXVII. 

Inopinato  adventu  Balduini  Tancredus  terretur.  Balduini  elogium. 

Pace,  quiete,  libertate  concessis  Tharsensium,  his  adhuc  Francos  mirantibus, 
illis  reversis  ad  propria,  signum  victoriae  intérim,  victoris  vexillum  turris  subli- 
mior  ventilabat,  quum  subito,  stupendum  visu  audituque  horrificum,  spécula 
clamât  de  partu  montium  nasci  arma,  jamque  arva  discurrentibus  scaturire  ar- 
matis.  Quo  Marchisides  fremitu  excitus  sociam  quoque  in  aciem8  excit  militiam,  e 
moxque  ipse  accito  equo,  primus  evolat,  socii  pone  subeunt.  Semoverat9  autem  a 
frequentia  populosae10  multitudinis  Balduinum11  idem  propagandi  nominis  ardor, 
qui  et  Marchisidem;  et  fortuitu  eadem  contigerant  egresso  vestigia.  Is,  a  Gode- 
frido  duce  comiteque  Eustachio  Eustachides  tertius,  de  senis  millibus 12  complures 
sibi  defloraverat  comités  :  in  quibus  Cono e  cornes  plurimum  sonabat.  Quas  etiam  f 
vires  Normannica  augebat  militia,  cujus  ipse  sub  comité  Roberto  gerebat  princi- 

1  Fossa.  b.  c.  —  2  Adam.  b.  c.  — 3  Suos.  b.  c.  — 4  Quippe  quo.  b.  c.  —  5  Rejicit  b.  c.  —  6  Om.  Hœret  oculis 

b.  c.  —  7  Om.  non  exspectantes  tenebris  b.  c.  —  8  Om.  Quoque  in  aciem  b.  c.  —  9  Se  moverat.  b.  c. 

— 10  Periculosœ.  b.  c.  —  11  Om.  Balduinum  b.  c.  — 12  Isa  Godefrido  duce  comiteque  Eustachio  proies  Eusta- 
chides, de  millibus.  b.  c. 


*  Quae  sequuntur  usque  ad  victoris  vexillum,  capite 
proximo  ineunte ,  haec  ipsa  sunt  de  quibus  dixerat  Mar- 
tenius  :  «  Lineœ  hic  desiderantur  duodecim  qu«  legi  ne- 
•  queunt.  » 

b  Vide  Cang.  Glossar.  s.  v. 


c  Cf.  Matth.  xxv,  ai  ;  Luc.  xix,  17. 
d  Virg.  iE/iei(i.VI,853. 

•  Cono,  cornes  de  Monte-Acuto.  (Cf.  Willelm.  Tyr. 
1.  II,  c.  1,  p.  71.) 


Digitized  by 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  633 

a  patum.  Praeterea  sua  sibi  juventus  non  deerat,  ut  quique 1  armorum  avidi  avidis-    a.  io97. 
si  mu  m  hune  praeelegerant  ducem  :  virum  liberalem  pecuniae,  studiosum  militiae, 
affatu  humilem,  magnanimitate 2  sublimem;  cujus  proceri  formam  corporis  a 
planta  ad  verticem  contemplatus  :  «  Ecce,  dixeris,  quem  natura  in  militem  manu 
«  propria  exsculpsit.  »  Nec  mirum 3  tôt  vitae  intervallum4  ornari  dotibus,  quae  a  Fran- 

b  corum  sceptro  lucem  ingressa,  ab  Hierusolymilanorum  erat  egressura;  utque 
liquidius  clarescat5,  a  magno  illo  rege  Carolo  genus  trahens,  super  solium  David 
sessurus  divinitus  trahebatur.  Jure  igitur  ac  merito  Alexandrum  vincebat 6,  cujus 
illustrabant  Carolus  ortum ,  David  occasum;  nec  degenerare  debebat  gladius  hebes, 
cujus  sic  fulgerent  cunae  et  tumulus.  His  accensa  super  nobilitas  facibus,  de 

c  magno  exercitu  segregaverat  quos  fervidiores  agnoverat  socios;  eratque  numerus 
ejus  quasi  milites  quingenti  ac  peditum  duo  millia  :  quibus  a  monte  in  planiciem7 
progressis,  Marchisides  arma  nostratiacernens,  auxiliaria  credens,  nocitura8  nés- 
ciens,  insidias9,  pugnam,  victoriam  hesternas  ostendit,  spolia  refert,  relata  pro- 
fert,  prolata  offert;  dimidiat,  illaesis  sequentibus,  quod  integrum  exPug- 

D  naverat 10  praevius. 


CAPITULUM  XXXVIII. 

Balduini  injustitia  erga  Tancredum. 

Ata  tuti  agminis  dux  longe  tutior  aut  viritim  scuta,  [armajque 11  distribuendum 
fore  objicit,  aut  omnia  in  armati 12  manus  fortioris  cessura;  fugam  hostium  non 
praecursoribus  gladiis,  sed  subsequentium  horrori  deputandam  ;  Tancredum  quidem 
dimicasse,  sed  contigisse  palmam  Balduino.  Quod  non  fere  secius  Marchisides 

e  oblatum  atque  Telamonius  Pelidae  arma  sibi  accipit  negata  :  aestuat,  furit,  dolet 
se  non  sibi  tulisse  vellera;  dolet  mellab;  auri  venam  ab  infimis  terrae  eruisse  caver- 
nis,  ut  praedo  in  fiscum  traduceret  ingratus;  nam  de  ea  quae  objecta  est  miseranda 
divisionequid  attinet?  Ipsa  illa,  quae  modo  placuerat  ultronea,  jam  displiceret,  ceu 
coacta.  Translato  enim  victoriae  suae  titulo,  non  tam  ultra  impertitor  spontaneus, 

f  quam  redditor  videretur  obnoxius.  Quid  ergo?  pugnet?  concivis  est  hostis.  Lace- 
ret?  Christianus  est  sanguis.  Tharsum  subeat?  vile  est  includi.  Tharsenses  excitet? 
cum  barbaris  in  fratrem  pugnare,  id  est  apostare. 

Ergo  malum  vinci  :  sed  multo  vincere  pejusc. 

Mille  semitis  viam  investiganti  sedet  denique  floccipendere  debellata,  festinare 
g  ad  debellanda, 

Sic  aquilae,  accipiter;  sic  cedis,  parde,  leoni; 
Sic,  licet  ingentes13,  majori  quique  14  minores. 

Abit  Marchisides  unum  ingemens,  Tharsensium  servi tutem  de  Latinorum  ad- 

1  Om.  Ut  quique  b.  c.  —  2  Magna  vi,  pietate.  b.  c.  —  3  Om.  Nec  miram  b.  c. — 4  Intervallis.  b.c.  —  5  Claret. 
b.  c. —  6  Vivebat.  b.  c.  — 7  Plateajam.  b.  c.  —  sNostrates.  b.  c.  —  9Nesciens,  nesciens  insidias.  b.  c.  — 10  Re- 
mitto  repugnaverat.  b.  c.  —  11  Tumqae  b.  c. —  12  Armatis.  b.  c.  —  13  Urgentes,  b.  c.  —  ,4Fortasse  :  cuique. 

1  De  hac  dissensione  inter  Tancredum  et  Balduinum ,  h  AHudit  ad  versiculos  Virgilio  adscriptos  : 
cf.  supra  Tudeb.  IV,  m,  p.  3i,  i3i,  i85;Fulcher.  Car-  Sic  vos  non  vobis  vellera  fertia  oves, 

not.  1.  I,  c.  XIV,  p.  337  ;  Willelm.  Tyr.  I  III,  c.  ^,  Sic  vos  non  vobis  mellificatisapcs. 

p.  i4i.  e  Cf.  Lucan.VII,  706. 

m.  80 


Digitized  by 


Google 


634      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

ventu  liberatam  non  esse,  sed  gravatam;  abit,  inquam,  quo  majora1  vocant,  ne  a 
qua  ad  auditum  nomen  ejus  diflugia  terram  pauperent  opulcnlam. 


CAPITULUM  XXXIX. 

Tancredo  nihilominus  feciales  mittuntur  de  urbis  rcductione. 

Sed  jam  praecurrerat  fama  veloeior,  quae  de  tanti  viri  indole  nihil  reticuerat 
Addianisa:  quantus  foret  Christiani  nominis  deffensor,  quantus  gregis  incredulae 
expugnator,  quantae  mansuetudinis  erga  subditos,  quantae  in  rebelles  duritiae.  His 
civitas  debellata2  ultro  feciales  suos  mittit,  virum  cum  hymnis  et  tympanis  mœ-  b 
nibus(?)3  inducturos.  Misertus  namque  plebis  suae  Ghristus  nuper  ab  eorum  cervice 
jugum  excusserat,  dominatoribus  expulsis,  ipsorumque  retento  in  compedibus 
Turco  principe  homine,  immo  cane,  cujus  nec  sedari  irae,  nec  ebrietates  jocun- 
dari,  nisi  in  oculis  ejus  sagittato  ad  palum  Cbristicola,  consueverant.  Quapropter 
is  qui  humilia  respicit  et  alta  a  longe  cognoscith,  eamdem  ei  qua  mensus  fueratc,  c 
Tancredo  dispensatore,  mensuram  reservavit.  Divin um  id  quidein  : 

Nec  enim  lex  aequior  ulla  est, 
Qua  m  necis  artifices  arte  perire  suad. 


CAPITULUM  XL. 

Ursini  indu  s  tria;  cujus  hic  narratur  historia. 

Ursinusc  eo  tempore  urbi  praeerat,  homo  Cbristicola,  Armenus  :  isque,  ut  prae- 
scriptum  est,  legatos  miserat  Marchisidam  ddvocatum.  Qui  et  ipse  in  adventum  d 
tanti  hospitis  egressus\  dextra  et  fide  obvium  mulcet,  vires  socias  vel  magis  famu- 
las  spondet,  adMamystanaef  civitatis  spolia  invitât,  quam  loco  proxima,  tam  captu 
facillima  :  nec  minus  et  ipse  contra  digna  se  accipit;  quin  de  sparso  semine  messis 
resurgit  in  centuplum.  In  his  mœnia  subeunt,  non  sine  totius  plebis  plausu  et  can- 
tico.  Ubi  ergo  tapetis  equus,  epulis  famés,  Baccho  curae  cesserunt,  Ursinus  e 
super  urbis  praesentis  statu  praeterito,  quomodo  durare  potuerit,  qua  vi  cives  pro- 
tegere  tôt  circumventus  hostium  millibus  potuerit,  rogatus,  incipit.  «  Novum,  ait, 
«  incolam  ad  veterem  restituendam  libertatem  missum  me  vides.  Quum  enim  campi 
«et  valles,  Turco  subjeeti  dominio,  diu  miserabiliter  servirent,  ego  montes  cole- 
«  bam,  liber  quidem,  sed  Christianae  plebis  servitutem  non  minus  quam  qui  pate-  f 

1  Majores,  b.  c.  —  2  Gratiis  lœta.  b.  c.  —  3  Manibus.  b.  c.  —  4  Egressuri.  b.  c. 

•  Hic  nempe  agitur  de  urbe  Adana  (  cf.  Willclm.  Tyr.  d  Ovid.  Art.  am.  1 ,  655,  656. 

I.  III,  c.  xx,  p.  i4a)  quae  a  Tudeb.  (IV,  m,  p.  3i)  c  Ursinus  ille  urbeui  Adanam  regebat. 

Alhena  vocatur.  f  Civilas  illa  a  Willelmo  Tyr.  (1.  III,  c.  xxi,  p.  i43) 

b  Psalm.  cxxxvu,  6.  el  a  Tudeb.  (IV,  m,  p.  3i,  i3i,  i85)  Mamislra  voca- 

c  Matth.  vu,  2;  Marc,  iv,       Luc.  vi,  38.  tur.  Olim  Mopsuestia,  nunc  Missis  sive  Messisse. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  635 

a  •  rentur,  ingemiscens;  narn  1  multi  jam  annorum  curriculi  et2  iliatum  viderant  et    a.  1097. 
«perpessum,  quuni  multas  frustra3  aggressis,  una  tandem  certa  patuit  via  liber- 
«  tatis.  Prata  suam  reddiderant  messem;  passaeque  falcem  telluris  in  fœnum  arue- 
«  rant  comae,  quod  curriculis  hue  advehere  quotidianus  instabat  labor:  ruraautem 
«  eo  temporc  incolebant,  quos  modo  nobiles  vidisti  in  equo  fremere  et  fulgere  in 

b  •  purpura  (viderat  enim  paulo  ante  plurimos  e  Turcis  discurrerepurpuratos*);  qui 
«  quum  saepius  saepiusque  eundo,  redeundo5  solivagi  plaustra  ducerent,  eo  uno 

•  bubus  conservis  praecellebant,  quod  sua  boves  premebantur  custodia,  ipsi  nulla. 
«Orta  est  igitur  ex  opportunitate  suspicio,  ex  suspicione  consilium,  ex  consilio 
«  audacia,  ex  audacia  libertas  :  nam  quum  Jœnum  plaustris  illocarent,  custode 

c  «liberi,  arbilrati  sunt  eadem  pariter  armis  virisque  posse  onerari,  occultarique 
«intus  bellum,  circumcirca  pacem  dependere;  allatis  intra  municipium  armatis, 

•  facile  Turcos  aut  perimi  aut  repelli.  Haec  illis  volventibus,  ad  me  ventum  est, 
«  ubi  in  montibus,  ut  praedixi,  manebam;  cognilaque  adventus  causa,  gaudeo, 
umoneo,  urgeo,  ne  morentur,  neve  impellenti  cœlitus  se  subtrahant  gratiae.  Vos, 

d  «  inquam,  reditum  maturale,  curate  plaustra,  egovobis  quos  invehatis  parabo  bellatores. 
«  Illi  accélérant  jussa,  ego  promissa  impleo.  Nec  mora  :  infodiuntur  fœno  satellites, 
«  ego  ex  adverso  praedas  simulo,  quatinus  eliciti  ad  pugnam  exteriorem  oppidani, 
«  facilem  reliquissent  ingressuris  victoriam.  Sicut  praevisum  est,  sic  secutum  :  nam 
«  quum  urbem  exuissent  qui  post  me  irruebant,  plaustra  bellum  important  mœni- 

e  «  bus,  pace  et  fœno  prudenter  tunicatum  :  inducti  ergo  intra  muros  armati  pacem 
«  exuunt,  portis  obdunt  repagula;  ipsarum  caedunt  custodes,  ipsi  custodiae  succe- 
«  dunt  :  atque  haec  quidem  secreto  omnia,  ut  porticus  praesens  occultae  caedi  arcus 
«  praestruxerat  latebrosos.  Inde  passim  per  vias,  per  palatia,  per  turres  discurrunt. 
a  Vae  illi  qui  seu  cum  arcu,  seu  absque,  eques  aut  pedes,  puer  aut  senex,  inven- 

f  ■  tus  est  Turcus!  nec  aetati,  nec  formae,  nec  sexui  parsum  est;  omnes  in  gladio 
«corruunt,  hu  miles  et  magni;  semel  omnia  victor  punit  vulnera  quae  a  diebus 
«antiquis  pertulcrat,  in  multimoda  nece  cognatae  servitutis.  Reservatur  tamen 
«  superstes  unus  Turcorum,  non  minus  scelerum  quam  sceleratorum  princeps  :  is 
«  coluinbari  gravissimo vinctus et0 compede,  in  tormentis  tormenta,  in temporalibus 

g  «  praestolalur  aeterna.  Sed  quum  ceterae  infidelis  turbae  intemeratum  nihil  gladius 
«  reliquisset ,  tympana  scandunt,  muros  totamque  usquequaque  viciniam  laeta- 
a  bundo  replent  tonitru.  Id  enim  praecepti  dederam,  ut  peractam  caedem  plau- 
«  dentés  nobis  concinere  debuissent.  Quum  ergo  arrectis  auribus  turres  laeti- 
«sonas  hausissem  :  Io,  comités,  exclamo,  convertamas  faciem  in  terga  :  buccinas 

h  «  accipio  gaudii  nuntias;  urbs  nos  revocat  in  cives.  Captam  namque  agentes7  praedam, 
«simulato  reditu  instantiae  hostium  terga  dederamus;  sed  ad  lituos  tubasque 
«conversi  revocantes,  audacter  aggredimur,  quibus  modo  prudenter  cedebamus. 
«Illi  ad  insolitam  stupefacti  audaciam,  cunctantur  paululum,  deinde  nobis  vices 
«  fugae  mutuas  rependunt;  nos  eo  securius  instare,  quo  magis  magisque  civitas 

j  «  propiabat.  Hosies  rerum  ignari,  aes  tinniens,  tympanum  tonans,  oppidum  reboans, 
«  properae  opis  suae  instrumenta  putabant  :  sicque  contigit  ut  et  nobis  praeter  spem 
«gratia,  et  hostibus  praeter  timorem  geminaretur  pœna.  Vox  eadem,  dictu  mira- 
«  bile,  nobis  verax,  illis  mendax,  utrosque8  reducit  :  nos  inducit,  illos  seducit;  quo- 
«  rum  recursus  jam  suburbii  vicinitate  gaudebat,  quum  fallacia  sonitus  se  compe- 

k  «  riunt  illusos,  prospectis  per  mœnia  discurrere  Armenis.  Quid  faciant?  a  mœnibus 

1  Quodque.  b.  c.  —  2  Etiam.  b.  c.  —  3  Multa  sinistra.  b.  c.  —  4  Parpuratis.  b.  c.  —  5  Sœpiusqnp  recur- 
rendo.  b.  c.  —  0  Om.  et  b.  c.  —  7  Fin<jcii(es.  b.  c.  —  *  Vcrosque.  b.  c. 

cSo. 


Digitized  by  Google 


636      GESTA  TANGREDI  IN  EXPEDITIONS  HIEROSOLYMITANA, 

A  ,o97-    «spes  elapsa  est,  a  tergo  gladii  urgent;  extra  nec  slari  potest,  nec  intra  claustra  a 
«  recipi.  Porro  nec  locus  fugae,  nec  locus  pugnae  :  tenta  ta  est  tamen  fuga  omnibus, 
«sed  nec  uni  omnium  benigna;  nam  mente  improvida,  casuque  inopinato  con- 
«  fusi ,  quibus  modo  evasuri  fugerant  ut  viverent,  iisdem  mox  vestigiis  redibant 
«  ut  périrent.  Dei  siquidem  ecclesiae  profanatores  oculos  habebant,  nec  videbanta  : 
«sic  et  manus  et  arcus,  et  gladii  in  propriis  usibus  elanguerant  omnia;  nobis  b 
«  contra  vires  tam  sua  tristis  quam  nostra  hilaris  fortuna  geminabat.  Sed  ne  mea 
«  te  offendat  prolixitas ,  aggredimur  confusam  amentemque  turbam ,  nec  unum 
«  gladius  superstitem  relinquit  :  surdus  quippe  intercedentem  non  audit  pecu- 
«  niam,  quae  se  crebro  pro  miseris  obsidem  spondet.  Ex  illo,  Allachibarh,  quod  infi- 
«délitas  orando  exclamât,  bac  in  urbe  obmutuit,  ac  pro  eo  Christus  vincit,  régnât,  c 
*imperat\  tanquam  rediens  postliminio,  reboavit.  »  Haec  Ursinus  :  cum  loquentis 
verbo  ultimo,  Deo  gratias  Tancredus  occinuit. 


CAPÏTULUM  XLI. 

Cives  Tancredum  conveniunt. 

In  his  noctem  diei  continuant,  donec  sopor  artus2  diurno  labore  gravatos  levât, 
levatosque  ad  crastinum  remittit  :  nondum  enim  luciferi  bigas  Phœbus  attriverat, 
quum  accelerantis  includere  Mamystanos  Tancredi  Mamysta  galeas  comperit  sub-  d 
lustres.  At  Turci,  quibus  urbem  diu  indulserat  mora  tam  justo  longior  quam 
longa,  tam  rapacior  quam  delicata,  tam  delicatior  quam  secura,  ab  ipso  praemu- 
niti3  conticinio  cesserait,  pugnae  Tharsensis  vice  formidata.  Quod  ut  sole  orto  cives 
comperiunt,  egrediuntur  ad  fœdus,  ut  Tancredi  vestigiis  cervix*  conquiniscens 
suave  jugum  onusque  levec  subire  mereretur:  impiissimo  quippe  famulitio  erepti,  e 
regnare  autumant  servire  ereptori.  Facile  igitur  apud  eum  bene  merentes  impé- 
trant, a  quo  nec  immeritus  vacuus  rediisset.  Potiuntur  itaque  sese  vice  mutua 
Tancredus  urbis  filiali  obsequio,  urbs  Tancredi  régi  mine  paterno. 


CAPÏTULUM  XLIL 

Recedit  Balduinus ,  qui  suburbana  metatus  castra  pacem  petit.  A  Tancrcdo  pacem  obtinet 

et  commercium. 


Interead  spoliis  onustus,  misericordia  vacuus,  licentia  abusus,  illicita  [pera]gra- 
tus5  Balduini  comitis  exercitus  Tharsum  liquerat,  Tharsum  damnosuo  Francorum  F 

1  Christus  vincit,  Christus  régnât,  Christas  imperat.  b.  c.  —  2  Intas.  b.  c.  —  3  Permuniti.  b.  c.  —  4  Et 
viœ.  b.  c.  — 5  Abusus,  illicita.  .  .  gratus.  b.  c. 

"  Psalm.  cxni.  i3.  e  Alludit  ad  Matth.  xi,  3o. 

b  Arabice  :  Allah  akbar,  Deus  magnus  (est).  *  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  III,  c.  xxm,  p.  i46. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  637 

a  millenaria  centenariis  commutansa  comitis  injurias  abominans  ad 

maj  quos  levibus  quibusdam  viderat  occupatos ....  sollicite  invitator 

suus  Euphrates,  cujus  adhuc  praesens  legatio  a  dextra  alvei  Turbassellum 1  b,  a  lœva 
Edessam  indesinenter  promittebat:  quorum  neuter  locus  parem  dignabatur,  aut 
hoc  in  cunctis  Syriae  citerions  oppidum,  aut  illa  Transeuphrateae2,  quae  Meso- 

b  potamia  dicitur,  civitatem;  utrumque  divitis  uber  agri  multorum  famulitio  et 
oppidorum  et  urbium  imperare  gaudebat  :  haec  nuntii  praelato ,  haec  praelatus 
subditae  genti  fréquenter  commémorons,  Tharsum  exierat;  jamque  singularum 
singula  Adanœ,  Mamystaeque  vix  flumina  transvadatus,  vicino  tentoria  affixerat 
Tancredo.  Indignati  namque  supprimi  a  rustica  planta  alvei,  solis  urbibus  pontes 

c  concesserant;  per  quos  tamen  non  patuerat  aditus,  quoniam  eis  Tancredus  se- 
quentes  arcere  praeceperat  :  nolebat  enim  sicut  fratrem  jam  appellere 3,  qui  eum 
expelleret  sicut  hostem.  Igitur Balduinusc  cornes,  suburbana  metatus  castra,  pacem 
ab  urbe  petit,  victualia  non  jam  raptim,  neque  gratis,  sed  ratione  ctpretio  orat4 
impetrari:  novcrat  enim  viri  mentem  recenti  adhuc  injuria  turbidam,  seque,  qui 

d  eam  intulerat,  odiosum.  Porro  urbs  munita  turribus,  populi  capax,  armis  re- 
ferta,  nulla  sui  infirmitate  spem  raptoris  firmabat;  prœterea  comilem  illum  Cono- 
nem,  quem  superior  pagina d  celebravit,  valitudo  gravis  lecto  affixerat  :  quare  nec 
relicto  eo  procedere  volebat,  nec  eum  abducere,  nec  ibi  manere  Balduinus  com- 
mercio  poterat  negato  :  tôt  curae  anxium  de  postulanda  pace  eum  stimulabant5. 

e  Res  mira!  sed  quantum  aliis  ignota  principibus,  tantum  Marchisidae  quadam 
singulari  familiaritate  conjurata,  qui  nudiustertianis  damno,  injuria,  convitio 
efferatus,  petitam  ab  eo  pacem,  mox  et  ipse  donat6  et  praedicat;  qui  laetus,  offen- 
susve  nunquam  claudicat,  ad  rectum  invitatus;  quem  inclinare  ad  veniam,  hoc 
erat  interpellare  de  venia.  Rogatus  ergo,  ut  dictum  est,  pacem  alterutro  polliceri, 

f  respondet  utroque  nec  commercia  renuit,  dummodo  vim  non  sentiant  merces. 
Eunt,  redeunt,  vendunt,  redimunt  ab  urbe  in  castra  isti,  a  castris  inurbem  illi; 
errant  pennixti  armati  inermibus;  et  contra,  quos  forinsecus  affligebat  languor, 
torrebat  Phœbus,  velocioris7  spe  remedii  intra8  umbram  et  mœnia  servantur  : 
quae  dilatio9  paucos  habuit  dies,  quum  cineri  suppositus  doloso  0  ignis  flammas 

g  eructuat 10;  nam  sicut  heri  et  nudiustertius,  redintegratis  commerciis  ortae  sunt 
lites,  ut  fit  quum  emptoris  venditorisque  aestimatio  de  pretii  venaliumve  quan- 
titate  seu  qualitate11  dissentit. 

1  Turbasse  illum.  b.  c.  —  2  Trans  Euphrateœ.  b.  c.  —  3  Appellare.  b.  c.  —  4  Erat.  b.  c.  —  *  Incusabant. 
b.  c.  —  6  Mox  ei  donat.  b.  c  —  7  Velociores.  b.  c.  —  8  Inter.  b.c.  —  9  Dilatatio.  b.  c.  In  cod.  a.  quidem 
syllabe  ta  verbo  dilatio  inter  lineas  superscribi  videtur.  — 10  Om.  qaum  cineri,  ...eructuat  b.  c.  —  11  Om. 
seu  qualitate  b.  c. 


4  Hic  a  verbo  commutons,  quodima  pagina  îoa  legitur, 
ad  verbuua  famulitio,  oclo  sunt  in  cod.  a,  summa  pa- 
gina io3,  lineae,  quœ,  Martenii  œtate,  nondum  omnino  % 
perierant,  quasque  exiude  maculatas  nulla  necchymiae, 
nec  photographiées ,  quamdicunt,  arlis  industrie,  in  lucem 
revocare  poluimus ,  exceptis  lainen  hic  et  iliic  quibusdam 
litleris  quœ  Martenii  leciionem  comprobant,  quibusque 


quot  desiderantur  verba  numerare  licet.  Déficientes  lit- 
teras  totidem  ferc  punetîs  indicavimus. 

b  Hodie  Tellbâscher.  (Cf.  supra,  p.  337,  ftnnot-  c.) 

c  Cf.  Waielm.  Tyr.  1.  1U.  c.  xxiv,  p.  1/I7. 

J  Cf.  p.  63a ,  onnot.  e. 

e  Cf.  Horat.  Od.  II,  1,8. 


Digitized  by 


Google 


638      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 


CAPITULUM  XLIII. 

Pax  frangitur.  Singularia  certamina. 

A  ,097-       A  pergula  cauponae  lixa,  et1  hoc  génère  inceptum  ad  ipsos  principes  exundat  a 
bellum.  Injuriam  al  ter  qui  pertuleral  putat  praesenteni  praeteritae  ex  usu  suc- 
crevisse;  at  qui  obtulerat,*talionem  sibi  reservatam  veretur  :  sic  varia  ambos  delu- 
dit  opinio,  dum  uterque  id  adversario  imputât,  in  quo  quater  peccarat.  Surgitur 
hinc  inde  ad  gladios,  furor  arma  invasit.  Castrenses  in  mœnibus  reperti,  qui  lan- 
guet  custodiae  mancipatur,  qui  valet  pugnis  et  fustibus  pulsatur;  pulsatorum  vul-  b 
gus  expellitur,  nobilitas  servatur  vinculata  :  similiter  extra  agitur  de  similibus 
oppidanis  in  suburbio  deprehensis,  Parum  id  militiae  visum  est,  nisi  pars  extera 
portas  urbis  assultu  quateret  :  interna  quassas,  ad  bellum  egrediens,  aperiret.  Ubi 
ergo  nulla  obstant  aut  his  aut  illis  repagula,  campus  tantum  in  mcdio,  vexilla 
hincindcdisposita,  tum  demum  duces,  suis  et2  adversarii  viribus  collibratis,  tanto  c 
sediscrimini  invicem  committere  verentur.  Balduini  numerus,  ut  praememoratum 
est,  multus  erat,  viresque  praevalidae  :  ideoque  longiuscule  secesserat,  ut  a  murali 
subsidio  hostem  eliceret  pauciorem.  Tancredi  valde  minor  :  quae  causa  turrcs  mis- 
silibus  armarat,  quatinus  bello  prima  occurrerent,  sicque  pugnae  inferioris  pau- 
citatem,  superior  fulciret  jaculorum  descensus.  Talibus  confisi  diffisique  solatiis  d 
et  desolatiis  duces,  alter  alterius  praestolabalur  incursum;  neuter  enim  prior  im- 
petere  quam  impeti  malebat;  sed  e  converso  uterque.  Plures  suberant  causae  : 
haec  autem  maxima,  quod  qui  prior  ad  tantum3  nefas  irrueret,  ipse  nocentior 
sonaret  In  qua  tamen  mora,  ut  fert  militaris  consuetudo,  aliquot  ex  utrisque 
partibus  adolescentes  singularem  ineunt  congressum  :  utra  pars  ergo  justioris  e 
causae  tutelam  susceperit,  ex  bis  declarari  posset,  si  alterius  tantum  incursores 
succumberent,  et  alterius  praevalerent.  Quia  vero  ab  utraque  lucra,  ab  utraque 
damna,  ab  utraque  corruunt,  ab  utraque  obruunt  : 

Quis  justius  induit  arma , 

Scire  nefas  \ 

Sed  eorum  qui  raedii  ludum  martium  interludebant ,  Ricardus  de  Princi- 
patu,  nec  génère  minor  nec  animis,  cognatas  partes  et  lingua  simul  animabat,  f 
et  lancea.  Is  comitis  Wilhelmi  filius,  Wiscardi  nepos,  relicta  fralri  Tancredo 
Syracusa,  Boamundum  secutus  amitalem  suum,  sociaverat  Tancredum.  Dum- 
que  intervolans  hunepraeterit,  illuni  proterit,  insidiatrix  ex  transverso  lancea  latus 
fodit  improvidum,  peditemque  de  équité  mox  substituit.  Cui  autem  lapso  ensis 
strictus  quid  confert  rotatus?  Hostilis  in  eum  turba  ruit,  ut  ipse  paulo  incon-  g 
sultius  sodalium  exierat  subsidia,  adversariis  propior.  Solus  itaque  tôt  cir- 
cutnvallatoribus  oppressus,  capitur,  trahitur,  exarmatur,  servaturb.  Sors  eadem 
plurimos  utrinque  ab  equo  et  sella  in  pedes  degradaverat;  quum  visum  est  majo- 
rum  prudentiae,  insaniae  ascribendum  egressos  in  arma  hostilia  unanimes,  in  se 
sua  vertisse  discordes  :  ditiori  turba  adversus  barbaros  necesse  esse4,  nedum  exi-  h 
guam  pauperare. 

1  Om.  et  b.  c.  —  2  Om.  el  b.  c.  —  3  Ad  murum.  b.  c.  —  *  Est  b.  c. 
•  Lucan.  I,  1 26,  1 27.  —  b  Cf.  WiHelm.  Tyr.  1.  III,  c.  xxiv,  p.  i48. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI. 


CAPITULUM  XL1V. 

Pax  renovatur. 

a     Multa  ergo  in  hune  modum  sollicite  pensantes,  pacem  bello  commutant  viri    a.  io97. 
sapientes  :  quod  tamen  suasu  difïicillimum  aure  surda  avertisset  injuriis  laces- 
situs  Marchisides,  nisi  quia  avuncularis  proies  Ricardus  lenit  animos  rediturus, 
quos  exafcerbaverat  abstractus;  idemque  et  unus  modo  fit  causa  odii,  modo  pacis. 
Similiter  Gono  ille  praescriptus  cornes  in  urbe  languéns  sociis  mentem  reddit, 

b  pacis  commercio  reddendus.  Redeunt  itaque  alternatim  ad  propria;  héros  pro 
heroef  eqiies  pro  équité,  pedes  pro  pedite  :  damna  et  lucra  quo  ordine  cœperunt, 
in  eo  penitus  inconcussa  consistunt;  ut  ad  haec  merito  vulgaris  naenia  reduci 
possit:  Qui  habet,  habet;  qui  perdidit,  perdidit.  Nec  cohabitant  diutius,  abit  alter 
ut  adquirat;  alter  manet  et  fruitur  quaesitis !.  Verum  mansio  illa  non  segnis,  neque 

c  longa  moratur  virum;  cujus  arbitrio  vel  brevis  quies  longa  erat  segnities.  Igitur 
paulo  moratus  ad  Syros  exît;  féliciter  Cylicia  potitus,  at  felicius  multo  Syria  poti- 
turus.  Ante  tamen  et  de  illo  nequam  Turco,  quem  Adana  incarceraverat,  pœnas 
sumit;  et  plus  paternas  quam  principis  leges  Mamystanis  imponit.  Quibus  exple- 
tis,  montes  qui  medii  Alexandriolam 4  Guastonemque  oppidulumb  dirimunt,  con- 

d  scendit  :  viam  difficilem,  sed  cunctarum  ad  Syros  directissimami.  Illic  supremo2 
omnium  colle  superato,  fertur  Antiochiae  rupes  et  plana,  vias  et  dévia,  paludes 
et  sicca  oculo  simul  metiri  et  animo.  Inde  totam  percurrit  planitiem0,  qua  medii 
Sephchet,  Spitachchet,  Dommith,  Commithd,  Sediume,  Arthasium1,  fluvii,  op- 
pida,  urbes,  interveniunt. 


CAPITULUM  XLV. 

Artasium  venit  Tancrcdus,  Balduinum  ab  Antiochenis  circumventuin  libérât.  Artasium  ab  boste 

impugnatur. 

e  Artasium  s  vero  ubi  venitur ,  invenitur  cornes  Balduinus  s  felix  Artasiensium  Tur- 
corum  exclusor  :  sed  ab  Antiochenis  miserabiliter  inclusus.  Quibus  superveniens 
visus  Marchisides,  collectis  partim  sarcinulis,  partim  missis,  abscessum  indixit. 
Putabatur  in  adventu  uni  us  omnes  occursare  magni  exercitus  duces,  tanti  seque- 
bantur  virum  terror  et  fremitus  :  cujus  tamen  militiae  altéra  apud  Cylicas  pars 

F  relicta,  de  centurione  quinquagerium  reddiderat.  Sed  praenuntia  veri  fama,  multi 
instar  militis  unum  Marchisidam  praecinuerat  Subit  Artasium  hospes  novus,  at 

1  Om.  quœsitis  b.  c.  —  2  Superno.  b.  c. 

'  Hodie  Iskcndcrum.  (Cf.  Will.  Tyr.  1.  III,  c.  xxv,  num  sinumque  Alexandrie  siU,  potilur  Tancredus,  cas- 

p.  i4g.)  traque  plurima  aggreditur. 

b  Castruin  Gaslonis  sive  de  Gaslim,  prope  montem  4  Commi   ap.  Willelm.  Tyr.  1.  XVIII,  c.  xxvm, 

Amanum,  militiae  Templi  conligeral.  (Cf.  YEsloire  (TE-  p.  869. 

racles,  Ilist.  Occid.  t.  II,  p.  72 ,  1 36 ,  3i7  ;  Pauli  Codice  •  Hodie  Suweidijeh,  vel  poiinsSeitttnijeh.  (Cf.  Kièpert, 

diplomalico ,  t.  I,  n°  xci ,  p.  96,  ^19,  etc.)  c.  ex  Pauli  op.  cil.  p.  4ao.) 

'  Si  credas  autem  Willelmo  Tyr.  /.  c.  ac  Tudebovi,  f  Hodie  Artah  sive  Ertesi.  (Cf.  p.  An.  annotât,  e.) 

IV,  m,  p.  3i,  hac  planitie  Ciliciae,  inler  monlem  Ama-  ?  Cf.  Willelm.  Tyr.  I.  IV,  c.  vu,  p.  161  et  seq. 


Digitized  by 


Google 


640      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

1097.    hospitii  recompensatio  valde  est  minor  a  magnitudine  merilorum  :  ab  interioribus  a 
arcetur;  conceditur  vero  habitandus  murus  exterior  :  seu  ut  opposita  urbem  mu- 
niret  custodia,  seu  ne  intrinsecae  rixas  renovarent  angustiae;  vel  certe  nuper 
abscisse  contemptionis  nondum  penitus  radix  aruerat.  Quaecumque  vero  subfuit1 
causa,  muro  adamantino  se  inclusit,  quisquis  periculo  Tancredum  objecit.  An- 
tiochia  Latinorum  vires  auctas  intelligens,  quas  expertae  senserant,  fugerant,  nun-  b 
tiaverant  manus,  plurimo  supplet  infirmos  robore,  et  numéro  paucitatem;  remit- 
titque  secundo,  septies,  si  septies  remiserit,  superandos.  IHi,  ne  quis  relictus 
tentandi  modus  desit  praesidiis,  etiam  dolos  struunt,  parum  armis  sibive  confisi. 
Nocturni  subeunt  umbras  quae  Sancti  Palladii  virgultum  vulgo  appellantur.  Inde 
orta  luce  quinque  praemittuntur,  qui  Artasium  lacessant,  équités  :  at  beîlum  in  c 
ramis  latet  et  frondibus.  Qui  missi  sunt,  nil  morati,  subitas  Artasio  ostentant  mi- 
nas. Qualis  intérim  pastoribus  pecora,  talis  fiunt  pecoribus  tutela  pastores.  Tra- 
huntur  simul  bi  et  illa  :  nihil  evadit  a  facie  raptorum.  Clamatur  a  spécula,  ulu- 
lant pro  foribus  opiliones  et  subulci.  Una  haec  erat  omnium  querela,  malo  suo 
sibi  adversus  Turcos,  Francos  advenisse  tutores;  inde  se  gravius  cruciari  quod  de  d 
advenarum  patrocinio  libertatem  speraverint.  Quod  Tancredus  audiens,  festinus 
exit2,  bello  suspicans  urbem  circumdatam;  sed  viso  exteriori  rerum  statu,  illico 
comperit  patentes  animos  de  latentibus  pendere,  audaciamque  horum  alienam 
plus  esse  quam  suam  :  ad  cujus  tamen  rei  evidentiam  Turcopolos  très  obviam 
mittit,  ut  si  his  cederetur,  timida  solitudo;  si  obstaretur,  deprehenderetur  spes  e 
subsidiorum.  At  quinque  non  modo  non  cedunt  impetentibus  ;  verum  etiam 
versos  caedunt  impetes.  Tune  manifestius  eo  quod  latuerat  comperto,  paratur  bel- 
lum,  acies  disponuntur,  itur  obviam. 


CAPITULUM  XLVL 

Mars  favet  Turco. 


Ceterum  hostis  sagittifer,  plurimo  sui  numéro  plurimum  immanis,  nostro  viso, 
latebras  spernit,  occurrit  palam,  pudet  latuisse,  qui  bastas  singulas  dénis  et  su-  F 
pra  arcubus  oppugnabat.  Congrediuntur  itaque  Turci  La tinis,  incolae  peregrinis, 
gnari  locorum,  hominumque  locorumque  ignaris.  Primo  in  congressu  lancea 
viget,  lancea  perfodit,  lancea  dejicit  :  quae  mox  tanto  sub  onere  fatiscens,  tôt3 
penetrarepeltas,  pectora,  clavengos  nequit  intégra  :  quoniam  banc  clitellae  dissi- 
dentes exténuant,  illam  cuspis  truncata  decurtat,  aliam  Turcus  ensis  dimidiat,  g 
ut  hastitenens  putetur  potius  venisse  armatus  sude  pedes,  quam  lancea  miles;  at 
frugalior  longe  arcus,  vulnerumque  ditior,  semper  mittit,  crebro  laedit,  nunquam 
mittitur,  sero  laeditur  :  cominus,  eminus,  an  te,  rétro  fervidus;  etiam  quum  ab  in- 
tentione  propria  fallitur,  casu  saepe  ministro  non  permittitur  falli.  Hac  solante 
alios,  alios  désolante  fortuna,  simul  Balduini  Tancredique  ducum  altero  alteri  h 
parum  auscultante,  in  se  ipsos  divisi,  desolati  sunt,  et  usque  sub  mœnia  repulsi. 
At  Turci  ante  urbem  castrametantur,  noctem  diei  continuantes  pervigilem. 

1  Sufficit.  b.  c.  —  2  Exiit.  b.  c.  —  3  Ut.  b.  c. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI. 


CAPITULUM  XLVII. 

Balduino  Artasium  committitur. 


a     Dies  crastinus  fulgebat;  quum,  reverso  Antiochiam  hoste,  amotus  est  metus.  a.  1098. 
Tune  Marchisides  exire  jussus,  ut  semper 

Nulla  fides  regni  sociis", 

ab  ipso  exteriori  muro  quae  barbicana  appellatur,  expellitur.  Eustachides  Bal- 
duino, cujus  consulatu  longo  post  tempore  floruit  Edessa,  Artasii  regimen  tradit  : 

b  ipse  cum  reliquis  consulibus  Airardo  et  Cohone  proficiscitur  Edessam.  Tancredus 
sciens  quia  militia  vita  est  hominish,  simul  bello  nihil  tutius  habens,  montes  proximos 
occupât,  manu  parva  magnas  aggrediens  cohortes  :  tanto  nomine  exciti  colles  bar- 
bari,  pars  diffugium  maturant,  alii  occursum ,  nonnulli  intrepidi  manent;  ut  quos- 
dam  fides  eadem  Francis  consecrabat,  reliquos  abjungebat  error  fanaticus.  Igitur 

c  qui  Christum  norunt,  Christicolasexcipiunt  venientes;  quibus  verohoc  nomen  aut 
nescitur  tacitum,  aut  spernitur  auditum,  Barisanc  et  Hersen  oppida  relinquere 
timor  suadet,  fuga  complet.  Quae  relicta  vocant  Marchisidam ,  ingressumque  multa 
victualium  copia  opulentant.  Jam  ergo  mutata  sede,  exsul  felicior  urbis  hospite, 
damna,  caedem,  vincula  non  sentit;  nam  solitos  reditum  et  insidias  hostis  exer- 

d  cens,  sepelitin  frondibus  bellum;  praedam  autem  mulos,  muliones,  rhedas,rhe- 
darios  urbano  spectaculo  exponit  :  jumenta  sub  paleis  quasi  palliis  onerata  ge- 
munt,  eunt  gnara  periculi  quasi  periculi  ignara.  Jam  proxima  fluviod,  qui  Balenae6 
oppidi  jugera  irrigat,  pene  simul  ubi1  visa,  captata  captaque  sunt  :  adeo 
praedae  socii  alii  alios  praevenire  satagebant,  Heu  miseri  !  quid  praedam  distrahitis, 

e  mox  distrahendi  praeda?  Quid  caeditis,  nectitis,  angitis,  mox  angendi,  mox  nec- 
tendi,  mox  caedendi?  Vix  enim  portae  hos  effuderant,  quum  repente  insidiatricem 
turbam,  irrumpere  properantem,  pene  sero  repellunt. 


CAPITULUM  XLVIII. 

Obsidetur  Antiochia ,  cujus  situs  describitur. 

Itaque,  obsessa  urbe£,  obstruso  reditu,  quicquid  Latini  sanguinis  egressum  fuerat 
subsecuti  aut  nexu  aut  gladio  conficiunt  Turci.  Misertum  est  tamen  cœlitus  afflic- 
f  tionis  obsessae,  ut  festinantibus  ad  obsidendam  Antiochiam  Francis,  Antiocheni 
cédèrent  obsessores.  Pertransiens  igitur  urbes,  vicinaque  oppida,  (lumen  quoque 
Farfar  interfluens  venerabilis  ille  regum  exercitus,  anbelatae  tandem  Antiochiae 
suburbium  metantur.  Planitiei  mediae  latera,  gemini  alter  ab  Austro,  alter  a  Borea, 
angustant  montes;  frontem  ab  occasu  pontus  verberat;  sed  haec  quo  magis  orien- 

1  Î7r&i  legitur  in  codice  a  itemque  in  ed.  libr.  b.  c. 

'  Lucan,  I,  92.  '  Cf.  de  Antiochiae  oppugnationeTudebov.  V,  i,p.  34, 

b  Job,  vu,  1.  et  seq.  i3a,  186,  Raimund.  c.  v,  p.  a4i;  Fulcher. 

e  Forte  Apamea,  bodie  Biredschik.  Carnot.  1. 1,  c.  xv,  p.  33o/,  Willelm.  Tyr.  1.  IV,  c.  xm, 

*  Hodie  Nahr^Belnias.  p.  173  et  seq. 

e  Alias  Valenia.  Hodie  Belnias.  (Cf.  p.  65o,  annot.  b.) 

m.  81 


Digitized  by 


Google 


642      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

a.  1097.  tem  versum  a  littore  submovetur,  tanto  jam  latior  latiorque  rupes  summovet.  a 
Hanc  a  meridie  descendens  Damascenus  Farfar  interluit,  sinuoso  tractu  ad  mare 
per  plana  illabens,  montium  médius,  sed  australi  vicinior  :  adeo  autem  in  ejus 
umbram  interdum  vergens,  ut  nil  nisi  semita  intersit  médium;  sed  qua  jam  in 
angustias  illas  descendcre  clivus  incipit,  sita  est  civitas,  hinc  flumini,  inde  monti 
in  longum  collaterans.  Quin  etiam  montis  latus,  licet  inhospitale,  sibi  continuât,  b 
mœnibus  in  summum  eductis,  ibidemque  municipio  constructo;  at  eadem  sic 
item  in  fluvium  descendit,  ut  a  sui  medio  cum  flumine  in  occasum  tendens  mox 
ab  eo  in  cornu  occiduo  paululum  recédât,  in  ortu  usque  ad  médium  longe  sepo- 
sita  :  in  qua  tamen  parte  muros  duplices  certius  munit  palus  reflua,  ipsa  sui  tre- 
moris  mollitie  super  omnem  saxi  duritiam  munimen  firmius.  Sola  itaque  frons  c 
urbis  Phœbo  nascenti  obnoxia,  ad  médium  sui,  id  est  a  porta  Jusum,  acccssum 
patitur;  nam  a  porta  Susuma  rupis  abruptae  praecipitium  humanis  tantum  patet 
suspiciendum  oculis,  non  gressibus  adeundum. 


CÀPITULUM  XLIX. 

Ordo  obsidentium. 

Atb  vicina  huic  ex  adverso  rupes  signa  Boamundi  tenet,  in  eam  usque  quae  a 
porta  exit  descendentia  viam  :  haec  proximum  portae  tumulum  erigit;  in  quo  Tan-  d 
credus  castra  locat,  ceteris,  quantum  funda  jacit,  urbi  propior.  Post  eum  comités, 
Normannus  et  qui  ei  adhaerebant,  ipsius  Tancredique  Flandrensis  médius.  Ab 
altero  autem  latere  Blesensis,  Boloniensis,  Albamarensis,  Montensis,  Sancti-Pau- 
lensis  et  Hugo  Magnus;  nam  omnes  hi  comitis  Normanni  muneribus,  aliqui 
etiam  hominagio  obligabantur.  Ab  his  usque  flumen  eo  tenent  ordine  planitiem  e 
heroum  castra,  quo  paginam  nomina  :  Dux  Godefridus,  Podiensis  episcopus,  co- 
rnes Raimundus.  Haecigitur  prima  castrorum  positio  quartum  urbis  cornu,  ceteris 
vacantibus,  obsidet  :  quippe  hoc  planitie  vicina  accommodum,  reliquis  aut  flumi- 
nis,  aut  fossae,  aut  montis  obice  inaccessis.  Postea  vero  succedente  diei  die,  hune 
mutare1  ordinem  aliquando  invadentis  hostis  nécessitas,  interdum  invadendi  f 
hostem  voluntas  compulerunt.  Ehimvero  rupes  quae  Boamundi  imminebat  castris, 
licet  aditu  diflûcillima,  visa  tamen  est  Turcis,  in  quam  a  monte  ad  sagittandum 
descenderent ,  opportuna;  sicque  peracta  caede,  levibus  armis  ad  muros  patere 
refugium,  ubi  sequentium  gravia  nullum  invenirent  ascensum.  Adhisergo  resis- 
tendum  incursibus  tumulus  supra  Boamundi  rupem  muro  cingitur,  Hugonis  g 
Magni  viribus  tuendo.  Porro  boréales  duae  effundere  Turcos  consueverant  portae, 
cis  transque  fluvium  exercitus  nostri  dam  no  patulae  :  quarum  citeriorem  dux  Go- 
\  defridus  aggrediens,  egressum  tandem  cohibuit,  primo  tamen  congressuGuarnerii 
Marchionis  nece  desolatus.  At  remotior  per  pontem  contiguum  transfundere  hostes 
solita ,  Raimundo  comiti  placet  obstruenda  :  nam  castris  vacua  spatiosior  trans  h 
flumen  planities  laxiores  vaganti  Turco  indulserat  habenas.  Ideo  supernatantis 

1  Immutare.  b.  c. 

*  Porla  Jusum  est  porta  inferior,  porla  Susum  est  porta  superior.  (m.)  —  b  Cf.  Willelm.  Tyr.  /.  c. 


Digitized  by 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  643 

a  fabricae  pons  trajectus  est,  cujus  intextas  trabes,  subjectarum  navium  onus,  super-  a.  1097. 
jectae  crates  onerarent.  Haec  itaque  riparum  continuatio,  transmeando  alveo  ser- 
viens,  ad  inhibendum  supradictae  portae  egressum  comitem  traduxit.  Adjuvit  au- 
tem  ipse  loci  situs  obsessorem ,  obsidionis  firmandae  utilis  cooperator.  Excreverat 
enim  in  collem  modicum  tellus,  cujus  vertici  fanum,  quod  vulgo  Mahummariam 

b  vocant,saxeum  supersidebat  :hoc,  fluviali  portae  et  oppositum  et  vicinum,  oppor- 
tunitate  sua  comitem  invitavit.  Cornes  vero  quae  restabant  munimini  castrorum 
supplevit  cetera  :  fossam  videlicet  per  circuitum  ductam ,  tum  suae  concavitatis 
depressionc,  tum  ejectati  aggeris  arduitate  robur  duplex  :  super  hune  quoque  fun- 
datus  est  murus  in  se  humilis,  sed  tutoris  sui  audacia  superbus.  His  jam  magis 

c  magisqueTurci  coarctati  angustiis,  minus  et  minus  laedere  poterant,  quippe  solita 
vagandi  licentia  sublata.  Restabat  tamen  in  occasu  porta  ad  nocendum  efficax,  ad 
obsidendum  difficilis. 


CAPITULUM  L. 

Difïîcultas  obsidionis. 


Obsidionem  mediae  montis  et  fluminis  angustiae  prohibebant  eisdem  claustris, 
altero  vadum,  altero  descensum  negantibus  :  ignari  advenae  excludebantur,  gnari 

d  indigenae  transvadabantur;  viam  quae  ad  portum  descendit  observantes,  Christiano 
sanguine  fréquenter  aspergebant.  Itaque  non  nisi  in  acie,  ea  tamen  interdum  parum 
tuta,  aut  a  portuad  exercitum,  aut  ab  exercitu  ad  portum  transmeare  licebat,  tan- 
topere  obseratos  egressus  portae  unius  redimebat  licentia.  Huic  malo  Tancredus 
remedium  invenisset,  sicut  posterior  eventus  indicavit;  sed,  mœnibus  propior, 

£  primus  Turcis  obviabat  furentibus.  Quapropter  jejunus  sub  sole  diem,  noctem 
sub  rore  pervigil  transigebat  :  unus  ipse  et  adhuc  modicus  totius  belli  sustinebat 
occursum.  Tanto  denique  viri  sudore  repulsi  hostes,  jam  lacessere  desistunt,  tur- 
ribus  et  latibulis  contenti.  At  inquies  Tancredi  audacia  ab  domito  ortu  ilico  ad 
indomitum  se  convertit  occasum  ;  iliic  in  occursu  hostium  inventam  maceriam 

f  paratum  sibi  oppidum  adesse  dicit,  vix  initium  parandi*.  0  laudis  amor!  o  au- 
dacia! o  temeritas!  ad  cetera  enim  te,  Tancrede,  strenuum  dixerim,  hic  temera- 
rium;  ad  cetera  constantem,  hic  pertinacem.  Casus  ceterosaut  loci  commoditas 
aut  spes  subsidii,  aut  nécessitas  irruens,  aut  si  qua  alia  prudenti  semita  patet, 
habuit  excusare;  hune  autem  temeritatis  omnia  arguunt  :  parietina  vêtus,  grassa- 

g  tor  robustus,  propinquitas  hostium,  remotio  sociorum;  cetera  ut  aspirent,  Farfar 
transvadatus  subsidia  disjungit;  enimvero  si,  quod  absit!  Turcorum  armis  traditus 
succumberes,  velocius  in  ventres  hostium  transisses  coclus,  quam  ad  socias  aures 
captus.  Mânes  tamen,  mânes,  pugnas,  obsides,  portam  munis,  portam  quatis, 
nunc  tu  hosticam ,  nunc  hostis  tuam.  Totus  occidens,  quantus  quantus  est,  in 

h  ortu  pugnat  ;  tu  solus  ad  occasum  paucis  commilitonibus  gaudes,  sed  his  fortibus  : 
praescriptum  enim  illud  munimen  satis  arctum  multitudinem  non  admittebat,  pau- 
cos  vix  capiens. 

*  Videlicet  «  oppidi.  » 

81. 


Digitized  by 


Google 


% 


644      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

CAPITULUM  LI. 

Tancredus  septingentos  Turcos  ad  praedandum  egressos  delet. 

.  1097.      Studuit  namque  primo,  ut  ad  initium  redeam,  rem  clam  gerere  Tancredus,  quati-  \ 
nus  lateret  cives  qui,  nullo  sole  intermisso,  in  partem  illam  egredi  herbas  messuri 
consueverant  :  inde  fuit  quod  claustrum  illud  subiit  nocturnus;  illi  vero,  nescio 
quo  auspicio,  in  hanc  ipsam  suspicionem  ducti,  primo  die  paucos  ipsos  a  longe 
emittunt  messores,  quatinus  hoc  pateret  examine  si  novas  formidare  insidias 
debuissent.  Quo  viso,  nostri  mox  se  abscondunt,  nec  exit  quispiam.  Redeunt  ita-  b 
que  tuti1,  qui  exierant,  intra  mœnia,  nullo  turbati  armorum  incursu;  similiter 
die  postera  exeunt,  sed  et  plures,  etçastro  propius  :  fecerat  eos  jam  tutiores  dies 
hesterna,  quae  transierat  tuta,  herbilegos  incolumes  ducens  ac  reducens.  Tune  vix 
Tancredus  leones  cohibet,  visis  prope  ovibus  astare.  «  Sustinete,  inquit,  adhuc  mo- 
«  dicam  hanc  dieculam,  viri  fortes  :  cras,  nisi  fallor,  incidet  in  retia  nostra  praeda  c 
«  uberior.  »  Sicut  praevidit,  sic  accidit;  nam  bis  jam  praetentato  aditu,  et  biduana 
herbae  sustentata  penuria,  die  tertia  hinc  tuti  egrediuntur,  hinc  coacti;  et  quia 
propiora  urbi  prata  messuerant,  quia  de  Francorum  praesentia  adhuc  haesitabant, 
et  multi  exeunt,  et  Francos  transeunt.  Tune,  ruptis  claustris,  Tancredus  irruens 
quid  prudentia  audaciaque  junctae  possent  subito  ostendit  :  qui  in  medios  irrum-  n 
pens  tanto  avidius  in  ore  gladii  omnes  absorbet,  quo  acrius  eorum  viscera  tor- 
rentur  quibus  sustenta  est  inter  pocula  sitis  triduana.  Ne  longum  faciam,  caesis 
circiter  septingentis ,  caesorum  capita  Tancredus  .lxx.  Appodiensi  transmittit  epi- 
scopo,  decimam  de  triumpho  :  quibus  oblatis,  episcopus  gemino  percellitur  gau- 
dio,  tum  de  amici  victoria,  lum  de  sibi  impensis  in  allegatione  muneris  honore  e 
et  gloria.  Eodem  itaque  rémunérât  victorem  numéro  marcharum,  quot  et  ipse 
donatus  fuerat  cervicibus  peremptorum.  Tancredus  eo  tempore  multum  aeris  com- 
militonibus  suis  debebat,  in  loculis  nihil  habens.  Gaudium  igitur  et  exsultatio  co- 
mitata  sunt  pecuniam,  quae  mox  ducem  absolvit  a  debito,  militumque  inopiam 
distributo  relevavit  argento.  Forte  etiam  contigit  ut  missum  a  praesule  nuntium  f 
alius  praeierit  non  missus  :  quo  audito,  statim  dispergitur  quod  nondum  habeba- 
tur;  mox  alios  ditat,  qui  adhuc  egebat;  ita  enim  dicebat  in  corde  suo  :  «  Thesau- 
«  rus  meus  sint  milites  mei;  egeam  ego  dum  ipsi  abundent  :  non  sollicitor  habere, 
«sed  habentibus  imperare.  Onerent  ii  argento  marsupia;  ego  eos  curis,  armis, 
«  sudore,  tremore,  grandine,  pluvia.  »  Quos  tamen  die  bellis,  nocte  vigiliis  fatigatos  g 
ipse  leniter  supportabat,  vici  debitae  subeundo,  quain  vulnus  excusaret,  seu  mor- 
bus  :  suam  vero  nunquam  dominii  reverentia  desidem  fecit;  quin  ipse  et  semper 
explebat  suam,  et  non  solum,  ut  praescriptum  est,  supplebat,  sed  et  praeripiebat 
alienam. 

1  TurcL  b.  c. 


1 


Digitized  by  Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI. 


CAPITULUM  LU. 

Singolari  certamine  Taneredus  très  Turcos  fodit. 

a     Quod  dum  sœpius  ageret,  semel  contigit  ut  uno  comitatus  Achate*  ad  excuban-  a.  io97. 
dum  egrederetur  :  lorica  galeaque  cessantibus,  accinctus  gladio  equitabat;  puer 
haslam  gerebat  et  clypeum.  Item  armati  très  excubabant  Turci,  quos  Antiochiae 
porta  emiserat.  Errabant  autem  alii  aliorum  ignari;  nam  longiusculum  castra  ab 
urbe  spatium  dirimebat,  frutices,  monticulos,  convalles  interjiciens,  aptas  insidiis 

b  latebras.  At  duobus  très  compertis  irruunt,  in  quem  allerutrum  irruant  ignari. 
Quin  immo  miseri  fugite  :  fugite,  inquam,  Castoris  Cyllarum  b,  Achillis  fraxinum, 
dextram  Meleagri,  animos  Tydei,  Herculis  trinodem,  Ajacis  septemplicem  :  haec 
enim  omnia  unum  bunc  beliatorem  armant;  frustra  lacessitur,  ultro  ipse  occur- 
rit  omnibus  his  armatus;  quem  fugere  cautum  est,  exspectare  stultum,  impetere 

c  furiosum.  Verumtamen  quoniam 

Invitum  qui  servat,  idem  facit  occidentic, 

irruite  ocius,  ut  quantocius  corruatis;  corruite  subito,  ut  supersit  Marchisides 
in  aeterno.  Qui  occursum  aspiciens  dementem,  velociorem,  ut  fit,  arrepta  fraxino 
occursorem  transfigit.  Pelta  et  thorax  alios  tueri  soient,  sed  alii  objecte  perfos- 

d  sori  :  hic  perfossor  nullam  sinit  esse  loricam  fidelem,  nullam  non  fallacem;  hic 
percussor  de  galea  facit  mi  tram,  de  clypeo  pallam,  de  thorace  subuculam;  perfo- 
rât denique,  ut  iinum,  lignum;  ut  cannabem,  chalybem;  ut  lanam,  lamnam  :  sed 
primi  médius  nece  conspecta  fit  tardior,  ut  tardions  ultimi  subsidio  fulciretur. 
Infelix  qui  modo  velociori  praecursum  invidebas,  nunc  segnioris  beatam  praefers 

E  tarditatem;  et  id  tamen  frustra  :  uni  siquidem  debentur  dextrae  velox  et  tardus; 
unus  quippe  ambos  aggrediens,  hujus  adhuc  obviantis  frontem  dissecat,  illius 
fugam  tergo  sistit  trajecto.  Sed  est  quod  stupeam,  nec  satis  valeam  stupere,  quum 
homo,  tam  pretiosus  laudis  emptor,  mox  praesentis  ora  armigeri  siientio  concluserit 
adjurato.  Pudorne,  an  religio,  an  adhibendae  fidei  diffidentia  causse  fuerint, 

F  prorsus  ignoro  :  nam  si  pudor,  quid  aliquando  quis  ducet  honori,  qui  armatos 
très  uno  perimere  impetu  ducit  pudori?  Quod  si  religio,  monstri  simile  aiunt 
pisces  sub  aratro  scatere  ;  ast  ego  longe  monstruosius,  tam  cupidum  laudis  laudem 
fugere.  Denique  tam  clarissimus  bellator,  tôt  difficilia  aggressus,  tôt  aspera  per- 
pessus,  tôt  certamina  supergressus,  facile  fidem  impetret  :  praesertim  strage,  armis, 

g  vicinia,  testibus,  ante  omnia  lingua  ipsius,  cui  ut  nulli  certius  credebatur.  Verum- 
tamen, latente  causa,  effectus patuit  :  causa,  inquam,  silentii;  effectus  caedis.  Patuit 
etiam  longo  tempore  post  rei  séries,  ut  adjuratus  armiger  diem  silentii  complevit 
praefixum. 

'  Virgil.  jEneid.  I,  3 12.  —  b  Cyllarus  equus  esl  Castoris.  (Cf.  Virg.  Georg.  III,  89.)  —  f  Horat.  De  art.  poct.  467. 


Digitized  by 


Google 


646      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 


CAPITULUM  LUI. 

Christianorum  patientia  in  dura  hac  et  longa  obsidione. 

1097.      Monet  me  tempus  ad  intermissam  redire  obsidionem,  ut  vel  quantulam  de  su-  a 
dore  tanto  qui  sudavere  accipiant  mercedem  :  nam  in  ejus  exercitu,  jam  fere  octi- 
mensis  mora,  multi  strenue  multa,  maxime  majores  viri  majora  fecerunt  :  sociali- 
ter  autem  summi,  médiocres  et  imi  gravia  pertulerunt,  famem,  terrae  motum, 
aqùarum  inundationem,  aeris  terrores  varios,  impetus  quoque  nunc  cœliruentis, 
nunc  belli  ingruentis;  prodigia  quoque  et  visiones  :  hae  multis  clam,  illa  cunctis  b 
palam  cœlitus  effulserunt;  quorum  singula  si  suis  ordine,  modo,  dignitate  expli- 
cem,  nimis  intérim  sileat  Tancredus,  sicut  quietis  spretor,  ita  silentio  indignus. 
Porro  cymba  nostra  sero  veniat  in  portum,  si  tanti  procellas  pelagi  sulcare  aggre- 
diar.  Quis  enim  de  Godefridi  viribus  stupendis  prsesumat,  cujus  ense  trajectus 
Turcus  duo  factus  est  Turci  :  ut  inferior  alter  in  urbem  equitaret,  alter  arcitenens  c 
in  flumine  nataret?  Aut  quis  illud  Raimundi  digne  admiretur,  quod  saepius  occur- 
renti  Antiochiae  solus  restitit,  quod  interdura  fossas,  interdum  muros  supergres- 
sam  viriliter  reppulit;  immo  quod  nullo  exercitus  remoti  fretus  auxilio,  pontem 
obsedit? Nonne  sola  Flandrigenae  Roberti  lancea  singulariter  suum  expostulat  scrip- 
torem?  Quem  dum  quotidianis  mortibus  Antiochiam  ditat,  quotidiano  cornes  equo  d 
pauperatur,  ut  sciiicet  fallente  damnum  ardore  laudis,  aliquando  principi  tanto 
deesset  equus,  nisi  succurreret  vicatim  mendicatus.  Deferebatur  pelvis  patula  per 
tabernas  :  quam  rem  miserantia,  supplebant  comiti  equum  macellum  et  caupona. 
Porro  quid  simile  illi  saecula  nostra  viderunt,  quod  ducenti  circiter  semermes  .xv. 
millia  armatos,  pars  major  asinarii  caballarios,  languidi  fugavere  robustos?  cujus  e 
victoriae  fertur  Blesensis  cornes*  dux  fuisse,  Godefrido  Boamundoque  sociatus  : 
unde  septingentorum  et  eo  amplius  capitum  asportatio  Antiocheno  spectaculo 
facta  est  ostentatio  lugubris,  inter  quae  singillatim  palis  affixa,  quantam  putas  illud 
Blesensi  gladio  gloriam  contulit,  cujus  oculorum  distantia  semipes  fuit?  Horum, 
ut  dixi  y  via  centifida  iturum  me  revocat,  ne,  dum  singulis  vagabundus  insistam,  a  f 
cœpto  tramite  devius  aberrem.  Célèbrent  suos  Normannia^  Flandria,  Robertos; 
reliquos  duces  occidens  reliquus;  mihi  unus  Marcbisides  sufficit,  cui  non  sufficio 
vel  totus.  Ignosce,  Gallia,  scriptoribus  dives  :  juvat  me  Antiocheno  vacare  principi; 
praesente  me  gesta  liberius  persolvam  debitor  creditori.  Verumtamen  ne  nulla 
benemeritos  silentium  meum  mercede  remuneret,  compendiosum  quippiam  cona-  g 
bor  perstringere,  quod  scriptura  posteritas  prolixiori  valeat  stylo  explicare. 


CAPITULUM  LIV. 

Graves  obsidentium  angustiae. 
Igitur  a  tribus  ventis  urbe  obsessa,  Auster  solus  nulium  perflavit  obsessorem  : 

•  Solus  ioter  Belli  sacri  scriptores,  Radulfus  noster  Stephani  comitis  praBclare  facla  commémorât  :  ceteri  ea  réti- 
cent, quasi  oblilterata  turpi  illius  fuga. 


Digitized  by  Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI, 


647 


a  in  latere  illo  nihil  humidum,  nihil  planum  :  quae  incommoditas,  comnioda  civibus,  a.  io97. 
clatfsores  exclusit,  clausos  absolvit.  Illinc  insidiae,  illinc  duri  viatoribus  occursus, 
quum  aut  egrediens  Francus  victualia  quaereret,  aut  inventa  regrediens  afferret. 
Tantus  populus,  tôt  gentes,  tôt  millia  multo  indigebant  pecore,  multa  cererea. 
Syria,  Cylicia,  Rodus,  Cyprus  opulentissima,  quaedam  insulae,  quaedam  régna, 

b  exercitum  alebant,  sed  parce  tamen,  licet  Chio,  Samo,  Creta,  Mitilena  aliisque 
famae  minoris  pene  innumerabilibus  insulis  adjute.  Aderat  imperatoris  Alexii 
praeco,  qui  ad  comportandas  segetes  terra  marique  populos  urgebat.  Cœperat  cum 
hieme  obsidio,  per  quam  evoluta  universos  biemis  pertulit  horrores;  aquae  dilu- 
via,  nunc  subi  ta,  nunc  continua;  tantos  cœli  terraeque  motus,  ut  soluto  elemen- 

c  torum  fœdere,  haec  ad  summa  surgere,  illud  ad  ima  corruere  videretur.  Nam  quid 
de  turbinibus,  quid  de  ventorum  rabie  dicam?  Mis  grassantibus,  nec  tentorium 
stabat,  nec  mapale1,  vix  palatium  seu  turris.  Durabat  sub  Jove  juxta  cum  plèbe 
nobilitas;  hiems  neutri  parcebat:  tanto  tamen  nobilitati  asperior,  quanto  est  durior 
rusticus  milite,  laborifer  dclicato.  Tôt  procellas  sociabat  esuries,  esuriem  mors  : 

d  mors  passim  habenis  Iaxis  ethomines  praecurrebat,  et  bellorum  solatia,  equos;  ra- 
rum  erat  in  castris  stabulum,  cui  famés,  novem  sublatis,  decimum  reliquisset. 
Armorum  quidquid  ferri  erat  et  calybis  corripuerat  rubigo;  clypeos  dimiserant 
clavi  et  coria;  hastae,  sellae,  materies  lignea,  paucorum  erant  integrae,  multorum 
resartae,  nullorum  lucidae,  nonnullorum  nullae;  sine  nervis  vacabant  arcus,  et 

e  sine  arundinibus  sagittae  :  undique  inopia,  undique  calamitas,  undique  desolatio. 


CAPITULUM  LV. 

Mira  Christianorum  fiducia. 

Dura  haec  nimis  et  tristia,  quum  subito  gravia  gravibus  cumulantur,  succedente  a.  1098. 
Piscibus  Ariete,  vere  hiemi  :  cujus  temporis  herba  Medorum  Persarumque  equos 
bello  redintegrat.  Improvisi  adsunt  Turci,  numerus  multus,  et  vires  ad  praelia 
parataeb.  Prope  jam  aderant,  die  eadem  aut  subituri  mœnia,  aut  castra  irrupturi, 

f  quum  rumor  praenuntius  advolat,  qui  rem,  ut  erat,  pandit  Cbristianis.  Addit  etiam 
more  suo  et  de  magnis  majora  loquitur.  Hinc  exciti  Latini  proceres  obviare  pa-  * 
rant,  quod  tamen  difficillimum ,  immo  quasi  ob  vitae  taedia  in  mortem  ruere  po- 
tuit  œstimari.  Nam  de  tanto  numéro,  de  tantis  militum  qui  urbem  obsederant  co- 
piis,  vix  .ce.  corrogantur,  in  equis  obviam  profecturi.  In  his  tamen  asini  bona  pars 

g  vicem  supplent  equorum  :  nam  forte  equos  gens  nostra,  nil  taie  veriti,  longe  mi- 
sèrent frumentatum.  Igitur  tam  exilis  numerus  adversum  quindecim  millia,  sicut 
ab  his  qui  affuerunt  didici,  ad  pugnandum  egreditur  :  mira  audacia!  saeclisque 
omnibus  praedicanda!  In  procinctu  hoc  duces  fuisse  memorantur  Godefridus, 
Boamundus,  Blesensis  Stephanus  :  ii  quum  ad  eum  venissent,  quem  corrupte  vul- 

h  gus  pontem  Ferri  pro  Farfar  nuncupat,  visis  ultra  procul  hostibus,  non  restant 
ut  timidi,  transeunt  ut  timendi;  praecedit  Boamundus,  subsequitur  Godefridus, 
in  subsidio  est  Stephanus. 

1  Mappale.  a. 

*  De  hac  Chrislianorum  inopia  cf.  Tudeb.  VI,  ni-         b  Cf.  Tud.  VI,  vu,  p.  4a,  i36,  190;  Raim.  de  Aguil. 
vi ,  p.  39 ,  seq.  c.  vu,  p.  a46,  247 ;  Reinaud ,  Extr.  des  hist.  arabes,  p.  5. 


Digitized  by 


Google 


648      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

CAPITULUM  LVI. 

Hostes  aggrediuntur  pauci,  et  fugant. 

Monticulus  trans  et  prope  pontem  in  planitie  exstat  :  sub  ipso  exspectant  nostri;  a 
per  ipsam,  quae  amplissima  est,  Turci  advolitant  :  prospexerant  enim  nostros  a 
longe,  mirati  qua  fiducia  pontem  gens  tam  modica  transmearent.  Illa  autem  trans- 
meatio,  tam  prudens  quam  audax,  magnum  incussit  terrorem  hostibus,  nostrorum- 
que  paucitatem  plurimae  multitudinis  opinione  cumulavit.  Ideo  Turci,  quumap- 
propiant,  substant,  metuentes  ne  mons  praescriptus  paucos  ostenderet,  multos  b 
absconderet  :  ipsum  boc  simulantes  Christicolae,  hastas  vexillis  armant,  singula 
singulis  aptantes,  quasi  tôt  abderent  agmina,  quot  proderent  vexilla  :  moxque 
nihil  cunctati,  erectis  hastis,  tali  hostes  perturbant  impetu,  ac  si  falconum  turba 
fulicasimpetisset.  Surgit  pulvis,  sonant  arma,  ungulae  perstrepunt,  clangunt  buc- 
cinae1,  oculi  caligantur,  aures  vacant,  corda  bostium  stupent,  ut  plura  timeant  e  c 
latebris  surgere  Francorum  millia,  quam  viderint  vexilla.  Dictu  mirabile  et  tan- 
quam  a  fide  alienum  !  terga  quantocius  vertunt  multitudo  tanta,  paucis  de  Christi 
numéro  amissis,  majore  in  his  Cunnano,  comité  Britannicoa,  qui  animis  furen- 
tibus,  uno  contentus  socio,  Persarum  exercitum  primus  invadere  praesumpsit. 
Illius  mihi  juxta  pontem  in  via,  Ion  go  tempore  post,  ostensus  est  tumulus,  quan-  d 
tum  licuit,  ut  est  gentis  pietas,  saxo  et  cruce  decoratus.  Sed  adepti  victoriam 
Franci,  fugam  persequuntur,  brevi  tamen  instantia,  longam  prohibentibus  equi- 
tum  raritate,  equorum  tarditate,  utrorumque  inedia.  Referunt  ad  castra  signum 
victoriae  •Dec.  caedis  exercitae  capita,  prius  tamen  praedicto  comité  sociisque  mar- 
tyrii,  prout  res  tulit,  consepultis.  Illa,  si  memini,  luce  haec  facta  sunt,  qua  Latino-  e 
rum  gens  ventri  et  carnis  edulio  studiosius  indulgent,  cinere  vertices  in  crastino 
aspersuri b. 


CAPITULUM  LVIL 

Patria  auctoris  hujus  historiée.  Famés  in  urbe. 

Nox  sequens  rubore  horribili  cœlum  infecit,  ut  qui  in  occidente  positi  cernè- 
rent, «  Oriens  pugnat  »  illico  clamarent.  Vidi  egomet  signum  ilkid  quum  adhuc  in 
paterna  domo,  Cadumi ,  adolescentulus  degerem,  nondum  mihi  visa  seu  nota,  nisi  F 
nomine  tenus,  Antiochia,  sed  nec  Roma.  Stupuerunt  multi  illo  viso,  qui  omnes 
uno  ore  bellum  indixerunt  ac  sanguinem  :  sed  reversis  ad  socia  arma  victoribus, 
allata  palis  capita  infiguntur,  pali  tellure  ante  muros  in  conspectu  hostium  séria- 
tim.  Inventum  est  unum  inter  cetera,  et  hoc  memoriale,  ab  oculo  ad  oculum  semi- 
pedalem  distantiam  habens.  Clamant  qui  infigunt,  spectantibus  de  mûris  civibus  :  g 
«  Ecce  spes  vestra,  ecce  minae  vestrae,  ecce  adversus  Francos  vires  corrogatae,  eadem 

1  Bucinœ.  a.  Hic  et  infra. 

"  t  Conanus  quoque  Brito ,  filius  Gaufredi  comitis  (de  b  Hanc  victoriam  die  Martis ,  menais  Februarii  ix#,  A. 

t  Lamballe).  »  (Order.  Vit.  1.  IX,  c.  vnt  t.  m,  p.  5o3.)         D.  1098,. Franci  retulerunt.  (Cf.  p.  45  annotât,  a.) 


Digitized  by 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  649 

a  «  vobis  stipendia  reservamus;  similis  exitus  similes  manet  :  inclusi  estis,  erepta  est    a.  io98. 
«fuga,  consumpta  ceres,  famés  inducta,  subsidiuin  ademptum,  adversa  omnia.  » 
Viso  auditoque  quod  gesserant  Franci  ac  dixerant,  urbs  trépidât,  nec  de  cetero, 
sicut  prius,  portas  aperit,  tabescit  in  famé,  luget  in  timoré  :  in  hac  ver  continuum 
calamitate  transigunt,  panis  inopiam  verna  copia,  frondibus herbisque,  more  pecu- 

b  dum ,  levantes.  Tune  Cassianus*  (hoc  erat  principis  inclusi  nomen)  dat  edictum,  et 
qui  scrutentur  mittit  :  ut  apudquem  civium  inveniretur  annona,  dimidiam  ipse 
ad  curiam  milteret;  de  reliquo,  ut  posset,  vitam  sustentaret.  Civitas,  hoc  audito, 
grave  ferunt,  tolérant  tamen  :  annonam  dimidiant,  hoc  curiae,  illud  vite;  mitigat 
damnum  usus  ipse  damnorum,  maxime  quod  bellatricem  manum  sumptus  ille 

c  alere  debebat. 


CAPITULUM  LVIIL 

Multi  duces  ab  obsidione  recesserunt. 


Abscesserant  interea  ex  castris,  exosi  taedia,  comités,  Blesensis  in  Cyliciam,  Lao- 
diciam  Normannus;  Blesensis  Tharsum  ob  remedium  egestatis,  Normannus  ad 
Anglos  spe  domina tionis.  Angli  ea  tempestate  Laodiciam  tenebant,  missi  ab  impe- 
ratore  tutelab;  cujus  fines  vagus  populabatur  exercitus,  ipsam  quoque  cum  vioien- 

d  tia  irrurapere  tentantes.  In  hac  formidine  Angli  assertorem  vocant  praescriptum 
comitem ,  consilium  fidèle  ac  prudens.  Fidei  fuit  fidelem  domino  suo  virum ,  cui 
se  manciparent,  asciscere;  jugoNormannico  se  subtraxerant,  denuo  subdunt,  hoc 
prudentiae  :  gentis  illius  fidem  experti  et  munera,  facile  redeunt  unde  exierant. 
Igitur  Normannus  cornes,  ingressus  Laodiciam,  somno  vacabat  et  otio;  nec  inutilis 

£  tamen,  dum  opulentiam  nactus,  aliis  indigentibus  large  erogabat  :  quoniam  conserva 
Cyprus  baccho,  cerere,  et  multo  pecore  abundans  Laodiciam  repleverat,  quippe 
indigentem,  vicinam,  Christicolam  et  quasi  collacteam  :  ipsa  namque  una  in  littore 
Syro  et  Christum  colebat,  et  Alexio  serviebat.  Sed  nec  sic  excusato  otio,  praedic- 
tus  cornes  frustra  semel  atque  iterum  ad  castra  revocatur;  tertio,  sub  anathemate 

f  accitus,  redit  invitus  :  difïicilem  enim  habebat  transitum  commeatio,  quam  comiti 
ministrare  Laodicia  veniens  debebat. 


CAPITULUM  LIX. 

Obsidentium  ducum  stationes. 


Principes  alii  propiora  occupaverant  municipia,  ideoque  facile  alebat  eos  oppor- 

"  Bagui-Sian  sive  Bagi-Seian,  Antiochiae  princeps.  dux,  apud  Anglos  Laodiceae  aliquandiu  commoratus  est. 

(Cf.  p.  a48,  annotât,  c.)  (Cf.  Order.  Vit.  1.  IV,  t.  II,  p.  17a,  i73;  1.  VU,  t.  III, 

b  Hic  agitur  nempe  de  Anglis,  qui,  Normannicam  do-  p.  1 29  ;  1.  IX ,  c.  m,  p.  ^90,  et  1.  X ,  t. IV,  c.  m,  p.  70.)  Im- 

minationem  fugientes ,  ab  Alexio  libenter  recepti  erant.  peratores  Grœci ,  militum  numéro ,  unam  Waringorum, 

Si  Order.  Vit.  tidem  adbibeas  :  tinter  illos  Edgardus  id  est  Danorum  Anglorumque,  cohortem  habebant.  De 

«  Adelingus  prscipuus  erat.  »  Robertus,  Normannorum  qua  vid.  Cangii  Gloss.  med.  et  inf.  latin,  v*  Waringi. 

m.  82 


Digitized  by 


Google 


650       GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

a.  1098.    tunitas  commodibr.  Duci  Sedium*  contigerat,  copiosa,  populosa  civitas  et  vinosa.  a 
Vallem  propinquam  tenebat  Flandriae  cornes,  in  qna  Balenab,  Bathemolin,  Cor- 
sehel,  Barsoldan  oppida  erant,  praeter  haec  complura  :  inde  est  quod  adhuc  illa 
diciturVallis  Comitis,  sicut  etiam  Sedium,  Ducis  civitas.  Porro  Emma c  et  Harencd 
Tancredo  serviebant,  cumque  his  multa  et  proxima  castris  et  uberrima.  Ipse  pri- 
mus  adventaverat  omnium,  sicut  supra  memoravi,  praecursor  :  quae  praecursio  b 
illud  vulgi,  effectu  suo,  corroborât  :  Quiprimus  nascitur,  primas  pascitur.  Nam  ubi 
famés  increbuit,  ipse  opulentus  neminem  de  domesticis  suis  a  mensa  exclusit, 
multos  ab  aliis  exclusos  suscepit  ac  fbvit  Vallis  Doxae6  Boamundum  alebat,  quae 
merito  taie  sortita  est  nomen;  siquidem  ipsa,  intçr  ceteras,  vallium  gloria,  mes- 
sibus,  vineis,  arboribus,  rivis  exuberat,  lit  antiquitus  Dapne,  quod  apud  Graecos  c 
amœnitas  sonat,  dici  mereretur  :  Antiochiae  contigua  ab  Austro,  magno  indiguit 
tutore  qui  esuriem  civium  arcere  sufficeret  a  copia  alimentorum.  Habebant  et  alii 
principes  alia  oppida,  quorum  memoriam  dies  longus  delevit  :  non  delevit  tamen 
Raimundo  comiti  Rubeamf,  Rufam,  Arcicang,  Belmesynh,  municipia  servisse. 


CAPITULUM  LX. 


Gravis  in  exercitu  famés. 


Sic  primates  provinciam  occupaverant.  Ast  alii  famae  minoris,  licet  magnae,  d 
multa  penuria  afficiebantur,  quoniam  quidem  nec  exire  mors,  nec  manere  famés, 
geminae  quasi  sine  mediô  angustiae,  populum  dimittebant  :  induxerant  enim  famem 
mora  longa  et  populus  infinitus;  porro  non  erat  dies  qui  obsidentium  aures 
de  egressorum  ad  victualia  nece  non  terreret  audita.  Principes  tamen,  nunc  hic, 
nunc  ille,  vicissim  praesidium  viatoribus  ferebant,  interdum  etipsi  praesidio  egen-  e 
tes  :  nam  supra  memorata  illa  australis  porta,  semper  insidiis  patens*  nunquam 
desistebat  cohortes  fundere,  quae  angusta  viarum  obsiderent,  sicque  viatoribus 
occurrerent  ignaris-  Jam  vero  acrior  altéra,  id  est  famés,  praeponderavit,  quae 
spreta  nece  hue  illuc  palantes,  veluti  apum  examina,  misit  exercitum.  Quid  famés 
non  spernit?  ad  quid  non  impellit?  quem  pudere  sinit?  Illa  fuit  etiam  Guidoni  p 
Rubeoi  Wilhelmoque,  agnomine  Carpentario^,  abscessus  causa,  vins  illustribus 
interque  palatinos  régis  Franciae  non  obscuris;  iis,  inquam,  abire  parantibus,  Boa- 
mundus  adest  :  «Et  quam,  inquit,  vobis  requiem  quaeritis,  nihil  de  communi 
«labore  solliciti?  nobiles  estis,  patet  via  :  ast  hic  tentoria  manebunt,  ad  aeternam 
«  nominis,  immo  generis  vestrik,  publicae  reservanda  cloacae.  »Discedunt  illi,  infa-  g 


'  Vide  supra,  p.  639,  annot.  d. 
h  Valenia,  in  littore  maris  sita.  Hodie  Belnias.  (Cf. 
supra,  p.  365,  annot.  c.  et  p.  64o,  annot. 

*  Hodie  Hamah,  (Cf.  infra,  p.  671 ,  annot.  h.) 

*  Armenice  Herim,  arabice  Hirem. 

*  Daphne.  Hodie  Doaeir.  Doxam  dicit  gïoriam  vallium , 
grocum  nomen  (làZav)  interpretaus. 

'  Nunc  Raiath  sire  Rflia.  (Vide  supra,  p.  4a3,  an- 
not. d.) 

*  Castrum  Arcicanum  ap.  Willelm.  Tyr.  1.  XIV,  c.  v, 
p.  613.  Hodie  Arka. 


k  Alias  Besmedin.  (Cf.  Lignage  d* Outre  mer,  Lois,  L  U , 
p.  465.) 

1  Guido  Rubeus,  ab  Ord.  Vit.  (1.  IX,  c.  iv,  t.  Ett, 
p.  48o)  Trussellus  vocatus,  comitis  de  Rupe-Forti  erat 
nepos  atque  Monlis  Leherici  dominus  ;  idemque  senes- 
calcus  sive  dapifer  régis  Francorum  (bit.  (Cf.  Order.  Vit. 
/.  c.  et  p.  5a4;  Tudeb.  X,  vm,  p.  67.) 

j  De  fuga  Willeimi  Carpenlarii,  Meidunensis  vice- 
comitis,  cf.  Tudeb.  VI,  iv,p.  4o,  i35,  188;  Order.  Vit 
l.IX,c.  ix,  t.  III,  p.  5a4. 

k  Fortasse  :  infamiam.  (if.) 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI. 


651 


a  miœ  securi  :  famis  stimulus  contemnit  infamiam;  comitem  sequuntur  Stephanum,    a.  1098. 
qui  in  Cyliciae  finibusquietem  agere  supra  scriptus  esta.  Unius  generationis,  unius 
moris  viri  uuanimiter  laborem  oderant,  otium  sectabantur;  pugnaces  tamen,  sed 
inter  bella  deliciis  assueti. 


CAPITULUM  LXL 

Provincialium  mores. 

Gentis  bujus  sublimis  est  oculus,  spiritus  ferox,  prompte  ad  arma  dexterae, 

b  ceterum  ad  spargendum  prodigœ,  ad  congregandum  ignavae.  His,  quantum  anati 
gallina,  Provinciales  moribus,  animis,  cultu,  victu  adversabantur  :  parce  vivendo, 
sollicite  perscrutando,  laboriferi;  sed,  ne  verum  taceam,  minus  bellicosi.  Mulie- 
bre  quiddam  esse  aiunt,  et  tanquam  vile  rejiciunt  corporis  ornatum  ;  equorum 
oirnatui  invigilant  ac  mulorum.  Sedulitas  illorum,  tempore  famis,  multo  plus  juvit 

c  quam  gentes  plurimae,  bellare  promptiores.  Ii,  ubi  deeratpanis,  contenti  radicibus 
durabant,  siliquas  non  aspernantes;  eorum  dextrae  longî  gerulae  ferri  cum  quo  in- 
tra  viscera  terrœ  annonam  fuscinabantur  :  inde  est  quod  adhuc  puerorum  décan- 
tât naenia  :  «Franci  ad  bella,  Provinciales  ad  victualia.  »  Unum  quid  fuit  quod 
cupide  nimis  committebant  ac  turpiter  :  caninam  carnem  pro  lepore,  pro  capra 

d  asininam  gentibus  aliis  venditabant;  vel  si  remoto  indice  ad  equum  pinguem,  seu 
mulum,  licebat  accedere ,  per  retroneum  sive  purgatorium  foramen  in  viscera  vul- 
nera  demittebant,  moriebaturque  jumentum.  Stupor  omnibus  qui,  ignari  frau- 
dis,  illud  pingue,  alacre,  robustum,  lascivum  modo  viderant  :  nulla  comparebant 
vestigia  vulnerum,  necis  signum  omnino  latebat.  Spectatores  territi  viso  monstro  : 

e  «  Absistamus  procul,  aiebant,  dœmonis  spiritus  hoc  jumentum  afflavit.  »  His  dis- 
cedentibus,  necis  conscii  tanquam  nescii  accedebant,  prohibi tique  tangere  :  «  Ma- 
«  lumus,  inquiebant,  in  hac  esca  mori,  quam  jejuni.  •  Miserabatur  damni  patiens 
illatorem  ;  illator  illi  risum  rependebat.  Tune  corvorum  in  morem  ad  cadaver  gens 
illa  advolantes,  quas  quisque  poterant  particulas  divulsas  aut  in  ventrem  aut  ad 

f  macellum  demittebant. 


CAPITULUM  LXIL 

Cassiani  erga  Armenum  duritia. 

Sed  jam  expertus  misera tusque  athletas  suos  Christus,  laetos  ad  exitus  agonem 
ducit  :  perusto  solibus  populo  urbem  et  umbram  aperit  hoc  modo.  Fuit  inter 
eos,  quorum  Cassianus  annonam  dimidiaveratb,  vir  dives  Armenusc,  qui,  abrenun- 
tiato  Christi  dogmate,  errores  gentilium  sequebatur.  Is  plurimam  habebat  familiam 


■  Vide  supra  c.  lviii,  p.  649. 

b  Cf.  Reinaud,  Extr.  des  hist.  arabes,  p.  6. 


0  Nomme  Pyrus  ap.  Tudeb.  IX >  m,  p.  bà,  \ào  et 
ig5;  cf.  supra  p.  34a ,  annotât,  d. 

82. 


Digitized  by 


Google 


652      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

a.  1098.   juxtaque  familiae  numerum  annonam  :  quod  ubi,  famé  crebrescente,  Cassiano  in-  a 
notuit,  denuo  illud  dimidiat  quod  prius  vitae  miserae  reliquerat  solamen  :  prior 
fuerat  per  domos  et  familias  generalis  rapina;  haec  singularis  eoque  gravior, 
quasi  damno  adjecta  injuria.  Spoliatus  ille  vitae  subsidio,  lugubris  et  amens,  prin- 
cipis  vestigia  osculatur,  liberis  inopibus  solatium  repetens  ademptum.  Quem  non 
moveatlacrymarum  fluvius  clamorque  aethera  feriens?  «  Vae  vobis!  liberis  meis,  non  b 
ajam  dicendis,  ut  prius,  caris  pignoribus,  sed  diris  vulneribus  :  vestra  famés 
«meam  consumit;  vestra  cor  meum  pénétrât,  meam1  non  sentio.  Quid  prodest 
«cibis  pavisse  delicatis,  quibus  modo  negatur,  qui  servis  datur  inutilibus,  panis? 
«  satius  patri  misero  fuerat  videre  trucidatos,  quam  inedia  afflictos  :  prius  lanceae 
«genitorem  perfodiant,  prius  fulmina  crement,  prius  maria  summergant,  quam  c 
«vestrum  illum,  quem  anima  mea  abhorret,  aspiciam  finem.  Vae!  sic  erit  :  hoc 
«  unum  jam  restât  mihi  solatium  :  mors  mea  praeibit;  liberabit  me  a  conspectu 
0  vestrae  aut  mucro  aut  laqueus.  Sed  miseremini,  o  cives,  intercedite  pro  innoxio; 
«  vel  certe  puniar  ego  ut  nocens,  dum  mea  famis  tormento  non  crucietur  familia.  » 


CAPITULUM  LXIII. 

Proditur  civitas. 


Multis8  ad  hune  modum  ille  miserabiliter,  sed  inutiliter  efFusis,  spernitur,  irride-  d 
tur,  repellitur.  Commissa  ei  fuerat  ab  obsidionis  exordio  turrium  unius  custodia, 
longe  ab  exercitu  in  angulo  civitatis  ad  Zephyrum  supra  montem  sitae  :  hujus 
proximam  inferiorem  fratri  ejus  custodiendam  Cassianus  tradiderat,  ut  dici 
posset  sorores  duas  duobus  fratribus  esse  commissas;  nec  tamen  incaute  hoc,  vel 
casualiter  actum  est  :  prudenter  longe  a  Christianis  deputati  sunt  custodes,  qui  e 
aliquando  fuerant  Christiani.  Hoc  provisum  est  et  hoc  actum.  Sed  ubi  alter  fra- 
trum  ille2  repulsus  objectum  se  contumeliis  videt,nullointercedente,  nullo  mise- 
rante,  saltiti  propriae  consulit,  generali  civium  perditione  suas  ulturus  injurias. 
Sopitis  nocte  intempesta  excubiis,  de  muro  cui  junctam  turrim  observabat,  funem 
demittit,  per  hune  gemino  comitatus  pignore  descendit;  longo  fatigatus  circuitu  f 
ad  Boamundum  tandem  pervenit.  Eum  inter  ceteros  quasi  principum  principem 
orientalis  ille  populus  arbitrabatur,  quod  olim  Wiscardo  Graeciam  debeHante, 
Boamundi  fama  terruerat  gentes3,  plurimo  certamine  gloriosa  :  extunc  factus  Asiae 
celebris,  nunc  quoque  omnium  dominus  putabatur.  Sed  jussus  ad  quid  venisset 
exponere  Armenus,  urbis  introitum  pandere  se  paciscitur,  diem  statuit  et  horam  g 
locumque  aditui  opportunum.  Mox  filiis  obsidibus  ultro  oblatis  datisque,  solus 
ad  funem  revertitur;  comitantibus  tamen  impellentibusque  ira,  audacia,  spe, 
timoré,  sursum  facile  volât. 

1  Om.  consumit,  vestra  cor  meum  pénétrât,  meam  b.  c.  —  2  Alter  illefratrum  ille.  a.  —  3  Grœcos.  b.  c. 

"  Cf.  Tudeb.  IX,  m  et  seq.  p.  5â,  i4o,  ig5;  Rai-      c.  xvii,  p.  34a,  343;  Reinaud,  Extr.  des  hist.  arabes, 
mund.  de  Aguilers,  c.  ix,  p.  a5i  ;  Fulch.  Carnot.  1.  I,      p.  6,  7. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSf. 


653 


CAPITULUM  LXIV. 

Boamundus  episcopo  Podiensi  rem  nuntiat.  Orario  Podiensis  episcopi  ad  milites. 

A     At  Boamundus,  nunquam  pari  excitus  gaudio,  sole  orto,  Appodiensem  episco-    a.  io9s. 
pum,  virum  quem  papaUrbanus  tanquam  alterum  eumdem  exercitui  praefecerat, 
adit,  ipsius  fidei  secretum  hoc  committita.  Episcopus  autem  et  fideliter  rem 
tegere,  et  tectam  sedulo  se  spondet  promovere.  Igitur  statim 1  exercituûm  rectores 
convocat,  et  qui  erant  in  populo  majores;  quibus  congregatis  sic  fatur  : 

b  «Multum  diuque,  fratres,  vexavit  nos  labor  pressens  ;  multum  dhique,  nisi 
«oculus  Domini  super  nos  fuerit,  vexabit.  Machinas  struximus,  palus  obstitit; 
«  mœnia  fodimus,  repulsi  sumus;  pugnavimus,  hoc  unum  prospère  cessit  :  sed 
«  timendum  est  ne  haec,  quam  instare  àiunt,  pugna  eo  sit  gravior  qtio  numero- 
«sior.  Ille  hostium  numerus  quindecim  millia  fuit;  hi  sunt,  ut  perhibent,  quater 

c  «  centena  millia;  hostium  vires  non  cessant  crescere,  nec  nostrae  minui.  At  respi- 
«  cite  quae  est  firmitas  urbis,  quis  situs  :  fossae  ejus  tria  latera  impervie  ambiunt; 
«quartum  palus  et  fluvius,  per  circuitum  mûri,  quibus  si  velit  mundus  pares 
«astruere  non  habet;  fontes  intus  scaturiunt,  cetera  ad  usum  vitae  congregare 
«  suffi cien ter  potuerunt,  apud  quos  per  adventus  nostri  minas  annus  transiit.  0 

d  «Antiochia,  aut  nunquam  esses,  aut  nunquam  obviasses!  Causa  vise  Jérusalem 
a  est  :  quid  Antiochiae  et  nobis?  Quod  si  hanc  post  tergum  dimittimus,  si  ab  hac 
«repulsi  ultra  progredimur,  nihil  est  actum,  nihil  restât  sperandum.  Hanc,  in- 
«  quam ,  si  dimittimus,  non  ipsa  nos  dimittet  :  semper  sequitur  cornes;  sed,  ut  verius 
«dicam,  adversatrix  haec  vias  obstruet,  haec  a  tergo,  haec  a  fronte  pugnabit;  haec 

e  «  resistens  resistendi  spem  aliis  dabit,  quae  capta  omnes  alias  formidine  involvisset. 
«0  mœnia!  utinam  aut  nunquam  surgeretis,  aut  procul  ab  oculis  atque  auribus 
«nostris!  Sed  deliberemus,  o  proceres!  conferamus  in  medio,  proponamus  prae- 
«miura  virtuti:  excitabimus,  spero,  corda  hominum,  audita  summa  praemiorum. 
«Respicite  Saul  quid  fecerit,  et  de  antiquis  exempla  sumamus.  Non  fuit  in  He« 

f  «  braeis  qui  contra  Goliath  surgeret,  donec  régis  filia  et  libertas  patriae  domui  pro- 
«  missa  David suscitaruntb.  Aiunt  intra  se  multi,  atque  etiam  palam  :  «  Cui  laboro? 
«ad  quid  me  crucio?  ctir  vulneta  excipio?  Ego  vitam  meam  pretium  Antiochiaî 
«  dabo?  ingratus  quispiam  nescio  quis  principabitur.  Absit  ego  plorem,  alius  per 
«  lacrymas  meas  rideat  ingratus.  >  Quare  agite,  non  moveat  vos  ambitus  regnandi, 

g  «  sed  potius  vise  captae  consummatio  :  melius  ipsa  civitas  illi  contingat  merces, 
«si  cujus  ope  nos  receperit,  quam  praemii  exspes2  virtus  torpeat,  excusationem 
«quam  audistis  objiciens.  Hoc  est  quod  sanius,  quod  efficacius,  quod  praestan- 
«  tius  meditari,  indagare,  excogitare  mens  mea  potest  :  discretio  vestra,  o  proce- 
«  res,  si  quid  minus  dixerim,  suppléât;  si  plus,  adimat;  si  maie,  mutet;  si  bene, 

h  «  annuat.  » 

1  Om.  sedalo  se  Igitur  statim  b.  c.  —  2  Expes.  a.  Expers.  b.  c. 

'  Cf.  Tudeb.  IX,  v,  p.  56,  i4o,  196;  Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  xin,  p.  ai 5.  —  b  I  Rbg.  xvii,  a5. 


Digitized  by 


Google 


654      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 


CAPITULUM  LXV. 

Principatus  urbis  ei  promittitur  per  quem  in  ipsam  futurus  est  aditus. 

a.  1098.       Ada  haec  universus  consilii  favor  :  prius  qui  primi,  qui  post  primos  posterius,  a 
pro  dignitate  sua  singuli  assonant;  nemo  non  favet,  omnes  ei,  quicumque  sit,  ur- 
bem  annuunt,  per  quem  aditus  patebit.  Tune  fioamundus  :  ■  Promissum,  inquit, 
«  quod  jurejurando  obstringitur  jam  quasi  datum  est,  ut  transeat  quodammodo 
«futurum  in  praesens,  spes  in  gaudium  :  quod  si  soluta  ab  hoc  vinculo  tantum  b 
«  sunt  verba,  quid  confert  autem  ? 

«  Pollicitis  dives  quilibet  esse  potest b. 
«Quare  si  cupitis  ratum  fieri,  fkumque  stare  quod  promittitis,  conjuretis.  »  Nulla 
fitmora,  nulla  retractio  :  sicut  moniti  sunt,  jurant,  etiam  si  majora  his  monuisset, 
in  spem  remedii  parère  non  duri.  Sic  jam  certior  experrectiorque  Boamundus 
aliquot  primatibus  consilium  suum  aperit,  omnibus  ad  ingrediendum  parandum  c 
esse  manifestius  indicat,  maturam  opem  adeo  sub  certa  spe  promittit.  Tune  vale 
in  vice  m  dato,  ad  propria  redeunt,  funibus  struendis  dant  op.eram.  Ille  maxime 
qui  unus  inter  currentes  bravium  comprehendere  intendit  :  ille  accélérât,  ille 
cogitât,  ille  totus  de  noctis  proximae  adventu  pendet,  quae  pigra  sibi  supra  quod 
amicam  exspectanti  vel  opus  debentibus,  videtur.  d 


CAPITULUM  LXVL 

Traditur  civitas. 

Eac  tandem  quum  advenisset,  medio  omnia  tenente  silentio,  Boamundus  pro- 
missam  sibi  turrim  non  sine  multo  sudore  pedes  adit,  neque  enim  loci  asperitas 
equos  admittebat;  eundo  tamen  nuntium  praemittit,  qui  excubet,  qui  praevideat 
si  tutus  satis  est  ad  mœnia  accessus.  Sanctus  ille  proditor  hujus  modi  signum 
dederat  abscedens  :  «  Quum  veneris,  inquit,  domine  mi ,  nuntium  ad  pedem  turris  e 
«  meae  praemitte;  ego  in  mûris  sedulus  excubabo  :  si  prospéra  omnia,  lapidem 
«  post  lapidem  demittam;  si  adest  periculum,  unus  indicabit.  »  Ad  haec  igitur  dis- 
cernendum  excubator  praemissus,  turri  appropians  statim  agnoscitur,  agnitus 
prosperitatis  signum  accipit,  rediens  annuntiat  quod  audivit.  Boamundus  ergo, 
sicut  cœperat,  ad  mœnia  pervenit,  funem  deforis  pendentem  invenit,  in  eo  suos  F 
ligat,  Armenus  trahit.  Quumque  satis  firmos  struxisset  nexus,  juventus  volucris, 
pennata  corpora,  accincti  gladiis,  per  funes  volant  :  Gouel  Carnotensis  primusd, 
sicut  acjmla  provocans  pullos  suos  ad  volandum,  et  super  eos  volkans  c  :  vir  ille  nobilis, 

'  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  xvi,  p.  a  18  et  seq.  quidam,  noinine  Paganus.  »  (Order.  Vit.  1.  IX,  c.  ix, 

b  Ovid.  Art.  am.  I,  Ixkk-  t.  III,  p.  538.)  «  Boamundus  videns  f  conscendit  ipse  prior 

c  Cf.  Tudeb.  IX,  v,  p.  56,  57,  \U\ ,  196.  «intrepidus.  »  (Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  xxi,  p.  228.) 

*  «Nomine  Fulgerius,  frater  Budelli  Carnotensis.*  9  Dedt.  xxxii,  11. 
(Raimund.  de  Aguilers,  c.  ix,  p.  a5i  d.)  «  Langobardus 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  655 

a  et  a  puero  nihil  esuriens  ut  laudem  neque  sitiens,  non  propter  vitam  laudari,    a.  1098. 
sed  propter  laudem  vivere  cupiebat.  Primo  tacitum  est,  dum  paucitas  multitudinem 
formidavit 1  ;  at  ubi  multitudo  introducta  formidioem  exclusit,  jam  in  leonesvertit 
animus  quos  aquilis  similaverat  ascensus. 


CAPITOLUM  LXVIL 

Caedes  civium. 


Currunt*  ad  portas,  quibus  si  quis  occurrit,  occumbit.  Primus  gladios  eorum 

b  expertus  est,  in  cujus  primam  turrim  descenderunt,  illius  sui  introductoris  ger- 
manus,  quem  secreti  hujus  frater  reliquerat  îgnarum,  ne  gnarum  facere  hoc  esset 
sibi  suisque  patibulum  struerç.  Illo  itaque  sociisque  custodiœ  repentino  gladio 
jugulatis,  fit  clamor,  quo  turres  aliae  tremiscunt;  fugiunt  vigiles  quibus  licet;  aliis 
ipsae  factae  tumuli,  sepultos  servant  a  quibus  modo  servabantur.  Sic  ad  portas  des- 

c  cendunt  nostri  :  propiorem  in  occasu,  repagulis  excisis,  Boamundo  aperiunt;  alte- 
ram  quae  Boream  excipit  et  pontem,  Raimundo.  Ad  illam  per  abrupta,  per  avia, 
Boamundus  descenderat;  hanc  de  proximo  diu  obsederat  Raimuudus,  qui  audito 
tumultu  deintus,  mox  adest  nihil  cunctatus.  Fuerat  illa  curarum  maxima,  ille 
timor  maguus,  ne  introductis  nostris  occurreret  civitas,  portas  tueretur,  auxilium 

d  excluderet  :  at  miserante  populum  suum  Christo,  dum  hi  veniunt,  illi  fugiunt  ; 
porte  custodia  vacantes  facile  patent,  ubi  secures  altrinsecœ  in  médise  trabis  exr 
cidium  laborant.  Nox  hactenus  Christianis  obsecuta  est  :  aurora  rutilât,  dies  acce- 
lerans  tantum  nocti  gaudium  invidet.  Igitur,  orta  luce,  Christiani  palatia  irrum- 
punt,  capte  urbi  insultant,  latibula  rimantur;  aurum,  parvulos,  matronas, 

e  puellas,  praeterea  quod  quisque  invenit,  arripit  :  mares,  quod  bellicosum  est  tru- 
cidât, quod  imbelle  réservât.  At  cives,  qui  promptus  fugae,  qui  pede  celer,  relictis 
omnibus,  in  montem  fugiunt;  saucium  pater  filium  non  exspectat,  sed  nec  filius 
patrem  grandaevum. 


CAPITULUM  LXVIII. 

Princeps  Antiochiae  Cassianus  ftiga  sibi  consûlit, 

r 

Situm  in  summa  rupe  castrum  multos  recepit;  quamplurimi  excluduntur, 
f  quos  Christianus  ensis  obvius  avertit  :  hi  pars  iri  mortem2  corruunt,  quidam  per 
interiores  gradus  ascendunt  muros,  dant  saltum  foras,  exitialem  aliis,  atque  aliis 
redivivum.  Latus  illud  urbis,  ut  supra  dictum  est,  obsessore  vacabat;  ideoque 
quos  egrediendi  licentia  expediebat,  visum  est  illis  aptum  fugae  divortium.  Ipse 

1  Om.  dam  paucitas.  . .  formidavit  b.  c.  —  2  Om.  in  mortem  b.  c. 

'  Cf.  Tudeb.  IX,  vi,  p.  57  et  seq.  i&i,  196;  Rai-      est  m*  menais  Junii  A.  D.  1098.  (Cf.  supra  Tudeb. 
mund.  de  Aguil.  L  c.  Urbs  Antiochia  Christianis  tradita      p.  58;  p.  a 5a ,  annotât  b;  p.  35o ,  annot.  a.  ) 


Digitized  by 


Google 


656      GESTA  TANCREDI  IN  EXPED1TI0NE  IIIEROSOLYMITANA, 

a.  1098.    etiam  princeps  Cassianus,  verticem  gladio,  tergum  lancea,  jaculo  saucius  fémur,  a 
hac  evaserat,  quantumquc  nox,  diluculum,  calcar,  equus  adjuverant,  jam  prope 
Rubeam  oppidum  elongaverat:  illic  equo  destitutus  ac  tenebris,  in  frulecto  abs- 
conditur,  sperans  sive  de  praesenti  luce  viatorem  opiferum ,  vel  saltem  de  nocte 
instanti  tenebras  fugae  solatium  :  hac  in  spe  miser  ille,  saucius,  ut  dixi,  anhelus, 
si  tiens,  arrectis  auribus,  oculis  ad  vias  intentis,  in  dumo  latitabat,  lepusculo  b 
similis  quem,  catulorum  faucibus  ereptum,  vepris  celât.  Proh  mundi  gloria!  Quid 
nunc  eo  infelicius?  idem  lieri  Antiochiae  princeps,  Syriae  dominator  ac  Phœniciae, 
Assyriae  terror,  regum  orientalium  potentissimus,  uni  Solidano',  quiregnum  Per- 
sida  regnaverat,  secundus.  Sed  dum  tantis  miser  vexaretur  angustiis,  sitis  acrior 
viscera  torrebat  :  viso  ruricola  aquae  amphoram  bajulante,  illi  innuit;  accessit,  et  c 
bibit.  Aspiciens  rusticus  habitum,  faciem  contemplatur,  stupensque  ad  casum  et 
vulnera  :  «  Heu,  inquit,  domine  mi  princeps,  cui  de  te  tantum  licuit b?  cujus  in  te 
a  tanta  surrexit  audacia?  »  Agnoverat  enim  eum,  ut  semper  plebis  oculi  ad  regiam 
majestatem  intenduntur:  stupebat  ergo,  eventusadhuc  recentis  ignarus. 


CAPITULUM  LXIX. 

A  rustico  Cassianus  occiditur. 


Tuncc  Cassianus  misertori  infelicitatis  suae  fidem  adhibens,  simul  metuens  ne  d 
dissimulando  diffidere,  diffidendo  vices  hostis  exsequi  videretur  :  «  Perdita  est,  in- 
«  quit,  Antiochia,  Franci tenent. Ego,  qualem  vides,  ternolacum  vulnere vixaufugi: 
«  at  tu,  obsecro1,  ne  palam  facias  :  vesperi ,  silicet2,  fugae  operam  dabo.  Tu  merce- 
«  dem  quammaximam  a  me,  si  evasero,  exspecta.  »  Vulgus  fortunam  sequitur,  qua 
ridente,  multos  in  eo  numerabis  amicosd;  eadem  tristi,  diffugiunt,  siccatis  cadis  e 
cum  faece, 

Ferre  jugum  pariter  dolosi*. 
Attonitus  tanto,  tam  repentino  casu  rusticus,  apud  se  non  est,  infremit  spiritu, 
stupet,  délibérât  tandem  quid  in  tanto  rerum  cardine  sit  agendum.  Statim  tractât 
interitum  ejus  cujus  modo  vulnera  miserabatur;  in  qua  re  duo  pensât  :  accessum  f 
facilem,  effectum  utilem.  Si  hune  occident,  praesto  est  merces,  vestes  regiae  et 
equus,  ad  haec  Francorum  gratia  :  praeferenda  tamen  bis  fuerant  amicus  Christus, 
cujus  inimicum  interemisset,  et  de  tanti  nece  principis  laus  immortalis,  quae  in 
mortem  multos  impulit  mortales.  Sed  haec  aliéna  a  mente  rustica,  nobile  nihil 
attendente  :  sic  utilitatem  considérât.  Porro  fessum ,  exsanguem ,  seminecem ,  solum ,  g 
inermem  videt  :  facile  arbitratur  vitae  quod  restât  exstinguere.  Quid  plura?  im- 
raemor  honesti,  pietate  neglecta,  servus  dominum  clava  sublata  dilaniat,  cere- 
brum  spargit ,  spolia  satis  arcta  ingentibus  praeferens  promissis. 

1  Obserro.  a.  —  2  Scilicet.  b. 


'  Rokn-Eddin  Abul-ModhafTer  Kasira-Borkiaruk,  sol- 
dant» Persiœ. 

b  Cf.  Virg.  Mn.  VI,  5oa. 

e  Cf.  Tudeb.  IX,  vu,  p.  58,  1 4a,  197;  Raimund.  de 
Aguil.  c.  ix,  p.  2 5a  b;  Fulcher.  Carnot.  1.  I,  c.  xvn, 


p.  343,  e;  Willelm.Tyr,  1.  V,  c.  xxm,p.  a3a;  Reinaud, 
Extr.  des  hist.  arabes,  p.  6. 

d  Ovid.  Trist.  I,  ix,  5. 

e  Cf.  Horat.  01  If  xxxv,  a6-a8. 


Digitized  by 


AUCTORE  RADULFO  CADOMKNSI. 


CAPITULUM  LXX. 

Tancredus  hujusce  expéditions  se  conscium  non  fuisse  conqueritur. 

a     Tancredus  ainterea,  ignarus  omnium  quae  acciderant,  more  suo  vias  procul  ab  a.  1098. 
urbe  obsidebat,  quae  introitum  exitumque  saepius  indulserant  urbanis.  Quum 
ergo  a  profugis  illac  egressis  captisque  res  gestas  accepisset  :  «Heu  mihi!  heu! 
«ingeminat,  qui  in  tanto,  tam  ineflabili  gaudio  solus  cogor  dolere.  Proh  pudor! 
«  quis  laboravit,  et  ego  quievi?  Quis  excubavit,  et  ego  stertui?  0  Boamunde,  Boa- 

b  «  munde!  aliis  palam  fecisti,  clam  mihi.  0  cognate  sanguis!  boccine  fuit  cognati 
«sanguinis?  absentasti  me,  cujus  praesentiam  noveras  in  bac  tanta  militia  primas 
«partes  non  declinare.  Noveras  si  adessem,  primus  ad  mœnia  currerem,  primus 
«funes  apprehenderem ,  primus  supervolarem,  primus  detruncarem  :  hanc  mihi 
«gloriam  invidisti,  quanquam  tibi  eam  vires,  aetas,  fortasse  animus  negabant.  O 

c  «  felix  ille,  quicumque  est,  qui  has  Domino  Deo  nostro  gloriae1  primitias  libavit! 
«sed  properemus,  o  socii,  praecursum  amisimus,  saltem  subsequamur.  Neque 
«  enim  haec  ille  etiam  auferet,  qui  vos  pauperes  fecit,  me  inglorium.  At  qui  finxit 
«sigillatim  corda  hominum,  qui  intelligit  opéra  ipsorum,  ipse  judicet,  ipse  ven- 
«dicet.  »  Haec  fatus,  Antiochiam  venit,  gaudium  invenit;  et  ipse  qui  modo  flebat 

d  cum  flentibus,  jam  cum  gaudentibus  gaudet  :  quippe  gaudium  commune,  priva- 
tam  de  corde  nobili  expellit  tristitiam.  Accedit  tamen  et  communi  laetitia  privata, 
quod  relicti  ad  tutelam  castrorum ,  pars  militiae,  audito  tubarum2sonitu,  cum  Boa- 
mundo  introierant,  absentique  domino  palatium  praeparaverant  insigne  :  jamque 
introgressis  omnibus  qui  principabantur,  solus  Blesensis  cornes  aufuitb:  seu  me- 

e  rita  superum  ira,  seu  fortunae  invidia  pudenter  exclusus. 


CAPITULUM  LXXI. 

Casus  mirabilis. 


Accidit0  per  id  temporis  quiddam  inopinabile,  sine  exemplo  casus,  cujus  generis 
nec  antecessisse  nec  secutum  esse  prodigium  aetas  prisca  meminit,  aut  praesens. 
Considebant  Boamundo  vocati  ad  cœnam  comités,  Flandrensis  dexter,  laevus  Bolo- 
niensis  :  aderatmulta  plebis  palatioin  eodem  frequentia,  pars  discumbentes,  pars 
F  ministri,  ut  fit  ubi  principes  tanti  très3  ad  mensam  conveniunt.  Cibus  tacitos 
facit;  potus,  quod  per  quemdam  prudentem  dictum  est,  loquacesd.  Librabat 
Boamundus  dextra  cultellum  post  cœnam,  quum  Flandriae  cornes  alludens  sic  ait  : 

1  Om.  gloriœ  b.  —  2  Turbarum.  b.  —  3  Res.  b. 

"  E  contrario  Baldricus  Jib.  Il:  «  Tancredus  enim ,  ait,  Gestis  Tancredi  assuta,  sive  ab  eodem  auctore,  sive  ab 

«  suique  consiliarii ,  rem  totam  ab  origine  noveranl.  »  Sed  alio  poslmodum  addita  :  quae  tamen  narrationis  seriem 

major  fides  nostro  Radulfo.  (m.)  interrumpere  videntur.  (m.)  —  Hoc  miraculum  a  Tu- 

b  Cf.  Tudeb.  XI,  1,  p.  74,  i48;  Fulcher.  Carnot.  1. 1,  deb.  imitât,  (cvi,  p.  ai5,  216)  similiter  refertur  ad 

c.  xvi,  p.  34a;  Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  x,  p.  a  10.  annum  1099  ineuntem. 

•  Quae  hoc  numéro  conlinentur,  exslant  in  charla  d  Cf.  Horat.  Ep.  I,  19. 

m.  83 


Digitized  by 


Google 


658      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

a.  !o98.    aQuid  sibi  vult  haec  libratio?  manifestum  est,  video,  solliciti  signum  :  non  eget  A 
«  curis  hoc  tempus;  hora  est  gaudii,  non  curarum.  • — o  Immo,  inquit  Boamundus, 
«domine  cornes,  alia  est  res  :  praesentia  vestra  non  me  sinit  esse  sollicitum,  cui 
«ludum  struo  dum  trutino  cultellum.  Hune  cujus  grossitudo  ceteros  premit  (et 
«ardebat  coram  eo  ceteris  grossior  super  candelabrum  cereus),  hune,  inquit, 
«semel  ictum  in  duo  dispertiam.  »  Visus  est  comitibus  sermo  delirus,  et  quem  b 
nulla  possit  sequi  effectus  facultas;  quapropter  subjicit  Flandrensis  :  «  Aggredere 
«  quod  jactas,  princeps,  voti  compotem  donabo  clamyde  mea  :  tu  vero  impos  me 
«  tua  ne  abnuas  donare.  »  Conceditur  :  moxque 1  sublato  Boamundus  ictu  astan- 
tem  dissecat  cereum;  descendens  quippe  ex  obliquo  dextra  facilem  caute  impe- 
travit  sectionem.  Fit  itaque  cereus  un  us  duo,  quod  dictu  est  mirabile,  ardens,  c 
ardentes  :  ardet  quœ  ardens  deciderat  pars  superior;  ardet  inferior  quae  fixa  asta- 
bat,  neminis  manu  admoto  igne,  per  se  accensa.  Aspicientium  stupent  mentes, 
omine  acti  actor  ipse  terretur.  Volitante  per2  populum  rei  fama,  ex  omni  atrio,  ex 
omni  officina  accurritur,  stupetur  :  nequeunt  expleri  corda  tuendoa.  Adhuc  stupen- 
tibus  iis,  adhuc  mirantibus,  ille  subito  accensus,  subito  quoque  ignis  exstinguitur,  d 
augurium  triste.  Quod  si  societatem  integram  manendi  pereundique  cera  et 
flamma  conservassent,  longa  haereditas,  longa  promitteretur  successio,  ad  supre- 
mum  saeculi  diem  perducenda  :  quia  vero  ocius3  evanuit  quod  succreverat  igni- 
culus,  sobolis  quidem  aruspices  promittunt  spem  futurae,  at  mox  transiturœ: 

Ostendent  (aiunt)  terris  hune  tantum  fata,  nec  ultra  E 
Esse  sinentb, 

et  cetera  quae  subdidit  Mantuanus  :  quae  nos  in  nece  Boamundi  junioris  vidimus 
compléta0.  Prodigii  novitas  comitem  défendit  :  non  est  de  oppignerata  chlamyde* 
rementum  :  immo  opes  atque  inopia  hae  principem,  illa  comitem  circumvallantes. 
Itaque  non  solum  quod  debetur  non  exigitur;  verum  etiara  plurimo  cornes  munere  f 
cumulatur. 


CAPITULUM  LXXIL 

Ghristiani  urbe  potiti  ab  infidelibus  innumeris  obsidentur. 

Dies  illa  dies  gaudii  fuit,  at  crastina  mœroris.  Gorborand5,  régis  Persarum  dux, 
cum  quadringentis  millibus  equitum  adest,  urbem  obsidet,  inclusis  mottem  mi- 
natur  et  carcerem.  Haec  audiens  Blesensis  cornes6,  quantum  licet,  m  a  tu  rat  fugam , 
instar  victoriae  repu  tans,  si  evadere  datur  sociis  principibus6,  morti  addictis.  Igitur  g 
Graeciarn  versus  revertens,  imperatori  Alexio  apud  Cuthaif  civitatem  Lyciae  obviât, 
cum  Graecis  centum  millibus  in  auxilium  Francorum  festinanti.  Veniebat  cum  eo 
Guido,  Boamundi  frater,  et  quidam  alii  Francorum  nobiles,  circiterdecem  miilia 

1  Qui  mox.  b.  c.  — 2  Om.  per  b.  c.  — 3  Ortus.  B.  c.  —  4  Clamide.  A.  —  5  Corbozan.  b.  c.  — 0  Pressentions*  b.  c. 


0  Virgil.  JEnâd.  VIII,  a65. 
b  Idem,  ibid.  VI,  37o. 

c  Boamundus  junior,  conlra  Rodoanum  Halapiœ  prin- 
cipem dimicans ,  in  Cilicia ,  loco  dicto  Prato  Pallioram , 
gladiis  confossus  interiil,  A.  D.  n3i.  (Cf.  Willelm. 
Tyr.  1.  XIII,  c.  xxvn ,  p.  599.  ) 


d  Cf.  Tudeb.  X,  1,  p.  59,  lia,  197;  Raimund.  de 
Aguilcrs,  /.  c.  Fulch.  Carnot.  1.  I,  c.  xix,  p.  3^5  ;  Rei- 
naud,  /.  c. 

•  Cf.  Tudeb.  XI,  1,  p.  76,  i48,  ao3. 

f  «Ad  Philomenam.  »  (Tudeb.  /.  c.)  «  Finiminis  • 
(ap.  Willelm.  Tyr.  1.  VI,  c.  x,  p.  a5o). 


Digitized  by 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  659 

a  armatos  habentes.  Quum  ergo  de  obsessis  Francis»  de  obsessoribus  Persis  imperator    a.  1098. 
a  Stephano  rumorem  accepisset,  fama  est  primo  eum  yoluisse  succurrere  ;  sed 
ejus  qui  incitare  debuit  verbis  revocatum,  cessasse.  Respondit  Stephanus,  aiunt, 
de  Persarum  numéro  consultus:  «  Si,  inquit,  domine  mi,  exercitus  hic  tuus  illi  pro 
«  esca  daretur,  non  sufïiceret  ut  unusquisque  modicum  quid  accipiat.  »  Territus 

b  verbo  imperator,  inGraeciam  refugit,  oppida,  rura,  casas,  per  quae  redit,  incendio 
vastat;  post  se  populos  trahit,  ne  forte  suis  ipse  alimentis  hostem  pasceret  instan- 
tem.  Voluit  Guido%  vixque  retentus  est,  quamvis  Graeco  destitutus  auxilio,  Chris- 
ticolis  opem  ferre  inclusis  :  sed  eodem ,  quo  imperator,  dehortante  retrahitur. 


CAPITULUM  LXXIIL 

Obsessi  dira  famé  aflliguntur. 

Interea  septos  hostili  milite  Francos, 
Mœnibus  inclusos,  Persarum  spicula  passos, 
Dira  famesb  crucial  :  res  dura ,  sed  asperior  spes. 
Nulla  quies  miseris  :  hinc  monte  pluente  sagittas , 
Illinc  planitie;  cohibent  banc  munis  et  unda, 
Montem  nil  horum  :  mons  pervius  incitât  hostem. 
Ergo  dies  bellum,  bellum  nox  excit  opaca. 
Summa  tenent  Turci,  defendunt  ima  La  tin  i. 
Adversum  innumeras  stat  lancea  pauca  sagittas  : 
Dispar  certamen,  numerus,  vires,  locus,  arma; 
Omnia  disparia,  praestant  haec  omnia  Turcis; 
Tantum  animi  Francis  :  animis  praestantibus,  omnem 
Tristitiam  peilunt;  superant  quibus  omnia  praestant. 
Gonsilium  faciunt,  qua  declinare  laborem 
Arte  queant 1  :  oculisque  levés  inducere  somnos. 


1  Queant  b. 


CAPITULUM  LXXIV. 

Resistunt  et  propugnacula  instruunt. 

Caementum,  lapides,  perpendicula ,  artificesque , 
Funes,  vasa,  dolabra  parant;  cunctisque  paratis, 
Nocturni  fabricant  :  bona  res ,  lucem  tamen  oditc. 
Exit  opus  noctem ,  redeunt  in  luce  sagittœ. 
Lancea  stat  contra  :  dumque  instat,  fabrica  surgit, 
Dum  refugit,  cessât  :  sic  fortunam  inter  utramque 
Constniitur  munis,  Turcb  descensibus  obex. 
Si  sit  opus  lignis,  ut  materiam  petat  ignis, 


*  De  dolore  Guidon»  cf.  Tudeb.  XI,  n,  m,  p.  y5  et  seq.  1 4g>  ao3,  ao4-  —  b  De  hac  Francorum  inopia  vide 
Tudeb.X,xu,  p.  7a,  73,  i48,  aoa.  —  eCf.  Joan.  iii,  ao. 

83. 


Digitized  by 


660 


A.  1098. 


GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITION  HIEROSOLYMITANA, 
IUuc  ad  sparsas  juga  mitte  bis  octo  sagittas, 
Accipias  reduces  fluidos  sudore  jugales. 
Nemo  redit  vacuus,  pharetras  implere  paratus. 
Ergo  aliquam  nactos,  sed  vix  utcunque  quietem , 
Serius  inligunt  jam  Parthica  spiçula  Francos. 
Jam  versant  alias  alio  discrimine  curas, 
*    Omnimoda  populus  lacryma,  anxietate,  labore, 
Plagis,  esurie,  curis,  algore,  calore; 
Quod  poterant  avidi  carpebant  nocte  soporem  ; 
IHe  loco  panis  ventres  pascebat  inanis. 


A 


CAPITULUM  LXXV. 

Dum  indulgent  somno ,  hostis  inslat. 

Dum  gens  stertebat,  munis  custode  carebat  : 
Nam,  sic  vulgus  ail,  maie  servat  qui  bene  stertit. 
Cujus  erant  summae  latebrosa  palatia  causae, 
Vicatim  damans,  «0  surgite,  surgile,  »  praeco, 
u  Hostis  adest,  turres  ascendit,  jam  tenet  urbem  : 
«  Vos  quae  pigra  quies  ?  miseri  succurrite  vobis.  » 
Ha3C  dum  clamât,  ad  hœc  clamata  ita  surgitur  ac  si 
Ismarus  et  Rodope,  quas  durât  Thracia  rupes, 
Surgere  jussa  forent  :  jussi  clamoribus  iisdem, 
Hinc  proceres  statuunt  latebras  sedesque  cremare  : 
^Edibus  accensis,  custodes  murus  habebit. 


CAPITULUM  LXXVI. 

Robertus  urbem  incendit,  ut  mox  adsit  miles. 

Flandrigena  huic  operi  Robertus  ad  esse  monetur  : 
Impiger  ipse  pigros  celer  excit  et  hac  ope  tardos, 
Ne  pereant  magni,  dum  tractant  otia  parvi. 
Fit  quod  decretum  est  :  urbem  Robertus  et  igne 
Vastat",  et,  urbanos  dum  servat,  mœnia  salvat. 
Si  recte  memini ,  Provincia  miserat  illos, 
Quos  umbrae  pigros,  celeres  flamma  addita  fecit. 
Illa  secus  montem ,  sed  non  tamen  in  pede  montis , 
At  vicina  pedi  gens  atria  maxima  habebat  : 
Primos  introitus  portis  sortita  reciusis, 
Primo  quas  placuit  summas  elegerat  aedes. 
Principis  hinc  etiam  Raimundo  contigit  aula  : 
Inde  quies  genti  partim  aegra  superbaque  partim. 

*  SiTudeb.  (X,  xi,  pag.  71,  72,  i48,  aoa)  fidem  «tem  in  illa  parte  in  qua  Cassiani  amîralii  erat  pala- 
adhibeas,  Boemundus.  jussit  «mittere  ignem  in  civila-      «  tium.  » 


Digitized  by 


Google 


1  Qui  stertit,  A. 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  661 

Ast  ubi  Vulcanus  depascit  culmina,  surgunt  A-  ,098- 

Qui  pigritabantur  :  piget  induisisse  quieti  ; 

Currunt  ad  muros,  propter  tentoria  figunt; 

Pars  tegetes  fabricant  :  sic  proxima  perditioni 

Mœnia  servantur;  sic  damnis  damna  Jevantur; 

Sic  générale  malum  cessans  in  particulari 

Sancit  quod  legitur  :  dolor  est  medicina  doloris. 


CAPITULUM  LXXVÏI. 

Templa  et  palatia  ignis  consumit. 

Urbs  accensa  magis  accenditur  ac  magis,  eheu  ! 

Excedit  medicina  modum,  domibusque  nocenti 

Igne  pererratis,  innoxia  templa  cremantur  : 

TempJa,  quibus  visis  stupuisset  pictor  Achivus, 

Auri  fusor  Arabs ,  sculptores  Scottus  et  Anglus. 

O  quantam,  quam  materiam  décor  ille  tegebat  ! 

Quippe  columnarum  Pariis  de  cautibus  ordo; 

Forma  pavimenti,  vitreum  mare,  par  cristalli; 

De  cedris  Libani  fragrantia  tigna  Choatrae 

Exsecuere,  trabes  de  sylvis  aetheritangis; 

Marmor  Atlas,  vitrum  Tyrus,  aes  Cyprus,  Anglia  ferrum  , 

Singula  régna  suas  studuerunt  mittere  gazas; 

Et  quamvis  furnus  lateres  coquat  Antiochenus , 

Plumbum  aiunt  templis  misisse  Amathonta  tegendis. 

Alterius  Domini  culturam  Mater  habebat  : 

Alterum  erat  Jacobi  :  dubitatur  an  ense  necati. 

An  ligno  necti,  de  templo  praecipitati. 

Taies  inateriae,  tantum  decus  hoc  périt  igne. 


CAPITULUM  LXXVIII. 

Servatis  mûris,  instat  nihilominus  hostis. 

Sed  jam  servatis  tanto  discrimine  mûris, 
Hostis  adhuc  instat  :  custodes  fallere  tentât. 
Nox  cavet  insidias,  lux  spernit  scire  cavendas. 
Qui  spectant  altis  de  rupibus  inferiora, 
Guncta  palam  spectant,  quis  stertit1,  quis  vigilatve, 
Quae  tutore  carent  partes ,  quac  prseside  gaudent. 
Gens  Alemannorum  frontem  qax  spectat  ad  Eurum 
Noctu  servabat,  somnis  in  luce  vacabat  : 
Saepius  haec  Turci  summa  de  rupe  videntes, 
Spem  capiunt  somnis  ascendere  posse  sub  illis. 


Digitized  by 


Google 


662      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

A.  1098.  Scalas  ergo  parant,  veniunt  ad  mœnia  furtim. 

Ilicet  ascendunt,  nullo  prohibente  :  jacebant 
Custodes  miseri,  quasi  morte,  sopore  sohiti. 
Plurimus  in  tuhres  jam  scandera t  arcus  et  ensis, 
Quum  de  longinquo  cernuntur  talia  muro. 
Fit  clamor,  frémit  urbs,  tandem  sopita  resurgit. 
Turb^  stupet ,  visis  prope  se  discurrere  Turcis. 
Pars  gladios  stringunt,  pars  difiugiunt  stupefacti  : 
Qui  stringunt  feriunt,  qui  difiugiunt  feriuntur. 
Instant  Christicolae ,  fugiunt  ad  mœnia  Persae. 
Félix  cui  scalae  vel  eordae  contigit  usus  ; 
Cui  neutrae  infelix  :  de  mœnibus  exsilit  altis 
Audax  in  silices,  timidus  strictos  fugit  enses; 
Dum  tandem  exciti  surgunt  urgentque 1  Alemanni  : 
Turba ,  Latinorum  pudor  !  ut  testantur  et  ipsi 
Per  plateas  Graeci  clamantes  :  «  Caco-Alemanni.  » 


CAPITULUM  LXXIX. 

Obsessos  famés  urgens  ab  urbe  nobiles  quosdam  exire  compellit. 

Nec  tune  desistit2  fortuna  iacessere  Ghristum, 
Seu  Christi  famulos  :  superata  resurgere  tentât  ; 
Et  quia  succubuit  scandens  ingressaque  muros, 
Descensum  egressumque  parât  :  nihil  intentatum 

Linquens,  nunc  dextra  tractât,  nunc  arma  sinistra;  e 
Dicens  :  Si  nequeo  Saperas,  Acheronta  movebo*. 
Christicolas  clausos,  patientes  aspera  luce , 
Aspera  nocte,  famés,  omni  crudelior  hoste, 
Affligit,  lacérât,  consumit,  macérât,  inflat. 

Trux  here,  nunc  trucior,  cras,  posteras  saevior  atque  F 

Saevior  accedit,  quanto  magis  esca  recedit. 

In  tan  ta  macie,  tanta  inter  tœdia  vitae 

Exspes  auxilii,  pars  militiae  fugiendi 

Consilium  tractât;  proba,  nobilis,  inclyta  bello 

Usque  sub  hoc  tempus ,  dignissima  iaude  juventus ,  g 

Wilhelmus  fratresque  sui,  Albericus  et  Ivo  : 

Isti  très  agnomen3  habent  de  Grente4  Maïsnilb; 

De  Fonteneila  Radulfus,  et  is  Turonensis. 

At  fratres,  pudet,  heul  pudet,  heu!  Normannia  misit  : 

IUud  ubique  genus,  Victoria,  gloria  mundi ,  h 
Anglorum  victor  populus,  victor  Sicidorum , 
Victor  Graecorum,  Capuanorum,  Apulicornm  ; 
Cui  Cenomannensis ,  Calaber  cui  servit  et  Affer; 
Cui  Japix,  horum  patitur  de  stirpe  pudor em. 

Àdmoniti  plures  illorum  voce  fuerunt,  j 
Ut  fièrent  tanti  comités  ad  fœdera  probri; 

1  Om.  que  b.  c.  —  2  Destitit.  b.  c.  —  5  Cognomen.  b.  c.  —  4  Gente.  c. 

4  Virgil.  jEneid.  VII,  3ia  :  h  Cf.  Tudeb.  X,  vm,  p.  67,  i46,  200. 

Flectere  si  nequeo  Superos,  Acheronta  movebo. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSF. 

Sed  Deus,  Arnulfusque  suus  parère  panttos 
Arcenl,  et  turpi  revocant  a  conditione. 
Ast  oblita  Dei  patriaeque  suique  juventus, 
Illa  probrosa  viœ  cœptrix  auctorque  pudendae, 
Perstat  in  incepto,  nullo.revocabiiis  ore  : 
Egregium  factu  rata,  praeclarumque  relatu, 
Si  reliquis  caesis,  haec  se  subtraxerit  hosti. 
Ergo  struit  fiines,  structis  quibus  atque  ligatis, 
Pendula  de  muro  fit  noctua ,  nocte  volando. 
Sic  nocturna  fugit  :  fuga  sole  oriente  patescit; 
Moxque  fit  edictum  ne  quis  dissoivere  fîmes 
Audeat,  opprobrii  monimentum  posteritati. 


663 


A.  1098. 


CAPITULUM  LXXX. 

Obsessi  lethiferis  cibis  utuntur. 


D 


Ergo  ubi  jam  paleas  pepulerunt  vannus  et  aura, 

Purum  quod  remanet  frumentum ,  aurum  igne  probatum , 

Purgatum  terne,  gens  imperterrita,  constans, 

Sed  lacerata  famé,  miserabilis,  irrequieta, 

In  spem  vivendi  currunt  ad  opes  moriendi. 

Lethiferos  gustus,  ut  sunt  saliunca,  cicuta, 

Elleborum,  lapatbum,  lolium,  mania  mandunt  : 

His  miseri  ad  vitam  dum  vescuntur,  moriuntur. 

Praeterea  veteres  soleae  quocumque  repostœ, 

Et  quicquid  corii  in veniunr  ubicumque  rejectum, 

Immissum  cacabo,  flammis  mollescit1  et  undis: 

Inde  struunt  epulas,  felix  cui  sors  dédit  illas; 

At  quibus  invidit,  mortem  morbosque  reliquit. 

Pressa  malis,  assueta  bonis  tam  nobilis  illa, 

Tarn  praeclara  ducum,  comitum  regumque  propago, 

Qualem  nulla  prius  sepserunt  mœnia  nec  post, 

Expavet  esuriem  :  pro  nectare  vix  habet  amnem. 

Hinc  ventris  fluxus,  fibris  hinc2  pestis  aquosa  : 

Nullum  solamen ,  partam  videt  undique  mortem. 


CAPITULUM  LXXXI. 

Singulare  certamen  ore  Pétri  Heremitae  petunt  a  Persis. 

Multa  studet,  volvit,  rimatur,  circinat,  ambit: 
Qua  vi  quove  modo ,  quanam  ratione  vel  arte 
Dedinet  mortem,  vitam  revocet  fugientem, 
Sit  nox ,  sitve  dies  tractât  secum  3  ista  palamque  ; 

1  Molliscit.  A.  —  2  Fluxus,  febris,  hinc.  b.  c.  —  3  Fecit  b.  c. 


Digitized  by 


Google 


664 


GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 


o  g  Consilioque  inito  legatos  mittere  ad  illum 

"  109  '  Persarum  satrapam  oui  nomen  Corboran  audent  : 

Quinque,  inquam,  mittunt,  inter  quos  Petrum  Heremitam'  : 

Petrum  cujus  erant  color  ater,  spiritus  acer, 

Pes  nudus,  statura  brevis,  faciès  macilenta; 

Instar  asellus  equi  phalerse  sibi  sicut  aselli. 

Petrum  more  heremi  vilissima  cappa  tegebat  : 

Scemate  sub  tali  trabeati  adit  ora  tyranni. 

Cémentes  habitum,  vultum,  mox  cetera,  Persae 

Gaudent,  et  sperant  procumbere  velle  misellum 

Principis  ante  pedes,  ut  flexus  flecteret  ipsum 

Poples,  et  ad  pacem  praenuntius  ante  veniret. 

Non  sic,  impietas,  non  sic  :  sed  pulvis  ut  ille 

Quem  ventus  rejicit,  sic  et  tu  rejiciere. 

Tune  sic  est  orsus,  sed  recto  vertice,  Petrus: 

<(  Gaiiica  nobilitas  Christi  peregrina  Sepulcrum 

«Dum  petit,  egregia,  quae  nil  timet,  urbe  potitur. 

«  Petrus  apostolici  dux  agminis  hic  dominatur, 

uHanc  fovet  hospitio,  conservos  gaudet  habere. 

«Tu  fines  ejus  popularis,  et  obsidione 

«Claudis  Christicolas  :  jubeo  sub  nomine  Christi, 

«Sub  Pétri,  discede  suis  de  finibus  et  cito;  vel  si 

uJustitiam  sequeris,  si  Persica  régna  quid  œquum, 

«Quid  rectum  curant,  armentur,  congrediantur1 

«  De  vestris  déni  vel  sex,  vel  denique  terni  ; 

«  Contra  par  numerus  concurrat  Christicolarum. 

«  Vincat  uter  populus,  sibi  serviat  Antiochenus  ; 

u  Victus  uter  fuerit,  discedat  ab  Antiocheno. 

«  Aut  si  conditio  gravis  haec  tibi  displicet,  audi 

«  Quid  sequitur,  quid  nos  proponimus  :  altéra  restât 

u  Fortassis  gravior  :  quum  crastina  fulserit  Eos , 

«Ne  dubites,  bellum  tibi  noveris  affore  partum. 

«  Haec  sunt  quae  populus  mandat  tibi  verba  Latinus.  » 


CAPITULUM  LXXXII. 

Persarum  responsio. 

Dum  Petrus  mediis  proponit  talia  Persis, 
Ridet  turba  ducum,  ridet  quoque  grex  popularis  : 
Subsannant  miserum  trabeati  more  locutum. 
Tandem  dux  tumido  respondet  gutture  summus  : 
«  Persarum  regnum  populantes  gens  peregrina 
«Offendere  deum  Mahummet,  eique  secundum 
((Solum  Solidanum.  Perquirere,  perd  ère  missus, 
«Inveni  praedam;  sed  claudunt  mœnia  :  frangam. 
«  Corpora  vestra  canum  dabo  rictibus  atque  leonum. 
«  Haec  mea,  vade,  tuis  responde  verba  Latinis. 

1  Armentar  et  egrediantur.  b.  c. 

"  Cf.  Tudeb.  XI,  iv,  p.  77,  i5o,  aoii;  Raimund.  de  Aguilers ,  c.  xi,  p.  259,  c.  Fulch.  Carnot.  1.  I,  c.  xxi,  p.  3^7- 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSÏ. 


K  «  Nam  quid  ego  Pctro,  quid  vestro  reddere  Chrislo 

(.  InveniamP  quanti  Petrus,  tanti  mihi  Christus  : 
«  Cura  mihi  neuter,  risus  mihi,  risus  uterque. 
Post  audita  Petrus  spiramina  tanta  minarum , 
Ad  socios  remeat,  rabiem  ducis  ordine  narrât. 
B  Protinus  accingunt  se  bello  audacia  Galli 

Pectora;  sed  consumpta  famé  et  sine  camibus  ossa. 

  ■   ■  0  i  s  ■   

CAPITULUM  LXXXIII. 

Fidèles  irruptionem  meditantur. 

Area  lata  jacet  sub  rauro,  proxima  portae 

Quae  patet  in  Boream,  ponti  contermina  et  amni  : 

Illuc  conveniunt,  ibi  se  metitur  in  armis1 

Ille  sacer  populus.  Statuunt  quis  primus  in  hostes, 

Et  quis  prima  sequens  tollat  vcxilla  secundus. 

Sic  reliquum  certo  disponunt  ordine  bellum  : 

Quo  stent  pila  loco ,  quo  lancea ,  quove  sagittee  ; 

Unde  eques,  unde  pedes  aut  irruat,  aut  stet  in  hostem. 

Ordine  cuncta  suo  sic  disponentibus  îilis , 

Sol  ruit,  extrahitur  in  crastina  tempora  bellum. 

Transi erat  bysse,  restabat  tertia  noctis, 

Quum  suus  Arnulfi ,  cursu  festinus  anbelo , 

Voce  manuque  simul  didascalus  atria  puisât  : 

«Surge,  âge,  surge  cito,  quid  signa  polumque  moraris:1 

<(  Cœlitus  ecce  micat  Victoria,  suspice  stellas  : 

«  Ante  sequebatur  modo  quae  praecedit,  at  illa 

«Quaenunc  retromeat,  nunc  usque,  Arnulfe,  prreibat  : 

«Surge,  ducesque  ciens,  in  praeiia  coge,  pericli 

<(Si  quicquam  est,  obses  tenear  :  cremer  aut  crucifigar; 

«  Et  conjux  et  uterque  parens  et  gnatus  uterque.  » 

Namque  et  uterque  parens,  gnatique  uxorque  erat  illi\ 

Doctus  bic  a  puero  quo  currant  ordine  Stella? , 

Vel  quid  portendant  :  seu  mutet  régna  comètes, 

Sive  Senex  gelidus  pyrram  minitetur  et  imbres , 

Seu  Phaetonteos 2  currus  Léo  ssevus  et  ignés , 

Aut  latus  ensiferi  nimis  aestuet  Orionis  : 

Auspicium  belli,  vel  quicquid  quaeque  minetur, 

Summus  in  bac  doctor  multos  instruxerat  arte  : 

In  quibus  Arnulfum;  geminasque  ostenderat  illi 

Belli  a  principio  prodentes  omina  stellas. 

Altéra  Christicolis  fatum  dabat,  altéra  Turcis  : 

Ordine  tune  alio  currentes  ac  prius,  illae 

Exitium  Persis  prodebant,  gaudia  Francis. 

Inermis.  b.  c.  —  2  Phetonteos.  a.  Pharaonteos.  b.  Phœtonteos.  c. 

Versus  ille  in  codice,  manu  aliéna  exaralus,  inter  lineas  legilur. 


m. 


ê 


666      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITAN A , 


CAPITULUM  LXXXIV. 

Irruunt  in  h  os  te  m. 

A.  1098.  Ergo  ubi  signa  poli,  lingua  digitoque  magistri, 

Lynceus  Arnulfi  percepit  ocellus  et  auris, 
Ad  proceres  summos  citus  exit  et  excit  in  arma  : 
Et  verso  versum  cursus  docet  ordine  fatum  : 
Jam  bona  cuncta  nova,  quia  transivere  priora. 
Interea  Phœbo  nox  cesserat  :  ergo  reclusis 
Esuriens  beilum  gens  exsilit  inclyta  portis. 
Nunc  ope  nunc  opus  est,  nunc,  Spiritus  aime,  vocanti 
Afler  opem,  quœ  prima  acies,  vel  cuja  secunda, 
Quae  reliquae  fuerint  :  qui  te  sitit  imbue  vatem. 


CAPITULUM  LXXXV. 

Ordo  ducum  in  aggressione  hostium. 


Primus  *  Hugo  Magnus  Francos  educit  ab  urbe  ; 

Praevius  ante  micat,  praenobilis  ante  micabat; 

Proxima  Normanni  subeunt  vexilla  Roberti  : 

Summi  ambo  comités,  soli  ambo  regia  proies; 

Clarior  Hugo  genus,  Robertus  cetera  major, 

Non  sine  re  partes  belli  meruere  priores. 

Tertius  extrahabens  Godefridus  in  agmine  multos , 

Utpote  Lotharidas  cum  Lotharidis  Alemannos. 

Quartus  Tancredo  bellantum  contigit  ordo, 

Armis  praecipuus,  sed  non  adeo  numerosus. 

Viribus  et  numéro  sublimis  in  ordine  quinto 

Fulget  vexillum  Wiscardigenae,  pretiosum 

Partim  materia,  partim  crucis  indice  forma. 

Subsequitur  sextus  magno  fremitu  Raimundus  : 

Hic  ut  se  Turcis,  non  ut  se  misceat  armis; 

Praesidio  substet  bellantes,  undique  spectet, 

Pube  peremptura  perimendœ  suppléât  arma , 

Sit  robur  belli,  sit  munis,  et  instar  azyli. 

Flandrigenae  comitis  vigilantia  praesidet  urbi  : 

Ipse  régit  portas,  murum  armis  ipse  coronat, 

Turres  omnimoda  jaculorum  nube,  sagittis, 

Stipitibus,  telis,  saxis,  stdibusve  perustis; 

Saepius  ad  fabricam  convertens  frena  recentem; 

Unde  minse,  unde  metus,  ne  rupta  admittat  et  bostem; 

Nunc  ducis  ore  tonat,  nunc  militis  ense  trucidât; 

IUe  obex  Turcis  descensibus,  unicus  ille 

Magno  praesidio  magni  tutoris  egebat. 

*  Cf.  Tudeb.  XL  vi,  p.  79,  80 ,  i5o,  ao5;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xn,  p.  269,  a6i;  Fulch.  Carnol.  1.  I, 
c.  xxii,  p.  348  et  seq. 


Digitized  by 


Gock; 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI. 


CAPITULUM  LXXXVI. 

Terror  Persas  invadit. 


Persarum  satrapam  scaccis  operam  dare  fama  est , 
Galiica  quum  primus  vexillifer  extulit  arma , 
Illico  rumor  adest  exire  ad  praeiia  Francos  : 
Princeps  nil  motus  ludum  tractabat  ut  ante; 
Sed  neque  quum  magni  comitis  yexilla  Roberti 
Surgere  clamantur,  proh  quanta  superbia  !  surgit  : 
Tertia  quum  subeunt,  ingens  erat  ille  tumultus. 
Demum  captdvis  nostra  de  gente  vocatis  : 
(Nam  quosdam  nostrœ  captivos  gentis  habebat) , 
Quorum  sint,  quid  significent  vexilla  requirens, 
Quidnam  significent,  quorum  sint  protinus  audit  : 
«  Hoc  est  Roberti ,  Godefridi  hoc ,  illud  Hugonis; 
«  Haec  est  nobilitas,  at  major  in  urbe  potestas; 
«  Vel  jam  pugnabis,  vel  pugnam  scire  negabis.  » 
Sic  fando  Tancredus  adest,  et  adest  Boamundus, 
Et  robur  belli  cum  signiferis  Raimundi. 
Corboran  accinctos  bello  jamque  irruituros 
Christicolas  cernens  timet,  acci toque  repente 
Traduce  verborum ,  quam  Christicolœ  prius  illi 
Obtulerant,  quam  reppulerat  modo  conditionem 
Rursus  eis  offert,  at  rursus  spernitur  illa. 
Tune  mora  nulla  citi  pharetras  arcusque  sibi  aptant 
Assyrii,  Persae,  Parthi,  Libies,  Elamitœ, 
Phœnicesque,  Arabesque,  Indique,  Sirique1,  Medique, 
Cumque  hirf  multimoda? ,  quas  propter  taedia  longa 
Nomine  quasque  suo  prohibemur  scribere,  gentes. 


CAPITULUM  LXXXVII. 

De  eodem. 


Transierant  inter  montem  Ghristique  cohortes 
Maxima  Turcorum  rabies,  quasi  millia  centum; 
Scilicet  a  tergo  missuri  spicula ,  tanquam 
Venator  cervos  indagine  claudere  tentât. 
fàneus  his  munis  opponens  se  Boamundus 
Ad  socios  tergum,  vultum2  convertit  in  hostes. 
Ergo  pugna  Deo  bifrons  similanda  bifronti, 
Seu  cui  pone  caput  geminat  pictura  draconi  : 
Hinc  atque  inde  suum  pro  Ghristi  sanguine  fundit, 
Inque  vicem  fusum  de  caedihus  expiât  hostis  : 
Eia  strenuitas,  constantia  martyrialis! 

2  Multam.  a. 


668      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

A.  1098.  Athletae  Christ! ,  totius  gloria  mundi,  A 

Utimini  dextris  :  vos  pauci,  centuplus  hostis; 
Utimini  gladiis  :  eget  his  haec  area  marris  ; 
Hic  ager,  haec  messis  reliquis  vos  pascet  in  annis. 
Altéra  frons  belli  Boamundus  soius  et  exspes1 

Auxilii  humani,  sperans  in  numine  cœli,  B 
Fidentes  numéro,  confisus  prœside  Christo, 
Aggreditur  génies  :  crux  pracvia,  nobile  sigmim, 
Signum  signonnn ,  praefulgurat,  bostibus  borror, 
Christi  militibos  spes,  munis,  gloria,  spiendor. 

Miles  in  egregiis  non  ultimus  ,  adinodum  acerbus,  c 

Fortis,  magnanirous  Boamuadi  Martis  alumnus, 

Atque  nepos,  illud  praedictum  insigne  gerebat 

Robertus  ceiebris  Girardi  filhis  orbi a  : 

Is,  d extra  et  lingua,  quin  mente  et  corpore,  Christi 

Pronus  in  obsequium,  pronissimus  in  quasi  fratris  u 
F  rater,  et  in  socias  quascumque  vices  Boamondi , 
Pertransit  Turcas  iterumqae  iterumque  catervas, 
Hortando  socios,  hosti  insultando  ruenti. 
Turcis  Robertus,  Roberto  instat  Boamundus  : 

Non  illis  ille,  nec  huic  hic  cessât  adesse.  K 


CAPITULUM  LXXXVHI. 

Territi  fugantur  Turci. 

Ad  crucis  aspectum  perdit  gens  Persica  visum  ; 

Fit  tremebunda,  gemens,  quae  venerat  acris  et  horrens. 

Non  est  amentum ,  non  est  qui  exerceat  arcum. 

Evax  ahaheh*  vertuntur  in  attat*  et  heu  heu. 

Ergo  se  pecudes,  Francos  genus  acre  leonum 

Fassa,  fugam  morti  praefert,  et  vivere  laudi  : 

Dum  nequit  ad  montem  regredi,  refugit  secus  amnem. 

Victores  instant,  et  nunquam  sternere  cessant, 

Donec  utrasque  acles  sociae  excepere  cohortes, 

Victas  vincendae,  victrices  vincere  sanctœ. 

Jam  non  pugna  bifrons,  jam  certior  ac  fuit  ante; 

Jam  spes  aucta  aliis,  aliis  me  tus  additus  armis, 

His  pugnare ,  illis  pugna  decedere  suadet. 

Multus  adhuc  populus,  numerus  cui  cedit  arenae; 

Et  quod  rarus  equi  premit  acris  terga  Latinus, 

Christicolis  obstat,  Turcis  solatia  prastat  : 

Accedit  tamen  his  astutia;  sed  nihil  astus, 

Nil  dolus  in  Christum,  sine  quo  nihil  est,  nihil  actum. 

1  Expes.  a.  Expers.  b.  c.  —  2  Ah  ah  he>  b.  c.  —  3  Ai  aU  b.  c, 

'  Robertus  ûlius  Girardi,  Boamundi  conestabiiis  sive  cornes  slabuli  erat.  (Cf.  Tudeb.  VI,  x,  p.  44»  i36,  191.) 
-  b  Cf.  Plaut.  Bacch.  Il,  mt  i3;  Aul  III,  1,  6,  etc. 


Digitized  by 


Google 


I 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI. 


669 


CAPITULUM  LXXXIX. 

Anceps  pugna. 


D 


Venerat  in  bellum  regnis  citus  a  Nabathœis, 
Confinesque  suos  Persas  sociaverat  Eurus  ; 
Ipse  regebat  equos,  ipse  arcus,  ipse  pharetras; 
Nec  minus  adversis,  obverso  turbine,  dextris 
Tela  retorquebat,  tortores  torta  per  ipsos. 
Vix  stabat  gladius  contra  Euri  spicula  Francus. 
Languidus  iEolio  Zephyrus  torpebat  in  antro  :  . 
Traditor  in  bellum  Francos  a  Gadibus  usque, 
Atque  Pyrenœis  nivibus,  per  et  invia  et  Alpes, 
Per  fréta,  per  Syrtes,  per  Scyllam  perque  Charybdim 
Fidus  ubique  cornes  adduxerat;  at  modo  fallax 
Abdicat  auxilium ,  dum  Francia  pugnat  in  Eurum. 
Haec  animadvertens  gens  Persica,  quod  nequit  armis 
Molitur  flammis  :  fumo  et  caligine  tetra 
Christicolarum  oculos  ceu  nocte  involvere  tentât; 
Subdit  arundinibus  incendia,  subdit  et  ulvœ, 
Subdit  viminibus;  quantum  licet  excitât  Eurus. 
Ille  suas  nebulas,  fumum  de  vepribus  ille, 
De  reliquis  dumis,  seu  rhamno2  sive  rubetis, 
Perflat  in  obstantes  furiali  mente  phalanges. 
Ergo  dies  piceas  fulgens  conversus  in  umbras, 
Fortes  débilitât,  confortât  débile  vulgus. 
In  t en e  bris  enses  pugnant,  in  luce  sagittse, 
Ceu  contra  linces  ineant  certamina  talpse  : 
Sic  furiis  Euri  nutat  sentcntia  belli. 
0  quotiens,  illa  Zephyrus  dum  tardât  in  hora, 
Clamatum  est:  «Zephyri  succurrite,  surgite  pigri; 
«  Eurus  pro  Turcb  furit,  et  vos  surgite  nobis.  » 


A.  1098. 


CAPITULUM  XC. 

Praevalent  Christiani. 


H 


Sic  dum  clamatur,  Deus  afflictos  miseratur, 
Thesaurosque  suos  aperit,  producit  et  inde 
Corum3  propitium,  qui  flando  reverberet  Eurum, 
Inque  suas  cogat  victum  revolare  cavernas, 
Fumo  Turcorum  qui  lumina  turbet  eorum. 
Liber  ab  occiduo  productus  carcere  Corus  4 
Nec  mora  mandatis  obtempérât,  omnia  quassans, 
Omnia  convellens,  obstant  qusecumque  volanti. 
Jamque  in  bella  venit,  veniens  non  arma  virosque 

1  Caribdim.  a  —  2  Ranno.  a.  —  3  Chorum.  A.  —  4  Chorus,  a. 


Digitized  by 


Google 


670      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

A.  1098.  Tantum  puisât,  equos  terret,  tentoria  vellit:  a 

Horrent  atque  tremunt  nions,  valiis,  campus  et  arbor. 
Eure,  fugis,  fumoque  tuo  tu  involveris  ipse, 
Inque  tuos  Persas  sua  fraus,  lex  aequa,  redundat. 
Tune  oculis  clausis  Turcus,  sed  Francus  apertis 

Dimicat,  et  subito  versa  vice  praevalet  ille  3 
Qui  prope  vie  tus  erat;  superatur  qui  superabat  ; 
Hic  fugit,  ille  fugat  :  Baal  mit,  obruit  Alpha. 
Persarum  velox  equus  est  et  pinguis  et  acer; 
Contra  Francorum  tardus,  macer,  anxius,  aeger  : 

Ille  fugit  facile,  nequit  hic  instare  proterve;  c 
IUe  quasi  innumerus ,  vix  hic  quasi  sexcentenus. 
In  vigilando  fugœ  post  versa  pericula  Persae , 
Qui  celer  aut  céleri  raptatur  equo  velut  igni , 
Qui  fugit  emersus,  ruit  avius  et  stupefactus  ; 

At  cui  segnis  equus,  nec  pes  citus,  ille  vel  armi  s  D 
Occidit,  aut  servi  trahitur  ducendus  in  usum. 
Hac  juvenis  plantam  memorant  in  caede  reperlam 
Qua  potuit,  tecti  vice,  sol  imberve  repelli. 
Tune  trahit  occasus,  trahitur  quem  miserat  ortus; 

Sic  et  opes  reliquas,  scutellas,  pocula,  mensas,  K 
Urceolos,  tripodes,  lecticas,  labra,  lebetes, 
OUas,  flascones,  tentoria,  pallia,  vestes  : 
Omnia,  purum  aurum,  vel  opus  pretiosius  auro, 
Victor  habet.  Populus  de  paupere  jam  fit  opimus; 

Jam  sedet,  et  Turcas  avido  vorat  ore  placentas,  F 
Jam  satrapis  partam  Persis  plerique  ferinam  ; 
Jam  de  captivo  inter  eos  contenditur  ostro". 


CAPITULUM  XCI. 

Victos  Tancredus  insequitur;  eorum  miram  stragem  facit. 

At  proba  Tancredi  laudem  esuriens  sitiensque 
Strenuitas,  prœter  laudem  nullius  avarab, 

Pauper  opes,  jejuna  cibum,  in  sudore  quiet em  q 
Spernit,  quaque  iter  est  inter  duo  brachia  fissi 
In  bivium  Farfar,  nusquam  locus  aptior  illi  : 
Multos  persequitur,  paucis  comitantibus  armis. 
#  Ergo  inter  Parthos  et  Persas  mixtus,  et  Indos, 

Inter  et1  omnigenum  vires  Mahummicolarum  ;  h 
Pardus  ut  inter  oves,  stragem  Wiscardida  miscet  : 
Calcibus  urget  equos,  retrosuadis  urget  habenis, 
Horrificis  urget  clamoribus,  et  stimulandi 
Qualibet  arte  :  fugax  acies  incumbit  in  armos. 

Collo  infert  stimulos,  mutilât  quacumque  gravatos  j 

1  Om.  et  b.  c. 

"  Victoria  illa  die  xxvni°  menais  Junii  F  ranci  po-      Fulcher.  Carnot.  1.  1,  c.  xxm,  p.  34g,  35o;  Willdm. 
titi  sunt.  (Cf.  Tudeb.  XI,  vn-ix,  p.  80,  83,  i5i,  i5a,      Tyr.  l.VI.c.  xx,  p.  267  et  seq.) 
ao5,  ao6;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xn,  p.  a5g,  a6i;         h  Cf.  Horat.  De  art.  poet.  3a4. 


Digitized  by 


ÀUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  671 

Parte,  vel  ante  jubis,  vel 1  inutilibus  retro  caudis  :  a.  1098. 

Ut  mortem  évadât,  nec  sellas  soivere  tardât; 

Ensibus  et  pharetris  etiam  fugit  illa  solutis. 

Tancredus  virides  respergit  sanguine  glebas, 

Tancredus  fossas  morientum  stipat  acervis. 

Vulnere  limita  périt,  périt. et  sine  vulnere  multa, 

Vulnera  dum  metuens  déclinât  vulnera  turba. 

Quidam  «ponte  ruunt,  freno  sellaque  relictis , 

Et  subeunt  dumos  sperando  latere  sub  ipsis  9  : 

Horum  cornipedis  eviscerat  ungula  partem; 

Partem ,  dum  ruitur,  tento  pede,  mors  remoratur  : 

Quem  pes  non  tenuit,  cor  huic  crepuit  ,  jecur  iili. 

Flumine  salvari  pars  plurima  posse  putantes, 

Intromissa  yadis  périt,  auxiliaribus  undis 

Viva  subit  ;  tumulos  eques  atque  equus  intrat  apertos  : 

Ut  ripas  ineunt,  palus  hune  absorbet  et  illum. 

Ergo  pharetrati,  loricati,  phalerati, 

Dum  Styga  sic  adeunt  mânes,  alii  tremefiunt, 

Ipse  timet  Huto  repeti;  pavet,  ac  fiigit  uxor  : 

At  vada  certa  quibus  sors  obtulit,  ii  quoque  partita 

Emergunt  ab  aquis,  partim  merguntur  in  ipsis; 

Nec  sic  evadunt,  qui  sic  evadere  tendunt. 

Tancredus  sequitur,  vada  scit  quasi  Lynca"  vadatur  : 

Usque  recens,  acer,  dum  cuncta  recentia,  cuncta 

Acria  parla  suum  sibi  suggérât  obvium  Harengum. 

Natura  pariter  firmum  munimen  et  arte 

Non  timuit  Turcas3  in  tanta  peste  sagittas: 

Undique  turritum,  robusto  milite  faltum, 

Nunc  aperit  portas,  diuturno  tempore  clausas. 

Occurrit  domino  venienti  congrua  pubes. 

IHe  ciens  :  «Supplete  novos,  supplete  caballos.  » 

Arma,  viros  et  equos  simul  invenit  omnia  parta. 


CAPITULUM  XCII. 

De  eodem. 

Planities  super  Arthasii,  sub  mœnibus  Emmae1*, 
Herbida  dividui  cursu  circumdatur  amnis  : 
IUa  viatores  prius  excludebat,  eratque 
Gircuitus  longi  properantibus  invida  causa; 
Abscidit  invidiam  geminus  de  monte  recisus, 
Atque  viatorem  admittens,  altrinsecus  arcus. 
Hos  inter  pontes  gens  Persica  jam  quasi  tu  ta, 
Jam  quasi  nacta  fugœ  post  tœdia  longa  quietem 

1  Om.  vel  b.  c.  —  2  Imbris.  b.  c.  —  3  Turcas.  b.  c. 

"  Lynca  est  fluvius  in  Macedonia  qui  in  Erigonem  ex-         b  Hodie  Hama  sive  El- Hammam.  (Cf.  supra,  c.  lix, 
cipitur,  cujus meminit  Ovidius  (1.  XV  Metam.  3ag) ,  hoc      p.  65o,  et  annot.  b.) 
versu  : 

Hune  finit  effectu  dispar  Lyncestius  amnis.  (m.) 


Digitized  by 


Google 


672      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

A.  1098.  Fessa  quiescebat,  bellum  evasisse  putabat  : 

Quum  Tancredus  adest,  et  adest  equus,  arma,  virique 
Pugna  recens  :  visis  se  mutuo  qui  fugat  Evax 
Exclamât,  Turcus  fugiens  immurmurat  attat. 
Magna  fuit  cœdes  sub  mœnibus  Antiochenis. 
Multus  ubi  atque  recens  commisit  praelia  caesor, 
Hinc  est  atque  illinc  per  mutua  vulnera  fletum, 
Hinc  illinc  risum  :  non  est  hic  hac  vice  gestum  ; 
Altéra  pars  risit  tantum ,  tantum  altéra  flevit  ; 
Flevit  Turca  fîigax,  risit  Normannica  bellax. 
Normannus  sternit,  Turcus  cadit,  ut  subitarum 
Impetus  hastarum  geminique  angustia  pontis 
Efïugium  retinent,  bellum  committere  tèrror 
Non  sinit,  atque  fugae  iabor,  et  vires  iabefactae, 
Plurimus  et  sanguis  multo  de  vulnere  fusus; 
Ut  quot  membra  fere,  tôt  gestent  vulnera  Persae. 
Ergo  vae  miseris  quidquid  tentetur  ab  illis! 
Nam  nec  pugna  fugam  solatur,  nec  fuga  pugnam  ; 
/  Turcus  utram  tentet,  neutram  procedere  gaudet! 

Ut  pecus  ergo  périt,  leo  cui  vel  pardus  inhaesit. 


CAPITULUM  XCIII. 

Artasium  castrum  redditur. 


De  tan  ta  turba  paucos  fuga  salvat,  et  ulva  :  E 

Sic  aliis  stratis,  aliis  sternendo  fugatis, 

Castrum  restât  adhuc  Turcis,  belloque  refcrtum, 

Restât  adhuc,  inquam,  sed  inexpugnabile ,  tanquam 

Illud 1  non  hominum  fuerit,  sed  fabrica  Divum  : 

Pergama  Neptuni,  Phœbi  Hium,  utrumquc  utriusque  F 

Collata  huic  tantum  quantum  illis  cetera  cedunt. 

Illa  tamen  pubes,  sociorum  territa  caede,  # 

Nil  sibi  confidens  opis2,  aeque  pauper  et  exspes3, 

Hinc  iter,  inde  moras  examinât  :  ergo  morarum 

Sublata  trutina,  praeponderat,  et  placet  ire  :  G 
Nil  sibi  cum  Francis,  nil  cum  cœlestibus  armisf 
Aiunt,  post  victos  superorum  numine  Turcos. 
Quosdam  de  populo  Raimundi ,  sive  coactos 
Esurie  dira,  captosve  cupidine  falso, 

Christo  posthabito,  Mahummet  jura  colentes,  H 
Turcatos,  eadem  quae  Turcos,  claustra  tenebant. 
Illi  consulti  quis  major  Christicolarum , 
Quisve  fide  potior,  cui  castrum  reddere,  cui  se, 
Gui  sua  sit  tutum ,  Raimundo  credere  suadent. 

«Ille  fide  potior  cornes,  aiunt,  robore  major  :  j 
u  Non  locus  est  metui ,  si  vos  committitis  illi.  » 
Quid  moror  in  verbis?  res  est  rem  claudere  paucis  : 
Creditur,  accitur,  reseratur,  abitur,  initur. 

1  Quiddam.  b.  c.  —  2  Opes.  b.  c.  —  3  Expes.  a.  Expers.  b.  c. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI. 


CAPITULUM  XCIV. 

Podiensis  episcopi  morientis  verba  ad  exercitum. 

Interea*  praesul  moritur  Podiensis*,  et  intra  A.  1098. 

Basilicam  Pétri  conditus  conditur  almi. 

At  moriens  proceres  ad  se  vocat,  hisque  vocatis, 

Verba  facit,  monumenta  sui,  documenta  salutis  : 

«  Dum  Deus  induisit,  dumque  in  me  sospita  mansit, 

«Nec  studium,  fratres,  nec  sedulitas  mea  vestro 

«  Défait  obsequio  :  vos  sicut  mater  alumnum 

«Sollicitas  fovi,  docui,  monui,  stimula vi; 

«Lethifera  avulsi,  vitalia  semina  sparsi; 

«  Pervigili  cura  solvi  mihi  tradita  jura. 

«  Jam  nunc  delibor,  jam  vite  terminus  instat. 

«  Sic  me  doctrinae  vobis  quum  papa  ministrum 

«  Tradidit  Urbanus,  sic  vobis  hune  ego  trado.  » 

Tradidit  Arnulfum,  nulli  hoc  in  agone  secundum. 

uFilius  hic,  inquit,  meus  est  dilectus,  in  ipso 

«  Est  mihi  complacitum e,  vos  aures  vertite  ad  ipsum. 

«Tu  vero,  fili,  monitus  memor  esto  paterni; 

«Divini  large  documenti  semina  sparge  ; 

«  Acceptam  gratis  sementem  reddito  gratis. 

«  Peccantes  revoca,  bene  agentes  laude  corona, 

«  Urge  propositum,  Christi  te  ostende  ministrum  : 

«Sedulitate  proba  commissa  negotia  tracta; 

«Nulius  ad  injustum  donis  te  flectat  onustum, 

«  Utque  brevi  breviter  vita  loquar,  esto  pudicus , 

«Sobrius  et  prudens,  humilis,  pius  atque  quietusd.  » 


CAPITULUM  XCV. 

*  Ejus  epitaphium. 

F  Sic  monet,  et  paulo  cunctatus  transit  ad  illum 

Quem  mens,  quem  vires,  quem  vox  coluit  sua,  Jesum, 

Vir  magni  meriti,  vir  quovis  dignus  honore, 

Vir  dignus  litulo ,  si  non  potiore ,  vel  isto  : 

<«  Conditus  est  Moysis  clarissimus  hic  imitator 
G  aDoctrina,  studio,  moribus,  officio. 

«Dux  populi  Moyses,  et  dux  populi  fuit  iste  : 
«  Ambo  duces  Christi,  cœlitus  ambo  sati, 

«  Ambo  justitise,  doctrinae  ambo  studiosi, 
«  Ambo  fuere  Dei  vox  média  et  populi. 
H  «  Causa  viae  Moysi  tellus  Canaam  memoratur  : 

*  Versus  sequentes  :  Interea  prœsal  moritur  Podien-  iv,  p.  85,  86;  i53,  207;  Baimund.  de  Aguilers,  c.  xm, 

sis,  etc.  usque  ad  Prœco  Dei  sequitur,  etc.  jam  non  p.  a 6a;  Fulcher.  Carnot.  I.  I,  c.  xxm,  p.  35o.) 

exslant  in  codice.  c  Cf.  Matth.  m,  17. 

b  Die  i°  mensis  Augusti  A.  D.  1098.  (Cf.  Tudeb.  XII ,  d  Alludit  ad  hymnum  :  lste  confessor  Domini  sacratus. 

m.  85 


Digitized  by 


Google 


674      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

A.  1098.  «  Huic  quoque  causa  vi»  terra  fuit  Canaam. 

«Cernere,  non  uti,  Moysi  conceditur  ilia  : 

a  Huic  quoque  non  uti,  cernere  ferme  datum  est. 
m  Longa  Deo  Moysen  jejunia  conciliarunt  : 

a  Hune  quoque  longa  Deo  consecrat  esuries. 
«Ipse  Deus  Moysen,  hune  papa  Urbanus,  et  ipse 
«  Praeco  Dei  sequitur  :  misit  utrumque  Deus.  » 


CAPITULUM  XCVI. 

Tancredus  cum  Normanniae  et  Provinciae  comitibus  Marram  obsidet. 

Postquam  urbs  capta,  victores  gazis,  victos  caedibus  donatos,  alios  ab  humili 
ad  sidera  extulit,  alios  sub  Tartara  a  luxu  et  crapula  summersit  :  Boamundus,  Àn- 
tiochiœ  principatum  adeptus,  ad  praesidium  manet;  Tancredus  intermissum  viae 
laborem  redintegrat,  algorem,  aestum,  inediam,  sitim  montibus,  vallibus,  agris,  c 
municipiis,  praefert  :  ad  quorum  amœnitatem  Tempe  Thessala  sordescunt;  Emma 
Heliconem  suum,  Harenc  vireta1,  Barysan  vites,  Hersen  segetes  contemni  dolent; 
praeter  haec  autem  et  aliorum  oppidorum  numerus  ingens,  singula  suis  opibus 
aliénas  praeferri.  At  Marchisides,  alter  Julius, 

Nil  actum  credens ,  dum  quid  superesset  agendum"  ;  D 

causam  itineris  Jérusalem  esse  commémorât,  et  per  Antiochiam  fuisse  peregri- 
nandum,  non  pro  Antiocbia  peregrinatum.  Igitur  quaerentes  bellum  comités  Nor- 
mannum  et  Provincialem  sociat.  Cum  eisdem  Marram  b  oppidum  et  populosum 
et  uber  aggreditur.  Praeviderant  sibi  Marrenses,  seu  capta  Antiocbia  terri ti,  seu 
quia  plurimum  Francis  in  obsidendo  obstiterant ,  seu  volante  fama  ab  Antioche-  e 
nis  contribuiibus  praemuniti.  Harumquapiam,  fortasse  omnibus  praemoniti  causis, 
tota  usquequaque  nudata  vicinia,  urbem  suam  impleveranl,  obsessuro  exercitui 
nihil  relinquentes.  Hue  acceditquod  suburbanos  etiam  obstruxerant  puteos,  aquae2 
inopia  advenas  repelli  posse  arbitrati.  At  Christicolae,  qui  sublata  cruce  semetipsos 
abnegaverant,  qui  propter  Deum  corpora  sua  ad  supplicia  tradiderant,  nihilomi-  f 
nus  ùrbe  circumdata  gratulantur,  quasi  ad  epulas  invitati  :  alii  machinas  struunt, 
alii  struentibus  ministrant;  hi  fundis  balearibus  turres  quatiunt,  illi  silices,  instru- 
menta quassandi,  scapulis  apportant;  hos  videas  cursitare  agiles  ad  spem  cereris, 
illos  regredi  sub  onere  gementes  ;  quidam  puteos  ad  priscum  usum  revocabant, 
quidam  in  fabrica  novorum  exercebantur  ;  nonnulli  de  cataractis  cœli  opem  exspec-  g 
tantes,  aquae  cœlesti  carcerem  praeparabant.  Quorum  intuens  vota,  is  qui  solus 
laborem  et  dolorem  examinât,  qui  praesumentes  de  se  non  relinquit,  misso  cœli- 
tus  imbre,  omnibus  sufiecit  :  adeo  enim  gravis  imber  et  uber  secutus  est  ut  et  qui 
pluvias  ante  postulaverant,  post  depostularent,  et  lacuum  opifices  cassi  operis 
pœniteret.  h 

1  Virecia.  a.  —  2  Atqae.  b.  c. 

*  Lucan.  U,  657.  mundus  cornes  urbein  Marram  aggressus  esl  die  xxvn0 

b  Si  credas  Tudeb.  XIII,  11 ,  p.  90,  i54,  208,  Rai-  menais  Novembris  A.  D.  1098;  cf.  quoque  Willelm. 

mundoque  de  Aguilers,  c.  xiv,  p.  268,  primum  Rai-  Tyr.  1.  VII,  c.  ix,  p.  289. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI. 


675 


CAPITULUM  XCVII. 

Famés  horribilis  in  castris  fideiium. 

a     Inundantia  haec  nimiam  peperit  fa  me  m,  putrescente  in  castris  ailata  cerere;    a.  1098. 
nullam  deforis  quoquam  afférente,  protclabatur  victoria.  Panis  fluxerat,  famés  in- 
valescebatV  Pudet  referre  quod  audierim  quodque  didîcerim  ab  ipsis  pudoris 
auctoribus.  Audivi  namque  qui  dicerent  cibi  se  coactos  inopia,  ad  humanae  car- 
nisbedulium  transisse,  adultos  gentilium  cacabo  immersisse,  pueros  infixisse  veru- 

b  bus1  et  vorasse  adustos  :  vorando  aernulati  sunt  feras,  torrendo  homines,  sed  cani- 
nos.  Hune  ipsum  finem  membris  propriis  minabantur,  quum  aliéna  deficerent  : 
nisi  aut  captae  urbis,  aut  cereris  advenœ  intercessio  esuriem  lenisset. 


CAPITULUM  XCVIII. 

Discordia  inter  Tancredum  et  Raimundum. 

Haec  dum  ita  geruntur,  Tancredi  Raimundique  ministros  discordia c  agitât; 
moxque  a  ministris  surgit  ad  dominos.  Vix,  ah!  vix  compescit Tancredus  animos 

c  quin  Provincialium  strage  iram  leniat;  sed  occurrit  viro  ratio,  quae  sanguinem 
vetat  fundi  Christian um  :  melius  ipsa  ad  Wiscardi  monet  artes  recurrere,  per 
quas  orbi  gloriosus  innotuit.  Ergo  nihil  cunctatus  Antiochiam  venit,  castri  tutori- 
bus  hujus  adhuc  discordiae  ignaris;  obiter  autem  suos  instruit  milites  quomodo 
enses  clam  teneant,  et  quomodo  déprimant.  Inde  cappati,  tam  ipse  quam  socii, 

d  caslro  appropiant,  janitorem  vocant:  januae  reserantur,  pacifice  admittuntur,  qui 
pacem  simulabant.  Ingressi  autem  un  us  post  alium,  ubi  primo  numerus  pugnae 
sufficit,  simid  cuncti  haec  simul  cuncta,  lacertos,  mentes,  gladios  nudant,  Rai- 
mundi  milites  extrusos  ad  ipsum,  non  sine  colaphis,  remittunt.  Ultus  itaque  qua 
licuit  Raimundum* Tancredus,  potentiorem  astutior,  corpori  caput  abscissum  resti- 

E  tuit,  dum  Trojae  suae  Ilium  Boamundo  reddit.  Boamundus  enim,  dum  adhuc  ex- 
pers  suspiceret  oppidum,  adeo  ipse  sibi  mutilus  videbatur,  ut  semiprincipem  se, 
non  principem  diceret,  Raimundumque  coilegam  suum  in  principatu  Antiochiae 
nominaret.  Haec  insomnem ,  haec  in  somniis  principem  molestia  torquebat.  Verum 
ubi  odium  atque  dilectio  altrinsecus  collidentes  mutilo,  ut  dictum  est,  principa- 

f  tui  cornu  reddiderunt,  tune  elevatum  est  solium  Boa  in  un  di,  jamque  ipse  exper- 
rectior  cum  magna  manu  Tancredum  sociat  Marram  revertentem.  Infesti  ambo 
Provincialium  comiti,  magnifiée  sua  adversus  hostium  arma  munierunt. 

1  Veribas.  a. 

'  Cf.  Tudeb.  /.  /.  p.  91,  1 55 ,  209;  Raimund.  de  c  Ceteri  scrip tores  discordiam  inter  Boamundum 

Aguilers,  c.  xiv,  p.  268  F.  Raimundumque  ortam  esse  dieu n t.  (Cf.  Tudeb.  XIII,  vi , 

b  Cf.Fulcher.Carnot.l.l,c.  xxiv.p.  35a ,  c;  WiUelm.  p.  94,95,  1 56;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xiv,  p.  270  d; 
Tyr.  1.  VII,  c.  xi,  p.  ag3.  WiHelm.  Tyr.  1.  VIÏ,  c.  xi,  p.  292.) 

85. 


Digitized  by 


Google 


676      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

CAPITULUM  XCIX. 

Discordiœ  origo. 

Ad  hujus  odii  fontem  recurrere  libet,  quo  minus  aestuantis  impetum  fluenti  a 
dérivantes  miremur.  Dum  adhuc  Antiochia  Galliae  principibus  clausa  resisteret, 
Boamundi  atque  Raimundi  ministres  média  intercurrit  discordia.  Framentatum 
utrobique  missi,  annonam  simul  inveniunt  et  pugnara;  ferro  ceres  dividitur  :  sau- 
çiant  tanquam  territae  ambae  partes,  saucii  populus  uterque  domum  revertuntur. 
Viso  famularis  turbae  sanguine  principes  turbantur;  et,  si  quando  similis  occurre-  b 
rit  casus,  sauciorum  animos  ad  talionem  accendunt  :  in  castris  tegendum  fore 
ignem  praecipiunt,  extra  turbine  rapido  flammas  suscitandas.  Jussum  hoc  aures 
patulae  libenter  admittunt,  quas  difficile  erat  revocare  prohibitas.  Ubi  ergo  exinde 
major  alterius  partis  turba  mînori  alterius  onustae  obviasset,  depositis  illico  one- 
ribus  victualium,  onerabantur  colla  procellis  alaparum  :  sicque  edilior  viribus,  c 
spoliis  gaudebat;  impar  autem  aliis,  non  sibi,  desudasse  lugebat  spoliatus;  qui  al- 
terutri  linguae  consonabat,  modo  cum  ea  verberabat,  interdum  pro  ea  innocens 
verberabatur  :  Narbonenses,  Arverni,  Wascones,  et  hoc  genus  omne  Provinciali- 
bus;  Apulis  vero  reliqua  Gallia,  praesertim  Normanni  conspirabant;  Britones, 
Suevos,  Hunos,  Rutenos  et  hujus  modi  linguae  suae  barbaries  audita  tuebatur.  Et  d 
hoc  quidem  extra  muros. 


CAPITULUM  C. 

Commentum  de  lancea  Domini. 

In  urbea  quoque  non  effluxit  seditio,  sed  affluxit.  Quum  enim  in  supradicta 
famé  populus  tribularetur  obsessus,  surrexit  de  gente  Raimundi  versutus  menda- 
ciique  commenter  Petrus,  qui  salutem  populi  révéla tam  sibi  praedicaret  hoc 
modo:  f  Apparuit,  inquit,  mihi  semisopito  beatus  Andréas  apostolus;  atque  hoc  b 
«  auribus  meis  praeceptum  indixit  :  Surge  et  annuntia  populo  laboranti  consolationem 
«cœlitus  illapsam,  quant  lateris  dominici  perforatrix  lancea  conferet  inventa.  Ea  intra 
«  basilicam  beati  Pétri  sub  terra  latet  :  ta  in  tali  loco  (et  locum  designavit)  pavimen- 

•  tam  solve;  ibi  fodiendo  annuntiatum  invenies  ferrum.  Ubi  ergo  armorum  horror  ingrue- 
«rif,  illud  opponite  hostibus,  in  eo  vincetis.  Experrectus  delusum  me  a  somno  arbi-  F 
«  trabar;  nec  palam  feci,  in  perpetuum  taciturus,  nisi  secundo  et  tertio  commo- 
«nerer.  Tenebat  me  rursus  secundae  noctis  quies,  quum  rursus  idem  apostolus 
«redit,  ipsum  id,  quod  prius,  ingeminans,  sed  increpanti  similis  et  irato  :  Quare, 

«  inquit,  contempto  me  siles,  multorumque  salutem  unus  moraris?  Clamavit  ad  Dominum 

*  populus,  et  exauditus  est;  et  adhuc  eum  tua  negligentia  facit  quasi  neglectuçi.  Festina  G 
«  igitur  quantocius  hoc  corrigere,  ut  possis  vivere.  His  perterritus,  ubi  somnum  evasi, 

*  Scilicet  Antiochia.  De  lance»  sancUe  inventione,  cf.       20a  ;  Raimund  de  Aguilers,  c.  x ,  p.  a53 ,  a55  ;  Fulcher. 
Tudeb.  X,  x,  p.  70,  71;  XI,  îv,  p.  76,  77,  1/I7,  201,      Carnol.  1.  I,  c.  xvm,  p.  344,  345. 


Digitized  by 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  677 

a  «  jam  simul  certior  factus  sum  et  sollicitior,  adhuc  tamen  ambigens  clamne  face-    a.  1098. 
«  rem  an  palam  ?  In  hac  cura  totum  transegi  diem  et  byssem  noctis,  orationi  et  je- 
«  junio  vacans,  postulansque  a  Deo  vicem  tertiam,  si  dùae  ab  eodem  fuissent.  Bis 

•  acclamaverat  auroram  gallus,  quum  vix  tandem  sub  cantu  tertio  fessos  artus 

•  sopor  alligat  :  nec  mora,  qui  primo,  qui  secundo  venerat,  illico  tertiat  vicem, 
b  tsemper  terribilior  et  semper  imperiosior.  Surge,  âge,  inquit,  ignavum  pecas,  canis 

•  mute,  mora  salutis,  cunctatio  triumphi,  damnant  civium,  solamen  hostium:  timoré  illic 

•  trepidasti,  abi  non  fait  timor:  ubi  est,  illic  non  times.  Restabant  adhuc  minae  et  jurgia, 
«  quum  prae  timoré  exterritus  spiritus  minis  subtraxit  se  et  sopori.  Sudor  pariter 
«  tremorque  simul  corpus  alternabat,  ac  si  latus  alterum  torreret  ignis ,  alterum  in 

c  •  glacie  rigeret.  His  gradibus  ad  docendum  veni  quod  didici  ;  vos  autem ,  patres 

•  ac  fratres,  ne  tardetis  rei  sinceritatem  experiri;  superest  mihi  locum  designare, 

•  vobis  suffodere.  »  Qui  rumor  ubi  Raimundi  auribus  est  iliapsus,  statim,  concione 
habita,  Petrus  ad  Pétri  basilicam  vocatur  :  locum  rogatus,  sicut  finxerat,  post  ai- 
tare  1  significat ,  fodere  monet;  utque  pondus  verba  habeant,  vultum  etiam  fingit. 

d  Foditur  ergo,  nec  proficitur  :  suffossa  humus  nequit  reddere  quod  nec  commissum 
fuerat,  nec  acceptura.  Habebat  autem  ipse  clarçi  apud  se  cuspidis  Arabicae  ferrum , 
de  cujus  inventione  fortuita  matcriam  failendi  sibi  assumpserat.  Scabram  quippe 
intuitus,  exesam,  annosam,  usui  nostro  forma  et  quantitate  dissimilem,  auspica- 
tus  est  illico  hinc  fidem  novis  figmentis  adhaesuram.  Nactus  ergo  failendi  tempus, 

e  ligone  arrepto,  fossam  insilit  conversusque  ad  angulum  :  «  Hic,  inquit,  fodiendum 
a  est,  hic  latet  quod  quaerimus,  hinc  exibit.  »  Tune  saepius  saepiusque  ictum  multi- 
plicans,  demissam  fraudul enter  a  se  lanceam  fossorio  illidit  :  cooperata  est  dolis 
umbra,  umbrae  populus  frequens,  frequentiae  loci  angustia. 


CÀPITULUM  CI. 

De  eodem. 

Ceterum  ubi  ferrum  ferro  illisum  tinniit,  aures  simplicium  arrectasidem  frau- 
f  dis  commentor,  sublata  lancea\  his  implevit  :  «  Ecce,  ecce  quod  cœlum  promisit, 
«quod  tellus  conservavit,  apostolus  revelavit,  oratio  populi  contriti  impetravit.  • 
Vix haec  fatum,  foras  extrahunt,  hymnis  et  canticis  lanceam  prosequuntur,  muneri- 
bus  donant,  auro  involvunt  et  palliis.  Haec  Raimundus,  et  qui  ei  favebant,  concinna- 
bat;  sed  et  aliarum  partium  rudis  simplicitas  oblationibus  deserviebat:  ante  vic- 
g  toriam  quidem  instanter,  post  eam  vero  multo  instantius,  quasi  trophœi  gloria 
praelatae  in  bellum  lanceae,  juxta  Provincialium  clamorem, foret adscribenda.  Igitur 
Raimundi  ampliabatur  fiscus,  extollebatur  animus,  insolescebat  exercitus,  Fave- 
bant ei  de  principibus  aliqui,  quos  ipse  modo  blanditiis,  modo  obsequiis  sibi  al- 
lexerat. 

1  Sicut  finxerat  prius ,  altare.K.  c. 

•  Cf.  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xi,  p.  267. 


Digitized  by 


Google 


678      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 


CAPITULUM  CIL 

Boamundus  faliaciam  suspicatur  in  lancea. 

a.  1098.       At  Boamundus,  ut  ipse  non  imprudens ,  rei  seriem  scrutatur  :  quisnam  somniator  a 
ille  essel,  quibus  populum  ambagibus  involvisset,  quem  fossoribus  locum  signifi- 
casset,  utque  ipse  insiluisset,  fodisset,  invenisset  :  statim  faliaciam  deprehendit, 
inventionem  irritam,  inventorem  conjecturis  falsificat  argutis.  «Pulchre,  inquit, 
«  commentum  est  beatum  Andream  apparuisse  homini  quem  audio  cauponas  fre- 
«  quentare,  fora  percurrere,  nugis  amicum ,  triviis  innatuma.  Honestam  elegit  sanc-  b 
«  tus  apostolus  personam ,  cui  cœli  panderet  arcanum  ;  nam  de  loco ,  cui  fictus 
«  non  patet  dolus 1  ?  Si  Christianus  abdidit,  cur  altaris  proximi  latibulum  declina- 
«  vit? aut  si  Gentilis  seu  Judaeus ,  cur  intra  parietes  ecclesiae  ?  cur  secus  altare?  quod 
«  si  neutri ,  sed  fortunae ,  ascribitur,  apud  quem  historiographum  venisse  Antiochiam 
«  Pilatus  invenitur?  Scimus  nempeet  lanceam  fuisse  militis,  et  militem  Pilati  2  at  c 
«  vero  placet  quod  sequitur  ;  quod  audio  inventorem  illum ,  laborantibus  frustra 
«  fossoribus,  insiluisse,  concessumque  uni  esse  in  tenebris,  quod  multis  palam  est 
«negatum.  0  fatuitas  rustica!  0  rusticitas  credula!  0  credulitas  facile  convin- 
«cenda!  Esto,  personam  honestas,  locum  vicina  crucifixio  roborat  :  non  satis  vel 
a  haec  novissima  hominis  illius  fraus  patet?  si  pure,  si  simpliciter  in  via  Dei  ambu-  d 
«lasset,  si  advocato  sibi  in  apostolo  confidisset,  non  ferret  ipse  inventioni  suae 
«  testimonium ,  sed  mereretur  alienum.  Nam  quid  tantae  illi  contumeliae  rependam, 
«quod  nostram,  (juœ  desursum  est,  descendens  a  Pâtre  luminumh,  victoriam,  ferro 
«suo  Provinciales  députant?  Députent  ipsi  suam  cornes  cupidus,  et  vulgus  stoli- 
«  dum  :  nos  autem  in  nomine  Domini  Dei  nostri  Jesu  Christi  vicimus  et  vince-  e 
«  mus,  »  Haec  Boamundus  et  cum  eo  qui  summatum  subtilius  discernebant,  Nor- 
mannus  et  Flandrensis  comités  Arnulfusque  vicepraesul0  et  Tancredus. 


CAPITULUM  CIII. 

Boamundus  Raimundo  displicet. 

Igitur  Raimundus,  acutis  Boamundi  argumentorum  spiculis  sauciatus,  mille 
artibus,  mille  semitis  vindictam  investigat;  ita  secum  sine  medio  disjungens 
Wiscardidae  contumelias  :  «  Aut  praemoriar  aut  ulciscar.  Si  palam  occursus  non  f 
«suppetit,  suppetat  occultus  :  ubi  non  valet  lancea,  valeat  sica2. 

 Dolus  an  virtus,  quis  in  hoste  requiratd? 

«Quum,  inquit,  mea  est  urbis  tutela,  praesidium  montanum,  mihi  regia  prin- 
«ceps,  mihi  forum,  mihi  pons  et  porta  parent  :  lancea  quoque,  populi  numerus 

1  Locus,  b.  c.  —  2  Syca.  a. 

"  Cf.  Horat.  De  art.  poet.  e  Cf.  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xvn,  p.  282  h. 

b  Jac.  1,17.  d  Virgil.  JEneid.  II,  390. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  679 

a  « arbitrii  est mei.  Quid  restât,  nisi  ut exstincto principatum  obtineam  Boamundo ?»    a.  1098. 
Haec  et  multo  plura  volventi,  prae  omnibus  sedet  motum  iri  inter  plèbes  seditio- 
nemt  ut  a  pede  ad  caput  exundetur,  proludant  in  foro  hinc  inde  jurgia,  surgat 
clamor  turbari  populos,  duces  utrinque  suis  auxilium  ferant,  in  Boamundum 
omnis  arcus,  omne  jaculum  intendatur.  Has  dum  Raimundus  tanquam  leo  in  spe- 

b  lunca  sua  molitur  insidias,  noluit  taceri  iniquitatem  Deus,  quin  Arnulfo  indi- 
cata,  ilicet  per  eum  Boamundo  indicatur.  Sic  elusa  fraude,  salvata  est  a  morte 
anima  viri  cujus  vita  plurimum  Iherosolymipetis  jam  profuerat,  plurimum  adhuc 
profutura.  Hanc  igitur  habuerunt  irae  originem  f  hinc  cœpit  odii  fomes. 


CAPITULUM  CIV. 

Marra  capitur. 

Sed  revocat  me  obsidio,  tanquam  messorem  seges  intermissa,  dum  is  retrogra- 

c  dus  spicas  recolligit  elapsas.  Igitur  Marram  usquequaque  bello  circumseptam 
soffodiunt,  Marrae  supervolitant  sagittœ,  concutiunt  fundae,  tremefaciunt  minae  : 
undique  clamor,  undique  assultus,  undique  plaga  :  contra  urbani  quasi  par  pro  pari 
reddunt,  réverbérant  balearica  tormenta  similibus,  missilia  jacula  eminus,  comi- 
nus  vomeres  marmora  demittunt  :  plurimum  sauciant,  plurimum  sauciantur. 

d  Hi  moriuntur  ut  vivant,  infirmantur  ut  valeant,  fluunt  ut  durent;  illis  inten- 
tio  est  cœptum  jamque  semiactum  opus  peragere,  tanto  labori  finem  quaerere, 
adipisci  gloriam  superando,  superare  fortunam  patiendo  :  sed  dum  crebrius  cre- 
briusque  tanquam  malleis  incus,  vel  flagellis  area,  silice  infatigabili  mœnia  per- 
celluntur,  fatescit  turris,  murus  solvitur,  propugnacula  ruunt,  ruina  simul  et  clau- 

e  stra  pandit  et  gradus  exstruit.  Igitur  vae,  vae  Mahummicolis,  Christicolis  gaudium  : 
quippe  bis  prospéra  omnia,  illis  omnia,  etiam  ipsae  suae  spes,  adversantur.  Nec 
mora,  patefacto  aditu,  aditor  non  deest.  Contra  civitas  obsistere  nititur;  quidquid 
virium  habet,  introitui  opponit  :  summopere  certatur,  dum  haec  invalescit  pugna; 
dum  horsum  fervet,  aliorsum  tepescit  defensio;  minus  jam  minusque  scuta  so- 

f  nant,  quae  paulo  an  te  ad  grandinem  saxorum  pœne  fatiscebant.  Ergo  applicantur 
muro  scalae,  superat  turres  ascensor,  urbi  captae  insultât  :  sed  audito  strepitu,  vi- 
soque  discursu,  defendentis  turbae  cadunt  animi,  pedes  refugi  latebras  petunt, 
armis  projectis  vivere  speratur.  At  nostri,  urbe  capta a,  alii  caedibus  insistunt,  alii 
gazis;  pars  victum  quaeritat,  pars  rapinas  exercet:  victoriam  adeptos  laborum  ju- 

g  vat  meminisse  jocundius  graviorum.  Sic  venatricem  olim  turbam,  etipse  venator, 
jocundantem,  licet  jejunam,  vidi,  quos  a  praecedentis  noctis  hora  penultima  ad 
tertiam  sequentis  dies  média  fatigaverat. 

'  Urbs  Marra  a  Christiania  die  Xl°  menais  Decem-       1 55  ;  209;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xiv,  p.  270;  Fui- 
bris  A.  D.  1098  capta  est.  (Cf.  Tudeb.  XIII,  v,  p.  93,       cher.  Carnot.  L  I,  c.  *xn\  p.  35a.) 


Digitized  by 


Google 


680      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 


CAPITULUM  CV. 

Arcœ  obsidentur. 

Jamque  saepius  devalle  lacryraarum  ad  montem  gaudii  excelsum  surgere  assueti  a 
Christicolae  successus  urgere  suos,  instare  favori  numinis  haud  cessant.  Arcas 
oppidum  aggrediuntur*,  non  impari  ac  Marram  nisu,  sed  dissimili  eventu.  Surgit 
in  margine  planitiei  tumulus,  declivia  Libani  ab  Austropertingens,  mare  ad  occa- 
sum,  quasi  stadiis  viginti  remotus,  despectans;  ejus  pedem  fluvius  abluit,  qui  ab 
ortu  ad  littora  derivans,  Hierosolymitano  laevum  iatus  imperio  concedit,  Antio-  b 
chiae  dextrum ,  inter  Tortuosam  et  Tripolim  limes  notissimus  :  munitum  arte  et 
natura  praesidium ,  difficilem  hosti  grassaturo  aditum  minabatur.  Christicolae  au- 
tem  plurimojam  certamine,  virtuti  omniacedere  experti,  Arcas  circumdant.  Pars 
fluvium  transmeat,  ut  portarum  obstruât  egressum;  pars  citra  m  a  net,  de  opibus 
Crachb  et  Raphaniaec  oppidorum,  ac  reliquae  hujusmodi  citerions  viciniae  facilius  c 
alenda.  Tancredus  in  primis  transmeatoribus  emicat,  summopere  exsultans  quod 
desiderati  regni  oram  ingredi  meruisset  :  pons  tamen  saxeus  antiqua  fabrica  con- 
tinuabat  exercitum ,  ut  facile  ab  his  ad  illos  posset  transmigrari.  Ergo  ubi  armis 
clausa  sunt  claustra,  fortia  fortibus,  gentilia  Christianis,  principes  de  more  tor- 
menta  muralia  struunt  :  singuli  singula,  unum  cornes  Normannus,  alterum  Rai-  d 
mundus,  tertium  Tancredus;  nam  Boamundus,  Marra  eversa,  Antiochiam  redierat, 
ubi  etiam  dux  Godefridus  et  cornes  Flandrensis  adhuc  hyemabant.  Hugonem 
Magnum  ad  Cyliciam  revocaverat  bellum ,  in  quo  saucius  fémur 1  Tharsum  fertur 
curandus,  immo  humandusd.  Solis  igitur  tribus  suprascriptis  principibus  obsidio- 
nis  labor  incumbit  :  oppugnant  incessanter  et  acriter  expugnantur.  Dum  sic  au-  e 
tem  certatur,  quiddam  contigit  quod  praeterire  socordia  est,  memorare  utile  et 
honestum. 


CAPITULUM  CVL 

Mirabilis  visio  Anselii  proximae  mortis  praesaga. 

Erat  in  exercitu  nostro  héros  nobilis,  cui  magnum  nomen  contulèrant  hinc  pro- 
bitas,  inde  genus,  tertia  honestas,  quartusRibot-Mons,  haereditas  propria,  militiae 
fetura  praeclarae  notissiipus.  Vocabulum  illius  viri  Ansellus,  régis  Franciae,  immo  F 
ternae  Galliae  curias  célèbre  personabat.  Is  in  meridie,  ut  est  moris,  quum  lassos 
somnus  ocellos  summisisset2,  somniumc  vidit,  quod  experrectus,  adito  sapienti  viro, 


1  Phemur.  a.  —  2  Sampsisset.  c. 

*  Oppidum  illud  F  ranci,  die  Lunae ,  xiv°  menais 
Februarii,  A.  D.  109g  aggressi  sunt.  (Cf.  Tudeb.  XIII, 
x,  p.  97,  167,  a  10;  Raimuud.  de  Aguilers,  c.  xv, 
p.  275,  276;  Fulcher.  Carnot.  1. 1,  c.  xxv,  p.  35a,  353.) 

b  Sive  Curdorum  Caslrum,  hodie  Kalaat-el-Hofin. 
(Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  XXII,  c.  11 ,  p.  1064.) 


c  Hodie  Rafineh. 

d  Hugo  Magnus  in  civitate  Tarso  À.  D.  1 10a  defunc- 
tus  est.  (Cf.  supra-  Fuicher.  Carnot  1.  II,  c.  xvi, 
P-  399.) 

e  De  Anselmi  visione  cf.  Tudeb.  imitât,  civ,  p.  ai5; 
Raimund.  de  Aguilers,  c.  xvi,  p.  376,  277. 


Digitized  by 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  681 

a  indicatori  meo  Arnulfo  indicavit.  «  Videbar  mihif  inquit,  per  somnium  super  cœni    a.  1099. 
«congeriem  stare,  unde  palatium  suspiciebam  excelsum,  cujus  quammaxime  si- 
«  mul  omnia  communem  usum  excellebant  :  spatiositas,  celsitudo,  materia,  forma, 
«soliditas,  ornatus.  Pedem  ejus  marmor,  ebur,  argentum  firmabant1;  reliquum 
«  corpus  aurum  prorsus  et  gemmae.  Deambulabant  per  porticus  in  excelso  per- 

b  a  sonœ  innumerabiles,  quarum  singulas  tanti  œdificii  censura  decuisset  :  adeo  spe- 
«ciosi,  adeo  proceri,  adeo  ornati,  adeo  per  omnia  venusti  proceres  eminebant. 
«  Quumque  perspicacius  intuens  admirarer,  deprehendi  quasdam  praecognitae  mihi 
«  figura  reliquias*,  quibus  comités  militiae  hujus  nostrae  hos  fuisse  animadverte- 
«rem.  Tune  mihi  corde  et  animo  studiosius  inhianti,  et  si  quis  patuisset  aditus 

c  «  anhelanti  conscendere3,  ille  vir\  quem  taliter  ibi  tune  amisimus  (nomenque  et 
«modum,  locumque  et  diem  obitus  viri  recolebat),  ille  mihi,  inquam,  sic  ait  : 

•  Hanccine  bealorum  turbam  cognoscis*,  Anselle?  Vix,  inquam,  neque  enim  alia  ad 
«  cognoscenduni  signa  remanserant  :  nisi  qualibet  quinquagenarium  quempiam 
«  regressum  agnoscimus  qui  a  nobispuer  septennium6  est  egressus.  Tune  ille  :  Hi 

d  *sunt  Hierosolimipetœ,  gui  viamDei,  in  quant  adhuc  et  tu  laboras,  ab  initio  aggressi, 
«  rébus  humants  excesserunt  et  meruerunt  habere  coronas  perpétuas  :  lu  quoque  in  proximo, 
«  ne  forte  invideas,  ad  nos  conscendes  :  bonum  enim  certamen  certavisli,  et  cursum  consum- 

•  masti*.  Hic  me  stupefactum  sopor  dimisit  et  visio;  tua,  domine,  sapientia  mihi 
«consulat.!  Tune  Arnulfus,  metum  verbis  a  viri  pectore  solatoriis  excludens, 

e  monet  tamen  confitendum  peccata  esse,  accipiendam  pœnitentiam ,  et  post  haec 
eucharistiam.  Actum  ilico,  et  ministris  commilitonibusque  suis  stipendia  reddere 
débita  est  adjeclum.  Jamque  intrepidus  equo  insidens,  stipante  militum  caterva, 
circa  muros,  ut  soient  nobiles,  spatiabatur,  quum  repente  silex  improvisa  de 
turribus  illapsa  est,  quae  Anselli  occiput  sparsit  et  cerebrum;  moxque  labentem 

f  militia  excipit;  illuc  corpus  reportant  cum  lacrymis  unde  modo  gaudenles  exie- 
rant  :  spiritus  ad  beatitudinem  ascendit  promissam  b. 


CAPITULUM  CVIL 

Oppidani  Arcarum  acriter  resistunt. 

Condito,  prout  decuit,  illustri  viro,  quum  exercitus  noster  nihil  in  obsidendo 
proficeret,  praescripto  danl  mandatum  Arnulfo,  ut  Antiochiam  revertatur,  quati- 
nus  morantium  Godefridi  Robertique  Flandrensis  quietem  increpet,  bellumque 

g  adesse  nuntiet  Damascenum.  Arnulfus  autem,  ut  semper  ipse  ad  reipublicae  uti- 
litatem  promptissimus,  libens  ultro  scapham  ascendit:  propter  navalia  hostium, 
Tortuosae,  Eracliae,  Valoniae,  Gibel,  tandem  Laodiciam  pervenit,  inde  Antio- 
chiam per  multa  pericula,  paucis  comitantibus,  excurrit.  Illic  principes,  causam 
viae  nactus,  expergisci  monet,  docet  bellum  imminere,  cujus  fortunam,  nisi  matu- 

h  ratum  fuerit,  horum  terminabit  absentia. 

1  Formabant.  b.  c.  —  2  Reliquat.  A.  —  3  Conscendere  :  apparaît  quidam  b.  c.  —  4  Noster.  b.  c.  — 
5  Agnoscis.  b.c.  —  6  Septenni.  b.  c. 

"  Cf.  II  Tim.  iv,  7.  1 58 ,  211,  2i5;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xvi,  p.  277; 

b  De  morte  Anselmi  cf.  Tudeb.  XIII,  xn,  p.  100,      Fulcher.  Carnot.  1.  I,  c.  xxv,  p.  353. 

in.  86 


Digitized  by 


Google 


682       GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

a.  1099.  Cognito  autem  belli  rumore,  Franci  mîlitia  principatum  stimulât,  nec  minus  a 
ipsa  ab  ipso  stimulatur;  unanimiter  arma  frementes  brève  tempus  in  ter  parandum 
perveniendumque  expendunt.  Ergo  ubi  exercitus  congregati  fama  finitimos  per- 
currit,  cessât  bellum  :  satagit  hostis  se  tueri,  non  alios  grassari.  At  nostri  perpe- 
tuo  impetu,  sed  non  efficaci  propositum  urgent;  sagittas,  jacula,  silices,  et  quid- 
quid  in  turres  hostiliter  mittitur,  incunctanter  mittunt  :  natura  pro  loco  pugnat,  b 
nihil  proficiunt.  Compertum  habebant  plurimi  et  expertum  quiescendo  interdum 
vincere,  ubi  frustra  fuerit  laboratum  :  propterea  ex  boc  in  hoc  sibi  consulunt  incli- 
nare,  ut  cunctando  famé  crucient  oppidanos.  Consilii  magistra  fuit  ubertas  exte- 
rior,  parituram  se  intus  minitans  egestatem. 


CAPITULUM  CVIIL 

Probatione  ignis  impostura  de  lancea  declaratur. 

Dum  ergo  vacant  arma,  dumque  otium  curas  excludit  mavortias,  oboritur  c 
quaestio  de  supra  memoratae1  cuspidis  inventione  examen  factura  :  vexabat  namque 
schisma2  populum,  his  factum  laudantibus,  illis  damnantibus,  neutra  parte  admo- 
dum  rata.  Unde  placuit  summis  procerum  ut,  qui  errons  initium  fuerat,  ipselitem 
finiret,  ignito  argumento  rei  dubiae  fidem  faclurus.  Accito  itaque  in  concilium 
Petro,  adjudicantur  novem  passus  hinc  inde  flammantium  medii  spinarum,  qua-  d 
tinus  hac  examinatione  aut  illaesi  vera  probetur  inventio,  aut  falsa  ustulati.  Datur 
jejunio  triduum,  légitime  orandi  vigilandique  induciae  :  sic  disceditur;  at  mox 
postridie  iterum  convenitur.  Flammascunt  ordine  gemino  spinae  :  Petrus,  tunica 
et  braccis  velatus,  nudus  cetera,  per  médium  graditur,  in  exitu  ambustus  cadit, 
postridie  exspirat  Videns  quid  actum  est  populus,  calliditate  verbosa  seductum  £ 
jse  fatetur,  errasse  pœnitet,  Petrum  Symonis  magi  discipulum  fuisse  testa tura. 


CAPITULUM  CIX. 

De  eodem. 

At  Raimundus  et  complices  sui  Provinciales  obstinatis  animis  reum  deffendunt, 
sanctum  praedicant,  Arnulfo  minantur,  utpote  fraudis  revelatae  summo  scruta- 
tori;  denique  manum  armatam  in  eum  mittunt,  domi  improvidum  oppressuram, 
nisi  praemonitus  ad  Normanniae  comitem,  cui  militabat,  ipse  festinasset.  Cornes  F 
epulabatur  et  cum  eo  Flandrensis,  ambo  simul  juncti  discumbebant;  sed  audita 
festinantiae  causa,  vocatur  in  médium  sessurus  :  comités  altrinsecus  secedunt, 
miltuntur  arma  armatis  occursura.  Ceterum  illi,  audito  Normannorum  fremitu 

1  Memorata.  b.  c.  —  2  Scisma.  a. 

'  Cf.  supra  Raimund.  de  Aguilers  (c.  xvn,  p.  282;  c.  xvm,  p.  a83  el  seq.) ,  qui  longe  aliter  de  eodem  sentit 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  683 

a  territi L  rem  dissimulant,  aliud  quaerere  atque  aliorsum  tendere  simulantes  :  hoc    a.  io99. 
se  artincio  tuentur,  alioquin  non  tam  frustra  quam  maie  arma  sumpsisse,  si  quos 
absolvisset  fuga,  dolituri. 


CAPITULUM  CX. 

Proponitur  fabricanda  aurea  Salvatoris  imago. 


Postquam  fraudis  commenter  Petrus  quam  meruit  pœnam  luit,  denuo  fit  con- 
ventus,  ut  elapso  cassa  tae  inventionis  gaudio,  novum  succédât  solarium.  Imago 

b  Salvatoris'  auro  ex1  purissimo  effigianda  proponitur  populo,  Israelitici  structura 
tabernaculi:  quantae  in  his,  quantae  in  illis  fuerint  expensae,  devotio  illius  saeculi 
retrectatur;  nec  praeteritur  merces  incunctata,  fréquentes  ex  hoste  victoriae.  Monc- 
tur  quoque  et  pro  amotis  jam  periculis  Deo  esse  gratandum,  et  pro  amovendis  sup- 
plicandum.  Hujus  igitur  exhortation is  Arnulfus  praedicator  ipse  auditores  suos, 

c  quoeumque  volebat,  inclinabat;Marthranensis  autem  episcopusb,  homo  paulorudi- 
bus  eruditior,  et  pœne  sine  litteris  litteratus,  prope  astabat,  ut  expleto  sermone 
benedictionis  insigne,  super  populum  dextram  extenderet.  Hos  pênes  duos  jus 
fabricœ  consistebat,  reliqui  omnes  oblationibus  insistebant.  Itaque  brevi  opus 
magnum  consummatur;  quod  nisi  sedula  excudisset  instantia,  massa  informis 

d  Hierusalem  perferretur  :  nam  tertii  jam  mensis  labor  in  quartum  exierat,  quum 
pœnitet  morarum  principes;  pudet  quoque  circa  oppidulum  via  intermissa  tandiu 
excubasse c.  • 


CAPITULUM  CXL 

Jérusalem  pergit  exercitus. 


Quapropter,  opéra  in  utili  dimissa,  ante  urbium  portas  d  Tripolis,  Gibeleth,  Ba- 
ruth,  Sydonis,  Tyri,  Achon,  Cayphas,  Caesareœ  féliciter  transitur;  ab  his  omni- 

e  bus  aes  grande  et  victualium  copia  audacter  exigitur,  incunctanter  redditur,  libe- 
raliter  erogatur  :  nam  omnes  hae  littus  a  Borea  in  Austrum  vergens  turribus  altîs 
muniunt,  ordine  praemisso  peregrinantibus  obviae.  At  ubi  dimisso  littore  a  tergo 
Ramulam  venitur,  Tancredus  pernox  castra  movet,  antelucanus  socios  praevenit, 
Hierusalem  pervenit,  muros  circumvenit.  (Veniens  tamen,  Bethlehem  e  ab  hostibus 

f  libérât,  quœ  obsessa  ad  eum  pridie  clamaverat  per  legatumf.)  Eminus  tamen  sub 

1  Om.  ex  b.  c. 

*  Cf.  Tudeb.  imitât,  cvn,  p.  216.  c.  xvm,  p.  288  et  seq.  Fulcher.  Carnot.  I.  I,  c.  xxv, 

b  Arnulfus,  Martoronensis  episcopus.  (Cf.  supra,  p.  353,355. 
p.  112,  annotât,  a.)  *  Cf.  Tudeb.  imitai,  cix,  p.  217. 

e  Cf.  Tudeb.  XIII,  xn,  p.  100,  i58,  21 1.  '  Inclusa  parenthesi  erant  in  margine  addita,  unde 

4  De  Christianorum  itinere  cf.  Tudeb.  XIII,  xm,  non  adeo  oralio  connectitur  (  m.  ).Hsc  aliéna  manu  recen- 

p.  100,  101;  i58,  2iit  212;  Raimund.  de  A  gui  1er»,  tiorique  scripla  videntur. 

86. 


Digitized  by 


Google 


684      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

primo  aspectu  visam  Hierusalem*  salutat,  genua  humo  affixus,  oculos  urbi,  cor  a 
cœlo  :  cujus  videlicet,  salutis  imago  b,  metrum  est  praesens. 

Salve  Hierusalem,  gloria  mundi, 
In  qua  nostra  salus,  passio  Christi, 
Probris  judaicis  ludificata, 

Cœlo,  sole,  solo  testibus,  aima,  B 

Humani  genèris  hoste  perempto , 

Immunes  sceleris  traxit  ab  orco. 

In  te  passa  crucem ,  clausa  Sepulcro , 

Lux  de  luce,  Dei  Dia  propago,  f 

Infernum  penetrans  inde  reduxit  c 

Quos  seductus  Adam  sub  Styga  mersit. 

At  mox  edocuit  tum  redivivam 

Surrexisse  dies  tertius  illam. 

Post  haec  aethereas  scandit  ad  aedes, 

Nam  suscepit  eum  splendida  nubes:  d 
Quem  quum  suspiceret  gens  Galilaea 
Audit  :  «Sic  veniet  ceu  petit  astra.  » 
Haec  scis,  dicte  sacer  mons  ab  olivis , 
Horum  testis,  ave,  scansio  régis1. 

Salve  praeterea,  regia  Syon,  E 
In  qua  discipulos ,  Kyrryeleson  2 
Clamantes,  sonitu  sub  vehementi, 
Demisso  veluti  turbine  cœli , 
Replesti  subito ,  Spiritus  aime , 

In  linguis  veniens  terror  et  igne.  F 
Salve    Stella  maris,  janua  cœli, 
Mater  sola  patris,  gnataque  gnati3, 
Semper  Virgo  manens  post,  in  et  ante 
Partum ,  vel  minimae  nescia  mendae. 

O  per  circumitum4  flumina,  ripae,  G 
Fons,  nemus,  urbs,  casa,  mons,  vallis,  avete. 


CAPITULUM  CXII. 

Tancredus  soius  e  monte  divarum  urbem  considérât. 

Quuinque  vicina  turri  Davidicœ  signa  affixisset,  dato  metandis  castris  edicto, 
ipse  procul  solus  sine  socio,  sine  armigero  montem  conscendit,  unde  ad  patrem 
Christum  Deigenam  ascendisse  didicerat.  En  temeritas,  en  novum  obsidionis 
genus.  Occasum  obsidet  Tancredi  miles,  ortum  Tancredus;  partem  aiiam  pauci,  n 
aliam  unus;  aliam  sine  duce  militia,  aliam  sine  militia  dux;  neutrius  uterque, 
immo  nullius  auxilio  confisus  :  ille  maxime  qui  quanto  ortui  propior,  tanto  a  Fran- 
corum  subsidio  remotior  erat  :  suorum  longe  in  occasu  metantium;  e)*rcitus 
sequentis,  valde  remotius  in  occasu  distantis5.  Ipse  igitur  eques,  ipse  pedes,  ipse 

1  Om.  hune  versum  b.  c.  —  2  Kyrie  eleison,  b.  c.  —  3  Versiculus  ille  in  codice  deletus  est,  hicque  in 
ejus  vicem  aliéna  manu  suffectus  :  Parias  plasma,  taœ  filia  prolis.  —  4  Circaitum.  b.  c.  —  5  Sequenti.  b.  c. 

•  Hoc  verbum  manu  aliéna  0  Sequentes  versiculi  leguntur  in  cartula  quae  codici 

b  Sic  in  cod.  A.  consuta  est. 


Digitized  by  Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  685 

a  signifer,  Tancredus,  a  Monte  Olivarum*  in  civitatem  obtutum  fixerat,  solo  vallis   a.  ^99. 
Josaphat  intervallo  abscisam.  Inspiciebat  enim  populum  discurrentem ,  turres  ar- 
matas,  militiam  frementem,  viros  ad  arma,  nurus  ad  lacrymas,  sacerdotes  ad 
vota  conversos,  ejulatu,  strepitu,  clangore,  hinnitu  vias  intonantes.  Stupebat 
templorum,  Dominici  aeriam  rotunditatem,  Salomoniaci  insolitam  longitudinem , 

b  spatiosae  porticus  gyrum,  quasi  alteram  in  urbe  urbem.  Saepius  vero  ad  Calva- 
riam  Sepulcrique  templum  Dominici  oculos  reducebat;  spectacuium  quidem  remo- 
tius,  sed  arduitate  sua  patulum,  ipse  tamen  loco  sublimior.  Ad  haec  suspirans, 
ad  haec  conquiniscens  :  illa  aevum  pro  luce  pacisci  cupere,  si  quando  cujus  pro- 
speclabat  fastigia  iiceat  sibi  Calvariae  osculari  vestigia. 


CAPITULUM  CXIII. 

Tancredo  occurrit  eremita. 

c  Obluleral  autem  ei  fors  ad  haec  discernenda  opportunum  doctorem  turricolam , 
consultum  sibi  eremitamlb  :  qui  ipsum  ubi  ptaetorium  Cayphae;  ubi  suspendium 
Judae;  quae  portarum  Aurea,  quae  Speciosa;  unde  Jacobus  in  praeceps  dejectus;  qua 
Stephanus  ad  lapides  ejectus,  et  hujusmodi  prorsus  quaenam  haec,  quaenam  illa 
forent  instruebat.  A  quo  et  ipse  mutuo  cujus  esset  sectae,  patriae,  stirpis,  nominis 

d  rogatus,  Christianum  se,  Normannigenam,  Wiscardidam  Tancredum  respondit. 
Sed  audita  Wiscardi  sobole,  stupens  ille  ac  perspicacius  intuens,  ait  :  «Tune 
«illius  sanguis  es  ducis,  quo  fulminante  totiens  Graecia  tremuit;  quo  bellante, 
«Alexius  fugit;  quo  obsidente,  Dyrachium  patuit;  cujus  imperio  tota  usque 
«  Bardai  Bulgaria  paruit?  Non  loqueris  ignaro  :  neque  enim  me  tantus  patriae  meae 

e  «fefellit  populator.  Hostis  hic,  quondam  meus,  nunc  demum,  te  misso,  oblatas 
«mihi  injurias  delinivit.  Vivit  in  te  adhuc,  vivit  ille  formidatus  populis,  auda- 
«  ciae  avuncularis  vigor,  cujus  pristini  nova  mihi  refers  insignia.  Stupebam  primo 
«hostem  advenam,  spreto  consorte,  solivagum  occursare,  tantum  armis  et  equo 
«confisum;  socias  sequi  aut  antecedere  sperabam  cohortes.  Stuporis  causa  igno- 

f  «  rantia  mea  erat,  cum  qua  et  ipsum  a  me  repulisti.  Jam  simul  mihi  creatus  es, 
•  et  de  ignoto  cognitus,  et  de  temerario  strenuus,  et  de  hoste  veteri  frater  novus. 
«Jam  te  deinceps  non  stupebo,  si  feceris  stupenda;  immo  stupebo,  si  stupenda 
«  non  feceris  :  ex  illa  ortum  familia  communem  hominum  viam  terere  non  decet. 
«  Attamen  cave,  cave,  fili,  ecce  hostis.  » 


CAPITULUM  CXIV. 

Irruentes  ab  urbe  milites  solus  fundit  Tancredus. 


g     Eccec  porta  milites  efFundit,  quœ  tune,  ut  ad  eum  conscenderent,  in  vallem 

1  Heremiiam.  a. 

"  Cf.  Tudeb.  imitât,  ex ,  p.  217.  —  b  Cf.  Tudeb.  imitât,  exi,  p.  217.  —  e  Cf.  Tudeb.  imitât.  /.  c. 


Digitized  by 


Google 


686      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

A  »<>99.    Josaphat  quinque  demittebat  :  illi  tanto  fiducialius  adventabant,  quo  abundantius  a 
superat  comitem  dux,  quinarius  unitalem.  Ergo  alii  alios,  quisque  reliquos,  ad  di- 
ripienda  spolia  praecurrere  festinabant;  at  Wiscardides,  vale  dato,  colloquium  di- 
mittit;  adincursum  os,  animum,  sonipedem,  fraxinum  convertit,  etquem  primum 
reperit  in  montem  advolasse,  primi  cogit  spiritum  sub  Styga,  corpus  in  vallem 
corruere.  Idem  manebat  secundum  casus  :  sed  damnatus  ruinae  equus  equitem  b 
salvavit;  illum,  inquam,  equitem  infortunio  fortunatum,  cujus  frons  humum 
dura  reperit,  cuspidi  obviae  pectus  non  est  repertum.  Praecidit  itaque  ruinam  ruina 
speratam  insperata,  quae  tamen  odium  facit  magis  dejecturo  quam  dejiciendo,  si 
erit  odiosa.  Nam  licet  ambobus  utilis  hune  a  labore,  iilum  a  nece  liberaret,  dam- 
natur  tamen  utilitas,  ubi  damnosa  utriusque  impeditur  voluntas.  Tertius  accele-  c 
rabat,  et  hune  quoque  feKcem  dixerim,  si  ipse  jacens  jacentem  se  pariter  lugeat 
infelicem.  At  voti  compos  impotem  se  fecit,  qui  dum  ad  congressum  ruinam 
distulit,  in  congressu  durius  et  miserabilius  ruit.  Illaesi  restabant  duo  quorum 
stamina  rumpentes  pœnituit  Parcas.  In  egrediendo  rumpi  cœperant,  at  mox  refugis 
redintegratae  sunt  colus;  quippe  Tancredi  plusquam  leonino  attonitos  fremitu  ad  d 
portam  fuga  céleris  reducit  :  sic  quondam  catuli  ovile  repetunt,  ubi  claustra  feram 
summovent,  quam  in  ipsos  tutores  famés  egit  acerbior.  Victor  a  mœnibus  repul- 
sus  super  spoliis  nil  movetur  oblatis,  equorum  diseurs u  libero,  phalerato  ornatu 
divite,  armorum  hue  illuc  sparsorum  aureo  fulgore  :  redit  ad  suos  solaturus 
reditu,  quibus  jam  ingeminabat  mora  desolationem  desolatis  abscessu.  Interea  e 
fréquentes  copiée,  subsidium  libens,  juventus  fervida  ad  venta  verant  :  quin  et 
tenera  duriorque  aetas,  sexus  quoque  mollior,  omnes  aderant;  adeo  firmis  infir- 
mos  in  concurrendo  aequabat  aequa  sive  una  concurrentum  devotio. 


CAPITULUM  CXV. 

Descriptio  civitatis. 


Tempusa  est  in  explanando  sanctae  civitatis  situ  pauiulum  delectare  :  ut  quorum 
pascere  non  valet  oculos  propter  remotionem ,  saltem  animos  juvet  transmissa  ad  f 
manuset  infusa1  per  auremb.  Hujus  ergo  sancti  ambitus  quadrangularis  est  forma, 
capacitas  ampla;  Eoa  frons  latusque  boréale  directa,  altéra  vero  et  alterum  si- 
nuosa  :  nam  medii  interveniéntes  anfractus,  australi  in  Galilaea,  occiduo,  quod 
frons  altéra  vocitatum  est,  ad  turrim  David,  lateribus  normam  invident  linearem  : 
sed  ab  eo  quod  in  Eurum  vergit  vallis  Josaphat  Montera  Oliveti  submovet,  ipsa  g 
situ  humilis,  contentorum  tamen  dignitate  praecellens  :  contenti2  ibi  namque 
Jessemani;  ibi  torrens  Cedron;  ibi  Dei  aulae  aula,  cœli  reginae  sepulcrum;  ibi  pro- 
tomartyris  Stephani  lapidatio;  ibi  cum  sanguineo  sudore  dominica  monstratur 
oratio.  Porro,  ut  rem  ordine  prosequar,  ibi  pyramides  duae,  superior  régis  Josa- 
phat, rotunda;  inferior  vero  beati,  ut  fertur,  Jacobi,  quadrata;  infra  Syloe,  infra  h 
puteus  Jacob;  circumcirca  ab  utroque  vallis  latere  eremitalis  plurima  crepido. 

1  Fasa.  b.  c.  —  2  Om.  contenti  b.  c. 

'  Cf.  Fulcher.  Carnot.  1.  I.  c  xxvi,  p.  355,  357.  —  k  Cf.  Hor.  De  art  poet.  180. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RÀDULFO  CADOMENSI.  687 

a  Item  a  meridie  vallis  montem  Syon  ab  Acheldemach  disterminat,  juxta  puteum    a.  io99. 
praescriptum  a  valle  Josaphat  exiens,  et  usque  sub  turrim  David  gyrum  ducens. 
Huic  fronti  latus  praebet  continuum  monticulus  in  urbis  cornu  a  Zephyro  des- 
cendens,  in  dextro  latere  paulo  erectior,  in  sinistro  viciniœ  humili  fere  coœqualis; 
sed  haec  vicinia  usque  Josaphat  quartum  sociat  latus ,  castris  accommoda  figendis. 


CAPITULUM  CXV1* 

Dispositio  excrcitus. 

b  Igitura  comités  Normannus  et  Flandrensis  hac  in  parte  obsident,  ei  quae  adhuc 
Sancti  Stephani  dicitur  porte  oppositi.  Dexter  ab  hisTancredus  imminet,  si  tamen 
ad  Phœbi  ortum  terrœ  situm  metiris,  tune  quidem  inferior;  si  vero  ad  depressio- 
nem  tumoremque  loci,  paulo  superior.  Ipsi  praescriptum  illud  cornu  expugnandum 
contingit,  unde  adhuc  expugnata  turris  Tancredi  appellatur.  At  ducis  castra  vallis 

c  opacat,  cujus  frons  supradicta  eminentem  Tancredi  pertingebat  viciniam.  Porro 
mons  Syon  Raimundo  comité  meta  tore  gaudet,  solo  mûri  humilis  objice  ad  Hieru- 
salem  summotus;  nunc  suburbium,  antiquitus  pars  urbis,  iramo  urbs,  eam  quae 
nunc  est  Hierusalem  suburbium  habens.  Tribus  itaque  portis  terna  deputata  est 
obsidio  :  e  regione,  duabus;  tertiae,  id  est  occidentali,  ex  obliquo  :  hanc  subjecta 

d  valle  ab  occursibus  faciente  liberam,  illas  vicina  planicie  assultibus  opportunas. 
At  vallis  Josaphat  vacavit  libéra,  tum  loci  situ,  tum  populi  statu  liberata  :  siquidem 
pars  illa  urbis,  timere  nescia,  valle  reducta,  aggere  arduo,  muro  inexpugnabili 
munitur. 


CAPITULUM  CXVIL 

Boamundus  abest,  et  alii  duces. 


Porro  exercitus  advena,  partimbellis,  partim  morbis  attritus,  praesertim  Gallo- 
e  rum  comitum,  Stephani  Hugonisque,  absenta tionibus,  neenon  Boamundi  prin-  1 
cipantis  absentiab  minoratus,  nec  muro  humiliori  suffi ciebat  oppugnator,  nedum 
munitas  natura  turres  in  ortu  occasuve  cingere  tentaret  :  sed  duorum  utcumque 
laterum,  utri usque  autem  quasi  ad  médium  longitudine  obarmata,  tanto  acrius 
Christicola  populus  expergiscitur,  quo  ampliorem  invaserat  hostem  numerus 
f  minor;  quo  augendam  fore  hostilem,  suam  minutum  iri  turbam  certissime  con- 
stabat;  quo  aridiore  siti  mensis  Junius  torrebat  castrenses  :  ad  interiores  satiem, 
umbram,  quietem,  otia,  somnos;  ab  exterioribus  famé,  sole,  labore,  bellis,  vigi- 
liis  laceros  cogens. 

•  Cf.  Tudeb.  XIV,  i,  p.  102  et  seq.  Fulcher.  Carnot.  1.  I,  c.  xxvn,  p.  357  et  seq.  Raimund.  de-Aguilers,  c.  xx, 
p.  292  et  seq.  —  b  Cf.  Tudeb.  imitât,  cxm,  p.  218. 


Digitized  by 


Google 


688       GESTA  TANCREDI  IN  EXPED1TI0NE  HIEROSOLYMITANA, 


CAPITULUM  CXVIII. 

Aptantur  machinae. 

a  1099       Igitur  avidi  quietis  labori  insistant,  quaerunt  solliciti  machinas,  proximae  pa-  a 
rasceves  auroram  mûris  destinant  scandendis.  Sic  enim  praememoratus  mihiaprae- 
monuerat  ille  turricola  monachus,  Tancredo  indice,  nostratibus  ea  die  assultum 
indicens.  Ceterum  perlustrata  circumquaque  vicinia,  nullum  fuit  nemusb,  non 
palatium,  non  turris,  quae  ad  scalarum  fabricam  lignum  mitterent.  Memphysab 
Hierusalem  Damascum  expultricem  suam  velerem  nova  victrix  expulerat;  ideo  b 
recens  adhuc  ille  iEgyptiae  expeditionis  annus  nihil  siccum ,  nihil  viride  reliquerat 
intentatum.  Secrète  tamen  latebrae  aliquantas  celabant  trabes,  quae  solertem 
nequiverunt  Tancredi  fallere  sollicitudinem.  Abstracte  igitur  et  allate  unam 
dumtaxat  scalam  implent,  hoc  in  tempore  omnem  removisse  inopiam  aestimate; 
aderat  namque  dies  capiendis  armis  praefinita,  citra  quam  ultraque  hinc  coarcta-  c 
verant,  inde  imminebant  graves  utrobique  angustiae:  citra,  quoniam  investigandae 
scalarum  materiae  arctas  concesserat  inducias  brève  biduum;  ultra,  siquidem 
post  illum,  nec  in  illo  die  praefixo  muros  invadere,  hoc  erat  datum  a  monacho 
oraculum  annullare.  Propter  haec  igitur  scala  et  una  non  habuit  sociam ,  et  sine 
socia  gratati  sunt  unam c.  Itaque  muro  applicatur  qui  turres  continuât  laevas  Tan-  d 
credi,  secundam  tertiae  :  jamque  astabat  sublimis,  et  quasi  sesquipedalia d  haec 
jactans  :  «  Quoniam  quidem  socias  quum  exspectarim  non  habeo,  deinceps  ut  ha- 
«  beam  non  exspectabo.  » 


CAPITULUM  CXIX. 

Murus  conscenditur. 

Igitur  vicinia,  invenlio,  opus,  propinquo,  repertori,  opifici  ad  reptandum  in 
muros  ducatum  Tancredo  dabant  :  quem  tamen  si  cujus  alius  invita  sors  vertis-  e 
set,  animus  acer  hanc  sibi  tantam  ultro  arroget  laudem.  Itaque  morarum  nescius, 
jam  primis  innitebatur  gradibus,  jam  stricto  ense  dextra  fulminabat  Porro  ma- 
jestas  generis,  dignitas  nominis,  gratia  meriti,  spes  merendi,  hinc  plebs  recla- 
mans,  inde  nobilitas  reluctans,  inceptis  obviant  :  jamque  haerentis  laevae  dextram 
exarmant  apprehensam.  Subit  revocati  officio  juvenis,  et  ipse,  si  fors  juvet,  gau-  f 
dere  dignus;  si  invideat,  flere  dignior.  Félix  ille  per  omnes,  ab  imo  ad  supremum, 
gradus;  in  summa  operis  infelix.  Arripuerat  enim  jam  laeva  murorum  apicem, 
quum  adversarius  ensis  in  eam  descendit  :  ut  qui  bimanus  et  fulminans  modo 
conscenderat,  vix  descendere  orbus  giadio  et  manu,  hac  fere,  illo  penitus,  po- 
tuisset.  Refertur  itaque  in  castra  medicandus  auriga  currus  Tancredici,  g 

Quem  si  non  tenuit,  magnis  tamen  excidit  ausis*. 

"  Cf.  supra  c.  cxm,  p.  684.  a  Cf.  Horat.  De  art.  poet.  97. 

b  Cf.  Tudeb.  imitât,  cxiv,  p.  a  18.  c  Ovid.  Met.  II ,  3a8. 

*  Cf.  Tudeb.  imitai,  cxv,  p.  ai8,  219. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  689 

a     Nevc  tacito  nomine  audaciam  militis  meritus  non  reinuneret  favor, 

Nomen  erat  juveni  Raiboldus8,  Francia  tellus  , 
Agnomen  Cremium,  Carnotum  nobilîs  ortus; 
Vires  et  probitas  :  hae  magnse,  major  at  illa. 

Refertur  saucius.  Nemo  autem  relati  utile  duxit  suppiere  vices,  quippe  gladios 
b  verens  descensores,  mille  in  un  uni  unius  ascensoris.  Illum  enim  in  angulum  tota 
convenerat  pugna  interior,  quum  totus  reliquae  civitatis  ambitus  ab  exleriori  vaca- 
ret,  sopilo  similis.  Videns  fraudata  sedulitas  deffensoribus  favere  fortunam,  oppug- 
natoribus  autem  adversari,  scalam  refert  non  modo  inutilem,  verum  et  damno- 
sam;  si  tamen  ad  singularitatem  suam 1  recurratur,  excusabilera. 


A.  1099. 


CAPITULUM  CXX2. 

Ligna  obsidioni  apta  frustra  quaesita  quasi  divinitus  reperiuntur. 


c  Consulunt  in  médium  proceres  scrutari  latebras,  vias  atque  invia  peragrare, 
undecumque  ligna  corradere  statuunt,  ut  nulli3  haec  indagatio  parcat  principi. 
Mox  quod  statuitur  impletur  :  laborantibus  frustra  ceteris,  Tancredus  a  desi- 
derio  suo  non  est  fraudatus.  Miraculi  species  est  quod  narrabo,  neque  tu,  quisquis 
rem  bene  considéras,  actum  cœlitus  negabis. 

d  Tancrcdum  gravis  dissenteria  torquebatb,  quum  tamen  ipse  sibi  equitando  non 
parceret,  vix  equo  insidens.  Pestis  illa  crebro  descendere,  longe  abscedere,  late- 
bras  quaerere  virum  compellebat.  Saepenumero  hac  molestatus  angustia,  quum 
fatigatis  ex  itinere  sodalibus  ipse  labori  cedere  ingloriusque  reverti  disponeret, 
solita  angente  molestia,  gravari  cœpit,  elongavit,  descendit;  descendens  sociorum 

e  oculos  evasisse  putabat,  quum  respiciens  comperit  non  esse  evasum.  Longius  ergo 
latebras  quaerens,  alios  denuo  passim  aspicit  vagantes,  sic  jam  tertio,  sic  quarto 
sedem  mutans  : 

Demum  in  secessu  longo  sub  rupe  cavata , 
Arboribus  clausa  circum  atque  horrentibus  umbris6, 

f  quietem  invenit.  Papae!  quis  ut  Deus?  Qui  de  petra  aquas,  qui  de  asina  sermo- 
nem,  qui  de  nihilo  omnia  eruit,  ipse  de  perculsi  vulnere  militis  exercitum  sanavit, 
de  infirmitate  firmavit,  de  plaga  vili  pretiosius  quovis  métallo  antidotum  confecit  : 
nam  dum  ibidem  virtus  expulsivaoperaretur,  versa  ad  oppositae  rupis  concavitatem 
fronte,  ligna.  imd.  intropatent,  quibus  nulla  proposito  operi  desiderari  poterant 

g  aptiora  :  illa  ipsa,  ut  fertur,  erant  quorum  ope  rex  ^Egyptius  Hierusalem  expug- 

naverat.  Quibus  visis,  ipse  adhuc  (tanta  sunt  gaudia)  nec  sibi  credens  nec  oculis, 

surgit  et  accedit,  palpât,  rem  perspicil.  Ergo 

Heus!  heus,  o  comités!  hue  hue  accurrite,  clamât  : 
Hue  hue,  ingeminat,  Deus  en  plusquam  petimus  dat. 
H  Quaesiimus4  lignum  rude,  repperimus  fabricatum 5. 

1  Om.  saam  b.  c.  —  2  Caput  illud  textuin  duplicem  in  codice  exhibet,  cujus  variantes  lectiones  hic 
annotavimus.  —  5  Nulla.  a.  (f.  1 14).  —  4  Quœsivimus.  a.  (f.  i  i4).  —  5  Fabrefactum.  a.  (f.  1 13). 


Cf.  Tudeb.  imitai,  cxv,  p.  218,  219. 
Id.  ex vi,  p.  219. 


c  Cf.  Virg.  JEneid.  I,  i5g  el  3io,  3n. 
d  Tudeb.  imitai,  cxvn,  p.  219. 


III. 


87 


Digitized  by  Google 


690       GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

a.  1099.    Vocati  assunt  extemplo  socii;  unde  gemuerant  gaudcnt;  ille  gementem  adhuc  a 
exercitum,  misso  nuntio,  feslinat  consolari.  Promulgato  per  populum  gaudio, 
tollitur  vox  laetitiae  et  exsultationis  in  tabernaculis  Francorum,  proceditur  sicut  in 1 
letaniis  cantando  obviam. 


CAPITULUM  CXXI. 

Robertus  Flandrigena  opificum  tutor  constitulus. 

Moxa  tune  eligitur  operi  Flandrigena  Robertus  opificum  tutor,  dum  ligna  ce- 
tera fabri  qusesita  repperissent,  reperta  incidissent,  incisa  retulissent.  Lucus  erat  b 
in  montibus,  et  montes  ab  Hierusalem  remoti,  ei  quae  modo  Neapolis,  olim  Se- 
basta,  an  te  Sychar  dicta  est,  propiores;  adhuc  ignota  nostratibus  via,  nunc  cele- 
bris  ac  ferme  peregrinantium  unica.  Illuc  praedictus  cornes,  solitis  comitantibus 
quasi  ducentis,  missus,  innumeris  hostium  millibus  exponitur,  ante  et  rétro, 
dextrorsum  et  sinistrorsum  circumfusis.  Ipse  non  secus  turmas  ac  tubas  quam  c 
patriam  et  tibiam  perhorrescens,  luce  inter  perque  fabricam  jaculabatur  feras, 
nocte  cum  fabris  in  ferina  epulabatur.  Itaque  labor  ille  et  domino  erat  cum  utili- 
tate  voluptas,  et  laborantibus  famulis  parta  sine  metu  refectio.  Utque  satis  caesi 
féliciter  nemoris,  cornes  redit,  sapienter  viam  armis  praemuniens;  ipse  audacter 
cum  retroneis  sequens  vulgus  diligenter  in  medio  tuetur  :  per  arcus  Dàmasci,  per  d 
cannas  Arabise,  per  pilayEthiopiae  indemnis  transmeat;  sed  audita  comitem  cornes 
nusquam  descivisse  prosperitas,  exitum,  reditum  semper  prosecuta,  hymnos  et 
pompam  a  complurimis  impelrat;  favorem,  laudem  ab  omnibus  meretur. 


CAPITULUM  CXXII. 

De  eodem. 

Exst abat  médium  inter  castra  et  vallem  Josaphat  pomerium ,  quo  nullumaptius 
aut  aptum  aeque  assultibus  hostium,  nullum  civibus  formidolosius  imminebat  :  e 
quippe  illius  cornu  munis  paulo  humilior  erat,  turris  rara,  campus,  ut  dixi, 
exter  extension  Area  haec  tamen  hoste  vacabat,  stupor  indigenis  :  at  providentia 
ducum  partem  illam  supremo  bello  reservabat,  dum  turris  lignea  strueretur,  de 
cujus  culmine  Francorum  alae  in  mœnia  volarent.  Igitur  allât»  abies,  cypressus, 
et  pinus  veras  dissimulant,  fictas  vero  assimulant  minas  :  materia  scilicet  rudis  f 
formam  exspeclat  ad  Zephyrum,  ut  formata  ad  Eurum  pugnet. 

1  Om.  in  a.  in  prima  lectione.  (f.  1 14). 
"  Cf.  Tudeb  imitai,  cxviu,  p.  219. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI. 


691 


CAPITULUM  CXXIII. 

Dira  obsidentium  famés.  Machinae  aptatae  et  mœnibus  admotae. 

a     Interea*  vero  tum  cereris  tum  undae  inopia;  bella  quoque,  aliud  minans,  aliud    a.  1099. 
instans  :  illud  furor  iEgypti,  hoc  Palaestinus,  Arabicus,  Damascenus  immaniter 
.sestuabant;  jam  enim  fruticati  per  circumitum ,  hastis  et  calybe,  ipsa  sua  fruge, 
quam  germinaverant,  horrebant  colles;  unde  rarissima,  immoetiam  nulla  jam  cas- 
trensi  inediae  ceres  advena  succurrebat.  Quaesitis  utcumque  vesci;  vescenda  vero 

b  quaerere  extra  castra  omnino  non  licebat  :  ut  quae  prior  obsederat  gens  jam  multo 
verius,  quam  obsidens,  dici  posset  obsessa.  Unicus  et  universus  errabat  per  exer- 
citum  planctus  :  «Frustra  Romaniae bella,  frustra  Antiochiae  famem,  frustra  reli- 
«  quos  labores  superatos  esse  :  quandoquidem  totum  jam  pelagus  pervadatos  ap- 
te prehensi  arena  littoris  naufragos  fecerit.  »  Lugubre  igitur,  verumtamen  pium  et 

c  vel  ipsis  hostibus  miserabile  solatium  cerneres,  quum,  vitam  perosa,  cohors  mor- 
tem  ultro  vocaret  :  fuerunt  namque  qui  conjurato  impetu  tanquam  ad  uxorios 
sic  ad  murales  ruèrent  amplexus,  quasi  una  mens  et  ratio  singulorum  haec  foret  : 
«Osculabor  desideratam  meam  Hierusalem  priusquam  moriar.  ■  Miseri,  in  quo- 
rum oscula  modo  ferrum,  modo  saxa,  interdum  sudes  praeustas,  omnia  necem 

d  subitam  f  osculati  pluebant  mûri.  At  nec  sic  quidem  cœpta  semel  potuit  terreri  de- 
votio,  quin  saepius  saepiusque  alii  in  morte  aliorum  eosdem  répétèrent  amplexus. 
Jam  exierat  in  Julium  labor,  a  diutini  certaminis  exordio  quinquies  per  septena- 
rium  revolutus.  Consummatum  est  opus,  tormenta  fabrefacta,  exstructae  machinae, 
parata  omnia  quae  praesenti?  instantia  necessitatis  postulabat  :  adhuc  tamen  postes, 

e  tabulae,  crates,  nexus 1  inconnexi,  annecti  et  erigi,  sed  prius  transferri  indigebant. 
Ad  transferendum  ergo  nox  eligitur;  dies  crastini  jacentia  erigit,  sparsaque  hue 
illuc  membra  in  suum  redintegrat  corpus.  Translatas  quoque  machinas  mox  trans- 
pôsitio  sequitur  castrorum,  ut  jam  non  minus  obsessis  quam  obsessoribus  palam 
fieret  quoniam  mu  rus  ille  bello  fuerit  destinatus.  Ingravescit  itaque  civibus  ma- 

f  lum;  turbatur  omnium  mens  consilii  inops.  Qua  praevisus  fuerat  certaminis  occur- 
sus,  fastigiosae  moles  timorem  excluserant.  Praeterea  partem  illam  multo  nemore 
sollicitus  munierat  labor,  balearibus  scilicet  tormentis  ad  hostiles  assultus;  frustra 
haec  autem,  quippe  amotohinc,  et  aliorsum  admoto,  ut  dictum  est,  metu:  quod 
tamen  in  extremis  rébus  solatium  restât,  machina  interior  transplantatur,  ubi  op- 

g  posita  reverberet  exteriorem  transportatam. 


CAPITULUM  CXXIV. 

Aries  impellit  turres. 

Paratib  ergo  utrinque  ad  pugnam,  alii  tremefaciunt  muros,  alii  tuentur.  Aries 

1  Nesus.  a. 

"  Cf.  Tudeb.  imitai,  exix,  p.  219,  220.  —  b  Cf.  ibid.  cxx,  p.  220. 

87. 


Digitized  by 


Google 


692       GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

suffossor  a  pede  terebrans  turfes  quassat;  marmora  arietem,  in  collum  superlapsa.  a 
Turris  una,  et  ipsalignum,  urbi  congreditur;  sed  et  volens  invitae,  nutans  stabili  : 
altéra  occurrit  immobili,  altéra  stat  ad  occurrentem;  at  si  liceat,  cedat.  In  cujus 
spectaculi  stupore  elefas  merito  similandus  recurrat,  quem  narrant  fabula?  sub 
aspectu  mûris  trepidare.  Interea  non  cessât  clamor,  non  fragor,  non  vulnus;  saxa, 
spicula,  sagittae  utrinque  volant;  scuta,  galeae,  crates,  mûri  ad  ictus  remugiunt  :  b 
prae  sonitu  et  jactu,  oculi  auresque  non  magis  suum  exercent  opus  quam  alter- 
num.  Cœptam  tamen  moles  lignea  non  tardât  viam,  sa! tans  perstat,  ut  post  obru- 
tam  callis  barbicanam  jam  patebat  liberior.  At  ubi  eo  usque  appropiatura  est  ut 
alternée  cuspidis  obvium  jam  tinniret  ferrum,  idem  qui  obstacula  prius,  quasi 
praeco  graecus  mylanys  clam  ans  dominée  sequentis,  removerat  aries,  consecute  c 
modo  turriculae  unicus  obstabàt.  Procedere  murorum  non  permittebat  objectio; 
recurrere  machina  prohibebat  subsecuta  ;  dextram  laevamque  diverticulo  gradien- 
tis  natura  negabat  :  cuja  refert  dumtaxat,  modo  egredi,  regredi  modo,  digredi 
nunquam.  Dédit  ergo  pœnas  Normannico  torre  ambustus  latera,  quod  a  cornu 
strenuo  ungulae  degeneravit  segnitîes;  id  ipsum  prius  interior  flamma  tentaverat,  d 
sed  affluens  incendio  occurrit  unda  exterior,  ille  mansit  illaesus.  En  iterum  sumpto 
fulmine  Christicolis  Mahummicolae  pluunt,  ut  stillata  nocentem  ampbora  potet, 
qui  prius  utilis  et  pice  et  sulphure  et  face  fuerat  ustulatus.  Expertus  est  itaque 
idem  bis  inflammatus,  bis  aquatus,  bis  Mahummet  victum,  bis  victorem  Chris- 
tum  :  et  hic  quoque  elementa  actorem  cognoverunt  suum,  ad  ejus  nutum  altéra-  e 
trum  victoriae  permutantia  vices.  Patefacto  aditu,  machina  procedit,  semel  atque 
iterum  saltando  felix,  flebilis  tertio  :  sylva  recens  sub  onere  fatiscit,  obsequio  im- 
matura. 


CAPITULUM  CXXV. 

Machinarum  effectus  artibus  eludunt  obsessi. 

Quae4  vulgo  soliva,  quasi  quia  per  solum  vadat,  nuncupatur  trabs  fissa  latus  al- 
terum  énervât,  quippe  laevo  parieti  pro  fundamento  subjecta.  Laesa  ergo  pedem  f 
alterum  machina  stat  immobilis,  procedere  invalida,  retrocedere  indignata,  astare 
contenta.  Ecce  iterum  dolor,  et  vêtus  ex  usu ,  et  novus  ex  casu  :  renovata  est  déso- 
la tio,  cicatrix  vêtus.  Bene  inquiunt  :  *Spe$  quoque  tenta fuith;  siquidem  inviti  cre- 
«didimus,  a  quo  post  creditum  laedendi  fueramus  :  en  exitus  quem  praesagae  ab 
«exordio  mentes  augurabant.  »  Inter  hos  tamen  gemitus,  falcata  acie  armatur  g 
pertica,  ad  secandos  funes  chalybs1  efficax  :  quorum  nexibus  implicitae  de  mûris 
minabantur  trabes.  Horum  igitur  excisionem  iliarum  mox  comitata  est  solutio,  so- 
lutionemque  ruina;  dextimae  sinistimaeque  turris  solatium  cessabat,  quarum  remo- 
tiusculam  Tancredus,  propiusculam  cornes  Normannus  fundae  balearis  turbine  dis- 
solvebanl.  Suapte  causa  sollicitae  acclamantem  non  audiebant  viciniam.  Praesertim  h 
Normannica,  tam  nocentior  quo  propior  ideoque  odiosior,  facile  jam  succubuisset 
impulsibus  :  sed  objectae  tormento  paleae  ruinam  differebant.  Latebant  enim  post 

1  Calybs,  a.  hic  et  infra. 

'  Cf.  Tudeb.  imitât,  cxxi,  p.  aai.  —  b  Ovid.  Her.  h,  9. 


Digitized  by 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  693 

a  saccos  mœnia,  ut  jam  non  tremerent  ad  marmor  volans.  Erant  itaquelabor  mul-   a.  1099. 
tus,  fructus  minimus,  planctus  plurimûs,  risus  nullus  :  sed  quos  ad  risum  lacry- 
mabilem  non  moveat  sacerdos  bellicus ,  quurp ,  fatiscente  militia,  ille  delicatus  ordo, 
in  albis  et  stolis  scalam  vehentes,  flentes  vehendo  gemerent,  flendo  psallerent?  et 
haec  quidem  gestatio  et  opus  erat,  et  sermo  :  sed  sermo  magis.  Tuncque  prae  la- 

b  bore.militaris  torpebat  virtus,  visu  insolito  experrecta.  Redit  ad  muros,  pium  illud 
kyny  eleison  comitans;  illud,  inquam,  et  ab  imo  pectore  egressum,  et  ad  su  m  mi 
aures  judicis  efficaciter  progressum.  Exaudîvit  enim  Dominus  clamorem  contritô- 
rum ,  neque  ultra  sustinuit  perfidorum  blasphemias.  Qui  divisit  mare  Rubrum  in  di- 
visiones,  et  eduxit  Israël  per  médium  ejus  \  modo  solatus  est  desolatos  suos  ;  atque 

c  ubi  jam  spes  exciderat  vite,  aditum  reseravit  victoriae :  nam  multa  expertis,  at  frus- 
tra cetera,  fulmina  quoque,  qua  licet,  placuit  imitari,  ut  vel  sic  chlamydatam1; 
possent  arcem  exuere.  Sitire  cruorem  arundo  solita  jam  flammas  vomit;  non  jam, 
inquam,  exstingui  aut  exstinguere  sitiens,  sed  accendere  furens;  emittente  cornu 
spicula,  tellurem  putes  versa  vice  in  cœlum  fulminare  :  ideo  ferrum  candens  aera 

d  ab  imo  in  sublime  dissecat,  dum,  pennae  subsequentis  remigio  adjuta,  flammi- 
voma  cuspis  paleas  simul  perfodit  et  accendit:  cujus  incendii  vires  ejusdem  artis 
tutela  non  ferens,  cedunt  flammis,  qui  nec  jaculis  ante  cesserant,  nec  balistis.  Va- 
cuos  igitur  civibus.  muros  scalae 2  bostibus  mox  replent  applicatae  :  sed  et  pontis 
instar  trajecta  palma,  cives  hostibus  continuât,  iignum  saxis,  murum  machinée  : 

e  bac  quoque  ope  in  urbem  répit  juventus  avida,  manibus,  pedibus  a  procellis  in 
port u  m  tranans. 


CAPITULUM  CXXVI. 

Bernardus  Sancti  Valerici ,  Letholdus  et  Elngelbertus  muros  subeunt. 

Primus  in  bis  stricto  juvenis  praefulgurat  ense , 

Gloria  militiae,  generis  quoque  gloria  clari, 

Bernardus b,  te,  Sancte,  vocans,  Valerice,  patronum, 
F  A  quo  et  cognomen  simul  agnomenque  trahebat  ; 

Vos  tamen  in  mûris  reperitque  'doletque  repertos, 

Nobile  par  fratrum,  Lettholdee,  seeuteque  fratrem 

Engelberte ,  ortu  scansuque  secunde  priorem  ; 

Quos  scala  in  muros,  in  scalam  Flandria  misit. 
G  Mœnia  partiti  discurrunt,  ille  per  Eurum, 

'  Fratres  per  Zepbyrum  :  laniant  laniataque  trudunt 

Gorpora;  quaque  ruunt,  fragor  hos  sequitur,  fragor  illum. 

Prima  tamen  cervix  humeros  quae  caesa  reliquit, 

Caediferam  sensit  dextram;  quae  tertia  repsit, 
H  Stabat  adhuc  truncus ,  quum  jam  galeatus  ad  ima 

Deciderat  vertex  :  at  mox  hune  ille  secutus; 

Et  caesus  calcem  est  expertus,  et  integer  ensem. 

1  Clamidatam,  a.  b.  c.  —  2  Schalœ,  a.  * 

'  Psalm.  cxxxv,  i3,  \l\>  "  «Letoht. •  (Tudebov.  XV,  m,  pag.  108.)  «Ludol- 

b  h  Bernardus  filius  erat Gualterii ,  advocati  abbatiae  «fus  et Gislebertus ,  uterini  fratres.»  (Willelm.  Tyrens. 

S.  Valerici  ad  more  (S.-Valeri'$ur-Somme).  (Cf.  Ord.Vit.  lib.  VIII,  cap.  xvm,  pag.  35 1  ;  conf.  quoque  Tudeb. 

1.  VI  et  XI,  t.  III,  p.  4a»  507;  Tud.  imit.  cxxu,  p.  221.)  imitât.  /.  c.) 


Digitized  by 


Google 


694      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 


CAPITULUM  CXXVII. 

Urbs  capitur. 

1099»  Sed  jam  crudescit  bellum,  jam  crebrior  arces 

Irrumpit  populus;  veterem  jam  mœnia  civem 
Indignata,  novo  superante,  stupent  gravitatem 
Plante  victricis  ;  quod  dura ,  quod  improba  cursus 
Praegravis  inculcet,  rapida  involet,  horrida  pulset. 
Ergo  fugam  trepidi  satis  aspernata  coloni* 
Excutiunt  tremulas  transverso  vertice  plantas  : 
Victori  assultant.  Admissus  victor  inerte 
Plèbe  levât  pressos  assultus,  praemia,  muros. 
Ascensus  avidae  graduum  penuria  gentis 
Vota  morabatur  :  vicinum  limen  aditur, 
Frangitur  ;  atque  humeris  pulsato  cardine  solis, 
Mox  Josaphateae  patuerunt  robora  portae. 
Ergo  ubi  claustra  patent,  cuncta  aspirant,  nihil  obstat , 
Hue,  illuc;  dextra,  laeva;  sursum  atque  deorsum; 
Per  satabf  per  dumos,  per  tecta,  per  arva,  per  hortos 
Dissiliunt,  interficiunt,  rapiunt,  populantur  : 
Hic  pecus ,  ille  domum  ;  pars  aurum ,  pars  orichalcum , 
Falsa  decepti  specie,  fulvoque  nitore; 
Plurimus  argentum,  quidam  gemmas ,  alii  ostrum; 
Servos  nonnulli  :  cursim  omnia  et  omnia  raptim. 
Ut  tamen  in  vulgo  fert  fabula ,  qua  sua  cuique 
Est  prurigo  gravis,  prior  illuc  involat  unguis. 
Sic  modo  postbabitis  ornatibus  ambitiosis, 
Quo  sua  quemque  rapit  penuria ,  sistitur  illic  : 
Esuriens,  furno,  non  esurit  arma,  reperto, 
Nec  sitiens,  unda,  sitit  aera  pecusve,  reperta. 
Tecta  subit  laesus,  mit  ad  velamina  nudus  ; 
Ad  calices  bibulus,  ad  opes  festinat  avarus. 
Sternere  nobilitas ,  vulgu4  spoliare  laborat  : 
Miles  caede  rubet,  dux  exhortatur  et  urget. 
Hinc  ambo  validi,  comités  ambo,  ambo  Roberti, 
Hic  Normannorum  cornes,  ille  Flandrigenarum ; 
Duxque  Godefridus  bello  celeberrima  virtus  : 
Illinc  magnanimus  Sancti  cornes  vEgidianusc 
E  regione  ruens  vicinas  scanderat  arces, 
Et  quam  Daviticam  vocat  incola,  cinxerat  armis, 
Non  sine  multorum  nece  praecipiti  refugarum, 
Quos  fuga  de  mûris  ad  asylum  traxerat  arcis. 

*  De  urbis  expugnatione  cf.  Tudebov.  XV,  ni  etseq.  b  Cf.  Tudeb.  imitât,  cxxm,  p.  aaa. 

p.  108;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xx,  p.  3oo,  3oi; Fui-  e  Cf.  Tudeb.  XV,  iv,  p.  1 09 ;  Tudeb.  imitât,  cxxm, 

cher.  Carnot.  1.  I,  c.  xxvu,  358,  35g;  Willelm.  Tyr.  p.  a 2 a  ,  Raimund.  de  Aguilers,  c.  xx,  p.  3oo,  d;  Fulch. 

1.  vra.c.  xviii,  p.  35 1,  35a.  Carnot.  1. 1,  c.  xxvu,  p.  35q,  c. 


Digitized  by 


Goo 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI. 


CAPITULUM  CXXVHI. 

Tancredus. 

At  Tancredus*  homo,  qui  non  homo,  sed  leo,  sed  nec  a.  1099. 

Os  oculosve  leo,  quin  immo  cor  ipse  ieonis, 

Ad  majora  fiirit  :  neuter  quod  somniet  Ajax, 

Non  Hector,  non  Hectoreus  superator  Achilles 

Audeat,  hoc  facile  et  pronum,  Wiscardida,  ducis. 

Curia  templorum ,  nunc  unius ,  anle  duorum , 

Nunc  tantum  Domini ,  prius  et  Domini  et  Salomonis  : 

Hoc  quidem  adhuc  gyrat  latus,  illud  et  Auster  habebat. 

Haec  spatiosa,  capax,  circumdata  mœnibus  altis, 

Cardine  tam  gemino  ferra  ta  fugam  atque  timorem , 

Horrorem  et  bellum ,  totam  immo  receperat  urbem  : 

Hoc  adamas,  ferrum,  durum  :  hoc  sed  durior  ille 

Tancredus  puisât,  confringit,  conterit,  intrat  : 

Cujus  ad  introitum  fugit  irrevocabile  vulgus, 

Et  Salomoniacœ  quindeniforum  latus  aulae 

Irrumpunt  :  piger  ense  cadit,  celer  efïugit  ensem, 

Gompos  effugii  portam  obserat,  objice  fulcit: 

Aut  vitae  stabilis  spes ,  aut  mora  quantula  mortis. 

Ad  Domini  templum  victor  se  vertit,  et  ecce 

Limina  signifero  patefiunt,  culmina  signo. 


CAPITULUM  CXXIX. 

Tancredus  Templum  spoliât. 

K  Stabat  in  excelso  simulacrum  fusile  tbrono, 

Scilicet  argentum  grave ,  cui  vix  sena  ferendo 

Dextera  sufficiat  fortis,  vix  dena  levando. 

Hoc  ubi  Tancredus  prospectât1*  :  «Proh  pudor!  inquit. 

«Quid  sibi  vult  praesens,  quse  stat  sublimis,  imago? 
F  «Quid  sibi  vult  hœc  effigies?  quid  gemma?  quid  aurum? 

«  Quid  sibi  vult  ostrum  ?  »  Nam  gemmis  totus  et  ostro 

Mahummet  redimitus  erat,  radiabat  et  auro. 

»  Forsitan  hoc  Martis  vel  Apollinis  est  simulacrum  : 

«Numquid  enim  Christus?  non  hic  insignia  Christi , 
G  «Non  crux,  non  sertum,  non  clavi,  non  latus  haustum. 

«  Ergo  neque  hic  Christus  :  quin  pristinus  Antichristus , 

«  Mahummet  pravus ,  Mahummet  perniciosus. 

«O  si  hujus  socius  nunc  afforet,  ille  futurus  ! 

«  Jam  meus  hic  ambos  pes  supprimât  Antichristos. 
n  «Proh  pudor!  arce  Dei  potitur  conviva  baratri; 

u  Vernaquc  Plutonis  Deus  est  operi  Salomonis  ! 

*  Cf.  Tudeb.  L  c.  Imitât,  cxxiv,  p.  22a;  Reinaud,         b  Cf.  Tudeb.  XV,  îv,  p.  110;  Imitât,  cxxiv,  p.  222; 
Extr.  des  hist.  arab.  p.  1 1,  12.  Fuîcher.  Carnot.  1. 1,  c.  xxviii,  p.  35g,  36o. 


Digitized  by 


Google 


696       GESTA  TANCRED1  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

A.  1099.  «Corruat  ergo  citas,  jam  dudum  corruat  iste  ! 

«Statne  superbus  adhuc  quasi  nos  quoque  sorpserit  ipse?» 

Vix  jussum  fuerat,  videasjam  stare  peractum, 

Milite  nil  jusso  complente  libentius  isto. 

Abripitur,  trahitur,  dirumpitur,  obtruncatur. 

Materia  carum ,  sed  forma  vile  metallum  : 

Ergo  diffictus  de  vili  fit  preciosus. 


CAPITULUM  CXXX. 

Spolia  Tancredus  distribuit  militiae. 

Jnterior'  paries  per  circuitum  radiabat, 

Argenti  lamma  l,  quae  lata  fere  cubitalis 

Ad  spatium  longum,  densa  ad  quasi  pollicis  amplum, 

Ducebat  longos  sinuosa  per  atria  gyros  : 

Pondus  erat  lammae  quasi  septem  millia  niarcœ. 

Hoc  quasi  segne  jacens  et  inutile  traxit  in  usum 

Vir  sapiens:  hinc  et  famulos  armavit  inermes, 

Hinc  et  vestivit  nudos  et  pavit  egentes, 

Hinc  quoque  militiae  numerum,  quae  sola  voluptas, 

Auxit,  et  externis  sua  fulxit2  signa  maniplis. 

Sub  gemmis  paries,  sub  gemmis  milita  columna 

Multa  sub  argento  latitabat3,  multa  sub  auro. 

Insignis  fabricae  decus,  ars  celebranda  per  orbem 

Materies  oculis  solamen  deliciosis, 

Tanquam  conspectum  fugiens,  lucemque  perosa, 

Talibus  involucris  obducta ,  sub  aère  latebat. 

Reddidit  ergo  diem,  longo  jam  carcere  clausis, 

Et  tenebras  passis  Tancredi  gratia  signis 

Inque  vacans  aurum  esuriem 4  laxavit  cgentum , 

Marmora  dcnudans,  et  Christi  membra  reformons. 


CAPITULUM  CXXXI. 

Hostes  fundit  Tancredus. 

Porro  dispositis  quae  disponenda  fuerunt, 

Post  mirata  sacri  gemmas,  aes,  marmora  tempii, 

A  prece  devota  Tancredus  suscitât  arma  : 

Invenit  obstantes;  sed  eo  pénétrante  catervas, 

Aut  mit,  aut  refugit,  médium  non  invenit  hostis. 

Jam  vacat  exterior,  nec  sentit  praelia  campus  : 

Curritur,  et  caedem  pénétra tur  ad  interiorem  ; 

Utque  patent  aditus,  tune  quid,  Tancrede,  quid  ensis, 

1  Lama.  a.  —  2  Fulsit.  b.  c.  —  3  LatabaU  a.  — 4  Esuriens.  a.  b.  c. 

'  Cf.  Tudeb.  imitât,  cxxiv,  p.  a 22,  220. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  697 

Quid  probitas  posset,  docuerunt  stagna  cruoris.  A.  1099. 

Gui  narrare  vacet  per  singula  sive  peremptœ, 

Sive  peremptricis  luctus  ac  gaudia  turbae, 

Tantaque  de  tantis  orientia  commoda  damnis  ? 

Mille  modis  et  mille  viis  et  mille  ruinis 

Mars  frémit  :  ira  furit,  gladius  vorat,  occubat  hostis. 

Eia,  sancte  furor,  sacer  ensis,  sancta  vorago, 

Spargite,  spargimini,  gens  prava,  viri  scelerati , 

Sanguinis  insontis  fusor,  sons  fundere  sanguis  : 

Qui  Christum  totiens  in  membris  dilacerasti, 

Excipe  membra  vices  tibi  quas  reddunt  modct  Ghristi. 


CAPITULUM  CXXXII. 

Urbis  populatio.  Hostes  victi  animos  colligunt. 

Interea  belli  fremitu  résonante  per  urbem , 

Conveniunt  illuc  spe  caedis  hic,  ille  lucelli  :• 

Mox  alios  aliae  rapiunt ,  sua  quemque  voluptas. 

Ergo  chalybs,  ferrum,  cedrus,  aes,  cupressus,  electrum, 

D  Robur  port  arum,  décor  et  Salomoniacarum , 

Fracta  ruunt,  latebras  produnt,  bello  patefiunt  : 
Quid  latitasse  tibi ,  Christi  scélérate  negator, 
Quid  prodest  divi  portas  clausisse  palatii  ? 
Mille  licet  claudas  aditus,  lateasque  sub  ipsis, 

E  Mille  tamen  clausis,  aditus  per  mille  traheris, 

Ecce  fugam  probitas,  audacia  nacta  timorem! 
Quo  pecus  ore  lupi  fracto  populantur  ovili, 
Strage  pari  gentem  patefactam  Gallicus  ensis  : 
Exilis  numerus  secat  innumerabile  vulgus. 

F  His  jugulare  senes,  illis  avellere  parvos, 

Multis  cura  fuit  gemmatas  exuere  aures. 
Caede  tamen  visa ,  caesoribus  advolat  ultor, 
Mox  quoque  caedendus  :  numéro  sine  et  ordine  miles, 
Instar  ab  occulto  conciti  examinis  antro, 

G  Quod  vel  aqua  pastor,  vel  fumo  exire  coegit , 

Exsilit  irrumpitque  aditus  ;  quod  cuique  repertum , 
Aut  frons,  aut  aures,  aut  nares,  cœdit  hiulcum. 
Sic  ubi  cognatae  latebras  solvere  ruinae , 
Spicula  mille  volant,  et  mille  volant  quasi  vernae 

H  Grandinis  :  ira  sudes,  numerus  non  colligit  enses. 


CAPITULUM  CXXXIII. 

Anceps  pugna,  fugantur  fidèles.  Ebrardus  Pusiatensis  fugatos  revocat. 

Gallica  strenuitas,  ingens  et  parva,  pusillus 

Grex,  sed  grex  validus,  numéro  nequit  obvia  tanto 

Pecjora  ferre  diu  :  cedtint,  cedentibus  instant 

m.  88 


Digitized  by 


698      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

A.  1099.  Qui  modo  cedebant  :  et  quantum  frangere,  quantum 

Fracta  subire  prius  victorem  limina  juvit, 
Tantum  précipites  juvat  accelerare  recursus, 
Perque  suo  patulas  pulsu  revolare  fenestras.  . 
Rursus  et  hos  ilii,  rursusque  hi  non  minus  illos 
Hinc  illuc  agitant,  mox  illinc  hue  agitandi  : 
Sic  aliis  alii  modo  cedebant,  modo  versi 
Instabant,  vicibus  variis  fugiendo,  fugando 
Christicolae  Mabummicolas,  Mabum micoiaru m 
Ghristicolas  turmae;  beilique  erat  exitus an  ceps. 
Et  velut  alludens  Mars  hinc,  Mars  inde  favebat, 
Multiplicique  fuga  jam  luserat  agmen  utrumque  : 
Quum  tandem  accurrens  vis  bellica,  Pusiatensis 
Ebrardus*,  sic  fama  refert,  unus  clypeatus 
Partibus  in  sociis  ultro  casu  exclypeatis, 
Unus  ad  innumeras  clypeus  stetit  obvius  bastas, 
Et  tonitru  magno  :  a  Proh  Francia  !  proh  fuga  turpis  ! 
«Proh  pudor!  exclamât,  bellatum  venimus,  anne 
«Saltatum?  Certe  pueri  sic  fingere  pugnas 
«Sunt  soliti,  solitae  plausus  celebrare  puellae. 
«  Ecce  minae  to tiens  inter  convivia  jactae  ! 
«  Vosne  viri  Franci  ?  sed  nec  quos  dicere  Francas 
«  Esse  nurus  dîgner,  trépidas  qui  frangere  caulas 
«  Inclusumque  pecus  jugulare  diu  trepidastis  ! 
«Exuite  ergo  metum,  patriasque  reéumite  vires. 
aEn  ego  prima  feram,  me  cetera  signa  sequantur.  » 
Sic  stimulât  frendens  ;  sed  agens  majoribus  urit 
Spectantes  stimulis  :  nam  protinus  objice 1  parmse 
Pectora  protectus  dextramque  exertus  et  ensem , 
Unus  mille  viros  invadit  martius  héros. 
Voce  satis,  sed  mota  magis  duce  strage  juventus, 
Ceu  cunctis  idem  fremitus,  par  ira,  cor  unum, 
Mens  eadem  fuerit,  sic  cursu  praepete  cuncti 
Hortantique  favent,  praecurrentemque  sequuntur. 


CAPITULUM  CXXXIV. 

Horrenda  infidelium  strages. 

Infinita  licet  debellent  millia  pauci , 

Non  tamen  aut  nocet  hos  minor,  aut  juvat  amplior  illos , 

Quum  damno  est  numerus  :  siqui4em  quo  major  acervus, 

Quo  magis  est  densum,  tànto  plus  débile  vulgus. 

Stipatim  fodiunt  alios  alii  perimuntque , 

Et  variis  vicibus  modo  saucia  corpora  sani , 

Et  modo,  dum  casu  casum  est  sine  vulnere,  stratos 

Vulnere  prostrati,  vivos  necuere  necati. 

Quo  major  plebis  cumulus,  major  quoque  cladis; 

Quippe  cadens  stantem  suffocat  stansque  cadentem. 

Sic  quoque  sopitum  gladius  non  praeterit  ullum  : 


1  Obice.  a. 

•  Cf.  Tudeb.  imitât,  cxxv,  p.  a  a  3. 


Digitized  by 


Google 


ÀUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  699 

Costas  rimatus,  per  colla,  per  ilia  ductus,  A.  1099. 

Terga  per  et  ventres,  larga  sanie  oblinit  aedes. 

Gloria  cunctarum  quas  mundus  habet  fabricarum , 

Fit  lacus,  hœrendi1  vel  ut  actor  obhorreat  undae2. 

Quantus  quantus  erat  templi  stupor  ille  capacis! 

Limina,  maceriœ,  sedes,  tabulata,  columnae, 

Omnia  s  an  gui  s  erant,  nihil  exstabat  nisi  sanguis  : 

Namque  pavimentum  penitus  sub  strage  latebat, 

Ut  nisi  submersus  non  tangat  marmora  poples  : 

Quippe  cruor  tantus,  tanta  inficit  unda  pénates  \ 

Quanta  nec  /Emathiam  sub  Caesare ,  nec  sub  Acbivo 

Marte  Phrygesb,  nec  sub  Mario  Syllave  Latinos. 


CAPITULUM  CXXXV. 

Tancredus  invidentiam  incurrit  Arnulfi.  Arnulfi  adversus  Tancredum  ad  proceres  oratio. 

Sed  ne  haec  tam  festa  dies  nomine  careat  :  ipsa  est  qua  illustrât  Julius  annum , 
idus  Julium  :  ipsa  est  in  série  feriarum  sexta%  ab  obsidionis  exordio  in  quadra- 
genis  penultima.  0  beatas  idus  ac  prae  ceteris  gloriosas!  In  bis  siquidem  divisi 

d  sunt,  qui  in  orbem  terrarum  fidei  rudimenta  spargere  jussi  sunt.  Ab  bis  cœpit 
exordium  seminis  :  ecce  in  iisdem  seges  rediviva  horreum  cumulât.  In  bis  Pater  ille 
familias  operarios  mane  in  vineam  misitd  :  ecce  in  his  vesperi  vinea  penum  replet. 
0  igitur  merito  iduuui  idus  sua  gloria  meruit  indici.  0  Tancrede,  hic  quoque 
post  victoriam  de  victoriae  fructu  certamen,  et  post  certamen  certaminis  fructum 

e  pacem  invenisti.  Ortae  est  enim  inter  principes  adversus  Tancredum  invidia,  quod 
uni  super  omnes  cumulatius  abundaverit  Deus,  quibus  armata  jaculis  Arnulfi, 
quasi  alterius  Ulyxis,  facundia  virum  provocat,  intus  vocat,  proceres  convocat 

Consedere  duces,  surgi tque  secundus  Ulyxesf  : 

Tum  defixo  paululum  in  terram  vultu,  deinceps  sic  orditur  :  «  Multa  me  hortan- 
f  •  tur,  o  Patres,  obsequium  meum  voluntati  vestrae  subjicere  :  inter  quae  haec  ipsa 
«  etiam  nuper  mihi  oblata  injuria.  Haec  enim  me  docet  quantum  distet  ab  homine 
«  homo,  beneficus  a  raptore,  ab  invasore  assertor.  Vos  me  de  humili  promovistis, 
«vos  de  ignoto  celebrem  reddidistis,  vos  quasi  unum  ex  vobis,  et comparticipem 
«tributorum  creastis  :  et  haec  quidem  gratia,  et  a  prisca  proavorum  liberalitas 
g  «descendens  nova.  Vos  regius  sanguis,  o  duces!  bene  a  quo  fonte  decurristis  in 
«  me  patuit,  cui  largi,  cui  divites  fuistis,  quum  vobis  parci,  vobis  pauperes  essetis. 
«  At  Tancredus  me  persequitur,  saeve  tyrannidem  exercet,  in  me  saevit  :  quod  com- 
«  munis  assensus  vester  mihi  sanxerat,  ipse  derogat;  ipse  mihi  vices  pontificis 
«pufert,  vos  dedistis;  ipse  me  spoliât,  vos  investistis.  Tuemini  igitur,  0  fortissimi 
h  «proceres,  jus  vestrum;  ulciscimini  injuriam  vestram,  punite  injurium.  Nemo 
«putet  meam  esse  hanc  contumeliam  :  vestra  est  omnium  nostra;  mihi  quidem 

1  Horrendi.  b.  c.  —  2  Unde.  b.  c. 

a  De  hac  Saracenorum  strage  cf.  Tud.  XV,  iv,  p.  109,  menais  Julii  A.  D.  1099  capta  est.  (Cf.  Tudeb.  XV,  v, 

1 5g;  Imitât,  cxxvi,  p.  a a3  ;  Raimund.de  Aguilers,  c.  xx,  p.  111.) 
p.  3oo,  d;  Fulcber.  Carnot.  1.  I,  c.  xxvii,  p.  35g,  etc.         d  Cf.  Matth.  xx,  i. 

*  In  codice  legitur  Firges.  9  Cf.  Tudeb.  imitât,  cxxvu,  p. 

•  Urbs  Hierusaiem  a  Chris tianis ,  die  Veneris ,  xv°  die  f  Cf.  Ovid.  Met.  xui ,  1 ,  itemque  1  a 3  et  seq. 

88. 


Digitized  by  Google 


700      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

a.  1099.    «  res  imminuta  est,  vobis  aucta  injuria;  ad  me  reduodat  damnum,  ad  vos  dede-  a 
u  eus  :  nam  qui  dispensationem  conculcat,  nempe  omnino  dispensatorem  damnât. 
«  Scriptum  est  enim  :  Qui  temnit  legem,  spernit  regem.  Cur  autem  vos  non  sper- 
«  neret,  qui  Deum  spernit?  Cur  vobis  pareret,  qui  aris  non  parcit?  Cur  vos  patjtur 

•  palliatos  qui  Templum  Domini  excrustavit?  Templum,  inquam,  Domini  non 

•  abheri  et  nudiustertius  constructum,  nec  quolibet  dispensante  circumactum,  b 

•  non  ubivis,  non  quando,  non  quomodo,  non  a  quovis  fundatum  :  haec  est  enim 

•  domus  Domini  firmiter  œdificata;  ipse  Dominus  fundavit  eama.  Hic  ille  est  locus 

•  in  quo  patriarcha  Jacob  vere  Dominum  esse  asseruit,  quem  portam  cœli  voca- 

•  vit,  ubi  scalam  cœlos  tangentem  et  angelos  ascendentes  et  descendentes  vidit b. 

«  Hune  Christus Dominus  et  praesentatione  suiillustravit  infansc;  et  reverentiae  zelo,  c 
«  mercimoniis  ejectis,  sic  exlulit  adolescens  :  «  Scriptum  est  :  Domus  mea  domus 
«  orationis  vocabitur*.  »  Longum  est  autem  enumerare  quibus  Paginae  veteris  aut 
a  novae  iaudibus  hujus  sanctae  domus  cumulatur  majestas.  Quod  si  satis,  o  Marchi- 

•  sida,  attendisses,  huic  saltem  pepercisses,  quasi  in  terris  cœlo;  huic,  inquam, 

«  unico  in  terris,  si  quid  terra  cœlis  simile  habet,  cœlorum  simillimo.  At  indul-  d 
«  gendum  est  Wiscardidae  :  secutus  est  enim  patrum  suorum  vestigia.  Quis  inter 
a  amplexus,  inter  oscula  compatrem  suum  a  mœnibus  rota  dejecit?  Nempe  Wiscar- 
«dusl  Quis  vivus  pro  mortuo,  incolumis  pro  tumulando,  in  montem  Cassinum0 
apeiiatus  est?  Utique  Wiscardus.  Quis  nepotem  suum,  ad  concordiam  elicitum, 
«prius  calida,  mox  gelida  perfudit?  Idem  Wiscardus  :  qui  tamen  fertur  ecclesia-  e 

•  ru m  fundator,  non  subversor;  nec  dénudasse,  at  multas  ornasse.  Papael  o  Wis- 
«cardida,  nesciebas  me  domus  Dei  ministrum!  An  prudens,  sciens,  contempto 
«me,  conculcato  jure,  prolato  scelere,  sanctuarium  prophanasti?  Si  ignoranter 
«  peccatum  est,  cur  post  notitiam  non  est  ad  veniara  recursum?  Quod  si  peccavit 

•  industria,  cur  jam  cessât  rapina?  Adhuc  restant  ecclesiae,  adhuc  in  altaribus  f 

•  gemmae:  quin,  irrue,  rape,  ejice  ministros,  succède  ejectis;  sileat  Arnulfus,  sua- 
«  deat  Tancredus.  At  vos,  o  proceres,  si  quid  bene  merui,  vobiscum  laboravi,  nun- 
«quam  deserui  :  ab  ipso  bellorum  primordio  Nicaea  vigilantiam  meam  sensit, 
«ubi,  me  increpante  pigritiam,  strenuitas  fervebat;  hortante  juvenes,  senectus 

«  juvenabatur;  sopitas  excitante  fundas,  mœnia  tremebant.  Mox  in  valle  Dorecilr,  g 
«  circumsepti  ab  hostibus,  mortem  an  te  oculos  videntes,  de  vita  diffidebamus  :  ubi 
«  tamen  neque  mentem  confudit  timor,  neque  fraus  consilio  aflFuit,  neque  aufuit 
«labori  eflFectus;  mittendum  esse  ad  socios,  ignaris  nuntiandum,  diffusos  aggre- 

•  gandum  memini:  ego  consului,  ego  implevi.  Non  fraudulenter  alienos  humeros 
«onere  gravavi,  quod  mei  recusarent.  Uno  comitatns  Achate*,  et  ipso  sicut  imbelli  h 
«  sic  inermi,  peir  millia  hostium  aufugi,  infinitis  sequentibus  evasi,  eventum  nun- 

«  tiavi,  victoriam  adduxi,  vici.  Antiochiae  quis  fuerim,  testis  est  hostis.  Diutinum 
«  agonem  illum  haec  non  explicet  dies.  Ut  de  Marra  quoque  propter  taedium 1  sileam, 
«  redeat  in  memoriam  saltem  Arckas.  Et  prioris  quidem  illius  fugae  modum  habui 
«  disparem,  at  metum  eumdem  :  in  qua  linter  exilis  prope  mœnia,  praeter  navalia,  j 
«intra  littora  Maracheae,  Tortuosae,  Valoniae,  Gybelli,  tandem  Laodiciam  me  per- 
«  vexit;  ubi  vix  expositus  per  mille  pericula  Antiochiam  adii,  moras  ducum  incre- 

1  Prope  redempta,  b.  c. 


■  Cf.  Psalm.  CXXXI,  l3. 

b  Gènes,  xxviii,  12,  16,  17. 

•  Luc.  u,  22-27. 

*  Matth.  xxi ,  i3;  Marc,  xi,  i5;  Luc.  xix,  ^5; 
Joan.  11,  i4;  cf.  Isai.  lvi,  7. 


e  Œ  Willelm.  Apul.  1.  JI,  ap.  Murât,  t.  V,  p.  a6i  ; 
Dumoulin,  Conquêtes  des  Normands,  1.  I,  p.  &i. 

f  In  valle  Dorotiilae.  (Epislol.  Boamundi;  cf.  supra, 
p.  35o,  f.)  Hic  agitur  de  urbe  Dorylœo. 

8  Virgil.  JEneid.  I,  3 12. 


Digitized  by 


Google 


ÀUCTORE  RADULFO  CADOMENSL  701 

a  «  pui.  0  adducti  proceres,  vos  testes  babeo  :  vos  adduxi.  Ex  illo  usque  in  praesens,    a.  io99. 
«neque  vidit  otium  meum  Phœbus,  neque  somnolentiam  Phœbe,  neque  faciem 
«mensa,  neque  anirous  quietem,  dum  rei  publics  inservio,  invigilo,  insenesco, 
«immorior.  Multo  autom  plura  praemissis  subditurus  eram,  o  patres,  sed  prae 
«  compendio  dimissa  cetera  diem  adversario  relinquunt.  » 


CAPITULUM  CXXXVI. 

Respondet  Tancredus. 


b  Ab*  his  surgit,  ambiguus  primo  utrum  sequeretur  ducem  :  fervorem  animi,  an 
judiciis  favorem?  Ergo  sic  incipit1  :  tScitis,  proceres,  studium  meum  :  militia 
«  fuit;  non  persuasio  nec  linguositas  me  promovit,  sed  ensis  et  lancea.  Proinde 
«  indulgendum  mihi  fore  postulo,  si  tractus  ad  lites,  artis  ignotae  excessero  ratio- 
t  nés;  si  tyro  rudis  aut  citra  metam  pressera  aut  ultra  laxavero  habenas.  Id, opinor, 

c  t  considéra  vit  adversarius  :  hinc  me  provocandi  sumpsit  audaciam,  qui  sicut  scor- 
«  pins  in  cauda,  ita  omnem  suam  habet  militiam  in  lingua.  Vae!  inquam,  vae!  lin- 
«  gua  a  cauda  est  scorpiib.  Audistis  ipsi,  non  est  externo  opus  teste,  qua  vi  persua- 
«  dente  genusmeum  corroserit.Wiscardo,  secundaeab  Alexandro  audaciae,  detraxit: 
«  tanto  principi  homo  de  cujus  sobole  quispiam  principem  non  vidit.  Wiscardi 

d  «acta  nota  sunt  orbi,  non  est  qui  possit  detrahere,  nisi  qui  semper  studuit  can- 
if didum  in  nigra,  nigrum  in  candida  colorare.  Quid  quod  inopibus  opitulari,  ut 
«  postponerent  necessitati  delicias;  auro  vitam  redimere,  gemmis  conculcare 
«  hostes,  de  argento  milites  creare,  iste, pervertendo  et  depravando ,  voçat  ecclesias 
«  excrustare?  Nonne  hic  est,  qui  sermocinari  per  parrochias  solet,  clamans  :  Dicite, 

B  •pontifices,  in  sancto  quid  facial  aurum?  Nempe  ego  ob  rei  publics  tutelam,  ad 
«  infidelitatem  debellandum,  urgente  periculo,  instante  bello,  necessitate  coactus, 
«œs  vacans  et  quasi  dormiens  excita  vi,  ut  cui  servierat  fulgens,  eidem  melius 

•  serviret  bellans.  Non  inde  cudi  murenulas,  neptibus  meis  gratiosus.  Res  tantum 

•  transtuli,  non  consumpsL  Promovi  ut  fructum  multiplicent,  quasi  non  sensissent 
f  •  motum,  non  surgerent  in  augmentum.  Seminavi  ut  metam  :  post  messem  credi- 

«  tori  meo  decuplum  persolvam.  Verum 0  nec  erit  Arnulfus,  nec  qui  tôt  redimiat2 
«  neptes  templi  claviger,  quum  thesauros  ejus  gazis 3  cumulabo  :  intérim  etiam 
«ungues  hujus4  tentabo  arcere,  neque,  dum  Hierosolymis  militabit  Tancredus, 
«  templum  Domini  spoliabit  Arnulfus.  Ànimadvertite,  o  proceres,  quaenam  est,  si 

g  «  non  haec  injuria?  Nobis  adhuc  forinsecus,  extorribus,  hune  ipsum  judicem  elegi, 
«super  hac  quaestione  consului  :  «  Suumne  singulorum  quod  quisque  occuparet, 
«sive  domus  sive  curia  foret ?■  Ab  interrogato  sic  accepi.  «Decretum  est,  inquit, 
«  atque  universaliter  sancitum,  id  suo  juri  cuique,  quodeumque  sit,  relinquendum 
«fore,  cujus  post  ingressum  urbis  primus  fieret  occupator.  »  Haec  forsitan  ipse 

h  «  praeteriisse  putat  :  ego  praesentia  habeo;  non  exciderunt,  stant  fixa5.  Pudeat  judi- 

1  Deest  Tancredus  (m.)  in  codice.  —  2  Redimat.  b.  c.  —  3  Gadis.  a.  P*  122.  —  4  Ejus.  a.  On},  Hujus  b.  c. 
—  5  Fixa  sane.  a.  f°  122. 

*  Cf.  Tudeb.  imitât,  cxxvm ,  p.  22à ,  225.  tinetur,  quod  ipsam  folii  122  scripturam  emendatio- 

b  Scorpionis  caudœ  inest  aculeus  quo  venenum  infun-      rem  exhibet;  et  hanc  quidem  ideo  prœtulimus,  prio- 
dit.  (Cf.  Plin.  Hist.  nat.  1.  XJ,  c.  lxii,  1.)  ris  varianlibus  lectionibus  aut  receptis  aut  infra  no- 

e  Hic  in  codice  nostro  intercalare  folium  (ia4)  con-  tatis. 


Digitized  by 


Google 


702      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

a.  1099.    «cem  in  dies  mutare  sententias,  nedum  quod  heri  sanxerit1  hodie  neget2,  et  a 
a  angui  lubrico  conformetur  et  Protheo.  Nam 

«Quo  teneam  nodo3  mutante  m  Prothea  vultus'? 
«Quod  si  fortasse  primos  aditus  sibi  usurpât/  in  hac  quoque  parte  victus  suc- 
«cumbit.  Testatur  ei  forsitan  miles  unus;  sed  exercitus  mihi,  qui  audierit,  sed 
«  mille  qui  viderunt.  Ego  primus  irrui ,  primus  portas  fregi  ;  quo  sequi  non  b 
«auderet,  ego  praecessi;  quos  nec  a  tergo  spectare,  ego  a  fronte  debellavL  At 
«fugas  suas  nqbis  jactat  :  periculis  consuluisse,  suggessisse  de  nuntio\  demum 
«  nuntiasse.  Quis  adeo  stolidus,  o  proceres,  ut  ex  his  ejus  formidinem  non  per- 
«pendat?  Nempe  a  periculo  uspiam  mitti,  hoc  est  abesse  periculo  et  liberari. 
«Quid  quod  et  persuasit,  et  se  iggessit5,  et  ultro  abscessit?  Nirairum  ex  his  colli-  c 
«  gitur  quod  aufugit  :  neque  enim  haec  abscessio,  sed  vero  nomine  fuga  dicenda 
«est.  Juste  hoc  vocabulum  jactantiae  ejus  intercidit,  cujus  tota  intentio,  ardor 
«unicus,  sola  sitis  fuga  fuerit.  Sed  excusatus  abit  propter  suos,  quos  enumerat, 
«  quibus  occurrit,  metus  :  attendat  quid  ista  sonant  : 

«Mille  modos  inter  lethi,  mors  illa  timori  D 
«Qua  timidi  cœpere  morib. 

«  Pudet  me,  ô  patres,  hujus  certaminis;  ad  quod  tamen,  ne  sibi  imputet,  non  me 
«  coegit  adversarius  :  reverentiae  vestrae  ascribat;  ea  me  impulit.  Jam  ergo  fatis- 
«  centi  equo  lora  supprimam  :  quid  de  peracto  cursu  debeatur,  vos  discernite.  » 


CAPITULUM  CXXXVII. 

Sententia  procerum. 

Quumque  haec  verborum  in  auribus  principum  consonuisset  dissonantia,  ipsi  e 
jam  adaequitatem  respondentis  aequanimes  redditi,  sopita  invidia,  justitiam  scru- 
tantur.  Médium  quoddam  inveniunt,  quo  nec  frustra  declamaverit  Arnulfus, 
nec  paratis  proprio  sanguine  opibus  frustretur  Tancredus.  Judicant  ubera  non 
debere  relinqui  arida,  quae  tantum  lactis  effuderint,  quum  praesertim  Tancredi 
liberalitas  aliis  non  desit  ecclesiis  :  hanc  praecipue  quae  indignum 6  ditavit,  débet  F 
et  ipse  versa  vice  fovere  indignam  7-  Quid  plura?  Septingentis  templum  redonat 
marchis  consilio  principum  Marchisides,  non  invitus  :  hoc  medio  conjunguntur 
qui  abjuncti  fuerant  viri  :  ambo  conspicui,  ambo  ab  humili  potentes,  ambo 
omnium  invidia,  quum  neuter  nisi  forte  alterutrum  invideret.  De  quibus  simile 
illi,  quod  de  Heçtore  et  iEnea8  edidit  Mantuanus,  confidenter  et  ipse  protulerim  :  g 

Si  duo  preterea  misisset  Gallica  taies 
Terra  virosc, 

jam  dudum  Gallos  habuissent  reges  Memphys  et  Babylon  :  tanta  enituit  virtus 

1  Sumpserit.  a,  f°  122.  —  2  Negat.  A,  124  his.  — 3  Modo,  a,  f9  122.  — *Sabgecisse  denuncio.  a,  f°  122. 
—  5  Esse  id  gessit.  a,  f9  122.  —  6  Legendum  est,  ut  videtur,  indigum.  — 7  Item  lege  indigam.  —  8  Omît- 
tit  alterutrum...  /Enea  a,  t°  123. 


'  Cf.  Horat.  Epist.  1, 1,  90. 
h  Cf.  Lucan.  III,  689  : 

Mille  modos  inter  lethi ,  mors  illa  timori  est 

Qua  cœpere  mon. 


e  Cf.  Virg.iEmûLXI,  a85  : 

Si  duo  praeterea  taies  Idaea  tulisset 


Terra  viros. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  703 

a  in  hoc  facundiae,  in  iilo  audaciae,  in  utroque  liberalitatis,  discretionis,  sollicitu-   a.  «o99. 
dinis,  justitiae,  prudentiae. 


CAPITULUM  CXXXVIII. 

Franci  sub  Ascalone  victores. 

Jam  transierant  post  praedicta  duae,  et  ab  eadem  quarta  parasceve  fulgebat  :  iila 
quoque  geminavit  laetitiam;  quippe  sub  Ascalonae  mœnibus  Francos  vidit  victores. 
Turbaverat  enim  regem  Memphyos  Hierusalem  capta  :  bine  tota  fremens  iEgyp- 

b  tus  equitum  trecentis  millibus  sexagena  cumulaverat,  miseratque  bellatum  ;  pe- 
dituin  numerus  sicut  maris  arena.  Àt  ubi  de  adventu  bellorum  nuntiatum  est 
Francis,  illi  velut  a  famé  ad  epulas  occurrunt  :  fundunt  nostri  quod  dictum  est, 
et  ubi  dictum  est,  pauci  multos  :  quo  autem  ordine,  urgens  jubet  praeteriri  Tan- 
credus.  Indulget  tamen  Ascalonitas  post  victoriam,  vexillo  comitis  Raimundi 

c  elato,  seque  suasque  turres  substringere  mancipatos  :  eo  namque  praeside,  Davi- 
dica  tutores  suos  emiserat  illaesos;  ex  quo  hujus  viri  fides  in  populo  illo  magna 
celebrabatur.  Sed  exorta  in  magistratu  de  magistratu  lite,  quod  sortito  regnuro 
Godefrido  Raimundus  nollet  suffragari.  Urbs  neophyta  ad  idolatriam  redit, 
spretis  comitis1  simul  et  jugo  régis,  et  subjugatorum  babenis  :  quod  nefas  quidem 

d  expiari  non  habet.  Licet  eumdem  multa  jam  clarificent  probe  gesta,  et  maneant 
clariora,  superba  vanaque  indignatoris  contemptio  praesens  totum  deturpat  comi- 
tem  et  praeteritum  et  futurum.  Heu!  miser,  nescis,  heu!  miser,  quae  vincula,  quas 
strages  innocentiae  struis,  dum  stragis  vinculorumque  instrumentum  Àscalonam 
solvis  :  nocentem  non  premis,  jugum  detrabis.  Mœstissima  haec  tuae  indignationis 

e  dies  infinitam  ad  posteras  perniciem  transmittit\ 


CAPITULUM  CXXXIX. 

Tancredus  oppidum  Bezan  munit. 


At  Tancredus  semper  se  transiens,  semper  de  bono  melior,  semper  Deo  subli- 
mante humilior,  quamvis  opum  adeptione  templalium  prae  ceteris  abundet,  sub 
rege  tamen  novo  militât,  nec  jugum  indignans,  nec  solitudinem  expavescens  :  in 
id  enim  summae  miles  militem  redegerat  haerentem  abiens,  ut,  congregatis  omni- 
f  bus,  vix  ducentae  loricae  Hierusalem  tuerentur.  E  quibus  Wiscardides  circiter  oc- 
toginta  sibi  ascitis,  uberes  praedas  et  fréquentes  undique  corradebat,  praedones 
ab  urbe  vigilanter  arcebat,  ditator  civium,  hostium  pauperator.  Ea  nimirum 
sollicitudo  virum  impulit  ad  inunimen  oppidib  quod  nunc  Besan,  olim  Bezamis0 
legimus  appellatum.  Locus  ille  ab  Hierusalem  remotus,  non  saxo,  non  palo, 

1  Comiti.  a. 

*  De  hac  Christianorum  prope  Ascalonein  Victoria  b  Tudeb.  imitât,  c.  xxxiv,  p.  a  a  6. 

cf. Tudeb. XVI, n,p. naetseq.  Raimund. c.  xxi,p.3o2 ;  c  Apud vet^res Scy Ihopolb.  (Cf.Fulch. Cam.  III,  xxx, 

Fulcher.  Carnot.  1. 1 ,  c.  xxxi ,  p.  36a ,  363               ,  p.  46a ,  g.  Josepho  (Ant.  Jud.  XII ,  vin ,  5  )  est  Be&xdb»;.) 


Digitized  by 


Google 


704      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANÀ, 

a.  1099.  non  aggere  munitus,  squalore  suo  terrebat  indigenas,  advenis  nihil  blandus.  a 
Nam  praeter  cetera,  populi  frequentia  circurafusi  jam  obsidebat  innocuum,  nocen- 
tem  obsessura  raulto  frequentior.  Verum  id  ipsum  providerat  audacia  viri,  et 
quemadmodum  venator  nemus,  aut  dumeta  auceps,  noverat  unde  major  prœdae 
copia  deberet  avelli.  Igitur  Bezan,  vallo  utcumque  circumducto  vestitum,  cetera 
per  circuitum  municipia  spoliât,  aratra  disjungit,  jugum  a  bove  ad  rusticum  b 
transfert,  claudit  mercîbos  vias,  urbibus  portas.  Quibus  plagis  Caïphas  afflicta, 
quamvis  mari  et  turribus  sep  ta  civitas,  fatiscit  tamen  :  primo  quidem  tormentis 
balearibus  obruta,  mox per  funes,  per  pontes,  per  scalas  immissos  mucrones  passa. 


à.  1 100. 


CAPITULUM  CXL\ 

Boamundus  et  Balduinus  Jérusalem  pergunt. 

Hisb  diebus  Boamundus  et  Balduinus,  Gottifredi  régis  frater,  de  quo  supra  dic- 
tum  est,  votum  eundi  Jérusalem  complere  cupientes,  cum  non  parva  militum  c 
manu  iter  arripiunt.  Qui  dum  per  vallem  Camelae  et  Damasci  viciniam,  nec  non 
per  Caesaream  Philippi  incederent,  mirabile  dictu,  per  medios  hostes,  qui  circum- 
quaque  exploraturi  discurrebant,  liberi  transierunt.  Erat  autem  quadragesimalis 
diei  tempusc.  Qui,  quum  Jérusalem  properassent,  gaudia  ibi  paschalia  cum  rege 
Gottifredo  celebrarunt.  Quo  videlicet  tempore,  Daybertusd,  Pisanorum  episcopus,  d 
vir  in  litteris  potentissimus  atque  eloquentissimus ,  qui  in  multis  riavibus  Joppen 
aggressusfuerat,  eodem  Boamundo  juvante,  in  patriarchatum  Jérusalem  sublima- 
tur.  Arnulfus  autem  magnae  indolis  vir,  quanquam  dignitatis  bujus  electione 
donatus  fuerat,  tamen  libentissime  annuit,  sperans  Christianitatem  ibi  magis  in 
illo,  quam  in  se  profuturam.  Ordinantur  ibi  quatuor  episcopi,  scilicet  Roggerius  e 
Tharsie,  MamystaeBartholomaeusf,  Bernardus  Artasii*,  Benedictus  Edessae\  qui  cum 
Boamundo  et  Balduino,  in  presbyteratus  officio  positi,  vénérant1.  Expleta  itaque 
solemnitate  paschali,  Boamundus  cum  tribus  suis  patribus  revertitur,  reddens 
singulis  civitatibus  praesules  suos.  Balduinus  quoque  cum  suo  archiepiscopo  Be- 
nedicto  Edessam,  cujus  ipse  comitatum  tenebat,  rediit.  f 


CAPITULUM  CXLI. 

Urbem  Meletaniam  ab  obsidione  libérât  Boamundus.  PraeJio  commisso  a  Turcis  captus  abducitur. 
Nec  moraj,  Boamundus  ipse,  quum  audisset  a  relatoribus  urbem  Meletaniam 

*  Quaterna  quae  sequuntur  capita  foliis  assutis  in-  d  Cf.  Fulcherium  Caraol.  I  c.  p.  365,  b.  et  p.  226, 

scripta  erant,  quae  nunc  in  codice  desunt.  annot./ 

b  Cf.  Tudeb.  imitât,  cxxxv,  p.  226;  Fulcher.  Carnot.  '  Cf.  Or.  Christ,  t.  III,  p.  1 181. 

1. 1,  c.  xxxiii,  p.  364  et  seq.  f  Cf.  Or.  Christ,  t.  III,  p.  1 1 97. 

0  Videlicet  mensis  Martius.  Pascha,  anno  1100,  die  "  Cf.  Or.  Christ.  1. 111,  p.  1190. 

i°  mensis  Aprilis  celebratum  est.  Si  autem  Fulcher.  h  Cf.  supra,  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  xxvn ,  p.  U 08,  e, 

Carnot.  (1. 1,  c.  xxxm ,  p.  366)  iidem  adhibeas ,  principes  et  Or.  Christ,  t.  III,  p.  1 1 85- 1 186. 

die  Nativitatis  Domini ,  id  est  die  xxv°  mensis  Decembris  1  Cf.  Tudeb.  imitât,  cxxxv,  p.  227. 

A.  D.  1099,  Hierusalem  pervenemnt.  J  Cf.  Tudeb.  imitât,  cxxxvi,  p.  227. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RÀDULFO  CADOMENSI. 


705 


a  Turcorum  armis  circumdatam  esse,  quae  decem  dierum  itinere  aut  plus  ab  An-    à.  noo. 
tiochia  distabat,  coacto  in  unum  exercitu,  ad  liberandum  eam  ire  conatur.  Verum 
Turci  cognoscentes  illum  jam  in  proximo  adesse,  obsidionem  ex  industria  dimit- 
tentes,  ut  eorum  est  consuetudo,  recesserunt.  Magis  enim  ipsi  ad  tempus  vel 
horam  terga  vertendo  quam  accedendo  praevalent.  Nam  et  fugiendo  spicula  eji- 

b  ciunt,  seseque  insequentes  vulnerant.  Boamundus  ergo  quum  civitati  appropin- 
quans  Turcorum  aciem  non  reperisset,  consuitum  est  sibi  a  suis  quatenus  urbem 
ingressus  paululum  ibi  prius  requiesceret;  ac  sic  postea,  quiete  refotis  viribus 
suis,  contra  Turcos  ad  debellandum  exiret.  Qui  non  credidit  eorum  consiliis,  sed 
ex  stulta  audacia  immoderanter  praesumens  :  •  Absit,  inquit,  ut  Boamundus  quod 

c  «  nunquam  fecisse  meminit,  modo  facturas  sit;  hoc  enim  faciunt  vulpes,  quae  mox 
•  ubi  latrantes  canes  audierint,  latebras  quaerentes  absconduntur.  »  Ivit  igitur  post 
Turcos  eosque  inveniens ,  cum  eis  praelium  f  quod  utinam  nunquam  iniisset , 
mox  inchoavit.  Quumque  hi  et  illi  simul  praeliarentur,  Boamundus  retinetur,  liga- 
tura:  Mahummicolis  magnum  gaudium,  vae  miserabile  Christianis  facturus.  Qui 

d  deinde  in  Romaniam  ad  Anismara  b  regem  vinculis  mancipandus  perducitur  :  de 
cujus  post  captione  Antiochia  misera  facta  ita  manebat,  ut  non  esset  qui  adjuvaret 
eam  neque  consolaretur c. 


CAPITULUM  CXLII. 

Godefridi  régis  obitus. 

Sequitur  e  vestigio  miserrimus  casus,  quo  Jérusalem  non  minori  luctu  afflige- 
batur.  Nam  Gottifredus,  rex  optimus  et  timens  Deum,  capto  mox  Boamundo,  ex 

e  hac  luce  migravita.  Erat  enim  jam  annus  unus  evolutus  ex  quo  regnare  cœperat, 
quum  ad  obitum  pervenisset.  Qui  tamen  antequam  praesenti  luce  caruisset,  dum 
corporis  infirmitate  teneretur,  ad  se  patriarcham  Daybertum  atque  Arnulfum, 
ceterosque  accersiri  jubet,  quibus  ille  :  «  Ecce,  inquit,  viam  universae  terrae  iugre- 
t  diorc.  Modo  ergo,  adhuc  me  vivente,  consilium  inter  vos  habeatur;  et  quis  vice 

f  «  mei  in  Jérusalem  regnare  debeat,  praevideatur.  »  At illi  respondentes  :  «Nos,  in- 
«  quiunt,  magis  hoc  in  tua  providentia  ponimus,  et  quem  nobis  ad  hoc  ipsum 
«elegeris,  ei  procul  dubio  subdemur.  »  At  ille  :  «Si,  inquit,  in  mea  dispositione 
«statuitur,  Balduinum  fratrem  meum  ad  hoc  culmen  suscipiendum  idoneum  ju- 
«  dico.  »  At  illi  Balduinum  audientes,  continuo  unanimiter  consentiunt,  laudant, 

g  eique  jurejurando  fidelitate  firmata  subduntur  :  quoniam  illum  virum  liberalem 
pecuniae,  studiosum  militiae,  affatu  humilem,  magoanimitate  sublimem  cogno- 
verant.  Haec  quippe  omnia  natura  ipsa,  ut  ita  dicamus,  in  eo  manu  propria 
exsculpserat.  Erat  enim  ille,  sicut  superius  dictum  est,  in  Rages,  quae  et  Edessa 
dicitur,  dux  constitutus  ibique  tune  morabatur. 

*  De  Boamundo  ab  hostibus  comprehenso  cf.  Fui-         c  Cf.  Jerbm.  Lament.  1,  a,  7,  9. 
cher.  Carnot.  1. 1,  c.  xxxv,  p.  368,  36g.  *  De  morte  Godefridi  cf.  Tudeb.  imitai,  cxxxvu, 

k  Kumusch-Tekin  sive  Kemeschlekin ,  lbn-el-Dani-  p.  327;  Fulcherium  Carnotensem,  Hb.  I,  cap.  xxxvi, 

schmend ,  Sebastœ principem. (Cf.  supra,  p. 227, annot. e;  p.  36g ,  370. 
p.  36g,  annotât,  a.)  °  Cf.  Jos.  xxm,  iA. 

m.  89 


Digitized  by 


Google 


706       GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 


CAPITULUM  CXLIII. 

Balduinus  succedit  Godefrido  in  regno  Jerosolymitano.  Antiochiee  sufficitur  Tancredus, 
qui  Mamistram ,  Adanam  et  Tarsum  sibi  subjicit. 

noo-i.      Sed  intérim  sepulto  ante  Golgota  rege  praescripto,  mittitur  Edessam  nuntius*,  a 
cujus  accitu  Balduinus  Iherosolimam  veniat,  germani  sceptro  successor  creandus; 
idque  magnœ  dissensionis  et  belli  flammam  suscitasset  :  sed  eadem  qua  Balduinus 
accersitus  neccssitate,  vocati  ad  regimen  Antiochiae  Tancredi  abscessus  litem  prae- 
cidit.  Substituti  €rgo  heredes,  Iherosolimis  Balduinus,  Tancredus  Antiochia3b, 
certatim  ad  famam  currunt  :  tum  ne  a  seniori  virtute  degeneret  junior,  tum  alter  d 
alterius  invidia  succensi.  Praeterea  Marchisidam  urget  suspecta  dignitas,  quod 
magis  hospes  quam  princeps  ipse  sibi  videtur  :  unde  tanto  experrectiorem  esse 
eum  oportuit,  quo  suspectior  erat  brevitas  principatus,  sub  Boamundi  reditum 
finem  exspectans.  His  exercitus  curis  primo  Balduinum c  a  se  exterminât,  qui  inter 
Antiochenos  potentior,  jugum  novum  indignabatur.  Is  sub  Boamundo  militiae  c 
principatum  obtinuerat;  sed  jam  erexerant  ejus  animos  partim,  ut  fieri  solet, 
princeps  novus,  partim  tradita  "sibi  ad  regendum  Edessad.  Quo  expleto,  mox  ad 
ampliandos  fines  animum  Tancredus  intendit,  quos  pauloante,  Boamundo  rég- 
nante, Graeci  contraxerant.  Igitur  Mamystam,  Adanam,  Tharsum,  brevi  sed  acri 
molimine  debellate,  secundoque  suis  legibus  subjicit,  praedecessoris  incuriae  pri-  d 
mitus  elapsas. 


CAPITULUM  CXLIV. 

Laodiciam  expugnat  Tancredus. 


Inde  revertens  Laodiciam f  totis  viribus  aggreditur  ;  sed  naturae  praesidio  mu- 
nita,  viro  obsistit,  cui  necferrum,  nec  calybs,  nec  marmor,  nec  prorsus  homi- 
num  labor  norant  obsistere.  Urbs  ea,  sicut  hodie  ex  ruinis  ipsius  deprebendere 
est,  quondam  nobilis,  ecclesias,  populum,  opes,  turres,  palatia,  theatra  et  hujus-  e 
modi  quae  habentaliae,  inter  alias  cuncta  habuit  praeclara.  Excipio  Antiochiam: 
nulla  per  circuitum  urbs  tanta  priscae  nobilitatis  réservât  insignia.  Columnarum 
ordo  multiplex,  aquae  per  abrupta  ductus,  turrium  ad  astra  eductio,  effigies  per 
compita  excubantes,  omnia,  pretiosae  ars  et  materia,  de  praeterita  praesenti,  de  in- 
tégra dirutae,  de  populosa  desertae  testimonium  perhibept,  utpote  post  tôt  soles,  f 
post  tôt  grandincs,  opus  adhuc  insigne.  Hujus  longitudinem  terminant  ad  ortum 
tumulus,  ad  occasum  mare;  latitudinem  hinc  inde  planities;  per  circuitum  aut 
mu  ru  s  aut  ruina.  Infinitas  populi  nil  reformidans,  ipsa  ceteris  gentibus  formido, 
suo  tempore  multo  aggere  includi  sprevit,  pauco  munimine  contenta.  Sed  redeo 

'  Cf.  Tudeb.  imitât,  cxxxvn,  p.  327;  Fulcber.  Car-  Godefridi  fratre,  cui  succeuit  tune  Edessœ,  postea  Hie- 

not  1. 1,  c.  xxxvi,  p.  36g,  370.  rosolymis.  (Cf.  Fulcher.  CarnoL  1.  H,  c.  I,  p.  373.} 

b  Cf.  Tudeb.  imitât,  cxxxviti,  p,  aa8;  Fulcher.  Car-         4  Cf.  infra,  c.  cli,  p.  711. 
not.  L  II,  c.  vu  ,  p.  384,  385 ;  Willelm.  Tyr.  1.  X ,  c.  x,         *  Cf.  Ann.  Comnen.  Alex.  ).  xn»  p.  349.  Paris.  16S1. 
p.  4i3,  4i4.  f  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xxm,  p.  436;  Fulcher. 

*  Hune  Balduinum  cave  confundas  cum  Balduino,  Carnot.  1.  II,  c.  xxm ,  p.  407. 


Digitized  by 


Goog 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  707 

a  ad  tumulum,  quod  jam  solum  adversus  hostes  supererat  munimen.  IUe  arduus    a.  hou 
atque  in  vertice  spatiosior  cives  receperat,  qui,  dimissa  planitie,  illuc  confugerant, 
bellici  fremitus  terrore  perculsi.  Arduitas  ipsa  vel  sine  muro  repelleret  obsessores  : 
quo  tamen  coronata,  duplex  robur  adversariis  objicit,  hinc  artis,  bine  nature.  His 
confisi  claustris  Graeci  Tancredura  exspectant  adventantem  :  at  princeps  bellum  et 
b  sciens  et  sitiens,  aliquot  premittit  cursores,  qui  aut  elicitos  capiant,  aut  eliciant 
capiendos.  Graeci  vero,  ut  semper  vigilantissimi ,  adversus  haec  praecavent  :  qua- 
tinus  nec  deprehendantur  vagi,  nec  exeant  provocati.  Dementiae  ascribunt  portas 
egredi  :  qui  quum  de  turribus  exclusos  aspiciunt,  inclusi  tremunt.  Ab  hoc  ipso 
princeps  argumentum  timoris  accipit,  et:  alo!  comités,  exclamât,  aggrediamur 
c  «ovile  hoc;  videtis  arduum,  scitote  vacuum.  Plénum  est  opibus,  at  sine  viribus. 
a  Nulla  est  prorsus  audacia  militis,  qui  non  erubescit  includi  portis.  Conscenda-  . 
«  mus  aggerem;  murus,  dico,  aut  securibus  cedat,  aut  scalis.  »  Jubet  princeps, 
accélérât  miles,  curritur  ad  muros  :  malleus,  Hgo,  securis,  et  hoc  omne  genus  ad 
portas  frémit.  Mae,  quamvis  duplices,  quamvis  ferreae,  non  ferunt  :  tremunt  quasi 
d  simplices  ac  vimineae.  Videns  civitas  ferrum,  marmora  caedere  ictibus,  quin 
ipsam  strenuitati  naturam ,  diffisa  claustris,  ad  arma  vertitur.  Molem  saxeam  de 
turribus  pluit;  nullum  teli  genus  jactu  vacat;  nemo  intra  mœnia  otiosus.  Expu- 
lerat  pavorem  hostis  necis  pavor;  dumque  e£Fectus  instat  propior,  efficacius  re- 
pellitur  causa  efficiens.  Praeterea  commoditas  ipsa  populum  invitât  :  quippe  de 
e  turribus  saxa  demittere  pronum  est  cuivis  aetati  ac  sexui.  Sagittae  contra  ad  turres 
volant,  quibus  saepe  aut  effoditur  oculus,  aut  perfoditur  manus.  His  decernitur 
vicibus,  donec,  exhaustae  tam  vires  quain  pharetrae,  refici  postulant  :  praesertim 
ferrum,  chalybs,  dum  portas  frangunt,  ipsa  quoque  nunc  dissiliunt,  nunc  fran- 
guntur. 


CAPITULUM  CXLV. 

Raimundus  cornes  Tripolim  obsidet.  Auxilium  ab  içaperatore  deposcit.  Captus  Antiocbiam 

cum  opibus  ducitur. 


f  Sed  dum  sic  saepius  saepiusque1  pugnatur,  annus  transit,  in  quo  tamen  ali- 
quando  Raimundus  cornes,  Graecis  opitulari  volens,  repellitur  :  aliquando  Turci 
principes  disperguntur.  Postremo  laboranti  Hierusalem  strenuissime  subvenitur. 
Haec  unus  omnia  operatus  est,  sic  tamen  ut  obsidionem  non  solveret  Tancredus, 
illa  semper  incolumi.  Ipse  Persas,  ipse  ^Egyptios,  ipse  Provincialem ,  ut  diximus, 

g  comitem  debellavit.  Cornes  ille,  mire  audaciae  vir,  Tripolim  obsidebata,  tôt  millia 
unus  :  circiter  .cccc,  partim  pedites,  partim  milites,  habens  Christianos.  Eo  fretus 
numéro,  colliculum  urbi  vicinum  muro  et  turribus  munire  cœpit,  quem  etiam 
Montem  Peregrinumb,  urbana  quadam  comitate,  quod  commune  erat,  sibi  minime 
usurpans,  nuncupavit.  Illic  residens,  urbem  proximam  crebris  assultibus  infesta- 

h  bat  ;  nec  minus  urbani  novum  illud  municipium  pœne  diruebant.  Perquam  ra- 
rissimus  fulgebatdies  qui  sequestram  planitiem  utroque,  sive  alterutro  sanguine 

1  Om.  sœpias  sœpituqae  b.  c. 

"  Cf.  Kamel  Altavarykh,  Hist.  or.  1. 1,  p.  ai  i.  —  b  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  Xt  c.  xxvn,  p. 

89. 


Digitized  by 


Google 


3,. 


708       GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 

conspersam  non  videret  :  adeo  multitudinis  opes  alios ,  alios  paucitas  inops  ad  a 
bellum  stimulabat  :  quoniam  ubi  rarus  est  bellator,  ipsa  sua  raritas  animos  ac- 
cendit;  ubi  multus,  dispendia  cruoris  facile  tolerantur,  fitque  voluptati  horror 
bellicus.  Sic  recalcitrando  castrum  et  civitas,  diininutio  popelli  sui  Raimundum 
terret;  eadem  ipsum  transfretare  atque  a  Grœco  imperatore  auxilium  implorare 
compellit.  Fert  secum  apocriphâm  illam  cuspidem ,  cujus  supra  mentio  facta ,  inven-  b 
torero  suum  per  flammas  temporales  ad  aeternas  transmisit  :  hanc,  inquàm,  se- 
cum asportat  Alexio  munus a.  Remuneratur  et  ipse  summopere  :  gratus  quidem 
quod  sua,  longe  autem  gratior  quod  seipsum  obtulerit.  Eundo  namque  Hierusalem 
invitât  us  nescivit  supplicare,*redux  supplicat  :  inde,  quanto  ante  fuerat  surdior  ro- 
gatus,  tanto  post  fit  «exauditior  rogans.  Cumulât  gratia  concors  odium,  Antiochia  c 
tam  huic,  quam  illi  inimica.  Remittitur  ergo  cum  magnis,  ut  dixi,  muneribus 
ad  expugnandum  hostem  amborum  Marchisidam.  Délibérant  in  terra  homines  : 
judicat  qui  sedet  super  Cherubïmb  in  cœlo  Deus.  Mittis,  Alexi,  Tancredo  gazas, 
dum  Raimijndi  birerpes,  donis  tuié  refertae,  pœne  suinmerguntur  :  quae,  felicibus 
tamen  auspiciis ,  multa  infelicitatis  loca  praeterlapsae ,  in  hostilém  fiscum ,  ad  portum  d 
Tharso  proximum,  deferuntur;  Nothis  agitate  furentibus,inimicorum  manus  ne- 
queunt  declinare.  Volante  autem  ad  aures  principis  fama,  prœcipitur  comitem 
Graecasque  opes  Antiochiam  duci  :  eum  ad  servandum  ;  eas,  ad  spargendum c.  Nec 
tamen  diu  tenetur  :  quicquid  jubetur,  abjurât  et  jurât.  Sicque  adjurato  claustra 
panduntur;  alioquin,  vita  comité,  servando  claudenda.  Volvuntur  cetera  fortunée  e 
rfutu,  fit  modo  quispiam  de  paupere  dives,  item  pauper  de  divite. 


CAPITULUM  CXLVI. 

Laodicia  anno  et  semis  expugnata  capitur. 

At  Tancredus  semper  in  eodem  agone  permanet;  quod  semel  cœpit  nunquam 
deserit  :  Laodiciam  obsidet,  nec  nisi  capta  m  dimissurus.  Jam  tamen  annuae  ac 
pœne  semis  morarum  tedere  cœperat,  quum  Deus  artem  qua  posset  capi  civitas 
inspiravit.  Assueverant  clausi  insidiari  clausoribus,  et  dum  in  meridie  foris  dor-  f 
miretur,  aliquando  cum  impetu  deintus  erumpebant,  ut  non  sine  caede  et  ra- 
pina  somni  rumperentur.  Clamore  facto,  exciti  Franci  armabantur;  Laodicenses 
intérim,  reperacta,  illaesi  redibant;  ita  semel,  secundo,  tertio  quoque  exercitum 
fallentes,  ipsos  se  fallendi  viam  ostenderunt  :  quoniam  ubi  saepius  nec  dissimiliter 
idem  iteratur,  Tancredus,  ut  arte  artem  deludat,  insidiis  insidias  rependit  Prœ-  g 
cipit  tentorium  construi,  cujus  capacitati  par  nullum  ante  visum  fuerat  nec  au- 
ditum  :  quaeritur  quoque  pinus  altissima,  tanto  oneri  columna  sustinendo.  Dixit, 
et  facta  sunt.  Figitur  arbor;  sinus  spatiosiper  gyrum  explicantur;  funes,  laquei  te- 
las  et  coronant  et  tendunt.  Putant,  qui  vident, superbe  actum  :  uti  soient  ob  fastum 
sublimare  palatia  in  urbibus  urbani.  At  Tancredus  in  ortu  luciferi  militiam  vocat,  h 
et  eam  sub  umbraculo  stipat  equis  insidentes  :  ubi  opus  fuerit,  nihil  cunctaturos, 
quibus  nec  calcar  deerat  ad  bellandum.  Sole  autem  orto,  partem  non  modicam 

*  Cf.  Matth.  Edessen.  Hist.Armen.  t.  T,  p.  80,  et  supra,         b  Psalm.  xcvni,  1. 
p.  345,  annotation,  b.  *  Cf.  Matth.  Edessen.  Hist.  Armen.  1. 1,  p.  57. 


Digitized  by 


/ 


ÀUCTOKE  RÀÛULFO  CADOMENSI.  709 

a  exercitus  in  oculis  hoslium  frumentatum  mittit;  reliqui,  sumpto  cibo,  sopori 
vacare  simulantes,  spem  rapinaî  atque  opportunitatem  spectatoribus  promittunt. 
Videntes  oppidani  altum  omnia  tenere  silentium,  sperant9  quomodo  consuerant, 
turbare  exercitum,  celerique  reditu  improvisae  tarditatem  evadere  ultionis.  Egre- 
diuntur  ergo  certatim  currentes  ad  spolia,  alii  aliis  praecursum  invidentes.  Paucis 

b  manentibus,  fere  exeunt  omnes,  adeo  incautos  fallebat  opportunitas  simulata  : 
currunt  ad  praedam  et  indulgetur  ;  oneratis,  jamque  ad  portas  regredientibus,  in- 
tercurritur.  Nam  qui  obumbrati  et  parati  exspectabant,  confestim,  via  patefacta, 
accélérant;  portis  oppositi,  reditum  excludunt.  Tancredus  super  exclusos  irruit  : 
sine  cunctatione  aut  capiuntur,  aut  necantur.  Perterriti  itaque  reliqui  custodes 

o  et  paucissimi  facti,  neque  mûris,  neque  sibi  confidunt  :  petunt  uitro  pacem,  re- 
seranda  offerunt  claustra,  ad  ingressum  invitant,  tuti  commercio  egressus.  Placet 
principi,  sicque  post  labores  diutinos,  quietis  domum  Antiochiam  revisit\ 


À.  nos. 


CAPITULUM  CXLVII. 


Archiepiscopus  Mediolanensis  cum  comité  Pictavensi  contra  Danisman  superatur.  Redimitur 

Boamundus. 


Tune  temporis  Anselmusb,  Mediolanensis  archiepiscopus,  Willelmusque  cornes 
Pictavensis,  contra  Danisman  in  Romania  praeliatic  :  archiepiscopus  interimitur; 

d  cornes  vero  vix  Turcorum  manus  evasit,  fuga  lapsus;  tandem  vero  pauper,  inops, 
nudus,  ad  Ciliciam  confugiens,  ubi  ad  Tancredum  pervenit,  Tancredum  invenit. 
Omnium  enim  bonorum  opulentia  cumulatur  susceptus,  qui  omnium  suscipitur 
egenus  :  exin  confortatus ,  ad  Montem  Peregrinum  transit  ;  illic  qui  Jérusalem 
eant,  a  comité  accipit  comitatum.  Ea  tempestate,  Boamundi  redemptiod  sollicitât 

e  populum,  praecipue  Balduinum  comitem,  qui  Tancredi  praecipuus  erat  inimicus. 
Is  monendo,  spondendo,  increpando,  Antiochenos  puisât,  ut  carcerem  Boa- 
mundo  aperiant.  Bernardus e  quoque  patriarcha  recens  summopere  nititur,  quasi 
retribuens  quod  eum  de  ipso  carcere  sublimaverit  Boamundus  :  nec  Tancredus 
tamen  huic  studio  obviât,  Hcet  Boamundi  reditio  prosperitati  ejus  obviatura 

p  videatur.  Partim  his,  partim  illis  aspirantibus,  Boamundus  revertitur,  decem 
miriadibus  Michelatorumf  vix  redemptus.  Reddit  ei  Tancredus  quod  acceperat,  et 
quod  non  acceperat  :  alterura  quidem  libens,  atque  alterum  coactus.  Laodiciam, 
Mamistam,  Adanam,  Tharsum,  proprio  sudore  partas,  reddere  cogitur,  alioquin 
catenis  et  ferro  mancipandus.  Sic  bonis  omnibus,  socia  etiam  militia  nudato, 

g  vix  tandem  oppidula  duo  supplici  supplentur. 

*  Laodicea  a  Tancredo,  Tzintziluca,  imperatoris  duce,  e  Cf.  Fuicherium  Carnotensem  v  1.  II,  c.  vn9  p.  398, 

Grecisque  se  dedentibus,  capta  eal.  (Cf.  Ann.  Conroen.  3gg,  qui  ad  annum  noa,  hos  adversos  Cbrislknorura 

1.  XI,  p.  33o.)  casus  refert. 

b  Anselmus  de  Buis,  IV  Mediolanensis  archiepisco-  a  Cf.  Fulcher.  Carnot.  1.  II,  c.  xxm,p.  407. 

pas,  À.  D.  1 100  Hierasalem  proticiscitur;  sed  a  Turcis  9  Cf.  Or.  Christ  t.  III,  p:  1 153,  1 155. 

fugatus,  mortem  obiit  Constanlinopoli,  À.  D.  1101»  f  Genus  aureonim  tune  in  publicu  coromerciis  cele- 

acerbissimo  suorum  luctu.  (Cf.  Landulphi  Junioris  Hist.  bre  a  quodam  imperatore  Constantinopolitano  Michaele 

Mediolan.  c.  11,  ap.  Muraloh  t.  V,  p.  ^74;  Ugelli,  Ital.  nomine.  (m.)  (Cf.  Cangium  Ghssar.  inf.  latinitat.  v*  Afi- 

sacr.  t.  IV,  p.  118.)  chaeliite  ) 


Digitized  by 


Google 


710      GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYM1TANA, 


CAPITULUM  CXLVIII. 

Bellum  movent  Assyrii,  Edessam  circumdant.  Praelium  committitur. 

a.  no3,       Interea  bellura  movent  Assyrii,  vicinamque  infinita  multitudine  Edessam  cir-  a 
cumdant*.  Volât  Antiochiam  rumor  :  Boamundus  opem  ferre  oratus  non  differt  ; 
transit  Euphraten  patriarcha  cum  eo,  et  Tancredus,  Goscelinus  quoque,  qui  tune 
temporis  urbem  regebat  Maresium,  et  ipse  transit,  secum  ducens  quicquid  virium 
habet.  Turci,  adventu  Boamundi  audito,  Edessam  dimittunt,  abscedunt  paululum, 
Martis  avidi,  sed  dissimulantes.  Ea  quippe  astutia  fugam  simulant,  ut  fallant  ad-  b 
venas  inconsulte  secuturos  :  ut  hi  per  nota  ad  tuta  deveniant,  illi  ad  periculum 
per  ignota;  ut  hi  ad  panem,  illi  ad  famem;  ut  hi  ad  armorum  supplementa,  illi 
ad  detrimenta.  Sic  paulatim  triduo  ultra  Carrasb  urbem  eliciendo,  alii  fallunt, 
atque  alii  falluntur  ;  donec  ad  flumen  Chobar  venitur  et  transitur.  Illi  urbi  belli 
dilatio  Turcis  jam  suflicit;  fugae  obmissa  simulatione,  bellum  cient,  bellum  voce,  c 
bellum  manu  exercent;  consummatum  esse  de  nostris  putant,  quasi  transgressis 
fluvium  erepta  sit  fugae  libertas,  fatigatis  ex  itinere  vires.  Nec  longe  a  vero  puta- 
tum  est  :  sic  est  actum.  Christiani  ternis  agminibus  incedebant,  Boamundus  dex- 
tra,  sinistra  et  parte  et  sorte  cornes  Balduinus  :  ambo  inermes,  indeparati,  impro- 
vidi;  Tancredus  in  medio  paratus,  providus,  armatus.  Turci  antecedebant  non  d 
longe  quasi  praevii,  prope  habentes  excubias,  quae  statum  omnem  Francorum 
nuntiarent.  Lucis  quadrans  supererat,  transierat  dodrans,  quum  Franci  castrame- 
tari  incipiunt  in  ordine  praescripto.  Ergo  ubi  quis  para  tus,  quis  non,  ab  explora- 
toribus  Turci  agnoscunt,  repente  conversi,  armatum  Tancredum  déclinantes, 
hinc  Boamundi,  inde  Balduini  exercitum  perturbant  :  neutri  tegmina  induere  e 
licet,  nudo  capite  pugnant  et  pectore.  Àntiocheni  resistere  nituntur  ;  nudi  ne- 
queunt,  castris  excedere  coguntur.  Illic,  hostibus  circa  sarcinas  ambitiosamque 
suppellectilem  occupatis,  nostri  respirant,  sero,  qua  licet,  bello  se  aptantes. 
Rerum  dam  no  salvant  corpora  :  eas  amittere  lucrifacere  vocant. 


CAPITULUM  CXLIX. 

Captivus  ducitur  Balduinus ,  et  Benedictus  archiepiscopus ,  qui  a  Tancredo  liberatur. 

At  Edessani  subito  pereunt;  nec  sua,  nec  se  tueri  licet  :  capitur  Balduinus,  f 
vinctusque  abducitur;  Benedictus  quoque  infelix  archiepiscopus  captus  traheba- 
tur,  imposita  huraeris  geminorum  sarcina  clavengorum.  Is  quum  ante  aciem  Tan- 
credi  duceretur  :  «  Tancrede,  Tancrede,  fer  opem,  exclamât,  moveat  te  miseri  pœna 
«Benedicti.  »  Audi  tus  est  clamor,  atque  ubi,  cujus  esset,  Marchisides  agnovit, 
ilico  incurrit,  libérât  ac  reducit;  liberatum  mulo  restituit,  propter  se  dicit  g 
assistere,  trementem  solatur,  praesente  se  docet  nihil  esse  timendum.  Dehinc 
ardenti  hostes  aggredi  vesper  obstat  militiaeque  dehortatio,  noctis  viciniam 

a  Cf.  Fulcher.  1.  II,  c.  xxvn,  p.  4o8,  409.  —  b  Hodie  Khar'an.  (Cf.  p.  409,  annot.  a,) 


Digitized  by 


Google 


ADCTORE  RADULFO  CADOMENSL  711 
a  adesse  objicicns  :  eadem  objectio 1  Boamundum  tenet  ;  placet  in  crastinum  bellum 
differre.  Interea  noctis  caligo  orbem  involvit;  dispositis  excubiis,  principes  corpora 
dant  sopori  :  at  vulgus,  et  quos  non  alebat  curia,  fugae a  invigilant,  visam  sortem 
visuros  se  die  crastini  formidantes. 


io3. 


CAPITULUM  CL. 

Christiani  fugam  capiunt. 

Obstabat  fluvius  reditui,  unum  dumtaxat  habens  vadum,  reliqui  cursus  ripas 
b  prominentia  sua  impervias  :  illam  quasi  portam  unicam  vigiles  observabant,  ne 
per  eam  genti  exterritae  refugium  pateret.  Igitur  tentatores  fugae,  dum  pauci 
sunt,  vado  arcentur  :  ubi  multi,  nequeunt  arceri.  Contemnitur  edictum  prin- 
cipis,  ubi  populum  conturbat  formido  mortis,  rumpunturque  claustra  pro- 
hibita,  quum  multiplicatur  exundans  turba.  Sed  et  alii  aliorsum  a  ripa  ad 
c  ripam  ligna  trajecerant,  quibus  pro  ponte  utebantur  :  custodes  itaque  cedunt 
coacti,  Boamundum  excitant,  custodiae  vim  illatam  queruntur,  fugam  pfo- 
dunt.  Tancredum  quoque  jam  excierat  rumor  :  parant  reditum  ambo,  derelictos 
se  a  populo  conspicantes.  Aliis  festinare  libet  ac  praecurrere,  Tancredo  sub- 
sequi  ac  morari  ;  ipse  pro  muro  secuturis  hostium  telis  opponitur,  alii  fugam 
D  maturant;  ipse  fraenis,  alii  calcaribus  utuntur.  Misertus  est  tamen  plebi  suae 
Deus.  Turcis  fugitur  ignaris  :  illos  habebat  sopor  altus,  dum  fuga  vigil  calles 
suppellectile  ornât  pretiosa  :  abjiciunt  vestes,  papiliones,  vasa  argentea  aureaque, 
et  quicquid  grave  est  fugamque  moratur,  ipsa  etiam,  vitae  praesidium,  arma. 
Imber  maie  fecerat  vias,  pulverem  in  lutum  converterat;  equi  et  pedi  lubrico  et 
e  caudae  sarcina  tardabantur.  Aderat  Bernardus  patriarcha  :  et  ipse  cum  fugienti- 
bus  fugiebat,  et  mula  ejus  lutosa  cum  tardis  tardabatur.  Nemo  ei  instabat; 
instantes  tamen  strictis  ensibus  arcubusque  intentis  infinitos  videre  videbatur. 
Quam  turbatus  erat  a  timoré  oculus  ejus,  non  minus  interiore  exterior!  Igitur 
consortes  fugae  rogans,  rogat  :  «  Audite,  filii,  audite  patrem;  abscidite  hoc  quod  a 
f  «puppi  pendet  remigium,  non  modo  cursum  non  moderans,  verum  etiam  tenens: 
«  abscidite,  inquam  :  non  erubesco  in  tempestate  bac  jumenti  tergum  premere  de- 
«  curtati,  dum  modo  levati;  abscidite:  sic  peccata  vestra  Deus  abscidat;  egoautem 
«  abscissoris  omnia  absolvo.  »  Multi  obseratis  auribus  transeunt,  timor  caecus  aures 
obserabat  :  neminis  alium  miserebat,  adeo  sua  singuli  affligebantur  miseria.  Jam 
g  rausierat2  clamando,  quum  a  milite  confuga  tandem  remedium  accipit,  remissio- 
nis  tamen  praescriptae  commercio.  Absolvuntur  scilicet  duo  in  facto  uno  :  miles  a 
noxa,  jumentum  a  cauda.  Miles,  dum  caudam  metit,  in  benedictionibus  seminat; 
metit  quoque  de  benedictionibus  b,  dum  ei  patriarcha  ore  et  corde  et  dextra  benedi- 
cit.  Messor  itaque,  quum  simul  et  caudam  et  benedictionem  messuisset,  ad  usque 
h  Edessam  exinde  sociat;  cum  eo  currit,  cui  facultatem  currendi  reddiderat  ereptam. 

1  Abjectio.  a.  —  2  Rauscerat.  b.  Raucescerat  c. 

"  Hanc  Christianorum  militum  fugam  refert  etiam  quoque  Fulcheriom  Carnotensem,  lib.  II,  cap.  xxvn, 

Wiflelmus  Tyrius,  lib.  X,  cap.  xxx  (pag.  4A5f  446),  pag.  4o8,  409.) 
sed  his  omnibus  circumstantiis  destitulam.  (m.)  (Conf.         k  Cf.  3.  Cor.  ix,  6. 


Digitized  by 


Google 


712       GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA, 


CAPITULUM  CLI. 

Servanda  datur  Edessa  Tancredo.  Hostes,  captis  vicinis  oppidis,  Arthasium  ingrediuntur. 

»»°'».       Populus  quoque  reliquus  illuc  conveniunt;  et  qui  primatum  obtinebant,  a 
postremi.  lllic  etiam  conférant  quem  Balduino  debeant  creare  successorem  %  qui 
suae  tante  molis  pondéra  valeat  sustinere.  Tancredus  eligitur  dignus,  ipse  manet 
et  régit  :  Boamundus  vero  Antiochiain  remeat.  Igitur  divulgato  per  urbes  finiti- 
mas  Francoruin  damno,  Cylices,  Syri,  Phœnicesque  exsultant,  subacti  pariter 
atque  subigendi.  Hi  metum  de  corde  excutiunt,  ilH  de  vertice  jugum.  Tharsum,  b 
Adana,  Mamista  in  jus  suum  rcvertuntur,  Graecos  suscipiunt,  nostrates  extrudunt. 
Turci  ingrediuntur  Arthasium ,  totam  f  usque  pontem  Farfar,  viciniam  populantur. 
Postremo  naves  Graecae  quammaxima  multitudo  Laodiciae  portum  replent;  et 
ipsae  armis  plenae,  non  minus  fabrilibus  atque  bellicis,  bellum  simul  gerentes  et 
fabricam.  Caemento  caementariisque  advectis,  fabricare  incipiunt  :  saxa  poscenti-  c 
bus  parietinae  abundant;  munitur  portus,  surgit  fabrica.  Vix  Boamundus  rumo- 
rem  acceperat,  quum  imperfecti  operis  spe  impulsus,  adventans  omnia  invenit 
perfecta.  Stabat  supra  portus  portam  antiqua  turris,  de  nomine  sancti  Heliae  cogno- 
minata,  solius  interstitio  portus  a  novo  opère  abjuncta.  Hanc  quoque  muniunt 
Graeci,  et  castro  suo  continuant,  fabricato  arcu  super  portum,  usus  gratia  inter  d 
se  ab  hac  pervii  ad  illud,  et  muniminis  firmi  ad  remigium  hostile  arcendum. 


CAPITULUM  CLII. 

Boamundus  revocat  Tancredum. 

Videns  Boamundus  b  omnia  adversari,  Antiochiam  revertitur,  moxque  de  statu 
principatus  sui  in  commune  tractare  disponit.  Tancredum  revocat,  quicum  par- 
tiatur  curas  apprime  necessarium;  vocatus  ille  nil  pigritans  adest,  qui  nihil 
unquam  pigritando  fecit.  Habita  itaque  intra  beati  Pétri  basilicam  concione,  Boa-  e 
mundus  sic  orditur  :  «  Magna  opus  est,  o  proceres,  hac  in  tempestate  providentia  : 
•  quam  si  negligimus,  perimus.  Invaluit  contra  nos  gentilitas,  vias  nobis  circum- 
«  circa  obstruxerunt  Graeci  et  Turci  :  geminas  totius  orbis  opulentissimas  exaspe- 
i  ravimus  potestates,  Constantinopolim  et  Persida.  Oriens  nos  per  terram  territat; 
«Occidens  vero  et  terra  et  mari.  Nam,  ut  alia  omittam,  Arthasium  hactenus  f 
«  Antiochiae  clypeus  fuit  :  modo  afcus  intendit,  modo  in  nos  acuit  sagittas.  Nos 
«  pauci  sumus,  et  semper  tamen  de  paucis  fimus  pauciores  :  valde  imminutus  est 
«  numerus  noster,  ubi  unus  amissus  est  cornes  Edessanus.  Proinde  vigilate,  consi- 
«  derate  attenti  quid  in  tanto  rerum  cardine  sit  agendum  :  ego  quod  sentio  bre- 
«  viter  exponam.  Exspectandae  sunt  nobis  vires  transmarinaec;  Galliarum  populi  g 

*  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  X,  c.  xxx,  p.  M7.  c  Al.  transalpins,  (m.)  Adjectivum  atpinœ  legitur  in- 

h  Cf.  Fulcher.  Carnot.  1.  Il ,  c.  xxix,  p.  4io;  Willelm.      ter  lineas  super  vocem  marinœ. 
Tyr.l.  XI,c.î,  p.  45o. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  713 

■  concitandi  :  audacia  illa  aut  nos  liberabit,  aut  nulla.  Utimini  me,  me,  inquam,  a.  no4. 
«  hoc  in  negotio  ministro  :  ego  pro  salute  vestra  non  recuso  laborem;  gratissimus 
«  est  mihi  meus  ille  labor,  per  quem  vobis  paretur  quies.  • 
In  his  desinit  et  sedet;  surgit  Tancredus,  et  ab  his  incepit  : 
«  Prudenter  atque  manifeste  expositum ,  o  proceres,  audistis  tam  robur  hostium , 
quam  infirmitatem  nostram,  originem  quoque  ac  finem,  causas  et  remedium. 
Pulchre,  bene,  recte*  super  his  disseruit  dominus,  princeps  noster  Boamundus; 
nec  dedignatus  est  morbo  medicinam  quaerere,  se  offerre  ministrum.  Verum,  o 
proceres,  quorsumnam  istud?  An  in  nobis  non  est  qui  mitti  possit,  nisi  is  elon- 
getur,  qui  potius,  longe  positus,  fuerit  acclamandus?  Circumdante  caulas  lupo- 
rum  agmine,  praesentia  pastoris  opus  est,  non  absentia  :  ille  praesens  periculo  se 
opponit,  canes  incitât,  pnedones  arcet,  gregem  libérât;  idem,  si  absit,  cessât 
latratus,  crudescit  rapina  :  ipse  quiescit,  grex  dissipa tur.  Valde  et  merito  socor- 
diam  meam  increpabit  auditor,  ubi  sonuerit  Boamundum  abisse,  mansisse  domi 
Tancredum.  At  fortasse  in  verbo  illo  tentatus  sum,  ut  quid  animi  habeam, 
audito  eo,  manifestem.  Palam  est  voluntas  mea,  non  reprimo  aestuantem.  Hoc 
pro  salute  communi  periculum  mihi  expostulo,  tutus  aggredior,  pro  munere 
amplector  :  utque  petitio  assensum  impetret,  coram  Deo  polliceor  sedulitatem 
in  obsequio,  celeritatem  in  reditu;  ac  ne  qua  forte  ingcnium  meum  crapula 
turbet,  latice  contentus,  vinum  nesciam,  donec  reducem  me  Antiochia  excipiat. 
Subinde  etiam  fas  mihi  esto  sub  iisdem  tegulis  biduanam  agere  quietem;  ante 
vero  nefas.  Haec  meis,  si  jusseritis,  onera  libens  humeris  imponam  :  gravioribus 
ultro  onerandus,  si  graviora  imposueritis.  »  Objicit  Boamundus  :  «  Magna  est  res  de 
qua  agitur,  magno  volumine  tractanda,  severae  vix  cuiquam  personae  impetrabilis. 
Propositi  est  nostri  graves  excire  potestates  :  hoc  non  cuivis  hominum  contingit; 
non  potest  gravia  movere  nisi  gravis;  magno  opus  est  flatu,  ut  possit  quercus 
alta  radicitus  evelH.  Non  audient  Tancredum  :  vix,  ah!  vix,  utinam  Boamundum 
audiant,  qui,  ad  exsilii  laborem  vocandi,  nunc  placida  composti  pace  principan- 
tur!  Quapropter  de  cetera,  jam  ne  cujuspiam  temeritas  dispositioni  meae  occur- 
rat  :  ire  proposui  :  non  est  mutabile,  stat  fixum,  solvendum  est  votum,  quod  mea 
fecit  ferro  compedita  devotio.  Absolverunt  me  beati  Leonardi  suffragia  :  ego  votum 
«  visitandi  eum,  aut  praemoriar,  aut  absolvam.  » 


CAPITULUM  CLIII. 

Boamundus,  relicta  Tancredo  Antiochia,  omnibus  destituta,  transfretat. 

Conticitum  est  de  cetero,  neque  ultra  a  quoquam  voluntati  principis  obviatum, 
quoniam  quidem  notum  est  in  poputis  proverbium: 

Lex  sequitur  regem,  quo  vult  rex  ducere  legem. 

h  Paratur  ergo  navigium  :  habent  rémiges  paratos  denae  biremes,  quibus  trinae  sim- 
plicis  remigii  sociantur,  quas  vulgo  sandalias  b  vocant.  Hoc  Boamundus  conten- 
tus numéro,  in  conspectu  classis  Pelasgae  transfretat,  relicta  Marchisidae  Antio- 

"  Cf.  Horat.  De  art.  poet.  4a8.  —  b  Cf.  Cangium,  Gloss.  Lat.  y*  Sandalia,  2;  Jal,  Glossaire  nautique. 
m.  90 


Digitized  by 


Google 


714       GESTA  TANCRED1  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYM1TANA, 

a.  110A.  chia.  Asportatur  aurum,  argentum,  gemmae,  pallia;  urbs  absque  tutela,  absque  a 
stipendiis,  absque  stipendiariis  Tancredo  relinquitur.  Habuisse  me  veredicos  me- 
mini  relatores,  qui  in  ea  penuria  illum  vini  abstinuisse  prœdicarent,  aquae  simpli- 
cis  haustu  contentum.  Dumque  vel  modico  uti  Lyaeo  propter  stomacbum  blande 
moneretur  :  «Sinite  me,  aiebat,  cum  abstinentibus  abstinere:  fixum  fixi  de  geni- 
«minevitisa  nolle  accipere,  donec  omnibus  sufTiciam  dare;  ahait  egocrapula  dis-  b 
a  tendar,  commilitones  mei  inedia  marcescant.  » 


A.  no5. 


CAPITULUM  CLIV. 

De  eodem. 

Jamque  soles  fere.  xl.  inopia  pertingebat,  quum  pleno  cornu  copia  adest;  auruni- 
que  non  modicum  cœli  pluunt.  Quidam  de  civibus,  penuria  curiaB  audita,  miseri- 
cordia  motus  Tancredum  adit,  postulansque  mercedem,  statim  impetrat  ut 
penuriam  levet,  opem  ferat.  «Habet,  inquit,  urbs  ista  centenos  cives,  singulis  c 
«  quorum  marsupiis  facile  est  aureos  effundere  millenos.  Rogati  non  tenebunt  : 
«tu,  domine,  roga;  ego  nomina  patefaciam  quae  roges.  »  Obtemperatur  consilîo, 
nominantur  scribendi,  scribuntur  vocandi,  vocantur  rogandi,  rogantur  intus 
missi.  Incusatur  urgens  nécessitas,  in  quo  petitio  praesens  excusatur,  fulcit  excu- 
sa ta  m  retributio  promissa,  ut  non  tam  sub  nomine  doni  quam  mutui  peti  videa-  d 
tur  :  nec  reticetur  vicina  hostilitas,  non  repellenda  nisi  armati  occurrerint,  nec 
occursuri  nisi  auro  intercedente  provocati.  Tôt  confluentibus  in  unum  causis, 
demum  efficitur  ut  praescriptus  aureorum  numerus  impetretur:  quibus  receptis 
Marchisides  confortatus  militiam  confortât,  jacentem  suscitât,  inermem  armât, 
supplet  numerum  qui  exciderat  ;  neque  donec  deficiat  aureus,  cessât  augere  mili-  e 
tarem.  Exinde  prostrata  resurgere  cœpit  Antiocbia,  et  de  territa  fore  terribilis. 
Arthasium  statim  aggrediturb;  quae  cum  aliis  matrem  infestabat,  omnium  tam 
acerbissima  quam  proxima  Syrorum.  Hanc  igitur  primam  Tancredus  circumdat, 
ad  cujus  ictus  vix  stant  turres  silicibus  concussae  :  quod  audiens  Raduanusc, 
Kalepti  rex,  cum.  xxx.  millibus  accurrit  adversus  paucitatem  in  multîtudine  con-  f 
fidens  :  Arthasienses  quoque  illi  se  jungunt,  omnes  adversus  Antiochiam. 


CAPITULUM  CLV. 

Arthasio  Raduanum  expeliit. 

Erat  média  inter  eos  planities  scopulosa,  per  quam  utcumque  caballis  ire,  cur- 
rere  vero  omnino  non  licebat  :  vel  si  quando  ad  cursum  quispiam  cogeretur,  nec 

a  Cf.  Màtth.  xxvi,  29;  Marc,  xiv,  a5.  c  WilheJmo  Tyrensi  dicitur  Roduanus  (m.).  (Cf.  su- 

fc  Cf.  Fulcher.  Carnot.  1.  Il,  c.  xxx,  p.  4i  1  ;  Reinaud,      pra,  p.  a46,  annoU  b.) 
Extr.  des  hislor.  arabes,  p.  21  ;  Wilken.  op.  cit.  p.  4o. 


Digitized  by 


Google 


AUCTORE  RADULFO  CADOMENSI.  715 

a  pedem  ungula,  nec  ungulam  ferrum  tueri  poterat,  quin  cautes  aspera  calcem  per- 
moleret  equinam,  equus  atque  eques  ruèrent  prostrati.  Tancredus,  ea  re  cognita, 
paululum  secedit;  illac  hostibus  permittit  accedere,  qua  loci  difficultas  fu- 
gam  remoretur  :  quod  Raduanus  aut  negligens,  aut  ignorans,  bac  militiam  im- 
petit Christianam.  Illa  tanquam  torpida  ïoco  manet;  sustinet  donec  làncea  suum 

b  habeat  tempus.  Jamque  praetergressis  loca  aspera  Turcis ,  Tancredus ,  quasi  a 
somno  excitatus,  in  mediis  fulminât  :  illi  facile  terga  vertunt,  sperantes,  ut  est 
moris,  fugiendo  gyrare,  gyrando  sagittare.  Delusae  sunt  autem  eorum  spes  et 
artes,  deluserunt  eas  lancea  et  via  :  altéra  urgens,  altéra  cursus  impatiens;  haec 
tergum  fodit,  illa  gradum  sistit.  Inutiles  igitur  equi:  pharetrae  et  arcus  abjiciun- 
c  tur,  confiditur  pedibuspropriis;  ubi  diffiditur  alienis,  suis  quantum  licet  utuntur: 
humani  sunt,  mallent1  esse  cervinos.  Ne  tamen  nihil  egerit  Raduanus,  paucos 
Christiani  nominis  sagittavit,  reliquam  operam  dédit  fugœ;  sagittarii  ejus,  pars 
evadit  saucia,  nonnulli  cœsi  prosternuntur. 


A.  uo5. 


CAPITULUM  CLVl. 

Antiochiam  Tancredus  victor  revertitur.  Apamiam  circumclat. 

Victor  itaque  Tancredus  Arthasium  recipit  :  ea  muni  ta,  Antiochiam  revertitur. 

d  Confortata  spoliis  infidelium  fides,  immo  quasi  a  mortuis  resurgens  expergiscitur; 
renovato  principe  gaudet  fortunam  renovari.  Ipse  etiam  accipitri  conformandus, 
cui,  negata  diu  volandi  licentia,  longus  carcer  animos  tabefecit  :  ea  demum  red- 
dila,  si  missi  ad  rapinam  primos  impetus  fortuna  juverit,  in  desiderio  sunt  se- 
cundi;  visaque  gruum  caterva,  tenentem  vexât,  opportune,  importune  supervo- 

e  litans.  Ardore  pari  Tancredus  inflammatur,  ubi  nactus  victoriam,  Calepti  spoliis 
ditescit.  Jamque  Laodiciam  novam  aggressurus,  monetur  veterem  multiplicatis 
bellatoribus  fulcire  :  ipse  Apamiam a  reliquo  exercitu  circumsepiat;  factumque 
est  ita.  Rependit  Tancredus  Graecis  vicem,  qui  castrum  castro  opposuerant;  nunc 
contra  ipse  castrensibus  castrenses  obfirmat  :  Apamiam  vero  non  plurimo,  sed 

f  strenuo  milite  circumdat,  quasi  inorti  addicto,  et  ipse  addictus.  Prope  Sysara, 
prope  Haman,  prope  Raphania,  prope  alia  complura  tam  oppida  quam  urbes, 
omnia  minis  plena  et  hoste  fremiscunt.  Obsident  ergo  Christiani  urbem  unam, 
Christianos  vero  urbes  multae  :  annonam  quaerere,  qui  egent,  nequeunt,  nisi,  bi- 
pertito  exercitu,  pars  altéra  maneat,  altéra  exeat;  sic  divisi  periculum  déclinant, 

g  quod  vix  sufliciant  congregati.  Deo  sunt  haec  ascribenda ,  non  viribus  humanis  : 
palam  pro  Christianis  Christus  dimicat. 

1  Malent  a. 

•  De  Apameœ  obsession e  cf.  Willem. Tyr.  l.X,  c.  xxm,      ken.  p.  4o,  Ui  ;  Kemâl-Eddin  ap  Defréniery,  Mémoires 
p.  435;  Reinand,  Extr.  des  kistor.  arab.  p.  ai,  a  a  ;  Wil-      d'Hist.  Orient,  p.  53;  Journal  Asiat.  1 854,  juin,  p.  383. 


90. 


Digitized  by 


Google 


716  GESTA  TANCREDI  IN  EXPEDITIONE  HIEROSOLYMITANA,  ETC. 


CAPITULUM  CLVII. 

Summa  Laodicensium  nécessitas. 

a.  nos.       Nuntiatum  est  ei  de  Laodicensium  suorum  penuria,  quod  data  pascendis  ipsis  A 
alimenta  defectum  minarentur  :  in  proximo  aut  ingressuram  fore  cererem,  aut 
egressuram  manum  bellatricem.  Ingressum  autem  probibebat  magnus  bostium 
nuinerus,  qui  per  compita  insomnes  excubabant.  Turbatus  nuntio  princeps, 
noverat  enim  quia  sola  famés  urbes  asserit, 

Nescit  plèbes  jejuna  timere',  B 

in  partes  varias  animum  fundit,  anne  habendum  postponat  habite ,  an  habitum 
habendo.  Durum  est  multo  labore  partam  Laodiciam  abdicere;  grave  Appa- 
miam  ex  facili  parandam  dimittere  :  nam  quasi  impossibile  constat  esse  ut  et 
hoc  faciat,  et  illud  non  omittat.  At  virtus,  quae  sola  res  impossibiles  ad  possibili- 
tatem  redigit,  virum  confortât  :  monet  petentibus  opem  cursiin  succurrere,  man-  c 
suros  ad  castrorum  regimen  milites  sic  bortari  ;  «Eia!  Christi  martyres!  parate 
«fundi  atque  fundere  pro  eo  sanguisb;  constantes  estote  :  bene  cœpistis,  bene 
«  consummate  :  non  vos  terreat  paucitas  vestra,  non  est  victoria  in  numéro,  sed  in 
«  Dei  virtutec  !  » 

'  Lucan.  III,  58.  Carnotensis,  lib.  II,  Hist.  Iherosolym.  ad  annum  mgv. 

Sanguinem.  (m.)  Tancredus  aatem,  ait,  non  in  multa  gento,  sed  in  Domino 

Ita  desinit  Historia  Radulfi;  quis  autem  fuerit  lanli      spei suœ fiejens  anchoram,  etc.  (m.)  (Cf.  supra  Fulch.  Car- 
discriminis  evenlus,  paucis  his  vcrbis  refcrt  Fulcherius      not.  1.  II,  c.  xxx,  p.  4i  i.) 


Digitized  by 


Google 


IX. 

ROBERTI  MONACHI 
HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 


INDEX 

CODICUM  MANUSCRJPTORUM  ET  LIBRORUM  TYPIS  MÀNDÀTORUM 

QUIBUS  USI  SUNT  EDITORES. 


A.  Codex  ms.  Parisiensis,  Regius  n°  5 129  (olim  Tellier),  xn*  sœculi. 

B.  Cod.  ms.  Parisiensis,  Ecclesiœ  B.  Mariœ.  (vulg.  N.  D.)  n°  102,  xn*  sœculi. 

C.  Cod.  ms.  Parisiensis,  Regius  n°  55o7,  ol.  Lanceloti,  xv*  sœculi. 

D.  Cod.  ms.  Parisiensis,  olim  abbatiœ  S.  Victor.  n°  909,  xiV  sœculi. 

E.  Cod.  ms.  Parisiensis,  olim  Compendiens.  monast.  n°  &i,  xiii1  sœculi. 

F.  Cod.  ms.  Parisiensis,  Regius  n°  55o8,  olim  Colbert.  3837,  XIV*  s®011^- 

G.  Cod.  ms.  Parisiensis,  Regius  n°  5509,  olim  Colbert.  38y3,  xv*  sœculi. 

FI.  Cod.  ms.  Parisiensis,  olim  abbatiae  S.  Germ.  a  Pratis,  n°  i4i8,  xv*  sœculi. 

I.   Cod.  ms.  Parisiensis,  Regius  n°  5i3o,  olim  Delamarr.  xvi*  sœculi. 

K.  Cod.  ms.  Hafniensis,  n°  2 159,  xiii*  sœculi. 

L.  Cod.  ms.  Vatican.  n°  1795,  xn*  sœculi. 

M.  Cod.  ms.  Vatican.  n°  2000,  xii*  sœculi. 

N.  Cod.  ms.  Vatican.  n°  2001,  xii*  sœculi. 

O.  Cod.  ms.  Vatican.  n°  20o5,  xn*  sœculi. 

P.  Cod.  ms.  Vatican.  n°  3901,  xvi1  sœculi. 

Q.  Cod.  ms.  Reginœ  n°  658,  xri  çœculi. 

R.  Cod*  ms.  Ottobon.  n°  8,  xm*  sœculi. 

S.  Cod.  ms.  Palatin.  n°  96a,  xv*  sœculi. 

T.  Cod.  ms.  Turonensis,  xn*  sœculi. 

U.  Cod.  ms.  Montepessulanus ,  n°  ii6,  xn*  sœculi. 

V.  Cod.  ms.  Montepessulanus,  n°  a 35,  xni*  sœculi. 

X.  Cod.  ms.  Londinensis  Bibl.  Reg.  n°  43 4o,  xm*  sœculi. 

Y.  Editio  princeps,  quœ,  inter  libros  rariores  et  sepositos,  in  Bibliotheca  Cœsarea  Parisiensi 

asservatur,  his  notis  distincta  :  J.  2 85.  A". 
Z.  Bongarsiana  editio. 

'  Vid.  p.  719,  annot./ 


Digitized  by 


VIRI  CL.  D.  BONGARSII 

AD 

ROBERTI  MONACHI  HISTORIAM 
PRJ1FATIO. 


Robertus  Monachus  hanc,  quam  Hierosolimiianam  historiam  inscripsit,  composuissc  testatur  ipse, 
prœfatione  apologetica,  in  claustro  cujusdam  cellse  Sancti  Remigii,  constituée  in  episcopatu  Remensi, 
jussu  abbatis  cujusdam,  nomine  Bernardus:  ita  enim  plene  in  veteri  manuscripto  nuperrime  legi- 
mus,  cui  hujus  argumenti  ab  alio  nescio  quo  conscripta  narratio  dispiicebat,  quod  erat  et  acephala, 
et  stylo  negligentiore  composita.  Ipse  concilio  Claromontis  interfuit  a  quo  hiô  Occidentis  in  Orien- 
tem  motus  cœpit. 

Eum  Blondus*  citât  non  semel,  sed  ut  expeditionis  comitem  :  «  Delectavit  nos,  inquit  (II  Decad. 
«lib.  IV),  Robertum  vidisse  monaehum  eas  describere  machinas  in  hune  modum,  etc.»  Et  paulo 
post  :  « Robertus  monachus,  qui  tune  Hierosolimis  erat,»  et  :  «Fatetur  ingénue  Robertus  mona- 
«  chus ,  a  quo  scriptore  haec  certiora  sumuntur.  » 

De  eodem  Trithemiusb  :  «Rupertus,  monachus  cœnobii  Sancti  Remigii,  in  diocesi  Remensi,  or- 
«dinis  divi  patris  Benedicti,  natione  Gallicus,  vir  in  divinis  scripturis  jugi  studio  exercitatus,  et 
«  saecularium  disciplinarum  non  ignarus ,  ingenio  clarus  et  apertus  eloquio ,  scripsit  nonnulla  in- 
«  genii  sui  opuscula,  quibus  nomen  suum  posteritati  innotuit  :  c  quibus  ego  tantum  vidi  Gestorum 
«  in  Terra  sancta  per  Christianos ,  tempore  Urbani  secundi ,  contra  infidèles ,  historiam  insignem 
«(lib.  X)  inter  omnes  historiographos.  De  aliis  nihil  vidi.  Glaruit  sub  Henrico  V,  anno  Do- 
«  mini  aicxx.  > 

Haec  Trithemius,  qui  aut  libro  auctius  exemplar  nostris,  aut  unum  in  duos  divisum  habuit, 
quomodo  in  prioribus  editionibus  septimus  et  octavus  in  unum  coaluerunt.  Defuit  autem  Trithe- 
mio,  ut  apparet,  praefatio  apologetica  quam  edidit  Reuberus  :  quœ  et  in  nostris  membranis  legitur. 

Auctor  Ubri  principales  Bellorwn  Domini  pro  tempore  novœ  le  gis,  qui  est  manuscriptus  in  biblio- 
theca  P.  Petavii,  citât  Robertum  abbatem  Sancti  Remigii. 

Possevinus e  confundit  cum  Sigeberti  continuatore,  Apparata,  in  Robertas  Monachus  :  quem  antea 
distinxerat  ex  Arnoldo  Wionea,  in  Robertas  Anglus*. 

Nos  usi  sumus  codicibus  manuscriptis  :  Nicolai  Fabn,  Laurentii  Bochelli,  nostris;  impressis  : 
nostro  antiquissimo  et  optimo,  nulla  nec  loci,  nec  typographi,  nec  temporis  notaf;  alio  deprava- 
tissimo  Basiliensi  Henrici  Pétri,  anni  1 533 g,  et  Wecheliana  Justi  Reuberi h,  emendatiore. 


'  Flavii  Blondi  Foroliviensis,  Historiarum  ab  inclina- 
tione  Romani  imperii  ad  annum  ikUO  décades  très,  BasiL 
i53i,  in-fol.  Froben.  p.  227,  228. 

b  Liber  de  scriptoribus  ecclesiasticis ,  BasiL  \à$à ,  in- 
folio, fol.  5g  v°. 

e  Ant.  Pessevini  Apparatus  sacer,  t.  II ,  p.  345.  Colo- 
nise Agripp.  1 608.  —  •  Robertus  Sancti  Remigii ,  in  diœ- 
■  cesi  Rhemensi  monachus  congregalionis  Clunincensis, 
iGallus,  scripsit,  anno  circiter  1120,  historiam  sacri 
«  belli  libris  decem  excusis  tum  Basileœ,  lum  Franco- 
«furti  ad  Mœnum,  ann.  i584.  Acta  item  Conciliorum , 
«hb.  !.. 

d  Arnoldi  Wionis  Lignum  vitœ,  ornamenlum  et  decus 
Ecclesiœ,  1. 1,  p.  457.  Venetiis,  1696,  2  vol.  in-4°. 

•  Ant.  Possevini  op.  cit.  t.  II,  p.  329.  «Robertus  An- 
t  glus  et  monachus,  sed  et  abbas  monasterîi  de  Monte 


t  Sancti  Michaelis  in  Anglia  (si  Arnold.  Wion.  sequa- 

t  mur)  ad  Sigeberti  Cbronicon  annales  c.  annorum 

«  adjecit.  Quamobrem  idem  Amoldus  :  confunditur  (  in- 
«  quit)  hic  Robertus  Anglus  ab  omnibus  cum  subsequenli 
«  Roberto  Rhemensi ,  belli  sacri  Hierosolymitani  scrip- 
«  tore  ;  ex  multis  tamen  diversum  esse  conjeclari  licel  : 
•  primo  ex  patria  :  ille  enimGallus,  hic  vero  Anglus,  etc. 

f  Hisloria  de  itinere  contra  Tarchos,  et  de  expucj natione 
urbis  Iherusalem  per  cruciatos.  In-4*.  Editio  priuceps ,  Co- 
lonise Agrippinae,  anno  circiter  149a*  in  officina  Ther- 
hoernensi  fortasse  excusa.  (Vid.  Brunet,  Manuel  du  li- 
braire, i863,  t.  IV,  p.  i334,  i335.) 

9  Bellum  Christianorum  principum  contra  Sarracenos, 
ann.  1088,  pro  Terra  Sancta  gestum.  Basileae,  excudebat 
Henricus  Petrus,  mense  augusto,  i533,  in-fol. 

h  Veterum  scriptorum  qui  Cœsarum  et  imperatorum 


Digitized  by  Google 


720 


VIRI  CL.  D.  BONGARSII  PRjEFATIO. 


Scias  autem,  lector,  olim  editum  illum  nostrum  (pag.  hic  80 ,  lin.  35")  ex  Fulcherio  inserta 
haberc  plurima  :  nempe  capita  quindecim  a  xx  ad  xxxv,  ita  :  «  Pridie  idibus  Augusti.  His  peractis, 
«  placuit  quibusdam  in  patriam  nationis  suae  reverti,  etc.;  »  quœ  leguntur  fine  capitis  xix  Fulcherii, 
paucissimis  voculis  variantibus;  tandem  redire  ad  ea  quibus  opus  suum  claudit  Robertus  :  «Quiab 
«  vero  hic  historicus  sermo,  etc.  »  Haec  eodem  omnino  modo  habentur  in  manuscripto  libro  veteri, 
qucm,  hac  editione  absoluta,  forte  inter  nostros  latenter  reperimus. 

Misit  et  varias  lectiones  e  suis  Andréas  Schottus  :  quarum  nsus  erit  tertio  tomo ,  si  vitam  hanc 
Deus  animumque  servaverit. 

Versus  illius  aevi,  ut  erant  in  manuscriptis ,  margini  inscripsimus,  ne  quid  non  exhiberemus. 

Initium  scribendi  facit  a  concilio  Claromontano  anno  mxcv;  finem,  in  illa  de  Admiraviso 
Victoria. 


Germanicorum  res  per  aliquol  sœcula  g  estas  Utleris  manda* 
rant,  tomus  unus,$x  bibliotheca  J.  Reuberi.  Francofartt 
ad  Mœnum,  apud!  heredes  Andréa?  Wecbeli,  i584,  în- 
fol.  p.  217  (ex  recognitiooe  vel  potius  interpolatione 
Joan.  Pistorii).  —  Scriptorum  veteram. . . .  tomus  unus,  a 
J.  Reubero  olim  éditas,  nane  recognitus,  accessionibus  aac- 
tus,  curante  G.  Cb.  Joannis,  Francof.  1726,  in-fol. 
p.  3o3  (ex  Bongarsiana  editione,  cura  adjectis  Caspardi 
Barthii  annotationibus ,  quas  evulgavit  Ludewig,  t.  III, 
Reliquiar.  manuscriplor.). 


"  Apud  nos  l.  IX,  c.  xxiv.  Capita  Fulcherii  Carno- 
lensis,  editioni  principi,  quam  littera  Y  designamus, 
inserta,  in  nostra  Fucherii  editione  sunt  cap.  xxxii- 
xxxvi,  lib.  I,  et  cap.  i-xxxiv,  Hb.  II,  bisque  verbis  de- 
sinunt  :  ■  Verumtamen  historié  sériera  nullatenus  prop- 
•  ter  pulchreludinem  partiura  pompaticam  commutet, 
«ne  gestarum  rerum  veritatem  mendaciter  coofundat. 
«Quia,  etc.»  (Cf.  supra,  p.  363-4i5.) 

b  Cf.  infra ,  l.  IX ,  c.  xxv. 


Digitized  by 


Google 


ROBERTI MONACHI 

HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 


INCIPIT  APOLOGETICUS  SERMO2. 

Universos  qui  hanc  historiam3  legerint,  sive  légère4  audierint  et  auditam 
intellexerint,  deprecor  ut,  quum  in  ea  aiiquid  inurbane  compositum  invene- 
rint,  concédant  veniam,  quia  hanc5  scribere  compulsus  sum 6  per  obedientiam; 
quidam  etenim7  abbas  nomine  Bernardus8a,  litterarum  scientia  et  morum 
probitatepraeditus,  ostendit  mihi  °unam  historiam  b  secundum  hanc  materiam, 
sed  ei  admodum  displicebat,  partim  quia 10  initium  suum,  quod  in  Clari  Mon- 
tis concilio  constitutum  fuit,  non  habebat,  partim  quia  séries  tam  pulchrae 
materiei11  inculta  jacebat,  et  litteralium 12  compositio13  dictionum  inculta14 
vaciliabat 15,  Praecepit  igitur  mihi  ut  f  qui  Clari  Montis 16  concilio  17  interfui  t 
acephalae 18  materiei  caput  praeponerem  et  lecturis  eam  19accuratiori  stilo  com- 
ponerem.  Ego  vero,  quia30  notarium  non  habui  alium*1  nisi  me22,  et  dictavi 
et  scripsi.  Sic  quod23  continuatim  paruit  menti  manus,  et  manui  penna,  et 
pennae  pagina,  et  fidem  satis  praestare  potest  et  levitas  carminis  et  minime 
phalerata  compositio  dictionis24.  Unde  si  cui25  academicis26  studiis  innutrito 

1  Desideratur  titulus  in  a.  b.  c.  h.  l.  m.  n.  o.  q.  s.  u.  v.  t.  Historia  Hierosolimitanœ  expeditionis  sub 
Godefriio  Bullion,  anthore  Roberio,  S.  Rhemigiï  abbate.  b.  manu  aliéna.  Radberti  de  expéditions  in  Terrant 
Sanctam.  k.  manu  recentiori.  Robertas,  abbas  S.  Rhemigii,  in  claustro  cellœ  S.  Rhemigii  hoc  opus  composait 
de  expeditione  Jerosolimilana  per  F rancos,  féliciter  confecta  sab  Urbano  II  papa.  r.  In  Christi  nomine.  Incipit 
textus  historiœ  de  expeditione  Christianoram  contra  impiam  gentem  Tarcoram  et  paganorum,  qaœ  facta  est  in 
diebas  Heinrici  quarti,  régis  Alemanniœ,  et  Philippi  régis  Franciœ.  t. —  2  Incipit  apologeticas  sermo  historiœ 
Hierusalem.  b.  Epistola  auctoris  historiœ  Hierosolimitanœ.  c.  Incipit  prœfatio  apologetica  Roberti  monachi  in 
historia  (historiam.  q.)  Hierosolimitanoram.  h.  o.  q.  Incipit  prologus  sequentis  operis.  k.  Desiderantur  hoc  loco 
in  m.  verba  Apologeticas  sermo,  quae  mutila  ad  calcem  praefationis  rejiciuntur.  Incipit  prologus  universi 
operis.  n.  Incipit  apologeticas  sermo  historiographi.  t.  Incipit  sermo  apologeticas.  u.  Incipit  apologeticas  sermo, 
id  est  prologus  super  historiam  Iherusalem.  y.  Incipit  prœfatio  apologetica  Roberti  monachi  in  historia  Hieroso- 
lymilana.  z.  —  3  Istoriam.  a.  hic  et  infra.  —  4  Legi.  z.  —  5  Om.  hanc  i.  v.  —  6  Fui.  z.  —  7  Enim.  o 
q.  r.  s.  z.  —  8  Sic  l.  t.  Nomine  B.  a.  k.  n.  o.  q.  r.  s.  Nomine  Benedicius.  d.  b.  f.  g.  h.  i.  Nomine  N.  u.  y.  z. 

—  9  Michi.  a.  hic  et  ubique.  —  10  Quod.  z.  hic  et  ubique.  —  11  Materiœ.  z.  —  12  Litterularum.  u.  — 
13  Littera  compositione.  f.  —  14  Incondita.  r.  z.  —  15  Jacebat.  n.  —  16  Claromontis.  t.  —  17  Oin.  concilio  u. 

—  18  Acceptabile.  y.  —  10  Et  litteris  eam.  l.  t.  Om.  eam  n.  s.  —  20  Qui.  u.  —  21  Om.  alium  i.  —  22  Me 
ipsum.  d.  e.  —  23  Om.  quod  b.  c.  —  24  Pennœ  pagina,  grave  quidem  est  sensibus  imperitis  utrumquê  agere  et 
meditari  et  scribere.  d.  e.  — 25  Om.  cui  d.  —  26  Achademicis.  a.  b.  c.  d.  b.  h.  i.  k.  u.  y.  Academicorum.  F.  g.  z. 

•  Cf.  Hist.  HtL  de  la  France,  t.  X,  p.  3a6.  Bernardus  b  Nempe  Gesta  Francorum  et  aliorum  Hierosolymita- 

abbas,  dictus  de  Sancto  Venantio,  tune  Majus  Monas  norum,  sive  Tudebovem  abbrevialum,  quam  historiam 

tenu  m  Turouease  (gallice  Marmo&tiers -lez-Tours)  rege-  supra  excudimus.  (Cf.  p.  iai-i63.) 
bat.  (Cf.  Gallia.  christ,  t.  XIV,  p.  208-212.) 

m.  91 


Digitized  by 


Google 


722  APOLOGETIGUS  SERMO. 


displicet  haec  nostra  editio,  ob  hoc1  forsitan  quia  pedestri  sermone  ince- 
dentes  plus  justo  in  ea  rusticaverimus,  notificare  ei  volumus  quia  apud  nos2 
probabilius  est  abscondita  rusticando  elucidare3  quam  aperta  pbilosophando 
obnubilare,  Sermo  enim  semper4  exactus5  semper  est  ingratus,  quia,  quod 
difficili6  intellectu  percipitur,  aure  surdiori7  hauritur.  Nos  vero  piebeio  in- 
cessu  sic  volumus  progredi  nostrum  sermonem,  ut  quivis,  quum8  audierit, 
speret  idema;  et  si  forte9  idem  esse  tentaverit,  longe10  separetur  ab  idem11. 
Si  quis  affectât  scire12  locum  quo  haec  historia  composita  fuerit,  sciât  esse 
claustrum  cujusdam  celiae  Sancti  Remigiib  constitutae  in  episcopatuRemensi 13. 


Si  nomen  auctoris  exigitur  qui  eam  composuit,  Robertus1*  appellatur 15. 


1  Om.  hoc  a.  b.  d.  e.  —  2  Om.  apud  nos  v.  —  3  Declarare.  d.  e.  —  4  Om.  semper  t.  —  5  Exacutus.  c. 
Exacuatus.  d.  —  6  Difficile,  b.  g.  y.  Difficiliori.  d.  e.  —  1  Difficili  aure  percipitur  intellectu  surdiori.  u,  — 
8  Qaivis  eam.  l.  v.  t.  —  0  Fortassis.  z.  —  10  Om.  longe  e.  —  11  Sic  omnes  codices,  praeter  n.  et  u.  in  quo- 
rum uno  (n.)  legitur  Ab  eodem,  in  altero  (u.),  Ab  eodem  et  ab  idem.  —  12  Postulat  scire.  v.  —  15  Rhe- 
mensi.  d.  g.  h.  b.  Post  v.  Remensi  (Rhemensi)  insérant  d.  e.  :  in  qua  requiescit  corpus  sancti  Oriculi  mar- 
iyris.  —  14  Ruodbertus.  i.  t.  Rutbertus.  s,  Post  v.  Robertus  insérant  d.  b.  b.  :  quondam  abbas  Sancti  Remigii.  — 
15  Vocatur.  %..  n.  s.  Om.  Prœcepit  igitur  mihi. . .  appellatur  f.  —  16  Verba  Explicit  sermo  in  a.  et  u.  tantum 
leguntur.  Explicit  prologus  b.  Fortasse  addendum,  quod  in  titulo  est,  verbuni  apologeticus.  Explicit  prœ- 
fatio.  t. 

'  Cf.  Horat.  De  Arte  poel.  a4i .  Remensi.  lbi,  remotus  ab  officio  abbatis Sancti  Remigii , 

b  Hic  agitur  de  Santi  Oriculi  prioratu  Senucensi  seu  vitam  privatam  Robertus  egit.  (Cf.  Gall.  christ,  t.  IX, 
Sinduneosi  (gallice  de  Senuc) ,  qui  situs  erat  haud  procul  p,  a3 1  ;  Joannis ,  prœfat.  ad  Robertum ,  p.  3o6  ;  Annales 
ab  oppido  Grandisprato  (  Grandpré,  Ardennes)  in  diœcesi      Bénédictin,  t.  V,  p.  3^7 1  38o ,  4 1 6. ) 


EXPLICIT  SERMO 


16 


Digitized  by 


INCIPIT  PROLOGUS1. 


Inter  omnes  historiographos 2  Veteris  ac  Novi  Testamenli  Moyses  sanctus 
obtinet  principatum,  quidivino  spiritu  prophetiae,  hebraicis  litteris,  quarum, 
Deo3  révélante4,  ipse  auctor  exstitit,  mundi  descripsit  exordium,  et  primae 
aetatis  ac  secundae  facta  mirabiliora  necnon5  et  patriarcharum  gesta  nobis 
adduxit  in  médium.  Hujus  exemplum  imitât!6  sunt  Ihesu7  Nave%  Samuel  et 
David,  quorum  primus  Josue  librum,  secundus  et  tertius  Regum  historias 
conscripserunt.  Ex  hoc  igitur 8  liquido  potest  colligi  quia  rêvera  Deo  fit9  accep- 
table ut  ad  notitiam  fidelium  suorum  litteris  commendetur,  quum  in  terra 
peragit,  quod  praefixis  temporibus  fieri  disposuit,  aliquod  opus  mirabile.  Sed 
post  creationem  mundi  quid  mirabilius  factum  est  praeter  salutiferae  crucis 
roysterium,  quam  quod  modérais  temporibus  actum  est  in  hoc  itinere  nos- 
trorum  Iherosolimitanorum 10  ?  Quod  quanto  studiosius  quisque  advertet11, 
tanto  uberius 12  intra  mentis  suae  dilatatos  recessus 13  obstupescet.  Hoc  enim 14 
non  fuit  huroanum  opus,  sed  divinum.  Et  ideo  litterali  compaginatione  com- 
mendari  débet  notitiae  tam  praesentium  quam  futurorum,  ut  per  hoc  et  spes 
in  Deum  Ghristiana  magis  solidetur,  et  laus  ejus  in  eorum  mentibus  vivacior15 
incitetur 16.  Nam  quis  regum  aut  principum  posset  subigere  tôt  civitates  et 17 
castella,  natura,  arte18  seu  humano  ingenio  praemunita  19,  nisi  Francorum 
beata  gens,  cujus  est  Dominas  Deus  ejus,  populos  quem  elegit  in  hereditatem  sibiwh? 
Inférât  ergo  nobis  Dei21  sapientia  quod  ad  laudem  sui  nominis  proferamus.  Et 
sciant  qui  haec  legerint  velM  audierint  quia  nihil  frivoli,  nihil*3  mendacii,  nihil 
nugarum,  nisi  quod  verum  est  enarrabimus 24. 

EXPLICIT  PROLOGUS*5. 


1  Incipit  sermo.  b.  Incipit  prœfatio.  i.  Prologas  in  (de.  r.)  hùtoria  J  erosolimitana.  c.  r.  Incipit  prologus 
Roberti  monachi  in  hystoria  Hyerosolimitana.  u.  Incipit  prologus  sequentis  operis.  t.  Prologus.  y.  —  2  Ysto- 
riographos.  à.  —  8  Domino,  g.  h.  i.  —  4  Om.  Deo  révélante  z.  —  5  Om.  necnon  s.  —  0  Secuti.  z.  —  7  Jésus. 
o.  q.  z.  —  8  Ergo.  n.  s.  z.  —  0  Sit.  z.  —  10  Hierosolimiiarum.  q.  r.  z.  —  11  Avertet.  b.  d.  e.  AiverteriU  z. 
12  Liberins.  d.  —  13  Sinus,  o.  q.  z.  —  14  Obstupescet.  Quis  enim  regum  sive  principum,  in  tam  brevi  tem- 
porum  spatio,  subegisset  tôt  castella,  tôt  civitates,  arte  seu  nalura  prœmunitas,  nisi  Francorum  beata  gens, 
cujus  est  Dominus  Deus  ejus ,  populus  quem  elegit  in  hereditatem  sibi.  Hoc  enim.  d.  e.  —  15  Ejfica- 
cior.  u.  —  16  Christiana  major  excitetur  ac  (et.  d.  )  camulelur.  d.  e.  —  17  Aut.  u.  Tôt.  n.  —  18  Naturali  arte.  m. 
—  19  Tôt  castella,  tôt  civitates,  arte  seu  natura  prœmunitas.  r.  —  20  Nam  quis  regum.  ....  in  hereditatem 
sibi  hic  om.  d.  e.  —  21  A  Deo.  m.  —  22  Sive.  z.  —  23  Nichil.  a.  hic  et  ubique.  —  24  Om  totum  hune  pro- 
logum  F.  —  25  Finis  prologi.  h.  Explicit  prœfatio.  l.  t.  Om.  Explicit  prologus  b.  n.  s.  u.  Expliciunt  prologi.  y. 

"  ECCL.  XI.VI,  I.    b  PSALM.  XXXII,  12. 


91 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INDEX  CAPITULORUM  LIBRI  PRIMI". 


I.  De  concilio  Clarimontis  in  Àivernia. 

II.  De  laude  urbis  Iherosolimitanœ. 
m.  De  absolu tione  induite  a  concilio. 

IV.  Quomodo  Podiensis  episcopus  peregrinis  fuit  praelatus. 

V.  De  Petro  Heremita  et  duce  Godefrido. 

VI.  De  his  qui  primi  Constantinopolim  venerunt,  et  Brachium  Sancti  Georgii  transierunt. 

VII.  De  principatu  Rainaldi,  et  de  obsidione  Turcorum  supra  Christianos. 

VIII.  De  audacia  Turcorum  in  nostros,  et  de  aquae  penuria  ab  eis  il  la  ta. 

IX.  De  apostasia  Rainaldi  principis. 

X.  De  martyrio  Christianorum. 

XI.  De  pugna  Walteri  cum  Turcis,  et  morte  ipsius. 

XII.  De  presbytero  qui,  dum  missam  cantaret,  a  Turcis  martyrizatus  est. 

XIII.  De  secunda  obsidione  Turcorum  supra  Christianos. 

*  Titolos  singulorum  capitum  libri  cujusque  in  unum  cuique  libro ,  in  lecloris  commodom ,  prœfiximus,  lamelsi 
indicem,  ut  jam  bis  supra,  coilegimus,  et  suum  uni-      eos  non  sic  conjunctos  prebent  nobis  codices. 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INCIPIT  LIBER  PRIMUS1. 


CAPITULUM  I. 

De  concilie*  Clarimontis  in  Alvernia. 

Qui  legi*  hœc  dicta,  ne  ait  tibi  mens  maie  ficU, 
Drbani  papœ  dnlcta  verbû  cape  *. 

a     Anno 3  Dominicae  Iocarnationis  millesimo  nonagesimo  quinto \  magnum  in-    a.  1095. 
tra5  fines  Gailiae  concilium  celebratum  est6,  in  Alvernia  scilicet,  in  civitate  quae 
Clarus  Mons  appellatur;  cui  papa  Urbanus  secundus  cum  Romanis7  episcopis  et 
cardinalibus  praefuit.  Fuit  autem  illud  concilium  valde  celeberrimum  conventu 
Gallorum  ac  Germanorura ,  tam  episcoporum  quam  et8  principum".  Ordinatis 

b  igitur  in  eo  rébus  ecclesiasticis,  exivit  domnus9  papa  in  quadam  spatiosae  latitu- 
dinis  platea10,  quia  non  poterat  omnes11  illos  capere  cujuslibet  aedificii  clausura. 
Qui  hac  suadela  rhetoricae 12  dulcedinis  generaliter  ad  omnes  in  haec  verba  pro- 
rupit 13,  dicens  b  : 

«Gens14  Francorum,  gens  transmontana,  gens,  sicuti15  in  pluribus  vestris 

c  •  elucet  operibus,  a  Deo  electa  et  dilecta,  tam  situ  terrarum  quam  fide  catholica, 
«  quam  honore 16  sanctae  Ecclesiae,  ab  universis  nationibus  segregâta  :  ad  vos  sermo 
«  noster  dirigitur  vobisque  nostra  exhortatio  protenditur.  Scire  vos  vol  u  m  us  quae 
«  lugubris  causa  ad  vestros  fines  nos  adduxerit;  quae  nécessitas  vestra 17  cuncto- 
«  rumque  fidelium  attraxerit.  Ab  18  Iherosolimorum  finibus  et  urbe  Constantinopo- 

d  a  litana  relatio  gravis  emersit  et  saepissime  jam  ad  aures  nostras  pervenit 19,  quod 
«  videlicet  gens  regni  Persarum ,  gens  extranea 20,  gens  prorsus  a  Deo  aliéna ,  ge- 
*neratio  scilicet  (juœ  non  direxit  cor  suum,  et  non  est  créditas  cum  Deo  spiritas  ejuscj 
«terras  illorum  Christianorum  invaserit,  ferro,  rapinis21,  incendio  depopula- 
«verit,  ipsosque  captivos  partim  in  terram  suam  abduxerit22,  partimque  nece 

e  «  miserabili  prostraverit23,  ecclesiasque  Dei  aut24  funditus  everterit25  aut  suorum 
«  ritui  sacrorum  mancipaverit 26.  Altaria  suis  fœditatibus 27  inquinata  subvertunt, 
«  Christianos  cicumeidunt,  cruoremque  circumeisionis 28  aut  super  altaria  fundunt 
«aut  in  vasis  baptisterii  immergunt.  Et  quos  eis  placet  turpi  occubitu  multare, 
«  umbilicum  eis29  perforant,  caput  vitaliorum30  abstrahunt,  ad  stipitem  ligant  et 

f  «sic  flagellando  circumducunt31,  quoadusque,  extractis  visceribus,  solo  prostrati 

1  Incipit  historia.  Liber  primas,  a.  Incipit  historia.  b.  c.  m.  u.  Historia  Jerosolimitana.  d.  ExpecUtio  Jeroso- 
limitana.  n.  z.  Om.  Incipit  liber  primas  t.  —  2  Om.  hos  duos  versus  c.  d.  i.  k.  t.  u.  v.  y.  —  3  Anno  igilar.  z. 

—  4  Nonagesimo  secundo,  d.  e.  k.  l.  n.  s.  t.  y.  —  5  Inter.  z.  —  6  Fuit  d.  e.  m.  Om.  est  a. —  7  Om.  Romanis  z. 

—  8  Om.  et  r.  z.  —  9  Dominas,  l.  m.  s.  z.  Donas.  n.  Donnas,  o.  r.  —  10  In  qaamdam  spatiosam  plateam.  b. 
In  qaamdam  spatiosœ  laiitadinis  plateam.  e.  k.  m.  n.  —  11  Om.  omnes  z.  —  12  Rethoricœ.  a.  —  13  Inserit  d. 
hoc  lemma  :  De  sermone  qaem  genti  Francoram  fecerant.  —  14  O  gens.  k.  —  15  Sicat.  z.  —  16  Catholica, 
et  honore,  e.  i.  —  17  Nostra.  l.  t.  —  18  A.  a.  b.  c.  —  19  Nostras  asqae  pervenit.  d.  e.  —  20  Prorsas  a  Deo 
extranea.  d.  Gens  maledicta,  extranea.  z.  Om.  Anno  Dominicœ.  . .  gens  extranea  F.  —  21  Rapina.  z.  — 
22  Abdaxerint.  b.  h.  Addaxerit.  u.  —  23  Prostraverint.  .  .  b.  g.  h.  —  24  Om.  aat  L.  — 25  Sabverterint.  b.  g.  h. 

—  26  Hic  adjungit  d.  hoc  lemma  :  De  misera  clade  Christianoram  a  paganis  Mata.  —  27  Fœditatibas,  el  in  ter 
lineas  iniqaitatibas.  b.  —  28  Craoremqae  sangainis.  e.  —  29  Ejas.  l.  y.  Om.  eis  d.  e.  r.  —  30  Vitaliam.  c. 

Vitaliaqae.  i.  Om.  vitalioram  n.  o.  —  31  Om.  craoremqae  circamcisïonis         sic  flagellando  circamdacant  k. 

Om.  circameidant  craoremqae.  .  .  circamdacant  n.  s. 

'  Cf.  supra  Tudebovem,  1,  i,  p.  9,  10;  Fulcherium         h  Cf.  Fulcher.  Carnot.  1.  I,  c.  11,  p.  3aa,  323. 
Carnotensem ,  1.  I,  c.  1,  p.  3a  1.  c  Psalm.  lxxvii,  8. 


Digitized  by 


Google 


728  ROBERTI  MONACHI 

a.  1095.  «corruunt1.  Quosdam*  stipiti  ligatos  sagittant3;  quosdam  extento  collo  et  a 
«  nudato  gladio  appetunt  et  utrum  uno  ictu  truncare  possint  pertentant.  Quid 
«  dicam  de  nefanda  mulierum  constupratione ,  de  qua  loqui  deterius  est  quam 
«silere4?  Regnum  Grœcorum5  jam  ab  eis  ita6  emutilatum  est  et  suis  usibus 
«  emancipatum 7  quod  transmeari  non  potest  itinere  duorum  mensium.  Quibus 
«igitur  ad  hoc  ulciscendum 8,  ad  hoc  eripiendum  labor  incumbit,  nisi  vobis,  b 
«quibus  prae  ceteris  gentibus  contulit  Deus9  insigne  decus  armorum,  magnitu- 
«dinem  animorum ,  agilitatem  corporum,  virtutem  humiliandi  verticem  capilli* 
«  vobis  resistentium  ? 

«  Moveant10  vos  et  incitent  animos  vestros  ad  virilitatem  gesta  prœdecessorum 11 
«  vestrorum 12,  probitas  et  magnitudo13  Karoli  Magni14b  régis,  et  Ludovicî 15  filii  c 
«  ejus  aliorumque  regum  vestrorum 16,  qui  régna  paganorum 17  destruxerunt  et 
«  in  eis  fines  sanctae 18  Ecclesiae  dilataverunt.  Prœsertim  moveat  vos  sanctum  Do- 
«mini  Salvatoris  nostri19  Sepulcrum,  quod  ab  immundis  gentibus  possidetur,  et 
«  loca  sancta,  quae  nunc  inhoneste  tractantur  et  irrcverenter20  eorum  immundiciis 
«  sordidantur.  0  fortissimi  milites  et  invictorum  propago  parentum ,  nolite  degene-  d 
«rari21,  sed  virtutis22  priorum  vestrorum23  reminiscimini.  Quod  si  vos  carus  li- 
«  berorum  et  parentum  et  conjugum  detinet24  affectus,  recolite  quid  in  Evangelio 
«  dicat  Dominus  :  Qui  amat patrem  aut  matrem  super  me,  non  est  me  dignusc.  Omnis** 
«qui  religuerit  domum,  aut  patrem,  aut  matrem,  aut  uxorem,  aut  filios,  aut  agros, 
« propter  nomen  meum,  centuplum  accipiet  et  vilam  œternam  possidebit*.  Non26  vos  pro-  E 
«  trahat  ulla  possessio,  nulla27  rei  familiaris  sollicitudo,  quoniam  terra  haec  quam 
«  inhabitatis,  cîausura28 maris  undique et  jugis  montium  circumdata,  numerositate 
«  vestra  coangustatur 29,  nec  copia  divitiarum  exuberat  et  vix  sola 30  alimenta  suis 
«  cultoribus  administrât.  Inde  est  quod  vos  in  invicem  mordetis  et  contenditis31, 
«  bella  movetis  et  plerumque  mutuis  vulneribus  occiditis 32.  Cessent  igitur  inter  f 
«  vosodia33,  conticescant  jurgia,  bella  quiescant  et  totius  controversiae  dissensiones 
«  sopiantur 3ft.  Viam  sancti  Sepulcri  incipite,  terram  illam  nefariae  genti  auferte, 
«  eamque  vobis  subjicite,  terra  illa  filiis  Israël  a  Deo  in  possessionem 35  data  fuit, 

«sicut  Scriptura  dicit36,  guœ  lacté  et  mellejluit*. 
* 

1  Corruant.  b.  —  2  Quosdam  vero.  f.  y.  —  3  Om.  quosdam  stipiti  ligatos  sagittant  l.  —  4  De  qua  melius  est 
silere  quam  aliquid  dicere.  c.  Hic  adjicit  d.  hoc  lemma  :  De  destructione  regni  Grœcorum. — 5  Francorum.  b. 

—  6  Om.  ita  m.  q.  z.  —  7  Mancipatum.  b.  d.  e.  —  8  Om.  ad  hoc  ulciscendum  m.  —  9  Dominus.  z.  — 10  Inserit 
hic  d.  lemma  illud  :  De  laude  Caroli  regumque  Francorum. — 11  Gesta  priorum  et  prœdecessorum.  r.  —  12  Gesta 
priorum  et  prœdecessorum  virorum.  b.  c.  d.  e.  Prœdecessorum  virorum.  l.  Om.  vestrorum  q.  s.  z.  Noslrorum.  t. 

—  13  Om.  magnitudo  d.  — 14  Om.  magni  d.  g.  m.  n.  u.  —  15  Ludoici.  t.  Ludewici.  u.  LodevicL  y.  —  16  Nos- 
lrorum. l.  —  17  Turcorum.  z.  —  18  Om.  sanctœ  c.  —  19  Domini  nostri  Jesu  Christi.  d.  e.  r.  —  20  Inreve- 
renier,  a.  —  21  Degenerares.  L.  Degenerare.  n.  o.  q.  z.  —  22  Virtutem.  l.  n.  o.  q.  y.  Virtutes.  z.  —  23  Pri- 
morum  virorum.  b.  d.  Priorum  virorum.  c.  Patrum.  k.  Priorum  nostrorum.  l.  Majorum  vestrorum.  z.  — 
24  Ditinet.  l.  Trahit,  n.  Continet.  z.  —  25  Dignus,  et  iterum  :  Omnis.  y.  —  26  Agros,  et  reliqua.  Non.  F.  k.  l.  s. 
Aut  agros.  aut  filios,  et  reliqua.  Non.  y.  —  27  Ulla.  z.  — 28  Est  cîausura.  y.  —  29  Coarctatur.  k.  l.  n.  s.  Cour- 
tatur.  y.  Coangustantur.  u.  —  30  Vix  sua.  F.  —  31  Comeditis.  n.  s.  z.  —  32  Interficitis.  d.  e.  —  33  Vos  discor- 
diœ.  d.  b.. —  34  In  d.  lemma  adscriptum  est  hoc  modo  :  De  via  Sancti  Sepukhri.  —  35  In  potestatem.  z.  — 
36  Quœ  rêvera,  e. 

*  Psalm.  lxvu,  aa.  d  Cf.  Matth.  xix,  39. 

h  Cf.  Tudebov.  1,  u,  p.  1 1,  et  annotât,  a.  9  Cf.  Exod.  111,  8. 

e  Cf.  Matth.  x,  37. 


Digitized  by  Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 


CAPITULUM  IL 

De  laude  urbis  Iherosolimitanae. 

Jérusalem ,  gaude  :  tibi  constat  bus  sine  fraude 

a     «Iherusalem  umbilicus  est  terraruni,  terra  prœ  ceteris  fructifera,  quasi  alter    a.  io9s. 
«Paradisus  deliciarum.  Hanc  redemptor  humani  generis  suo  illustravit  adventu, 
«decoravit  cooversatione,  sacra  vit  passione,  morte  redemit,  sepultura  insignivit. 
«Haec  igitur  civitas  regalis,  in  orbis  medio  posita,  nunc  a  suis  hostibus  captiva 
«  tenetur,  et  ab  ignorantibus  Deum  ritui  gentium  *  ancillatur.  Quœrit3  igitur  et 

b  •  optât  liberari,  et  ut  ei  subvenialis  non  cessât  imprecari.  A  vobis  quidem  praeci- 
«  pue  4  exigit  subsidium 5,  quoniam  a  Deo  vobis  collatum  est  prae  cunctis  natio- 
«nibusf  ut  jam  diximus,  insigne  decus  armorum.  Arripite  igitur  viam  hanc  in 
«  remissionem 6  peccatorum  vestrorum,  securi  de  immarcescibili  gloria7a  regni 
«  cœlorum.  » 

c  Haec8  et  id  genus  plurima  ubi  papa  Urbanus  urbano  sermone  peroravit,  ita 
omnium  qui  aderant  affectus  in  unum  conciliavit  ut  adclamarent9  :  Deus  vult! 
Deus  vult!  Quod  ut  venerandus  pontifex  Romanus10  audivit,  erectis  in  cœlum 
luminibus,  Deo  gratias  egit  et  manu  silentium  indicens,  ait:  «Fratres  carissimi, 
«  hodie  est  in  nobis 11  ostensum  w  quod  Dominus  dicit  per  Evangelium 13  :  Ubi  duo 

d  «  vel  très  congregati  fuerint  in  nomine  meo,  ibi  sum  in  medio  eorumh.  Nisi14  Dominus 
«Deus  mentibus  vestris  affuisset15,  una  omnium  vestrum  vox16  non  fuisset;  licet 
•  enim  vox  vestra  17  numerosa  prodierit,  tamen  origo  vocis  una  fuit.  Propterea 
«  dico  vobis  quia  Deus  hanc  a  vobis  elicuit,  qui  vestris  eam  pectoribus  inseruit.  Sit 
«  ergo  vobis  vox  ista  in  rébus  bellicis  militare  signum,  quia  verbum  hoc  a  Deo  est 

e  «  prolatum  18.  Quum  in  hostem  fiet  bellicosi  impetus  congressio,  erit  universis  haec 
«  ex  parte  Dei  una  vociferatio  :  Deus  vult!  Deus  vult!  Et19  non  praecipimus  aut  sua* 
«  demus  ut  senes  aut  imbecilles  et  usui  armorum  minime  idonci 30  hoc  iter  arri- 
«  piant;  nec  mulieres  sine  conjugibus  suis,  aut  fra  tribus,  aut  legitimis  testimoniis, 
«uliatenus  inccdant*1.  Taies  enim  magis  sunt  impedimento  quam  adjumento, 

f  «plus  oneri  quam  utilitati.  Ditiores^  inopibus  subveniant,  et  expeditos  ad  bel- 
«  lum  de  suis  facullatibus  secum  ducant.  Presbyteris  sive  clericis  cujuscumque23 
«  ordinis  absque  episcoporum  suorum  licentia  non  licet  ire,  quoniam  inutilis  fieret 
«illis  haec  via,  si  irent  sine  illorum  licentia.  Quippe2*  nec  laicis  expedit  peregri- 
«nari,  nisi  cum  sui  benedictione  sacerdotis**.  Quicumque26  ergo  hujus27  sanctae 

g  ■  peregrinationis  animum  habuerit,  et  Deo  sponsionem  inde  fecerit,  eiquc  se  liba- 
«  turum28  hostiam  vivam29,  sanctam  et  bene  placentem30c  devoverit,  signum  Domi- 

1  Om.  hune  versum^c.  d.  e.  k.  t.  u.  v.  y.  —  2  Ritui  gentilium.  f.  il.  l.  n.  s.  t.  y.  —  3  Queritur.  y.  —  4  Om. 
prœcipae  g.  h.  —  5  Praesidium,  h.  —  6  Bemissione.  a.  b.  ch.- —  7  Corona.  F.  —  8  Hic  inserit  c  hoc  lemiua  : 
De  signatis.  —  9  Ut  omnes  acclamarent.  l.  m.  n.  o.  q.  r.  s.  z.  —  10  Om.  Romanus  d.  f.  l.  n.  s.  t.  y.  — 
11  Hodie  in  vobis  est.  z.  —  12  Impletum.  e.  —  13  In  Evangelio.  z.  —  14  Vel  très  et  cetera.  Nisi.  k.  y.  Très 
et  r  cliqua.  Nisi.  t.  Nisi  enim.  z.  — 15  In  mentibus  vestris  fuisset.  z.  —  16  Vox  ista.  e.  Nostrorum  vox.  l.  m. 
Vesirorum  vox.  r.  Vestrum  vox.  n.  o.  q.  s.  z.  —  17  Vox  nostra.  L.  —  18  Probatum.  b.  c.  —  19  Hic  adjicit  d 
lemma  illud  :  Qua  dispositione  via  fuit  injuncta.  —  20  Minime  apti  vel  idonei.  e.  —  21  Proficiscantur.  z. 
—  22  Divilcs.  z.  —  23  Cujusque.  l.  o.  q.  —  24  Quia.  z.  —  25  Pastoris.  F.  l.  n.  s.  y.  —  26  Hic  addit  d  hoc 
lemma:  Quod  euntes  craces  proponant,  redeuntes]proponant  (leg.  postponant?).  —  27  Om.  hujus  i.  —  28  Obla- 
luruni.  k.  n.  s.  Libcraturum.  m.  Litaturum.  z.  —  29  Viventem.  h.  —  30  Sanctam,  Deo  placentem.  r.  z. 

4  Cf.  I,  Petr.  v,  4-  —  h  Cf.  Mattii.  xviii,  20.  —  c  Cf.  Rom.  xii,  1. 

m.  92 


Digitized  by 


Google 


730  ROBERTI  MONAGHI 

a.  1095.    «  nicae  Crucis1  in  fronte  sua  sive  in  pectore  praeferat.  Qui  vero  inde  voti  compos  re-  a 
«  gredi2  voluerit,  in  ter  spatulas3  rétro  ponat;  taies  quippe  bifaria4  operatione  com- 
aplebunt  illud  Domîni5  praeceptum  quod  ipse  jubet  per  Evangelium6  :  Qui  non 
«  bajulat  crucem  suam  et  venit  post  me,  non  est  me  dignus1*.  » 


CAPITULUM  III. 

De  absolutione  indulta  a  concilio8. 

His  ita  completis 9,  unus  ex  Romanis10  cardinalibus ,  nomine  Gregorius,  pro 
omnibus  terrae  prostratis 11  dixit  confessioncm  suam 12  ;  et  sic  omnes 13,  pectora  sua  b 
tu n dentés,  impetraverunt  de  his  quae  maie  commiserant  absolutionem;  et,  facta 
absolutione,  benedictionem;  et,  benedictione  consecuta *\  ad15  propria  remeandi 
licentiam.  Et16,  ut  cunctis17  clarescat 18  fidelibus  quod  haec  via  a  Deo,  non19  ab  ho- 
mine20,  sit  constituta,  sicut  a  multis  postea  comperimus,  ipso  die  quo  haec  facta 
et  dicta  sunt  fama  praeconans  tantae  constitutionis21  totum  commovit  orbem,  ita  c 
ut  etiam  in  maritimis  Oceani  insulis22  divulgatum  esset  quod  Iherosolimitanum 
iter  in  concilio  sic  stabilitum  fuisset 23.  Gloria  provenit  inde  Ghristianis  et  exsui- 
tatio,  gentilibus*4  Persis  et  Arabiae  cultoribus  mœror  et  trepidatio.  His  additur 
animi  magnitudo,  illis  incutitur  pavor25  et  mentis  hebitudo26  :  adeo27  cœlestis 
tuba  percrepuit  quod  ubique  gens  omnis28  infesta  Ghristiano  nomini  intremue-  o 
rit29.  Elucet  igitur  quia30  non  fuit  hoc31  humanae  vocis  officium,  sed  spiritus  Do- 
mini  qui  replet  orbem  terrarumb. 

Ad  sua  itaque  reversus  est  unusquisque 32  laicorum,  et33  Urbanus  papa  in  cras- 
tinum  residere  fecit  conventum  episcoporum;  quibus  residentibus,  accepit  consi- 
lium  quem  praeposuisset34  tantae  multitudini  peregrinari  cupientium,  quia  nondum  e 
erat  inter  eos  aliquis  nominatorum  principum 35. 

1  Dominicœ  passionis.  d.  e.  —  2  Ingredi.  z.  —  3  Scapulas.  u.  q.  r.  z.  —  4  In  f aria.  t.  —  5  Om.  Domini  l. 
—  6  Ipse  iicit  in  Evangelio.  d.  b.  —  7  Bajulat  crucem  suam  et  reliqua.  f.  k.  n.  s.  Bajulat  crucem  suam  et 
cetera,  y.  Et  venit  post  me  et  cetera,  l.  Post  me,  non  potes t  meus  esse  discipulus.  d.  e.  m.  r.  —  8  Sic  d.  — 
9  Expletis.  d.  e.  m.  r.  s.  —  10  Om.  Romanis  z.  — 11  Omnibus,  qui  terrœ  erant  prostrati.  s.  —  18  Om.  suam 
e.  m.  r.  —  15  Sic  universi.  d.  e.  m.  r.  —  14  Benedictione  facta.  e.  Benedictione  compléta,  r.  Om.  Consecuta  y. 
— 15  Post  benedictionem  ad.  k.  l.  n.  s.  —  16  Hic  ascribit  d  hoc  lemma  :  Quod  ubique  fait  cognitum  quod  in 
concilio  est  constitutam.  —  17  Ceteris.  l.  z.  —  18  Claresceret.  z.  —  19  Hœc  una  via  a  Deo  et  non.  y.  — 
20  Ab  hominibus.  s.  k.  l.  n.  s.  —  21  Institutions,  f.  k.  l.  ji.  t.  y.  —  22  Littoribus  et  insulis.  e.  —  23  Sit.  L. 
Esset.  s.  —  24  Gentibus.  g.  Gentilibus  aatem.  z.  —  25  Timor,  e.  —  28  Hebetudo.  r.  s.  z.  Habitude,  u.  2?6i- 
tudo.  y.  hic  et  infra.  —  27  Ebitudo  :  ad  hœc.  t.  —  28  Om.  omnis  m.  —  20  Intremuit.  z.  —  30  Quoniam.  l. 
Quod.  o.  q.  r.  s.  z.  —  31  Om.  hoc  z.  —  32  Quisque.  e.  — 33  Om.  et  m.  —  34  Prœponeret.  m.  n.  r.  s.  z.  — 
35  Inter  eos  comitatorum  nominatorum  aliquis  principum.  y.  Om.  quia  nondum  nominatorum  prin- 
cipum K. 

"  Cf.  Loc.  xiv,  27  ;  Matth.  x,  38.  —  k  Cf.  Sap.  i,  7. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 


731 


CAPITULUM  IV. 

Quomodo  Podiensis  episcopus  peregrinis  fuit  praelatus1. 


a     Universi  vero  elegerunt  Podiensem2  episcopum%  asserentes  eum  rébus  huma-   a.  iog5. 
nis  ac  divinis  valde  esse  idoneum,  et  utraque  scientia  peritissimum,  suisque  ac- 
tionibus3  multividum.  IHe  itaque,  licet  invitus,  suscepit,  quasi  alter  Moyses4, 
ducatum  ac  regimen  dominici  populi,  cum  benedictioue  domini  papœ5  ac  totius 
concilii.  0  quot  divers»  aetatis  ac  potentiae  seu  domeslicae  facultatis  homines  in 

b  illo  concilio  cruces  susceperunt6  et  viam  Sancti  Sepulcri  spoponderunt 7  !  Hinc 
divulgatum  est  ubique  terrarum  illud  concilium  venerabile,  et  ad  aures  regum 
ac  principum  pervenit  concilii8  constitutum  honorabile*.  Placuit10  omnibus,  et 
plusquam  trecenta  millia  mente  iter  eoncipiunt11,  et  adimplere  satagunt,  prout 
unicuique  posse  contulit 12  Dominus.  Jamque  triviatim 13  dissultare 14  cœpit  Fran- 

c  cigenae  gentis  immanitas15,  et  desiderio  jam  cum  Turcis  pugnabat  eorum  proba 16 
ferocitas 17. 


CAPITULUM  V. 

De  Petro  Heremita  et  duce  Godefrido18. 

Dux  prior  inccsnt,  nec  rétro  postes  cestit". 

Erat 20  in  illis  diebus  quidam ,  qui  heremita  exstiterat,  nomine  Petrus  b,  qui  apud   A.  1096. 
illos  qui  terrena  sapiunt  magni21  aestimabatur,  et  super  ipsos  praesules  et  abbates 
apice  religionis  efferebatur,  eo  quod  nec  pane  nec  carne 22  vescebatur,  sed  ta  m  en 

d  vino  aliisque  cibis  omnibus  fruebatur  et  famam  abstinentiœ23  in  deliciis  quaerebat. 
Hic24ea  tempestate  collegitsibi  non  modicam  equitum  peditumque  multitudinem, 
et  iter  suum 25  direxit  per  Hungariam.  Associatur  autem  cuidam  duci  Teuthonico- 
rum26,  nomine  Godefrido27,  qui  erat  Eustachii  Boloniensis28  comitis29  filius,  sed 
officio  dignitatis  dux  erat  Teuthonicusc.  Hic  vultu  elegans30,  statura  procerus, 

e  dulcis  eloquio,  moribus  egregius,  et  in  tantum  militibus31  lenis,  ut  magis  in  se 
monachum  quam  militem  figuraret 32.  Hic  tamen 33  quum  hostem  sentiebat  adesse 

1  Sic  d.  —  2  Aimarum  Podiensem.  b.  —  3  Actïbus.  r.  Suùqae  in  actionibus.  z.  —  4  Moses.  z.  —  5  Bene- 
dictioue illins  papœ.  b.  —  6  Acceperant.  b.  —  7  Sancti  Sepulchri  stipulaverunt.  m.  —  8  Om.  concilii  e.  — 
0  Venerabile.  h.  —  10  Verba  Placuit  omnibus,  etc.  usque  ad  contulit  Dominus  desiderantur  in  b.  —  11  Arri- 
piunt.  d.  —  12  Contulerit.  c.  — 13  Turmatim.  z.  —  u  Exsultare.  o.  q.  s.  z.  —  15  Unanimitas.  z.  —  16  Om, 
proba  d.  h.  — 17  Probitas.  d.  Feritas.  f.  k.  l.  o.  t.  t.  —  18  Sic  d.  t.  De  Petro  Heremita.  a.  b.  c.  G.  h.  — 
19  Om.  hune  versum  c.  e.  t.  u.  v.  y.  —  20  Erat  autem.  d.  e.  q.  —  21  Magnus.  b.  i.  l.  n.  r.  s.  t.  Magni 
meriti.  b.  — 22  Nec  carnibus.  d.  e.  — 23  Et  summum  abstinentiam.  m.  z.  —  24  Hic  enim.  i.  —  25  Et  viam 
suam.  i.  —  20  Theutonicorum.  e.  —  27  Godfrido.  y.  hic  et  infra.  —  28  Bononiensis.  t.  —  29  Om.  comitis  e.  — 
30  Hic  vultu  erat  elegans.  k.  m.  n.  s.  t.  y.  Hic  erat  vultu  elegans.  l.  —  31  Mitibas.  b.  k.  l.  n.  o.  q.  s.  t.  y.  Om. 
militibus  z.  —  32  Militem  insigniret.  f.  k.  n.  s.  —  33  Aulem.  d.  e.  Om.  tamen  i.  u. 

*  Cf.  Fulcherium  Carnotensem,  lib.  I,  cap.  iv,  p.3aâ,  «quinque  populos  dividebatur,  vel  totidem  provincias, 
3a5.  tquibus  singulis  vice  imperatoris  duces  praeerant,  tan- 

b  Cf.  Tudebov.  imitât,  p.  169;  Willelin.  Tyr.  1.  I,  «  quam  administratores.  •  Godefridus  dux  erat  in  Lotha- 
c.  xix,  p.  5o.  ringia.  (Cf.  B.  Struvii  Corpus  Historiée  Germanicœ,  t/I, 

c  «Pro  statu  enim  illorum  temporum,  Germania  in      p.  a5i  et  4oi.) 

92. 


Digitized  by 


732  R0BERT1  MONACHI 

«096.  et  imminere  praelium,  tune  audaci  mente  concipiebat  animum,  et,  quasi  leo  fren-  a 
dens,  ad  nullius  pavebat  occursum.  Et  quae  lorica  vel  clypeus  sustinere  poterat1 
impetum  mucronis  illius?  Hic,  cum  fratribus  suis  Eustachio  etBalduino  et  magna 
manu  militum  peditumque,  per  Hungariam  iter  arripuit,  per  viam  scilicet  quam 
Karolus  Magnusa,  incomparabiiîs  rex  Francorum,  olim  suo  exercitui  fieri  usque2 
Constantinopolim  praecepit.  b 


CAPITULUM  VI. 

De  his  qui  primi  Constantinopolim  venerunt  etBrachium  Sancti  Georgii  transierunt5. 

Primusb  igitur  Petrus  Heremita,  cum  suis  et  magna  gente  Alemannorum4,  Con- 
stantinopolim venit5,etcopiosam  Longobardorum6  gentem  multosque  aliosex  diver- 
sis  locorum  spatiis  aggregatos7  invenit.  Quibus  imperator  licentiam  introeundi  civi- 
tatem  nunquam  praebuit,  quia  virtutem  Christianae  militiae  et  maxime  Francorum 
suspectam  semper  habuit.  Idem  tamen  mercatum  eis  habere  concedebat,  quod  c 
etiam8  in  civitate  erat;  prohibueratque  illis  ne  transirent  illud  vicini9  aequoris 
spatium  quod  appellatur10  Sancti  Georgii11  Brachium,  quoadusque  veniret  formi- 
dabilis12  exercitus  Francorum.  Turcorum  enim  numerus  infinitus  erat,  qui  ad- 
ventum  illorum  bestiali  mente  sitiebat13;  in  quorum  manibus14  si  ipsi  absque15 
Francorum  principibus  devenissent16,  sicut  postea  rei  probavit  eventus,  omnes  d 
aequaliter  morti  subjacerent.  Sed  omnis  congregatio  hominum  quae  bono  auctore 
non  gubernatur  nf  si  ei  languidum  caput  principatur,  quotidie  18  languescit  et  a 
salute  elongatur.  Proptereaet  hi,  quiaprudentem  principem  qui  eorum19  domina- 
retur  non  habebant20,  reprehensibilia  opéra  faciebant.  Ecclesias  enim  et  urbis  pa- 
latia  destruebant,  et,  quae  in  eis  erant  auferentes,  plumbum  quo  tegebantur  abstra-  e 
hebant  et  Graecis21  vendebant0.  Unde  imperator,  Alexius  nomine,  vehementer 
iratus  fuit,  et  aequoreum  Sancti  Georgii  Brachium  transnavigare22  praecepit. 


CAPITULUM  VII. 

De  principatu  Rainaldi  et  de  obsidione  Turcorum  supra  Christianos23. 
Qui  ultra  progressi  ducem  sibi  elegerunt  et  quemdam  Rainaldum 24  sibi  praepo- 

1  Posset.  l.  m.  o.  q.  z.  —  2  Usqae  ad.  z.  —  5  Sic  d.  —  4  Alamannorum.  l.  m.  n.  r.  —  5  Vénérant  t.  — 
6  Langobardoram.  z.  —  7  Aggregatis.  y.  —  8  Et.  z.  —  9  Vietnam,  b.  —  10  Vocatar.  z.  —  11  Georii.  l.  n. 
—  12  Informidabilis.  u.  —  15  Sitiebant.  r.  z.  —  14  Manas.  z.  —  15  Absentibas.  z.  —  16  Venirent.  i.  — 
17  Non  regitar.  e.  —  18  Capal  dominatar,  in  deterias  labitar,  et  quotidie.  z.  —  19  Eis.  Y.  —  20  Principem  non 
habebant.  L.  —  21  Et  ipsis  Grœcis.  d.  e.  —  22  Transmigrare.  l.  Transvaginare.  t.  Transmeare.  z.  —  23  Sic 
d.  —  24  Rainoldum  Alemannam.  d.  e.  Rainaldum  Alemannum.  r. 

■  Cf.  supra,  p.  i  if  annotât,  a.  c  Cf.  Tudebov.  /.  c.  p.  i  if  121,  174. 

h  Cf.  Tudebov.  1,  11,  p.  io,  121,  17A. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  733 

à  suerunt,  qui,  licet  principem  haberent,  cadem  tamen  rapinae1  opéra  agere  non    a.  io96. 
cessabant;  nam  domos  quas  inveniebant  igni  comburebant  et  ecclesias  bonis  suis 
et  facultatibus  denudabant.  Sic  Nicôtaediam2  usqùe  venerunt,  et  inde  Romaniae 
terram  intraverunt3.  Tribus  igitur4  diebus  ambulando5  consumptis,  ultra  Ni- 
caeam6  urbem7  perrexerunt,  et  quoddam  castrum,  cui  nomen  erat  Exerogorgo*, 

b  a  gente  vacuum  invenerunt b.  In  quod  intrarites  reppererunt  magnara  ubertatem 
frumenti,  carnis  et  vini  omniumque  bonorum  quœ  sunt  humanae  vitae  sustenta- 
mentura 8.  Turci  quippe0,  metu  Francorum  pefterriti,  longe  ab  illa  terra  secesse- 
rant10,  sed  tamen  exploratores  suos  dimiserant u,  qui  iliis  adventum  nostrorum  et 
quomodo  se  haberent  nuntiarent.  Qui,  ut per  internuntioscompereruntquia  vene- 

c  rant  rapere,  non  retinere,  destruere,  non  possidere lâ,  protinus  cdhtra  illoà  accur- 
rerunt,  et  castellum  in  quo  erant  obsidione  circumdederunt.  Erat  quippe  ingens 
numéros  illorum  et  copiosa  multitudo.  Ànte  portam  castelli  erat  puteus,  et  juxta, 
ex  altéra  parte,  fons  vivus,  juxta  quem  Rainaldus,  princeps  Christianorum, 
exierat  et  in  insidiis  positus 13  eorum  praestolabatur  adventum. 


CAPITULUM  VIII. 

De  audacia  Turcorum  in  nostros,  et  de  aquœ  penuria  ab  eis  illata14. 

d  Turci  vero  nil  hœsitantes  irruerunt  in  eumt  et  multos  qui  cum  eo  erant  occide- 
runt.  Alii  autem  in  castrum  fugerunt.  Illi  autem15  aquam  omnino16  nostris17  abs- 
tulerunt,  et  in  magno  cruciatu  pro  aquae  inedia18  Christianos19  immiserunt20c. 

Erat  autem  festivitas  Sancti  Michaelisd,  quara  venerari  débet  omnis  anima  fide- 
lis21,  Obsessi  itaque**  in  tantam  sitis  angustiam  devenerunt,  quod83  venis  equo- 

e  rum  incisis  boumque  et  asinorum  aliarumque  pecudum  sanguinem  eliciebant  et 
bibebant.  Alii  terram  humectiorem 24  fodiebant,  et  sic  ori  apponebant,  ardorem- 
que  sitis  temperabant.  Alii25  urinam  suam  in  vase,  aut  in  manibus  suis  minge- 
bant25,  et,  quod  dictu  mirabile27  est,  absorbebant.  Quid  plura?  Nullum  erat  vitae 
solatium,  ubi28  sola  mors  pereuntibus29  erat  subsidium. 

1  Tamen  reprehensibilia  rapinœ.  e.  Rapina.  y.  —  2  Nichomediam.  a.  Nichodemiam.^.  —  5  Terram  inva- 
serunt.  b.  —  4  Itaque.  d.  —  5  Ambulantibus.  b.  —  6  Nicheam.  a.  b.  f.  t.  y.  hic  et  ubique.  —  7  Om.  urbem  e. 
—  8  Sustentaculam.  z.  —  9  Vero.  z.  —  10  Recesserant.  c.  Hic  incipit  x.  —  11  Suos  ibi  reliqueranU  c.  — 
12  Rapere,  non  possidere,  destruere,  mon  retinere.  z,  —  15  Et  insidiis  positis.  z.  — 14  Sic  d.  — 15  IUi  vero.  d.  e. 
l.  u.  r.  —  lfl  Om.  omnino  b.  c.  d.  e.  f.  g.  h.  r.  x.  —  17  Eis.  z  —  18  Penuria.  e.  r.  Per  aquœ  inediam. 
x.  s.  u.  Per  aquœ  penuriam.  z.  —  19  Illos.  s.  y.  —  20  Illos  miserunt  F.  —  21  Om.  quam  venerari. . .  anima 
fidelis  f.  x.  l.  n.  3.  t.  x.  y.  —  22  Autem.  m.  z.  —  23  Ut.  c.  —  24  Terram  humidiorem.  g.  —  25  Quidam,  z.  — 
26  Suscipiebant.  c.  —  27  Horribile.  x.  l.  s.  t.  x.  Miserabile.  u.  —  28  Nisi.  s.  z. —  29  Om.  pereuntibus  y. 

a  Zepiyop&o*  ap.  Ann.  Comnen.  AlexiadA.  X,p.286,  h  Cf.  Tudebov.  I,  m,  p.  1 1,  132, 176;  WiUdm.  Tyr. 

ed.  Paris.  Hodie  Eski-kaleh,  cujus  vestigia  rémanent  I.  I,  c.  xxm,  p.  59. 

propler  oppidulum  Bazar-keui.  (Cf.  quoque  Tudebov.  *  Cf.  Tudebov.  /.  c.  p.  12. 

/.  c.  Willeim.  Tyr.  1. 1,  c.  xxm,  p.  59  et  annot.  e.)  d  Id  eat  die»  xxu"  mensis  Septembris  an.  D.  1096. 


Digitized  by 


Google 


ROBERTI  MONACHI 


CAPITULUM  IX. 

De  apostasia  Rainaldi  prinripis1. 

Nec  leviter  taotus  Rainaldus,  apostata  factus , 
Abjurando  Deum,  se  probat  esse  reum'. 

a.  io96.  Tandem  princeps  illorum,  Rainaldus3,  cum  Turcis  furtivum  iniit  fœdus,  malens  a 
temporalem  vitam  retinere,  quam  pro  Christo  mortem  in  tali  martyrio4  subire5. 
Dispositis  itaque  agminibus6  suis,  simulavit  cum  adversariis  inire7  congressio- 
nem;  sed  mox,  ut  exiit,  fecit  ad  illos  cum  multis  aliis8  digressîonem.  Heu!  heu9! 
meticulosus  miles,  non  ab  Austro,  sed  ab  Aquilone  progressus,  quam  enerviter 
et  effeminate10  pro  cœlesti  et  rege11  et  regno  dimicavit,  qui,  necdum  vel  levi  sti-  b 
pula  tactus,  martyrium  subire  perhorruit,  et  fidei  Christianae  professionem,  sanus, 
eques  et  arma  tus,  abdicavit.  Jure  igitur  apud  Deum  evanescentis  gratiae12  jactu- 
ram  promeruit,  et  in  sortem  illius  qui  sedem  suam  elegit13  ad  Aquiionem'  de- 
venit14.  Qui  vero  remanserunt,  nec  Christianae  fidei  titulum  mutare15  voluerunt, 
mortis  exterminium  subierunt16.  c 


CAPITULUM  X. 

De  martyrio  Christianorum  n. 

Igitur  ex  tota  illa  multitudine  occiderunt  Turci  quos  voluerunt;  et  quos  libuit, 
uti  placuit,  captivaverunt.  Quosdam  ad  signum  positos  sagittabant  etomni18  ludi- 
brio,  prout  eis  placebat19,  servos  Dei  contumeliabant 20,  et  illi  maluerunt  sic  glo- 
riose  occumbere  quam,  negantes  fidem  Dei,  cum  eis21  infeliciter  vivere.  Deus 
vero,  ut  credimus,  recepit  eos  intra22  septa  semper  virentis23  Paradisi24  quoniam  d 
noluerunt  a  fide  sua25  peregrinari.  Jam  quippe  diabolica  legio  victrix  exsultat,  et 
contra  Petrum  Heremitam,  qui  erat  in  quodam  castello,  nomine  Civitob,  dimicatc. 
Erat  autem  illud  castrum  supra  Nicaeam  civitatem  constitutum. 

1  Sic  d.  —  2  Onu  hos  versus  c.  b.  t.  u.  v.  t.  —  5  Princeps  illorwn  B.  a.  —  4  Tali  periculo.  d.  b.  r.  — 
5  Sastinere.  d.  e.  —  6  Turmis  et  agminibus.  b.  —  7  Adversariis  suis  inire.  F.  —  8  Om.  aliis  d.  e.  —  9  Et 
heu  !  e.  Hehea.  u.  Eheu.  r.  —  10  Om.  et  effeminate  d.  e.  —  11  Et  rege.  b.  c.  —  12  Gloriœ.  z.  —  13  Delegit.  b. 
—  14  Miserabiliter  devenit.  e.  —  15  Muiuare.  c.  l.  m.  s.  t.  y.  —  16  Subigerunt.  1.  Pertulerunt.  n.  o.  q.  z.  — 
17  Sic  d.  —  18  Omnium,  y.  —  19  Placuit.  o.  r.  z.  —  20  Contumeliaverint.  r.  Contameliis  afficiebant.  h.  o.  z. 
21  Illis.  r.  —  22  Inter.  g.  Infra  u.  o.  q.  r.  In.  z.  —  23  Om.  semper  virentis  u.  —  24  Septa  sempiterni  Para- 
disi  sui.  z.  —  25  Om.  sua  b.  d. 

a  Cf.  Isa.  xivf  12  et  1 3.  '  Cf.  Tudebov.  I,  iv,  p.  i3;  Willelm.  Tyr.  1.  I, 

h  Hodie  Gemlik.  c.  xxv,  p.  61. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOL1M1TANA. 


CAPITULUM  XI. 

De  pugna  Waltcri  cum  Tureis  et  morte  ipsius1. 

Hnc  mors  Gualteri  débet  pretiosa  fàteri  *. 

à     Contra  quod  Turci  dum  cursum3  dirigèrent,  obviaverant  Waltero4",  qui  erat    a.  1096. 
primicerius  et  signifer  agminis  Heremite;  sed  miles  egregius  licet  claruisset  tôt 
militiae  titulis  >  his  tamen  omnino  resistere  non  valuit,  sed  tamen  pretîosam  mor- 
tem  suam  multo5  Turcorum  sanguine  commendavit.  Irruit  enim  in  illos6  velut 
ursus  esuriens7  inter8  animalia;  et  quos  in  occursum  invenit,  et9  prostravit  et 

b  vita  privavit.  Similiter  et  qui  cum  eo  erant  armati ,  adhuc  vivi  jam 10  necem  qnam 
erant  passuri11  fortiter  vindicabant;  et  quandiu  eis  arma  valuerunt ,  hostes  de  Vic- 
toria nunquam  tripudiaverunt ls.  Sed  ibi  multitudo  audaciam,  non  audacia  multi- 
tudinem  superavit,  nisi  quod  animositas  numerositatem  sexcuplo13  minoraverit1*. 
Fractis  tandem  armis,  et  non  animis,  laudabili  morte,  sicut 15  in  bello,  sicut  pro  Deo, 

c  vitam 10  termina  venant,  eosque 17  in  sortem  cœlitum  angelici  spiritus  transtulerunt. 
Tùnc  primum  Turci ,  revolutis  cadaveribus  suoruni ,  cognovcrunt  quia 18,  cum 
quibus  pugnaverant19,  Franci  fuerunt. 


CAPITULUM  XII. 

De  presbytero  qui,  dum  missam  cantaret,  a  Turcis  martyrizatus  est20. 

Sic  et  presbyteri  mon  hnjus  débet  haberi 

His  ita  patratis,  pars  Turcorum  cucurritM  ad  castra  Christianorum,  et  ibi 
unum  presbyterum  missam  celebrantem  invenerunt,  quem  ante  altare  detrunca- 
d  veruntb.  0  felix*3  felicis  presbyteri  martyrium,  cui  praebuit  ducatum  dominici  cor- 
poris  viaticum!  Similiter  quotquot  invenerunt,  aut  occiderunt,  aut24  abduxerunt. 
Petrus  vero  Heremita  aberat 35  et  ad 20  Constantinopolim  remeaverat c. 


CAPITULUM  XIII. 

De  secunda  obsidione  Turcorum  supra  Christianos27. 
In  castello  autem  quod  supra  memoravimusd,  cui  nomen28  Civito,  remanserat 

1  Sic  d.  —  2  Om.  hune  versum  c.  e.  t.  u.  v.  y.  — 3  Cursum  suum.  o.  q.  v.  z.  —  4  Galtero.  l.  Gualtero. 
c.  F.  x.  Y.  Walterio.  m.  Galterio.  n.  Galdero.  s.  —  5  Muliorum.  e.  x.  —  6  Eos.  e.  d.  m.  n.  o.  r.  s.  —  7  Esu- 
riens et  sitiens.  g.  o.  q.  —  8  In.  m.  n.  r.  s.  —  9  Om.  et  m.  n.  s.  z.  —  10  Om.  jam  e.  —  11  Passuri  Juerant. 
x.  n.  s.  —  12  Trepidaverunt.  y.  —  15  Sescuplo.  q.  Sexuplo.  u.  Sextuplo.  y.  z.  —  14  Minoravil.  l.  m. 
n.  x.  MinueriU  z.  —  15  Sic.  z.  —  16  Vitam  presentem.  e.  —  17  Et  eos.  l.  —  18  Quod.  z.  Om.  quia  i.  — 
19  Pugnaverunt.  z.  —  20  Sic  d.  —  21  Om.  hune  versum  c.  e.  t.  u.  v.  y.  —  22  Cucurrerunt.  d.  Cucur- 
runt.  e.  —  23  Om.  felix  g.  —  24  Aut  captivos.  c.  d.  b.  —  25  Abierat.  z.  —  26  Om.  ad  o.  q.  z.  —  27  Sic  d. 
—  28  Nomen  erat.  c. 

'  Galterius  Sine  Habere.  (Cf.  Tudebov.  I,  iv,  p.  i3.)  e  Cf.  WUlelm.  Tyr.  1.  I,  c.  xxm,  p.  58. 

k  Cf.  Tudebov.  le.  4  Cf.  supra,  c.  X,  p.  734  d. 


Digitized  by 


Google 


736  ROBERTI  MONACHI  HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 

a.  1096.    Christianorura  1  plurima  multitude),  et  qui  de  castris  sive  de  praelio  vivi  evaserant,  a 
rétro2  ad  illud  castrum3  confluxerant;  quos  Turci  insequentes,  strues  lignorum, 
utnostros  comburerent,  circuinposuerunt4.  Sed  qui  obsessi  erant,  de  tuitione  vite 
solliciti ,  ignem  in  strues  miserunt\  et  Dei  nutu,  fiante  vento,  plerosque  de  hostibus 
combusserunt.  Turci  tandem 5  illos  vi  comprehenderunt,  et  secundum  ludibrium 
suum  variis  pœnarum  generibus  affectos,  alios6  occiderunt,  alios  in  captivita- b 
tem  vendiderunt.  Qui  tamen7  aliquo  casu  seu8  ingenio  evaserunt,  ad  Bradiium 
Sancti  Georgii9  reversi  sunt,  et,  jubente  nequissimo  imperatore,  Constantinopo- 
lim  regressi  sunt.  Imperator  quidem  valde10  cum  Graecis  suis11  de  victoria  Tur- 
corum  exsultavit ,  et  omnia  arma  nostrorum ,  ut  eos  inermes  redderet 12,  callide 
comparavit.  His  ita  gestis,  huic  narrationi  terminum  ponamus,  et  stylum  rétro  c 
convertentes,  quomodo  illuc  convenerit 13  nobilis 14  gens  Francorum,  et  cum  qui- 
bus  principibus,  disseramus 15. 


EXPLICIT  LIBER  PRIMUS16. 


1  Om.  Christianoram  L.  —  3  Om.  rétro  f.  —  3  Castellam.  d.  o.  q.  z.  —  4  Immiserant.  m.  z.  Desiderantur 
in  1.  sequentia  usque  ad  finem  hujus  libri,  laceratae  causa  paginae.  —  5  Autem.  s.  —  0  Om.  alios  e.  — 
7  Qui  cam.  l.  —  8  Vel.  e.  —  9  Gregorii.  l.  x.  Georii.  n.  —  10  Om.  valde  z.  —  11  Cum  gentibus  suis.  n. 
—  12  Redderent.  b.  Reddant.  h.  —  13  Conveniret.  y.  — 14  Nostra.  z.  Nobis.  g.  —  15  Et  cum  quibas  principibus 
deducta  supervenerit,  enarrare  sludeam.  k.  —  16  Om.  Explicit  liber  primus  b.  f.  i.  l.  s.  y. 


•  Cf.  Tudebov.  I,  iv,  p.  i3,  i?2 ,  175-,  Willelm. Tyr.  1. 1,  c.  xxvi,  p.  62  ,  63. 


Digitized  by  Google 


INDEX  CAPITULORUM  LIBRI  SECUNDI. 


I.  De  comité  Normanno  et  comité  Flandrensi  et  Hugone  Magno. 

II.  De  Podiensi  episcopo  et  comité  Sancti  /Egidii. 

III.  De  Boamundo,  duce  Apuliae. 

IV.  De  Boamundo,  qui  crucem  suscepit,  suisque  ut  susciperent  imperavit. 

V.  De  Apuliensibus,  qui  certatim  cruces  accipiebant. 

VI.  De  captione  Hugonis  Magni. 
Vil.  De  Hugone  et  Godefrido. 

VIII.  De  duce  Godefrido,  qui  primus  venit  Constantinopolim. 

IX.  De  aperta  fraude  imperatoris,  et  quot  Balduinus,  frater  ducis,  occidit  homines  ipsius. 

X.  De  pace  imperatoris  ac  ducis,  et  quot  Francorum  exercitus  Constantinopolim  venit. 
XL  Boamundus  cum  suis  Bulgariam  transiit. 

XII.  Quod  Boamundus  interminatus  est  suis  ne  aliquid  violenter  auferrent. 

XIII.  De  castello  Haereticorum. 

XIV.  De  militibus  imperatoris,  quos  Boamundus  occidit. 

XV.  De  simulatione  imperatoris. 

XVI.  Sermo  Boamundi  ad  Francos. 

XVII.  Multitudo  Francorum  perterruit  regem  Grœcorum. 

XVIII.  Sacramentum  [quod]  Franci  fecerunt  imperatori. 

XIX.  Sacramentum  quod  imperator  Francis  juravit. 

XX.  De  urbe  Gonstantinopolitana. 


m.  93 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INCIPIT  LIBER 


CÀP1TULUM  1. 

De  comité  Normanno  et  comité  Flandrensi  et  Hugone  Magno*. 

Agmîna 1  convemunt  munetosaqae  m\tt\a  fiunt  , 
Quorum  la  proceres  si  oonsocuuce  vider» 
Agmen  t&m  palchrum ,  Uudaret  jure  Scpalcrum 
Pro  quo  ne  propriam  respuenmt  ptlriamV 

A     Interea,  dum  haec  aguntur5,  de  remotis  occidentalium*  partibus,  a  parle  Aqui-   k.  109e, 
lonis,  excitavit  Dominus  comités  duos  quibus  unum  nomen,  unaconsanguinilas, 
aequa  poteslas,  idem7  vigor8  et  armis  et  animis,  etiam9  gloria  consulatus  compa- 
res10 :  Nortmannus11  scilicet1*  et  Flandrensis13  cornes*;  cum  quibus  Hugo  Magnus\ 
frater  Philippi,  régis  Francorum1*,  qui  ipso  tempore  Franciam  suo1*  subjugabat16 

b  imperio.  Hic  bonestate  morum,  et  elegantia  corporis,  et  animi  virtute,  regalem 
de  qua  ortus  erat  commendabat 17  prosapiam  ;  cum  quo  et  Stepbanus  Carnotensis 
cornes l8,  qui  a  bonis  initiis  pravos  deinceps  obtinuit  exitus10. 0  quam*0  innumeri*1 
optimates2*  et  minoris  famae  consules  cum  bis  sunt  associati,  tam  ejusdem  Francise 
quam  majoris  et  minoris  Britanniae 23  ! 


CAPITULUM  H. 

De  Podiensi  episcopo  et  comité  Sancti  ^Egidii24. 


c  A  parte  australi  mota  sunt  castra  Podiensis  episcopi  et  comitis  Sancti  jÈgidii  * 
nomine  Raimundic.  Vir  iste  quum  praedives25  esset  et  temporalibus  bonis  locuple- 
taretur 26,  omnîa  sua  vendidit  et  viam  deliberationis  dominici 27  Sepulcri  arripuit. 
Ecce  nunc  praesentialiter  videmus  in  re,  quod  olim  promisit  Dominus  per  os 
Isaiœ28  prophète.  Ait  enim29  :  Noli  timere  quia  ego30  tecum  sum;  ab  Aquilone  addacam 

d  semen  tuum,  et  ab  Occidente  congregabo  te.  Dicam  Àquiloni  :  «Da;  »  et  Austro  :  a  Noli 
prohibere:  affer fdios  meos  de  longinquo,  et  fdias  meas  ab  extremis  terrœd.  »  Nunc,  ut  vide* 

1  Om.  Incipit,  etc.  l.  s.  y.  Incipit  secondas,  b.  c.  d.  h.  k.  m.  n.  o.  q.  h.  u.  v.  —  2  Sic  n.  DeHugone  et  exer- 
citibus  Francorum.  m.  —  3  Om.  d.  b.  y.  hos  quatuor  versus.  —  4  z.  quart  uni  hune  versum  sic  exhibet  :  Pro 
quo  sic  patriam  respuerunt  propriam.  —  5  Agerentur.  d.  k.  —  6  Orientalium.  d.  b.  — • 7  là  est  d.  e.  i.  — 
6  Sic  F.  l.  n.  y.  Oni.  vigor  a.  u.  o.  q.  r.  s.  u.  v.  z.  —  9  Etiam  et.  d.  e.  j.  —  10  Et  pares,  i.  —  11  Normannus. 
y.  z.  —  12  Nortmannus  scilicet  Rudbertas.  k.  —  13  Et  Flandrensis  Rudbertus.  k.  — 14  Om.  Francorum  d.  e.  — 
15  Om.  suo  y.  —  16  Subjugavit.  b.  u.  v.  —  17  Commendavit.  r.  —  18  Cornes  Karnotensis.  v.  —  19  Exercitus.  y. 
—  20  Exitus.  Fuerunt  quinque  (quoque.  m.  r.)  isti  inter  prœcipuos  exercitus  Francorum  primates  nominati  armis, 
nobilitate,  divitiis  :  Balduinus  scilicet,  cornes  de  Monte,  et  Ansellus  de  Ribodi  Monte,  adjutor  prœcipuos  Acqui- 
cinensis  [Aquisergiensis.  m.  R.)  ecclesiœ.  O  quam.  d.  b.  m.  r.  O  quam  prœlerea.  q.  —  21  Quam  alii  innumeri. 
z.  —  22  Obtimates.  a.  k.  —  23  Brittanniœ.  a.  —  24  Sic  d.  —  25  Dives.  k.  l.  u.  n.  r.  s.  t.  y.  —  26  Locuple- 
tatus.  n.  o.  q.  s.  z.  —  27  Sancti.  z.  —  28  Esaiœ.  z.  —  29  Om.  ait  enim  b.  —  30  Quod  ego.  l.  m.  o.  q.  r.  s. 

a  Cf.  Tudeb.  I,  v,  p.  i4,  ia3,  170,  175,  Fulcber.         c  Cf.  Tudeb.  I,  v,  p.  i3,  i4,  ia3, 176;  Raimund.  de 
Carnot.  1.  ï,  c.  vu,  p.  329.  Aguiiers,  c  1,  p.  a35,  a36. 

b  Cf.  WiUelm.  Tyr.  1.  JI,  c.  nu,  p.  io6.  d  CC  Isa.  xliii,  5,  6. 

93. 


Digitized  by 


740  ROBERTI  M<ONACHI 

a.  1096.    mus,  filii  Dei  et  filiœ,  Iherosolimam  tendunt  ab  extremis  terrae;  et1  Auster  et  a 
Aquilo  nutritos  suos  non  audent  prohibere.  Rêvera  Dominus  nunc  ascendit  super 
occasum,  quoniam2  requiescit  in  animabus  occidenlalium 3.  Nunc  Occidens 
illustrare  parât  Orientem,  et,  novis  sideribus  suis  excitatis,  qua  premebatur  de- 
pellere 4  caecitatem.  Et  quum  inter  tanta  agmina  enitesceret  terribilis  fulgor  ar- 
morum,  hune  tamen  reverberaret,  si  posset  intueri5,  splendor  animorum  6,  b 
Hi  ad  bellum  unauimiter  incedunt,  non  ut  fugiant,  sed  ut  aut  moriantiy*,  aut 
vincant.  Mori  quippe7  nullum  vitae  credunt  dispendium;  vincere  vero  divini  sub- 
sidii  est  praeconium8.  Hi  ergo  memorati  principes,  quos  supra  diximus,  satis 
contiguo  tempore9de  suis  sedibus  exierunt;  sed  natale  solum  transeuntes,  diverso 
tempore  et  itinere  transalpinaverunt.  ltaque  per  Italiam  iter  direxerunt,  et  divina  c 
praeeunte  custodia  10,  secundo  appulsu  Romam  usque  pervenerunt.  Et,  o  gloriosa 
Christi  militia,  quam  non  potuerunt  continere  tam  spatiosae  urbis  intra  sui  inco- 
latus  spatia  vel 11  domicilia  !  et  ob  hoc  extra  urbem  multi  ex  principibus  sua 
fixere12  tentoria.  Ibi  aliquot  diebus  commorantes,  loca  sancta  peregrina  consue- 
tudine  perambulaverunt  ;  et  se  sanctorum  apostolorum  aliorumque  meritis  ac  d 
precibus13  commendaverunt.  Ac  sic,  apostolica  benedictione  percepta,  ab  urbe 
discesserunt,  et  per  Apuliam 14  suas  acies  direxerunt. 


CAPÏTULUM  III. 

De  Boamundo,  duce  Apuliae15. 

Circuiens  mundum  rumor  venit  ad  Boamundum  : 
M  il i lis  pondus  non  respuil  hoc  Boamundus; 
Sed  tali  voto  flammatar  pectore  toto 

Dum  vero  sic  17  incederent,  rumor  tanti  exercitus  ad  aures  cujusdam  terra) 
illius  principis  pervenit,  nomine  Boamundi 18,  qui  tune  erat  in  obsidione  Malphi* 
super  littus  Scaphardi19  pelagi  constituti.  Qui  haec 20  audiens  b,  fecit  inquiri  quibu$  e 
principibus  tantus  exercitus  regebatur21,  quibus  armis  muniebatur22,  quo  ordine 
incederent23;  utrum  rapere  vénérant24,  aut  sibi  necessaria  compararent.  Cui  ab 
inquisitoribus  relatum  est  de  principibus,  quia25  Hugo  Magnus,  Philippi  régis 
Francorum  germanus,  signifer  erat  et  dux 26  tante  militiae;  Rotbertus27,  cornes  Nor- 
mannus28,  Rotbertus,  cornes  Flandrensis,  Stephanus,  cornes Carnotensis,  Raimun-  f 
dus,  cornes  Sancti  jEgidii,  et  episcopus  Podiensis29,  duces  erant  et  domini.  Exer- 
citus autem  sic  dévote  et  seriatim  procedëbat30,  quia  cui  nocerent31  nullus  erat. 

1  Om.  et  z.  —  2  Quia.  v.  —  3  Orientalium.  e.  —  4  Depellit.  x.  —  5  Posset  videri.  e.  —  c  Armorum.  d. 

Animarum.  r.  x.  l.  m.  n.  q.  s.  — 7  Quidem.  d.  b.  —  8  Om.  Mort  quippe  nullum  est  prœconium  f.  x.  l. 

n.  y.  Om.  Hi  ad  bellum  prœconium  x.  —  9  Satis  congruo  tempore.  x.  l.  n.  o.  q.  z.  —  19  Gratia.  d.  

11  Om.  spatia  vel  d.  e.  —  12  Fixerunt.  f.  h.  x.  t.  x.  — 13  Precibus  sanctorum.  f.  Om.  ac  precibus  d.  e.  

14  Aupuliam.  y.  —  15  Sic  a.  b.  c.  k.  t.  u.  x.  De  Boamundo  Apuliensi  principe,  d.  m.  De  Boamundo  principe 
Apuliœ.  g.  h.  o.  De  Boamundo  principe  Apuliensi.  q.  De  Boemundo  duce  Aupulie  et  Tancredo,  dueeque  God- 
frido.  y.  —  16  Om.  hos  très  versus  c.  e.  t.  u.  v.  y.  —  17  Quum  sic.  r.  Quum.vero  sic.  n.  z.  —  18  Boimundi.  c. 
Boemundi.  x.  l.  n.  y.  —  19  Scapharii.  d.  e.  —  20  Hoc.  z.  —  21  Regatur.  z.  Regeretur.  x.  n.  s.  —  22  Munia- 
tur.  z.  Munirelur.  n.  s.  Muniaretur.  x.  —  23  Incedant.  z.  —  24  Venirent.  x.  n.  s.  u.  —  25  Quod.  l.  o.  q.  s.  z. 

—  26  Signifer  et  dux  sit.  z.  —  27  Robertus.  z.  —  28  Normannorum.  x.  —  29  Om.  et  episcopus  Podiensis  l.  s.  

30  Incedebat.  d.  e.  r.  Procedebant.  x.  l.  o.  s.  t.  —  31  Nocuerit.  z.  NocereL  q.  r.  u.  v. 

"  Vide  supra,  p.  i5,  annotât,  a.  —  h  Cf.  Tadebov.  I,  vu,  p.  i5,  16;  Willelm.  Tyr.  1.  II,  c.  xm,  p.  91. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEkO&OLIMITANA.  741 

a  Arma  1  cquitum  tam  idoriea  erâttt,  quia2  ïn  tanto  procinctu  tnilitiae  Deî  fconvte-    a.  1096. 
niebant.  Nam  quis  caraeus3  oculus  loricarum,  aut  galearum,  aut  scutoruta,  aùt4 
lancearum5,  sole  radiante,  ferre  poterat6  intuitum?  Pedites  vero  omni  génère  te- 
lorum  sic  praemuniti  sunt,  quia7,  si  obviam  sibi8  veniret9,  omni  Orienti  terrorem 
incuteret ,0.  Et  quum  sic  telis  et  armis  accingantur,  tamen,  ut  inermes 11  peregrini, 

b  neccssaria  sibi  mercantur.  Quae  c^uufcn  aùdifcset  vir  circumspectus  et  divitiis  opu- 
lentissimus,  talia  verba  protulit 12  coram  13  omnibus  :  a  Gratias  agere  Deo  omnes 
«debemus,  qui  in  sua  potestate  habet  omnium  corda,  et  quo  vult  inclinât  eaa. 
•  Quis  enim  tôt  principes  tantumque  populum  insimul14  collcgisset,  nisi  ipse 
«  mentibus  eorum  praesideret  ?  »  Quumque  requireret  quod  signum  gestarent  pe- 

c  regrinationis,  didicit  quia15  atit  in  frontibus16,  aut  in  spatulis17  dextri*  sighum 
ferebant  Sancfce  Crucis.  Quum  Vetfo  per  campos  discurrendb  bellico  uitti  se  exer- 
cèrent, et  joculando18  in  ittvicem19  alter  in  altérum  hastas  vibrarent,  omnes  una 
voce  clamabant,  dicentes  :  Deus  vult!  Deus  vult!  Et  hoc  signum  erat  bellici  clamotis . 
ipsorum  *°.  Et  quum  htec21  itehim  audiret  vir  prudens  et  mente  capax,  magis  ac 

d  magié*2  in  Deo  exsultavit,  quia  omnia  h&c  non  tantutti  esàe  hominum 23  intellexit. 


CAPITULUM  IV. 

De  Boamundo,  qui  cmcem  suscepit,  suisque  ut  susciperent  impcravit24. 

Qui  concite25  eadem  devotione  succensus,  duo  pretiosa  pallia  jussit  afferri,  et  ex 
eis  corrigiatim  incfeis  praecepit  cruces  fieri.  Tune  dixit  omnibus,  tam  peditibus 
quam  militibus  :  «  Si  quis  est  Domini,  jungatur  mihi;  o  milites,  nunc  mei,  estote 
ttDei;  et  viam  Sancti  Sepulcri  mecum  incipite26;  et  quae  mea  sunt,  ut  vestra, 

e  •  assumite.  Nonne  et  nos  Ffancigenae  sumus  ?  Nonne  parentes 27  nostri 28  de  Francia 
«  venerunt,  ettierram  banc  militaribus  armis  Sibi  mancipaverunt?  Proh  dëdecus! 
«  Ibunt  consanguinei  et  fratres  nostri29  sine  nobis  ad  martyrium,  imo  âd  Paradi- 
«  sum  ?  In  omnibus  futuris  temporibus  debfet  ascribi  tam  nobis  quam  liberis  nostris 
«rétrograda  animi  inopia,  si30,  nobis  absentibus,  agitur  haec  divina  militia.  »  Et 

f  quum  istis  ethis  similibus  animosus  miles  finem  daret,  omnes  clama verunt 31  qui 
aderant 32,  dicentes  :  «  Nos  tecum  ibimus  et  absque  retractatione  viam  Sancti  Se- 
*  pulcri  promittimus.  »  Tune  vir  sapiens  et  astutus  cruces  jussit  afferri,  quas 
praeceperat  fieri.  Quibus  allatis,  dixit  :  «  Si  dictis  vestris  uni^e33  facta34  vultis,  de 
«crucibus  istis  quisquis35  unam  accipiat;  et  crucis  acceptiô  sponsio  viae  fiât.» 

1  Arma  aûtem.  d.  e.  —  2  Quœ.  d.  e.  y.  —  3  Carnalis.  d.  e.  r.  —  4  Sea.  d.  e.  —  5  Om.  dut  galearurn... 
aut  lancearum  l.  —  0  Radiente,  ferreU  e.  —  7  Ut  e.  k.  —  8  Eis.  e.  y.  —  9  Venirent.  c.  t.  Om.  sibi 
venirei  b.  —  10  IncuterenL  z.  —  11  Inermes  et.  &.  Om.  inermes  d.  e.  —  12  Protalit,  dicens.  d.  e.  —  13  Om. 
coram  y.  —  14  In  unam.  z.  —  15  Quod.  q.  r.  s.  z.  —  16  Aut  infronte.  z.  —  17  Aut  in  scapulis.  s.  z.  — 
18  Jaculando.  u.  —  10  Jocando  invicem.  z.  Om.  in  invicem  b.  —  20  Illorûm.  d.  b.  r.  Eorum.  k.  n.  s.  Eorum 
ipsorum.  o.  Clamoris  ipsorum  :  Deus  vult!  Deus  vult!  l.  t.  x.  —  21  Hoc.  d.  b.  g.  h.  t.  —  22  Om.  ac  magis 
c.  e.  —  23  Hominum,  sed  Dei.  d.  e.  Hominium.  h.  —  24  Sic  d.  Boamundus  crucem  suscepit  suosque  ut  suscipe- 
rent incitavit.  m.  —  25  Statim.  z.  —  26  Accipite.  c.  d.  b.  —  27  Fratres.  d.  Et  parentes.  I.  —  28  G  entes  nostrœ. 
l.  s.  —  29  Et  fratres  vestri.  h.  —  30  Inopia  et  enervatœ  animositatis  ignavia,  si.  d.  e.  —  31  Clamabant. 
F.  —  32  Om.  qui  aderant  &.  n.  s.  —  33  lnire.  i.  —  34  Factis.  y.  —  35  Quisque.  m.  n.  q.  s.  Unusquisque.  z. 

'  Cf.  Prov.  xxi»  î. 


Digitized  by 


742  ROBERTI  MONACHI 

a.  1096.    Tune  tôt  ad  accipiendum  confluxerunt,  quia 1  multis  accipere  affectantibus  cru-  a 
ces  defuerunt 2. 


CAPITULUM  V. 

De  Apuliensibus,  qui  certatim  cruces  accipiebant3. 

Hoic  Calabrae  gentet  lOcUntar  et  Apulieoses  ; 
Hic  fieri  prœdax  «prévit  tamen  Apuliœ  dax  *. 

Audientes  igitur5  optimates6  Apuliae,  et  Calabriae,  et  Siciliœ,  quod  Boamun- 
dus  crucem  viae  Sancti  Sepulcri  susceperat7,  omnes  ad  eum  confluunt,  et  tam  mé- 
diocres quam  potentes,  senes  quam  juvenes,  servi  quam  domini,  viam  Sancti  Se- 
pulcri promittunt.  Dux  vero  ipsius  Apuliae8,  ut  haec  vidit  et  audivit,  vehementer  b 
indoluit,  quouiam  solus  cum  parvulis  ac  mulieribus  in  ducatu  suo  remanere  per- 
timuit0.  Erat  autem  duxaille  frater  Boamundib,  uterque10scilicet  filii11  Roberti12 
Wischardi.  Dum  vero  Boamundus  viae 13  necessaria  para  vit ,  Francigenae  ad  marinos 
portus  pervenerunt;  alii  scilicet  ad  Brundusiuin l\  alii  ad  Barim,  alii  Otrentum 15, 
mare  intraverunt.  Hugo  siquidem  Magnus,  et  Guillelmus 16  Marchisi  filius,  in  portu  c 
Barim 17  mare  intraverunt 18,  et  Durachium  usque  navigaverunt c. 


CAPITULUM  VI. 

De  captione  Hugonis  Magni 19. 


Quos  ut  deprehendit  adesse  duxd  loci  illius,  captus  iniqua  cogitatione,  illosc 
continue*  jussit  apprehendi,  et  apprehensos  Constantinopoliin  transduci20.  Edixe- 
rat21  enim  subdolus22  imperator  ut  omnes  Iherosolimitani23  caperentur,  et  ad  se 
Constantinopolim  ducerentur24.  Volebat  namque  ut  sibi  omnes  fidelitatem  face-  d 
rent,  ut  scilicet  suum  esset  quicquid  per  arma  adquirerent^ 


25 


1  Quod.  u.  v.  et  codices  Romani.  Ut.  z.  —  2  Defaerint.  z.  —  3  Sic  d.  De  Apuliensibus ,  quipœne  omnes  sus- 
ceperuni  cruces.  m.  —  4  Om.  hos  versus  c.  e.  u.  y.  —  5  Autem.  d.  e.  —  6  Obiimates  a.  —  7  Acceperat.  d.  e.  — 
8  Vero  Apuliœ.  z.  —  9  Om.  Dux  vero. .  .  pertimuit  i.  —  10  Utique.  d.  b.  —  11  Utrique  scilicet  filii.  l.  m.  n.  q.  s. 
Scilicet  filius.  r.  —  12  Roudberti.  e.  Rotberti.  x.  —  13  Vitœ  suœ.  d.  e.  —  14  Brondosum.  a.  Brondusiam.  c.  d. 
Broundosium.  k.  Brundisium.  v.  Brundosum.  y.  —  15  Orrenium.  k.  Ottrentum.  u.  Otrenthum.  v.  —  16  Wil- 

lelmus  A.  Willermus.  o.  Q.  R.  z.  —  17  Barris,  l.  t.  x.  —  18  Om.  Hugo  siquidem  mare  intraverunt  c. 

k.  n.  s.  —  19  Sic  d.  De  captione  Hugonis.  m.  —  20  Illos  continuo  Constantinopolim  fecit  transduci.  l.  Duci.  e. 
q.  u.  —  21  Et  dixerat.  l.  Condixerat.  u.  v.  — 22  Perfidus  d.  b.  r.  —  23  Quod  omnes  Romani,  u. —  24  Trans- 
ducerentur.  y.  —  25  Possent  adquirere.  b. 

"  Cornes  Rogerius.  (C£  Tudebov.  I,  vu,  p.  16,  123,  d  Joannes,  Isaaci  Sebastocratoris  filius.  (Cf.  supra, 

176;  Radulf.  Cadomens.  c.  i,  p.  6o5.)  p.  176,  annotât,  a.) 

b  Cf.  Radulf.  Cadomens.  c.  11 ,  p.  606.  *  Videlicet  Hugonem  Magnum ,  Drogonem  de  Nelia , 

e  Cf.  Tudebov.  I,  vi,  p.  i4,  ia3,  176;  Willelm.  Willelmum  Carpentarium,  Clarembaldum  de  Vendo- 

Tyr.  L  II,  c.  iv,  p.  78-79.  Jiolo.  (Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  II,  c.  v,  p.  80.) 


Digitized  by 


Google 


HiSTORIA  IHEROSOLIM1TANA. 


743 


GAPITULUM  VII. 

De  Hugone  et  Godefiîdo1. 

a     Sed  deprehensi,  quum  ad  urbem  venerunt,  magnum  ibi*  solatium  invenerunt,    a.  io9r>. 
quoniam  cum  magno  exercitu  ducem  Godefridum  reppererunt3.  Flere  praeft  gau- 
dio  potuit,  qui  Hugonem  Magnum  et  ducem  Godefridum  in5  invicem  amplexari 
et  osculari6  conspexit.  Gaudet  Hugo  Magnus  se  fuisse  comprehensum,  quia  me- 
mit  adduci7  ad  ducem  Godefridum8.  Gaudet  dux9,  quia  amplexatur10  praecor- 

b  dialem  amicum  etcognatum  suum  et  totius  generositatis  nobilem  virum.  Gaudet 
alter  in  altero  innovatum  fœdus  antiquae  11  familiaritatis ,  et  quod  in  utroque 
inerat  insigne  decus  probitatis.  In  his  duobus  viris  primo  denudatae  sunt  fraudes 
imperatoris,  sicut  subsequens  pagina  denudabit12. 


CAPITULUM  VIII. 

De  duce  Godefrido,  qui  primus  venit  Constantiuopolim ,3. 

Dux  quoque  regalem  primas  pervenit  ad  urbem1*. 

Dux  Godefridus,  prior  omnium  Francorum  principum  15,  Gonstantinopolim  ve- 
c  nita,  quiaper  Hungariam  16  recto  gressu 17  itineravit 18.  Venit  itaque  duobus  diebus 
an  te  Natale  Dorainib,  et  bospitari  voluit  extra  urbem;  sed  subdolus  imperator 
intra  19  suburbana  eum  recepit.  Speravit20  iterum21  dux  ibi  securus  remanere22, 
quoadusque23  convenirent 24  agmina  gentis  Francigenae.  Et  quum  per  aliquot  dies 
mittere  cœpit  clientes  suos25  ad  necessaria  comparanda,  dolosus  imperator  prse- 
d  cepit  Turcopolis  suis  et  Pincenatibus26  ut  in  insidiis  positi  eos  invaderent  et  occi- 
derent. 


CAPITULUM  IX. 

De  aperta  fraude  imperatoris,  et  quot  Baiduinus,  frater  ducis,  occidit  homines  ipsius27. 
Sed  Balduinus28,  frater  ducis,  cognita  eorum  nequitia,  occultavit  se,  et  eorum 

1  Sic  d.  —  2  Sibi.  z.  —  3  Om.  reppererunt  g.  —  4  Flere  ibi  prm.  d.  e.  —  5  Om.  in  z.  —  6  Om.  et  oscu- 
lari x.  —  7  Duci.  k.  n.  Meruit  hac  occasione  adduci.  z.  —  8  Om.  in  invicem  amplexari.  .  .  .  ad  ducem  Gode- 
fridum  g.  —  9  Dux  ipse.  c.  —  10  Osculatur.  b.  —  11  Fœdus  amicitiœ  et  antiquœ.  z.  —  12  Demonstrabit.  g. 
Declarabit  k.  n.  t.  Sicut  mox  sequentia  declarabant.  z.  — 13  Sic  d.  —  14  Om.  hune  versum  c.  b*  t.  u.  v.  t.  — 
J5  Om.  Francorum  principum  b.  —  16  Dngariam.  z.  —  17  Cursu.  b.  — 18  Profectus  est.  z.  — 19  Inter*  m.  o.  z. 
—  20  Sperabai.  c.  —  21  Itaque.  x.  t.  —  22  Securus  manere.  c.  d.  i.  g.  h.  n.  Permanere.  v.  —  23  Securum 
rémunère  se  posse,  donec.  u.  z.  —  24  Conveniret.  t.  Venirent.  z.  —  25  Dies  mitteret  clientes  suos.  k.  l.  n.  s.  t. 
Dies  mitteret  clientes  et  armigeros  suos.  m.  Cœpit  clientes  et  armigeros  suos  mittere.  n.  Mitteret  clientes,  x.  y. — 
20  Pincenatis.  y.  —  27  Sic  d.  —  28  Baldwinus.  k.  n.  y.  Baldevinus.  m. 

"  Cf.  Tudeb.  I,  v,  p.  i/i,  ia3,  176.  • —  h  îd  est  die  xxni°  mensis  Decembris  A.  D.  1096.  (Cf.  supra  Tudeb.  /.  c.) 


Digitized  by 


Google 


744  ROBERTI  MONACHI 

a.  1096.  praevenit  insidias,  quia,  dum  suos  sequerentur 1  ut  occiderent,  forti  animo  et  virili  a 
irapetu  illos  invasit2;  et  sic,  Deo  juvante,  illos  superavit3  pluresque  ex  eis  occidit, 
et  captos h  fratri  suo  duci  praesentavit*.  Quod  quum  audisset  imperator,  iratus  est, 
quia  sensit5  denudatas  esse  Francis  suas  dolositates6.  Dux,  ut  cognovit7  erga  se 
suosque  impcratorem  iratum  esse,  de  suburbanis  illius  exivit,  et  extra  urbem  sua 
tentoria  fixit.  Sole  igitur  occidente,  quum  nox  superficiem  terrae  cooperuisset ,  b 
satellites  imperatoris  prœsumpserunt  ducem  invadere;  sed  divina  adminiculante 
gratia8,  cum  magno  sui  detrimento,  vix  manus  illius  potuerunt  evadere.  Alter  in 
alterum  irruit9,  sed  alter  altero  praestantior  fuit.  Dux  cum  suis,  ut  leo  frendens10, 
illos  cito  dispersit,  et  septem  11  occidit,  ceteros  insecutus  usque  ad  portam  civi- 
tatis  12.  Dux 13  inde 14  ad  tenloria  sua  rediit,  et  quietus  deinceps  mansit 15.  c 


CAPITULUM  X. 

De  pace  imperatoris  ac  ducis,  et  quot  Francorura  exercitus  Constantinopolim  venit16. 

Francigenœ  gentes ,  urbi  simul  advenientes  , 
Terrorem  mortis  prétendant  compatriotis 

Imperator  autem  pacem  ab  eo  per  multos18  internuntios  quaesivit,  et  tandem 
impetravit,  et  mercatum  ei  et  suae  genti,  sicut  in  civitate  erat,  habere  permisit 19. 
Interea  gens  Gallicana  cœpit  adpropinquare  regiœ  civitati  :  Podiensis20  episcopus 
et  cornes  Sancti  ^Egidii,  comités  quoque  Normannus  et21  Flandrensis  et  Stepha- 
nus  Carnotensis 22.  D 


CAPITULUM  XL 

Boamundus  cum  suis  Bulgariam  transiit23. 

Dum  hœc  itaque24  aguntur,  ut  diximus,  prospero  successu25,  Boamundus  Apu- 
liensis26,  paratis suis 27  stipendiistanto  itineri  congruentibus,  mare  intravit,  et28  in 
Bulgaria29  regione30  transnavigavit31;  cum  quo32  erant33  nobilissimi  principes  :  Tan- 
credus34  videlicet,  nepos  suus35  etMarchisi  filius,  Richardus  princeps,  etomnes 
terrae  illius  optimates,  qui  tantam  in  Bulgaria35  copiam  reppererunt,  quod  a  j meta  e 

1  Insequerentur.  d.  e.  m.  —  2  Invadit.  B.  —  3  Dispersit.  b.  —  4  Captos  quosdam.  c.  —  5  Cognovit.  u.  z. 
—  6  Dolositates  suas  et  insidias.  z.  —  7  Agnovit.  d.  b.  —  8  Misericordia.  b.  —  9  In  alterum  mit.  k.  — 
10  Frendens  ut  leo.  z.  — 11  Septem  ex  eis.  c.  x.  — 12  Civitatis;  ipsis  et  imperatori  eorum  multum  horroris  intuUt 
et  anxietatis.  k.  —  13  Om.  Dux  t.  —  14  Vero.  b.  m.  r.  — 15  Deinde  permansii.  r.  —  10  Sic  d.  De  pace  im- 
peratoris ac  ducis.  m.  —  17  Om.  hos  duos  versus  c.  b.  t.  u.  v.  y.  —  18  Om.  multos  z.  - —  10  Habere  con- 
cessit.  g.  h.  —  20  Podiensis  scilicet.  e.  m.  o.  —  21  Et  cornes,  v.  Om.  et  z.  —  22  Cartonensis.  l.  o.  Carnotensis, 
et  nobiles  viri  Balduinus  Montensis  et  Ansellus  Ribodi  Montensis.  m.  Carnotensis  et  nobilissimi  principes  Bal- 
duinus  Montensis  et  Ansellus  Ribodiensis.  b.  b.  - —  23  Sic  d.  —  24  Ita.  c.  e.  —  25  lncessu.  c.  Dum  hœc  ita,  ut 
diximus,  prospero  successu  contigerant  (contingerent.  r.)  m.  r.  Aguntur  ita,  ut  diximus,  prospero  successu. 
d.  b.  —  26  Aupuliensis.  y.  — -  27  Suis  omnibus,  e.  —  28  Inserit  hic  v  :  De  Burgaria.  —  20  Ubgaria.  a.  Um- 
garia.  i.  Burcharica.  m.  Bulgarica.  r.  Hulgaria.  y.  —  30  Bulgariam  regionem.  z.  —  31  Transmigravit.  F.  — 
32  Cum  eo.  b.  m.  r.  —  33  Om.  erant  y.  —  34  Tanchredus.  a.  Thancredus.  k.  x.  Tankradus.  u.  Thancradus.  T. 
hic  et  ubique.  —  35  Nepos  ipsius.  c.  Nepos  ejus.  e.  —  36  Hulgaria.  A.  y.  Burcharia.  m. 

•Cf.Tudeb.  /.  c. 


Digitized  by 


HIST0R1A  1HEROSOLIM1TANA.  745 


a  frumenti,  vini  et  olei  sui  omnes1  multiplicati  sunt*.  Deinde  descendentes  in  vallem    a.  io97. 
Andronopolim2,  ibi  tandiu  quietaverunt,  quousque  omnes  transfretaverunt b. 


CAPITULUM  XII. 

Quod  Boamundus  interminatus  est  suis  ne  aliquid  violenter  auferrent3. 

IHic  Boamundus,  vir  prudens\  comminatus  est  suo  exercitui5  ne  aliquis  ali- 
quid alicui6  violenter  auferret,  sed  unusquisque  quod  sibi  competebat7  compa- 
raret.  Tandem,  transfretatis  omnibus,  in  quamdam  regionem  intraverunt8,  bonis 

b  omnibus  uberrimam,  de9  villa10  in  vîllam,  de  castello  in  castcllum,  de  civitate 
in  civitatem  progredientes,  Castoriamc  pervenerunt11,  et  ibi  solemnitatem  Domi- 
niez Nativitatis  celebraverunt 12  d,  et  per  dies  plurimos  quietaverunt13.  Quumque 
forum  rerum  venalium  ab  indigenis  quœrerent,  impetrare  nequiverunt,  quoniam 
omnes  a  facie  eorum  confugiebant ,  œstimantes  nostros  advenisse  causa  prae- 

c  dandi  u,et  omnem  15  terram  depopulandi.  Ideo  nostri  compulsi  sunt  ciborum  ino- 
pia  rapere,  pradari  oves,  boves16,  arietes,  porcos17,  et  quae  usui  ciborum  18  erant 
utilia19. 


CAPITULUM  XIII. 

De  castello  Haereticorum50. 


Egressi  de  Castoria  venerunt  ad  Palagoniam21,  in  qua  erat  quoddam  castrum 
Haereticorum %  quod  undique 22  aggrcssi  sunt  ;  et  crepantibus23  buccinis,  et  telis  ac 
d  sagittis2*  volantibus25  ilico26  comprehenderunt27,  et  spoliatum  omnibus  bonis  suis, 
cum  ipsis28  babitatoribus,  igni  combusserunt.  Nec  id  eis29  injuria30  contigit,  quia 
illorum  detestabilis  sermo,  ut  cancer,  serpebat,  jamque  circumjacentes  regiones 
suo  pravo  dogmate  fœdaverat,  sicut  et  ipsos  a  recta  fide  sua  fœda  intentio  ab- 
duxerat31. 

1  Olei  omnes.  d.  m.  o.  q.  r.  s.  z.  e.  f.  x.  Om.  omnes  c.  —  2  Andrinopolim.  l.  r.  Andrinopolis.  m.  Andrano- 
polim.  u.  v.  Andronopolis.  x.  —  3  Sic  d.  —  4  Vir  providas  et  prudens.  d.  b.  r.  Vir  prudens  et  providas,  m.  — 
5  Exercitui,  dicens.  d.  r.  —  6  Om.  alicui  c.  d.  —  7  Quod  sibi  necessarium  erat.  d.  b.  —  8  lntroierunt.  d.  e.  — 
9  Et  de.  m.  o.  q.  s.  z.  —  10  Uberrimam.  Qui  de  villa,  d.  e.  r.  Uberrimam.  Quum  de  villa,  n.  o.  — 11  Castoriam 
vénérant,  b.  Uberrimam,  et  progredientes  Castoriam  pervenerunt.  x.  —  12  Uberrimam,  et  progredientes  Casto- 
riam pervenerunt,  et  ibi  Nativitatem  Domini  celebraverunt.  l.  —  13  Dietaverunt.  y.  z.  —  14  Causa  prœliandi. 
c.  —  15  Om.  Omnem  x.  —  16  Oves  et  boves.  r.  Om.  oves,  boves  m.  —  17  Arietes,  hircos,  porcos.  z.  - —  18  Om. 
ciborum  s.  —  19  Erant  necessaria.  d.  b.  f.  i.  m.  t.  y.  Sunt  necessaria.  x.  s.  Rapere,  preedari  qaœ  usui  erant  ne- 
cessaria.  l.  Prœdari  quœcumque  usui  sunt  necessaria.  n.  —  30  Sic  d.  m.  —  21  Palagoram.  i.  In  Palagoniam.  z. 
—  22  Utique.  x.  t.  —  23  Concrepantibus.  F.  —  24  Sagittis  undique.  d.  e.  —  25  Pervolantïbus.  m.  r.  —  26  Om. 
ilico  k.  n.  r.  s.  —  27  Ceperunt.  z.  —  28  Cum  suis.  l.  n.  o.  q.  z.  —  29  Hœc  ideo  eis.  x.  Hœc  eis.  x.  —  30  Injuste. 
c.  Nec  immerito  eis  hœc  injuria,  d.  b.  —  31  Abstulerat.  z. 

■  Psalm.  iv,  8.  c  Cf.  Tudeb.  I,  u,  p.  16.  ia3,  176. 

b  Cf. Tudeb.  I.vm,  p.  16;  Willelm.  Tyr.  1.  II,  c.  xhi,         4  Cf.  Tudeb.  I,  ix,  p.  16. 
p.  91.  •  Cf.  Tudeb.  /.  c. 

m.  8  q4 


Digitize'd  by 


Google 


ROBERTI  MONACHI 


CAPITULUM  XIV. 

De  militibus  imperatoris  quos  Boamundus  occidit1. 

Invadit  nostros  exercitus  imperatoris  ; 
Utque  Boamundus  nostris  est  associatus , 
Rex  font  insanus  Constan  tinopolitanus 

Denique3  ad  flumen  Bardarum *a  venientes,  plures  ipso  die  transierunt;  alîi  vero ,  a 
qui,  sole  stante,  transire  nequiverunt5,  remanserunt.  In  crastinum,  summo  dilu- 
culo,  aurora  jam  lucescente,  venit  exercitus  imperatoris  super  illos  qui  remanse» 
rant ,  et  omnes  occidere  aut  vioculatos  captivare  parabant6;  quibils  dum  nostri  for- 
titer  résistèrent,  rumor  pervenit  ad  aures  Boamundi  et  Tancredi.  Tancredus  vero 
non  diu  ferens  suos  ita  injuriari 7,  equo  volitans,  ad  flumen  rediit,  et  se  cum  equo  et  b 
armis  in  illud  injecit,  eumque  duo  millia  equitum  sunt  insecuti8.  Qui  protinus 
advenientes  invenerunt  Turcopolas  et  Pincenates9  cum  eis  dimicantes;  in  quos 
subito10  ut  effrenati  irruentes,  multos  neci  dederunt11,  et 12  plures  captos  vincula- 
verunt13,  et  loris  irretitos  ad  Boamundum  adduxerunt  u.  Quos  ut  vidit,  Deo  gra- 
tias  egit,  et  hilari  vultu  subridens,  eis  per  interpretem  dixit  :  «Gens  maie  sana,  c 
«  quare  quaeritis  occidere15  gentem  Dei  et  nostram 16  ?  Nos  sumus  Christian»  fidei  con- 
«  sortes  et  domestici  et  peregrini  milites  Sancti  Scpulcri.  Nos  neminem  vestrum 
«  quaerimus  laedere ,  nec  imperatori  vestro  molimur  aliquid  auferre.  »  Ad  haec  illi  res- 
pondentes,  dixerunt17  :  «  Domine,  conductitli  milites  imperatoris  sumus,  et  dona- 
«tiva  nostra  promereri  ab  eo  desideramus:  quo  ei  libet  vadimus,  quod  praecipit  d 
«facimus,  et  magis  illi  quam  Deo  obedimus.  Nos  tamen  bene  recognoscimus 
«  quia 18  magis  oportet  obedire  Deo  quant  hominibus  b.  Imperator  noster  magis  perhor- 
«  rescit 19  agmina  vestra  quam  cœli  fulmina ,  quia  plus  intelligit  vos  velle  eum 
«regno  suo  privare  quam  velle  peregrinari;  et  ideo  non  cessât  malum  erga  vos 
«  machinari.  Sed  pro  Deo 20,  cujus  peregrini  et  milites  estis,  dignemini  nostri  mise-  e 
«  reri.  »  Ad  haec21  verba  vir  egregius,  commotus  spiritu  misericordiae,  condonavit 
eis  vitam,  et  illaesos  abire  permisit0.  Et  dum  sic  laeto  successu  procederet,  Franco- 
rum  exercitus  Constantinopolim  convenerat22  et  ejus  praestolabatur  adventum, 
quem  audierat  illic23  in  proximo  adfuturum24.  Imperator  autem  quum  vidisset  cas- 
tra Dei  undique  sic  affluere  et  exercitum  suum,  quem  miserat  contra  Boamun-  f 
dum,  sic  dissipa tum  esse,  exaestuans  animo  cœpit  admodum  anxiari,  et  fraudu- 
lente25  cogitationes  in  corde  silo26  versari. 

1  Sic  d.  —  2  Om.  hos  versas  c.  b.  t.  u.  v.  y.  —  3  Denique  in  crastinum.  z. —  4  Barbarum.  h.  Badarum.  u. 

—  5  Nequiverant.  z.  —  6  In  crastinum,  illos  qui  remanserunt  invadit  exercitus  imperatoris,  summo  diluculo, 
aurora  jam  lucescente,  et  omnes  occidere,  aut  captos  vinclosque  abducere,  in  animo  habebant.  t.  — 1  Suos  ita 
injuriis  affici.  z.  —  8  Secuti.  d.  b.  f.  i.  —  0  Pincennates.  l.  n.  u.  v.  Picenates.  m.  Pincenatos.  y.  — 10  Om. 
subito  m.  —  11  Om.  multos  neci  dederunt  h.  — 12  Om.  et  y.  —  13  Captos  in  vincula  conjecerunt.  z.  — 14  Con~ 
dnxerunt  m.  r.  —  15  Subvertere.  b.  —  16  Gentem  nostram  et  Dei.  z.  —  17  Illi  responderant,  dicentes.  D.  è. 

—  18  Quod.  z.  —  19  HorresciU  k.  —  20  Pro  Domino,  x.  Propter  Deum.  z.  —  21  Nostri  dignemini,  digne- 
mini.  Ad  hœc.  jl.  —  22  Pervenerat.  b.  r.  Venerat.  m.  Procederet  cum  suis  Boimundus,  Constantinopolim  jam 
convenerat  Francorum  exercitus.  c.  —  23  Illuc.  e.  f.  —  24  In  proximo  venturum.  e.  —  25  Sic  omnes  codices 
et  z.  —  26  Ejus.  z.  Addit  inler  lineas  A.  :  vel  ejus. 

•  Cf.  supra,  p.  33o,  annotât,  g,  —  b  Cf.  Act.  v/29.  —  •  Cf.  Tudeb.  /.  c. 


Digitized  by 


mSTORIA  IHEROSOLIMITANA. 


CAPITULUM  XV. 

De  simulationc  imperatoris1. 

a     Tandem  simulavit  animum*,  et  quasi  de  ejus  adventu  gratulabundus  esset,    a.  io97. 
misit  obviam  Boamundo,  qui  eum  per  civitates  et  castella  sua  gratanter  excipe- 
rent3,  et  ad  se  cum  honorificentia  conducerent4.  Compertum  vero  nostri  habe- 
bant  quia5  non  agebat0  hoc  ex7  aliquo  famulatu8  amicitiae,  sed  sécréta  cordis 
simulatione.  Indigenae  autem  terrae  illius,  accepto  imperatoris  imperio9,  caterva- 

b  tim  victui  necessaria  conferebant,  et  pretio  satis  competenti  vendebant.  Sicque  ve- 
nientes  ad  civitatem  quae  Susa 10a  memoratur  u,  Boamundus  ibi  suum  dimisit  exer- 
citum,  et  Constantinopolim  cum  paucis  perrexit  ad  imperatoris  colloquiumb. 
Tancredus  vero12  remansit  dux  et  custos  exercitusc;  et  noluit  ibi  diutius  rema- 
nere13,  quia  extranei  erant14  cibi  quos  sibi  oportebat  emere,  et  eduxit  eos  seor- 

c  sum  15  in  vallem  satis  omnibus  bonis16  uberrimam,  et  corporalibus  incrementis 
satis  optimam  ,7. 

Intérim  18  Boamundus  dum  adventaret  civitati ,  Francorum  exercitus  pars 
maxima  venit  ei  obviam,  et  unanimitcr  receperunt  eum,  sicut  mater  unicum 
fîlium. 


CAPITULUM  XVI. 

Sermo  Boamundi  ad  Francos19. 

Vcrba  Boamundi  non  laudant  prospéra  mundi  ; 
Miiitiamque  paru  m  non  laudant  Christicolarum  ,0. 

d  Boamundus  autem,  ut  conspicatus  est  tôt  consules,  tôt  duces,  tôt  optimates 
obviam  sibi  occurrere21,  in  cœlum  manus  erigens,  obortis  prae  gaudio  lacrymis, 
flevit  uberrimc;  et  osculatis  pluribus,  vix  tandem  repressis  singultibus  ut  loqui 
potuit,  sufiusus  ora  22  fletibus,  in  haec  verba  exorsus  est  fari.  •  0  bellatores  Dei23  et 
«  indeficientes  peregrini  Sancti  Sepulcri,  quis  ad  haec  peregrina  loca  vos  adduxit, 

e  «  nisi  ille  qui  filios  Israël  ex  yEgypto  per  mare  Rubrum  sicco  vestigio  transduxit24? 
«Quis  alius  inseruit  vobis  animum25  ut  relinqueretis  possessiones  vestras,  et  na- 
ît taie  solum?  Cognatos  et  affines,  conjuges26  et  liberos  abdicastis,  immo  et  omni 
«  corporeae  voluptati  renuntiastis.  Nunc  iterum  secundo  regenerati  estis,  per  confes- 

1  Sic  a.  c.  d.  g.  H.  i.  x.  t.  u.  v.  y.  x.  —  2  Simulavit  amicum.  g.  Om.  animum  ch.  —  3  Acciperent.  f.  — 
4  Perducerent.  d.  b.  Adducerent.  t.  x.  —  5  Qaod.  l.  m.  n.  o.  r.  z.  —  0  Non  facereU  m.  o.  —  7  De.  z.  Om.  ex 
s.  —  8  Familiata.  s.  —  0  Mandato.  e.  m.  r.  — 10  Civitatem  qaœ  Susam.  k.  Civitatem  Susam.  t.  — 11  Nomi- 
natur.  g.  h.  i.  —  12  Autem.  z.  — 13  Manere.  m.  z.  —  14  Extranei  ibi  eranU  z.  —  15  Emere;  eduxit  autem  exer- 
citum  seorsum.  t.  x.  —  16  Cibis.  h.  —  17  Oblimam.  a.  Opimam.  z.  Hic  inserit  d  hoc  lemma  :  Francorum 
proceres  in  eam  gradiuntar  orantes.  —  i8  Interèa.  z.  —  19  Sic  d.  —  20  Om.  hos  versus  c.  e.  y.  —  21  Ve- 
nire.  m.  —  22  Suffusis  ora.  a.  c.  d.  b.  f.  i.  x.  t.  u.  x.  —  23  Bellatores  altissimi  Dei.  d.  b.  —  24  Traduxit.  c. 
—  25  Vobis  hune  animum.  r.  —  26  Uxores.  x.  x. 

'  Urbs  illa  a  Tudeb.  (II,  i,  p.  18,  ia5,  178)  Rusa,         u  Cf.  Tudeb.  II,  i,  p.  18,  ia5,  178. 
a  Hadulfo  autem  (c.  x,  p.  612  c.)  Chympsala  vocatur.  c  Cf.  Tudeb.  imitât,  p.  178;  Radulf.  Caâom.  c.  x,  xi, 

Hodie  Ruskujan.  p.  6 1  a ,  6 1 3. 

9/i. 


Digitized  by 


Google 


748  ROBERTI  MONACHI 

•  1097.  «  sionem  scilicet  et1  pœnitentiam ,  quam  quotidie  duris  laboribus  exhibetis.  0  feli-  * 
«ces  qui  in  tali  opère  déficient;  qui  ante  visuri  sunt  Paradisum  quam  patriam 
«suam!  0  ordo  militum,  nunc  terque  quaterque  beatus!  Qui  hue  usque  fuisti 2 
«homicidii  sanguine  deturpatus,  nunc  sanctorum  sudoribus  compar  martyrum3 
«  cœlesti  es  diademate  laureatus.  Hue4  usque  exstitisti  incitamentum  irae  Dei;  nunc 
«vero  reconciliatio  gratiae  ipsius,  et  propugnaculum  fidei  suae5.  Quapropter,  in-  n 
.  «victi  milites,  quia  nunc  primum  incepimus6  Deo  militare,  non  gloriemur  in 
«  armis  sive  in  viribus  nostris 7,  sed  in  Deo  potentiore 8  omnium ,  quoniam  ipsius 
«  est  bellum  nostrum,  et  ipse  dominabitur9  (jentium 10  a.  » 

Boamundus,  quum  hœc  et plura 11  id  genus  praetenderet,  conciliavit  in  se animos 
audientium,  et  magnam  invenit  gratiam  in  conspectu  12  omnium.  Tune  on) nés  c 
cum  eo  ad  civitatem  venerunt,  et  ad  hospitium  suum13,  quod  ei  imperator  prae- 
parari  jusserat  extra  urbem,  deduxerunt. 

■        U  I J  1   

CAPITULUM  XVII. 

Multitude)  Francorum  pertciTuit  regem  Graecoruni  u. 

Subdolus  itaque  imperator  videns  castra  Dei  crescere,  et  de  die  in  diem 
augmentari,  inops  animi,  expers  sensus,  pauper  consilii,  ira  vehementi  cœpit 
inflaramari.  Nesciebat  enim15  quid  ageret,  quo  se  verteret;  quorsum,  si  eum  ur-  d 
geret  nécessitas,  fugeret.  Timebat  namque16  ne  tantus  et17  tantorum  exercitus  in 
se  insurgeret 18.  Mens  enim  19  fraude  plena  semper  anxiatur  et  est  sollicita;  et 
quod  machinatur  alteri,  pertimescit  semper  sibi20  machinari.  Sed  nostri  pror- 
sus  hoc21  non  quaerebant,  quia  contra  Christianos  praeliari  nolebant.  Tandem 
jussit  ad  se  convocari22  Boamundum23,  et  cum  illo  et  cum24  Graecis  suis  hujusce-  e 
modi  habuit25  consiliumb.  Requisivit  a  nostris  ut  sibi  principes  exercitus  face- 
rent  hominium26;  et  ipse  conduceret  eis  per  désertas  regiones,  quas  ingressuri 
erant,  forum  omnium  rerum  venalium,  et  in  omnibus  bellicis  negotiis  sui  prae- 
sentiam  et  suae  gentis  auxilium  ;  juraret  etiam  generaliter  omnibus  quod  omnia 
quibus  indigebant  in  armis  et  vestimentis,  ipse  suppleret,  nec  amplius27  ulli  F 
peregrino  Sancti  Sepulcri  noceret,  aut  noceri28  consentiret29.  Hoc  consilium  quum 
detectum  fuisset30,  placuit  fere  in  cordibus  omnium 31,  quoniam  plerosque  angebat 
nécessitas  rerum  temporalium32. 

1  Et  per.  y.  —  2  Usque  fait,  d.  b.  —  3  Marlyrium.  a.  —  4  Nunc.  f.  i.  t.  y.  x.  —  5  Illius.  c.  —  6  Ce- 
pimus.  m.  —  7  In  viribus  sive  in  armis  nostris.  z.  —  8  Potentissimo.  z.  —  9  Dominator.  y.  —  10  Gentibus.  z. 
— 11  Plnrima.  y.  —  12  In  oculis.  c.  —  13  Om.  suum  c.  r.  t.  —  14  Sic  d.  —  15  Om.  enim  z.  —  10  Enim.  l. 
n.  s.  z.  —  17  Ac.  y.  —  18  ConsurgereL  n.  o.  q.  z.  Surgeret.  s.  Om.  Nesciebat,  etc.  usque  ad  in  se  insurgeret 
i.  u.  v.  —  10  Etenim.  c.  Om.  Mens  enim  u.  v.  —  20  IbL  y.  —  21  Hœc.  y.  —  22  Vocari.  z.  —  23  Ad  se  Boa- 
mundum corrogari.  u.  —  24  Om.  cum  d.  n.  r.  —  25  Taie  habuit.  d.  b.  —  26  Homagium.  l.  Ominium.  k.  m. 
n.  o.  q.  s.  Hominum.  y.  hic  et  infra.  Hominium,  id  est  securitatem  pacis.  z.  —  27  Ulterius.  e.  — 28  Quod  om- 
nibus quibus  nocere.  v.  —  29  Permitteret.  u.  —  30  Esset.  d.  e.  — 31  Cordibus  fere  omnibus,  b.  —  32  Temporalium 
et  inopia  victus.  b.  Om.  rerum  temporalium  l.  t. 

"  I  Rbg.  xvii,  k"l  et  Psalm.  xxi,  29.  ic-lm.  Tyr.  1.  II,  c.  xv,  p.  93,  el  I.  III,  c.  xu,  p.  127  el 

b  Cf.  Tudeb.  II,  11,   p.   18,   ia5,    178;  Wil-  seq. 


Digitized  by 


HISTORfA  IHEROSOLIMITANA. 


749 


CAPITULUM  XVIII. 

Sacramentum  [quod]  Franci  fecerunt  imperatori1. 

Hoc  quod  rex  jurai  noo  longo  tcmpore  durât  : 
Jurtt  et  abjurât  qui  de  se  non  bene  curât*. 

a     Fecerunt  igitur  ei  cum  sacramento  hoc  hominium  tali  conditione,  ut  tandiu    a.  io97. 
duraret,  quandiu  ipse  perseveraret3  et4  in  sacramento  suo  et  promissions  Cornes 
vero  Sancti  iEgidii,  quum  requisitus  fuisset5  de  hominio,  id  nullatenus  facere 
voluit;  sed,  si  ei  crederetur,  tota  civitas  cum  suis  habitatoribus  et  ipso  imperatore 
destruereturV  Sed  non  erat  ratio  quod6  tam  regia  civitas,  tantaequeDeo  sacratae 

b  ecclesiae  everterentur7,  et  tôt  sanctorum  corpora  aut  igne  cremarentur,  aut  suis 
sedibus  viduarentur 8.  Tandem  cornes  Sancti  iEgidii 9,  aliorum  suasionibus  evic- 
tus 10,  assensum  praebuitbf  et  in  haec  verba  ei  fidelitatem  promisit,  dicens  :  «  Alexio 
«  imperatori  juro  quia11  nunquam  per  me  aut  per  meos  vitam  aut  honorem  amit- 
«tet,  aut  quicquid  hodie  juste  aut  injuste  possidet.  »  Hanc  illi  fiduciam  juravit, 

c;  et  imperator  adquievit. 


CAPITULUM  XIX. 

Sacramentum  quod  imperator  Francis  juravit12. 

Juravit  deinceps13  idem14  imperator,  dicens  :  •  Ego  Alexius  imperator  juro  Hu- 
«  goni  Magno  et  Godefrido  duci,  ceterisque  qui 15  hic  as  tant  Francorum  principi- 
«  bus,  quod  nunquam  in  vita  mea  injuriabor  ullum 16  peregrinum  Sancti  Sepulcri, 
«  aut  permittam  injuriari  ;  et  quod  cum  illis  pergam  17  in  bellicis  negotiis 18,  et 
D«pro  posse  meo  mercatum  sufficiens19  cum20  illis  conduci  faciam.  »  Nemo21 
miretur  quia22  tôt  et  tam  nobiles  Franci  quasi  coacti  hominium  fecerint23,  quo- 
niam  si  res  ex  ratione  pensetur24,  quia  vere  coacti  fuerint  invenietur.  Intraturi 
enim25  erant  terram  desertam  et  inviam,  terram  prorsus  omnibus  bonis25  alienam; 
et  sciebant  quia  diurnum  laborem  ferre  non  sufficit  cui27  victus  quotidianus  dé- 
fi ficit28.  Pro  hujusmodi  angaria29,  facta  fuit  haec  hominii  pactio30;  sed  in  mente 
imperatoris  mansit  semper  fraudulenta  factio31.  Et  bene  competeret  hominii  rata 

1  Sic  d.  —  2  Om.  hos  versus  c.  b.  y.  —  3  Perseverasset.  z.  —  4  Om.  et  y.  —  5  Esset.  y.  —  8  Quia.  g. 
Quare.  l.  Vt.  z.  —  7  Subverterentar.  c.  Contererentur.  d.  b.  r.  Destrnerentar  ecclesiœ.  z.  —  8  Privarentur.  c. 

—  9  Cornes  Raimundus.  c.  —  10  Victas.  k.  Om,  evictas  b.  —  11  Quod.  z.  —  12  Sic  d.  —  13  Deinde.  z.  — 
14  Et  ipse.  c.  Et  idem.  d.  y.  et  Romani.  —  15  Ceteris  qui.  h.  q.  z.  —  16  IUum.  y.  —  17  Illis  prmsentialiter 
pergam.  d.  b.  —  18  Pergam  bellicis  negotiis.  n.  o.  Et  quod  cum  illis  in  bellicis  negotiis  presentialiter  pergam. 
n.  —  10  Mercatas  sufficiens.  b.  u.  v.  Mercatum  safficientem.  z.  —  20  Om.  cum  r.  z.  —  21  Nemo  aatem. 
e.  Nemo  itaque.  t.  —  22  Quod.  q.  s.  y.  z.  —  23  Fecerunt  z.  —  24  Pensatar.  m.  r.  —  25  Etenim.  d.  b.  h. 

—  26  Ab  omnibus  bonis  prorsus.  z.  —  27  Ferre  non  possent  quibus.  b.  —  28  Deficeret.  b.  —  29  Causa,  d. 
b.  —  30  Hominii  et  sacramentorum  pactio.  d.  b.  m.  b.  —  31  Fictio.  f.  m.  Pactio.  l.  ».  o.  s.  t.  x.  Om.  Sed 
in  mente  factio  y. 

'  Cf.  Tudeb.  II,  vi,  p.  ao,  ia5,  17g;  Raimund.  de         b  Cf.  Tudeb.  II,  Vf,  p.  ai,  aa,  ia5,  179;  Raimand. 
Àguilers.c.  11,  p.  a38;  WiHelm. Tyr.  1. II,  c. xix,p.  100.      de  Aguilers,  L  c. 


Digitizecl  by 


Google 


750  ROBERTI  MONACHI 

a.  1097.    conciliatio,  si  apud  imperatorem  foret  integrae  fidei  assertio.  Sed  quicquid  stipu-  a 
lavit\  totum  cum  verbo  exinanivit;  maluitque  perjurii  noxam  incurrere,  quam 
gentem  Francorum  a  finibus  suis  non  elongare.  Sed  ne  omnino  videamur  ut 
elingues  praeterisse*  urbem  regiam,  loquamur  aliquid  de  ea,  quoniam  dissonura 
non  videtur3  ab  fiistoria*. 


CAPITULDM  XX. 

De  Gonstantinopolitana  urbe5. 

Visio  perplana  fuit  hvc  ConsUntiniana*. 

Legimus  in  quadam  historia*  quia7  Constantinus,  imperator  Rom  anus,  quum  b 
quadam^nocte,  in  civitatc  quae  Bizantium8  raemorabatur9,  obdormisset,  visionem 
vidit,  quae  in  hune  modum  ei  apparuit.  Anus  quaedam,  veste  dissuta10  et  quasi 
semicinctiis11  circumsepta,  veniebat  ad  eum  et  suae  opis  flagitabat  subsidium  : 
vestem  exigebat  qua  indueretur,  cooperturam  qua  tegeretur,  alimoniam  qua  pas- 
ceretur,  promisitque  ei  rex  continuo  se  subventurum,  et  indubitanter  postulata 12  c 
collaturum.  Et  sic  visio  disparuit.  Tune  vir  potentissimus,  somno  excitus13, 
quum  in  corde  suo  quaenam  esset  haec  visio  versaretur *\  divino  nutu  intellexit 
civitatem  ipsam  in  qua  erat  auxilium  quaerere,  et  se  in  melius  restitui  peroptare15. 
Sicque16  Conslantinus  a  fundamentis  illam  17  erexit18,  et  de  suo  nomine  Constan- 
tinopolim  appellavit,  quam  Romae  mœnibus  altis  aedificiorumque 19  structura  d 
nobili20  coaequavit,  et  pari  gloria  et  honore  terreno  sublimem  reddidit21  :  quae 
sicut  Roma  est  caput  Occidentis,  ita  et  illa  civitas  débet  esse  Orientis.  Est  autem 
si  ta  inter  Adriaticum  mare,  et  illud  quod  nunc  vocant 22  Brachium  Sancti  Georgii, 
supra  quod  mœnia  civitatis  locata  sunt.  Haec  prae  cunctis  aliis  urbibus23  fecunda 
est  pingui  terri  torio 24  et  omni  marin  a  ru  ni  divitiarum  mercimonio.  Hanc  itaque  e 
absque 25  divino  nutu  conditam  nemo  dubitet  :  quoniam  praevidit  Deus  quod  erat 
venturum26,  quod  nos  modo  videmus  impletum.  Nisi  enim  talis  condita  fuisset, 
orientalis27  Christianitas28  ubi  diffugium  habuisset?  Ibi  nunc  habent  recepta- 
culum  sacratissimae29  reliquiae  sanctorum  prophetarum,  apostolorum  et  innume- 
rabilium  martyrum  sanctorum,  quae  ibi30  translatas  sunt  a  facie  paganorum.  Asia  f 
et  Africa31  fuerunt  olim  Christianorum ,  quae  nunc  subjiciuntur  ritibus  immundis 
gentilium.  Ideo  igitur32  talis  effecta  est  urbs  regia  Constantinopolis,  ut  sanctarum, 
quas  supra  diximus,  reliquiarum  foret  tutissima  regia.  Et  ideo  bene  débet33  Romae 

1  Promisit.  d.  b.  Juravit.  u.  —  2  Prœtercurrisse.  d.  Prœtergessisse.  b.  —  3  Videbitur.  d.  —  4  Ouï.  quo- 
niam ab  historia  h.  —  5  Sic  a.  d.  De  ConstantinopolL  g.  h.  k.  De  civitate  Constantinopoli.  v. 

—  6  Om.  hune  versum  c.  b.  c.  y.  —  7  Quod.  q.  s.  y.  z.  —  8  Bihantiam.  k.  —  9  Vocabatur.  d.  e.  Mémo- 
ralur.  y.  z.  —  10  Dissipata  veste,  u.      Dissupaia  veste,  z.  —  11  Semicinciïs.  u.  Q.  r.  Semicinctis.  z.  — 

15  Indubitanter  per  osculata.  y.  —  15  Excitatus.  i.  k.  u.  v.  —  14  Versaret.  d.  g.  h.  y.  — 15  Perorare.  m.  — 

16  Sic  ergo.  y.  —  17  Om.  illam  y.  —  18  ConstruxiL  d.  b.  —  19  Mdificiorum  quam.  u.  Om.  que  z.  — 
20  Om.  nobili  c.  h.  —  21  Condidit.  d.  b.  —  22  Vocatur.  l.  m.  n.  o.  s.  z.  —  25  Civitatibus.  c.  d.  —  24  Agro. 
z.  —  25  Om.  absque  z.  —  26  Futurum.  z.  —  27  Faisset  civitas  orientalis.  u.  v.  z.  Fuisset  orientalis  civitas. 
m.  n.  o.  Q.  r.  s.  —  28  Ecclesia.  b.  —  29  Sanctissimœ.  z.  —  30  IUac.  z.  —  31  Affrica.  a.  y.  —  32  Om.  igitur  z. 

—  33  Ideo  decet.  f. 

'  De  hoc  somnio  vide  Sozomeni  Historiam  ecclesiasticam ,  1.  II,  c.  m,  ed.  H.  Vaiesio,  Paris.  1686,  in-fol. 
p.  362-365. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  751 


a  coœquari  dignitate  sanctuarii  et  excellentia  regiae  dignitatis,  qisi  quod  Roma  est   a.  1097. 
papali  apice  sublimata,  et  caput  et  summa  totius  Christianitatis.  De  his  igitur1 
loqui  suiïiciat,  et  secundus  liber  finem  hic  recipiat2. 


EXPLICIT  LIBER  SECUNDUS5. 


1  Ergo.  z.  Om.  igitar  k.  n.  s.  —  *  Hic  finem  [finem  hic.  k.)  accipiat.  b.  c.  e.  g.  h.  k.  n.  o.  q.  s.  x.  Et  hic 
secundus  liber  finem  recipiat.  z.  —  3  Om.  Explkit  liber  secundus  k.  f.  k.  l.  b.  s. 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INDEX  CAPITULORUM  LIBRI  TERTII. 


I.  Cruce  signati  usque  Nicomediam  et  deinde  Nicaeam  pergunt. 

II.  De  obsidione  Nicœae  urbis. 

III.  Civitas  oppugnatur  et  machinas  constituuntur. 

IV.  De  occisione  Turcorum  civitatem  intrare  cupientium. 

V.  De  navibus  noclu  missis  in  lacum. 

VI.  Quot  hebdomadibus  duravit  obsidio. 

VII.  De  divisione  exercitus. 

VIII.  Quomodo  una  pars  invenit  tria  millia  Turcorum  subita  occursione. 

IX.  De  mirabili  pugna  quae  facta  fuit  contra  .ccc.  millia. 

X.  De  lassitudine  nostrorum  et  defectione. 

XI.  De  subito  adventu  Hugonis  et  Godefridi  ducis. 

XII.  De  adventu  Podiensis  episcopi  et  comilis  Raimundi. 

XIII.  De  nostrorum  resumpta  audacia,  et  quanta  fuerit  strages  Turcorum. 

XIV.  De  pugna  et  Victoria  et  Christian orum  laude  et  laetitia. 

XV.  De  sepultura  mortuorum,  et  de  spoliatione  Turcorum. 

XVI.  Die  tertia  fugientes  sunt  persequitati ,  et  ad  Solimannum  Arabes  veniunt  in  auxilium. 

XVII.  Verba  Solimanni. 

XVIII.  De  fuga  Arabum. 

XIX.  De  Iconio. 

XX.  De  Balduino  et  Tancredo,  qui  divisi  ab  aliis  Tarsum  ceperunt. 

XXI.  De  contentione  Balduini  atque  Tancredi. 

XXII.  De  Athena  et  Mamistra. 

XXIII.  De  quodam  milite  qui  Armeniam  a  principibus  in  dominium  accepit. 

XXIV.  De  Caesarea  Cappadocise. 

XXV.  De  Petro  de  Alpibus. 

XXVI.  De  Coxor. 

XXVII.  De  castello  Publicanorum  violenter  superato. 

XXVIII.  De  difficultate  viœ. 

XXIX.  De  situ  et  nobilitate  Antiochirc. 


m.  95 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


ÏNCIPIT'  LIBER3  TERTIUS3. 


CAPITULUM  I. 

Cruce  signati  usque  Nicomediam  et  deinde  Nicaeam  pergunt4. 

Jam  mare  traniitnr;  sed  ad  inria  jamque  vcnitur*. 

a     Confœderatis  igitur  cum  imperatore  Gallorum6  principibus,  jussit  imperator    a.  io97. 
naves  ad  portum  adduci,  ut  omnis  exercitus  sine  magna  dilatione  posset  trans- 
fretari7.  Primi  itaque  transierunt8  dux  Godefridus  et  Tancredus,  et  usque 
Nicomediam  perrexerunt  *,  et  per  très  dies  ibi  feriati  sunt.  Videns  ergo9  dux 
quod  nulla  pateret  via  transituris,  per  quam  tantum  exercitum  posset  condu- 

b  cere,  praemisit10  quatuor  millia  hominum  cum  securibus  ac  vomeribus  aliisque 
ferramentis  aptandae  viae  convcnientibus.  Erat  autem  11  terra  illa  invia,  per  juga 
montium,  per  concava  vallium,  per  defossa  terrarum  undique  praepedita.  Con- 
straverunt  itaque  viam  plurimo  sudore  usque12  Nicaeam  13  civitatem,  peditibus, 
equis  omnique  transeunti  satis  idoneam  ;  posueruntque  cruces  ligneasb  per 

c  reflexus  viarum,  in  tcstimonium,  ut  cunctis  notum  fieret  quod  via  illa  erat14 
peregrinantium.  Sicque  suo  tractu  perlransiit  omnis  multitudo  !\  exceplo  quod 
Boamundus  remansit  cum  imperatore,  dispositurus  16  cum  eo  de  mercati 17  pro- 
missionec.  Sed  ultra  modum  protelari  debuit18  illa  promissio,  quia,  antequam 
perveniret,  apud  illos  qui  erant  paupcriores  versabatur  inaxima  famis  cru- 

d  ciatio. 

Ad 10  Nicaeam  urbem  convenit20  robur  exercitus  pridie21  nonas  Maii d;  et,  ante- 
quam mercatum  adduceretur,  vendebatur  .xx.  aut  .xxx.  denariis  unus  panis. 
Postquam  vero  Boamundus22  cum  mercato23  venit,  penuria  omnino*4  evanuit, 
et  ubertas  omnium  bonorum  affuit25c. 

1  Om.  Incipit  t.  —  2  Om.  liber  b.  c.  d.  i.  m.  n.  q.  d.  —  3  Incipit  III.  o.  v.  Om.  Incipit  liber  tertius  b.  f. 
k.  l.  r.  s.  —  4  Hoc  ipsi  lemma,  Roberti  verbis  usi,  addidimus.  —  5  Om.  hune  versum  c.  b.  y.  — 
6  Francorum.  o.  q.  z.  —  7  TransJ retare,  a.  c.  d.  e.  i.  q.  r.  Transire.  l.  —  8  Transfretaverunt.  z.  —  9  Vero. 
d.  e.  m.  r.  Igitur.  k.  h.  —  10  Condacere  possent,  prœmisit.  b.  —  11  Enim.  r.  —  12  Usque  ad.  d.  e.  r.  x.  — 
13  Nicheam.  i..  t.  —  ,4  Esset.  d.  b.  m.  r.  —  15  Omnis  illa  multitudo.  d.  e.  r.  —  16  Ordinaturus.  b.  — 
17  Mercatus.  m.  n.  Commeatus.  z.  —  18  Protelari  non  debuit.  s.  Protelari  videbatur.  z.  —  19  Hic  insérant 
d  et  m  hoc  lemma  :  Quanta  circa  Nicœam  nostris  (positis.  m.)  Juerit  inopia  panis.  —  20  Pervenii.  b.  f.  — 
21  ji*  die.  g.  h.  —  22  Princeps  Boamundus.  d.  b.  —  23  Mercatu.  b.  c.  d.  e.  f.  g.  h.  i.  n.  x.  Commeatu.  z. 
—  24  Om.  omnino  l.  n.  s.  y.  z.  —  25  Fuit.  g.  h. 


*  Cf.  Tudeb.  II,  ix,  p.  22,  126,  180;  Willelm.  Tyr. 
1.  II,  c.  xii,  p.  80;  c.  xv,  p.  gâ. 

b  Cf.  Tudeb.  abbreviat.  p.  1 26  ;  imitât  p.  1 80  ;  cf.  quo- 
que  Cangium,  Glossar.  mediœ  et  infimœ  Latinitatis,  v° 
Cruces  erectœ;  D.  Brial,  Mémoires  de  l'Institut,  classe 
d'histoire  et  de  littérature  ancienne,  t.  III,  p.  71-76. 


'  Cf.  Tudeb.  /.  c. 

d  Id  eat  die  vi*  mensis  Maii.  —  Cf.  Tudeb.  II,  ix, 
p.  22 ,  1 26 ,  1 80  ;  Raimund.  de  Aguilers ,  c.  m ,  p.  23g  ; 
Fulcher.  Carnot.  I.  I,  c.  x,  p.  332;  Willelm.  Tyr.  L  II, 
c.  xxi,  p.  io5. 

•  Cf.  Tudeb.  abbreviat.  p.  126. 


()5. 


Digitized  by 


Google 


756  ROBERTI  MONACHI 

CAPITULUM  II. 

De  obsidionc  Nicaeae  urbis1. 

Tu  quoque,  Nicœa,  dabis  istis  arupla  troplia  a  , 
Quam  te  vastabunt ,  cl  vastalam  superabimt  *. 

a.  1097.       Die  siquidem  Ascensionis  Dominia  Nicaeam  urbem  obsidione  vallaverunt,  a 
et  balistas  et3  arietes  et  cetera  id  genus  instrumenta,  quibus  inhabitantes  expu- 
gnari  quirent\  apposuerunt.  A  parte  orientis,  quia  inexpugnabilior  et  magis 
munita  civitas  esse 5  videbatur,  applicuerunt  sui  robur  exercitus  principes  isti  : 
Podiensis  episcopus,  cornes  Raimundus6,  Hugo  Magnus,  cornes  Norman  nus, 
cornes  Flandrensis,  cornes  Stephanus  Carnotensis7;  a  septentrione 8,  dux  Gode- b 
fridus;  ab  occasu  solisb,  Boamundus;  ab  austro  vero  pars  nulla  fuit,  quia  lacus 
immensus 9  ibi  praesidio  affuit 10  :  in  illum  cives  cum  navibus  suis 11  introibant 12, 
et  ligna  et  herbam  13  aliaque  necessaria  afferebant.  Quod  ut  principes  agnovc- 
runt14,  eorum  15  legatio  ad  imperatorem  cucurrit,  ut  naves  conduci  faceret  usque 
Civito,  ubi  portus  est,  et  boves  cum  eis  qui  eas  usque  ad  lacum  adtraherent l6.  c 
Qui  ilico  dictis  paruit,  et  juxta  principum  velle  factum  fuit0.  Quid  plura?  Dispo- 
sais circa  urbem  agminibus,  Christicolae  viriliter  insistunt;  et  Turci,  quia  de  eorum 
vita  17  agitur,  fortiter  resistunt.  Turci 18  toxicatas  mittebant19  sagittas,  ut  quos  vel 
levi  jactu20  sauciarent,  gravi  morte  périmèrent. 


CAPITULUM  IIL 

Civitas  oppugnatur  et  machina?  circa  constituuntur21. 

Pro  turba  turbœ  fragor  est  permotus  in  urbe  n. 

Nostri  vero  pro  vita  mori  minime23  formidantes,  altas  circa  muros  machinas  d 
erigunt,  quibus  infra  se  illos  qui  erant  in  mûris  despiciunt2\  Ligneae  turres  la- 
pideis  turribus  opponuntur 25  ;  et  jam  comminus  hostis  lanceis  et  ensibus  im- 
pugnatur; 

Jamque  sudesque  /faces ,  lapides  jaculantur  in  urbem  : 

Hostis  terretur,  quia  jam  de  morte  timetur  ;  E 
Unde  fragor  turbœ  cJamorque  sonabat  in  urbe. 

Passim  fugiebant  matres  cum  filiis  et  filiabus  suis,  solutis  crinibus,  latebras- 

1  Sic  a.  b.  c.  k.  n.  o.  Q.  t.  x.  y.  Quo  ordine  obsediunt  eam.  d.  De  obsidione  Nicœœ  civitatis.  i.  De  obsidione 
Nicœœ.  m.  —  2  Oui.  hos  versus  c.  b.  x.  t.  u.  y.  y.  —  3  Om.  et  z.  —  4  Qaeant.  b.  —  5  Om.  esse  b.  g.  — 
6  Cornes  Sancti  /Egidii.  d.  —  7  Et  Flandrensis  et  Stephanus  Carnotensis.  u.  —  8  Carnotensis  et  cornes  Bal- 
duinus  de  Monte  et  Ansellus  (Anselmus.  r.)  de  Bibodi  Monte;  a  septentrione.  d.  b.  r.  x.  —  9  Magnas,  u.  z. 
—  10  Fuit.  l.  n.  o.  s.  z.  —  11  Om.  suis  o.  q.  z.  —  12  Intrabant.  d.  —  13  Herbus,  z.  — 14  Cognoverunt.  d.  b. 
h.  r.  —  15  Tum.  z.  —  16  Detraherent.  d.  r.  Pertraherent.  n.  Attraherent.  o.  Q.  y.  Traherent.  z.  —  17  De 
sanguine  et  vita  eorum.  B.  — 18  Turci  vero.  d.  b.  —  19  Mittunt.  d.  b.  r.  — 20  Levis  jactus  c.  t.  Ictu.  g.  h.  k.  h. 
o.  q.  Tactu.  z.  —  21  Sic  d.  —  22  Om.  hune  versum  c.  e.  k.  u.  t.  y.  —  23  Mori  non.  z.  —  24  Despiciebant.  b. 
— 25  Apponuntur.  y. 

1  Id  est  die  xiv°  mensîs  Mali.  (Cf.  Wiilerai.  Tyr.  /.  c.)       obsedit a  septentrione.  •  (Tudeb.  Jib.  II,  cap.  x,  pag.  12.) 
h  «Juxta  quos  venit  vir  sapiens  Boamundus,  ea raque  c  Cf.  Tudeb.  abbreviat.  p.  127. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITÀNA.  757 

a  que  quaerebant,  quia  spem  fugae1  nusquam*  habebant.  Jamque  ut  se  victum    a.  io97. 
redderet3  parabat  hostis,  quum  *  .lx.5  Turcorum  millia  eminus  advenire6  con- 
spexit.  Ipsi  enim  de  civitatc  praemiserant  ad  illos,  dicentes7,  ut  per  Meridianam 
portam 8  venirent  ad  ipsos  et  adjuvarent  eos.  Nostri  vero  intérim  obsederant  illam 
portam  magno  comitatu ,  quia 9  custodiebant  eam  Podiensis  episcopus  et  cornes 

b  Sancti  iEgidii 10.  Turci11  vero  de  montanis  descendentes,  ut  eminus  nostrorum 
agmina  conspexerunt,  timoré  percussi 12  sunt;  et  nisi  in  sua  multitudinc  confiè- 
rent13, fugae  praesidium,  frenis  retroflexis,  arriperent14;  feceruntque  très  turmas, 
ut  una  supradictam  irrumperet15  portam,  et  duae  confligendo,  si  necesse  eis 
incumberet,  liberius  subsequerentur 16  tertiam.  Sic  Turci  disposuerunt;  sed  Dei 

c  consilio,  nostri  eruditiores  hanc  diffinitionem  17  aliter  mutuaverunt l8.  Nam  Po- 
diensis episcopus19  et  Raimundi  comitis50  exercitus,  utprius21  illos  visu  attige- 
runt,  urbe  relicta,  celerrimo  cursu  irruunt  in  illos,  non  plus  eorum 22  formidantes 
raultitudinem,  quam  canes  fugientem23  leporem.  0  quot  millia  electorum  roili- 
tum  illos  sunt  insecuti,  paratiores  de  Turcorum  corporibus  extrahere  animas, 

d  quam  quilibet24  famelicus  eundi  ad  nuptias! 


CAPITULUM  IV. 

De  occisione  Turcorum,  civitatem  intrare  cupientium25. 

Jam  Turci  fugiunt ,  j>avidique  per  omnia  fiunl  **. 

Turci  vero,  ut  viderunt  tôt  armorum  praenimium  splendorem  (suggerebat 
etenim27  flammantibus  radiis  sol  fulgorem),  tôt  veloces  equorum  occursus28  fre- 
mentium29,  tôt  hastas  contra  se  vibrantes,  terga  verterunt,  et  nimis  pigri  et  inertes 
ad  montana  redire  voluerunt30;  sed  quicumque  inde  descenderant,  rursus  ascen- 
e  dere  non  potuerunt; 

Et  maie  multati  nece  dira  sunt  cruciati. 
Auxiliante  Deo,  sic  agmina  nostra  trophaeo 
Tali  lietantur,  et  ad  urbem  regrediuntur. 

Qui  iterum  machinas  ascendentes,  ut  majorem  metum  hostibus  incuterent31,  ba- 
f  listis  et  fundis  occisorum  capita  Turcorum  intus  projiciebant. 

Nec  tardante  mora,  sunt  illa32  temporis  hora 
Naves  allatœ  Constantinopolitanœ; 

sed  illa  die  in  lacum  non  immiserunt,  sed  nocte,  plenas  Turcopolis,  gente 
scilicet  imperatoris,  bene  docta  et  assueta33  amnis3*. 

1  Vitœ.  n.  o.  Q.  z.  —  2  Non.  k.  n.  s.  Nullam.  d.  r.  —  3  Reddere.  z.  —  4  Om.  quum  z.  —  5  Quadra- 
ginta.  c.  F.  u.  —  0  Venire.  y.  —  7  Om.  dicentes  e.  —  8  Portatom.  y.  —  9  El.  z.  —  10  Cornes  Rai- 
mundus.  c.  —  11  Hic  inserit  m.  hoc  lemma  :  De  occisione  Turcorum  qui  civitati  vénérant  in  auxilium.  — 
12  Perculsi.  z.  —  15  Confidissent.  z.  —  14  Arripuissent.  z.  — 15  Irrumperent.  k.  t.  —  16  Sequerentur.  d.  b.  r. 
Insequerentur.  i.  —  17  Definilionem.  z.  —  18  Mutaverunt.  n.  o.  q.  z.  —  19  Episcopi.  b.  —  20  Cornes  Rai- 
mundi. v.  —  21  Primum.  z.  —  22  Illorum.  d.  g.  h.  —  25  Fugantes.  b.  r.  Fugientes.  d.  k.  n.  u.  —  24  Quis- 
quam.  z.  —  25  Sic  d.  —  26  Om.  hune  versum  c.  b.  k.  t.  u.  v.  y.  —  27  Enim.  z.  — 28  Cursus.  F.  —  29  Tôt 
veloces  occursus  fremeniium  equorum.  m.  q.  r.  —  50  Cupiebant.  c.  —  31  Machinas  descendentes ,  ut  majorem 
metum  hostes  incurrerent  v.  v.  —  32  Ipsa.  z.  —  33  Om.  et  assueta  y.  —  34  Armis.  d.  e.  r.  Amnibus.  u. 
Navibus.  z. 


Digitized  by 


Google 


758  ROBERTI  MONACHI 


CAPITULUM  V. 

De  navibus  noctu  missis  in  lacum1. 

Hostes  inclnsi ,  magna  fonnidine  fusi , 
Qno  se  converti  valeant  non  sunt  bene  certi. 
Hostis  captivas,  condonata  necc,  vivus 
Redditur  a  Francis  Constantinopolitanis  \ 

a.  »o97.       In  crastinum,  surgente  aurora,  ut  viderunt  naves  hi  qui  erant  in  civitate,  prse  a 
nimio  timoré3  exterriti  sunt4,  et  ultra  non  habentes  spiritum5,  quasi  jam  mor- 
tui  in  terram  corruerunt.  Ululabant  omnes6:  filiae  cum  matribus,  juvenes  cum 
virginibus,  senes  cum  junioribus.  Undique  luctus,  undique  miseria,  quia  eva- 
dendi spes  non  erat  ulla  :  intus  erat  mœror  et  mentis  hebitudo7;  foris8  gaudium 
et  exsultatio.  Tandem  evadendi  invenerunt9  consiliuni  ,  quia  per  Turcopolas  impe-  b 
ratori  mandaverunt 10,  ei  se  civitatem  reddere,  si  illaesos  et  incolumes  cum  suis 
rébus  eos  permitteret  abire.  Quod  ubi  imperatori  nuntiatur,  admodum  inde11  gra- 
tulatur;  sed  et  inde  mente  concipit  fraudem,  ut  deinceps  parturiat  iniquitatem  : 
jubet  ut  suis  civitas  reddatur,  Turcis  intégra  fiducia12  tribuatur,  et  ad  se  Con- 
stantinopolim conducantur  13\  Quod  ideo  fecit  (ut14  res  ipsa  deinceps  innotuit)  c 
ut,  quum  tempus  accederet,  ad  detrimentum  Francorum  paratiorcs  inveniret. 
Itaque  civitas  redditur  b,  et  Turci  Constantinopolim  deducuntur.  Nec  immemor 
tamen  fuit  imperator  tanti  beneficii,  quia  pauperibus  qui  erant  in  exercilu 
largas  eleemosynas  pnecepit  erogare  ,5. 


CAPITULUM  VI. 

Quot  hebdomadibus  duravit  obsidio  lc\ 


Septem  itaque  hebdomadibus  et  tribus  diebus  Nicaeœ  civitatis  protensa  est  ex-  d 
pugnatio;  nec  ulla  vi  humana  superata  fuisset,  nisi  Dei  adjutorio.  Estenim  mûris 
densissimis  et  altis17  turribus  praemunita,  ut  caput  et  nulli  compar  in  tota  Ro- 
iiiania.  In  hacolim,  tempore  Constantini  imperatoris,  .ccc.xviii.18  episcopi  aggre- 
gati19  fuerunt;  et  de  fide  nostra,  propter  haereticorum  versutiam  qui  tune  tem- 
poris  erant,  tractaverunt;  et  itaomnia,  sicuttenet  nuncEcclesia  catholica,  omnes20  e 
unanimiter  sanxerunt.  Et  ob  hoc  dignum  erat  ut  inimicis  sanctae  fidei  auferretur, 
et  Deo  reconciliaretur  et  sanctae  matri  nostrae  Ecclesiae,  ut  membrum  suum, 

1  Sic  d.  De  navibus  in  mare  missis.  m.  —  2  Om.  hos  quatuor  versus  c.  b.  k.  t.  0.  v.  y.  —  3  Prœ  nimio 
terrore  et  timoré,  v.  —  4  Prœ  nimio  terrore  contremuerunt.  e.  —  5  Ultra  habentes  minime  spiritum.  u.  — 
0  Om.  omnes  c.  k.  t.  —  7  Ebitudo.  y.  Hebetudo.  z.  —  8  Foris  vero.  d.  b.  —  9  Reppererant.  d.  b.  —  10  Signi- 
ficamnl.  z.  —  11  Om.  inde  g.  h.  o.  q.  —  12  Fides.  k.  Fuducia.  0.  —  13  Perducantar.  e.  —  14  Sicat.  k. 
— 15  Erogari.  z. — 16  Sic  d.  — 17  Altissimis.  f.  — 18  Trecenti  decem  et  octo.  c.  d.  i.  v.  cccti  x  et  vin.  u.  Trecenti 
et  octodecim.  z.  —  19  Congregati.  b.  k.  t.  —  20  Sicut  nunc  tenemas  omnes.  d.  Sicut  omnes.  F. 

*  Cf.  Tudeb.  IIt  xiv,  p.       127,  180;  Raimund.  de  b  Diexx°  menais  Junii.  (Cf.  supra, p.  a4,  annotât,  a; 

Âguilers,  c.  m,  p.  a4o;  Fulcher.  Carnot.  1.  I,  c.  x,      p.  18a,  annotât,  b;  p.  334,  annotât,  b;  WiUelni.  Tyr. 
p.  333»  334-  1.  NI,  c.  xii,  p.  127.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  759 

a  redintegraretur.  Et  provisa1  et2  disposita  fuit  a  Deo  haec  nova  redintegratio 3,    a.  ,o97. 
quoniam  plurimorum,  qui  ibi  occisi  sunt,  consecrata  est  raartyrio.  Taliter  ut 
diximus,  libéra  ta  est  Nicœa  civitas  et  expulsa  est  ab  illa*  omnis  diabolica  capti- 
vitas* 

His  ita  patratis,  sua  raox  tentoria  nostri 
B  Defigunt*-  et  abire  parant,  sic  urbe  relicta, 

Missis  legatis  Constantinopolitanis. 


CAPITULUM  VII. 

De  divisione  exercitus5. 


Postquam  vero  a6  civitate  recesserunt%  duobus  diebus  conjuncta  in  unum 
agmina  processerunt  et  ad  unum  pontem  perveneruntb,  juxta  quem  duobus  die- 
bus0 quietantes7  feriati  sunt8,  et  de  virenti  gramine  equos  et  bestias  suas  refo- 

c  cillaverunt9.  Quia  vero  ingressuri10  erant  terram  desertam  et  inaquosam,  con- 
silium  inierunt  inter  se  u,  ut  dividerentur  et  in  duo  agmina  partirentur.  Non 
enim  una  terra,  una  regio  sufficiebat  tôt  hominibus,  tôt  equis,  tôt  animalibus. 
Una  igitur  et  major  acies  Hugoni  Magno  committitur;  altéra  vero  Boamundo  con- 
jungitur12.  In  prima  acie  fuerunt13  cum  Hugone  Magno 14  Podiensis  episcopus, 

d  cornes  Raimundus,  dux  Godefridus,  et  Flandrensis  cornes  Robertus  l5.  In  secunda 
autem,  cum  Boamundo,  Tancredus,  Robertus  cornes  Normannus,  et  multi  alii 
principes,  quorum  nomina  ignoramus. 


CAPITULUM  VIII. 

Quomodo  una  pars  invenit  tria  millia  Turcorum  subita  occursione 

Itaque17  prospero  successu  per  Romaniam  jam  quasi  securi  equitabant.  Sed  evo- 
luto  trium  dierum  curriculo,  quarto18  jam  died,  hora  tertia,  hi  qui  erant  cum 
E  Boamundo  viderunt  .cccta. 19  Turcorum  millia  sibi  occurrere,  et  clamosis  vo- 
cibus  nescio  quid  barbarum  perstridere  *°.  Pro  quorum  immensa21  multitudine 
quidam  ex  nostris  hsesitare  cœperunt,  utrum  résistèrent,  aut22  fugœ  divortia 

1  Provisa  fuit.  z.  —  2  Atque.  d.  b.  r.  —  3  Reintegratio.  i.  —  4  Ea.  z.  —  5  Sic  a.  b.  c.  g.  h.  m.  n.  o.  x. 
De  digressione  a  civitate  et  divisione  exercitus.  d.  De  magno  bello  contra  Solimannum.  i.  De  exercitus  divi- 
sione. q.  —  6  De.  q.  z.  —  7  Quiescenles.  z.  —  8  Quem  duobus  feriantes  quietaverunt.  e.  —  9  Refocillali 
sunt.  b.  —  10  Intraturi.  d.  —  11  Om.  inter  se  z.  —  12  Injungitur.  c.  Hic  desunt  non  pauca  in  b.  —  13  Om. 
fuerunt  y.  —  14  In  prima  acie  cum  Hugone  Magno  erant.  k.  —  15  Et  Robertus.  c.  Et  Radbertus.  k.  Cornes 
Robertus,  et  Balduinus  cornes  Montensis,  et  Ansellus  Ribodiensis.  d.  b.  —  16  Sic  d.  De  subita  occursione  xcc. 
millium  Turcorum.  m.  —  17  Ideo.  t.  —  18  Quarta.  z.  —  19  Trescenta.  m.  Trecentorum.  l.  q.  z.  Tricentorum. 
t.  —  20  Perstrepere.  b.  —  21  Universa.  y.  —  22  An.  b.  k.  o.  q.  r. 

•  Die  xxix° menais Junii.  (Cf.  supra,  p.  a4,  annot.  b;         c  «  Per  très  die».  »  (Tudeb.  III,  i,  p.  a4.)  «Per  duos 
Willelm.  Tyr.  I.  III,  c.  xm,  p.  139.)  dies.  »  (Tudeb.  abbreviat.  p.  128,  et  imitât,  p.  189.) 

b  Cf.  Tudeb.  III,  1,  p.  ai,  128,  182.  d  «Tertia  autem  die.  »  (Tudeb.  III,  1,  p.  a5.) 


Digitized  by 


Google 


760  ROBERT1  MONAGHI 

a.  io97.    quaererent.  Tune  Boamundus,  ut  vir  multividus1,  et  Normannus  cornes,  ut  miles  a 
animosus,  ut  viderunt  quorumdani  animos  titubare,  praecipiunt  omnes  milites 
descendere  et  sudes  tentoriorum  infigere.  Erat  autem  ibi  quidam  rivus  currentis2 
aquae  praeterfluens, 

Juxta  quem  in  longum  sua  tune9  tentoria  ponunt4. 
Concito  providus  Boamundus  celerem  dirigit 5  nuntium ,  b 

Qui  céleri  volilarel  equo,  nostrosque6  vocaret, 
Quatinus  ad  bellum  properarent  jamque 7  paratum. 


CAPITULUM  IX. 


De  mirabili  pugna  quse  facta  fuit  contra  .ccc.  millia 8. 

Eoce  fit  hic  pugna ,  quae  non  fuit  omnibus  una  *. 

Antequam  vero  tentoria  tensa  fuissent,  .cl.10  Turci,  equis  velocioribus  ad- 
vecti  ll,  nostros  12  adpropiaverunt13,  et  tensis  arcubus  suas  14  sagittas  toxicatas  in 
eos15  immiserunt16\  Nostri17  vero,  equis  admissis18,  illos  receperunt19,  et  com-  c 
prehensos  occiderunt.  Turcorum  quippe  consuetudo  est  ut,  tractis  sagittis,  rétro 
confugiant,  et,  dum  fugiunt,  adversum  vulnus  se  insequentibus  infligant20.  Sed 
fugae  nullus  locus  erat,  quia  densitas  hostium  occupaverat21  ipsa  cacumina22 
montium.  Propterea  nostri  dextra  laevaque  eos  instanter  trucidabant,  sed23  arcus 
et  sagittae  inutilem  ibi  locum  habebant.  Tandem,  confractis  lanceis  Francorum  in  d 
corporibus  impiorum,  res  agitur  gladiis.  0  quot24  ibi  corpora  corruerunt,  trun- 
cata25  capitibus,  aut  mutila  ta 26  membris  aliquibus  illic  videres,  quia27  posterior 
pars  hostium  impellebat  priorem  in  gladios  trucidantium  ! 

Dum38  sic  pugnatur,  dum  sic  pars  prima  necatur, 

Pars  ea  Turcorum  quae  rivum  transiit,  illa20  E 
Protinus  invasit  tentoria  Christianorum. 

Diruunt  illa;  trucidant  matres  cum  pueris30,  et  quos  imparatos  bello  repperiunt31 
et  sine  armis.  Clamor  morientium  Boamundi  pervenit  ad  aures,  et  protinus  quid 
esset  intellexit.  Bellum  comiti  Normanno  commisit32,  et  ad  tentoria  cum  paucis 
céleri  cursu  repedavit.  f 

Quos  ut  viderunt  Turci,  mox  terga  dederunt. 
Boamundus  autem,  conspicatus  ibi  jacere  multos  exanimes,  cœpit  lamenta  ri;  et 
Dominum,  ut  vivis  ac  mortuis  esset  refugium33,  deprecari34.  Ad  bellum  festinus 
remeavit,  sed  tamen  pro  vallo  et  munimine  in  tentoriis  milites  dereliquit 


35 


1  Impavidus.  b.  —  2  Om.  currentis  d.  f.  h.  —  3  Om.  tune  n.  r.  s.  z.  —  4  Figunt.  g.  h.  o.  Q.  Posuerunt. 
l.  t.  Nostri  ponant,  m.  —  5  Misit.  d.  —  6  Sociosque.  c.  —  7  Bellum  properent  jamjamque.  c.  —  8  Sic 
d.  De  primo  belli  conjlictu.  m.  —  9  Om.  hune  versum  c.  b.  t.  y.  —  10  Centum  quadraginta.  c.  i.  —  11  Ad- 
jecti.  c.  Evecti.  x.  —  12  Nostris.  b.  x.  u.  v.  x.  Nostrosque.  y.  —  15  Appropinquaverunt.  b.  —  14  Om. 
suas  c.  —  15  Om.  in  eos  c.  —  16  Miserunt  d.  b.  f.  i.  —  17  Nostris.  b.  u.  — 18  Ascensis.  d.  b.  r.  Adscensis.  m. 
Amissis.  o.  q.  —  19  Exceperunt.  s.  z.  —  20  Injligunt.  t.  —  21  Densitas  hostium  tanta  erat  ut  occuparet.  b.  — 
^Acumina.  k.  — 23  Et.  z.  —  24  O  tôt  a.  c.  d.  b.  g.  h.  m.  o.  q.  r.  s.  —  25  Truncatis.  r.  s.  u,  v.  z. — 26  Mutilatis.  z. 
— 27  Quod.  z.  —  28  Hic  inserunt  d.  et  m.  hoc  lemma  :  De  occisione  quœ  facta  fait  in  tentoriis.  — 29  Ipsa.  d.  b. 
—  30  Filiis.  g.  h.  o.  Q.  —  81  Reppererunt.  t.  Inveniunt.  v.  —  82  Committit.  z.  —  55  Misereretur.  g.  h.  Q.  et 
inter  lineas  :  esset  refugium.  —  54  Om.  exanimes. . .  deprecari  b.  —  85  Om.  sed  tamen.  .  .  dereliquit  y. 

"  Die  i*  menais  Julii.  ( De  hac  pugna  cf.  Tudeb.  III ,  i ,  Fulcber.  Carnot.  1. 1 ,  c.  xi ,  p.  334 ,  335  ;  Willelm.  Tyr. 
p.  a4,  127,  181;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  iv,  p.  a4o;      1.  III,  c.  xm-xv,  p.  129  et  seq.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIM1TANA. 


761 


CAPITULUM  X. 

De  lassitudine  nostrorum  et  defectione1. 

Hinc  Ubor  atque  calor,  situ,  improbtu  h  os  lis  et  arma 
Nostrot  iavadunt ,  et  ob  hoc  jam  terga  parafant 

a     Ànlequam  vero  ad  bellum  rediret3,  fuerant4  jam  nostri  adeo  fatigati  siti,    a.  1097. 
labore  et  calore  aestus,  quia  nisi  mulieres  potum  de  rivo  praeterfluenti  attulissent, 
muîti  ipso  die  belio5  succubuissent.  Jam  vero  nostri  Turcis  irruentibus  semel 
terga  dederant0,  et  nisi  cito  cornes  Normannus,  aureum  vexillum  in  dextera7  vi- 
brans,  equum  convertisset  et  geminatis  vocibus  militare  signum ,  Deus  vult!  Deus 

b  vult!  exclamasset, 

Nostris  illa  dies  nimis  exitiabilis  esset. 
Sed,  postquam  viderunt  reverti  Boamundum  et  comitem  Normannum,  spiritum 
audacise  resumpserunt,  et  magis  mori  quam  ulterius  fugere8  elegerunt.  Tanta 
quippe  erat  Turcorum  instantia,  et  unus  ita  impellebat  alium,  quia9  nusquam 

c  erat  alicui  10pro  ullo  commodo11  difFugium.  Nostros  ita  vallaverant 12,  quia 13  locum 
vacuum,  nisi  circa  tentoria,  non  inveniebant  Multi  de  nostris  tune  mortui  sunt, 
qui14  Turcorum  sagittis  perierunt.  Nullus15  nostrorum  vacabat  ab  officio,  nullus 
erat  absque  ministerio.  Milites  et  ad  bellum  expediti 16  pugnabant;  sacerdotes  et 
clerici  plorabant  et  orabant17;  mulieres  lamentantes  mortuorum  corpora  in  ten- 

d  toria  trahebant. 


CAPITULUM  XL 

De  subito  adventu  Hugonis  et  Godefridi  ducis l$. 

Assunt  prœsidio  dux  Godefridus  et  Hugo  N. 

Et  dum  sic  nostri  coartantur,  dum  nube  volantium  sagittarum  obumbrantur, 
Advolat  interea  dux  Godefridus  et  Hugo20". 

Qui,  quum  ad  montana  pervenerunt  cum  .xl.  millibus  electorum  militum, 
aspiciunt  tentoria  suorum  undique  circumsepta  agminibus  Turcorum ,  sociosque 
e  suos  utcumque  pugnantes,  mulieres  in  tentoriis  magno  ululatu  vociférantes;  ar- 
descunt  animo,  et  sicut  aquila  fertur  in  praedam, 

Quam  vox  pullorum  stimulât  jejuna  suorum, 
Sic,  ira  accensa21,  penetrarunt  agmina  densa. 

0  quantus  ibi  fragor  armorum,  quantus  strepitus  confringentium  lancearum, 

1  Sic  d.  De  defectione  nostrorum  et  lassitudine.  m.  —  *  Om.  hos  duos  versus  c.  b.  t.  u.  v.  y.  —  3  Oni. 
Antequam.  .  .  rediret  y.  —  4  Fuerunt.  y.  —  5  Multi  illo  die  bello.  g.  h.  i.  n.  o.  q.  Illo  bello.  n.  —  6  Dede- 
runt.  z.  —  7  Dextra.  z.  —  8  Quam  ulterius  Jugèrent,  a.  l.  m.  q.  r.  s.  t.  y.  —  9  Quod.  z.  —  10  Cuiquam.  v.  z. 
—  11  Incommoda,  d.  —  12  VallaverunL  r.  —  15  Quod.  z.  —  14  Quia.  b.  —  15  Om.  Nullus  nostrorum,  etc. 
usque  ad  qui  se  melius  scire  arbitrabaniur  (cap.  xm,  p.  763)  i.  x.  —  10  Parati.  c.  —  17  Psallebant.  d.  — 
18  Sic  d.  —  10  Om.  hune  versum  c.  e.  t.  u.  v.  y.  —  20  Hugo  Magnas,  c.  d.  f.  k.  t.  x.  y.  —  21  Ira 
accensi.  d.  Ita  accensœ.  u. 

•  Cf.Tudeb.  III,  m,  p.  26 ,  128,  182. 

m.  96 


Digitized  by 


Google 


762  ROBERTI  MONAGHI 

a.  1097.  quantus  clamor  morientium ,  et 1  quam  hilaris  vox  pugDantium  Francorum ,  mili-  a 
tare  signum  suum  altis  vocibus  conclamantium  !  Congeminantur  illae  voces,  dum 
eas  recipiunt  et  recipiendo  emittunt  concava  vallium ,  cacumina  montium ,  scis- 
surae  rupium.  Miseri  quos  primum  inveniunt,  quia  nunc  homines,  nunc  sola  cada- 
vera  fiunt2,  quos  non  tegit3  lorica  vel  clypeus*  et  quos  non  adjuvat  sagitta  vel 
sinuatus  arcus.  Ululant,  geniunt,  terram  morientes  calcibus  terunt,  aut  procum-  b 
bentes  herbam  mordicus5  scindunt.  Hos  repentinos  sonitus  dum  longe  positi6 
percipiunt,  alii  gratulantur,  alii7  mœsti8  fiunt.  Franci  intelligunt  militare  signum 
suorum  pugnantium;  Turci  vero  lamentabiles  gemitus  suorum  morientium. 
Torpescit  stupefacta  manus  iniquorum;  convalescit  jam  fatigata  manus  Christia- 
norum.  c 


CAPITULUM  XII. 

De  adventu  Podiensis  episcopi  et  comitis  Raimundi9. 

MiHtûe  tan  tas  beUtun  ntmqoam  lait  ante  : 
Hue  timor  incemt,  quo  trans  abinde  reœwtt 1#. 

Interea  dum  Turci,  qui  nostros  impugnabant 1  \  ad  montana  respiciunt,  conspi- 
ciunt12PodiensemepiscopumetcomitemRaimunduma  cum  reliquo  exercitu  mili- 
tum  et  peditum  de  montibus 13  deseendere,  suosque  invadere  :  obriguerunt 14  timoré 
magno  prae  multitudine  bellatorum,  putantes  quod  aut  supernis  de  sedibus  bel- 
latores  comprissent,  aut  de  ipsis  montibus  emersissent.  Iterum 15  praelia  inno-  d 
vantur,  recenterque  plurima  Turcorum  millia  prosternuntur. 

Quid  faceret  Turcus  populusque  per  omnia  spurcus , 
Ni  sua  terga  daret,  quo16  venerat  et17  remearet? 
Sed  qui  cauda  prius  fuerat  caput  incipit  esse  ; 

Sicque  caput  caudam  sequitur,  fugiens  fugientes.  E 


CAPITULUM  XIII. 

De  nostrorum  resumpta  audacia,  et  quanta  fuerit  strages  Turcorum18. 

Jam  Sarraceni  fagtnnt,  Arabes,  Agareni , 
Cum  Publicanii,  Médît,  Pénis,  Angolanii 19 . 

Nostri  quoque,  qui  jam  prope  in  suis  erant  inclusi  tentoriis,  iterum  resumpto 
spiritu  animantur,  et  sua  vulnera  gravesque  injurias  de  hostibus  ulciscuntur. 

Qui  prius  instabant,  fugiunt  per  dévia  quaeque  : 
Nec  curant  quorsum,  vel  in  antea  sive  retrorsum  ; 

Sed  miles  Christi  prosternit  eos  nece  tristi  :  F 

1  Om.  et  y.  —  2  Sunt.  z.  —  3  Tetigit.  F.  u.  Régit  t.  Contegii.  z.  —  4  Loricalis  cfypeus.  g.  h.  —  5  Herbam 
morsibns.  d.  — 6  Om.  positi  d.  —  7  Et  alii.  d.  —  8  Aliis  molesti.  c.  —  9  Sic  d.  —  10  Om.  hos  duos  versus 
c.  e.  t.  u.  v.  t.  Om.  Hinc  timor,  etc.  a.  —  11  Pagnabant.  y.  —  12  Et  conspicantur.  d.  Om.  conspiciant  g.  — 
13  Monte,  g.  h.  — 14  Irrigueront.  F.  Obriguerantque.  y.  —  15  Intérim,  c.  d.  —  16  Daret  et  quo.  c.  d.  f.  g.  h. 
— 17  Om.  et  z.  —  18  Sic  d.  —  19  Om.  bos  duos  versus  c.  b.  t.  u.  v.  y. 

"  Cf.Tudeb.  1TI,  l  c. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  763 

A  Sanguine  terra  madet,  montis  rubet  undique  clivus,  A.  1097. 

Compieturque  simul  fluitanti  sanguine  rivua. 
Corpora  caesorum  tôt  erant  prostrata  per  agrum, 
Quod  nisi  vix  ullus 1  currere  quibat  equus. 

Àb  hora  igitur  diei  tertia  usque*  noctis  crepusculum  conflictus  ille  continuus 
b  fuit;  et  mirum  esse  poterat  unde  taota  gens  aggregata5  fuerat4.  Sed,  ut  assere- 
bant  qui  se  melius  scire  arbitrabantur 5,  Persœ,  Pubiicani,  Medi,  Syri,  Candei6, 
Sarraceni,  Agulani,  Arabes  et  Turci  ibi  convenerant,  et  superficiem  terrae  coope- 
ruerant,  sicut  locusta7  et  bruccus8,  quorum  9  non  est10  numerusV 


CAPITULUM  XIV. 

De  pugnse  Victoria,  et  Christianorum  iaude  et  laetitia  11 . 


Nox  quippe12  litem  diremit  magnoque  fuit  illis 13  prœsidio;quoniam1(l,  nisitene- 
c  brae  eos  occuluissent,  pauci  ex  tan  ta  multitudine  superfuissent. 

Gloria  magna  Deo,  tali  tan  toque  trophœo  15, 
Qui  perimit  nocuos,  glorificatque  suos! 

Nostri  itaque,  compellentibus  tenebris,  ad  sua  tentoria  reversisunt,  sacerdotibus 
et  clericis  hymuum  Deo  dicentibus  in  hune  modum  :  Gloriosus  es,  Domine,  in 

d  sanctis  tuis,  mirabilis  in  majestate1*  tua;  terribilis  atque  laudabilis,  etfaciens  mirabiliah. 
Dextera  tua,  Domine,  percussit  inimicumc,  et  in  multitudine  gloriœ  tuœ  deposuisli  adver- 
sarios  nostrosxld.  Dixerat  inimicus  :  *Persequar  et  compreliendam  illos,  dividam  spolia, 
«  implebitur  anima  mea,  evaginabo  gladium  meum,  interficiet  eos  manus  meae.  »  Sed  tu, 
Domine,  nobiscum  fuisti,  tanquam  bellator  fortis,  et  dux  et  protector  fuisti  in  miseri- 

£  cordia 18  populo  tuo  quem  redemis ti.  Nunc,  Domine,  cognoscimus  quia  portas  nos  in  for- 
titudine  tua,  ad  habitaculum  sanctum  tuum{,  ad  sanctum  scilicet  Sepulcrum  tuum.  His 
dictis,  voces  suppresserunt  et  securi  jam  ab  hostibus  nocte  illa  quieverunt*. 


CAPITULUM  XV. 


De  sepultura  mortuorum  et  de  spoiiatione  Turcorum 19. 

Corpora  Turcorum  per  campum  dispolianlur  : 
Corpora  noslroram  cum  Iaude  Dei  tumulantur ,0. 

In  crastinum21  ubi  sol  flammanti  lumine  mundum  venustavit,  omnes  ad 


1  Nullus.  a.  c.  k.  t.  —  2  Dsque  ad.  z.  —  3  Congregaia.  h.  —  4  Erat.  c.  d.  Faerit.  z.  —  5  Scribere  arbi- 
trabantur.  v.  Arbitrantur.  z.  —  6  ChaldœL  y.  x.  —  7  Locustes*  z.  —  8  Bruchus.  a.  t.  Brucus,  y.  —  9  Cajus. 
c.  u.  v.  —  10  Erat.  c.  f.  u.  v.  —  11  Sic  d.  —  12  Quippe  superveniens.  y.  —  13  EU.  f.  k.  t.  u.  v.  y.  — 
14  Qaia.  u.  v.  z.  —  15  Triumpho.  x.  —  16  Sanctitate.  u.  z.  — 17  Tuos.  z.  —  18  Misericordia  tua.  z.  — 19  Sic  d. 
—  20  Om.  hos  duos  versus  c.  b.  t.  u.  v,  y.  —  21  Crastinum  vero  z. 

*  PftALM.  CIV,  34.  *  ExOD.  XV,  9. 

k  Exod.  xv,  1 1.  f  Cf.  Exod.  xv,  i3. 

•  Cf.  Exod.  xv,  6.  g  De  hac  Victoria  prope  Dorylaeum,  cf.  supra,  p.  28, 
d  Cf.  Exod.  xv,  7.                                                 annotai,  a;  p.  a4o,  annotât,  d. 

96. 


Digitized  by 


Google 


764  ROBERTI  MONACHI 

K-  »o97-    campum  belli  cucurrerunt,  et  de  suis  pluriniQs  peremptos  invenerunt*;  et  nisi  a 
cruces  fuissent,  segregari  ab  illis  vix  potuissent.  Illi1  quibus  erat  sanior  intellec- 
tus,  ut  Christi  martyres  venerabantur,  et  digniori  honore  quo  poterant  tumula- 
bant.  Et  sacerdoteset  clerici  sepulturae  débites  effundebant  canlus2.  Matres  pro 
fiiiis,  amici  pro  amicis,  lugubres  emittebant  planctus3-  His  ita  completis,  ad  (jada- 
vera  hostium*  spolianda  festinaverunt5.  Et  quis  referre  potest  quantam  ibi  abuu-  b 
dantiam  vestiumf  quantam  auri  argentique  copiam  reppererunt 6  ?  0  quantam 
multitudinem  equorum,  mulorum,  mularum,  camelorum  et  asinorum7nostri  tune 
habuerunt8!  Qui  prius  erant  pauperes,  Deo  opitulante,  divites  effecti9  sunt;  qui 
prius  seminudi,  sericis  indumentis 10  vestiti  sunt11.  Leguntur  tela  et  sagittœ,  et  va- 
cuatae  implentur  pharetne.  Cura  vulneratis  impenditur,  et  curae  medicorum  com-  c 
mittuntur; 

Sicque  die  tota,  non  est  gens  nostra  remota. 

Huic  facto  egregiae  laudis,  si  quis  mentis  oculum  velit  apponerc,  Deum  mirabilem 
in  suis  operibus  poterit  advertere.  Esurientes  etenim  suos  replevil  bonis,  divites  vero 
non  suos  dimisit  inanes;  déposait  potentes,  eln  exaltavit  Aiimi7esb,potentes  abjectes,  hu-  n 
miles  reddens  gloriosos.  Hoc  est  quod  per  Esaiam 13  prophetam  spopondit  suœ  di- 
lectae  Iherusalem  :  Ponam  te  in  superbiam  sœcalorum,  gaudium  in  generationemlk  et  ge- 
nerationem;  et  suges  lac  gentium,  et  mamilla  regum  lactaberis,  et  scies  quia  ego  Dominas 
salvans  te,  et  redemptor  taasfortis  Jacob c.  Superbia  saeculorum ,  nobilitas  est  virorum 
illustrium;  mamilla  regum,  divitiœ  thesauros  suos  in  terram  fodientium.  Qua?  e 
nobilitas  mamilla  regum  pascitur,  quum  ei  mundana  potestas  subjicitur.  Et  inde 
habet  gaudium  et  hetitiam  non  tantum  in  hac  generatione  praesenti,  sed  et  in  fu- 
tura  saeculorum  generatione15. 


CAPITULUM  XVI. 

Die  tertia  fugientes  sunt  persequitati,  et  ad  Solimannum  Arabes  veniunt  in  auxilium10. 

Terror  erat  magnui  quo  territas  est  Soiimannus 

Altéra  autem  die,  quae  erat  tertia  mensis  Julii,  tentoria  summo  mane  defixerunt, 
et  vestigia  Turcorum  fugientium  sequi  festinaverunt.  Sed  illi,  sicut  trepidae  co-  f 
Jumbae  a  facie  accipitris,  ita  an  te  facicm  eorum  fugiebant18. 

Igitur  per  quatuor  dies  bue  illucque  sic 1Ç  fugientes,  contigit 20  ut  Solimannusd, 
dux  illorum,  inveniret  .xem.  millia  Àrabum  venientia  sibi  in  auxilium21.  Erat 
autem  Soiimannus  filius  Solimanni  Veteris6,  qui  totam  Romaniam  abstulit  impe- 

1  Illis.  r.  Illi  vero.  z. —  2  Canins  vel  hymnos.  g.  Effundebant  hymnos.  h.  —  s  Cantus.  r.  —  4  Tarcorum.  d. 
—  5  Convertuntur.  d.  —  6  Repererint.  z.  —  7  Camelorum,  asinarum.  y.  — 8  Abegerunt.  jl.  —  9  Facti.  y.  — 

10  Vestïbus.  d.  —  11  Om.  Qui  prius  seminudi,  etc  vestiti  sunt  F.  —  12  Om.  et  c.  h.  —  13  Ysaiam.  a. 

Isaiam.  c.  g.  i.  —  14  Generatione.  a.  v.  —  15  In  futures  generationes.  d.  Om.  Hoc  est  quod  smculorum 

generatione  F.  *.  y.  Om.  velit  apponere.  . . .  sœculum  generatione  t.  —  16  Sic  d.  —  17  Om.  hune  versum 
c.  e.  t.  y.  —  18  Insérant  hic  a.  c.  g.  h.  hoc  lemma  :  De  Solimanno;  i.  De  fuga  Solimanni;  k.  De  Solimanno 
duce;  et  t.  De  fuga  Solimanni  junioris.  —  ly  Om.  sic  k.  z.  —  10  Contingit  z.  —  21  In  adjutorium.  i. 

*  Cf.  Tudeb.  III,  iv,  p.  27,  129,  i83;  Raimuncl.  de  d  Kilidj  Arslan,  Solimani  filius,  Iconii  dominus.  (Cf. 

Aguilers,  c.  iv,  p.  aAo;  Fulcber.  Caroot.  1.  I,  c.  xn,  supra,  p.  aAo,  annotât,  b.) 

p.335,336;  Radulf.Cadomens.c.xxn-xxxii, p.  621-629.  *  Sotimanus  Ibn-Cotulmisch,  cui  Malek  Schah  om- 

b  Luc.  1 ,  5a,  53.  nem  fere  Asiam  minorera  donaverat.  Occisua  est  Soli- 

c  Isa.  lx,  i5.  raanus  A.  D.  io84-  (Cf.  Wilken,  op.  laud.  p.  19  et  235.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  765 

a  ratori.  Hic  quippe,  postquam  de  Nicaea  1  fugerat,  gentem  hanc  in  unum  congre-   a.  io97 
gaverat,  et,  quasi  pro  ulciscenda  sua  injuria,  super  Christianos  adduxerat.  Hic 
quum  eos  vidisset  et  Arabes  ilium,  prae  nimio  dolore  equo  lapsus  in  terram,  cœpit 
magnis  vocibus  ejulare,  seque  miserum  et  infelicem  proclamare.  Cui  Arabes,  infor- 
tunii  sui2  casum  ignorantes,  aiunt3 :  «  O  cunctorum  hominum  impudentior,  quid 

b  «  ita  fugis?  Multum*  dégénéras,  quia  iiunquam  pater  tuus  de  praelio  fugit.  Résume 
«animi  constantiam,  et  revertere  ad  praelium,  quoniam  nos5  venimus  tibi  in 
«  auxilium.  »  Quibus  ille,  suspiriis  vocem  interrumpentibus,  ait6  : 


CAPITULUM  XVH. 

Verba  Solimanni7. 

«Magna  vos  vexât  insania  :  nondum8  cognovistis  virtutem  Francorum,  nec 
«experti  estis  animositates 9  eorum.  Virtus  eorum  non  est  humana,  sed  cœlestis, 

c  «  aut  diabolica.  Nec  ipsi  tantum 10  in  suo  confidunt  auxilio,  sed  divino11.  Nonne  in 
«  tantum  deviceramus  eos,  quia12  jam  parabamus  iliceos  funes  et  cannabinos,  ut 
«  eorum  collo  imniitterçmus?  quum13  subito  gens  innumera,  quae  mortem  non  ve- 
«  retur  nec  timet  bostem 14,  erupit  de  montibus  et  indubitanter  inseruit  se  nostris 
■  agminibus.  Quorum  oculi  ferre  poterant  eorum  terribilium  armorum  splendo- 

d  «rem?  Lanceae  illorum  15  micabant  ut  coruscantia  sidera16;  galeae  et  loric»,  ut 
«  vernantis  aurorae  lumina  vibrantia  17  ;  fragor  armorum  terribilior  erat  sonitu 
«  tonitruorum.  Quum  se  bello  praeparant,  erectis  in  cœlum  lanceis,  seriatim  ince- 
«dunt,  et  ac  si  sine  verbo18  essent19,  conticescunt.  Quum  vero  suis  adproximant 
«  adversariis,  tune,  laxatis  loris,  tanto  impetu  irruunt,  ac  si  leones  quos  stimulât 

e  «  jejuna  famés,  et  sanguinem  animaiium  sitiunt.  Tune  vociférant  et  strident  denti- 
«  bus  et  aerem20  clamoribus  implent,  et  peregrini  a  misericordia  neminem  capiunt, 
«  sed  omnes  necant.  Et  quid  dicerem21  de  tam  crudeli  gente22?  Nulla  gens  est  quae 
«huic  valeat  resistere,  quae  fugiendi  locum  possit  invenire;  quia  aut  divino  aut 
a  diabolico  fulciuntur  auxilio.  Omnes  aliae  gentes  nostros  arcus  expavescunt,  et  tela 

f  «timent23;  isti  vero,  postquam  loricati  sunt,  tantum  timent  sagittam,  quantum 
«et24  stipulam;  sic  formidant  telum,  sicut  et  fustem  ligneum.  Heu!  heu!  .cccl\ 
«et25  .lx11.2*  millia  fuimus,  et  omnes  vel  occisi  sumus27  ab  istis,  vel  dispersi 
«  fugimus.  Nunc  quarta  dies28  est  ex  quo  a  facie  eorum  fugere  cœpimus,  et  adhuc 
a  non  minori  timoré  quam  et  primo  die  trépida  mus.  Qua  de  causa  29,  si  sano  vultis 

g  «parère  consilio,  quam  citius30  valetis  a  tota  Romania  abscedite;  et  ne  illorum 
«  oculus  vos  consideret 31  summa  cautela  providete.  » 

1  Nichea.  t.  Nicma  urbe.  z. — 2  Ejus.  c. — 5  Dicunt.  z. —  4  Nunqaam  dégénéras,  i. — 5  Om.  nos  z. —  4  Hac 
respondens,  ait  d.  — 7  Sic  d.  —  8  Nondum  vos.  z.  —  9  Animositatem.  t.  Animos.  z.  —  10  Tamen.  k.  t.  — 
11  Sed  in  divino.  y.  —  12  Quam.  t.  Quod.  z.  —  13  Tant.  z.  —  14  Et  kostem  non  timet.  z.  —  15  Eorum.  z. 
—  16  Coruscabant  ut  micantia  sydera.  d.  —  17  Micantia.  d.  —  18  Verba  verbo.  r.  Voce.  o.  v.  z.  — 
10  Sint.  k.  —  20  Aera.  z.  —  21  Dicam.  k.  —  22  Dicere  de  tam  crudeli  gente  valeo.  z.  —  23  Metuunt  c.  — 
24  Om.  et  d.  —  25  Om.  et  z.  —  20  Quadraginta.  p.  —  27  Om.  sumus  k.  t.  t.  —  28  Quartus  dies.  z.  —  29  Qua 
de  re.  z.  —  30  Quam  primum.  z.  —  31  Videat.  z. 

•  Cf.  Tudebov.  IV,  i,  p.  28,  i3o%  i83. 


Digitized  by 


Goog 


ROBERTI  MONACHI 


CAPITULUM  XVIII. 

De  fuga  Arabum1. 

Frauda  fingebant  Arabes,  dam  ne  fagiebant 
Invenere  famem  nottri  pott  fertflitafcem*. 

a.  1097.  Haec  Arabes  utaudierunt,  cum  ipso  Solimanno  fugam  concito  arripuerunt*.  a 
Christiani  autem  majori  solertia  fugientium  sequebantur  vestigia;  sed  illi  nun- 
quam  in  eodem  statu  morabantur.  Ad  quascumque  Christianorum 5  urbes  vel 
castella  fugiendo4  veniebant,  hilarem  vultum,  quasi  potiti  Victoria,  prœferebant, 
dicentes  :  «  Gaudentes  et  cum  laetitia 5  aperite  nobis  januas  vestras,  quoniam  occi- 
«  dimus  vobis  omnes  Francigenas,  qui  vos  depraedari  vénérant  et  terras  vestras:  ne  b 
«  unus6  quidem  superest  de  illis  quin7  aut  mortuus  sit,  aut  teneatur  in  vinculis  nos- 
«  tris.  Solimannus  etenim  dux  noster  alia  viaprocedit,  et  captivos  secum  deducit8.  » 
Qui9  verbis  eorum  creduli  erant,  aperiebant,  seductique  graves  pœnas  luebant. 
Nam  depraedantes  eorum  possessiones,  domos  incendebant  ipsosque  aut  trucida- 
bant,  aut  loris  astrictos  secum  ducebant.  Nolebant  quippe  ut  Franci  qui  eos  in-  c 
sequebantur  quid10  invenirent,  ut  vel  sic  inopia  constricti11  persequi  désistèrent. 
Qui  in  hoc  prudenti  usi  sunt  consilio,  quia  illis  valde  profuit  nocuitque  omni 12 
exercitui  nostro.  Nostri  enim  invenerunt  terram  illam  desertam,  inaquosam 13, 
omnibus  bonis  peregrinam  14.  Vellebant  spicas  segetum,  jam15  ad  maturitatem 
proximantium,  et  in  ter  manus  confricando  expilabant,  talique  cibo16  famem  d 
utcumque  mitigabant.  Ibi  mortua  fuit  major  pars17  equorum,  et  multi  qui  prius 
équités18  exstiterant  pedites  effecti  sunt.  Equitabant  vaccas  et  boves,  et  magnae  for- 
titudinis  et  altitudinis  terra  illius  arietes  et  canes  b.  Transierunt  itaque  solum  illud 
quam  citius  valuerunt19,  et  intraverunt  Lycaoniam20,  provinciam  omnibus  bonis 
uberrimam  c,  et  venerunt  Iconium  *l  d.  e 


CAPITULUM  XIX. 

De  Iconio  M. 

Hbc  art»  smoepit  natta*,  peoitntqae  refreit M. 

Est  autem  Iconium  civitas  opulentissima  temporalibus  bonis,  de  qua  meminit 
Paulus  apostoluse  in  suis  epistoiis.  Qui  vero  erraverant24  in  solitudine,  in  ina- 

1  Sic  Dé  —  2  Om.  hos  duos  versus  c.  b.  k.  t.  y.  —  3  Morabantur;  et  quantumvis  eorum  animi  confisifue- 
rint,  ad  quascumque  tamen  Christianorum.  z. —  4  Om.  fugiendo  d.  —  5  Lœtitia  magna,  d. —  6  Nec  ullus.  d. — 
7  Quoniam.  y.  —  8  Deduxit.  z.  —  9  Qui  vero.  z.  — »-  10  Aliquid.  z.  —  11  Coacti.  z.  —  12  Om.  Omni  c.  F. 

—  15  Et  inaquosam.  z.  —  14  Peregenam.  *.  Alienam.  t.  Vacuam.  z.  —  15  Om.  jam  z.  —  16  Ingenio.  i.  — 
17  Multitude,  u.  —  18  Qui  milites.  F.  k.  t.  —  19  Potuerunt  k.  Quam  cito  potuerunt.  z.  —  50  Lichaomiam.  y. 

—  21  Ichonium.  a.  Ychonium.  y.  —  52  Sic  c.  d.  g.  h.  k.  v.  y.  De  Ychonio.  à.  t.  De  Ychonio  urbe.  i.  —  23  Om. 
hune  versum  c.  t.  u.  v.  y.  —  24  Erraverunt.  z. 

•  Cf.  Tudeb.  IV,  i,  p.  29,  i3o,  i83.  ft  Cf.  Tudeb.  IV,  u,  p.  29,  3o,  i3o,  i84;  Willdm. 

k  Cf.  Tudeb.  IV,  1,  p.  29,  i3o,  i84ï  Fulcher.  Car-  Tyr.  1.  ffl,  c.  xvm,  p.  i38. 
not.  1.  I,  c.  xiii,  p.  336  ;  Willelm.  Tyr.  I.  III,  c.  xvi,         *  Konieh.  (Cf.  p.  336,  annotât,  d.) 
p.  i34,  i35.  •  IITim.  m,  11. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIÀ  IHEROSOLIMITANA.  767 

a  quoso,  viam  civitatis  habttaculi  invenerunt1,  et,  Domino  suggérante,  bonis2   a.  1097. 
terrenis  replcti  sunt.  Quumque  digredi  a  civitate  plaçait,  suadentibus  incolis, 
aquam  in  vasis  et  utribus  secum  tulerunt3,  quia  aqûam  in  crastinum  nusquam 4 
reppererunt.  Die  vero  secunda5,  in  vesperam,  ad  quoddam  flumen  pervenerunt, 
ibique  duobus  diebus  hospitati  sunt.  Altéra  autem  die,  cursores  qui  prœibant 

b  agmina  primo  venerunt  ad  civitatem  quae  Heraclea'6  meraoratur,  in  qua  Turco- 
rum  maxima  multitudo  aggregabatur.  Qui,  ut  a  longe  deprehenderunt  vexilla  Fran- 
corum  volitantia,  protinus  confugerunt7,  ut  damulus  ereptus  de  laqueo,  aut  cerva 
sagittata.  Nostri  vero  laudantes  Dominum,  sine  obstaculo  civitatem8  intraverunt, 
et  per  dies  .1111*.  ibi  diuturnaverunt*. 


CAPITULUM  XX. 

De  Balduino  et  Tancredo  qui,  divisi  ab  aliis,  Tharsum  ceperunt10. 

Hic  agmen  sparrom  petit  orbem  nomine  Thtnom 

c  Die  vero  quinta,  de  civitate  omnesexierunt,  et1*  tune  Balduinus  cornes,  frater 
Godefridi  ducis,  et  Tancredus,  ab  aliis  se  cum  suis  militibus  diviserunt,  et  ad 
urbem  Tharsum13  diverteruntb.  Erant  autem  multi  Turci  in  ea,  qui  contra  eos 
exierunt  ad  bellum 14  ;  sed  diu  obstare 15  non  potuerunt.  Quum  enim  veloces  im- 
petus  nostrorum  et  sinuatos 16  incursus  et  diros  ictus  ferre  non  potuerunt17,  plu- 

d  ribus  suorum  prostratis,  in  munitionem  urbis  se  receperunt;  et  nostri  castra  sua 
ante18  locaverunt  et  excubitores  posuerunt.  Illi  vero  qui  erant  in  urbe1*  Cbris- 
tiani  nocte  média  ad  castra  veniunt,  cum  magno  gaudio  clamantes  atque  di- 
centes  :  «Surgite,  invicti  milites  Francorum,  quoniam  Turci  omnes  de  civitate 
«  fugiunt,  et  ulterius  vobiscum  decertare  non  praesumunt.  »  Nostri  tamen  eos  per- 

e  sequi  noluerunt,  quia  nox  erat,  tempus  scilicet  ad  fugandum  90  minime  idoneum. 
Die  igitur*1  lucescente22,  nostri23  civitatem  introierunt,  et  cives  ipsos24  libentissime 
receperunt. 


CAPITULUM  XXI. 

De  contentione  Balduini  atque  Tancredi25. 
Facta  est  autem  contentio0  inter  comitem  Balduinum26  et  Tancredum,  quis 

1  Civitatem  hospitio  commodam  invenerunt.  z.  Non  invenerunt.  t.  —  *  Bonis  omnibus  terrenis.  d.  —  3  Detule- 
runt.  y.  —  4  Crastinum  nunquam.  d.  g.  h. — 5  Die  vero  altéra,  b.  — 8  Eraclea  a.  b,  c.  y.  Heradea.  y. — 7  Effu- 
gérant  z.  Aufugerunt  i.  —  8  Om.  civitatem  Y.  —  9  Dietaverunt.  z.  — 10  Sic  d.  De  Tharso.  a.  b.  c.  h.  k.  y. 
De  arbe  Tharsium.  i.  De  Tharso  civitate.  T.  —  11  Om.  hune  versum  c.  b.  x.  t.  y.  —  12  Om.  et  t.  — 
18  Urbem  quœ  Tharsum  vocalur.  d.  Tarsum.  z.  —  14  Ad  prœlium.  z.  —  15  Diu  store,  f.  k.  t.  y.  —  18  Spi- 
natos.  y.  —  17  Possent  t.  —  18  Ante  urbem.  z.  —  19  Civitate.  z.  —  20  Ad  persequendum.  z.  —  21  Die  vero.  z. 
—  22  Illacescente.  v.  —  23  Nostri  in.  *.  z.  —  24  Eos.  z.  —  25  Sic  d.  —  38  Boemundum.  y. 

•  Heraclea ,  olira  Cybislra ,  hodie  Eregli.  *  De  hac  dissensione  inler  Tancredum  Balduinumque 

b  Cf.  Tud.  il,  IV,  p.  3o,  i3i,  i84;  Fulch.  Carn.  1. 1,  cf.  supra  Radulf.  Cadomens.  c.  xxxvm,  p.  633  et  an- 
c.  xiv,  p.  337î  Will.  Tyr.  L  III,  c.  xxiii,  p.  139  et  seq.      not.  a. 


Digitized  by 


Google 


768  ROBERTI  MONACHI 

a.  1097.    eorum  civitati  principaretur1,  an  utrorum2  dominio  subderetur.  Tancredus  reni-  a 
tebatur,  quoniam  per3  se  eain  volebat  habere  :  sed  tandem  cessit  Balduino,  quia 
major  erat  illi  exercitus  fortitudo. 

■  a  1  g  1  ■ 1 1  ii   


CAPITULUM  XXII. 

De  Athena  et  Manustra4. 

Gens  fera  Francorum  terra  m  subit  Armeniorum  *. 

Fuerunt  autem  illis6,  in  brevi  temporis  intervallo,  traditae  duae  civitates:  una 
quae  vocabatur7  Athena8  a,  alia  quae  Manustra 9  b,  et  plurima 10  castella0.  Jam  vero 
ibant  secundis  successibus,  quoniam  Turci  jam11  non  equitabant,  sed  abditi  erant  b 
in  munitissimis  munitionibus.  Major  autem  pars  Francorum  ingressa  est  terram 
Armeniorum,  quia  inhian ter  affectabant  inebriare  terram  sanguine  Turcorum. 
Terra  autem  omnis  silebat  in  conspectu  ipsorumd,  eisque  Armenii  obviam  laeti12 
veniebant,  et  in  suis  civitatibus  et  castellis13  recipiebant.  Ad  quoddam  vero  cas- 
trum  pervenerunt,  quod  ita  naturali  positione  munitum  erat,  quia14  nulla  c 
arma15,  nulla  machinamenta  bellica  metuebat.  Sed  tamen  noluerunt  ibi  diu 
demorari,  quum  scilicet  tota  alia  terra  eis  esset  subdita,  et  ex  affectu  volebat  in- 
clinari. 


CAPITULUM  XXIII. 

De  quodam  milite  qui  Armeniam  a  principibus  in  dominium  accepit16. 

Quod  petit  asseqoitur  miles,  patriaque  potitar  n. 

Erat  autem  in  exercitu  miles  quidam e  fortis  et  strenuus,  ab  18  illa  regione 
oriundus,  qui  terram  illam  postulavit  a  cunctis. principibus,  ut  eam  in  fidelitate  d 
Deiet  Sancti  Sepulcri  et  eorum  custodiret 19,  ut  vitam  et  honorem  suum  protegeret. 
Cui  principes  unanimiter  assensum  prebuerunt90,  quia  sciebant  eum  esse  virum 
fidelem  et  rébus  bellicis  fortem  et  idoneum. 

1  Dominaretar.  z.  —  2  Utrorumque.  y.  z.  —  3  Renitebatur  et  per.  t.  Quia  pro.  z.  —  4  Sic  A.  b.  c.  0.  h. 
k.t.  EtManustria.  1.  Manstrua.  u.  De  Athena  et  Manustra  civitatibus.  t.  —  5  Qm.  hune  versum  c.  k.  t.  u.  v.  y. 
—  6  Eis.  z.  —  7  Vocatar.  y.  z.  —  8  Athema.  1.  —  9  Manustria.  1.  —  10  Multa.  z.  —  11  Om.  jam  f.  — 
12  Om.  Imti  z.  —  19  In  suas  civitates  et  castella.  z.  —  14  Quod.  c.  1.  Ut.  z.  —  15  Arma  prorsus.  v.  z.  — 
16  Sic  d.  —  17  Om.  hune  versum  c.  k.  t.  u.  y.  y.  — 18  Et  ab.  z.  —  19  Custodiret  et  ab  inimicis.  d.  —  20  Tri- 
buerunt.  z. 


*  Athena,  et  olim  el  nunc  Adana.  (Cf.  p.  634,  an- 
not  a.) 

h  Manustra,  antea  Mopsuestia,  posterius  Mansista, 
hodie  Mitsis.  (Cf.  p.  634,  annot./) 

e  Cf.Tudeb.  IV,  m,  p.  3i,  i3i,  i85;  Fulcher.Car- 


not.  /.  c.  Radulf.  Cadomens.  c  xlii,  p.  637;  Willelm. 
Tyr.  1.  III,  c.  xx,  p.  i4i  et  seq. 

*  Cf.  IMaccab.  I,  3. 

*  Nomme  Simeon.  (Cf.  Tudeb.  IV,  iv,  p.  3a,  i3i, 
iÔ5.) 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 


CAPITULUM  XXIV. 

De  Caesarea  Cappadocia?1. 

a     Dehinc  prospero  successu  venerunt  ad  Caesarea  m  Cappadociae2.  Cappadocia    a  io97. 
autem  regio  est  in  capite  Syriae  sita,  ad  septentrionalem  plagam  porrecta3,  cujus 
incolae  civitatis  ultro  se  tradiderunt  eosque  bénigne  receperunt4.  Egressique 
prospère  de  Cappadocia,  venerunt  ad5  quamdam  urbem  pulcherrimam  et  satis 
uberrimam6*,  quam  Turci  non  multo  ante7  obsederant,  et  per  très  hebdomadas 

b  impugnaverant,  sed  expugnare  nequiverant.  Ad  quam  accedentes,  mox  cum 
summa  laetitia  cives  obviam  venerunt,  et  benivole8  receperunt0. 


CAPITULUM  XXV. 


De  Petro  de  Alpibus l0. 

Haie  cnm  Cesarca  tradilnr  et  patria". 

Hanc  iterum  petiit  alter  miles,  nomine  Petrus  de12  Alpibus  b,  et  impetravit  eam 
celerrime  ab  universis  principibus.  Ipsa  nocte  quidam  delator  nugarum  venit  ad 
Boamundum  dixitque  ei  usque  ad  viginti  millia  Turcorum  in  proximo  adesse, 
c  qui  nondum  sciebant13  Francos14  illic 15  advenisse.  Ille,  credulus  verbis  menda- 
cibus,  elegit  milites  electos,  quos  secum  duxit,  et  loca  in  quibus  latere  debebant 16 
peragravit.  Sed  sicut  delator  inanis  fuit,  sic  et  inquisitionis  effectus  exina- 
nivit17. 


CAPITULUM  XXVI. 


20  c 


De  Coxor18. 

Hic,  famé  deleta,  sacceuit  copia  \*la19. 

Dehinc  consurgentes  venerunt  ad  quamdam  urbem  quae  vocatur  Coxor 
d  quae  plena  erat  omnibus  bonis  quae  utilia  sunt  corporibus  humanis.  Ad  quam 
accedentes,  ab  bis  qui  erant  in  ea  Christianis  officiosissime  suscepti  sunt;  et  ibi 
per  très  dies  feriati 12  sunt.  Illic  unusquisque  suae  consuluit  indigentiae  :  lassi  in- 

1  Sic  a.  b.  c.  g.  H.  y.  De  Cœsarea.  *.  u.  v.  —  2  Capadociœ.  a.  b.  y.  Capadotiœ.  t,  — 3  Porrectam.  y.  — » 
4  Susceperunt.  d.  r.  k.  t.  —  5  Venerunt  et  ad.  y.  —  6  Om.  et  satis  uberrimam  F.  —  7  Ante  tempore.  y.  — 
8  Bénévole,  z.  —  0  Recipiunt.  t.  Susceperunt.  z.  —  10  Sic  d.  —  11  Om.  hune  versum  e.  k.  t.  u.  v.  y.  — 
12  Ab.  z.  —  13  Scirent.  z.  —  14  Francos  (Franchorum  t.  y.)  exercitum.  u.  v.  z.  —  15  Illuc.  v.  z.  —  16  Pote- 
rant.  t.  Latilare  dicebantur.  z.  —  17  Frustratus.  z.  —  18  Sic  a.  De  Chozor.  b.  c.  g.  h.  De  urbe  Choxor.  1. 
De  urbe  Choxox.  k.  De  Chosor  civitate.  t.  De  urbe  Chosor.  v.  v.  y.  —  19  Om.  hune  versum  c.  k.  t.  u.  y.  y. 
—  20  Chozor.  d.  Chosor.  b.  c.  y.  Cosor.  z.  —  21  Hospitati.  d. 

'  Hanc  urbem  Ordericus  Vilalis  Plaslenciam  vocal.  b  ■  Petrus  de  Aliphi.  »(Tudeb.IV,  iv.p.  3a.  Cf.  p.  i3i , 

(Cf.  supra  p.  3a,  annotât,  b,  itemque  Tudeb.  IV,  iv,  i85.) 

p.  3a,  i3i,  i85.)  c  Cf.  Tudebov.  IV,  v,  p.  33,  i3i,  i85. 

m.  97 


Digitized  by 


Google 


770  ROBERTI  MONACHI 

a.  io97.    vonerunt  requiem,  esurienles  refcctionem,  silientes  potum,  nudi  operimentum.  a 
Praevidit1  itaque  eis  Deus  taie  habitaculum,  quo  facilius  pati  valerent  validum 
superventurae  famis  cruciatum. 

Interea  nuntiatum  est  comiti  Raimundo  quod  Turci,  metu  territi,de  Antio- 
cbia  fugerant2,  civitatemquc  minime  praemunitam  reliquerant3.  Qui  inde  ac- 
cepit  consilium,  quod  illuc*  quingentos5  milites  dirigeret,  qui  arcem  civitatis  b 
occuparent,  antequam  aliis  cognitum  esset.  Et  ut  venerunt  in  vallem  Antiochia? 
vicinam,  tune  primum  audierunt  verum  non  esse  quod  Turci  discessissent  a  civi- 
tate,  sed  omni6  nisu  quo  poterant  moliebanlur  defendere. 


CAPITULUM  XXVII. 

De  eastello  Publicanorum  violenter  superato7. 

Hic  fit  nostrorum  castcUum  Publicanorum  V 

Perrexerunt  igitur  usque  ad  castrum9  Publicanorum,  eoque  sibi 10  subjugato, 
alias11  secundo  itinerc  diverterunt,  et  in  vallem  de  Rugia  pervenerunt,  multosque  c 
ibi  Turcos  et  Sarraccnos  invenerunt,  quos  in  ore  gladiia  superatos  praelio12  occi- 
derunt.  Quod  videntes  Armenii,  terrae  illius  habitalores,  gavisi  sunt,  quia  videlicet 
a  Christianis  tam  viriliter  Turci  et  pagani  superati  sunt  et  occisi 13;  continuoque 
cum  terra  sua  reddiderunt  se  illis.  Et  Rusam  civitatem  obtinuerunt,  et  plurima 
castella  suo  dominio  mancipaverunt.  d 


CAPITULUM  XXVIII. 

De  difïicultate  viœ14. 

Mundi  forluna  mutabilis  est  quasi  luua  : 
Si  bona  praecedit,  sequitur  mala,  prospéra  cedit: 
'  Quod  liquet  in  rébus  multis  ut  in  his  aciebus  lK 

Universus  vero  exercitus  qui  rcmanserat  iter  arripuit,  miseroque  quidem  16  in- 
fortunii  successu  per  quaedam  montana  b,  quae  nulli  erant  nisi  feris  aut  reptilibus 
pervia,  ubi  semita  erat  quae  non  amplius  quam  spatio  pedis  unius  dilatabatur, 
sic17  hinc  et  inde  rupibus  et  densis  spinarum  seu  veprium  frutectis  coartabatur 18  ; 
ima  vailium  in  abyssum  videbantur  immergi19,  cacumina  montium  ad  sideratolli:  e 
hac  inaequali  semita  milites  et  armigeri  collo  suo  arma  dependentia  gestabant , 
omnes  aequaliter  pedites,  quia  nulli  eorum  equitabant;  plerique20  libentissime 
loricas,  galeas,  clypeosque  suos  vendidissent,  si  emptorem21  invenissent;  multi 

1  Providit.  v.  z.  —  tJ  Fugissent.  c.  —  3  BeliquissenL  c.  —  4  Illic.  1.  k.  u.  v.  —  5  Viginti.  v.  —  0  Om- 
nium, t.  —  7  Sic  d.  De  eastello  Publicanorum.  a.  b.  c.  g.  h.  y.  De  castro  Publicanorum  (Puplianorum.  k.). 
1.  k.  t.  u.  v.  —  8  Sic.  a.  b.  —  9  Castra,  k.  Castellum.  u.  v.  z.  —  10  Om.  sibi  z.  —  11  Alio.  z.  —  12  Bello. 
f.  k.  —  13  Et  Turci  et  Publicani  sunt  occisi.  z.  —  14  Sic  d.  —  15  Om.  hos  très  versus  c.  t.  u.  v.  y.  — 
18  Om.  quidem  z.  —  17  Sed.  z.  —  18  Frutectis  artabatur.  z.  —  19  Numerari.  t.  —  20  Plurimi.  d.  —  21  Emp- 
tores.  c.  f. 

•  Cf.  Judith,  xv,  6.  —  b  •  In  iliabolicam  monlaneam.  »  (Xuileb.  IV,  vi,  n.  33,  i3a,  i85.) 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  771 

a  quidem ,  plurima 1  lassiludine  déficientes,  ea  projiciebant,  ut saltem  sic  expediti  ire   a.  io97. 
valerent.  Jumenta  cum  oneribas  ire  nequaquam2  poterant,  sed  plerisque  in  locis 
oncra  jumentorum  bomines  ferebant.  Stare  loco  aut  sedere  nemo  poterat,  quia 
alter  alterum  impellebat  Nemojuvare  poterat  suum  comitein3,  nisi  ultimus  prœ- 
cedentem,  quoniam  qui  praibat4  vix  converti  valebat5  ad  subséquente  m 6.  Tan- 

b  dem  finita  tam  infelici  via  et  invia,  venerunt  ad  civitatem  quae  Marasim7  me- 
moratur  \  et  ab  incolis  illis  cum  honore  et  gaudiorecipiuntur8.  Illic  abundantiam 
rerum  temporalium  inveniunt;  ibi  suae  miseriae  et  defectus  consolationem  reci- 
piunt.  Ibi  prior  praestolatur  ultimum9;  sed  ante  pertransiit  intégra  dies,  quam10 
cauda  capili  cohaereret 11 . 


CAPITULUM  XXIX. 

De  situ  et  nobilitate  Antiochiœ l2. 

QtuJU  erat  plene  Utu  islius  Antiochen* , 
Nemo  potest  fa  ri,  vel  cui  poterat  aociari. 
Tombai  et  maris  est  urbibus  altior  altis ll. 

c  Congregati  vero  et  die  una  quietantes  l\  secunda  die  venerunt  in  vallem  b  in 
qua  est  Antiochia  sita,  regia  videlicet  civitas  ab  Antiocho  rege  constituta,  et  ab 
ipso15  nuncupata.  Haec  metropolis  et16  caput  totius  regionis  Syriae,  olim  insignila 
per  beatum  Petrum,  apostolorum  principem,  cultu  fidei  catholicœ;  in  ea  episco- 
palem  cathedram  posuit17,  et  apostolos  Barnabam  etPaulum  ordinavit0.  Nunc  vero 

d  ut  Dominus  ostenderet  oculis  mortalium  quia 18  non  est  virtus  nec  ulla  potestas 
nisi  ab  ipsod,  prius  hanc  adquirere  voluit  in  humilitate  sermonis  ore  praedican- 
tium,  modo  eam  recuperare  voluit  in  sublimitate  potentiae  armis  debellantium. 
Sic  nostri  in  virtute  Dei  ad  civitatem  properantes  ad  pontem  Farreum19  pervene- 
runt*°e,  inveneruntque  ibi  numerositatem21  Turcorum  pontem  transire  cupien- 

e  tium,  ut  his  qui  erant  in  urbe  praestarent  auxilium.  Sed  non  est32  bominum 
dirigere  gressus  suosf,  sed  ejus  est  cujus  universa  subjecta  sunt  imperio.  Nostri 
protinus  irruerunt  unani miter  in  eos,  nullique  pepercerunt,  sed  in  ore  gladii 
magnam  exeis  multitudinem  peremerunt;  alii  mente  consternati  fugerunt,  et  sic 
vitae  praesenti  suae  consuluerunt.  Sic  Christiani  potiti  Victoria,  multa  inibi  rece- 

f  perunt23  spolia  :  jumenta,  asinos,  camelos,  oneratos  vino,  frumento  et  oleo,  et 
rébus  aliis  quae  obsessis  sunt  pernecessaria24.  Tune  castra  m etati  sunt  super  ripam 
fluminis,  quod  non  longe  distat  a  mœnibus  civitatis.  In  die  crastina  onusti  bonis 

1  Quidem,  prœ  nimia.  d.  —  2  NallaUnaz.  z.  — 3  Consortem.  d.  —  4  Qaia  qui  prœibant.  f.  h.  k.  t.  —  5  Con- 
verti poteral.  d.  o.  Valebant.  f.  h.  k.  t.  —  6  Subséquentes,  k.  y,  — 7  Morasim.  h.  Marasin.  ?.  —  8  Excipiuntur.  z. 
Suscipiuntur.  k.  —  9  Om.  Ibi  suœ. .  .  ultimum  t.  —  10  Antequam.  z.  —  11  Adhœreret.  t.  —  12  Sic  d.  De 
urbe  Antiochiœ.  c.  De  Antiochia.  b.  k.  t.  u.  v.  —  13  Om.  hos  très  versas  omnes  codices,  exceptis  a.  b.  k. 
—  14  Quiescentes.  z.  Equitantes.  *.  — 15  Ipso  ita.  d.  —  16  Metropolis  est  et  z.  —  17  Cathedram  ipse  primas 
apostolorum  posait  y.  —  18  Quod.  z.  —  19  Ad  pontem  Ferreum.  y.  z.  hic  et  infra.  —  20  Venerunt  z.  — 
21  Innumerositatem.  v.  —  22  Om.  est  y.  —  23  Repererunt  z.  —  24  Necessaria.  d.  i.  f.  Pernecessariœ  z. 

■  Cf.  Tudeb.IV.  ri,  p.  34,  i3a,  i85;  Willelm.  Tyr.  d  Cf.  Rom.  xiii,  i. 

!.  IV,  c.  vu,  p.  161.  •  Cf.  Tudeb.  V,  i,  p.  34.  i3a,  i85;  Raimund.  de 

b  In  mense  Octobri.  (Cf  .Fulcher.  Carnot.  1.1,0.  xv,  Aguilers,  c.  v,  p.  a4i  ;  Fulcher.  Carnot.  I.  I,  c.  xv, 

p.  339;  Willdm.  Tyr.  I.  IV,  c.  xn,  p.  17a  )  p.  339;  Willelm.  Tyr.  i.  IV.  c.  vm,  p.  i63,  164. 

•  Act  xi  et  xiii.  '  Cf.  PsALif.  xxxvi,  a3;  Jbrrm.  x,  a3. 

97- 


Digitized  by 


Google 


772  ROBERTI  MONACHI  HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 

a.  1097.    omiiibus  ire  ad  civitatem  disponunt  :  ad  quam  Deo  ductore1  pervenientes,  in  a 
tribus  partibus  castra  circumponunt.  Ex  una  enim  parte  montana  prohibent  ac- 
cessum,  et  omne  bellandi  procul  arcent  ingenium.  Quarta  feria,  .xii.  kal.  No- 
vembris*,  obsidio  circa  Antiochiam  posita  fuit,  ad  laudem  et  futuram  gloriam2 
Domini  nostri  Jesu  Christi,  qui  semper  est  mirabilis  in  operibus  bonis3. 


EXPLICIT  LIBER  TERTIDS*. 


1  Deo  aactore.  g.  —  2  Om.  et  fàtaram  gloriam  d.  —  3  Operibus  suis.  z.  —  4  Om.  Explicit  liber  tertius  f. 

•  Id  est  die  Mercurii  et  xxi*  menais  Octobris  (cf.  Tudeb.  V,  1,  p.  35,  1 3a,  186);  die  vero  xvin\  si  credas 
WHlelm.  Tyr.  1.  IV,  c.  nu,  p.  174. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  CAPITULORUM  LIBRÏ  QUARTI. 


I.  De  obsessione  Antiochia». 

II.  De  castello  Areth  et  occisione  nostrorum. 

III.  De  pugna  Christianorum  et  Turcorum. 

IV.  De  die  Nativitatis  Domini. 

V.  De  inclementia  hiemis,  et  anxietate  castrensium. 

VI.  De  Boamundo  et  comité  Flandrensium ,  qui  victum  quaerere  disposuerunt. 

VII.  De  Victoria  Christianorum  et  fuga  Turcorum. 

VIII.  De  abundantia  boni  quœ  fuit  ibi  inventa,  et  quœ  in  castris  fuit  lœtitia. 

IX.  De  his  qui  in  civitate  erant,  qui  nostros  invaserunt  et  occiderunt. 

X.  Exhorta tio  Boamundi  ad  eos  qui  fugere  moliebantur. 

XI.  De  horrore  hiemis,  et  raritate  ciborum  in  castris. 

XII.  De  fuga  Pétri  Heremitœ  et  Guillelmi  Garpentarii. 

XIII.  De  perfidia  cujusdam  militis,  nomine  Tetigi. 

XIV.  Nuntius  in  castris  Turcos  prope  dixit  adesse. 

XV.  De  conflictu  cum  eis  inito,  et  adepta  Victoria. 

XVI.  De  castello  Areth  violenter  capto. 

XVII.  De  castello  super  pontem  constituto. 

XVIII.  De  magno  prœlio  quod  commissum  est  ante  Antiochiam. 

XIX.  De  hujus  conflictu  pugna?,  et  nostrorum  Victoria. 

XX.  Laus  ducis  Godefridi. 

XXI.  Quot  millia  Turcorum  super  pontem  prostrati  fuerunt. 

XXII.  De  sepultura  Turcorum  a  Gliristianis  turpiter  destructa. 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INC1PIT  LIBER'  QUARTUS2. 


CAPITULUM  I. 

De  obsessione  Antiochiar  \ 

\     Quia  vero  urbs  Antiochena\  non  solum  naturali  situ,  verum  etiam  mœnibus    a.  1097. 
excelsis  turribusque  in  altum  porrectis,  densissimisque  in  cacuminibus  murorum 
propugnaculis  praemunita  erat,  consilium  inierunt  principes  quod  contra  eam 
pugnarent  non  virtute,  sed  ingenio;  artc,  non  Marte5;  machinamento,  non  con- 
Oictu  bellico.  Prius  igitur6  pontem  supra  flumen  statuerunt,  ut  expeditius  flumen 

b  transirent,  quotiens  transeundi  necesse  haberent 7.  Tune  quippe  in  confinio  urbis 
magnam  bonorum 8  fructuum  ubertatem  inveniebant,  copiosas  vindemias,  foveas 
frumento  et  hordeo  aliisque  cibariis  plenas  arboresque  multi  generis  pomis  suis9 
refertas.  Hoc  quoque  insinuabant  eis  Armenii  qui  in  civitate  eranta,  quique  in 
die10,  consentientibus  Turcis,  ad  eos  veniebant;  sed  eorum  uxores  et  filii  in  urbe 

c  remanebant.  Et  hoc  totum11,  licet  Christiani  essent,  callide  tamen  faciebant, 
quoniam  dicta  nostrorum  sive  facta  Turcis  intus  renuntiabant.  Construuntur  a 
Cliristicolis 12  bellica  machinamenta  ad  oppugnandum  13  congrua,  turres  ligne», 
balistae,  falces,  arietes,  sues14,  talpae,  tela,  sudes,  et  fundae,  et  si  qua  alia  potue- 
runt  ulla  excogitari  mente 15.  Sed  quid  valuerunt  adversum  urbem  inexpugnabi- 

D  lem  ?  Praesertim  quum  tôt  in  ca  essent  defensores  qui  etiam  cum  nostris  campestri 
pnelio  pugnare  potuissent,  si  Christiani  nominis  inimici  non  fuissent 16  : 

Phosphorus17  aurone  rutilos  pnecesserat  ortus, 

Ipsaque  rorifluo  quum  jam  candore18  vibraret, 

Solque  venustaret  flammanti  lumine  mundum, 
E  Exsurgunt  propere  proceres,  procerumque  catervse, 

Armaque  corripiunt,  et  ad  urbis  mœnia  currunt. 

Pugna  quidem  deitra  forti  fit  et19  intus  et  extra  : 

Hli  defendunt,  dum20  nostri  spicula  fundunt, 

Telaque  cum  baculis ,  neenon  lapidesque  sudesque. 
F  Fit  labor  immanis,  sed  profectus  fit21  inanis; 

Sicque  recesserunt,  quia  sternere  non  potuerunt 

Turres  et  muros,  vi  nulla  comiituros; 

Qumque  vident  22  nostri  quia  nil  sibi  proficit,  illam25 

Diraittunt  pugnam;  retinent  tamen  obsidionem. 

G  Turci  quippe  in  sua  confidentes  munitissima24  civitate,  nocte  januis  apertis 
exibant,  et  in  castra  sagittas  trahebant25.  Gontigit  autem  quod  ita26  sagittando 

1  Om.  liber  a.  b.  c.  d.  g.  h.  k.  t.  u.  v.  y.  —  2  Om.  Incipit  liber  quartus  f.  —  3  Ipsi  coofecimus  hoc  lemma. 
De  Antiochia  civitate.  t.  —  4  Anthiochia.  t.  —  5  Non  fortitudine.  x.  —  6  Ergo.  i.  D.  v.  —  7  Necesse  habuis- 
sent.  F.  x.  —  8  Bonarum.  z.  —  9  Om.  suis  z.  —  10  Inde.  z.  —  11  Et  hoc  tantum.  b.  —  12  Christianis.  d.  — 
15  Opponendum.  b.  —  14  Om.  sues  z.  —  15  Addit  a.  inler  lineas  :  vel  arte.  —  16  Om.  si  Christiani  nominis 
inimici  non  fuissent  u,  v.  z.  —  17  Postquam  vero  Phosporus.  z.  Posphorus.  u.  Bosphoras.  d.  f.  v.  Hosphoras.  I. 
Codex  a.  hoc  scholion  in  margine  hic  habet  :  Phos  grcece,  latine  lux;  phorus  ferens,  id  est  Stella  quœ 
Lucifer.  —  18  Splendore.  d.  —  19  Om.  et  x.  t.  —  20  Cum.  y.  —  21  Sed  sit  profectus.  h.  —  22  Vidèrent,  z.  — 
23  Quod  nil  proficere  possent  illam.  z.  —  24  Invictissima.  z.  —  25  Jaciebant.  x.  Mittebant.  z.  —  26  [7f  ita.  x.  z. 

'  Cf.  Tudeb.  V,  u,  p.  35,  i33,  186. 


Digitized  by  Google 


776  ROBERTI  MONACHI 

a.  io97.  unam  mulierem  ante  tentoria  Boamundi  principis  occiderunt1;  et  ideo  vigilan-  a 
tiores  excubias  per  castra  posuerunt,  qui  etiam  portam  per  quam  exire  solebant 
custodierunt2.  Placuit  itaque  principibus  militiae  et  optimatibus  ut  castellum 
sibi  constituèrent,  quo  securiores  essent,  si  inimici  Dei  ullo  modo  praevalerent, 
qui  undiquc,  sicut  apes  ad  alvearia,  confluebant.  Quod  et3  factum  est.  Interea 
quum*  rarescere  cœpit  quotidiani  victus  expensa5,  consilium  inierunt  ut  cibos  b 
quaererent,  et,  ad  quaerendum,  armigeros  et  plerosque  milites  ob  custodiam  trans- 
mitterent.  Sed  qui  praedari  voluerunt, 

Partim  praedati,  partimque  ftiere  necati. 


CAPITULUM  II. 

De  castello  Areth  et  occisione  nostrorum6. 

Arcth  castellum  parât  cxittabile  bel  lu  m 7. 

Nam  castellum  quoddam  eratin  montanis  non  longe  a  castris8,  nomine  Areth  9\ 
quod  erat  plénum  rebellantibus  Turcis,  qui10nostris  insidias  praetenderunt,  et11  c 
multos  vulneraverunt  et  plures  occiderunt,  et  plerosque  captivos  detinuerunl l2, 
ceterosque  turpiter  injuriatos  ad  castra  redire  compulerunt.  Quod  miseri  casus 
infortunium  ut13  militia  Dei  cognovit,  admodum  indoluit;  sed  sibi  deinceps  salu- 
bre  consilium  invenit.  Mille  armigeros,  ut14  antea15,  praemittunt,  quos  Boamundus 
et  Flandrensis  cornes  cum  electis  militibus  subsequuntur,  praenominata  valle,  in  d 
qua  ad  ipsos  confugerent,  si  Turci  eos  insequerentur.  Quod  ita  absque  dilatione 
contigit,  quoniam  Turci,  postquam  illos  eminus  agnoverunt,laxatis  loris,  etequos 
calcaribus  urgentes,  insecuti  sunt,  eosque  in  fugam  verterunt.  Nostri  vero  ad  suos, 
sicut  ad  tutissimum  asylum 16,  confugerunt,  et  praesidium  divini  subsidii  invene- 
runt.  Turci  quidem  l7,  quum  nimis  de  proximo  nostros  milites  paratos  esse  depre-  e 
henderunt,  primo  siquidem18  haesitantes,  loco  libentissime  cessissent,  si  cedere 
valuissent. 


CAPITULUM  III. 

De  pugna  Christianomm  et  Turcorum I9. 

Ut  tamen  cognoverunt  quia  pauciores  Ghristiani  erant 20  quam  ipsi,  bellum 
inierunt;  tamen  cum  tremore,  in  sua  confidentes  numerosa  multitudine.  Sedquid 
valet  praelium  contra  quod  divinum  militât  auxilium?  Deus  enim  fortis  et  potens  f 

1  Occiderent.  d.  Occiderint.  z.  —  2  Castodirent.  k.  —  3  Ut  y.  —  4  Dam.  y.  z.  —  5  Impensa,  z.  —  6  Sic  d. 
De  castello  Areth.  a.  b.  k.  t.  u.  v.  De  pugna  ante  castrant  Arech.  i.  De  Aleth.  g.  h.  —  7  Sic  a.  b,  —  8  A  civi- 
tate.  z.  —  9  ArehL  b.  c.  Arech.  z.  —  10  Qao  vel  qui.  a.  —  11  Om.  et  z.  —  12  Plerosque  captivaverunt.  i. 
u.  v.  Caplos  abduxerunt  z.  —  13  Ubi.  z.  —  14  Om.  ut  z.  —  15  Ante.  u.  v.  z.  —  16  Auxilium.  c.  i.  u.  v.  y. 
—  17  Turci  vero.  z.  —  18  Quidem.  z.  —  19  Sic  d.  —  20  Essent  Christiani.  t.  Christiani  essent.  z. 

•  De  oppugnatione  hujus  oppidi  cf.  Tudeb.  V,  m,  p.  36,  i33,  187. 


Digitized  by 


HIST0R1A  IHEROSOLIMITANA.  777 

a  est  :  Dominas  potens  in  prœlio*.  Duo  enim1  ex2  nostris  ibi  tantum  perempti  sunt  :    a.  io97. 
sed  de  Turcis  3,  quorum  non  est  numerus,  qui  et  de  manu  Dei  repulsi  sunt,  absque 
numéro  occisi  sunt.  Multos  *  ex  eis  captos5  ad  castra  conduxerunt6,  et  coram  illis 
qui  supra  mœnia  inclytœ  urbis7  erant,  decollaverunt.  Et,  ut  majorera  illis  dolo- 
rem  incuterent  et  terrorem,  balistis  incisa  capita  in  civitate8  projecerunt.  Dehinc 

n  expeditius  ire  potuerunt  nostri  ad  villas  et  vicos  Armeniorum,  victum  quaeren- 
tes,  et  ipsi  Armenii  et  compatriote 9  terrae  illius  ad  nostros  mercatum  afférentes. 


CAPITULUM  IV. 

De  die  Nativitatis  Domini l0. 


Advenit  intcrea  sacratissima  dies  Dominiez  Nativitatis  b,  quara  Deus  cunctis 
fidelibus  suis  celebcrrimani  in  hoc11  contulit;  quia  qui  creaturis  omnibus12  nasci 
tribuit,  pro  solis  hominibus  nasci  disposuit.  Festivam  igitur  Christiani  illam 
c  fecerunt,  sicut  qui  in  tentoriis  erant  festivius13  agere  potuerunt.  Majus  quippe 
gaudium  erat  in  castris  quain  intra  mœnia  inclytae  urbis  :  inclytam  dico,  non 
propter  fœdam  gentilium  14  habitationem 15,  sed  propter  humanae  conditionis  posi- 
tionem,  etpraesertim  beati  Pétri,  apostolorum  principis,  apud  Deum  reconcilia- 
tionem. 


CAPITULUM  V. 


De  inclemenlia  hiemis  et  anxietate  castrensium ,c. 

Sic  et  (empestas  premit  hos ,  et  panis  egestas  n. 

d  Qua  cclebratione  peracta,  consilium  acceperunt18  quid  agerent,  quoniam  in 
castris  victus  deficiebat,  et  glacialis  hiems 19  mercatum  afférentes  ad  ipsos  venire 
non  sinebat.  Illi  namque  qui  erant  in  urbe*°,  quanto  magis  sciebant  nostros  esu- 
rire,  tanto  magis  incipiebant  in  illos  desœvire.  Hinc  aeris  inclementia,  hinc  misera 
egestatis  inopia,  hinc  opprimebat  adversariorum  angustia21.  Et  sicut  solet  contin- 

e  gère  in  multitudine  congregatorum,  vox  non  deficiebat  murmurantium  ;  nec 
mirum  erat  si  humana  fragilitas  sub  tôt  tormentis  pressa  murmurabat 22.  Grando, 
nix,  glacies,  spiritus  procellaram%  illos  violentius23  opprimebat24  quos  nulla  tec- 
tura25  cooperiebat;  quippe  non  mirum  si  se26  maie  dementabant  qui  extra  ten- 
toria  erant,  quum  ipsa  tentoria  innatabant27. 

1  Autem.  y.  —  2  De.  t.  —  3  De  Turcis  autem.  t,  — 4  Multosque.  c.  f.  Et  Multos,  k.  t.  u.  v.  t.  —  5  Om. 
captos  y.  —  0  Deduxerunt.  y.  —  7  Civitatis.  v.  z.  —  8  Civitatem.  z.  —  9  Indigènes,  z.  —  10  De  die  quinla 
Nativitatis  Domini.  d.  —  11  Hoc  mando.  v.  — 12  Om.  Omnibus  r.  k.  t.  —  15  Tentoriis  erant  festivis.  B.  d.  f. 
Erant  festivam.  i.  Om.  festivius  z.  —  14  Gentilitatis.  z.  —  15  Cohabitationem.  d.  —  16  Sic  d.  —  17  Sic  a.  b. 
—  18  Inierunt.  v.  —  19  Hiemps.  a.  —  20  Namque  degentes  in  urbe.  d.  —  21  Violentia.  z.  —  22  Deficiebat.  z.  — 
23  Violentissime.  k.  z.  —  24  Comprimebat.  d.  Opprimebant.  u.  z.  —  25  Tecta  ira.  d,  Tecta  intra  ira.  y.  — 
26  Sic  u.  Quid  mirum  si  se.  y.  z.  Quippe  si  se.  a.  b.  c.  d.  f.  g.  k.  t.  v.  —  27  Mutabant.  u.  Nutabant.  v. 

•  Cf.  Psalm.  xxiii,  8.  —  b  Dies  xxv"  mcnsis  Decembris  A.  D.  1097.  —  c  Psalm.  gxlviii,  8. 

m.  98 


Digitized  by 


Google 


778 


ROBERTI MONACHI 


CAPITULUM  VI. 

De  Boamundo  et  comité  Flandrensium ,  qui  victum  quaerere  disposuerunt1. 

Medns,  Arabf ,  Persœ  disponunt  agmina  pcr  se 
Cum  Stmcenis,  Agnlanis  aut  Agarcnis*. 

Propterea,  ut  supra  diximus,  consilium  inicrunt,  quid  agerent  et  taie  in-  a 
vicem  acceperunt'.  Boamundus  et  cornes  Flandrensis  ad  hoc3  subveniendum  se 
ipsos  obtulerunt,  et  omnibus  placuit,  et  Hbentissime  concesseruntb.  Hi  itaque 
.xxxu.  millia  equitum  peditumque  elegerunt,  et  in  terram  Sarracenorum  intra- 
verunt.  0  rerum  omnium  moderator4  Deus,  quam  citius5  subvenis  in  periculîs 
et  necessitate  laborantibus,  ut  illud  impleretur  quod  Salomon  scripsit6  in  b 
Proverbîis  :  Conservatur  justo  substantia  peccatoriscl  Ab  Iherusalem  7  et  Damasco  et 
Aleph  ceterisque  regionibus  congregati  erant  et  Persœ  et  Arabes8  et  Medi, 
gens  videlicet9  multa  nimis,  quae  ad  Antiochiam  disposuerat  venire  eamque  a 
Christianis  defendcre.  Scd  aliter  in  cœlo  fuit  dispositum;  quae  dispositio  illorum 
ordinationem 10  inclinavit  deorsum.  Quum  enim  audissent  quia  pars  Christianorum  c 
intraverant11  in  terram  suam,  vehementer  gavisi  sunt12,  quoniam  in  vinculis  jam 
quasi  irretitos  arbitrati  sunt.  Tune  diviserunt  se  in  duas  acies,  ut  sic  vallati  ab 
eis  nostri  fugae  subsidium  13  nusquam  invenirent.  Quae  divisio  stulta  luit,  quo- 
niam14 stultitia  in  cordibus  incredulorum  semper  requiescitd.  Nam  utraeque  acies, 
ut  sese  invicem  prospexerunt  ,5I  incunctanter 16  altéra  in  alteram  irruit;  quia  illa  d 
in  sua  multitudine,  ista  in  omnipotentia 17  Dei  confidit,  et  ideo  eventus  belli  dis- 
similis fuit. 


CAPITULUM  VII. 

De  Victoria  Christianorum  et  fuga  Turcorum 18. 

Milites  armati19  quotquot  in  occursum  suum20  obviaverunt*1,  ut  falcator  mes- 
sem,  prostraverunt",  Sed  quum,  Iaxis22  in  gyrum  frenis,  reverti 23  voluerunt,  quos 
iterum  percutèrent  nisi  fugientes  non  invenerunt.  Qui  vero  in  manibus  nostrorum  e 
peditum  devenerunt,  in  immane  prœcipitium  corruerunt-  Sciunt  enim  quibus  bella 
nota  sunt  quia  graviori  attritione  pedites  quam  équités  interficiunt.  Altéra  vero 
acies,  quae  se  ab  illa24  separaverat  ut  nostros  circumveniret,  ut  audivit  voces  de- 
bellantium25sonitumque26confringentium  armorum,  laxatis  kabenisf  accurrebat27 

*  Sic  d.  —  2  Sic  a.  b.  —  3  Ad  his.  z.  —  4  Medialor.  z.  —  5  Tempestive.  z.  —  6  Dixit.  F,  k.  t.  —  7  A 
Iherusalem.  z.  —  8  Eranl  Persœ,  Arabes,  z.  —  9  Scilicet.  F.  k.  t.  y.  —  10  Ordinationem  et  dispositionem.  d. 
Dispositionem.  h.  —  11  Intraverat.  c  k.  t.  Intravit.  d.  —  12  Gavisi  sunt  valde.  z.  —  13  Prœsidiam.  z.  — 
14  Quia.  z.  —  15  Perspexerunt.  b.  Aspexerunt.  z.  —  16  Inconstantes  t.  —  17  Omnipotentiam.  jl.  —  18  Sic  d.  — 
19  Loricati.  d.  —  20  Occursum  sui.  k.  z.  Caria  suo.  d.  —  21  Venerunt.  z.  —  22  Flexis.  d.  e.  k.  t.  y.  Om.  Iaxis 
z.  —  23  Sed  quum  in  girum  reverti  refrenatis  frenis.  v.  —  24  Ab  altéra,  z.  —  25  Bellantium.  z.  —  2'*'  Bellico- 
sumque  sonitum.  d.  —  27  Occurrebant.  d. 

*  Vide  Tadeb.  V,  m,  p.  87,  38,  1 33,  1 34,  187;  *  Cf.  Prov.  xiii,  22. 
Raimund.  de  Aguilers,  c.  v,  p.  224.  d  Cf.  Prov.  xiv,  33. 

b  Cf.  Willclm.  Tyr.  !.  IV,  c.  xvm,  p.  18a.  *  Die  xxi'mensis  Dccembris.  (Cf.  p.  188.) 


Digitized  by 


HIST0R1A  IHEROSOLIMITANA.  779 

a  suis  in  auxilium.  Sed,  ut  mîseros  illorum  casus  agnovit,  fugientesque  circumspexit,    a.  io97. 
timor  in  illos  vehementissimus  irruit,  fugiendique  societatem  contulit.  Sed  quid 
aliud  nostri  facerent,  nisi  ut  persequerentur?  Nam,  sicut  in  vulgari  proverbio  di- 
citur  :  Si  est  qui  fugiat,  non  deerit  qui  persequatur;  jam  omnes  nostri  eos  perseque- 
bantur,  quoniam  qui  pcdites  vénérant,  ascensores  equorum  efficiebantur.  Quid 

b  plura?  qui  evadere  potuit,  laetus  et  hilaris  fuit,  qui  vero  interceptas1,  miserrima 
necc  occubuit. 


CAPITULUM  VIII. 

De  abundantia  boni  quae  fuit  ibi  inventa,  et  quae  in  castris  fuit  laetitia 2. 

Hic  sunt  ditati  feme  pra  nimia  cruciati  '. 

Quot  asini  et  cameli,  quotque  jumenta,  frumento,  vino  ceterisque4  cibariis 
on  us  ta,  ibi  capta  sunt,  quae  esurienti  exercitui  Dei  grata  fuerunt5!  Quantum 
gaudium  et  tripudii  exsultatio  fuit  in  illa  die  in  castris,  quum  talia  dona  viderunt 

c  summi  procuratoris!  Mirandum  et  gaudendum  erat,  quod  Dominus  de  mercibus 
inimicorum  suorum,  de  longinquo  adductis,  fidèles  suos  reficiebat.  Esurientes  bo- 
nis implebat*,  quibus  adversarios  suos  spoliabat.  Sic  quoque  fiiiis  Israël  olim 
faciebat,  quum  per  terram  gentilium  regum  transire  cupiebant,  et  illi  publicum 
viae  regiae  incessum  eis  denegabant.  Omnes  pari  modo  qui  contra  illos  accipiebant 

d  gladium,  gladio0  peribant7b;  et  eorum  terra  et  facultates  dabantur  eis  in  posses- 
sionem.  Nunc  vero  idem  Dominus  eamdem  recompensationem8  confert9  suorum 
adversariis,  ut  isti  credant  veraciter  actum  fuisse  quod  scriptum  est  de  illis.  Per 
omnia  sit  Deus,  qui  benedicendus  est10,  benedictus,  quia 11  sine  ipso  nihil12  pos- 
sumus0. 


CAPITULUM  IX. 

De  his  qui  in  civitate  erant,  qui  nostros  invaserunt  et  occiderunt15. 

e     Intérim  dum  isti  gloriosi  principes  abfuerunt,  qui  in  civitate  erant  repente  de    a.  io98. 
ea  exierunt,  nostrosque  intra  14  castra 15 d  invaserunt;  et  plurimos  ex  eis  occiderunt. 
Ipso  die  Podiensis  episcopus  perdidit  dapiferum c  suum ,  qui  suae  aciei  déferre  so- 
lebat  vexillum.  Et  nisi  flumen  inter  castra 16  et  urbem  fuisset17,  majoribus  injuriis 
et  frequentioribus  lacessissent. 

1  Interemptus.  F.  h.  —  2  Sic  d.  —  3  Sic  a.  b.  —  *  Jamenta  vino  et  oleo,  frumento  ceterisque.  y.  — 
5  Erant.  z.  —  6  Illos  armabantur;  sed  qui  gladio  s  sumebant  gladiis.  c.  — 7  Terrœ  F.  k.  Terras,  t.  —  8  Recom- 
pensatione.  a.  Eadem  recompensatione.  y.  z.  —  9  Offert,  h.  Aufert.  z.  —  10  Om.  qui  benedicendus  est  i.  t. 
u.  v.  x.  —  11  Om.  quia  z.  —  12  Nihil  facere.  k.  —  15  Sic  d.  —  14  Inter.  z.  —  15  In  castris.  r.  k.  — 
16  Castrum.  z.  —  17  Fluxisset.  i. 

■  Luc.  i,  53.  d  Cf.  Tudeb.  VI,  i,  p.  38,  3g,  i34,  188. 

b  Matth.  xxvi,  5a.  *  «  Heraclium  vicecomilem.  •  (Cf.  Raimund.de  Agui- 

e  Cf.  Joan.  xv,  5.  Iers,c.  xii,  p.  261  et  annotât.  «.) 


{,8. 


Digitized  by 


Google 


780 


ROBERTI  MONACHI 


CAPITULUM  X. 

Exhortatio  Boamundi  ad  eos  qui  fugere  moliebantur1. 

Hic  nos  Ira  génies  cœpcrunt  perdere  mente* , 
Quos  vir  fàcundus  consolatur  Boamundas  *. 

ioy8.       Quibus  bellorum  eventibus,  et  maxime  famis  inopia,  plerique  nostrorum  afflicti,  a 
abire  moliebantur;  quia  nimis  grave  erat  învitis  ferre  jejunium,  et  ideo  machina- 
bantur  ab  obsidione  diflugium.  Quos  Boamundus,  vir  facundus  et  gratuseloquio, 
ita  affatus  est,  dicens*  :  «  0  viri,  qui  hue  usque  exstitistis3  bellatores  egregii,  quos 
«  Deus  per  multa  jam  bellorum  pericula  victores  reddidit,  quosque  virtus  expe- 
«  rientiae  ut  illustres  decusavit4,  ut  quid  contra  Deum5  murmuratis,  quia  premit  b 
«vos  angustia6  paupertatis?  Quum  vobis  porrigit  manum ,  tune exsultatis;  quum 
«  relaxât,  tune  desperatis.  In  hoc  videmini  non  diligere  donantem,  sed  dona;  non 
«  largitorem ,  sed  largientis  oblationem.  Quum  largitur,  Dominus  est  et  amicus7; 
«quum  cessât,  indignans8  vobis  videtur  esse  et  extraneus.  Cui  unquam9  genti 
«praestitit  Deus  in  tam  brevi  tempore  tôt  bella  committere,  tôt  acerrimos  hostes  c 
«superare,  tôt  spoliis  gentium  ditari,  lot  triumphantium  palmis  insigniri?  Ecce 
«nunc  innumerabiles  hostes  subegimus;  ecce  nunc  eorum  spolia  ad  vos  attuli- 
«mus10.  Quid  est  hoc11  quod  sic  diiïiditis12,  quum  sic  quolidie  vincitis13?  Non 
«longe  est  a  vobis,  qui  sic  pugnat  pro  vobis;  saepe  quidem  fidèles  suos  tentât,  ut 
«  eisdem  14  utrum  diligant  ipsum  innolescat.  Nunc  tentât  vos  per  inopiae  molestias,  d 
«  et  per  assiduas  inimicantium  vobis15  pressuras.  Quod  si  tantas  intulissent16  nobis 
«injurias,  quantas  et  nos  eis  irrogavimus;  si  tôt  de  nobis  occidissent,  quot  de 
«  illis  et 17  nos 18  prostravimus  :  si  aiiquis  de  nobis  superesset,  jure  ille  conqueri 
«potuisset;  sed  pro  certo  qui  conquereretur 19  nullus  esset,  quoniam  nemo  su- 
«perstes  remansisset20.  Propterea  nolile  diffidere,  sed  estote  viri  cordati;  quoniam  e 
«  si  in  ipso  vivitis,  aut  pro  ipso  morimini21,  eslis  beati22.  »  His  et  talibus  dictis  ani- 
mos  eorum  enervatos  robustos  reddidit,  et  in  effeminalas  mentes23  virilitatem 
induxit. 


CAPITULUM  XI. 

De  horrore  hiemis,  et  raritate  ciborum  in  caslris24. 

Nux  erat  in  pretio,  qnom  nummo  veaditnr  «no; 
Fit  nimis  estque  novum  quod  bis  sex  venditnr  ovum 

Paucis  denique  diebus  evolutis,  hiemis  asperitas26  inhorruit,  et  in  castris  cibo- 
rum abundantia  evanuit.  Illi  qui  cibos  vendere  solebant,  nivibus  et  glacie  prohi-  f 

1  Sic  d.  —  2  Sic  A.  b.  —  3  Fuistis.  z.  —  4  Decoravit  z.  Declaravit.  c.  —  5  Dominum.  z.  —  6  Inopia  et 
angustia.  c.  —  7  Arnicas  est  z.  —  8  Inimicus.  z.  —  9  Nunqaam.  y.  —  10  Detalimus.  f.  —  11  Om.  hoc  z.  — 
15  Diffidimns.  u.  v.  z.  —  13  Vincatis.  c.  Vincimas.  u.  v.  x.  Vincamns.  z.  —  14  Om.  eisdem  z.  —  15  Om.  vobis 
h.  i.  —  16  IntuUsset.  a.  f.  —  17  Om.  et  z.  —  18  Om.  nos  t.  —  19  Conqueretur.  a.  z.  —  20  Om.  sed  pro 

certo  superstes  remansisset  d.  k.  u.  —  21  Moriemini.  k.  u.  v.  —  22  Eritis  semper  beati.  d.  —  23  In  effe- 

minatis  mentibas.  d.  —  24  Sic  d.  —  25  Om.  hos  duos  versus  c.  t.  u.  v.  y.  —  26  Hyems  aspera.  z. 

'  Cf.  Tiuleb.  VI,  u,  p.  3g. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  781 

a  bente,  nullatenus  venire  valebant.  Cursores  exercitus,  qui  usque  in  terram1  Sar-    a.  1098. 
racenorum  transcurrebant,  nihil  prorsus  inveniebant;  quia  omnes  de  toto  terrae 
illius  confinio,  aut  longe  fugerant,  aut  in  speluncis,  aut  petrarum  ca vernis 2 
delituerant.  Quuraque  Armenii  et  Surani3  vidissent  nostros'  in  tanto  famis  dis- 
crimine esse  positos,  per  loca  sibi  nota4  gradiebantur,  sollicite  inquirentes  si 

b  quid  invenirent  quod  ad  nostros  afferre  valerent.  Sed  apud  tantos  rarum5 
erat,  nec  tantae  multitudini  suppetebat6,  et  ideo  vendebatur  asinarium7  onus 
frumenti  .vi.8  librarum  pretio;  ovum  .xii.  denariis9,  et  una  nux  uno.  Ut  quid 
universa  percurrerem 10,  quum  car  a  m  nimis  vendebatur  quicquid  vilius  habeba- 
tur?  propter  quod  multi  ibi  famé  perierunt,  qui  unde  aliquid  emerent  non  ha- 

c  buerunt11.  Cœpit  itaque  oriri  in ter  eos  magna  animorum  inconstantia ,  mentis 
defectus,  et  totius  bonae  spei  diffidcntia.  Et  quid  mirum  si  pauperum,  sive12  imbe- 
cillium  animi  nutabant13,  quum  illi  qui  quasi  columnae  esse  videbantur  omnino 
deficiebant 14  ? 


CAPITULUM  XII. 

De  fuga  Potri  Heremita?  et  Guillelmi  Carpentarii lb. 

Non  bene  de  vila  fidit  fugiens  Heremita  ; 
Multos  ittorum  ïtnit  fuga  dominorum 

Petrus  enim  Heremita  et  Guillelmus17  Carpentarius  nocturno  elapsu  in  fuga  m 
d  versi  suntb9  et  a  sacra  fidelium  Dei  societate  disjuncti  sunt.  De  Guillelmo  vero 
qui18  fuerit  dicamus,  quoniam  de  Petro  superius  mentionem  fecimus0.  Guillel- 
mus de  regali  prosapia  ortus  fuitd,  et  vicecomes  cujusdam  regii  castelli,  quod  Mi- 
lidunum 106  dicitur,  olim  exstitit,  qui  ideo  Carpentarius  cœpit  cognominari  quia  in 
bello  nullus  volebat  ei  occursari.  Nulla  enim  lorica  erat,  galea  vel  clypeus,  qui 
e  duros  lanceœ  illius  sive  mucronis  sustineret20  ictus.  Unde  mirandum ,  et  cum  ad- 
miratione  dolendum,  quomodo21  in  talem  ac  tantum  virum  tanta  mentis  hebitudo 
incesserit,  quod  tam  turpiter  a  castris  virorum  illustrium  recesserit2*.  Sed  hoc  non 
metu  preliorum ,  ut  speramus,  feccrat23;  sed  tan  tam  famis  injuriam24  pati  nunquam 
didicerat.  Quod  fugœ  discidium  ut  Tancredus,  miles  fortis  et  integer  animo,  cogno- 
f  vit,  vebementer  condolens,  insecutus  est  illos*5  et  comprehendit;  et  cum26  dede- 
core  reverti  coegit,  et  ad  domum27  Boamundi  adduxit.  Non  dicendum28  si  passus 
est  verecundiam,  qui,  nullo  fugante,  inierat  fugam.  Dolebant  plurimi  qui  cura 

1  Ad  terram.  z.  —  2  Aut  in  cavernis  petrarum.  z.  —  5  Syri.  x.  Surrani.  u.  —  *  Per  nota  loca.  z.  —  5  Valde 
rarum.  d.  Parant,  z  —  6  Subplebat.  u.  Supplebat.  v.  —  7  Asinarum.  a.  b.  d.  i.  Asinœ.  c.  Asini.  t.  k.  t.  d. 
v.  y.  —  8  Septem.  z.  —  9  Nummis.  t.  —  10  Percurram.  z.  —  11  Habebant.  t.  Baberent.  y.  —  12  Aut.  F.  Si.  z. 

—  13  Mutabant.  y.  —  u  Vacillabani.  d.  —  15  Sic  d.  —  16  Sic  a.  b.  —  17  Guilelmus.  a.  Willelmus.  z.  hic 
et  infra.  Guilhelmus.  b.  c.  f.  y.  Guillermus.  d.  g.  i.  —  18  Qui*,  b.  d.  f.  t.  y.  —  19  Milidimum.  y.  —  20  Susti- 

nere  poterat.  x.  —  21  Quia.  t.  Quod.  z.  —  22  Om.  quod  tam  turpiter  recesserii  y.  —  23  Sed  hoc  prœliorum 

immanilas,  ut  speramus,  nonfeceraU  x.  — 24  Inopiam.  T.  —  25  Eum.  y.  —  26  Est  eos  et  comprekensos  cum.  t. 

—  27  Ad  tentoHa.  d.  —  28  Dicendum  est.  z. 

'  Cf.  Tudeb  VI,  m,  p.  3q ,  4o,  i35 ,  i38 ;  Raimund.  0  Cf.  supra,  1. 1,  c.  vi,  p.  73a;  x,  p.  734. 

de  Aguilers,  c.  vi,  p.  il\b  \  Fulcher.  Carnot.  I,  c.  xv,  *  Guillelmus  cognoraine  Carpentarius ,  filius  Ursionis 

p.  34o.  erat.  (Cf.  P.  Anselme,  Histoire  généalogique  de  la  Maison 

b  De  fuga  militum  illorum  cf.  Tudeb.  VI,  iv,  p.  4o,  de  France,  t.  V,  p.  221,  qui  noslrinn  Roberlum  laudat.) 

&i,  i35,  188;  Willelro.  Tyr.  1.  VI,  c.  v,  p.  2*2.  "  Gallice  Melun. 


Digitized  by 


Google 


782  ROBERTI  MONAGHI 

a  1098.    agnoverant 1  ;  conviciabantur  omnes  qui  qualis  exstiterit2  ignorabant  Tandem  mul-  a 
tis  lacessitus  injuriis,  pro  reverentia  Hugonis  Magni,  cujus  consanguineus  erat% 
et  quia  jam  cum  ipsis  in  retroactis  certaminibus  honeste3  pugnaverat,  paceni 
obtinuit;  sed  nunquam  seamplius  ita  discessurum  coram  omnibus  juravit.  Sed4 
tamen  diu  sacramentum  non  custodivit,  quia,  quantocius  potuit,  clam  disces- 
sit.  Hanc  itaque  famis  acerbitatem 5,  ut  suos  probaret,  evenirc  permisit  Deus6,  b 
ut  et  terror  su  us 7  fieret  in  universîs  nationibus.  Nam  et  suos  premebat  jejunio,  et 
vicinas  nationes  corum  disterminabat8  gladio.  Cadebant  mille  a  latere  unius,  et 
decem  millia  a  dextris  alteriusb.  Et  ideo  nunquam  est  a  tali  Domino  desperan- 
dum;  quia9  quœcumque  agit,  diligenlibus  se  cooperantur  in  bonumc.  Ne  illi  insoles- 
cerent  tôt  victoriis  beHorum,  opprimebat  eos  gravi  inedia  jejuniorum  ,0.  In  toto11  c 
namque  exercitu1*  mille  equi  inveniri  non  poterant13  ad  pugnandum  idonei,  ut 
per  hoc  innotesceret  quod  14  in  fortitudine  equi  non  haberent  fiduciamd;  sed  in 
se,  per  quem,  et  quomodo  volebat  et  quando  volebat15,  superabant. 


CAPÏTULUM  XIII. 

De  perfidia  cujusdam  miiitis,  nomine  Tetigi lf'. 


Erat  quidam  miles  in  eodem  exercitu  nomine  Tetigus17%  dives  apud  suos 
et  nominatissimus,  in  Romaniae  partibus  bene  notus,  palliato18  nugacitatis  teg-  d 
mine  velatus.  Hic  venit  ad  principes,  et  ait  illis  :  «Ut  quid  hic  ita  torpescimus? 
«  Quare  quae  nobis  profutura  sunt 19  non  quaerimus?  Si  bonum  vobis  videtur,  ego 
«  in  regionem  Romaniae  pergam,  et  inde  vobis20  in  fidelitate  imperatoriscopiosum 
«mercatum  adducam;  naves  onustas  omni  mercimonio21,  frumento,  vino,  oleo, 
«  hordeo,  carne,  farina,  caseis22,  per  mare  adduci  faciam,  et  equos,  mulos,  mulas-  e 
«  que  per  terram.  Et  ne  ullam  de  me  spem  diffidentiae  habeatis,  papiliones  meos 
«  et  omnia  bona  mea  derelinquam,  hoc  solum  excepto  quodmecum  feram.  Et,  si 
«  adhuc  mihi  decreditis23,  juraboquia24  ci  tins 25  ad  vos  redibo.  »  Principes  menda- 
cibus  verbis  illius  crediderunt,  sed26  sacramentum  receperunt;  ipse  autem  nec 
sacramentum  tenuit,  nec  verborum  sponsionem  implevit.  Haec27  ideo  de  his  duo-  f 
bus  militibus  diximus28,  ut  quisquis29  percipiat  quanta  egestas  in  castris  erat30, 
quae  etiam  fugere  divites  et  perjurare  compellebat.  Quumque  jam  sic  artarentur, 
et  omnis  humana  spes  omnino  deficeret,  plurima  pars  universi31  exercitus  rétro 

1  Cognoverant.  r.  k.  y.  Noverant.  t.  —  2  Exstilerat.  z.  —  5  Acriter.  k.  —  4  Qui.  t.  —  5  Asperitatem.  z.  — 

—  6  Dominas,  d.  —  7  Ejas.  z.  —  8  Exterminabat.  c.  —  9  Quia  omnia.  d.  f.  —  10  Inopia  ciborum.  d.  — 
11  In  tanto.  d.  In  eorum.  v.  k.  t.  —  12  In  exercitu  namque.  y.  —  13  Vix  mille  equi  poterant  aliquando  inveniri. 
t.  —  14  Quoniam.  z.  —  15  Om.  volebat  et  quando  volebat  b.  —  16  Sic  d.  —  17  Tengus.  u.  —  18  Palliatus. 
t.  Om.  palliato  c.  k.  —  19  Sunt  necessaria.  f.  Necessaria  sunt.  k.  t.  y.  —  20  Om.  vobis  z.  —  21  Omnibus  rébus. 
z.  Om.  omni  mercimonio.  t.  —  22  Oleo  et  ordeo,  carne,  farina  et  caseis.  y.  —  23  Non  creditis.  c.  Discreditis.  t. 

—  24  Quod.  v.  z.  —  25  Citius  quam  potero.  d.  —  26  Et.  k.  Sed  et.  y.  z.  —  27  Hoc.  z.  —  28  Refero.  z.  — 
2'J  Quisque.  z.  —  30  Castris  juerit.  z.  —  51  Om.  universi  z. 

'  Cf.  Order.  Vital.  1.  IX ,  t.  III,  p.  48 1 ,  annotai.  4.           *  Tilidus  quidam  nobilis  ac  dives  miles  de  exercitu 

*  Cf.  Psalm.  xc,  7.  «  imperatoris.  »  (Cf.  Tudeb.  VI,  v,  p.  Ai  ;  Tetigus,  apud 

•  Cf.  Rom.  viii,  a8.  Abbreviat.  p.  i35;  Tatic,  apud  Raimund.c.  vif  p.  a46; 
4  Cf.  Psalm.  cxlvi,  10.  Talinus,  apud  Willelm. Tyr.  I.  IV,  c.  xxi,  p.  186.) 


Digitized  by 


Google 


HIST0R1A  IHEROSOLIMITANA.  783 

a  eundi  liccntiam  a  principibus  pctierunt';  et  ipsi  unanimiler  flentes  cis  concesse-    a.  io98. 
runt.  Ut  quid  enim  retinerent  quos  consolari  non  poterant? 


CAPITULUM  XIV. 

Nuntius  in  enstris  Turcos  prope  dixit  adesse2. 

Hk  desperttis  '  sobvenit  font  pieUtû  \ 

Et5  <lum°  sic  invalide  desolatio  pullularet  in  castris,  et  nullus  ullum7  haberet 
consilium8,  miscratio  divina  solitum  praestitit  eis  auxilium9.  Affuit  nuntius  qui 
innumera  Turcorum  10  millia  prope  adesse  retulit,  et  in  Castro  eis  proximo,  no- 

b  mine  Areth11,  quod  supra  nominavimus  l2\  illa  nocte  aggregari  asseruitb.  Qui  ideo 
latenter  et  in  inagno  siientio  veniebant,  ut  imparatos  in  castris  invenirent I3.  Hoc 
dictum  cunctis  innotuit,  et  quos  somno14  pigritiae  torpentes  invenit,  excitâtes  reddi- 
dit 15.  Salit 16  et  tripudiat  qui  nunc 17  ambulare  nequibat.  Revixit  spiritus  illorum 
quos  sopierat  indigentia  ciborum.  Erectis  in  cœlum  manibus,  Deura  laudant,  et 

c  quasi  jam  vicerint  bellum 18  manibus  applaudunt.  Malebant  enim  in  bello  bo- 
neste  mori  quam  escarum  inopia  cruciari.  Tune  proceres  exercitus  acceperunt 
consilium,  quod 10  pars  una  omnium  in  castris  remaneret  ad  custodiendum;  pars 
altéra  obviam  venientibus  iret  ad  pnelium.  Qui  de  castris  nocte  egredientes,  in 
insidiis  positi  sunt,  praecedentium 20  praestolantes  occursum,  jacueruntquc  inter 

d  flumen  et  lacum.  Summo  itaque  diluculo,  aurora  lumen  terris  referente21,  mise- 
runt  explora  tores,  qui  illorum  agmina  vidèrent,  et  esse  eorum  sibi22  renuntiarent. 
Exploratoires  renuntiant  tôt  illorum  millia  insimul  se  nunquam  vidisse,  et  ex 
parte  fiuminis  duas  acies  separatas  a  multitudinc  equis  velocioribus  accurrere. 
Tune  nostri  in  quodam  clivo  positi,  Grucis  signo  cum  armis  se  praemuniunt,  et 

e  manus  in  cœlo23  protendunt2\  Deoquc  se25  committunt,  ejusque  flagitant  auxi- 
lium. 


CAPITULUM  XV. 

De  conflictu  cum  eis  inito,  et  adepta  Victoria26. 

Bclli  oonflictns  :  fugit  hottis  ni  undique  viclus  ; 
Hic  geni  absque  Deo  non  est  perfuncta  trophœo". 

Mox  nostri  iilos  supervenientes28  excipiunt,  et  ictu  pungentes29,  quotquot  ob- 

1  Qaœsierunt.  i.  —  2  Sic  d.  —  3  Desolatis.  k.  —  4  Sic  A.  b.  k.  —  5  Om.  et  u.  z.  —  0  Quam.  u.  —  7  Ullus 
nullum.  y.  —  8  Auxilium.  r.  —  9  Solatiam.  d.  —  10  Turcorum  agminum.  z.  —  11  Areht.  b.  c.  f.  h.  Arech.  z. 
—  15  Memoravimus.  y.  z.  —  13  Castris  Christianos  (eos.  Y.)  invertirent  c.  y.  —  14  Quos  de  sompno.  y.  — 
15  Excitatos  et  vigiles  reddidit.  d.  —  l6'Psallit.  i.  —  17  Antea.  z.  Prias,  c.  Nuper.  d.  Nimis.  f.  i.  —  18  Om. 
bellum  z.  —  19  Ut.  z.  —  20  Prœtereuntiam.  z.  —  21  Déférente,  z.  Différente,  u.  —  22  Vidèrent  agmina  et  sibi. 
t.  u.  Om.  sibi  z.  —  23  Cœlum.  z.  —  24  Om.  et  manus  in  cœlo  protendunt.  d.  —  25  Manibusqae  in  cœlum 
protensis  Deo  se.  c.  —  26  Sic  d.  —  27  Sic  a.  b.  —  28  Venientes.  u.  —  29  Sic  z.  Pungentis.  a.  c.  d.  b.  d. 
Pungentis  lanceœ.  f.  k.  t.  y. 

"  Cf.  supra,  I.  IV ,  c.  n.  p.  776.  c.vu,  p.  a46,  247;  Willdm.  Tyr.  I.  V,  c.  i-iii,  p.  194 

b  Cf.  Tudeb.  VI,  vi,  p.  4a;  Raimund.  de  Aguilers,      et  sqq. 


Digitized  by 


784  ROBERTI  MONACHI 

a.  io98.    viant1,  solo  prosternunt.  Àlii  per  campum  dispersi  circumvolanl,  imbresquc  ve-  a 
nenatarum  emittunt  sagittarum.  Strident  dentibus  et  more  canum  latrant,  quia 
sic  terrere  suos  adversarios  putant.  Sed  haec  nostri  irridebant;  et  protecti  clypeis, 
loricis  et2  galeis,  eorum  im  miss  aras  vilipendebant.  Sedquum  innumerabilis  illo- 
rum  multitudo  appropiavit,  cum  tanto  impetu  nostros  invaserunt,  quod  modice 
in  fugam  versi  sunt.  Quod  ut  vidit  Boamundus,  qui  postremo  observabat  custo-  n 
diam,  cum  sua  acie  prorupit  in  médium,  sociosque  recolligens,  inimicos  con- 
duxit3  ad  interitum.  Illi  namque  ut  viderunt  nostrorum  vexilla  super  vertices 
suos4  dependentia,  nostrosque,  more  leonum  rugientium,  in  medios  hostes  cir- 
cumferri,  omnesque  circa  se  laniari,  pavent  et  conturbantur,  versisque  rétro  ha- 
bénis  equorum,  ad  pontem  Farreum5,  quam  celerius6possunt7,  repedantur8.  Sed  c 
quid  modo  Franci  facerent  nisi  cominus  ense  ferirent  ?  Sternitur  via  corporibus 
morientium;  impletur  aer  vocibus  ejulantium.  Tellus9,  madefacta  cruore  morien- 
tium,  perfora tur  pedibus  conculcantium  equorum.  Ut  venitur  ad  pontem,  via 
artatur,  et  non  omnes  pons  recepit;  quia 10  quam  plures  in  flumen  praecipitantur, 
et  quos  unda  tenebat,  céleri  rotatu  involutos  absorbebat.  Et  cur  per  singula  mo-  d 
rarer11?  Major  pars  periit  quam  evaserit;  plures  occisi  sunt  quam  vivi  reinan- 
serunt 12.  Qui  evaserunt,  ad  castrum  suum 13,  quod  superius  nominavimus J\  confu- 
gerunt;  sed  in  eo  non  diu  remanscrunt15;  praedatum8  enim,  vacuum  dimiserunt, 
et  fugientes  abierunt b. 


CAPITULUM  XVI. 

De  castello  Areth  violenter  capto 10. 


Nostri  vero  illud  acceperunt17,  et  custodes,  qui  illud  custodirent  et  pontem,  e 
posuerunt.  Armenii  quoque  et  Surani  fugientes 18  insecuti  sunt,  et  arta  loca  anti- 
cipando  multos  occiderunt,  pluresque  captivos  detinuerunt.  Sicque  filii  Diaboli, 
secundum  suum  meritum,  de  ruina  in  ruinam19  receperunt20  interitum.  Nostri 
vero  cum  ingenti  gaudio  ad  castra  remearunt21,  adducentes  secum  equos  et  mulos 
et  mulas22,  et  spolia  plurima;  et  multa  alia  quae  indigentibus  sociis  valde  erant  f 
necessaria.  Multorum  etiam  capita  mortuorum  23  simul  attulerunt,  quae  ante  portam 
civitatis  posuerunt,  ubi  legati24  admiraldi  Babyloniae  habebant  hospitiumc.  Rece- 
perunt  illos  cum  summa  laetitia  socii  qui  in  castris  erant,  quique  tota  die  cum 
civibus  quiegressi  sunt  de  urbe  pugnaverantpalmamque  victoriae25  reportarant26, 

1  Obviant,  y.  —  2  Om.  et  z.  —  3  DuxiU  F.  Periuxit.  z.  —  4  Cervices  suas,  b,  Verticem  suam.  u.  —  5  Fer- 
ream.  y.  z.  —  6  Celerrime.  z.  —  7  Om.  possunt  z.  —  8  Repedant.  d.  i.  k.  t.  u.  v.  y.  —  9  Terra.  F.  k.  t.  — 
10  Hinc.  z.  —  11  Morer.  c.  d.  k.  —  12  Remanserint.  u.  v.  z.  —  13  Castrum  Areth.  c.  Castrum  suum  Areth.  t. 
—  14  Supra  memoravimus.  f.  k.  v.  Om.  quod  superius  nominavimus  c.  t.  —  15  PermanserunU  z.  —  10  Sic  d. 
— 17  Cèperunt.  c.  AccipiunU  z.  —  18  Fugientes  Turcos.  c.  —  19  Om.  in  ruinam  t.  —  20  Recipiunt.  d.  Acce- 
perunt.  g.  h.  —  21  Meaverunt.  d.  f.  —  22  Equos,  mulos,  mulas.  y.  Om.  et  mulas  c.  —  23  Turcorum.  t.  — 
24  Om.  legati  u.  z.  — 25  Triumphi.  d.  —  20  Reportabant.  k.  t.  y. 

*  De  eodem  Castro  incenso  cf.  Raimund.  de  Aguilers ,         0  Cf.  de  legatis  illis  Tudeb.  VI ,  xi  »  p.  45;  Raimund.  de 

c  vu,  p.  2^7  D;  Order.  Vital.  1.  IX,  t.  III,  p.  5a8.  Aguilers,  c.  vu,  p.  2^7,  f;  Willelm.  Tyr.  1.  IV,  c.  xxiv, 

b  Hoc  pnelium  die  ix°  menais  Februarii  A.  D.  1098  p.  191. 
commissum  est.  (Cf.  supra,  p.  45,  annotât,  a.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  785 

a  Tune  geminata  laetitia  duplicis  victoriœ1  festivum  tempus  effecit,  et  eos  qui  eges-    a.  !o98. 
tatis  mœrore  paene  consumpti  erant,  refecit.  Jam  vero  Armenii  et  Surani2 
victus3  ad  castra  ferebant,  et  de  felici  nostrorum  eventu  congaudebant.  Sed4  illi 
de  civitate  egrediebantur,  et  inter5  saxa  montium  latitabant;  insidiabanturque  illis 
qui  victus  afferebant,  et  quotquot  appréhendera6  poterant  occidebant.  Quod  valde 

b  mœstificavit  proceres;  et  super  hoc  consilium  inierunt,  remedipmque  huic  cala- 
mitati  reppererunt. 


CAPITULUM  XVII. 

De  castro  super  pontem  constituto7. 

Castrum  8  constituerunt9  ante  portam  civitatis,  super  pontem  juxta  Machu- 
maria  m  10,  quod  illos  valde  perdomuit,  quoniam  deinceps  nullus  eorum  exire  per 
pontem  ausus  fuit*.  Et  quia 11  castrenses12  ad  hoc  opus  peragendum  non  sufficie- 
c  bant,  Boamundus  et  cornes  Sancti  jEgidii 13  ad  portum  Sancti  Symeonis  perrexe- 
runt,  et  inde  operarios  pretio  conductos  u  adducere  studuerunt. 


CAPITULUM  XVIII. 


De  magno  praelio  quod  commissum  est  ante  Antiochiam 15. 

Quoê  prostraverunt  de  nottris  mille  fucrunt  ■•. 

Quos  quuin  adducerent,  Turcos  qui  nocte  illa  de  civitate  exierunt17,  in  insidiis 
posilos  invenerunt,  qui  subitaneo  cursu 18  tam  fortiter  nostros  invaserunt,  quoad- 
usque  illos  qui  équités  erant  absque  ulla  certaminis  reverberatione  in  montana 

d  fugaverunt 19  ;  pedites,  qui  fugere  non  potuerunt20,  diram  necem  perpessi  suntb. 
Sed  quanto  fuit  acrior,  tanto  et  gloriosior21.  Et  qui  ibi  mortui  sunt,  fere  mille  fue- 
runt.  Sed  occidentes  diu  inde22  gavisi  nonsunt.  Relatioenim  hujus  occisionisad 
castra  pervenit,  cunctosque23  principes  proceresque  commovit.  Qui24  equis  pro- 
silientes,  ad  ulciscendam  mortem  35  suorum  ordinatis  agminibus  pervolant,  inve- 

e  niuntque  eos  adhuc  in  cainpo,  occisorum  capita  detruncantes.  Illi  vero,  nequa- 
quam  perterriti,  in  sua  confidentes  multitudine,  ad  pugnam  congrediuntur,  sed 
nostristoto  corde,  tota  virtute26  confidentibus,  postquam  pedites  nostri  equitibus 
consociati27  sunt,  in  brevi  superantur. 

1  Lœtitia  de  daplici  Victoria.  F.  —  2  Syri.  k.  —  3  Victos.  t.  Victam.  z.  hic  et  infra.  —  4  Sic.  z.  —  5  Egre- 
dientes,  inter.  t.  —  6  Comprehendere.  z.  —  7  Sic  d.  De  magno  prmlio.  a.  —  8  Castrum  igitur.  d.  —  9  Cbn- 
struxerunt.  z.  —  10  Machinariam.  c.  —  11  Et  tanc.  u.  v.  z.  —  12  Operarii.  d.  —  13  Boamandas  dax  et  cornes 
Raimundus.  c.  —  14  Om.  conductos  z.  —  15  Sic  a.  y.  De  magno  bello  Antiocheœ.  i.  De  magno  bello  ante  Antio- 
chiam. k.  u.  v.  —  16  Sic  a.  b.  —  17  Exierant.  z.  —  18  Incursu.  z.  —  19  Fugarent.  d.  Fugerunt.  g.  Nostros 
invaserunt,  ut,  peditibus  qui  fugere  non  poterant  peremptis,  équités  quoque  absque  ulla  certaminis  reverberatione 
in  montana  fugarent.  c.  —  20  Poterant.  y.  —  21  Tanto  gloriosior  erat.  y.  Om.  Sed  quanto.  . .  gloriosior  c.  — 
22  Om.  inde  z.  —  23  Tantosque.  z.  —  24  Qui  statim.  c.  —  25  Necem.  c.  —  26  Nosiris  in  Dei  virtute.  c.  Virtute 
in  Deum.  d.  f.  k.  t.  v.  y.  —  27  Sociati.  c.  h.  t.  Consonati.  k. 

•  Cf.  Tudeb.  VII,  i,  p.  45.  46;  WiHelm.  Tyr.  I.  V,  b  Cf.  Tudeb.  VII,  n,  p.  46;  Willclm.  Tyr.  1.  V,c.  v, 
c.  îv,  p.  198.  p.  202. 

i".  99 


Digitized  by 


Google 


786 


ROBERTI  MONACHI 


CAPITULUM  XIX. 

De  hujus1  conflictu  pugnae  et  nostrorum  Victoria2. 

Unus  de  nos  tris  hic  per  te  mille  fugavit  ; 
Hac  doo  oonjuncti  millia  ferme  decem  *. 

1098.       Nam  ut  viderunt  illos  quos  ad  montana  fugere  compulerant  accurrere,  nostro-  a 
rumque  agmina  fortiter  crescere  et  crescendo  fortius  insistere,  terga  vertunt\  et 
versus  pontem  fugae  viam  arripiunt.  Sed  valde  impedivit  difficultas  itineris  an- 
gusti,  quia  nec  fugere  usquam  poterant,  nec  converti.  Retroverti5  fas  non 
erat,  quia  hostis6  urgebat;  dextra  laevaque  diverti,  impossibilitas  angusti  iti- 
neris; praeire  vetabat7  densa  multiludo  fugientis8.  Sicque  eis  divino  nutu  con-  b 
tigerat,  quia 9  nec  fugere,  nec  pugnare  licebat I0.  Ibi  Turco  nec  toxicata  sagitta 
proficiebat,  nec  cqui  velocitas  subveniebat.  Ibi  majorem  stragem  pedites  ege- 
runt11,  quam  qui  equis  praesidebant12,  quoniam  seriatim,  ut  falcator  prata  vel 
messem,  detruncabant.  lllic  satiari  possent13  enses  et  tela  aliarum  gentium  Tur- 
corum  sanguine;  sed  quia  Francigenarum  erant,  nec  obtundi  poterant,  nec  re-  c 
pleri  cruore.  Nostri  tantum  pugnabant,  illi  patiebantur;  nostri  percutiebant,  illi 
moriebantur.  Nec  tantum  infatigata  manus  dilaniare  poterat,  quantum  quod  dila- 
niaret14  repperiebat.  Inter  vivos  mortui  stabant,  quia,  suffulti  densitate  vivorum, 
cadere  non  poterant;  et  tanta  calamitas  eos  oppresserat,  quia15  altèr  alterum 
ad16  mortem  opprimebat.  Tantus  illos  timor  invaserat,  quia  subsequens  praecc-  n 
dentem,  ut  fugere  posset,  proslernebat n. 


CAPITULUM  XX. 

Laus  ducis  Godefridi 18. 

Dux  Godcfrtdos  giadiusque  sans  beoc  fidus , 
Ira,  locus,  gladias  et  fortia  brachia  peignant. 
Hic  quoque  dux  mira  super  hune  accenditur  ira  : 

Dox  ferit,  ille  périt  ac  médius  crepuit. 
Virtus  Francorum  fuit  hic  exerta  virorum1*. 

Dux  itaque  Godefridus,  milîtiae  decus  egregiùm,  ut  vidit  quia  illos  nemo 
ferire  poterat50,  nisi  post  dorsum,  equo  céleri  volitans,  anticipa  vit  pontis  introi- 
tum.  Et  quae  lingua  valet  explicare  quantas  strages  dux  solus  illic  dederit  super 
corporibus  gentis  iniquae?  Illi  fugere  cœperant,  armaque  sua  in  terra21  projece-  e 
rant;  gladium  ducis  ut  mortem  expavescebant,  et  tainen  vitare  non  poterant.  Ille 
exertis  brachiis,  ensc  nudato,  eorum  cervices  amputabat;  illi,  minime  renitentes, 
nuda  corpora  inviti  ofFerebant.  Ibi  locus,  ira23,  gladius,  validaque  manus  pugna- 
bat;  et  hoc  totum  in  membris  miserorum  redundabat.  Quumque  unus  ex  eis  auda- 
cior  ceteris,  et  mole  corporis  praestantior,  et  viribus,  ut  alter  Golias,  robustior,  f 

1  Cujas.  d.  —  2  Sic  d.  —  3  Sic  a.  b.  —  4  Verterunt.  d.  v.  —  5  Reverti  rétro,  z.  —  6  Hostis  insequens.  c. 

—  7  Itineris;  prohibebat  prœire.  z.  —  8  Fagientiam.  z.  —  9  Ut.  z.  —  10  Licuerit.  z.  —  11  Agebant.  t.  — 
u  Insidebant.  z.  —  13  Poterant.  v.  PotuissenL  z.  —  14  Laniaret.  d.  f.  k.  t.  y.  —  15  Quoi.  z.  hic  et  iofra. 

—  16  In.  z.  —  17  Prœcedentem ,  ne  fugeret,  prosternebat.  d.  Impellebat.  z.  —  18  Sic  d. —  19  Sic  A.  b. 

—  20  Potuit.  t;.  v.  z.  Om.  911/a  illos  nemo  ferire  poterat  1.  —  21  Terram.  y.  z.  —  22  Ibi  ira,  ibi  locus,  f.  Ibi 
locus,  ibi  ira  k.  t.  y. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  787 

a  vidcrct  duccm  sic  supra  suos  immisericorditer 1  saevientem,  sanguineis  calcaribus    a.  1098. 
urget  cquum  adversus  illum,  ctmucronc  in  altum  sublato,  totum  super  vcrticem 
ducis  transverbcrat  scutum;  et  nisi  dux.  ictui  umbonem  expandisset,  et  se  in 
parle  m  altéra  m  inclinasse^  mortis  debitum  persolvisset  ;  sed  Deus  militem  suum 
custodivit9  eumque  scuto  suîc  defensionis  munivit.  Dux2,  ira3  vebementi  suc- 

b  census,  parât  rependere  vicem,  ejusque  tali  modo  appétit4  cervicem.  Ensem 
élevât,  eumque  a  sinistra  parte  scapularum  tanta  virtute  intorsit,  quod  pectus 
médium  disjunxit,  spinam  et  vitalia  interrupit,  et  sic  lubricus  ensis  super  crus5 
dextrum  integer  exivit;  sicque  caput  integrum  cum  dextra  parte  corporis  immersit 
gurgiti,  partemque  qu»  equo  pnesidcbat  remisit  civitati8.  Ad  quod  horrendum 

c  spectaculum  omnes  qui  étant  in  civitate  confluunt ,  et  videntes  sic  admirati 
sunt,  conturbati  sunt,  commoti  sunt;  tremor  apprehendit  eos  :  ibi  dolores  ut  par- 
tu  rien  lis,  ibi  voces  ejulantium,  quia  ille  unus  fuerat6  ex  admiraldis  eorum.  Tune 
evaginaverunt  gladios  suos,  intenderunt  arcus  suos,  paraverunt  sagiltas  suas  in 
pharctris7,  ut  sagittarent  duccm,  cupientes,  si  cis  permissum  esset8,  tantam  mi- 

d  litiae  Christian^  exstinguere  lucem 9.  Scd  Deus  eorum  pravœ  voluntati  non  con- 
sensit,  quiadux  retrocessit;  sustinere  enim  tclorum  et10  sagittarum  grandinem  diu 
non  potuit.  0  prœdicabilis  dextera  ducis  invicli  n,  et  animosi  pectoris  roburexcel- 
lens  ■*!  Laudandus  et  ensis,  qui13  in  sua  inlegritate xk  perseverans,  vibranti  dexterae 
sui  famulatus  prœstitit 15  obsequium ,5.  Et  cujus  cor  eructuarc  l7,  cujus  lingua  enar- 

e  rare,  cujus  manus  scribere,  quœ  pagina  valet  suscipere  alioruni  facta  principum, 
qui  illi  compares  fuerunt  in  omnibus  victoriis  praeliorum?  Victoria  ducis  prae 
ceteris  enituit,  quoniam  pars  dimidiati  corporis  quœremansit,  testimonium  laudis 
fuit18.  Fluctus  vero  qui  occisorum  corpora  absorbuit,  aliorum  mirabiies  actus  19 
occuluit.  Sed  sicut  ventus  turbinis  annosae  arboris  confringit20  brachia,  sic  incisa 

f  cadebant  morientium  membra.  In  hoc  praelio*1  persecutus  est  unus  mille,  et  duo 
fugaverunl  decem  millia 22  b.  Qui  in  (lumen  rapido  cursu  se  immergebant23,  émer- 
gentes pontis  Hgneas24  columnas  amplexabantur;  sed  nostri  desuper  illos  lanceis 
perforabant  et  perimebant. 


CAPITULUM  XXI. 

Quot  millia  Turcorum  super  pontem  prostrati  fuerunt25. 

Jam  Tard  flebant,  jam  flexis  vultibus  ibant*. 

Cruor  effusus  sanguineum  flumini  dabat  colorem,  cunctisque  cernentibus  mag- 
g  num  incutiebat  horrorem,  Quippe  densitas  corporum  fluminis  impediebat  cur- 
sum,  et  retrogrado  incessu  ire  cogebat  retrorsum.  Et  quid  mirum?  Super  pontem 

1  Sic  immisericorditer  in  suos.  z.  —  2  Hic  a.  inserit  hoc  lemiua  :  lnauditum  factum  ducis;  et  y  :  Notam 
inauditum  factum  ducis  Godefridi.  —  9  Dux  ergo  ira.  y.  —  4  Amputât,  z.  In  margine  exhibet  t  hoc  lemiua  : 
Dux  gigantem  per  médium  secat.  —  5  Crux.  t.  v.  —  6  Erat.  t.  Fuit.  o.  y.  —  7  Pharetra.  z.  —  8  Eis  per- 

misisset  Dominus.  d.  Oni.  si  eis  permissum  esset  t.  —  9  Oui.  cupientes  exstinguere  lucem  F.  —  10  Ac.  z. 

—  11  Prœdicabilis,  invicta  ducis  dextra.  z.  —  12  Eximium.  z.  — 13  Quod.  z.  — 14  Soliditate.  d.  — 15  Impendit,  z. 
— 16  Auxilium.  b.  — 17  Eructare.  z.  — 18  Quam  remansit,  prœ  ceteris  eum  admirabilem  reddidit.  c.  —  19  Ictus 
mirabiies.  z.  —  20  Constrinxit.  u.  constringit.  z.  —  21  Prœlio,juxta  quod  scriptum  est.  c.  —  22  Om.  In  hoc  prœ- 
lio .  . .  decem  millia  y.  —  23  Cursu  immergebantur.  z.  —  24  Ferrei.  c.  lignei.  F.  —  25  Sic  d.  —  26  Sic  a.  b. 

•  Cf.  Tudeb.  p.  47;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  vm ,  249;  Willelm.  Tyr.  I.  V,  c.  vu» p.  ao4.  —  b  Cf.  I  Rbg.  xviii, 
7,  et  xxi,  11. 

99- 


Digitized  by 


Google 


788  ROBERTI  MONACHI  HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 

a.  1098.    etenim  quinque  millia  prostrata  fuerunt,  quae  omnia  intus  praecipitata  1  sunl.  Et  a 
quis  numerare  potuit  quot2  mucro  desaeviens  praecipiti  saltu  in  flumen3  raergi 
compulit?  In  illo  conflictu  occisus  est  Cassiani  Magni*  régis*  filîus,  et  duodecim 
admiraldi5b  régis  Babyloniœ,  quos  cum  suis  exercitibus  miserat  ad  ferenda  suf- 
fragia6  régi  Antiocbiae.  Et  quos  admiraldos  vocant,  reges  sunt,  qui  provinciis 
regionum7  praesunt.  Provincia  quidem  est,  quae  unum  habet  metropolitanum,  b 
.xii.  consules  et8  unum  regem.  Ex  tôt  itaque  provinciis  convenerunt,  quot  ibi 
admiraldi  mortui  sunt9;  et  qui  ibi  capti  sunt,  in10  .vu.  millibus  computati 
sunt.  Vestium,  armorum,  ceterique  cultus  gloriam  11  nemo  retinere  potuit12  pcr 
ullam  memoriam.  Sic  itaque  superati  sunt  Turci  magnanimiter  a  Francis, 
siluitque  deinceps  garrula  vox  eorum,  stridor 13  dentium14,  et  quotidianorum  cla-  c 
mositas  conviciorum.  Jam  vero  demissis  vultibus  ibant,  et  plerique  omnino  dif- 
fidentes,  furtim  de  civitate  exeuntes15,  fugiebant.  Nox  superveniens  litem  diremit, 
et  nostri  victores  ad  castra  redierunt:  illi  vero,  obseratis  januis,  intra  urbem  se 
receperunt. 


CAPITULUM  XXII. 

De  sepultura  Turcorum  a  Christianis  turpiter  deslructa16. 

In  crastinum,  ut  primum  lux  matutina  processit,  Turci c  de  civitate  exiernnt,  d 
et  collegerunt  corpora  mortuorum,  quot 17  invenire  potuerunt,  et  sépulture 18  tra- 
diderunt.  Quod  Christiani  exercitus  juvenes  utaudierunt,  multi19  in  unum  conglo- 
bati  ad  cimiterium20  cucurrerunt;  et  quae  illi  cum  magno  honore  tumulaverant21, 
cum22  magno  dedecore  foras  extraxerunt 23.  Subterraverant  quippe  illa  ultra  pon- 
tem  ad  Machumariam 24  quae  erat  ante  portam  civitatisd,  et  plurima25  palliis  invol-  E 
verant,  et  bizanceos  aureos,  arma26,  arcus  et  sagittas,  et  alia  multa  cum  eis  repo- 
suerant  :  sicut 27  enim  est  eorum  consuetudo  sepelire  ;  nostrorum  vero  est  ea 
lîbcntissime  tollere.  Abstractis28  itaque  corporibus  universis,  capita  ceciderunt29, 
scire  cupientes  numerum  illorum  qui  ad  ripam  fluminis  necati  sunt;  truncata 
siquidem  capita  ad  castra  attulerunt,  et  cadavera  feris  et  volucribus  inhumata  rcli-  F 
querunt.  Quod  ab  altis  mœnibus  et  turribus  excelsis  prospicientes 30,  vehementer 
indoluerunt,et  gênas  scindentescrinesque 31  vellentes,  Mathomum32,praeceptorem 
suum,  in  auxilium  sui  cœperunt  invocare33;  sed  Mathomus  non  potuit  restaurare 
quos 34  Christus  per  suos  milites  voluit  exterminare. 

EXPLICIT  LIBER  QUARTUS35.  G 

1  Omnia  deorsum  (intus.  k.)  in  aquam  prœcipitata.  k.  z.  —  2  Quos.  c.  Quod.  u.  v.  —  3  Amnem.  z.  — 
4  Régis  Antiochiœ.  z.  —  5  Ammiraldi.  c.  hic  et  infra.  —  6  Auxilia.  z.  — 7  Regionis.  F.  k.  t.  x.  y.  —  8  Métro- 
politanum,  undecim  seu  duodecim  episcopos  et  d.  —  9  Occisi  sunt.  c.  Fuerunt  mortui.  z.  —  10  Pro.  z.  — 
11  Adparatum.  z.  —  12  PotesU  k.  —  13  Atque  stridor.  z.  —  14  Eorum  stridentium.  y.  —  15  Exibant  et.  d.  — 
16  Sic  d.  —  17  Quos.  b.  Quod.  k.  u.  Quœ.  y.  —  18  Exierunt,  et  cadavera  suorum  colligentes,  quœ  reperiri  po- 
tuerunt, sepulturœ.  c.  —  19  Multi  eorum.  c.  —  20  Cœmiterium.  z.  —  21  Humaverant.  d.  Sepelierant.  z.  — 
22  Isti  cum.  F.  k.  t.  y.  —  23  Projecerunt.  z.  —  24  Mathomariam.  y.  —  25  Plurima  (plarimos.  c.)  eorum.  c.  t. 

—  26  Om.  arma  z.  —  27  Sic.  z.  —  28  Extractis.  z  —  29  Ciciderunt.  b.  d.  f.  g.  h.  i.  t.  u.  v.  Absciderunt.  z. 

—  30  Turci  prospicientes.  k.  v.  —  31  Et  crines.  z.  —  32  Machomum.  z.  —  33  Sui  invocabant.  t.  —  34  Quod. 
B.  c.  —  35  Om.  Explicit  liber  quartus  b.  c.  d.  h.  i. 

'  BagiSeian  sive  Bagui  Sian ,  Antiochiae  princeps.  (Cf.  e  Cf.  Tudeb.  VII,  iv,  p.  49»  i3g,  193. 

supra  p.  aA8t  annotât,  c.)  *  Cf.  Tudeb.  I.  c.  Raimuwl.  de  Aguilers,  c.  vin, 

k  Cf.  Tudeh.  VII ,  m,  p.  48,  1 38,  i93.  p.  g. 


Digitized  by 


INDEX  CAPITULORUM  LIBRI  QMNTI. 


I.  De  legatis  liabylonia 

II.  Responsio  principum. 

III.  De  castello  super  montent  ronstituto. 

IV.  De  alio  castello  ultra  flumen  reslituto. 

V.  De  induciis  pro  spe  consequendrc  pacis  concessis. 

VI.  De  morte  Gualonis. 

VII.  De  miserabili  dolore  conjugis  suac. 

VIII.  De  Boamundo  et  Pyrro  qui  Antiorhiam  tradidit. 

IX.  Solutio  capellani  super  quaostionem  Pyrri. 

X.  Quo  consilio  Antiochia  capta  fuit. 

XI.  De  consilio  principum,  et  cui  concessa,  et  quando  fuit  Antiochia  tradita. 

XII.  De  Fulcherio,  qui  primus  scalam  ascendit. 

XIII.  De  fratribus  Pyrri  quos  Fulcherius  occidit. 

XIV.  De  Pyrro  qui  portas  civitatis  aperuit. 


Digitized  by 


Google 


INCIPIT  LIBER1  QUINTUS8. 


CAPITULUM  I. 

De  legatis  Babyloniae \ 

Misit  legatos  prince  p«  Babylonicus  ittos, 
Qui  sic  veneront  et  talia  verba  tulerunt  *. 

a  Dumquc5  haec  crebro  vicissitudinum  actitarentur  impulsu,  praeambulus  qui- 
dam advenit,  qui  nuntios*  principis  Babyloniaeb  in  crastinum  prœconabatur6  ad- 
venire,  et  a  principibus  castrorum  fiduciam7  quaerit  veniendi  secure  :  qui  libenter 
annuunt,  seseque8  eorum  susceptioni  solemniter  praemuniunt.  Tentoria  variis 
ornamentorum  generibus  venustantur;  terrae  infixis  sudibus  scuta  apponuntur, 

b  quibus  in  crastinum  Quintanae0  ludus,  scilicet  equestris,  exerceretur9.  Aleœ, 
scaci 10,  vcloces  cursus  equorum  flexis  in  gyrum  frenis  non  defuerunt,  et  militares 
impetus;  hastarumquc  vibrationcs  in  alterutrum  ibi  celebratae  sunt.  In  quibus  acti- 
bus11  monstrabatur  12  quia  13  nullo  pavore  trepidabant  1(1  qui  talia  operabantur. 
Talia  quippe  juventus  excolebat  ;  sed  œtate  sensuque  seniores  in  unum  consede- 

c  rant,  causasque  consilii  et  prudentiae  conferebant.  Intérim  Babylonienses  nuntii 
quum  adproximarent,  tantosque  15  tanto  gaudio  tripudiantes  conspicarentur, 
mirati  sunt,  quoniam  relatio  usque  Babyloniam  cucurrerat  quia  et 16  famé  crucia- 
bantur  17f  et  pavore  concutiebantur18.  Adducti  igitur  ante  principes  sunt,  et  in  haec 
verba  retulerunt  quae  eis  commissa  19  sunt.  «Dominus  noster,  admiravissus20  Ba- 

d  «byloniœ,  mandat  vobis  Francorum  principibus  salutem  et  amicitiam,  si  ejus21 

•  voluntati  vultis22  obedire.  In  aula  régis  Persarumd  dominique  nostri ,  magnus  pro 
«vobis23  congregatus  est  conventus24;  septemque  diebus  protelatum  est  consi- 
«lium2\  quid26  eis  super  hoc  esset27  agendum.  Mirantur  enim  28  ut  quid  sic 
«  armati  quœritis  Domini  vestri  Sepulcrum,  gentem  suam  a  finibus  diu  possessis 

E  «exterminantes,  immo,  quod  nefarium  est  peregrinis,  in  ore  gladii  trucidantes. 
«  Quod  si  de  cetero29  in  pera  et  baculo  vultis  ire,  cum  honore  maximo  rerumque 
«opulentia  vos  illuc  facient30  pertransire 31  :  de  peditibus  équités  facient;  qui 
«  pauperes  sunt,  in  toto 32  itinere  nec  in  reditu  amplius  esurient.  Et  si  per  men- 

•  sem 33  ad  Sepulcrum  vobis  diurnare  placuerit,  bonorum  copia  non34  deerit  :  fa- 
f  •  cultas  eundi  per  universam  Iherusaiem  vobis  deliberabitur35,  ut  quo  honore 

«placuerit  et  Templum  et  Sepulcrum  veneretur36.  Quod  si  haec  vobis  indulta 
«  contemnitis,  et  in  animorum  magnitudine  vestrorum  confiditis  et  armis,  apud 

1  Om.  liber  a.  k.  u.  v.  y.  —  2  Om.  Incipit  liber  quintus  b.  c.  d.  h.  i.  —  3  Sic  i.  —  4  Sic  a.  b.  —  5  Dam. 
ch.  —  6  Prœconatar.  d.  —  7  A  Francorum  principibus  fiduciam.  c.  —  8  Seque.  z.  —  9  Efficeretur.  k.  — 
10  Scarci.  t.  —  11  In  quibus  omnibus,  c.  —  12  Monstrabant.  i.  —  13  Quod.  z.  —  14  Tenebantur.  c.  — 
15  lllosque.  T.  —  16  Om.  et  b.  —  17  Cruciarentar.  c.  —  18  Concuterentur.  c.  —  19  Concessa.  k.  —  20  Ad- 
miravisus.  b.  Ammiraldus.  c.  F.  Admiraldus.  k.  t.  u.  v.  y.  —  21  Ejus  sanœ.  d.  —  22  Vélitis.  y.  —  23  Magnus 
vestri  causa,  z.  —  24  Exercitus.  i.  —  25  Om.  consilium  h.  —  20  Quidnam.  z.  —  27  Sit.  z.  —  28  Etenim.  d.  — 
29  De  certo.  b.  Qaod  siposthac.  z.  —  30  Faciunt.  k.  v.  —  31  Transire.  d.  k.  t.  Pervenire.  v.  —  32  In  tanto.  b. 
—  33  Et  per  mensem  intrgrum  si.  c.  —  34  Copia  vobis  non.  z.  —  35  Concedetur.  z.  —  36  Quilibet  veneretur.  z. 

"  Vide  supra,  1.  IV.  c.  xvi,  p.  784  el  annot.  r.  d  Borkiaruc  Seldschukida ,  sollanus  Bagdadensis  (cf. 

b  Afdhal.  (Cf.  supra,  p.i  1 1,  annot  d.)  supra,  p.  34o,  annolat.  c),  quem  hic  a  Mostaali-Beamr- 

c  Decursio  equestris  ludicra.  (Cf.  Cangii  Glossar.  illah  Abu'  1  kasem ,  chalifa  Fathemida ,  noslcr  Robertus 

mediœ  et  infimœ  latinitalis,  v°  Quintana,  3,  4.)  non  discernit. 


A.  100 


Digitized  by 


Google 


792  ROBERTI  MONACHI 

a.  1098.    «  nos1  ducimus  esse  temerarium ,  quod2  quaelibet  humana  3  poteslas  congrasse-  a 
«tur*  conlra  Babylonios  regemque  Persarum.  Jam  vero  quae  vobis  applaudunt 
«  super  his,  nobis  5  aperite;  quae  vero  displicent,  in  commune6  edicite.  » 


CAPITULUM  IL 

Responsio  principum7. 

Francoru m  verba  splcndent  ratione  soperba 

Ad  haec  communis  sententia  principum  respondit,  dicens  :  «  Nulli  sapienti  mi- 
*  randum  est  si  ad  Domini  nostri  Sepulcrum  cum  armis  venimus,  gentemque 
«  vestram  ab  istis9  finibus  eliminamus;  quoniam  quicumque  de  nostris  hue  usque  b 

<  in  baculo  et  pera 10  venire  soliti  erant  turpi  ludibrio  injuriabantur  n,  et  ignomi- 
«niam  contumeliarum  tolérantes,  ad  extremum12  perimebantur.  Terra  autem  13 
«gentis1*  illorum  non  est,  licet15  diu  posséderait16,  quia  nostrorum  a  priscis 
«  temporibus  fuit,  eisque  propler17  malitiam  18  suam  vestra  gens  adversa  abstulit, 

«  quae  tamen  ideo  vestra  non  débet  esse  quia  diu  eam 19  tenuistis;  cœlesti  etenim 20  c 
«  censura  nunc  est  decretum  ut  misericorditer  reddatur  filiis  quod  injuste  pa tribus 
«est  ablatum.  Nec21  glorietur  gens  vestra,  quia  superaverit  efieminatam  gentem 
«  Graecorum , quoniam,  divina  suffragante  potentia,  in  cervicibus  vestris  meritum22 
«  recompensabitur  gladio  Francorum.  Et  notum  esse  poterit  bis  qui  ignorant, 
«  quia23  non  est  hominum  evertere  régna,  sed  ejus24  per  quèm  reges  régnant*.  Ipsi  d 
«  dicunt  se  velle  nobis  indulgere,  si  in  pera  et  baculo  amodo 25  volumus26  transire  : 
«in  seipsam  reddatur  27  eorum  misericordia ,  quoniam,  velint  nolint,  thesauris 
«  eorum28  nostra  ditabitur  seu  evacuabitur29  inopia.  Iherusalem  quum  nobis  a  Deo 
«concessa  sit,  quis  praevalet  auferre30?  Nulla  virtus  est  humana  quae  nobis  om- 
«  nino31  terrorem  incutiat  :  quia 32  quum  morimur  nascimur,  quum  vitam33  amit-  e 

<  timus  temporalem,  recuperamus  sempiternam.  Idcirco  renuntiate  his  qui 
«miserunt  vos,  quia34  arma  quae  in  palria  nostra  sumpsimus,  etiam  quum  capta 
«erit35  Iherusalem,  non  dimittemus36.  Confidimus  enim  in  eo  qui  docet  manus 
«  nostras  ad  prœlium,  et  brachia  nostra  ponit  ntarcum  œreumh;  quoniam  et  via  nos- 

«  tris37  gladiis  aperietur,  et  omnia  scandala  eradicabuntur,  et  Iherusalem  capietur.  f 
«Tune  nostra  erit,  non  per  hominis38  indulgentiam,  sed  per  cœlestis  censurae 
«aequitatem.  De  vultu  enim  Domini39  hoc  judicium  prodiitc,  quia40  Iherusalem 
«  nostra  erit.  » 

1  Et  armis,  videndum  vobis  est  etiam  atque  etiam  quanto  pericalo  vos  exponatis;  apud  nos  cette,  z.  —  2  Ut.  c. 

—  3  Qaod  alla,  qaantamvis  magna,  humana.  z  —  4  Congregetur.  y.  —  5  Om.  nobis  f.  —  6  In  communi.  z.  — 
7  Sic  d.  —  8  Sic  a.  b.  Hic  versus  in  z.  sic  logitur  :  Francorum  verba  résonant  pietate  soperba.  —  9  Gentem- 
que  islam  a  sais.  c.  —  10  Om.  et  pera  k.  —  11  Affecti  sunt.  z.  —  12  Ad  ultimum.  f.  v.  —  13  Vero.  t.  — 
14  Terra  autem  hœc  gentis.  y.  Om.  gentis  1.  — *15  Licet  injuste,  c.  —  16  Possederint  eam.  t.  —  17  Fuit, 
nobisque  eam  per.  c.  —  18  Malitiam  injustitiamque.  z.  —  19  Nec  tamen  ideo  vestra  erit  quod  diu  eam.  c.  — 
20  Enim.  z.  —  21  Ne.  m,  u.  v.  z.  —  22  Om.  meritum  h.  —  23  Quoniam.  f.  Qaod.  z.  —  24  EL  a.  b.  f.  g.  — 
25  Solummodo.  c.  —  26  Velimus.  z.  —  27  Redeatur.  b.  Redeat.  z.  —  28  De  bonis  eorum.  c.  —  29  Devacuabi- 
tur.  b.  d.  Vacuabilur.  z.  —  30  Auferre  eam.  z.  —  31  Nobis  ullo  modo.  z.  —  32  Quoniam.  n.  —  33  Quum  pro 
Christo  vitam.  c.  —  34  Qaod.  z.  —  35  Fuerit.  c.  f.  t.  —  36  Dimittimus.  d.  Deponemus.  i.  —  37  Nostra.  d.  k. 

—  38  Hominum.  c.  —  39  Dei.  c.  —  40  Qaod.  h. 

'  Cf.  Prov.  vin,  i5.  —  b  Cf.  Psalm.  xvn,  35.  — c  Cf.  Psai.m.  xvi,  a. 


Digitized  by 


HJSTORIA  IHEROSOLIM1TANA.  793  • 

a     Legati  vero  quid  ultra  praetenderent  non  invenerunt,  sed  audito  hoc  verbo    a.  1098. 
scandalizati  sunt,  Antiochiamque,  nostris  consentientibus1,  introierunt 5. 


CAPITULUM  III. 

De  castello  super  montem  constituto3. 

Hioc  duo  castra  breri  tub  tempore  constitueront  : 
Scemate  compact»4  mot  fabricata  duo*. 

His  ita  transactis,  tertia  die  post  transaction6  praelium,  castellum  cœperunt  aedi- 
ficare,  de  quo  superius  mentionem  fecimus%  €t7  constructum  est8  in  introitu  pon- 
tis,  ad  Machumariam9  scilicet,  in  ioco  cimiteriib  ante  januam 10  civitatis.  Destruxe- 

Brunt11  omnes  tumulos  lapideos  mortuorum,  et  ex  illis12  castrum  munierunt. 
Quod  quum  peractum  fuit,  commendatum  est  Raimundo,  egregio  comiti  Sancti 
jEgidiic.  Hoc  factum  valde  constrinxit  illos13  qui  erant  in  civitate,  quoniam  ul- 
terius14  ab  illa  parte  non  praevaluerunt15  exire.  Nostri  vero  jam  secure  ibant 
quocumque  ire  disponebant.  Tune  proceres  elegerunt  viros  optimos  equosque 

c  velociores;  et  non  longe  ab  urbe  transierunt  fluvium,  et  praedam  maximam  in- 
venerunt, equos  et  equas,  mulos  et  mulas,  asinos  et  camelos,  et  animalium 
quinque  millia10.  Omnia  haec  egregia  cohors  adduxit  ad  castra,  et  celebrata 
est  apud  Christicolas  laetitia  magna.  Quod  infortunium  cives  vehementer  attrivit, 
quoniam  abundantia  rerum,  quae  nostros  roboravit,  perdita  illos  debilitavit. 


CAPITULUM  IV. 

De  alio  castello  ultra  (lumen  restituto 

d  Illic  vero  ubi  praeda  capta  fuit18,  erat19  antiquum  castrum,  sed  incuria  et  vêtus- 
tate  dirutum,  et  adhuc  vigebat  ibi  quoddam  monasteriumd.  Quod,  ut  magis  suos 
constringerent  inimicos,  proceribus  placuit20  reaedificare  et  forti  munitione  cir- 
cumvenire21. Quod  quum  in  brevi  paratum22  fuit23,  inquisitio  facta  est,  quis  illud 

1  Nostris  permittentïbus.  c.  —  2  Introierant.  Qaod,  ut  magis  suos  constringerent  inimicos,  proceribus  placuit 
remdificare  et  forti  munitione  circumvenire.  b.  —  9  Sic  d.  De  constructione  castri  ad  Machumariam.  i.  De 
legatis.  u.  v.  —  4  Prœcipuo.  b.  —  5  Sic  a.  b.  k.  —  6  Transitam.  k.  Actum.  u.  Peractum.  z.  —  7  Om.  et  z. 

—  8  His  ita  peractis,  tertia  post  hujus  prœlii  consummationem  die,  cœperunt  œdificare  castellum,  cujus  superius 
facta  est  mentio,  quod  construxerant  c.  Om.  est  z.  —  9  Mathomariam.  y.  —  10  Portam.  c.  Januas.  f.  k.  y.  — 
11  Destruxerantque.  c.  Desiruxerunt  enim.  t.  Destruxerunt  autem.  z.  —  12  Ex  lapidibus.  g.  —  13  Eos.  v.  v.  z. 

—  14  Om.  ulterius  y.  —  15  Nemo  prœvaluit.  c.  Non  potuerunL  v.  Non  valuerant  z.  —  16  Transmeantes  flu- 
vium, prœdam  maximam  equorum  et  mulorum,  asinorum  et  camelorum,  ceterorumque  animalium  ad  quinque 
millia  invenerunt.  c.  —  17  Sic  d.  —  18  Prœda  hœc  capta  est.  c.  Om.  fuit.  k.  —  19  Fuerat.  n.  —  20  Antiquum 
erat  castrum,  incaria  vetustate  nimia  dirutum,  sed  quoddam  illic  vigebat  adhuc  monasterium.  Qaod,  ut  magis 
suos  constringerent  adversarios,  placuit  proceribus.  c.  Placuit  illud.  v.  —  21  Circumdare.  z.  Om.  Quod,  ut 
magis.  .  .  Circumvenire  b.  —  22  Factum.  d.  Peractum.  z.  —  23  Fuisset.  c. 

"  Cf.  supra,  lib.  IV,  cap.  xvn,  p.  785.  *  Scilicet  Sancti  Georgii.  (Cf.  Tudeb.  IX,  1,  p.  53, 

h  Cf.  Tudeb.  VII,  iv,  p.  49,  139,  193.  i3gf  19^;  Raimund.  de  Aguilers,  c.  vin,  p.  a5o;  cf. 

*  Cf.  Tudeb.  VIII ,  1,  p.  5o,  193,  et  Willelm. Tyr.  /.  c.       quoque  supra,  p.  53,  annot.  a;  p.  194,  annot.  c.) 

m.  lOO 


Digitized  by 


Google 


794  ROBERTI  MONACHI 

a.  109S.    custodiret;  et  dum  de  custodia1  tractaretur,  et  plurima  in  ventum  procédèrent  a 
verba,  Tancredus,  illustris  princeps  et  egregius  juvenis,  sicut  erat  acer2  in  sermo- 
nibus  et  factis,  in  médium 3  prosiluit,  dicens  :  «  Ego  custodiam  castellum,  si4  dig- 
«num  custodiae  meae  recompensabitur  meritum'.  »  Pretium  ergo  omnes  in  com- 
mune taxaverunt;  et  quadringentas5  argenti  marcas  ei  contulerunt.  Tancredus6 
castellum  intravit,  eumque7  peditum  turmis  fortique  milite  plusquam  aliam  b 
munitionem 8  firmavit  Quod  féliciter,  Deo  opitulante9,  suscepit  :  quoniam  ipsa  die 
magnus  Armeniorum  populus,  et  Suranorum10,  ad  civitatem  veniebat,  et  urbanis 
opima 11  victualia  afferebat.  Quos  omnes  in  insidiis  positus  Tancredus J2  apprehen- 
dit;  nec  tamen  eos,  quia  Christiani  erant,  occidere  voluit,  sed  cum  ipsis  sarcinis 
ad  castrum  suum  coûduxit 13.  Quos  tandem  tali  conditione  illaesos  abire  permisit  :  c 
quia  promiserunt  ei14,  in  fide  Cbristiana,  quod  sibi  afferrent15  pro  competenti 
pretio16  necessaria,  quoadusque  caperetur  Antiochia  :  quod  illi  strenue  impleve- 
runt,  sicut  et  spoponderunt 17  b. 


CAPITULUM  V. 

De  induciis  pro  spe  consequendae  pacis  concessis ls. 

Tancredus  vero  19  vias  ac  semitas  obstruxerat  bis  qui  erant  in  civitate,  quod 
nullus20  audebat  exire.  Propterea  pacis  inducias  quaesierunt,  dicentes  quod  illo21  d 
temporis  intervallo  apud  se  tractarent,  qua  lege,  qua  conditione,  se  et  civitatem 
Christianis  deliberarent.  Crediderunt  principes,  et  dispositis  pactionibus,  et  tem- 
pore  constituto,  tenendae  pacis  sacramenta  dederunt  et  acceperunt.  Portae  civitatis 
aperiuntur,  et  eundi  invicem  alteri  ad  alterum  facultas  conceditur.  Tune22  libère 
Franci  per  circuitum  jnurorum  ibant  et  ad  propugnacula  cum  ipsis  civibus  sta-  e 
bant,  et  cives  cum  gaudio  ad  castra  veniebant. 


CAPITULUM  VI. 

De  morte  Gualonis23. 

Gualo  trancatur,  nece  cujus  pax  violatur  M. 

Processu  denique  temporis,  quum  jam  suprema  dies  induciarum  adveniret25, 

1  Et  quum  sœpe  de  custodia.  c.  Dam  custodia.  y.  — 2  Alacer.  y.  z.  —  3  Juvenis,  alacriter  in  médium,  c.  — 
4  Sed.  d.  —  5  Quadraginia.  b.  d.  v.  Qui  quadringentas.  k.  x.  —  6  Tanchredus  itaque.  t.  —  7  Idque.  z.  — 
8  Contulerunt;  statimque  castellum  ingressus,  militum  peditumque  turmis  fortique  munitione.  c.  Alia  muni- 
tione.  d.  —  9  Adjuvante,  i.  —  10  Syrorum.  k.  Surraniorum.  u.  —  11  Optima.  c.  y.  — 12  Om.  Tancredus  y. 
— 13  Cum  suis  sarcinis  eos  ad  castrum  suum  deduxit.  c.  —  14  Permisit,  ut  ei  promitterent.  c.  —  15  In  fide 
ChrisUana,  se  allataros  Christianis.  z.  —  16  In  fide  Chrisliana,  se  allaturos  pro  pretio  competenti  vit*,  c. 
—  17  SpoponderanU  1.  —  18  Sic  d.  —  19  Om.  vero  h.  —  20  Quod  nec  aliquis  eorum.  c.  —  21  Quod 
in  illo.  h.  —  22  Aperiuntar,  et  egrediendi  seu  ingrediendi  licentia  tribuiiur.  Tune.  c.  Om.  tune  e.  — 23  Sic  A. 
De  morte  Walonis.  b.  c.  i.  k.  t.  u.  y.  y.  De  morte  Guallonis.  d.  —  24  Om.  hune  versum  c.  y.  —  25  Ad- 
venisset.  z. 

"  Cf.  Tudeb.  IX,  1,  p.  53,  139,         Willelm.  Tyr.         b  Cf.  Tudeb.  IX,  n,  p.  54,  19/i,  195. 
1.  V,  c.  vin,  p.  307. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  1HEROSOLIMITANA.  795 

a  Gualo1*  quidam,  Christianus  miles,  et  in  armis  egregius2,  et  inter  praecipuos    a.  1098. 
nominatissimus  :  hic  infidœ3  genti4  nimium  credulus,  quadam  die  per  virgulta 
eorum  spatiabatur,  et  locorum  tempe5  oculis  pascebatur6.  Hune,  ut  inermem 
virum,  armati7  canes  aggressi8  sunt,  et  membratim  divisum  miserabili  cruciatu 
discerpserunt.  Heheu9!  morte  Gualonis  pax  infringitur,  data  fidei  sacramenta 

n  violantur,  portae  urbis  iterum  obstruuntur;  et  perfidi  Gentiles  intra  mœnium 
turriumque  suarum  cavernas  recluduntur.  Luctus  in  castris  permaximus  habe- 
tur,  quoniam  ab  omnibus  vins  ac  mulieribus  mors  Gualonis  crebris  singultibus 
lamentatur ,0. 


CAPITULUM  VII. 

De  miserabili  doiore  conjugis  suœ11. 


Conjunx  vero  illius  universos12  ad  lacrymas  concitabat  ,3f  quae  se  ultra  morem 
c  aliarum  miserabiliter 14  laniabat;  et  quae  alios  ad  luctum  commovebat,  propter  sin- 
gultus  crebraque  suspiria15,  nec  loqui  nec  clamare  poterat16.  Erat  autem  illa 17  alto 
procerum  sanguine  procréa  ta,  et,  secundum  carnis  hujus  infirmitatem ,  forma  prae 
ceteris  egregia.  Erat  autem  plerumque  immobilis  velut  columna 18  marmorea,  ita 
ut  saepius  mortua  esse 19  putaretur,  nisi  vitalis  calor  palpitans  in  supremo  pec- 
d  tore  sentiretur;  sed  et  adhuc  pulsitabat  vena  latens  sub  cute  minime  pilosa  pu- 
bem  quae  ciliorum  discriminât20.  Quum  vero  respirabat,  oblita  feminei  pudoris 
sein  terram  volutabat, et  gênas  unguibus  secans,  aureos  crines  disrumpebat.  Oc- 
currunt  alise  matronae,  quae  de  se21  illi  facere  talia  prohibent  et  pia  custodia 
observant22.  Quae  quum  loqui  potuit,  in  haec  verba  prorupit  dicens23  : 

E  «  Rex  in  personis  trinus,  miserere  Gualonis  ; 

«  Et  vitie  munus  sibi  confer,  ut  es  Deus  unus. 

uQuid  meruit  Gualo,  quod  mortuus  est  sine  bello24? 

«  Virgine  matre  satus,  Gualonis  terge  reatus, 

«  Quem  de  bellorum  tôt  casibus  eripuisti , 
V  «  Et  permisisti  nunc  tandem  martyrizari. 

•  Heu!  quantum  desiderabat  tuum25  videre  Sepulcrum,  pro  quo  contempsit 
«  omnia  quae20  habuit,  et  seipsum!  Quo  infelici  infortunio  fuit  elongatus  ab  eo27 
«ensis  suus,  qui  sic  conveniebat  lateri28  ejus?  0  me  saltem  felicem,  si  licuisset 
«  mihi  in  supremo  spiritu29  oculos  claudere,  vulnera 30  Jacrymis  abluere,  et  mani- 

1  Walo.  b.  k.  t.  u.  v.  z.  hic  et  infra. — 2  Maximus.  o. — 3  Perjidœ.  z.  —  4  Hic  adversariorum  fidei.  c.  Hic 
fidei  gentili.  d.  —  5  Temperie.  b.  c.  d.  f.  g.  h.  i.  y.  Tempore.  k.  t  .u.  v.  —  6  Locorum  amœnitate  oculos  pasce- 
bat.  z.  —  7  Hune  inermem  armati.  c.  —  8  Ingressi.  t.  —  9  Heu.  i.  k.  u.  v.  Heuheu.  y.  z.  — 10  Habetur,  quia 
tanti  viri  mortem  universi  fere  lamentabantur.  c.  —  11  Sic  d.  Hic  z  addit  huoe  versum  :  De  nece  Walonis 
dolor  ingens  cœpit  haberi.  —  12  Conjunx  quippe  ejus  omnes.  c.  —  13  Excitabat.  k.  —  14  Aliarum  mulie- 
rum  miserabiliter.  f.  k.  t.  y.  Aliarum  miserabiliter  feminarum.  u.  v.  —  15  Crebra  suspiria  singultusque.  z.  — 
16  Om.  et  qum  alios . . .  clamare  poterat  t.  —  17  Illa  juvenis.  d.  lpsa.  t.  Om.  illa  c.  —  18  Colunna.  A.  — 19  Om. 
esse  z.  —  20  Discriminabat.  z.  Om.  Sed  et  adhuc.  .  .  discriminât  c.  k.  t.  x.  —  21  Quœ  hmc.  i.  —  22  Obser- 
vent, a.  Prohibentes,  pia  custodia  observabant.  c.  — 23  Om.  dicens  c.  t.  —  24  Hune  versum  non  hic,  sed 
in  fine,  post  verba  dantem  quœ  martyrizari ,  exhibet  c.  —  25  Om.  tuum  y.  —  26  Omnia  sua  quœ.  z.  — 
27  Om.  ab  eo  z.  —  28  Lateri  et  manibus.  d.  —  29  In  sompnio  spiritu  ejus.  y.  —  30  Vulnera  ejus.  y. 

'  Gtialo  eral  cornes  stabuli  régis  Francorum.  (Cf.  Guibert.  Novig.  I.  VII,  c.  xxx,  p.  553,  ed.  Bongars.) 

ÎOO. 


Digitized  by 


Google 


796  ROBERTI  MONACHI 

a.  1098.    «  bas  vesteque  detergere,  et  dulcia  membra  sepulcro  committere!  »  His  questibus  a 
Ewrardus1,  frater  suus,  intervenit,  etf  in  quantum  admisit,  vim  doloris2  compes- 
cuit.  lllud  sane  prafetereundum  non  est*  quod  ante  mortem  viri  hujus3  contigit, 
dtim  tempus  induciarum  iûtegrum  et  fidèle  mansit k. 


CAPITULUM  VIII. 

De  Boamundo  et  Pirro,  qui  ei  Antiocbiam  tradidit5. 

Hic  Sarracenua  princeps  erat  Antiocheuns  ; 
Urbem  facando  gratis  dédit  hic  Boamundo 
Nomina  Sanctornm  de  cealo  ligniferoram 7. 

Erat  quidam 8  admiraldus  de  génère  Turcorum  in  illa  civitate  regia,  cum  quo 
Boamundus  plurima  et  privata  tempore  pacis  habuit  colloquia\  Hic9  inter  b 
cetera  quodam10  die  requisivit  ab  eo  ubi11  castra  posuerat12  ille  candidatonim 
exercitus  innumerabilis  quorum  in  omnibus  bellis  fulciebantur  auxilio13.  Dicebat 
enim  quia  nunquam  adventum  iliorum  poterant14  sustinere;  sed  statim  ut  vide* 
bant  illos*  incipiebant  pavere  :  illi  ipsos,  ut  ventus  turbinis,  opprimebant 15,  et 
iflti 16  vulnerabânt}  illi  obruebant,  et  isti  occidebant.  Cui  Boamundus  ait  :  «  Pu-  c 
«  tasne  alium  exercitum  esse  quam  hune  quem  vides  nostrum?*  Cui  ille 17  :  •  Per 
«  Mathomum 18,  praeceptorem  meum l9,  juro,  quoniam  si  hic  adessent,  tota  haec  pla- 
•  nities  illos  non  caperet.  Omnes  habent  equos  albos,  miras  céleri  tatis20,  et  vesti- 
«  menta,  et  s  eu  ta,  et  vexilla  ejusdem  coloris21.  Sed  forsitan  ideo  absconduntur,  ne 
«  virtus  vestra  nobis  manifestetur22.  Sed,  per  fidem  quam  habes  in  Jesum,  ubi23  d 
«  castra  corum  locata  sunl?  »  Boamundus  itaque,  spiritu  Dei  illustra  tus,  ilico  sensit 
visionem  hanc  quam  viderat  Dei  esse;  nec  quod  quaerebat  ex  tentatione,  sed 
ex  bona  voluntate  procedere;  et  respondens  inquit  :  tLicet  sis  extraneus  a  lege 
«  nostra,  quia  video  te  bona  erga  nos  voluntate  bonoque  spiritu  animatum,  ape- 
uriam  tibi  aliquod24  nostrœ  fidei  sacramentum.  Si  tantum  profundi  intellectus  e 
«haberes,  gratias  Creatori25  omnium  reférre  deberes,  qui  tibi  ostendit  exercitum 
«  candidatorum2*;  et  scias  quia  in  terra  non  conversantur,  sed  in  supernis  man- 
«  sionibus27  regni  cœlorum.  Hi  sunt  qui  pro  fide  Christi  martyrium  sustinuerunt, 
«et  in  omnem  terram28  contra  incredulos  dimicaverunt.  Horum  praecipui  sunt 
«  signiferi  Georgius,  Demetrius,  Mauricius29,  qui  in  hac  temporali  vita  et30  mili-  f 
«  taria  arma  gestaverunt,  et  pro  Christiana  fide  capite  plexi  sunt.  Hi ,  quotiens  nobis 
«  expedit,  jubente  Domino31  Jesu  Christo,  nobis  suffragantur,  et  per  hos  inimici 

1  Evrardas.  d.  Ewardas.  t.  y.  —  2  Commiltere!  Quumque  his  et  hujusmodi  se  lamentis  affligent  nullumque 
doloribus  finem  imponeret,  frater  ejas  Ebrardus  sapervenit  et,  in  quantum  valuit,  vim  doloris.  c.  Jus  doloris. 
h.  t.  Vis  doloris.  z.  —  3  Isiius.  z.  — 4  Permansit.  F.  k.  t.  y.  —  5  Sic  d.  De  Pirro.  a.  k.  De  Pyrro.  u.  De 
Pyrro  Admiraldo.  b.  h.  i.  De  Pyrro  Ammiraldo.  c.  De  Pyrro  Turco.  t.  De  Admiraldo  qui  civitatem  reddidit.  v. 
Ûe  Pirro.  Vir  probe  hanc  urbem  nostris  dédit  Antiochiam.  y.  —  8  Sic  a.  b.  k.  —  7  Sic  A.  b.  —  8  Quidem.  z. 

—  9  Hic  autem.  f.  —  10  Quodam.  c.  f.  t.  —  11  Vbinam.  z.  —  12  Posuerit.  k.  z.  —  13  Aaxiliis.  c.  — 
14  PoteraL  y.  —  15  Opprimèrent,  z.  —  16  Et  sic  eos  Christiani.  c.  —  17  Nostrum  ?  Pirrus  respondit.  y.  — 
18  Machomum.  z.  —  19  Prœceptorem  nostrum.  t.  —  20  Claritatis.  y.  —  21  Ejusdem  sunt  coloris,  c.  —  22  Om. 

Sed  forsitan  ideo  nobis  manifestetur  k.  —  23  Die  mihi  ubi.  d.  —  24  Aliquid.  g.  h.  *.  —  25  Gratias  Deo, 

Creatori.  b.  — *6  Candidatum.  z.  — 27  Begionibus.  F.  —  28  Omni  terra,  z.  —  29  Mercurius.  d.  —  30  Om.  et  z. 

—  31  Domino  nostro.  f.  k.  t. 

'  Cf.  Tudeb.IX,  ni,  p.  54,  55,  i4o,  19$,  196;  Rai-      1. 1,  c.  vin,  p.  34  a,  343;  el  Willelra. Tyr.  1.  V,  c.  xvm, 
mundum  de  Aguilert,  c.  vin,  p.  q5i;  Fulcher,  Carnot.      xix,  p.  223-334. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  797 

a  «  nostri  precipitantur.  Et  ut  me  verum  cognoscas  profiter! ,  inquire  hodie  et    a.  1098. 
«cras1,  et  in  die  altéra,  si2  in  tota  hac  regione  ejus3  castra  poterunt  inveniri. 
«Quod  si  inveniuntur,  redarguti  a  mendacio,  in  tuo  conspectu  erubescemus;  et 
«  quum  in  tota  regione  nequiveris  illos  invenire,  si  nobis  necesse  erit,  in  crasti- 
«num  videbis*  adesse.  Unde  igitur  tam  cito5  venient6,  nisi  a  supernis  sedibus 

n  «in  quibus  morantur?»  Cui  respondit  Pirrus  (sic  enim  erat  nomen  ejus7)  :  «Et 
«  si  de  cœlo  veniunt,  ubi  tôt  albos  equos,  tôt  scuta,  tôt  vexilla  inveniunt8?»  Cui 
Boamundus  :  «  Tu  magna,  et  super  sensum  meum  requiris.  Propterea  si  vis,  acce- 
«dat  capellanus  meus,  qui  tibi  super  bis  respondebit9.  » 


CAPITULUM  IX. 

Solutio  capellani  super  quaestionem  Pirri10. 

QcuBttio  non  nota  maltomxa  corde  remota 

Ad  baec  capellanus  :  «  Quum  omnipotens  Creator  angelos12  suos,  sive  justorum 

c  «spiritus,  mittere  disponit  in  terrain,  tune  assumunt  sibi  aeria  corpora,  ut  per 
«ea  nobis  innotescant,  qui  videri  non  possunt  in  spirituali13  essentia  sua.  Ideo 
«  armati  nunc 14  apparent 15,  ut  quia 16  in  bello  laborantibus 17  auxiliaturi 18  veniunt 
«  indicent.  Si  enim  ut  peregrini  vel  ut  sacerdotes  stolis  dealbati  apparerent,  non 
«  bel  lu  m 10,  sed  pacem  nuntiarent  Expleto  siquidem  negotio  pro  quo  veniunt,  ad 

d  «cœlestia  remeant,  unde  venerunt;  et  corpora,  quœ,  ut  visibiles  apparerent20, 
«  acceperunt,  in  eamdem  reponunt  materiam  quam  sumpserunt.  Nec21  mireris  si 
«  omnipotens  factor  omnium  transmutât  materiam  a  se  factam  in  quamlibet  spe- 
«ciem,  qui  universa  de  niliilo  adduxit  in  essentia  m.  »  Et  Pirrus  ad  haec22  :  Per 
«ipsum  quem  asseris  Creatorem,  mira  dicis,  et  rationabilia,  nobisque  liactenus 

e  «  inaudita.  »  His  Boamundus  adjecit  et  ait  :  •  0  Pirre,  nonne  tibi  magnum  vide- 
«  tur23  esse  miraculum,  quod  per  nos  operatur  Dominus24  Jésus  Christus,  in  quem 
«  credimus?  quia  quanto  nos  sumus  pauciores,  tanto  et  fortiores;  vos  vero  quanto 
•  numerosiores,  tanto  et25  imbeciiliores.  Cui  banc  virtutem  attribuis,  humanitati 
«an  divinitati?  Homo  non  est  a  se  ipso,  sed  a  creatore  suo  :  a  quo  babet  esse, 

f  «  babet26  et  posse.  Ex  boc  igitur  conjicere  potes  quia,  licet  unus  creator  creaverit 
«nos  et  vos,  uberiorem  tamen  suae  virtutis  praestat  abundantiam  nobis  quam 
«  vobis.  Certi  quippe  in  illius  virtute  sumus27  quia  non  solum  Antiochiam,  verum- 


1  El  hodie  et  cras.  v.  z.  —  2  An.  z.  —  3  Eorum.  l.  n.  y.  z.  —  4  Cognoscas  projiteri  expérimenta,  quod 
dicimus  poterit  prqfari.  In  onxni  regione  hac  eorum  castra  reqairantur,  qam  si  per  triduum  reperiri  poterunt, 
redarguti  a  mendacio,  in  tuo  conspectu  erubescemus;  et  quum  in  terra  non  possit  eos  aliquis  invenire,  si  nobis 
necesse  fuerit,  in  crastinum  eos  videbis.  c.  —  5  Celeriter.  c.  —  6  Veniunt  l.  m.  n.  q.  z.  ConveniunL  o.  — 
7  Illius.  d.  m.  Om.  sic  enim  erat  nomen  ejus  f.  k.  l.  h.  t.  t.  —  8  Ubi  equos  cum  armis  inveniunt  ?  c.  Inve- 

niuntur.  z.  —  9  Om.  qui  tibi  respondebit  c.  u.  v.  —  10  Sic  d.  —  11  Sic  a.  b.  —  12  Capellanus  inquit: 

•  Quum  Deus  omnipotens  angelos.  »  y.  —  13  Spiritali.  z.  —  14  Om.  nunc  y.  —  15  Ut  per  ea  visibiles  appa- 
reanU  c.  —  16  Quod.  l.  o.  z.  Qui.  n.  —  17  Laboraturis.  z.  —  18  Auxïlio.  z.  Auxïliari.  m.  —  10  Sua  essentia. 
Idcirco  nunc  apparent  armati,  ut  demonstrentur  venire  in  bello  laborantibus  auxiliaturi.  Quod  si  in  habitu 
peregrinorum  velvestibus  sacerdotum,  stolis  ornati,  apparerent,  non  utique  bellum.  c.  —  20  Om.  non  bellum... 
ut  visibiles  apparerent  y.  —  21  Ne.  z.  —  22  A  d  hœc  ait.  z.  —  23  Desunt  in  t.  quae  sequuntur  usque  ad  haec 
verba  (cap.  xn)  :  Qui  in  proximo.  (Vide  infra,  p.  8oo.)  —  24  Dominus  nnsler.  y.  — 25  Om.  et  z.  —  26  Ab 
eodem  habet.  c.  —  27  Certi  quippe  ex  ejus  virtute  scimus.  c. 


Digitized  by 


Google 


798  ROBERTI  MONACHI 

a.  1098.    «etiam  Romaniam  totam1  et  Syriam,  ipsam  etiam2  Iherusaiem  obtinebimus,  à 
«quoniam3  hoc  nobis4  promisit  Dei  filius  omnipotens  Jésus5.»  Pirrus  quippe0 
haec  et  consimilia  dicta7  Boamundi  prudenter  intellexit,  ipsumque8  Boamundus 
yehementer  suo  amoreg  illexit10. 


CAPITULUM  X. 

Quo  consilio  Antiochia  capta  fuit11. 


Quumque  contigissct,  inimico  humani  generis  suadente,  quod  superius  dictum 
est  de  Gualone12*,  Pirrus  cum  suo  Boamundo  loqui  amplius  non  valuit,  sed  tamen  b 
occulte  per  internuntium  haec  sibi  mandavit13  :  «Novi  te  esse14  nobilem  virum, 
«fidelemque  Christianum  15  ;  commendo  me  tuae  fidei  et  meam  domum;  faciam 
«  tibi  quae  me  facere 10  hortatus  es  :  très  turres  quas  in  Antiochia  custodio  tibi  tra- 
«  dam,  et  unam  de  portis  tibi  tuaeque  genti  aperiam;  et n,  ne  frivolum  istud18  esse 
m  credas,  et  ne  de  mea  fide  diflidas,  mitto19  filium  meum  tibi,  quem  unice  unicum  c 
«  diligo,  eumque,  sicut  et  me  ipsum,  tuae  fidei  committo20.  »  Quibus  visis  et21  au- 
ditis,  Boamundus  magno  succensus  est  gaudio,  magnaque  in  eo  apud  Deum 
excrevit22  devotio;  lacrymas23  ab  oculis  uberes  erupit24;  et  Deo  gratias  agens, 
manus  in  cœlum  tetendit.  Nec  mora,  principes  in  unum  convocavit,  eisque  talia 
intulit25,  dicens:  «Egregii  principes  et  viri  bellatores,  compertum  vobis  est26  d 
«  quantum  injuriarum  passi  sumus  in  hac  obsidione,  quantaque27  patimur,  et, 
aquandiu  voluerit  Deus,  patiemur.  Si  Deus  alicui  hanc  civitatem  per  aliquod 
«ingenium  dare  vellet,  dicite  si28  vestra  autoritas  ei  eam  concederet.  •  Ad  haec 
multi  exclamaverunt  in  unum,  dicentes  :  a  Nos  simul  eam  habebimus,  qui29 
«simul30  angustias  necessitatum  toleravimus.  »  Tune  Boamundus,  modicum  e 
«subridens,  ait  :  Vae  civitati  quae  tôt  dominis  subjecta  erit!  Nolite,  fratres,  ita 31  * 
«dicere;  sed  ejus  imperio  subjiciatur  qui  eam  poterit  adquirere.  •  Qui,  ut  vidit 
quia  nil  proficiebat 32,  ad  castra  sua  rediit,  et  tamen  nuntios  Pirri,  qui  ad  se 
vénérant,  detinuit. 

1  Om.  totam  F.  k.  y.  —  2  Sed  et  c.  Ipsam  et.  z.  —  3  Quia.  z.  —  4  Om.  nobis  z.  —  5  Promisit  Dominas 
Jésus  Christus,  Omnipotentis  patris  filius.  c.  Filius  Jésus,  y.  —  6  Quoque.  c.  Quidem.  z.  Om.  quippe  y.  — 
7  Verba.  y.  —  8  Eumque.  z.  —  9  Amori.  k.  m.  n.  0.  0.  z.  —  10  Attraxit.  z.  Hœc  et  consimilia  Boimundi 
dicta  Pyrrus  prudenter  intellexit,  ipseque  Boimundus  vehementer  eum  suo  amori  illexit.  c.  —  11  Sic  d.  — 
12  De'Walone.  l.  n.  o.  y.  z.  De  Galone.  m.  —  13  Hac  ei  significavit.  z.  Sed  tamen  per  internuntios  hœc  sibi 
occulte  mandavit  c.  — 14  Om.  esse  z.  —  15  Atque  fidelem  Christianum.  z.  Te  esse  fidelem  Christianum  nobilem- 
que  virum.  m.  —  16  Efficere.  n.  Quœ  hortatus  es  facere.  l.  Om.  facere  o.  z.  —  17  Genti  Christianœ;  et.  z.  — 
18  Illud.  z.  — 19  Trado.  d.  —  20  Commendo.  d.  f.  k.  y.  —  21  Om.  visis  et  c.  d.  —  22  Crevit  F.  k.  — 
23  Lacrymœ.  z.  —  24  Effudit  c.  Erumpunt.  z.  —  25  Retulit.  z.  —  26  Om.  est  F.  —  27  Quantas  cotidie.  c. 
Qaantumque.  f.  —  28  An.  z.  —  29  Qaoniam.  z.  —  30  Insimul.  m.  —  31  Ea.  z.  —  32  Proficiebant  l.  Pro- 
ficeret  m. 

*  Cf.  supra,  c.  vi,  p.  794,  7J)5. 


Digitized  by 


I 


HISTORIA  IHEROSOLIM1TANA. 


CAPITULUM  XI. 

Dr  consilio  principum,  et  cui  concessa  et  quando  fuit  Antiochia  tradita1. 

Hic  proceres  turbtt  Irtcttnt  cojo»  ait  ab  urbe  ; 
Tandem ,  Raimundo  notante ,  datur  Boftmnndo 

a     Principes  vero,  amoto3  Boamundo,  consiiium  inierunt,  dicentes  :  «  Nos  bonum    a.  1098. 
«consilium  non  habemus,  qui  verbis  Boamundi,  viri  sapientissimi,  contrai  m  us. 
«  Si  a  primo  die  quo  hue  convenimus4,  hoc  fieri  potuisset,  magnum  nobis  pro- 
«ficuum5  inde  proyenisset6.  Nullus  nostrum7  pro  ambitione*  urbis  Antiochiae 
«  de  terra  sua  exivit  :  eam  habeat  cui  Deus  dare  voluerit;  nostra  omnium  una  sit 

b  «intentio,  sancti  scilicet  Sepulcri0  deliberatio*.  »  Placuit  omnibus.  Boamundus 
vocatur10,  eique  Antiochia,  si  earn  adquirere  potest11,  benivole  ab  omnibus  con- 
ceditur.  Boamundus  itaque  haud  segnis  virossibi  fidèles,  noctis  crepusculo,  re- 
mittit  ad  amicum,  ut  ei  renuntiet  et  modum  et  terminum.  Pirrus  remandat  ut  in 
crastinum  commoveatur  exercitus  Francorum,  quasi  ire  debeat12  ad  praedandum 

c  in  terram  Sarracenorum;  et  quum  nox  obscurare  cœperit,  revertantur  ad  castra  ex 
parte13  civitatis,  «  in  qua  ipse  erectis,  inquit u,  excubabo  auribus  in  turribus  meis. 
«  Prope  murum  parati  veniant,  et  nihil  unquam  15  timeant.  »  Credidit  hoc  consi- 
lium Boamundus  quibusdam  suis  familiaribus,  Hugoni  Magno,  et  duci  Godefrido, 
Podiensi  episcopo,  et  comiti  Raimundo.  Dixit  itaque16  eis  :  «Nocte  ventura, 

d  «  divina  opitulante  gratia,  tradetur  nobis  Antiochia  ;  »  exposuitque  eis  nuntium17. 
Qui,  auditis  omnibus,  gratulati  sunt,  et  benedixerunt Dominum.  In  crastinum  con- 
gregaverunt  duces  bellatorum  18  ingentes  militum  cuneos,  peditumque  quam- 
plures  turmas;  et  egressi 19  montana  transierunt,  quasi  in  terram  Sarracenorum 
praedaturi.  Nocte  adveniente,  cum  summo  siientio  redierunt,  seque  bonae  spei 

e  praeparaverunt.  Boamundus  vero  ad  locum  sibi  ab  amico  destinatum  perrexit, 
cum  suis  tantum  militibus,  et  cum  paucis  longe  remansit  a  mœnibus,  ceteros- 
que  cum  una  scala  direxit  ipsa  ad  mœnia,  quae  erecta  pertingere  potuit  ad  pro- 
pugnacula 20  b. 


CAPITULUM  XII. 

r 

De  Fulcherio  qui  primus  scalam  ascendit 21 . 

Vir  Carnotentis  Fulcberius,  indytua  ensis, 
Primas  ascendit,  manque  cacmnioa  scandit M. 

Quae  quum  erecta  fuit23,  ex24  tanta  multitudine  nullus  prior  ascendere  prae- 
f  sumpsit;  quumque  omnes  sic  haesitarent,  tune  unus  miles,  nomine  Fulcherius  25  c, 

1  Sic  d.  —  2  Sic  a.  b.  —  3  Admoto.  l.  m.  —  4  Venimus.  l.  n.  z.  —  5  Commodum.  z.  —  6  Perveniiset.  z. 

—  7  Vestrum.  m.  Nostrorum.  z.  —  8  Propter  ambitionem.  z.  —  9  Sancti  Sepulcri  viœ.  m.  —  10  Revocatar. 
f.  k.  y.  —  11  Posset.  d.  Possit.  k.  Potuerit.  h.  —  12  Velit.  z.  —  13  Revertantur  a  dextra  parte,  m.  —  14  Sic 
l.  z.  Om.  inquit  a.  b.  p.  g.  h.  k.  m.  n.  o.  y.  —  15  Prorsus.  z.  — 16  Dixitque.  m.  n.  —  17  Om.  exposuitque  eis 
nuntium  c.  —  18  Bellorum.  z.  — 19  Egressi  de  castris.  c.  —  20  Usque  ad  propugnacula.  d.  m.  Ad  ipsa  mœnia, 
quœ  erecta  fuit  k.  n.  —  21  Sic  d.  —  22  Sic  a.  b.  —  23  Ofli.  Quœ  quum  erecta  fuit  k.  n.  —  24  Et  ex.  k.  n. 

—  25  Fulgerius.  f.  i.  k.  u/y. 

**  Cf.  Tudeb.  IX,  m,  iv,  p.  55,  i4o,  19G.  p.  196.)  «Primus  quidam  Francus,  nomine  Fulgerius, 

h  Cf.  Tudeb.  IX,  v,  p.  56,  57,        196.  •  frater scilicet  Budelli Carnotensis.  » ( Raimund. de  Agui- 

'  «Ascendit  primus  Paganus.  »  (Tudeb.  imitât,  lxiii,      1ers,  c.  ix,  p.  a5i.) 


Digitized  by 


Google 


c 


800  ROBERTI  MONACHI 

a.  1098.  Carnotensis  natione,  ceteris  audacior1,  ait  :  «Ego  in  nomine  Jesu  Christi  primus  a 
«  ascendam  ad  quodcumque  me  Deus  vocaverit  suscipiendum,  sive  ad  martyrium, 
«seu  ad  obtinendura  victoriae  bravium.  »  Quo  ascendente,  ceteri  subsequuntur,  et 
in  brevi  ad  ipsa  murorum  fastigia  pervenitur.  Pirrus  autem  stabat  illic,  praestolans 
eorum  praesentiam 2,  et  œgre  ferens  nimiam  tarditatem.  Qui,  quum  Boamunduni 
minime  videret,  inquisivit  ubi  esset.  Qui  in  proximo3  adesse  dicitur;  sed  Pirrus  b 
de  absentia4  vehementer  contristatus  est5,  dicensa  : 

«Quid  facit  iile  piger?  quid  tardât,  quidve  moratur? 

«  Mittite  qui  dicat  quod  citius  veniat. 
«  Mittite  qui  dicat  quia  lux  hodierna  propinquat, 

«Et  creber6  cantus7  praesignat 8  adesse  serenum  9.  »  c 
Nuntius  eligitur  qui  nuntiet  haec  Boamundo. 

Quod  ut  audivit,  festinus  accucurrit 10  ;  sed  quum  ad  scalam  pervenit,  fractam 
invenit. 


CAPITULUM  XIII. 

De  fra tribus  Pirri  quos  Fulcherius  occidit11. 

Interea  Fulcherius,  qui  cum  lx1*12  juvenibus  armatis  ascenderat,  exceptis  tur- 
ribus  Pirri,  très  13  alias  bellica  virtute  occupaverat,  et  in  eis  duo  fratres  Pirri  d 
occiderat 14  b. 


CAPITULUM  XIV. 


De  Pirro  qui  portas  civitatis  aperuit 15. 

Tune  ûteie  leU  radiabat  tteila  cometa  '•. 

Quod  licet  Pirrus  non  ignoraret,  a17  promisso  fidei  pacto  non18  retardavit; 
sed,  ut  audivit  quia  scala  confracta  erat19,  venienti  Boamundo  et  oroni20  Fran- 
corum  multitudini  portas  aperuit c.  Et  quum  graves  gemitus  ab  imo  pectore 21 
traheret  longaque  suspiria,  nulla  eum  tamen  a  promissa  fide  illata  removit22  e 
injuria.  Quem  Boamundus  in  ipso  porte  introitu  summisso  capite  salutavit, 
eique  de  collato  beneficio23  gratias  egit.  Sed,  quum  causam  suae  lamenta tionis 24 
didicisset,  admodum  indoluit;  et  de  militibus  suis,  qui  eum  custodirent  resque 

1  Ceteris  hic  audacior.  f.  k.  y.  —  2  Adventam.  z.  —  3  Qui  proxime.  z.  —  4  Absentia  ejas.  y.  —  5  Inter- 
rogavit  ubi  esset  Respondetur  in  proximo  adesse;  sed  Me  de  absentia  contristabatur.  c.  —  6  Crebrorum.  k.  c.  G. 
Crebro.  p.  d.  Crebri.  k.  y.  — 7  Cantus  Gallorum.  a.  b.  d.  f.  g.  h.  i.  k.  t.  u.  v.  y.  —  8  Prœsignant.  a.  d.  k.  d. 

—  9  Galli  cantus  promit  adesse  diem.  c.  —  10  Occurrit.  y.  Accurrit.  z.  —  11  Sic  d.  —  12  Quadraginta.  c.  F.  1. 
— 13  Ascenderat,  et  prmter  eas  turres  quas  Pyrrus  ultro  reddiderat,  très.  c.  —  14  Interemerat.  u.  v.  z.  — 15  Sic  d. 

—  16  Sic  a.  b.  k.  —  17  Tamen  a.  z.  —  18  Pacto  se  non.  y.  —  19  Fracta  erat.  k.  y.  Fracta  esset.  z.  — 
20  Omnium,  y.  —  21  Pectoris.  f.  k.  t.  y.  —  22  Retinuit.  F.  Revocavit.  z.  —  23  Collato  sibi  beneficio.  c.  — 
24  Lamentationis  ejas.  z. 

r 

'  Cf.  Tudeb.  IX,  v,  p.  57,         196.  (Cf.  Tudeb.  IX,  vi,  p.  b-j  et  annotât,     p.  i4i,  196; 

k  Si  Willelmo  Tyr.  (I.  V,  c.  xxi,  p.  228-229)  fidem      Radulfum  Cadomensem,  c.  lxvii,  p.  655.) 
adhibeas,  Pirrus  ipse  fratrem  suum  pugione  percussit.  c  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  xxn,  p.  229,  23o. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLIMITÀNÀ.  801 

a  suas1  tuerentur,  fidelem  custodiam  dereliquit2.  Nec  reticendum  quoniam  sub    a.  1098. 
illa  nocte  cometa,  quae  regni  mutationem  praesignat3,  in  ter  alia  cœli  sidera 
rutilabat,  et  suae  lucis  radios  producebat;  et  inter  Septentrionem  et  Orientem 
igneus  rubor  in  cœlo  coruscabat.  His  evidentibus  signis  in  cœio  radiantibus,  et 
aurora  terris  lucem  referente,  exercitus  Dei  portas  Antiochiae  intravitf  in  virtute 

b  illius  qui  inférai  portas  œreas  contrivit  et  vectes  ferreos  confregit*,  cui  cum  Pâtre  et 
Spiritu  Sancto  subjicitur*  omne  regnum  et  imperium5,  cujus  potestas  permanet 
in  sœcula  sœculorumh.  Amen 6 c. 

EXPLICIT  LIBER  QUINTUS. 


1  Resque  ejus.  z.  —  *  De  militibut  suis  ai  custodiam  soi  rerumque  suaram  ei  dereliquit  c.  —  3  Prœsig- 
nant.  t.  —  4  Cornmittitar.  r.  —  5  Om.  coi  cum  Pâtre  et  Spiritu  Sancto  subjicitur  omne  regnum  et  imperium  z. 
—  6  Om.  Amen  y. 

*  Psalm.  cvi,  16.  Cf.  Isa.  xl?,  a.  c.  xvn,  p.  343  et  35o,  annot.  a;  cf.  quoque  Willelm. 
fc  Cf.  Apoc.  v,  i3.  Tyr.  1.  V,  c.  xxm,  p.  a33.)  Infra  tamen  (1.  VI,  c.  n, 

*  Urbs  capta  fuit  die  Joria,  m*  menais  Juoii,  À.  D.  p.  8o5)  quarto  nonas,  id  est  die  n*  mensis  Junii,  Chris- 
1098.  (Cf.  Tudeb.  IX,  vu,  p.  58,  1 4a  »  197;  Raimund.      tianos  in  urbem  introisse,  minus  accurate  dicitur. 

de  Aguilers,  c  ix,  p.  a5a,  b;  Fulcher.  Carnot  1.  I, 


m.  101 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INDEX  CAPITULORUM  LIBRI  SEXTI. 


I.  De  intégra  fide  gentili. 

II.  Quo  tempore  Antiochia  capta  fuit. 

III.  De  morte  Cassiani  régis. 

IV.  Pugna  inter  Christianos  et  Gentiles. 

V.  Boamundus  vulneratus  est. 

VI.  De  eo  qui  onustus  telis,  quura  vivere  non  posset,  super  Turcos  se  injecit. 

VII.  De  adventu  Corbanam  ad  Antiochiam. 

VIII.  De  Rogero  qui  cum  tribus  aliis  de  urbe  exiit. 

IX.  De  Sensadolo. 

X.  De  inutili  ense  et  lancea  quœ  ante  Corbanam  fuit  aUata. 

XI.  Verba  Corbanam. 

XII.  Verba  matris  Corbanam. 

XIII.  De  his  quœ  intra  urbem  fiebant. 

XIV.  De  cruciatu  famis  Antiochiœ. 

XV.  De  fuga  comitis  Stephani. 

XVI.  Lamentatio  Guidonis. 


101 . 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INCIPIT  LIBER1  SEXTUS. 


CAPITULUM  I. 

De  intégra  fide  gentili2. 


a     Universi  fidèles,  hujus  Pirri  fidem  attendite,  et  attendentes,  si  quid3  ex  fide  per   a.  1098 
fidem  promittitis  \  absque  ulla  contradictione  perficite.  Nulla  hune  memoria  fra- 
ternœ  mortis,  nulla  vis  doloris,  nulla  instigatio  moeroris  avertere  potuit  a  pro- 
misse5 fidei  stabilitate,  magisque  valuit  apud  ipsum  fidei  pactio,  quam  duorum 
gennanorum  diri  cruciatus  interemptio.  Et  si  illud  antiquum  problema  Sansonis6 

b  in  médium  volumus  adducere,  huic  aequipollens  possumus  proponere.  Sanson 
ait  :  De  comedente  exivit  cibus,  et  de  forii1  dulcedo*.  Nunc  vero  de  infideli  processit 
fides,  et  de  extraneo  familiaris  et  intégra  dilectio.  At  ne  fastidiosam  videamur 
facere  digressionem ,  ad  inceptam  redeamus  historiae  propositionem. 


CAPITULUM  II. 

Quo  tempore  Antiochia  capta  fuit8. 

Ultio  divine  sic  se  de  gente  canina 
Ulcisci  volait ,  sicque  sibi  placuil v. 

Quarto  nonas  junii  \  Christiani  in  10  urbem  Antiochiae  introierunt,  et  in  ore 
c  gladii  de  suis  eam  invasoribus  vindicaverunt.  Fulcherius  et  sui  complices,  qui 
cum  eo  murum  11  ascenderant12,  turres  undique  invadebant,  et  incautos  vigiles 
somnoquesolutos,  spiculis  gladiisque  confodiebant,  et  de  summo  illarum  fastigio 
ad  terrain  projiciebant l3.  Qui  in  domibus  sopiebantur,  sonitu  clamoris  exciti L\ 
scire  gestientes15  quid  hoc  esset,  quum  foris16  exirent,  non  revertebantur ;  quoniam 
d  gladios  inveniebant  paratos  quibus  excipiebantur 11 .  Qui  Christiani  erant  Kyrrie- 
leison1*  et  alias  Deo  laudes  personabant ,9,  ut  per  hoc  scilicet  nostris  innotescerent, 
quia20  non  Turci  sed  Christiani  erant21.  Passim  sternuntur  plateae  civitatis  cor- 
poribus  morientium,  quoniam  tune  nullus  eorum  resistebat,  sed  quaerebant 
omnes  latibula  et  fugœ  praesidium.  Nulli  honor  impenditur  :  pueri  cum  puellis, 
e  juvenes  cum  senibus,  senes  cum  juvenibus22,  matres  quoque  cum  filiabus  interfi- 
ciuntur23.  Qui  fugere  poterant  per  portas  exibant,  mortem  tamen  minime  eva- 
dentes,  quia  in  manibus24  de  castris  venientium  incidebant. 

1  Om.  liber  a.  b.  c.  d.  h.  i.  k.  l.  0.  v.  x.  y.  —  2  Sic  d.  De  fide  Pyrri.  t.  —  5  Attendite,  et  si  quid.  t.  — 
4  Attendite,  cujas  exemplo  quicquid  ex  fide  committitis.  c.  —  5  Promissa.  z.  —  6  Probleuma  Sampsonis.  y.  hic 
et  infra.  —  7  De  forti  egressa  est  z.  —  8  Sic  d.  —  9  Sic  k.  b.  —  10  Om.  in  z.  —  11  Muros.  z.  —  12  Om.  901 
cum  eo  murum  ascenderant  c.  —  13  De  summo  turrium  fastigio  ad  ima  prœcipitabanL  c.  —  14  Excitati,  z.  — 

15  Cupientes.  c.  —  16  Foras,  z.  —  17  Om.  Qui  in  domibus  quibus  excipiebantur  t.  —  18  Kyrieleyson.  y. 

Kyrie  eleison,  z.  —  10  Canebant.  k.  —  20  Quod.  z.  —  21  Essent.  z.  —  22  Om.  senes  cum  juvenibus  z.  — 
25  Interficiebantur.  f.  x.  —  24  Manus.  k.  z. 

"  Judic.  xiv,  îtf.  annot.  c.)  Quod  infra  confirma  tu  r  :  «In  crastinum,  id 

L  Id  est  die  n°  mensis  Junii.  Rectius  au  te  m  postero  die  «est  feria  sexta  »  (c.  vi,  p.  807).  Sexta  feria  enim  in 
urbem  captam  fuisse  censendum  est  (Cf.  supra  ,  p.  801,       ivom  mensis  Junii  diem  incidit. 


Digitized  by 


806 


ROBERTI  MONACHI 


CAPITULUM  III. 

De  morte  Gassiani  régis1. 

Casuanuf  monter,  et  baltens  appretiatur". 

Contigit  autcm  ut  et3  inter  fugientes  Cassianus,  rex  et  dominus  civitatis,  vi-  a 
libus  pannis  obsitus  evaderet,  et  in  terram  Tancredi  fugiendo  perveniret4.  Sed 
malo  sui  infortunio  Armenii  eum  cognoverunt5,  et  ei  ilico  cervicem  amputave- 
runt%  et  caput  illius  ad  principes  attulerunt  et  balteum*;  balteique  pretium  .lx. 
bisanteos7  appretiaverunt.  Pars  magna8  fugit  in  castrum  quod  civitati  imminet9  : 
quod  ita  loci  positione  et  natura  munitum  est,  quia 10  nullius  machinae  artificium  b 
timet11.  Illic  est  enim  mons  urbi  contiguus,  cujus  cacumen  12  porrigitur 13  ad 
sidera,  quo  vix  attingere  possunt  intuentium  lumina;  et  de  ipso  potest  circum- 
spici  tota  regio.  In  eo14  confugit  numerosa  multitudo  Turcorum,  habueruntque 
illud  solum  receptaculum. 


CAPITULUM  IV. 

Pugna  inter  Christianos  et  Gentiles l5. 

Erat  autem  huic  Castro  una  turris  nimium  vicina,  quam  Boamundus  cum  suis  G 
satellitibus  jamobtinebat,  illudque  castrum  per  eam  impugnare  parabat.  Sed  illi, 
resumptis  viribus,  turri  satis  eminentiores,  sagittas  et  spicula,  instar  grandinis, 
desuper  immittunt16,  sic  quod17  nostris  minime  licebat18  contra  eos  pugnare,  sed  se 
clypeis  cooperire19  et  armis  defendere20.  Locus  enim  artus  angebat,  et  hostis  de- 
super  opprimebat:  quia  non  erat  alia  via  decertantium,  quam  praestabat  latitudo  d 
murorum.  Propterea  contigit  quia  Turci  irrueutes  contra  turrim21,  un  us  impellebat 
alium,  nec  retroire  erat  facultas,  nec  in  laeva  vel22  in  dextera  ulli  erat  divortium. 
Quotquot  impetus  irruentium  super  nostros  impingebat,  illi  in  lanceis,  spiculis 
et  mucronibus  excipiebant,  et  sic23  vulneratos  ad  terram  projiciebant;  et  ex24  eis 
illos  qui  turrim  desubtus  moliebantur  effodere,  prosternebant;  sicque  mortuus  e 
vivo  necem  inferebat,  et  cui  in  anima  vita  erat25,  in  corpore  mors  apparebat. 

1  Sic  d.  —  2  Sic  a.  b.  (Appropriatur.  b.)  —  3  Om.  et  z.  —  4  Ohsitas  fàgeret,  et  ad  castrum  Tancredi  per- 
veniret.  c.  —  5  Recognoverunt.  t.  —  6  Om.  et  balteam  c.%.  —  7  Bisanceos.  z.  —  8  Part  autem  magna,  t.  Pars 
autem  magna  Turcorum.  t.  —  9  Appreciaverunt.  Turcorum  aatem  pars  maxima  quœ  evadere  potuit  fagit  in 
quoddam  castrum  civitati  proximum.  c.  —  10  Dl.  z.  —  11  Timeat.  z.  —  12  Acumen.  b.  c.  g.  k.  t.  —  13  Por- 
rigi  videtur.  d.  —  14  Eum.  z.  —  15  Sic  d.  —  16  Immittebant.  l.  —  17  Sicque.  v.  k.  Ita  ut.  z.  —  18  Licuerit.  z. 
— 19  Cooperiri.  a.  b.  F.  t.  u.  v.  Cooperiebant.  c.  —  20  Defendere  cogebantur.  z.  —  21  Turrem.  a.  c.  g.  u.  v. 
Virtutem.  b.  —  22  Nec.  n.  Sive.  d.  m.  —  23  Om.  sic  z.  —  24  Et  cum.  z.  —  25  Sic  b.  Deerat.  a.  z. 

'  Cf.  Tudeb.  IX,  vu,  p.  58,         197,  198;  Rai-      1.  I,  c.  xvn,  p.  343;  Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  xxm, 
mund.  de  Aguilers,  c.  ix,  p.  a5a  ;  Fulcher.  Carnot.      p.  a3a. 


Digitized  by 


HIST0R1A  IHEROSOLIMITANA. 


CAPITULUM  V. 

Boamundus  vulncratus  est1. 

Saacius  abscc««it  Boamumlas,  pagnaqae  ce*»it\ 

a     In  quo  conflictu  Boamundus  graviter  sagittatus  est  in  femorc,  nec  jam  nisi  clau-    a.  io98. 
dicans3  valebat  incedere.  Sanguis  ubertim  de  yulnere  cœpit  stillare,  et  cor  nobi- 
lissimi  principis  a  virtute  pristina  cœpit4  deficere.  Qui  nolens  et  invitus,  in  alia 
turri5  retrocessit,  bellumque  dereliquit6.  In  ejus  infirraitate  alioruin  virtus  cor- 
ruit,  quoniam  unusquisque  miserabilem  casum  sui  ducis  admodum  indoluit 7. 

6  Pugnam  diraittunt,  Turcis8  turrimque  relinquunt. 

■  -  Pl. 

CAPITULUM  VI. 

De  co  qui  onustus  telis,  quum  vivere  non  posset,  super  Turcos  se  injccit  '. 

Hic  périt ,  ni  perett  bottis  et  intérêt! 

Unus  tamen  in  superiori  turris  fastigio  remansit,  cujus  egregia  funera  uni- 
versus  nostrorum  exercitus  unanimiter  planxit.  Ille  enim,  ut  vidit  se  solum  esse  11 
derelictum,  tamen  in  se  aniraum  gerens  invictura,  ut  ursus  inter  molossos12,  cœpit 
se  u trinque  defendere;  lapidesque  et  cœmentum  de13  parietibus  avellebat,  et 

c  super  illosuqui  eum  impugnabant 15  projiciebat.  Tandem  mille  sagittis  onustus16, 
ut  vidit  quia  17  mortem  non  evaderet,  mortem  sibi  acceleravit,  quoniam  cum  cly- 
peo  et  armis,  ubi  turbam  densiorem  esse  conspexit,  in  médium  prosilivit l8,  suis- 
que  interfectoribus  tormentum19  fuit.  Non  est  lingua  carnis  quae  ad  plénum20 
valeat  enarrare  quod91  Francorum  manus  ibi  valuit  pessumdare;  et  nisi  castelli 

d  municipium  tam  forte  fuisset,  ipso  die  venturis  calamitatibus  suorum  magnum 
levamen  Dominus  praestitisset.  Sed  voluit  Deus  ut  urbs  Antiochena  difficulter  adi- 
pisceretur,  ut  adepta  carior  haberetur.  Citius  enim  adquisita  vilescunt,  diu  desi- 
derata carius  amplectuntur w.  Nox  interveniens  litem  diremit,  et23  diurno  labori 
contulit  moderamen,  quia  pugnae  ademit24  necessitatem,  sed  fessis  dormiendi  non 

e  tribuit  facultatem.  Ubi  enim  inter25  muros  hostis  adest,  nulla  requiescendi  fa- 
cultas  esse  potest.  In  crastinum,  id  est  feria  sexta%  alii  spoliata  cadavera  mor- 
tuorum  extra  muros  foris 26  trahebant,  alii  de  turribus  cum  castellanis  jaculis  et 
sagittis  decertabant. 

1  Sic  d.  —  2  Sic  a.  b.  k.  —  5  Claudicando.  d.  Claadas.  f.  —  4  Stillare,  et  ipse  princeps  nobitissimus  a  pro- 
pria paulatim  cœpit  virlute.  c.  —  5  Aliam  turrim.  n.  z.  — 6  Dax  reirocessit,  bellum  sociosque  reliquit,  ac.  h.  — 
7  Doluit.  z.  —  8  Turcos.  o.  z.  —  0  Sic  d.  —  10  Sic  a.  b.  k.  —  11  Om.  esse  c.  g.  h.  —  12  Sic  z.  Molosos  omnes 
codices  mss.  —  15  A.  l.  —  14  Hostes.  c.  Ipsos.  z.  —  15  Om.  qui  eum  impugnabant  c.  —  16  Sagittis,  ut 
credo,  onustus.  F.  k.  l.  y.  —  17  Quod.  z.  —  18  ProsiluiU  L.  u.  —  19  Persecutoribus  ipse  tormentum.  d.  m.  — 
20  Qum  salis,  z.  —  21  Quoi.  t.  m.  t.  Quid.  z.  —  22  Amplectimur.  z.  —  23  Oui.  litem  diremit,  et  m.  —  24  Ad- 
venit.  y.  —  25  Intra.  z.  —  26  Foras,  d. 

"  Die  Veneris,  iv°  menais  Junii.  (Cf.  supra,  p.  8oi,  nnnot.  c;  p.  8o5,  annot.  b.) 


Digitized  by 


808 


ROBERTI  MONACHI 


CAPITULUM  VII. 

De  adventu  Corbanam  ad  Antiochiam  l. 

Stantes  in  mûris  agitati  pnlveris  nmbram 

E minus  aspicinot,  qaid  id  esiet  nec  bene  tciant 

Horam  con venta*  formidat  nwtra  javcntas*. 

a.  1098.       Dumque3  sic  res  agitur,  ecce  illi  qui  stabant  in  turribus  et  mûris,  eminus  a 
contemplantur  immensam  nubem  agitati  pulveris.  De  qua  diversa  sen  tien  tes,  alii 
dicebant  Constantinopolitanum  imperatorem  esse,  qui  sibi  veniebat  in  auxilium; 
alii,  quod  verum  erat,  agmina  Persarum4.  Sed  qui  prirai5  veniebant,  ut  viderunt 
urbem  Antiochiœ,  in  unum  consedere6,  praestolantes7  rétro  veniens  robur  suae 
militiae.  Erat  autem  Corbanam8*,  princeps  militiae  régis  Persarum,  qui  ex  longo  b 
tempore  collegerat  sibi  illud  agmen  diversarum  gentium9.  Erant  quidem  10  ibi 
Persae  et  Medi,  Arabes  et  Turci,  Azimitae  et  Sarraceni,  Curti  et  Publicani,  et 
diversarum  nationum  alii  multi.  De  Agulanis11  erant  ibi  tria  mîllia,  qui  nulla 
arma  nisi  solummodo  enses  gerebant12  :  qui  omnes  undique  ferro  cooperti,  nulla 
arma  adversantia  timebant.  Equi13  eorum  vexilla  et  lanceas  ferre  aspernabantur,  c 
et  in  eos  qui  ferebant,  nimia  ira  succendebantur.  Quumque  hiu  in  unum  con- 
venissent,  cursores  suos  an  te  urbem  direxerunt,  qui  nostros  ad  bellum  provoca- 
rent,  et  de  civitate  exire  suaderent.  Sed  nostri,  qui  de  hesterno  conflictu  fatigati 
erant,  salubrius  esse  judicaverunt  inter  mœnia  remanere,  quam  extra  bella  mo- 
vere.  Illi  vero  per  campos  et  plana  currendo15,  nostros  ad  bella  ciebant15,  dira-  n 
que  con vicia  eis  improperabant.  Lanceas  et  gladios  in  altum  ejiciebant,  et  in 
manibus  recipiebant  Sed17,  quum  neminem  de  nostris18  potuerunt19  extrahere, 
disposuerunt  ad  castra  remeare20. 


CAPITULUM  VIII. 

De  Rogero  qui  cum  tribus  aliis  de  urbe  exiit21. 

De  ncce  Rogeri  dolor  ingens  cœpit  haberi 11 . 

Quos,  quum  reverterentur,  insecutus  est  unus23  ex  nostris  Rogerus24  de  Barda- 
villa 25  b,  cum  aliis  tribus  armati^,  sperantes  quod  aliquid26  posset  elicere  ab  eis27;  e 
sed  ipsi  nolebant  cum  paribus  certamen  inire ,  quia  jam  de  Francorum  pneliis 

1  Sic  a.  b.  c.  g.  h.  k.  n.  o.  t.  De  adventu  Corbanan  (Corbaran.  y.),  d.  u.  v.  t.  De  adventu  Corbana.  i.  — 
2  Sic  a.  b.  —  3  Cumque.  *>*.  z.  —  4  Parsarum.  y.  hic  et  infra.  —  5  Prias,  d,  m.  Primum.  n.  o.  —  6  Conte- 
derant.  y.  —  7  Consedentes,  prœstolabantur.  c.  —  8  Corbanan.  l.  z.  hic  et  infra.  Curbanan.  u.  Corbaran.  y. 
hic  et  infra.  —  9  Tempore  sibi  illud  agmen  diversarum  adunavil  gentium.  w.  —  10  Quippe.  z.  —  11  Angu- 
lanis.  c.  ©.  G.  l.  m.  u.  v.  —  13  Ferebant.  l,  n.  t.  Nullam  armorum  copiam  nisi  solos  enses  gestabant.  z.  —  13  Et 
qui.  l.  Equités,  m.  —  14  Hi  omnes.  z.  —  15  Discurrendo.  u.  Currentes.  u.  v.  z.  —  16  Commovebanl.  d.  Voca- 
banU  y.  —  17  Recipiebant,  ludentes  et  luxuriantes.  Sed.  z.  —  18  Ex  nostris.  g.  h.  o.  Neminem  nostrorum.  u.  — 
19  Possent.  c.  d.  Potuissent.  k.  —  20  In  castris  remanere.  k.  —  21  Sic  d.  — 22  Sic  a.  b.  k.  —  23  Est  eos  unus.  y. 
—  24  Rotgerius.  l.  Rogerius.  m.  n.  o.  —  25  Pardavilla.  k.  n.  Barbavilla.  y.  —  26  Aliquos.  z.  —  27  Illis.  z. 

*  Kerboga,  Mauselœ  princeps.  (Cf.  supra,  p.  a5a,      Raimund.  de  Aguiler*,  c.  ix,  p.  a5a  ;  Willelm.  Tyr. 
annot. /.)  I.  Vf,  c.  nt  p.  287.) 

k  Rogerius  de  Barnavilla.  (Cf.  Tudeb.  imitât,  p.  198; 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  809 

a  multa  audierant  enarrare,  posueruntque  insidias  post  se  sub  rupe  cavata,  et  quos-    a.  1098. 
dam  ex  suis  dimiserunt,  qui  eos  quasi  lacesserent1  in  pugna2.  Quumque  nostri 
transirent  insidias3,  fures  de  suis  cavernis  exierunt,  eosque  a  tergo  invaserunt. 
Qui  praeibant  revertuntur  in  occursum,  celeremque  contra  eos  dirigunt  cursum. 
Qui  quum  se  deprehensos  4  esse  cognoscerent5,  flexis  in  partem6  frenis,  fugae 

b  tutelam  speraverunt  consequi,  sed  nullatenus  potuit  inveniri.  Rogerus7  socios 
praemittit  ante  suos  vultus,  et  ipse,  parma8  post  tergum9  rejecta,  creberrimos  illo- 
rum  sustinet10  ictus.  Jamque  paeneevaserat,  jamque  saluti  proxima  loca  tenebat, 
quum  equus  iilius  solo  promit  u,et  cadenti  inhaerens  ipse  cecidit,  qui  nullo  modo 
relevari  12  potuit,  quoniam  equi  mole  oppressus  fuit.  Heu!  quantus  dolor  stridor- 

c  que13  dentium  tune  erat,  super  muros  Antiochiae,  quum  generosa14  Francorum 
pubes  videret  inclytum  militem  suum  rabidos  canes  ita  discerpere 15  !  Avertebant 
oculos,  nec  videre  poterant,  quum  eum  membratim  dilaniabant.  Ad  extremum 
caput  ejus  amputaverunt;  contoque  infigentes,  quasi  triumphi  vexillum,  ad  castra 
déporta  venin  t.  Erant  autem  castra  illorum  16  juxta  pontem  Farreum  17. 


CAPITULUM  IX. 

De  Sensadolo 18. 


Sensadoltu  plorat ,  Corbanam  prônas  adorât , 
Postulat  auxilram,  spondet  et  obsequinm  w. 

d  Sensadolus a  autem ,  filius  régis  Antiocbiae,  nuper  defuncti ,  ierat  contra20  Corba- 
nam, supplexque  adpedes  illius21  procubuerat22,rogans  23b  ut  suimisereretur,  et  con- 
tra Francosadjuvaret,  qui  patrem  suum24  occiderant,  et  de  inclyta  urbe  exhaeredi- 
taverant.Nonhabebatrefugium  ,  nisi  in  solo  urbis  oppido0,  quoniam  jam  tota  civitas 
Francorum  subjacebat  imperio.  «  Pater  meus  2\  dum  adhuc  viveret,  legationém 

e  «  tibi  transmisitd  ut  ei  subvenires,  ut  te  aut  magnis  muneribus  ditaret,  aut  Antio- 
«  chiam  et  universum  regnum  de  te  reciperet26.  Idem  tibi  promitto,  quia  si  potes 
«  recuperare  Antiochiam,  quod27  a  te  illam  suscipiam,  omnemque  tibi  fidelitatem 
«faciam.  Quod  si  non  potes,  fugiendum  tibi  est,  et  omnibus  hominibus  nostrae 
«nationis28.  Non  enim  eis  sufficiet29  Romania,  sive  Syria,  neque  Chorozaïm30: 

f  «quoniam  Iberosolimam  dicunt  esse  suam,  regnumque  Damasci.  »  Erant  autem 
ibi  regeseharum  provinciarum ,  qui  audiebant  verbum  istud31.  His  dictis  Corba- 

1  Lacessirent.  a.  b.  c.  d.  f.  l.  m.  n.  o.  t.  u.  t.  —  2  Pugnam.  n.  z.  Lacesserent  ad  pugnam.  l.  t.  — 
3  Insidiarum  locum.  z.  —  4  Comprehensos.  z.  —  5  Cognovissent.  cf.  —  6  Om.  îh  partem  z.  —  7  Rogerius.  z. 
8  Païma.  i.  —  9  Ipse  arma  post  tergum.  d.  u.  Ipse  post  tergum  arma.  v.  —  10  Sustinuit.  d.  t.  u.  v.  — 
11  CorruiL  d.  —  12  Relevare.  g.  Levari.  z.  —  13  Et  stridor.  c.  b.  k.  t.  —  14  Quum  numerosa  et  generosa.  y. 

—  15  Canes  tam  atrociter  occidere  sicqae  discerpere.  z.  —  16  Castra  eorum  sita.  c.  G.  —  17  Ferreum.  y.  z. 
Om.  Farreum  n.  o.  —  18  Sic  d.  —  19  Sic  a.  b.  —  20  Ad.  z.  —  21  Ejus.  i.  k.  m.  n.  o.  v.  —  22  CorruiL  z. 
Om.  procubuerat.  o.  v.  —  23  Illius  procumbens,  rogaverat.  c.  —  24  Patrem  ejus.  z.  —  25  Meus,  inquit.  y.  z. 

—  26  SuscipereL  t.  z.  —  27  Om.  quod  y.  —  28  Geniis.  o.  z.  —  29  Sufficit.  n.  v.  —  30  Corotam.  b.  Corotaîm. 
g.  u.  Corobaïm.  k.  Corozaïn.  v.  Corosaùn.  y.  z.  —  31  Illud  verbum.  z. 

•  Chems  Eddaulah.  (Cf.  supra,  p.  297,  annot.  e;          d  Cf.  ibid.  p.  59,  i4a,  191,  19a,  197. 

p.  246,  annot.  a.)  *  Quorum  alter  erat  Socmanus  lbn-Ortok,  emirus 

k  Cf.  Tudeb.  X,  1,  p.  6o,  lia,  197,  198.  Hierosolymitanus  (cf.  p.  197,  annot.  c),  alter Decaccus, 

e  Cf.  ibid  rex  Damasci  (cf.  p.  197,  annot.  d). 

m.  102 


Digitized  by 


Google 


810  ROBERTI  MONACHI 

a.  1098.  nam  respondit  :  «  Si  vis  ut  te  omnimodis  adjuvem,  tuoque  regno  restituant,  cas-  a 
«tellum  quod  adhuc  habes  redde  in  manu  mea1,  quia  per  illud  restituetur  tibi 
«  Antiochia.  »  Cui  iterum  Sensadolus2  :  «  Si  praevales3  Francos  eliminare  ab  urbe, 
«mibique  eorum  cervices4  caesas  deliberare,  et5  tibi  tradam  castellum,  et  inde 
«tibi  faciam  hominiuro.  »  Consensit  uterque,  et  traditum  est6  castellum;  et  Cor- 
banam  deliberavit  cuidam  fideli  suo  ad7  custodiendum.  Tali  autem8  conditione*  b 
recepitcustodiam,  ut,  si  Francivincerentur,  castodiret;  si  vincerent10,  et  ipse,  sicut 
et  alii,  relicto  castro,  conftigeret11.  Cui  ille  :  «Et  si  nos  victi  sumus15,  de  castello 
«quid  faceremus13?  Dignum  est  ut  victores  habeant  castellum,  quoniam  Victoria 
«  castello  majus  erit  praemium.  » 


CAPITULUM  X. 

De  inutili  ense  et  lancea  quae  ante  Gorbanam  fuit  allata 14. 

His  ita  gestis,  Corbanam  super  his  conticuit,  et  ad  alia  instituenda 15  tempus  c 
disposuit16.  Et  quum  sederet  in  solio,  attulerunt  ante  eum  Francigenam  17  ensem, 
valde  despicabilem  et  obtusum  et  fœda  rubigine  tectum.  Attulerunt  et  lanceam 
eadem  deformitate  consimilem,  quae  etiam  sua  abjectione  ensem  faciebat  prae- 
pollentem.  Quae  quum  Corbanam  vidisset,  ait  : 

«Quis  dicet  nobis  ubi  sunt  haec  arma 18  reperta  '?  D 

«  Aut  qua  de  causa  nostro  conspectui  sunt  praesentata  ?  »  Cui 19  illi  qui  attulerant 
dixerunt  :  «  Gloriose  princeps,  et  decus  regni  Persarum,  haec  arma  cuidam  Fran- 
«  cigenaa  abstulimus20,  et  tibi  attulimus,  ut  videas  et  agnoscas21  quibus  armis  illa 
«  pannosa  gens  minatur 22  nos  et  fines  nostros  depraedari ,  immo  et  oranem  Asiam 
•  depopulari.  »  Tune  Corbanam  subridens  ait  :  «  Liquet  quia  satis  est  gens  illa  in-  e 
«sensata,  et  ratione  parum  utitur,  quae  talibus  armis  aestimat23  subjugare  sibi 
«regnûm  Persarum.  Gens  quippe  est  praesumptuosa,  et24  alterius  juris  nimium 
%  ambitiosa;  gens  videlicet  quae  in  sua  confidit  animositate;  sed  per  Mathomum25, 
«  maie  intravit  fines  Syriœ  murosque  regiae  civitatis  Antiochiae.  » 

1  In  manum  meam.  z.  —  2  Sensadolus  ait.  t.  —  5  Prœvales,  inquit.  c.  —  4  Verticts.  d.  —  5  Om.  et  z. 

—  6  Et  tradidit.  z.  —  7  Cuidam  de  suis  ad.  c.  —  8  Om,  autem  z.  —  9  Delibe ratione.  l.  —  10  Si  autem  ipsi* 
vincerent.  n.  —  11  Fugiens  se  salvareU  c.  Fugeret.  k.  Consurgeret.  u.  v.  — 12  Victi  erimus.  c.  Fuerimus.  d.  n. 

—  13  Faciemus.  k.  l.  n.  t.  —  14  Sic  d.  De  ense  et  lancea  ante  eum  allatis.  t.  —  15  Constituenda.  k.  l.  n.  y. 

—  16  Ad  alia  disponenda  tempus  instituit.  m.  —  17  Francigenem.  a.  b.  y.  Francigenum.  c.  —  18  Arma  hœc.  z. 

—  19  Quum.  z.  —  20  Tulimus.  b.  —  21  Cognoscas.  k.  —  22  Conetur.  z. —  23  /Estimât  posse.  z. — 24  Et  est  n. 

—  25  Machonium.  y.  Machomum.  z. 

*  Cf.  Tudeb.  Xt  m,  p.  6i,  6a,  i48,  198,  199. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 


CAPITULUM  XI. 

Verba  Gorbanam1. 

Corbtnam  yerba  procédant  mente  •nperba 

a     Haec  dixit,  notariuraque  suum  accersiri3  praecepit4.  Cui  accersito  inquit  :    a.  1098. 
«Sume  plures  scedulas  et  atramentum 5,  et  scribe  religioso  papae  nostro0  Cali- 
«phae%  regique  Persarum  Soldanob  super  omnes  glorioso,  majoribusque  regni 
t  Persarum  proceribus,  ut  longaevam  obtioeant  vitam,  pacem  continuam,  salutem 
«  corporum  diuturnam.  Fortuna  felix  et  jocunda  bene  nobis7  prosperatur,  secun- 

b  «disque  successibus  arridet,  quoniam  Francorum  exercitum  intra  muros  Antio- 
«  chiae  inclusum  teneo,  et  castellura  quod  civitati  praeeminet  jam  in  manu  nostra 
«  habeo.  Unde  certum  vobis  sit  quia  rumores  quos  de  eis  audieratis,  non  sunt 
«illius  generis  cujus  et8  audistis  :  quia  nec  lupus  tan  tus  efficitur  quantus  est9 
«  et  clambr  qui  eum  subsequitur.  Quia  vero  praecepistis  ut  omnino  eos  de  terra 

c  •  delerem,  gladioque  vitaprivarem,  nolite  adversum  me  indignari,  si  plerosque10 
«de  melioribus  vinculatos11  vobis  transmitto  :  quoniam  tune  erit  in  vestra  deli- 
«  beratione,  utrum  velitis  eos  mon  seu  15  vivere.  Nobis  enim  conveniens  esse  vide- 
«  tur  ut  qui  nos  captivare  vénérant,  captivi  fiant,  et  dura  apud  nos  servitia  exer- 
«  ceant 1S.  Honorificum  quippe  erit  regno  Persarum,  si exsulatur  in  eo 14  frater  régis 

d  «  Francorum.  Vos  autem  in  pace  et  summa  tranquillitate  vivite,  omnique  corpo- 
«  reae  voluptati  operam  impendite,  filiosque  sine  cessatione  procreate ,  qui  aliis,  si 
«  necesse  fuerit,  Francis  obsistant,  et  quum  nostrae  defecerint  vires,  tune  valeant. 
«  Faciei  vestrae  praesentiam  non  ante  videbo  quoadusque 15  totam  Syriam  et  Ro- 
«  maniam  atque  Bulgariam16  vestrae  ditioni  subjugabo 17.  »  Haec  Corbanam  locutus 

e  est 18  in  superbia  et19  abusione,  quae  sibi20  conversa21  sunt  in  ignominia  et  con- 
fusione*2. 


CAPITULUM  XII. 

Verba  matris  Gorbanam M. 

Consilium  matris  fariis  maie  concitus  a  tris 
Corbanam  s  prévit,  maj  orque  fnror  sibi  crevit  **. 
Nemo  mire  tur  quod  mulier  tic  loqueretur  M, 
Namque  librot  Moysi  bene  noverat  atque  prophetas  M. 

Post  haec  mater  ejus  venit27  ad  eum  mœrens  et  tristis,  lugubremque  aflferens 

1  Sic  a.  b.  e.  n.  u.  y.  (Corbaran.  n.  v.).  Curbanan  régi  Persarum  mittit  epistolam.  d.  Corbanam  Utteras 
mittit  régi  Persarum.  i.  Verba  Corbanan  ad  notarium.  k.  Verba  Corbanan  nimis  saperba.  t.  Sequuntur  verba 
Corboran.  t.  —  2  Sic  a.  b.  h.  —  3  Accessiri.  d.  t.  Arcessiri.  z.  —  4  Jussit.  z.  —  5  Attramentum.  y.  Om.  et 
atramentum  u.  z.  —  6  Patri  nostro.  F.  —  7  Om.  nobis  n.  —  8  Om.  et  z.  —  9  Om.  est  z.  —  10  Si  quosdam.  z. 

—  11  Vinctos.  z.  —  12  Sive.  z.  —  13  Apud  nos  exerceant  opéra  vel  servitia.  n.  —  14  Si  in  eo  exsulet.  z.  — 
15  Donec.  z.  — 16  Hulgariam.  a.  o.  y.  Ungariam.  F.  i.  Ulgariam.  n.  — 17  Subjugavero.  z.  —  18  Om.  est  z.  — 
19  Et  in.  z. —  20  EL  z. —  21  Versa,  m.  —  22  Ignominiam  et  confusionem.  z.  —  23  Sic  a.  b.  g.  h.  k.  n.  o.  u.  v. 
Mater  Carbanan  venit  ad  eum.  d.  De  adventu  matris  Corbanan.  i.  Mira  et  stupenda  verba  matris  Corbanan.  t. 
M  ira  et  stipendia  verbis  matris  Corbaran.  y.  —  24  Sic  A,  b.  —  25  Nemo  miretur  qaia  sic  mulier  loquitur.  a. 

—  26  Sic  a.  b.  Verba  suœ  matris  furiis  maie  subditas  atris  Tempnit  Corbanan,  mentemqae  gerit  maie  sanam.  z. 

—  27  Post  hœc  venit  mater,  m. 

*  Mosthadher  Billah  Àbul  Abbas  Ahmed ,  chalifa  Ab-  b  Borkiaruc  Seldschukida,  soltanus  Persiœ.  (Cf.  p.  34o, 
basida  Bagdadensis.  annotât  c;  p.  656,  annotât,  a.) 

102. 


Digitized  by 


812  ROBERTI  MONACHI 

vultum;  et  quum  in  secreto  cubili 1  ambo  convenissent,  dixit  mater  ad  filium'  :  a 
«Fili,  solatium  meae  senectutis,  et  unicum  pignus  totius  meœ  dilectionis,  ad  te 
«  festina  venio,  fatigatalonginquitate2itineris.  Ego  eram  in  Aleph  civitate  magna3, 
«  quum  de  te  sermo  gravis  aures  meas  perculit,  suoque  impulsu  maximum  cordi 
«meo  dolorem  impulit.  Dictum  est  mihi  quoniam*  tua  agmina  disponebas,  et 
«  contra  Christianos  pugnare  volebas.  Propterea  festina  veni,  a  temetipso  scire  vo-  b 
«  lens 5  utrum  se  res  ita  habeat,  an  non.  »  Ait6  ad  matrem  filius  :  «  Mater7,  nihil 
«unquam  verius  audisti.  »  Et  mater  ad  filium  :  t  Quis,  inquit8,  iniquus,  fili,  taie 
«consilium9  tibi  dédit?  Nondum  es  expertus  virtutem  Dei 10  Christianorum,  et 
«praecipue  gentis  Francorum.  Si 11  legisses  scripta  omnium  prophetarum  an- 
«  tiquorumque  12  sapientum ,  profecto  non  ignorares  quia  ipse  est  Omnipotens  et  c 

•  Deus  Deorum  omnium  b.  Si  pugnas 13  contra 14  Christianos,  pugnabis  contra  ipsum 
«  et  ipsius  angelos  15.  Sed  dcmentissum  est  contra  Omnipotentem 10  pugnare;  quo- 
«  niam  id  ipsum  est  se  velle  destruere.  De  ipso  quidem  invictissimo  Deo  dicit 
«propheta:  Ego  occidam,  et  ego  vivere  faciam;  percutiam,  et  ego  sanabo11;  et  non 
*est  qui  de  manu  mea  possit  eruerec.  Si  acuero  ut  fulgur  gladium  meum,  et  am-  d 
«puerit  judicium  manus  mea,  reddam  ultionem  hostibus  meis,  et  his  qui  oderunt  me 

•  retribuam*.  Inebriabo  sagittas  meas  sanguine,  et  gladius  meus  devorabit  carnes 18  e. 
Formidolosum  est  contra  hune  conflictum  inire,  qui  gladium  suum  sic  novit 
«acuere,  acutum  inebriare,  inebriato  carnes  macerare.  Fili,  Pharaonem,  regem 

«  iEgypti,  quis  submersit  in  mari  Rubro,  cum  omni  exercitu  suof  ?  Quis  exhaere-  e 
«  ditavit 19  Seon  *,  regem  Amorreorum,  et  Og\  regem  Basan,  et  omnia  régna  Cha- 
ir naam,  et  dédit  suis  in  haereditatem  ?  Ipse  idem  Deus  ostendit  quanto  amore  di- 
«ligat  populum  suum,  quantaque  tutela  circumvallet  eum,  quum  dicit  :  Ecce 
*ego  mittam*0  angelum  meum,  qui  prœcedat  te,  et  custodiaV  semper.  Observa  et  audi 

•  vocem  meam\  et  inimicus  ero  inimicis  tuis,  et  odientes  te  ajjligam\  et  prœcedet  te  an-  f 

•  gelus  meus1.  Genti21  nostrae  iratus22  est  Deus  iile,  quia  nec23  audimus24  vocem 
«ejus,  nec  facimus  voluntatem  25  ;  et  ideirco  de  remotis  partibus  Occidentis 
«excita vit  in  nos  gentem  suam,  deditque  ei  universam  terram  hanc  in  posses- 
«  sionem.  Non  est  qui  eam26  possit  eis27  avertere;  non28  est  qui  eam  valeat  ampli  us 

«  exterminare.  »  Post29  haec  inquit  fiiius  matri  suae  :  «  Credo,  mater,  quia 30  aut  insa-  g 
«  nis,  autfuriisinfernalibusexagitaris31.  Quis  tibi,  inquit32,  dixit33  quia34  gens  ista35 

1  In  secretam  cubiculi.  n.  —  8  Longitudine.  f.  k.  l.  n.  t.  y.  —  5  Civitate  mea.  f.  k.  n.  —  4  Dictum  est 
enim  quod.  z.  —  5  Déciderons,  dm.  —  6  Ait  autem.  f.  k.  l.  n.  t.  —  7  Ad  matrem  ejas  :  Mater,  n.  —  8  Inquit  : 
quis.  z.  —  9  Fili,  taie  consilium  iniquus.  z.  —  10  Om.  Dei  z.  —  11  Hic  inserit  d  hoc  lemma  :  Mater  Curba- 
nan  verba  prophetarum  ei  récitât  —  12  Et  antiquorum,  z.  —  15  Si  pugnaveris.  v.  Si  pugnabis.  z.  —  14  Aiver- 
sus.  l.  m.  N.  o.  y.  z.  —  19  Angelos  ejus.  z.  —  16  Ipsum  Omnipotentem.  z.  —  17  Et  ego  sanàbo,  et  reliqua  (ce- 
tera, t.).  F.  k.  t.  —  18  Sanabo,  et  reliqua  usque  ad  Gladius  meus  devorabit  carnes,  y.  Om.  Et  non  est  qui  de 
manu. . .  devorabit  carnes.  F.  k.  t.  —  19  Quis  interfecit.  c.  Exhœredavit.  l.  m.  h.  o.  Ejecit.  z.  —  20  Mitto. 
k.  m.  n.  o.  —  21  Custodiat  semper,  et  cetera.  Genti.  k.  —  22  Inimicus.  F.  t.  y.  Iracundus.  k.  l.  m.  —  23  Non. 
g.  h.  l.  —  24  Audivimus.  o.  —  25  Voluntatem  ejus.  f.  k.  l.  n.  t.  y.  —  26  Om.  eam  n.  —  27  Om.  eis  z.  — 
28  Nec.  z. —  20  Adjicit  d  lemma  illud  :  Responsio  Curbanan  matri  suœ.  —  30  Quod.  z.  —  31  Agitaris.  m.  — 
32  Om.  inquit  y.  z.  —  33  Om.  dixit  b,  c.  i.  d.  v.  —  34  Quod.  m.  z.  —  35  Gens  christiana  ista.  o. 


*  De  hoc  colloquio,  cf.  Tudeb.  X,  v,  p.  63  et  seq. 
i43, 1 44.  i45,  îgg,  aoo. 
b  Cf.  Dbdter.  x,  17. 
c  Dedter.  xxxii,  39. 
<Ibid.ài. 
\Ibid.  4a. 

f  Vid.  Exod.  xivf  a3 ,  28. 


f  Cf.  Nom.  xxi,  2 1  -28;  Dedt.  11 , 26  et  seq.  Ps.  cxxxv,  1  g. 
h  Cf.  Numer.  xxi,  33;  Deuter.  ni,  a;  xxix,  7;  xxxi, 
4;  Psalm.  cxxxv,  20. 
Exod.  xxiii,  20. 
j  Cf.  ibid.  21. 
k  Cf.  HU.  22. 
1  Cf.  ibid.  23. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  813 

a  «  non  potest  exterminari 1  ?  Plures *  mecum  sunt  optimates  et  admiraldi ,  quam  sint   a.  1098. 
«omnes3  iosimul  congregati.  Die  mihi  mater  :  Hugo  eorum  vexiUarius,  et  Apu- 
«  liensis  Boamundus,  et  gladiator  Godefridus  sunt  ipsi  Dii  eorum?  Nonne  sicut et 
«nos  aluntur  temporali  cibo?  Nonne  eorum  caro  sicut  et  nostra  potest  incidi 
«  ferro?  •  Ad  haec  mater  respondit  :  «  Non  sunt  Dii  quos  tu  nominas,  sed  homines, 

b  «  et  milites  Dei  excelsi,  qui  dat  eis  animos,  exaggerat  vires,  et  reddit 4  magnani- 
«mos  :  sicut  ipse  per  prophetam5  loquitur,  dicens  :  Persequetur  unus  de  vestris6 
«  mille,  et  duo  fugabunt  decem  millia  *  :  quod  etiam  7  in  bis  expertum  est  qui 
«nostros  fiigaverunt  de  tota  Romania.  Propterea,  fili,  contestor  te,  per  omnia8 
«  nostrorum  numinum  nomina,  ut  te  avertas  a  facie  istorum,  et  ne  moveas9  con- 

c  «tra  eos  bellum.  Stultum  est  enim,  ut  superius  dixi,  contra  Omnipotentem  sœ- 
«vire,  et  in  gentem  suam  debacchare.  •  Et  respondit  filius  matri10:  «Carissima, 
«  noli  lacrymari,  noli  crebris  gemitibus  anxiari;  quoniam  nulla  arte,  nullo  inge- 
«  nio  potest  remanere,  etiam  11  si  in  praelio  scirem  me  ipsum 12  interire 13.  »  Tune 
mater,  tristior  effecta,  iterum  filio  suo  dixit  :  «  Scio  quia  pugnabis,  sed 14  modo  non 

d  «morieris;  sed  antequam  transeat  annus,  hac  vita  décèdes15.  Modo  es  in  omni 
«  regione  Orientali  fama  laudabili  praeditus,  in  aula  régis  Persarum  nulli  secun- 
«  dus  :  quum  autem  modo  victus  fueris,  juxta  quae16  nunc  tibi  est  gloriam 17,  in- 
«gloriosus  eris.  Quanto  enim  quisque  ceteros  antecellit,  tanto  magis  sordescit,  si 
«  turpiter 18  ruit.  Nunc  vero  omni  flore  Orientalium 19  regum  ac  divitum  stipatus, 

e  «tanta20  innumerabilium  satellitum  caterva  vallatus21,  si  superatus  erisM,  cum 
«quo  ulterius  pari  aut  impari  numéro23  decertabis?  Tu  qui  olim  cuva  paucis 
«  multos  solebas  in  fugam  convertere24,  nunc  disces  paucos25  cum  multis,  ut  ca- 
«  nem  lepores,  prœcursare.  » 

Tune  filius,  irae  impatiens ,  verba  matris  diutius  ferre  non  potuit26,  sed  ea27  in- 

f  terrumpens,  ait  :  «  Ut  quid  mater  aerem  concitas  inanibus  verbis,  nosquead  fas- 
«  tidium  pertrahis  sermonibus  imperitis  ?  Nulla  virtus  bellantium 28  valet  nobis 
«  resistere;  nec  valet  alter  exercitus  nostro  praevalere.  Sed  die  mibi 20,  mater 30  mea, 
«  unde  nosti31  quod  vinci  debemus32  in  hac  pugna?  et  quod  rnori  debeo  non  hic, 
«  sed  antequam  transeat  annus,  morte  subitanea?  et  quod  Christiana  gens  fines33 

g  «  nostros  sit  possessura?  •  Cui  mater  ait  :  •  A  centum  annis  et  infra  inveneruntpa- 
•  très  nostri  in  sacris  Deorum  responsis,  et  in  sortibus  et  divinationibus  suis34  et 
«  animalium  extis ,  quod  Christiana  gens  super  nos  esset  ventura  nosque  victura. 
«  Concordant  igitur35  super  hoc  aruspices36,  magi,  et 37  arioli38,  et  numinum  nostro- 
«rum  responsa,  et  prophetarum  dicta,  in  quibus  dicitur  :  A  solisortu  et  occasu, 

h  «afe  Aquilone  et  marih,  erunt  termini  vestri,  et  nullas  stabit39  contra  vos*.  Credimus 
«  quia  hoc  totum  venturum  est,  sed  nescimus  si  nunc  vel  in 40  proximo  est;  sed  quia 41 

1  Nos  (non.  d.  t.)  poterit  exterminare.  d.  l.  t.  Exierminare.  t.  —  2  Valeat  amplias  exterminare.  Ad  hœc 
Corbaran  :  Plures.  k.  n.  —  3  Omnes  ChristianL  z.  —  4  Reddit  que,  z.  —  5  Om.  per  prophetam  y.  —  6  Nos- 
tris,  l.  Vobis.  z.  —  7  Et.  k.  Jam.  z.  —  8  Omnium,  z.  —  9  Non  ineas.  z.  —  10  Ad  hœc  filius  matri.  p.  l. 
Ad  hœc  matri  filius.  k.  n.  Filius  matri  suœ.  z.  —  11  Ingenio  revocabis,  etiam.  z.  —  12  Om.  ipsum  l.  n.  t.  y. 

—  13  Interiturum.  z.  —  14  Et.  y.  z.  —  15  Ab  hac  vita  decesseris.  d.  m.  De  hac  vita  discedes.  z.  —  16  Quem. 
n.  o.  —  17  Gloria,  z.  —  18  Turpius.  z.  —  19  Omnium  Orientalium.  n.  y.  —  20  Tantorum.  z.  —  21  Circum- 
datus.  z.  —  22  Fueris.  c.  d.  f.  k.  t.  —  23  Om.  pari  aut  impari  numéro  k.  h.  —  24  Vertere.  z.  —  25  Nunc  disces 
etiam  fugere  cum  ingenti  copiarum  vi,  et  paucos.  z.  —  26  Habuit.  r.  PoteraU  z.  — 27  Eam.  y.  — 28  Bellorum.  z. 

—  29  Om.  mihi  z.  —  30  Geniirix.  d.  m.  —  31  Scis.  z.  —  32  Debeamus.  m.  z.  —  33  Om.  fines  l.  —  34  Om. 
suis  n.  —  35  Ergo.  g.  h.  o.  Itaque.  z.  —  36  Aurupisçes.  y.  hic  et  infra.  —  37  Om.  et  z.  Om.  igitur  super. . . 
magi  et  l.  m.  n.  o.  —  38  Aruspices.  l.  m.  n.  o.  —  39  Stabat.  y.  —  40  Nescimus  sive  nunc  aut  in.  d.  —  41  Om. 
quia  z. 

*  Cf.  Dbdter.  xxxii,  3o  —  b  Psalm.  evi,  3.  —  e  Dbutbr.  xi,  a4,  a5;  cf.  Jos.  i,  4,  5. 


Digitized  by 


814 


ROBERTI  MONACHI 


1098.    «  prope  quibusdam  nostrorum  videtur,  quia  hoc  assiduae  rerum  mundi  ruinae  a 
«  praesignant,  et  astrorum  intuitus  praenuntiant l.  De  hoc  siquidem  praelio  quod 
«  commissurus  es  dicam  tibi  veritatem,  et  de  morte  tua  quam  inde  habeo  noti- 
«  tiam.  Ex  quo  milites  ad  patrandum  bellum  hoc  colligere  cœpisti,  sollicita  inda- 
«gatione  perscrutata  sum  quaecumque2  mihi  possunt3  ventura  prœdicere4;  et 
«coosouaut  quia5  nullus  Christianos  omnino  poterit  superare6.  Cum  astrologis  c 
•  siderum  cursus,  .vu.  scilicet7  plauetas  et  .xii.  signa,  sapienter  contemplata 
«sum,  et  quidquid  physiculari8  potest  cum  aruspicibus,  extis  et  armis9  pecu- 
«dum10;  cum  sortilegis  sortes  temperavi;  et  omnia  in  unum  concordant,  genti- 
«  que  Francorum  victoriae  titulos  pronuntiant n,  et  necem  tibi,  sicut  dixi  superius, 
«  intentant.  »  Tune  ille  :  «  Mater,  inquit12,  cessa  ab  his  de  cetero,  quia  cum  Fran-  d 
«  cis  pugnabo  quam  citius 13  potero.  »  Illa 14  videns  quod  nil 15  proficeret,  non  diu 
morata  quo16  venerat  rediit,  secumque  reportavit  quicquid  spoliorum  adipisci 
potuit 


CAPITULUM  XIII. 

De  his  quae  intra  urbem  fiebant 18. 

Continuas  tnrbae  pugnas  operantur  in  nrbe19. 

Jam  vero  de  his  quae  intérim  in  urbe  gesta  sunt  aliquid  referamus.  Turcis  libéra 
facultas  erat  intrandi  castellum,  et  exeundi  :  nostrosque  die  noctuque20  jaculando  e 
et  sagittando  ad  bella21  ciebant22,  et  quum  certantium  vires  deficiebant ,  novi  recen- 
tesque  subibant.  Sicque  novis  jugiter  supervenientibus,  virtus  illorum  crescebat; 
nostrorum  vero  quotidiana  lassitudine  deficiebat23.  Nulla24enim  quies  erat,  nec 
arma  deponebant;  sed  in  procinctu  militiae  semper  erant.  Telis  et  sagittis  plateae 
civitatis  impediebantur25,  et  tecta  domorum  onerabantur.  Omni  die26  an  te  cas-  f 
tellum  fit  nova  congressio,  multotiensque 27  fiebat  nostrorum  ipsorumque28  una 
comraixtio29  :  de  nostris  tamen,  Deo  protegente,  pauci  moriebantur ;  de  iliis 30  vero31 
catervatim  perimebantur 32. 

CAPITULUM  XIV. 

De  cruciatu  famis  Antiochiae  M. 

Hic  intra  muroe  scribitor  alla  famés  **. 

Et  dum  sic  tempus  prolabitur35,  famés,  omni36  hoste  crudelior,  nostros  in- 

1  Prœnuntiat.  h.  Prœnuntiavit.  z.  —  2  Quacumque.  d.  Quicumque.  z.  —  3  Possent.  n.  —  4  Prœdicare.  t.  — 
5  Quod.  z.  —  6  Superari.  k.  —  7  Om.  scilicet  n.  —  8  Physicaculari.  z.  —  9  Et  extis,  armis.  y.  —  10  Om.  et 
armis  pecudum  l.  n.  —  11  Prœnuntiant.  y.  z.  —  12  Ille  malri  inquit.  y.  —  13  Quam  primum.  z.  —  14  Ad 
ultimum  illa.  d.  —  15  Quia  nihil  t.  Quia  nil.  u.  —  16  Unde.  z.  —  17  Poterat.  k.  —  18  Sic  d.  De  famé  nos- 
trorum. b.  De  Juga  quorumdam  nostrorum.  i.  De  conjlictu  urbano.  l.  n.  u.  v.  —  19  Sic  a.  b.  —  20  Ac  nocte.  v. 
Nocteque.  z.  —  21  Bellum.  d.  —  22  Sciebant.  g.  u.  y.  Exibant.  t.  —  23  Non  deficiebat.  n.  Deficiebant.  t.  — 
24  Nuïla  eis.  f.  l.  t.  y.  —  25  Implebantur.  k.  n.  —  26  Om.  omni  die  b.  c.  —  27  Multotiesque.  z.  —  28  Et 
ipsorum.  z.  —  29  Connexio.  n.  Commistio.  z.  —  30  Quum  illi.  c.  —  31  De  nostris  tamen.  m.  Om.  vero  c.  n.  — 
32  Perimerentur.  c.  —  33  Sic  d.  —  34  Sic  a.  b.  —  35  Labitur.  n.  —  36  Omnium,  y. 


Digitized  by 


HISTORIÀ  IHEROSOLIMITANA.  815 

a  vadit\  viresque  eorum  de  die  in  diem  attenuavit.  Vultus  marcescunt,  brachia  défi-    a.  io98. 
ciunt,  et  tremula  manus  vix  terra  vellicat1  herbas,  et  frondes  arborum,  et  radiées 
naporum  2  sylvestrium.  Hœc  omnia  coquebantur 3,  et  pro  divitiis4  sumebantur 5. 
Crus  asini  .lx1\6  solidis7  comparabatur,  et  qui  emebat  dissipator  substantiae 8  non 
aestimabatur.  Panis  parvus  adpreciabatur  uno  bisantio;  carnes  asinorum,  equo- 

b  rum,  camelorum,  boum,  bubalorum0,  consumebantur,  insuper  et  eorum10  coria 
concoquebantur 1 1 .  Matres  filios  suos ,  famé  pereuntes ,  ad  ubera  suspendebant 12 ;  sed 
pueri  in  mammis13  nil  prorsus14  inveniebant,  et  prœ  inopia  lactis  clausis  oculis 
palpitabant.  Quadam15  die  Corbanam  incitavit  nostros  ad  praelium,  scilicet  ex- 
tra urbem,  ab  iila  parte  in  qua  erat  castellum;  sed16  milites17  et  equi,  famé  cru- 

c  ciati,  diu  non  potuerunt  suflferre  Yeloces  impetus  illorum 18.  Conglobati  igitur  in 
unum,  nostri  ad  civitatem  regredi  salubrius  esse  intellexerunt 19 ;  sed  oppressi  a 
Turcis,  portam  nimis  angustam  reppererunt,  in  tantum20  quod  quidam  ibi  usque 
ad  mortem  attriti  sunt.  Sicque  fiebat  pugna  intus  et  exterius,  nec  dabatur  ulla 
quies 21  nostris  famé  pereuntibus.  Propter  baec  et  bis  similia  22  aliqui  de  nostris 

d  militibus,  immoderate  perterriti,  fuga  in  ipsa  nocte  lapsi23  sunt,  funibusb  ad  pro- 
pugnacula  ligatis2\  quibus  manus  suas  omnino25  decoriaverunt  ,  et  sic  ad  mare 
pedibus  tctenderuntc.  Quo  pervenientes  dixerunt  nautis  ut  fugerent,  quoniam26 
omncs  Christiani  aut  mortui  aut  vinculati  erant27.  Illi  autem  dolentes  in  mare  se 
miseront,  et  Turcorum28  potentatui  se  subtraxerunt. 


CAPITULUM  XV. 

De  ftiga  Stephani  comtois*9. 

Contai  Camotij ,  urbt  indyU  amqw  notis , 
Territtu  aofugit ,  bellom  •odotque  rdiquit  M. 

e  •  Stepbanus31  Carnotensis  cornes,  qui  inter  alios  principes  videbatur  magnus, 
in  consilio  providus32,  et 33  morum  honestate  praeclarus,  antequam  Àntiochia  capta 
fuisset34,  gravi  infirmitate  detentus  est;  et  ad  quoddam  castrum,  quod  suum  erat35, 
secessit,  cui  nomen  Alexandreta36  fuitd.  Hic  ut  a  fugientibus  audivit  hanc  de  nos- 
tris relationem,  occulte37  montana  urbi  praemioentia  ascendit,  utvideret  quidnam 

1  Vellificabat  D.  —  2  Saporum.  i.  u.  v.  Vaporum.  v.  z.  —  3  Om.  verba  Bœc  omnia  coquebantar.  nostris 

famé  pereuntibus  l. — 4  Et  deliciis.  F.  i.  —  5  Coquebantar  et  comedebantar.  z.  —  0  Asini  zl.  f.  —  7  Solidos.  b. — 
8  Dissipatœ  substantiœ.  n.  —  9  Bufalorum.  d.  Babalarum.  y.  —  10  Insuper  eorum.  z.  —  11  Coquebantar.  n. 
T.  u.  y.  y.  —  w  Dispendebant.  h.  —  13  In  maternis  uberibus.  z.  —  14  Om.  prorsus  u.  v.  z.  —  15  Adjungit  d 
lemma  ejus  modi  :  Intus  et  exterius  nostros  ad  bella  ciebant.  —  10  Et.  n.  —  17  Sed  équités,  i.  —  18  Eorum.  z. 

—  19  Decreverunt.  x.  n.  —  20  In  tanto.  F.  —  21  Requies.  k.  n.  —  22  Et  consimilia.  d.  —  23  Elapsi.  z.  — 
24  Propugnacula  mûri  ligatis.  d.  —  25  Om.  omnino  t.  —  26  Quia.  k.  —  27  Vincti  essent.  z.  —  28  Turcorum.  z. 

—  20  Sic  a.  b.  c.  g.  h.  x.  m.  o.  u.  v.  Stephonus  cornes  Hmidas  fugit,  nemine  fugante.  d.  De  fuga  Stephani 
Carnotensis.  i.  De  fuga  Stephani  comiUs  Carnotensis.  t.  y.  —  30  Om.  hos  versus  c.  x.  t.  u.  v.  y.  —  31  Ste- 
phonus autem.  n.  —  32  Magnas,  consilio  providus.  z.  —  33  Om.  etz.  —  34  Caperetur  Antiochia.  z.  —  35  Fuit.  t. 

—  36  Alexandrita.  b.  —  37  Om.  occulte  o.  z. 

'  Cf.  Tudeb.  X,  xii,  p.  73,  i48,  202,  ao3;  Raimund.  c  Cf.  Tudeb.  X,  vin,  p.  67,  i46,  aoot  aoi;  Raimund. 

de  Aguilers,  c.  xif  p.  2  58;  Willelm.  Tyr.  1.  VI,  c.  vu ,  de  Aguilers,  /.  c. 

p.  2*5,  a46.  d  Cf.  Tudeb.  XI,  I,  p.  74,  i48,  2o3;  Willelm.  Tyr. 

b  Cf.  Tudeb.  imitât,  p.  200,  201;  Raimund.  de  Agui-  1.  VI,  c.  x,  p.  25o;  Radulfum  Cadomeusem,  c.  lxxii, 

lers,  c.  x,  p.  253.  p.  658,  659. 


Digitized  by 


Google 


816  ROBERTI  MONACHI 

à.  1098.    esset,  utrumne  relatio  vera  fieret1-  Sed2  innumerabilia 3  Turcorum  tentoria*  a  a 
longe  conspexit,  nostrosque  inter  urbem  inclusos  esse5  deprehendit;perterritus6 
timoré7  aufugit,  et  ad  castrum  suum  remeans,  funditus  eum 8  exspoliavit ;  et  sic 
versus9  Constantinopolim  equitare  cœpit10.  Illi  vero  qui  in  urbe  obsidebantur, 
summo  desiderio  ejus  adventum  praestolabantur,  putantes  quod  imperatorem 
secum  adduceret,  et  cum  eo  rébus  necessariis  succurreret n.  At  ipse  in  diversum 12  b 
tendens,  ut  ad  Philomenam  15a  venit,  imperatorem  ibi  invenit,  eique  sécréta  allo- 
cutione  dixitb  :  «Domine  imperator,  nostri  Antiochiam  rêvera  obtinent;  sed  cas- 
«  tellum  quod  ei  superest 14  adbuc  Turci  possident,  innumera 15  Turcorum  agmina 
«  eos  de  foris  obsident,  et  qui  in  castello  sunt  intus16  oppugnant.  Sed  quid  super 
«  bis  restât,  nisi  quia  aut  jam 17  mortui  sunt,  aut  in  proximo  omnes 18  morientur?  c 
«Tu  autem,  révérende19  imperator,  si  nostro  credis  consilio,  ulterius  non  pro- 
«  gredieris,  sed  ad  urbem  tuam20  reverteris.  Nihil  est  quod  humana21  eispotestas 
«  ulla22  valeat 23  subvenire;  sed  si  illuc  ieris,  cum  tuo  exercitu  poteris  interire2*.  » 
His  auditis  sermonibus,  imperator  valde  tristis  efficitur,  et  quod  sibi25  dixerat 
in  secreto,  principibus  suis  ac  magistratibus 26  propalavit  in  aperto.  Omnes  contris-  d 
tantur,  nostrorumque  funera  lacrymantur 27. 


CAPITULUM  XVI. 

Lamentatio  Guidonis  28. 

•  Guido  nimis  plortt,  Dominum  cum  fletibas  ont" 

Ne  sibi  ditpliceat  gens  ma,  ne  percat M. 

Erat31  ibi32  quidam  miles,  nomine  Guido c,  qui  per  militiam  célèbre  nomen  sibi 
adquisierat,  multumque  Boamundofamiliarisdexstiterat.  Qui  quum  hocaudisset33, 
ita  indoluit  3\  quod,  ac  si  mortuus  esset,  in  terram35  corruit.  Et  quum ,  resumpto  spi- 
ritu,  ab  illa  mentis  alienatione  reverteretur,  flere  immoderate  cœpit,  genasque  un-  e 
guibus  sulcando,  crines 36  manibus  decerpendo,  omnes  cogebat37ad  luctum,  dice- 
batque  :  «  0  Deus  omnipotens,  ubi  est virtus  tua?  Si  omnipotens  es,  cur 38 hoc 39 fieri 
«  consensisti?  Nonne  erant  bi 40  et  milites41  tui  et  peregrini?  Quis  unquam 42  rex,  aut 

1  Fuisset.  d.  Esset.  l.  h.  Belationem  veram  audisset.  c.  —  2  Sed  ut.  F.  l.  l.  m.  n.  t.  u.  y.  t.  —  9  Zne- 
narrabilia.  n.  —  4  Millia.  l.  Agmina.  v.  z.  —  5  Eos.  y.  —  c  Et  perterritus.  z.  —  7  Animi  timoré,  k.  n. 
Nimio  timoré,  v.  l.  t.  y.  —  8  Sic  a.  b.  f.  g.  h.  i.  k.  l.  o.  t.  u.  v.  W.  k.  n.  Om.  eum  m.  z.  —  9  Sic  usque.  g. 

—  10  Cœperunt.  L.  n.  —  11  Subveniret.  k.  n.  Succurrerent.  o.  —  12  In  contrarium.  c.  —  13  Philemonem. 
b.  c.  h.  —  14  Sapereminet.  k.  n.  — 15  Innnmeraque.  t.  —  1C  Intas  eos.  l.  n.  —  17  Quia  jam.  L.  u.  n.  — 
18  Nostri  omnes.  c.  —  19  Reverentissime.  l.  n.  t.  —  20  Om.  tuam  n.  —  21  Nam  non  potest  humana.  z. 

—  22  Natta,  g.  —  23  Nihil  est  quod  humana  ei  potestas  possit  ulla.  L.  Om.  valeat  z.  —  24  Introire.  a.  b.  g.  — 
25  Ei.  z.  —  2C  Om.  ac  magistratibus  d.  —  27  Lamentantur.  c.  l.  —  28  Sic  a.  t.  Lamentatio  Widonis.  b.  c. 
g.  h.  k.  u.  y.  Candis  quippe  bonis  placet  iste  planctus  Guidonis.  d.  De  lamentatione  Widonis.  i.  Lamentatio 
Guidonis  super  Boemundam,  sperans  eum  interfectum.  y.  —  29  Om.  hune  versum  c.  k.  y.  —  80  Sic  a.  — 
31  Desideratur  in  l  totum  hoc  caput.  —  52  Erat  autem  ibi.  m.  —  33  Vidisset.  y.  —  34  Doluit.  v.  —  35  In 
terra,  m.  o.  z.  —  36  Et  crines.  n.  Crinesque.  v.  v.  —  37  Commovebat.  v.  —  38  Om.  Omnipotens  es,  cur  F.  — 
39  Hœc.  z.  —  40  Om.  hi  m.  z.  —  41  Hi  milites,  n.  —  42  Nunquam.  g. 


*  Cf.  supra,  p.  74,  annot.  b. 
h  Cf.  Willelm.  Tyr.  1.  VI,  c.  xi,  p.  a5i. 
e  Cf.  Tudeb.  XI,  11,  111,  p.  75,  76,  1^9 1  ao3,  ao4; 
Willelm.  Tyr.  I.  c. 

A  Si  Tudebovi  aliisque  fidem  adhibeas,  Guido  Boa- 


roundi  frater  eral.  Miles  ille,  consanguin itatem  oblitus, 
Boamundum  prodidil  in  urbis  Dyrrachii  obsessione, 
atque  fraudulenter,  ut  dicit  Ordericus  Vitalis  (\.  XI, 
t.  IV,  p.  a4o),  ad  partes  imperatoris  conversus  est.  De 
morte  hujus  Guidonis  cf.  supra,  p.  568. 


Digitized  by 


HISTORIÀ  IHEROSOLIMITANA.  817 

imperator,  aut  potens  dominus  familiam  suam  ita  pcrmisit  occidi,  si  unquam 1  a.  1098. 
adjuvare  potuit2?  Quis  erit  ulterius3  miles  tuus  aut  peregrinus  tuus4?  0  Boa- 
munde,  honor  aliorum  divitum5,  corona  sapientium,  gloria  militum,  solamen 
desolatorum,  robur  militiae,  et  totius  mundi6  decus  insigne,  ut  quid  tibi  taie7 
infortunium  contigit,  quod8  Turcorum  ludibrio0  subjaceres?  Euheu10!  cur 
mihi  concessum  est  vivere  post  te?  Quae  mihi  de  cetero11  lux  grata,  quae  species 
amœna,  quae  gloria  delectabilis ,  quae  vita  jocunda  ,  te  minime  superstitePO  Deus  12, 
iromo  si  Deus,  si 15  verum  est  quod  iste  nugacissimus  et  fugitivus  cornes  attulit, 
quid  amplius  erit  de  via  Sepulcri  tui?  Utquid14  ita  occisi  sont,  quasi  non  habe- 
rent  dominum  servi  tui?  0  Boamunde,  ubi  est  illa  fides15  quam  semper  ha- 
buisti  in  Salvatore  tuo  Domino16  nostro  Jesu  Christo?  0  Imperator  et  egregii 
milites,  qui  mecum  tanta  tantorumque  funera  lugetis,  quis  perfecte  credere  po- 
test  quod  tanta  militia  sic  perierit?  Pro  certo,  si  in  medio  campo  ab  omni  Orien~ 
tali  populo  fuissent  circumsepti,  non  ante  omnes  occiderentur  quam  ulcisce- 
rentur.  Nunc  vero 17  et  civitatem  habebant,  in  qua  se  defendere  poterant,  et  ita 
interempti  sunt?  0  Imperator,  certissime  scias  quia,  si  Turci  nostros  occiderunt, 
pauci  de  ipsis  remanserunt.  Propterea  ne  paveas  illuc  ire,  quia18  Antiochiam 
poteris  rebabere19.  »  Imperator  quidem 30  consilio  illius  noluit  assensum  praebere, 
sed 51  verbis  nugacis22  comitis  nimium  credulus,  rétro23  destinavit  abire,  Bulga- 
riaeque  loca  praecepit  devastare,  ut,  si  Turci  in  partes  illas  devenirent24,  nihil  peni- 
e  tus  invenirent.  Cum  illo 25  pariter  et  ipse  Guido  2Ô,  et  illi  qui  cum  ipso  Impe- 
ratore  ierant  reversi  sunt,  quia  ultra  ire  non  praesumpserunt.  Sic  igitur  nostri 
omnes  bumano  solatio  destituti  sunt;  et  per  .xxv. 27  dies,  cum  bostibus  et  famé, 
et28  gladio  et  penuria  indesinenter  decertaverunt. 

EXPLICIT  LIBER  SEXTDS. 


1  Ullo  modo.  z.  —  2  Si  unquam  potait  auxiliari.  c.  d.  r.  o.  —  9  Unquam.  z.  —  4  Om.  Quis  erit...  pere- 
grinus tous  F.  k.  n.  t.  y.  Om.  tuus  z.  —  5  Ducum.  z.  —  6  Totius  hujus  mundi.  y.  —  7  Cui  tibi  taie.  z.  — 
8  Ut.  z.  —  9  Delubrio.  g.  h.  i.  y.  —  10  Heu!  d.  r.  g.  Heu  heu!  y.  z.  —  11  Mihi  post  hœc.  z.  —  12  O  Deus 
omnipotens.  t.  —  13  O  Deus,  si.  z.  —  14  Qua  causa,  y.  z.  —  15  Illa  fides  tua.  z.  —  16  Om.  tuo  Domino  t. 
— 17  Autem.  z.  —  18  Quoniam.  m.  —  19  Recipere  poteris.  z.  —  30  Om.  quidem  z.  —  21  Om.  sed  z.  —  22  Nu- 
gacis  fugitivique.  z.  —  23  Sed  rétro,  z.  —  24  Pervenirent.  z.  —  25  Ipso.  z.  Om.  illo  c.  —  28  Et  ipse  Wido 
pariter.  n.  — •  27  Et  per  .xi*,  h.  Per  vigintifere.  z.  —  28  Cum.  u.  z. 


m.  io3 


Digitized  by 


Digitized  by 


Google 


INDEX  CÀPITULORUM  LIBRI  SEPTIMI. 


I.  Quomodo  Deus  apparuit  cuidam  sacerdoti. 

II.  De  visione  sancti  Andréa*, 
m.  Lancea  Domini  invenitur. 

IV.  Ignis  de  cœlo  nostrorum  terrait  hostes. 

V.  Nuntii  ad  Gorbanam  mittuntur,  Petrus  Heremita  et  Herluinus. 

VI.  Verba  Gorbanam. 

VII.  Verba  Herluini. 

VIII.  Quo  ordine  processerunt  ad  prelium. 

IX.  Quomodo  Gorbanam  Aquitanicum  apostatam  occidit. 

X.  Sermo  Podiensis  episcopi. 

XI.  Initium  belli. 
'XII.  De  morte  Odonis. 

XIII.  Cœlestis  exercitus  subsidium. 

XIV.  De  igne  sparso  super  gramen. 

XV.  De  morte  Geraldi. 

XVI.  De  Podiensi  episcopo  et  preda  capta  in  praelio. 

XVII.  De  prseda  et  castelli  redditione. 

XVIII.  De  custode  castelli  qui  voluit  cbristianizari,  et  visione  sanctorum  quam  vidit. 

XIX.  De  tempore  belli  Antiocheni,  quando  peractum  fuit. 

XX.  Mors  Hugonis  Magni. 

XXI.  Quomodo  divisi  sunt  principes  calendas  Novembris  exspectantes. 

XXII.  De  Raimundo  Pileto  nobili  milite. 

XXIII.  De  morte  Podiensis  episcopi. 

XXIV.  De  Albaria  funditus  eversa. 


io3. 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INCIPIT  LIBER 1  SEPTTMUS 


CAPITULUM  I. 

Quomodo  Deus  apparuit  cuidam  sacerdoti 3. 

Coi  Deus  apparct,  quia  sic  sine  crimine  paret  , 
•  Nec  labe  magnomm  maie  sordescit  vîiioram. 

Dukia  verba  Dei,  magna»  solatia  spei  \ 

a     Superna  pietas  humano  destituas  auxilio  nisi  providisset 5,  ex  Francigenis,    a.  io98. 
jam  6  civibus  Antiochenis,  nullus  superesset.  Sed  quum  jam  vita  diffiderent, 
om niaque  eis7  mortero  intentarent8,  placuit  Dec  Salvatori,  régi  regum,  Jesu9 
Christo,  ut  cuidam  sacerdoti*  suo  appareretb,  dum  quadam  nocte  in  ecclesia  suae 
c^stae10  genitricis0  dormiret.  Erant  autem  cum  eo  ipsa  Virgo  mater11  Maria,  et 

b  beatus  Petrus  apostolus*,  cui  pastoratum  12  ovium  suarum  dédit  ipse  Dominus0. 
Cui  et  ait  :  •  Agnoscis  me?»  Cui  sacerdos  :  «  Non.  Tu  quis  es,  Domine?  »  Tune  in 
capite  Salvatoris  crux  cœpit  apparere,  Cui  iterum  Dominus  :  «  Adhuc  agnoscis 
«me13?»  Iterum  sacerdos  respondit:  «Non  aliter  agnosco  te,  nisi  quia  crucem  in 
«  tuo  capite  video,  sicut  in  imaginibus  quae  fiunt 14  in  honore  Domini  nostri  Jesu 

c  «Christi  Salvatoris15  videre  soleo.  »  Et  ait15  Dominus  ad  eum  :  «Ecce,  ego  ipse 
«  sum.»  Sacerdos  vero  ut  audivit  quia17  Dominus  est,  statim  prostravit18  se  ad 
pedes  ejus,  suppliciter  obsecrans  ut  suis  Christianis  subveniret,  famé  et  hostium 
impressione 19  laborantibus.  Cui  ait  :  «  Nonne  tibi 20  videtur  quod  bene  adjuverim 
«eos  hue  usque,  quia  illis  et  Nicaeam  tradidi*1  civitatem22,  et  omnia  quae  eis 

d  «supervenere  bella  vincere  feci?  In  obsidione  Antiochiae  eorum  miseriae  condo* 
«  lui;  nunc  vero  ad  extremum,  civitatis  ingressum23  tribui24.  Omnes  tribulationes 
«et  impedimenta  quaepassi  sunt  ideo  evenire  permisi,  quoniam  multa  nefanda 
«operati  sunt  cum  Christianis  mulieribus,  et  paganis,  quae  valde  displicent  in 
«oculis  meis.»  Ad25  haec  mater  misericordiae,  Virgo  piissima,  et  beatus  Petrus 

e  aposlolus26  ceciderunt  ad  pedes  ejus,  rogantes  ut  populi  sui  misereretur.  Adjecit 
autem  beatus  apostolus27  suae  precationi 28,  et  ait  :  «Domine,  gratias  ago  tibif 
«  quoniam  ecclesiam  meajn  in  potestate  tuorum  servorum  dedisti,  quam,  propter 
■  malitiam  inhabitantium  in  ea  tôt  annorum  curriculis29  paganorum,  fœditatibus 
«sordidari  permisisti 30.  Inde31  in  cœlis  laetanlur  saticti  angeli,  et  consortes  mei, 

f  «  tui  apostoli 32.  »  Tune  Dominus  ait  suo  sacerdoti  :  «  Vade,  et 33  die  populo  meo  ut 
«  revertatur  ad  me,  et  ego  revertar  ad  eum,  et  infra  .v.  dies  mittam  eis  sufficiens 

1  Oip.  liber  a.  b.  c.  d.  g.  h.  k.  m.  n.  o.  t.  u.  x.  —  2  Om.  lncipit  liber  septimus  f.  «l.  —  3  Sic  d.  —  4  Sic 
A.  b.  k.  z.  —  5  Prœvidisset.  a.  y.  z.  —  6  Om.  jam  m.  —  7  Oui.  eis  l.  t.  y.  z.  —  8  Om.  omnia,  .  .  intenta- 
rent  d.  —  9  Om.  Jesu  n.  — 10  Suœ  sanctœ  castœ.  z.  — 11  Virgo  et  mater,  o.  Mater  et  virgo.  z.  Om.  mater  v. 

—  12  Primatam.  n.  v.  —  13  Agnoscis  me  adhuc.  o.  Jamne  agnoscis  me.  z.  —  14  Sant.  z.  —  15  Om.  Salva- 
toris y.  z.  —  16  Om.  ait  y.  z.  —  17  Qaod.  z.  —  18  ProsternebaL  z.  —  19  Incursione.  d.  Oppressions,  z.  - — 
20  flfon  tibi.  z.  —  21  Donavi.  d.  —  22  Nichœam  illis  tradiderim  civitatem.  t.  —  35  lntroitam.  F.  v.  t.  — 
24  Prœbni.  k.  —  25  Hic  inserit  d  hoc  iemma  :  Nota  sanctorum  bonitatem  erga  homines.  —  26  Om.  apostolus 
l.  m.  z.  —  27  Beatus  Petrus  apostolus.  g.  n.  v.  —  28  Prœdicationi.  d.  t.  DeprecationL  g.  o.  —  29  Circuits.  F. 

—  30  Permiseras.  v.  v.  Permiseris.  z.  —  31  Unde.  z.  —  32  Sancti  angeli  tui,  et  consortes  mei  apostoli.  z.  — 
33  Om.  et  z. 

*  Nomine  Stephano  Valanti  sive  Valantino.  (Cf.  ttai-  c  In  ecclesia  beatae  Marias  Antiochcnae.  (Cf.  Tudeb.  X, 
mundum  de  Aguilers,  c.  xvu,  p.  282;  c.  xviii,  p.  286.)       ix,  p.  68,  i36,  201;  Raimundum  de  Aguilers,  p.  256.} 

b  Cf.  Tudeb.  X,  îx,  p.  68.  70,  1^6,  201  ;  Nainum-         4  Cf.  Tudeb.  Le. 
dum,  p.  25f>,  a56.  "  Cf.  Joann.  xxi,  17. 


Digitized  by 


Google 


822  ROBERTI  MONACHI 

a.  1098.    «auxilium;  et1  quotidie2  cantet3  hoc  responsum4  :  Congregati  sunt  inimici  nos-  a 
«  tri  et  GLORiANTDR  in  virtute  sua5,  totum  cum  versu6\  »  Hac7  ita  visione8  com- 
pléta, honorabilis9  presbyter  somno  excitus10  evigilavit11,  expansisque  manibus  ad 
Deum12,  oravit,  prout  Spiritus  sanctus  dabat  eloqui  illib.  Inde  in  die  illa  ad  principes 
exercitus,  hora  tertia  mediante13,  perrexit14,  invenitque  eos  sursum  an  te  castel- 
lum  praeliantes  contra  inimicos,  et  moyen  tes  in  invicem15  bellum  :  quibus  con-  b 
vocatis,  laeto  et  hilari  vultu  dixit  :  «  0  belligera tores  régis  «terni,  annuntio  vobis 
•  ex  parte  nostri16  Salvatoris  gaudium  et  exsultationem;  suamque  transmittit 17 
«vobis18  benedictionem  ;  et  si  ei  obedieritis,  consequemini 10  et20  gratiam.  »  Tune 
omnibus  attente  audientibus  et  undique  confluentibus,  omnem  seriatim  exposuit 
visionem.  Qua  exposita,  subjecit  et  ait  :  «Si  huic  decreditis21  visioni  falsamque  c 
«  eam  esse22  suspicamini, quia  vera  est,  faciam  vobis  quod  libuerit  experimentum; 
«et  si  mendax  inveniar,  omni  injuria  afficite  corpus  meum23.  •  Tune  Podiensis 
episcopus  jussit  afferri  crucem,  sanctumque24  Evangelium,  ut  coram  cunctis 
juraret  hoc  esse  verum 25  :  quod  ita  factum  est. 


CAPITULUM  IL 

De  visione  sancti  Andreae  20. 

Allen  divino  nutu  cuidam  peregrino 

Visio  monstratnr,  qaae  Ulù  «dette  probe  tur  *7. 

Et  ut  divina  bonitas  bona  bonis  accumularet,  suosque  lugubres  servos  magis  d 
magisque  laetificaret,  affuit  ibi  quidam  peregrinus28,  noroine  Petrusc,  qui  et29  hanc 
visionem  retulit  coram  omnibus  :  «  Audite,  populus  Domini  et  servi  Dei  excelsi, 
«vocem  meam,  et  sermonibus  meis  inclinate  aurem  vestram*.  Dum  in  obsidione 
«hujus  civitatis  eramus30,  quadam  nocte  adstitit  mihi  in  visione  sanctus  Andréas 
«  apostolus,  dicens  :  Bone  vir,  audi  etintellige  me.  Et  aio31  ad  eum  :  Tu  quis  es,  Do-  e 
«mine?  Et  ille  :  Ego  sum  Andréas  apostolus.  Fili  32 ,  qaum  urbem  hanc  intraveris*3, 
uet  eam  in  potestate3k  habueris35,  ad  ecclesiam  beati  Pétri  celeriter  vade,  et  in 

1  Auxilium,  intérim,  z.  —  2  Et  tota  die.  o.  —  8  Cantent.  y.  —  4  Responsorium.  z.  —  5  Om.  in  virtute  sua 
d.  f.  —  6  Om.  totum  cum  versu  c.  —  7  In  virtute  sua.  Contere  fortitudinem  illorum,  Domine,  et  disperge 
ittos,  quia  non  est  alias  qui  pugnet  pro  nobis  nisi  tu,  Deus  noster.  Disperge  illos  in  virtute  tua  et  destrue  eos, 
protector  noster,  Domine.  Hac.  k.  Cum  versu  :  Disperge  illos.  Hac.  F.  t.  Gloriantur  et  cetera,  totum  cum 
versibus  :  Disperge  illos  et  cetera.  Hac.  y.  —  8  Hac  igitur  visione.  l.  n.  Hac  itaque  visione.  o.  —  9  Venera- 
bilis.  z.  —  10  Excitatus.  l.  n.  t.  z.  — 11  Surrexit.  z.  —  12  Om.  ad  Deum  z.  —  13  Inde  eadem  die,  hora  tertia 
immediante,  ad  principes  exercitus.  z.  —  14  Ad  Deum  precabatur  ut  hœc  ejus  promissio  velociter  adimpleretur. 
Hora  vero  tertia  diei  sequentie  mediante,  perrexit  ad  principes  exercitus.  c.  —  15  Moventes  invicem.  l.  m.  z. 

—  18  Om.  nostri  g.  k.  —  17  Suamque  et  transmittit.  l.  Suam  enim  vobis  per  me  transmittit.  u.  v.  Suamque 
quam  transmittit.  z.  — 18  Om.  vobis  v.  k.  t.  —  10  Conseqai.  t.  Consequimini.  z.  Om.  vobis. . .  consequemini  y. 

—  20  Om.  et  F.  —  21  Non  creditis.  c.  —  22  Om.  esse  z.  —  28  Om.  Tune  omnibus  attente  afficite  corpus 

meum  1.  —  24  Et  sanctum.  z.  —  25  Quod  esse  verum.  g.  h.  1.  Hoc  verum  esse.  z.  —  26  Sic  d.  Ubi  sanctus 
Andréas  apparaît  cuidam  peregrino.  t.  —  27  Sic  a.  —  28  Accessit  peregrinus  quidam,  c.  —  29  Om.  et  z.  — 
30  Detineremur.  c.  Essemus.  d.  — ;  81  Et  dixi.  d.  —  82  Apostolus;  adjecitque  :  Fili.  y.  z.  —  88  Intraveritis.  y.  z. 

—  34  Potestate  vestra.  d.  —  85  Habueriiis.  y.  z. 


*  Cf.  Tudeb.  X,  îx,  p.  69,  i46,  201;  Raimundum 
de  Aguilers,  p.  a56.  Cf.  quoque  p.  i46,  annolat.  a. 
b  Cf  Act. 

0  De  Pelro  Bartholomaeo ,  e  Provincia  Crucem  secuto , 


cf. Tudeb.  X,  x,  p.  70,  71, 1^7,  201,  202  ;  Raimund.  de 
Aguilers, p.  253,  254;  Fulcherium  Carnot.  1. 1,  c.  xvm, 
p.  344. 

d  Cf.  PSALM.  LXXVI1,  1. 


Digitized  by 


8 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  823 

a  •  locam  1  quem  monstravero  tibi  inventes  lanceam  qua  perforatum  fuit 2  latus  3  5a/- 
«  valons  nostri.  Haec*  tune  solummodo  apostolus  dixit  mihi.  Ego  vero  tune  non 
«ausus5  fui  hoc  alicui  indicare*,  existimans  me  vanam  visionem  vidisse7.  Nunc 

•  vero  ista  nocte  iterum  apparuit  mihi,  dicens  :  Veni,  et  ostendam  tibi  locum  ubi 
«  lancea  abscondita  est,  sicut  promisi  tibi.  Festina  igitar  ut  illam  abstrahas  9  de  terra, 

b  •  quoniam  portantibus  eam  sequetur10  Victoria11.  Et  ostendit  mihi  sanctus  apostolus 

•  locum ,  quem  veni  te 12  et  videte,  et  inde  eam  mecum  extrahite13.  •  Quumque  om- 
nes ad  ecciesiam  beati  Pétri  currere  vellent,  adjecit14  adhuc  et  ait  :  «Mandat 

•  vobis  sanctus  Andréas 15  :  Ne  timeatis;  sed  confitemini  et  pœnitentiam  agite  a  malis 16 

•  operibus  vestris 17,  quoniam  infra  .v.  dies  super  inimicis  vestris 18  iterum19  triumphabitis.  » 
c  Tune  omnes unanimiter  glorificaverunt  Deum,  qui  dignabatur*°consolari  dolores 

ipsorum.  Statim  vero  cucurrerunt  ad  ecciesiam  beati  Pétri,  cupientes  locum  vi- 
dere51  ubi  debebat**  lancea  inveniri23. 


CAPITULUM  III. 

Lancea  Domini  invenitur24. 


Foderunt  autem  ibi  .xinim25.  hommes,  a  mane  usque  ad  vesperura26;  sicque 
eam,  Domino  disponente,  reppererunt';  fuitque  magna  laetitia  in  omni  populo, 

d  magnisque  vocibus  personabant 27  :  Te  Deum  laudamus,  et 28  Gloria  in  excelsis 
Deo.  Tune  omnes  insimul  juraverunt  quia29  nullus  eorum  pro  ulla  tribulatione 
seu  morte30  fugeret,  nec  ab  incepto  itinere  Sancti  Sepulcri  discederet.  Omnis 
itaquë  plebeia  multitudo  gavisa  est,  quum  sacramentum  hoc  jurarent31  majores; 
et  alter  alterum  in32  virile  robur  suadebat33,  et  de  divino  adjutorio34,  ad35  qtlod 

e  fiducialiter  unusquisque  prœstolabatur,  applaudebat. 

1  In  loco.  z.  —  2  Est.  z.  —  3  Lato»  in  crace.  c.  —  4  Hoc.  z.  —  *  Abusus.  y.  —  0  Dicere.  d.  —  7  Vana 
vidisse.  k.  —  8  In  quo.  o.  —  9  Ut  extrahas  eam.  z.  — 10  Subsequetar.  d.  —  11  Latus  Sahatoris  nostri.  Et  his 
dictis  protinns  recessit.  Ego  vero  de  his  hactenus  loqui  nemini  audiebam;  prœsertim  quum  ipsius  loci  nuUam 
haberem  certitadinem,  ne  forte  ab  omnibas  dicereinr  vanam  me  vidisse  visionem.  Nocte  vero  hesterna,  iterum 
mihi  apparuit,  dicens  :  Surgens  sequere  me,  et  locum  ubi  lancea  est  abscondita  ostendam  tibi,  et  quœ  vidisti  non 
timeas  confiteri.  Festina  igitar  ut  illam  abstrahas  de  terra,  quoniam  portantibus  eam  sequetur  Victoria,  c.  — 
12  Quem  promiserat;  venite.  v.  —  15  Abstrahite.  t.  o.  —  14  Addidit.  f.  k.  t.  i.  —  15  Andréas  apostolus.  z. 

—  16  De  malis.  c.  —  17  Om.  vestris  y.  —  18  Super  inimicos  vestros.  v.  z.  —  19  Om.  iterum  d.  t.  v.  — 
20  Qui  dignatur.  k.  —  21  Locum  invenire.  d.  —  22  Ubi  erat.  d.  —  23  Om.  inveniri  d.  —  24  Sic  t.  —  25  Qua- 
tuordecim.  f.  —  28  Vesperam.  y.  z.  —  27  Resultabant.  d.  v.  —  28  Om.  et  z.  —  29  Quod.  d.  Quoniam.  u.  Ut.  z. 

—  90  Propter  ullam  tribulationem  seu  mortem.  z.  —  81  Juraverunt.  d.  m.  —  32  Ad.  z.  —  33  Hortabatur.  z.  — 
34  Auxilio.  c.  F.  k.  t.  y.  —  35  Om.  ad  z. 

1  Cf.  Tudeb.  XI,  iv,  p.  76,  77,  1^9,  aoA;  Rai-  not.  1.  I,  c.  xvm,  p.  344,  345;  Willelra.  Tyr.  1.  VI, 
mundum  de  Aguilers,  p.  262,  a63;  Fulcherium  Car-      c.  xiv,  p.  256  T  257. 


A.  109 


Digitized  by 


Google 


ROBERTI  MONACHI 


CAPITULUM  IV. 

Ignis  de  cœlo  nostrorum  terruit  hostes1. 

Ignis  ab  axe  poli  Turcorom  castra  turbaviL 

Vir  modo  non  prudens  Boamundus  concremat  nrbem  9. 

a.  1098.       Nocte  igitur  insecuta,  ignis  de  cœlo  veniens*  ab  Occidente  apparuit,  et  intra3  a 
Turcorum  exercitum  corruit  :  quod  signum  corda  omnium  vehementer  obstu- 
puit\  et  maxime  Turcorum,  intra5  quorum  tentoria  cecidit.  Inter  se  enim  vati- 
cinare6  cœperunt  quod  postea  contigit  :  quia  ignis  de  cœlo  descendens7,  ira  Dei 
erat;  quia  vero  ab  Occidente  venerat8,  Francorum  agmina  designabat,  per  quos 
ira  su«  animadversionem  exercebat.  Jam  vero  qui  seniores9  erant,  cœperunt  b 
aferocitate  sua  quantulumcumque  mansuescere,  et  ab  ea  quam  prius  habuerant 
animositate 10  torpescere.  Sed  quia  stultorum  infinitus  erat  numerusb,  nostrosque 11 
ad  praelia12  concitabant,  nec  die  nec  nocte  requiescebant,  placuit  senioribus13 
murumc  inter  se  et  illos  constituera 14,  ut  vel  sic  liceret  ad  modicum  respirare15. 
Una  enim  die  tam  acriter  in  nostros  irruerunt16,  quod17  très  in  una  turri18  quae  c 
erat  ante  castellum  incluserunt19d  :  ex  quibus  duo  vulnerati  de  turri  exire  com- 
pulsi  sunt20,  et  capite  plexi  sunt;  unuse  vero21  usque22  in  vesperum23  fortiter 
resistens  permansit,  duosque  ex  illis24  occidit,  et  sic  deinceps  gladio  vitam  fini- 
vit.  Quibus,  dum25  viverent,  quum  Boamundus  vellet  succurrere,  vix  aliquem 
potuit  extrahere,  quia  illos  non  tantum  bostis  urgebat,  quantum  valida  famés  d 
opprimebat. 

Unde  iratus  ignem  poni  praecepit26f  in  domibus  quae  erant  ab  illa  parte27  ubi 
et  palatium  Cassiani  erat28  :  ut  qui  exire  sponte  nolebant,  saltem  exire  compeile- 
rentur  inviti .  Tune  cum  igne  tanta  venti  tempestas  exorta  est 29,  quod  tantum 30 
flamma  invaluit,  quod  usque31  ad  duo  millia  domorum  et  ecclesiarum  combussit32.  e 
Boamundus,  ut33  vidit  Hammam  ignis  ita  insurgere34,  pœnitentia  ductus35  vehe- 
menter  doluit36,  quoniam  de  ecclesia  beati  Pétri  sancteque  Dei  genitricis  Mariae37 
multisque  aliis38  pertimuit.  Dùravit  itaque39  incendium  ab  horadiei  tertia  usque 
in  nocte  média40;  et  sic  fiante  vento  a  parte  dextera,  in  se  ipsam  reversa  est 
flamma41.  F 

1  Sic  d.  Ignis  de  cœlo  veniens  in  circuitu  castra  corruit  t.  —  2  Sic  a.  —  5  Inter.  z.  —  4  In  staporem  ver- 
tit.  d.  Obstupefecit.  z.  —  5  Inter.  k.  In.  y.  z.  —  6  Vaticinari.  z.  —  7  Veniens.  l.  —  8  Descenderat.  l.  — 
9  Itaque  qui  saniores.  c.  —  10  Om.  animositate  F.  l.  t.  —  11  Qui  nostros.  c.  F.  —  12  Ad  prœliam.  t.  z. 

—  13  Senioribus  nostris.  t.  — 14  Construere.  z.  —  15  Om.  Sed  quia  stultorum. . .  ad  modicum  respirare  h.  — 
18  Tam  acriter  nostros  invaserunt.  l.  —  11  Ut.  z.  —  18  Turre.  z.  hic  et  in  Ira.  —  19  Incluse  rint.  z.  —  20  Om. 
sunt  z.  —  21  Vero  ex  ipsis.  d.  —  22  Om.  usque  l.  t.  u.  y.  x.  — 23  Ad  vesperam.  n.  y.  z.  —  24  Fortiter  restitit, 
duos  ex  illis.  n.  —  25  Dum  adhac.  c.  —  28  Ignem  prœcepit  adhiberi.  u.y.  —  27  Ex  illa  parte,  f.  n.  —  28  Est  d. 

—  29  Tempestas  secuta  est.  n.  —  30  Quod  in  tantum.  c.  Quod  tanta.  t.  —  81  Quoad  usque.  a.  —  82  Corn- 
bureret.  c.  Combusserii.  z.  —  83  Boamundus  autem,  ut.  t.  —  34  Consurgere.  n.  —  35  Inductus.  u.  —  367nda- 
luit.  d.  k.  n.  u.  y.  —  37  Om.  Mariœ  d.  —  38  Et  aliis  multis.  c.  Multisque  in  aliis.  k.  n.  —  39  Duravitque.  z. 

—  40  In  noctem  mediam.  y.  z.  —  41  Om.  Duravit  itaque .  .  .  flamma  y. 

*  Cf.  Tudeb.  X.  xh,  p.  72,  i48,  20a.  *  Noraioe  Hugo  lo  Forsenel  sive  li  Forcenez;  diclus 

h  Cf.  Eccl.  1,  i5.  alibi  Insantis.  (Vid. Tudeb.  X.xi,  p.  71,  147,148,202.) 

e  Cf.  Tudeb.  /.  c.  Raimund.  de  A  gu  il  ers,  p.  269.  '  Cf.  Tudeb.  X,  xi,  p.  72,  i48,  202.  Contra  Radulfus 

d  Cf.  Tudeb.  X,  xi,  p.  71,  1^7,  i48,  202  ;  Raimun-  Cadomeusis  (c.  lxxvi,  p.  660,  661)  hoc  incendium  Ro- 

dum ,  p.  258.  berto  Flandrensi  attribuit. 


Digitized  by 


Google 


HIST0R1A  1HEROSOLIM1TANA.  825 


CAPITULUM  V. 

Nuntii  ad  Corbanam  mittuntur,  Petrus  Heremita  et  Herluinus1. 

Francigen»  gentes,  natnra  Marte  fbreotes. 
Mandant  ut  Parthi  sint  ad  cer lamina  parti 

a     Lancea,  ut  superius3  diximus*,  Dei  nutu  inventa,  seniores  et  magistratus  mi-    a.  1098. 
litiae  consilium  acceperunt4  ut  ad  Corbanam  iegationem  suam  mitterent,  item- 
que5  mandata  suumque  consilium  per  interprétera  sui  sermonis  déferrent.  Quum- 
que  de  muitisfieret  inquisitio,  nec  aliquis  prasumeret  haec  ferre  mandata,  tandem 
duo  inventi  sunt,  Herluinus6  et  Petrus  Heremitab.  Hi  cum7  interprète  iter  suum 

b  ad  Turcorum  castra  direxerunt8,  dehinc9  ad  Corbanam  tentoria10  pervenerunt. 
Convenerunt  undique  Turci,  audire  gestientes  quid  dicerent  Christianorum 
nuntii.  Erat11  autem  Corbanam13  residens  in  solio13,  indutus  regio  cultu  habi- 
tuque  pomposo 14  :  ante  cujus  faciem 15  venientes  minime  se  inclinaverunt,  sed 
erecta  cervice  adstiterunt.  Quod  quum  Turci  vidèrent,  aegre  tulerunt;  et  nisi  nun- 

c  tii  essent,  superbae  continentiae  ignominiam  vindicassent.  Tune  nuntii  nil  cunc- 
tantes,  licet  omnes  ira  commoti16  circum  fremerent,  superbo  principi  dixerunt: 
«Corbanam,  Francorum  proceres  tibi  mandant  :  Unde  tibi  contigit17  tam  temu- 
«  lenta  audacia,  quod  armata  manu  contra  eos  venisti,  quum  tu  et  rex  tuus  gens- 
«  que  tua  in  eorum  conspectu  culpabiles  estis l8,  qui  terras  Christianorum  immo- 

d  «  derata  cupiditate  invasistis,  eosque  omnes19  injuria  affectos  occidistis.  Infernales 
«Dii  tui  te  turpius  non  potuerunt  dehonestare,  quam  quod  te  miseront  contra 
«eos30  pugnare.  Si  ratio  juris  tecum  esset,  et  censura  aequitatis  nobiscum  agere 
«veiles,  nos  tecum,  juris  honore  servato,  ratiocinaremus 21 ,  et  quia*22  Christia- 
•  norum  esse23  débet24  incontradicibili  sermone  ostenderemus.  Quod  si  apud  te 

e  «  aequi  ponderis  sunt  jus  et  ratio25,  ut  voluptuosa  voluntas,  fiât  in  ter  tuos  et  nos- 
«  tros26  determinata  pugna,  et  victoribus,  absque  alio 27  sanguinis  dispendio,  tota 
«haec  concedatur28  patria29.  Quod  si  nec  ita  nec  sic  complacet30,  aut  fugam  pro- 
«  tinus  inite,  aut  colla  vestra  nostrorum  ensibus  et  laqueis31  praeparate.  »  His  dictis, 
sermonis  mediator  conticuit.  Corbanam  vero,  ira  magna  inflammatus,  vix  loqui 

f  potuit,  et  tandem  in  haec  verba  prorupit,  dicens32c  : 

1  Sic  d.  De  inventa  lancea.  a.  g.  h.  k.  u.  v.  x.  De  lancea  Domini.  i.  Ubi  nuntii  Christianorum  loquuntur  ad 
Corboran.  y.  —  2  Hoc  mandant  Parthi*  ut  sint  ad  bella  parati.  z.  Om.  hos  duos  versus  c.  x.  t.  d.  v.  x.  y.  — 
5  Lancea  igitur,  ut  superius.  c.  d.  Ut  supra,  t.  u.  v.  z.  —  4  Inierunt.  c.  —  5  Eique.  z.  —  6  Herluinus  scilicet.  c. 
Herluinus  quidam,  d.  Erluwinus.  x.  Erlavinus.  n.  Erlewinus.  u.  v.  x.  Helmnus.  z.  —  7  Corn  suo.  d.  Hii  itaque 
cum.  t.  praecedente  hoc  lemmate  :  Legati  mittuntur  ad  Corbanan.  ' —  8  Dirigunt.  u.  v.  —  g  Et.  v.  Dein.  u.  z. 
—  10  Tentorium.  d.  —  11  Hic  inserit  t  hoc  lemma  :  De  adventu  Christianorum  ad  Corbanam.  —  12  Corbo- 
ran. n.  hic  et  infra.  —  13  Om.  in  solio  u.  v.  —  14  Habita  pomposo.  n.  —  15  Conspectum.  d.  v.  —  16  Con- 
victi.  t.  —  17  Accidit.  d.  —  18  Sitis.  z.  —  19  Eosque  omni.  n.  Om.  omnes  c.  G.  —  20  Contra  se.  t.  —  21  Ratio- 
cinaremur.  z.  —  22  Quod.  z.  —  23  Esset.  g.  h.  y.  —  24  Et  quia  patria  hmc  Christianorum  esse  débet,  d.  — 
25  Jus,  ratio,  v.  v.  —  26  Inter  vos  et  nostros.  n.  —  27  Absque  malto  alio.  c.  d.  g.  h.  Sine  aliquo.  F.  Absque 
aliorum.  z.  —  28  Credatar.  y.  —  29  Tota  hmc  concédât  jura  patria.  v.  Tota  conceditur  hmc  patria.  u.  — 
30  Placet.  k.  n.  —  31  Om.  et  laqueis  z.  —  32  Om.  dicens  c.  k.  n. 

"  Cf.  supra,  c.  m.  p.  8a3.  e  Cf.  Tudeb.  XI,  iv,  p.  77,  78,  i5o,  ao4;  Raimun- 

k  Cf.  Tudeb.  XI,  iv,  p.  77,  i4g,  ao4;  Raimund.  de  dum,  p.  269;  Fulcherium  I.  I,  c.  xxi,  p.  3^7;  Radul- 

Aguilers ,  p.  269 ;  Fulcherium  Carnot.  1. 1,  c.  xxi,  p. 347  •  ^um  Cadomensem ,  p.  664. 

Radulfum  Cadomensem,  c.  lxxxi,  p.  663,  664. 


ni.  io4 


Digitized  by 


Google 


ROBERTI  MONACHI 


CAPITULUM  VI. 

Verba  Corbanam1. 

Corbanaii  fatar,  de  nostris  eoaricUtur  *. 

a.  1098.  «  Vere  gens  Francorum,  gens  superba;  sed  nostro  gladio3  refrenabitur  haec  a 
•  superbia4.  Ideo  autem  requirunt  denominatum  prœlium,  et5  quibus  cedet6  vic- 
«toria,  cedatur7  et  patria8,  quoniam  sine  alio9  sanguinis  dispendioaut  patria10 
cyolunt  ditari,  aut  a  manibus11  nostris12  liberari.  Sed  tune  salubre  consilium 
«  non  invenerunt,  quum  pro  effeminata  gente  contra  nos  13  arma  sumpserunt. 
«Tamen  ite  adhuc,  iliisque  renuntiate  quoniam14,  si  volunt  Deum  suum  abne-  b 
«  gare  suaeque  Christianitati  renuntiare 15,  in  tantam16  gratiam  omnes  recipiemus, 
«  quia17  et  terram  hanc  eis  donabimus,  et  multo  meliorem,  et  de  omnibus  équités 
«faciemus18.  Quod  si  facere19  neglexerint 20,  omnes  in  proximo21  morientur,  aut 
«  vinculati  in  terram  nostram  captivabuntur.  » 


CAPITULUM  VIL 


Verba  Heriuini22. 

Serrai  et  ifte  Dei  oonririâtur  ei  **. 

Post  haec  Herluinus,  qui  illorum  noverat  linguam,  subjecit  et  ait24  :  «0  prin-  c 
«  ceps  nuUius  militiae  sed  totius 25  malitiae,  si  scires  quam  dementissimum  est  apud 

*  Christianos  dicere  :  Nega  Dominum 26,  nunquam  de  tuo  ore  polluto  egrederetur 
«  taie  verbum27.  Scimus  pro  certo,  ipso  Deo  quem  negare  suades  révélante,  quia 

•  in  proximo  est  nostra  salus  et  vester  interitus;  nostrum  gaudium,  vestrum28 

«  detrimentùm.  Quis  vero  vobis  sero  transmisit  ignem,  qui  vos  omnes29  ita 30  d 
«perterruit,  et  de  loco  in  quo  tentoria  fixeratis  ita  exturbavit31?  Signum  hoc  in 
«portentum  veniet  vobis;  nobis,  in  salutem  :  quoniam  ipsius  Dei  nostri  certam 
«inde  habemus  legationem 32.  »  Corbanam  diu  ferre  non  potuit33  convicia  Her- 
luini34,  et35  praecepit  a  conspectu  suo36  illum  amoveri37.  Dixeruntque  ei  qui  illic 
astabant,  ut  cito  recederet,  sin38  alias  nunquam  ei  ulla39  legatio  proficeret  quin  e 
statim  interiret.  111e  cum  sociis  ita  discessit,  et  ad  urbem  remeavit. 

1  Sic  a.  g.  h.  1.  k.  u.  v.  Responsio  Corbanan.  t.  Curbanan  loquitar  de  Francis  multa  superbe,  d.  Responsio 
Corboran.  t.  —  2  Oui.  hune  versum  c.  k.  t.  u.  v.  y.  —  5  Nec  gladio  nostro.  n.  —  4  Eorum  superbia.  z.  — 
5  Ut.  z.  —  0  Cedat.  n.  Cesserii.  d.  Cecidit.  v.  Cedit.  v.  —  7  Cedat.  l.  n.  t.  u.  v.  z.  Cedet.  y.  —  8  Imperium.  z. 

—  9  Sine  uïlorum.  l.  Sine  aliorum.  z.  —  10  Patriam.  n.  —  11  Aut  sic  a  manibus.  n.  —  12  De  nostris  mani- 
bus. c.  —  15  Om.  contra  nos  z.  —  14  Quia.  v.  —  15  Abrenuntiare ,  nostrœque  legi  gloriosœ  se  converti,  d. 

—  16  Om.  tantam  z.  —  17  Om.  quia  z.  —  18  Recipiemus,  ut  absque  bello  terram  liberam  eis  relinquamus; 
sed  et  aliam  multo  meliorem  et  ampliorem  addemus,  et  omnes  eos  équités  faciemus.  c.  Facimus.  k.  —  10  Om. 
facere  k.  n.  —  20  Contempserint.  c.  —  21  Om.  in  proximo  u.  v.  —  22  Sic  A.  g.  h.  Verba  Erlewini.  k.  n.  Verba 
Herlewini.  u.  v.  Responsio  Herluini.  Nota  constantiam  Herluini.  t.  Responsio  Herluini.  y.  —  23  Om.  hune  ver- 
sum c.  k.  t.  u.  v.  Y.  —  24  Herluinus,  linguœ  eorum  non  imperitus,  subjecit,  dicens.  c.  —  25  Om.  totius  v.  v.  — 
26  Christum.  F.  k.  n.  t.  y.  Deum  iuum.  d.  Deum.  h.  Dominum  tuum.  v.  —  27  Hoc  verbum.  n.  —  28  Et  vestrum. 
y.  z.  —  29  Om.  omnes  z.  —  30  Om.  ita  l.  n.  —  31  De  loco  castrorum  ita  exturbavit.  c.  Pertarbavit.  k.  z. 

—  32  Responsionem.  c.  — 33  Non  valens.  f.  k.  n.  t.  Dm  non  valens  ferre,  y.  —  34  Verba  conviciosa  Her- 
luini. c.  d.  f.  —  35  Om  et  y.  —  36  De  conspectu  ejus.  v.  Om.  suo  u.  —  37  Erlwinum  illum  prœcepit  a  con- 
spectu suo  amoveri.  n.  Amovere.  x.  —  38  Om.  sin  z.  —  39  Sin  alias  nulla.  c.  d.  f.  g.  i.  Om.  ulla  z. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITÀNÀ.  827 

a     Nec1  praetereundum  quid,  istis  recedentibus,  Corbanam  suis  dkerit:  «  Audis-    a.  1098. 
«  tis  nunc  pannosos  illos2  vultuque  despicabiles,  et  nullius  personae  homun- 
«culos,  quam3  constanter  locuti  sunt4;  nec  iram  nostram5  et  tela  micantia6 
«  expaverunl7.  Unum  de  illis  est,  quia  desperati  sunt,  et  mon  volunt,  et  maluut 

•  mon  quam  captivari.  Propterea8,  o  fortissimi  milites,  quum  ad  praelium  vene- 
b  «rint,  undique  eos  circumvallate,  ne  alicui9  sit  locus  divertendi,  nec  spatium 

•  diu  vivendi  :  quoniam  si  eis  aliquandiu  licet  vivere,  antequam  omnes  interfi- 

•  ciantur 10,  magnas  strages  de  nostris  operabuntur11.  •  In  hocapparet  quia12  Cor- 
banam stultus  erat,  quia  sic  loquendo  mentibus  suorum  terrorem  incutiebat. 
Nec  mirandum  13  si  insipiens  loquitur  amentiam  *\  quia15  spiritus  sapientiae16 

c  non  intrat  in  malivolam  17  animam  \ 


CAPITULUM  VIII. 

Quo  ordine  processerunt  ad  praelium 18. 

Quid  nottri  faciant,  Podiensi*  episcopus  illos 

Instruit,  et  cuncti  mhetituuntur  ci.  - 
Hic  digponuntur  aries  et  tex  stataunfor 

Petrus20  Heremita  et  Herluinus  ad  principes  exercitus21  reversi  sunt;  et  quœ 
Corbanam  responderat  narraverunt.  Tune  Podiensis  episcopus,  nutu22  et  assensu 
omnium,  triduanum  omnibus  indixit  jejunium.  Unusquisque  puro  corde  con- 
fessus  fuit;  et  qui  aliquid  ad  edendum  habuit23,  non  habenti  distribuit.  Illos24 

d  très  dies  deduxerunt  cum  omni  humilitate  et  puritate  cordis,  ecclesias  processio- 
nando  circueuntes 25,  et  Domini  misericordiam  implorantes26.  Tertià  die27  illu- 
cescente,  missae  per  ecclesias28  celebratae  sunt  ;  omnesque  sancta  Dominici  corpo- 
ris  communione  communicati  sunt.  Communi 29  deinde  consilio  intra  urbem  .vi- 
acies  constituuntur30b,  et  quae  prius,  quae31  posterius  irent  ordinantur32.  Prima 

e  acies  fuit  Hugonis  Magni33,  et  Flandrensis  comitis;  secunda  vero34  ducis  Gode- 
fridi;  in  tertia  vero  fuit  Robertus35  cornes  Normannus36  cum  suis;  quarta  fuit  Po- 
diensis episcopi,  qui  secum  porta  vit  lanceam  nostri  Salvatoris;  et  cum  illo  fuit 
magna  pars  exercitus  comitis37  Sancti  iEgidii,  qui  ad38  custodiam  civitatis  re- 

1  Addit  d  lemma  illud  :  Staltas  stulta  refert,  ut  Cwrbanan  modo  profert.  —  2  Quid  pannosi  illi.  z.  — 
3  Et  quam.  k.  Homunculi,  et  quam.  z.  —  4  Sint.  z.  —  5  Om.  nostram  c.  d.  f.  h.  —  6  Minantia.  d.  —  7  Expa- 
verint.  u.  —  8  Captivari;  aut  si  ex  naturali  animositate  talia  eorum  procédant  verba,  prœ  candis  nationibus 
sant  superbi;  et  antequam  superentur,  acerbi  nimiam  invenientur.  Propterea.  d.  —  9  Nec  alicui.  u.  Et  nec  ali- 
cui. v.  —  10  Interficientur.  t.  —  11  Facient.  z.  —  12  Quod.  z.  —  13  Nec  mirum.  d.  d.  v.  —  14  Dementiam.  n. 
—  15  Quoniam.  k.  —  16  Qaia  sapientia.  d.  Spiritus  sanctas  sapientiœ.  n.  —  17  Malevolam.  z.  —  18  Sic  A. 
Quo  ordine  nostri  [Franci.  c.)  processerunt  ad  pugnam  [ad  prœlium.  t.).  c.  g.  h.  l.  n.  t.  u.  v.  x.  y.  — 
19  Sic  a.  —  20  Petrus  igifur.  c.  d.  —  21  Om.  exercitus  n.  —  22  Dei  nutu.  n.  —  23  Habebat.  d.  —  24  Puro 
corde  peccata  sua  conjitetur,  bona  propria  jam  in  commune  dividuntur.  Illos.  c.  —  25  Circumvenientes.  g.  Cir- 
cumeuntes.  t.  Circameundo.  f.  Circuientes.  z.  —  26  Prœstolantes.  l.  n.  —  27  Tertia  vero  die  jam.  c.  — 
28  Oua.  per  ecclesias  n.  —  29  Hic  inserit  d  hoc  lemma  :  Ut  bellum  fiât,  acies  statauntar  in  urbe.  —  30  Consti- 
tuerunt.  d.  —  31  Prius,  et  quœ.  z.  —  32  Ordinatur.  c.  Ordinaverunt.  d.  —  33  Om.  Magni  v.  —  34  Om. 
vero  c.  —  35  Ruotbertus.  k.  Om.  Robertus  c.  —  36  Cornes  Rotbertus  de  Normannia.  u.  —  37  Om.  comitis 
k.  n.  t.  —  38  Sancti  JEgidii.  Ipse  etenim  cornes  (om.  cornes  t.)  ad.  F.  k.  n.  t.  y. 

*  Cf.  Sap.  i ,  4.  mundum  de  Aguilers,  p.  a5g;  Fulcherium  Carnot.  1. 1, 

k  Cf.  Tudeb.  XI,  v,  p.  79,  80,  i5o,  i5i,  ao5;  Rai-      p.  348,  34<);  Radulfum Cadomensem,  p.  665. 

io4. 


Digitized  by 


Google 


828  ROBERTI  MONACHI 

1098.  mansit'1;  quinta  Tancredi  fuit;  et  Boamundi  fuit2  sexta3,  cum  quo  expeditiores  a 
ad  bellum  pedites  fuerunt,  et  milites4  qui  equos  suos,  nécessita  te  compulsi5, 
vendiderant 6.  Episcopi  et  presbyteri,  monachi  et  clerici7,  sacris  vestibus  in- 
duti,  cum  militibus  extra  portam  civitatis8  exierunt,  portantes  in  manibus  suis 
cruces,  quibus  populum  Dei9  signabant,  et  magnis  vocibus,  ad  cœlum  manibus 
extensis10,  clamabant  :  c  Salvumfac  populum  tuum,  Domine,  et  benedic  hœreditati  tuœ,  b 
*et  rege  eos,  et  extolle  illos11  nunc  et  in  œternum1**.  Esto  eis13  turris  fortitudinis  a 
•facie  inimicorum  suorum 14  b.  »  Hos  et  alios  psalmos  concinebant15,  illos  praecipue 
qui  tribulationi  conveniebant.  Similiter  et 16  illi  qui  super  murum 17  erant  et  in 
turribus 18,  idem  faciebant  et  cantabant.  Egressi  itaque  sunt  milites  Christi  contra 
satellites  Antichristi,  per  portam  quae  est  ante  Machumariam 19 .  c 


CAPITULUM  IX. 

Quomodo  Corbanam  Aquitanicum  apostatam  occidit20. 

Spnrcns  et  inunus  moriem  raffert  Aquitanus". 

Corbanam  vero,  in  quodam  monticulo  s  tans,  exeuntes  aspiciebat,  et,  dum  exi- 
gent, dicebat22  :  «State  quieti,  milites  mei;  et  omnes23  exire  permittite,  ut  eos 
t  melius  valeamus  comprehendere 24.  »  Habebat  autem  juxta  se  positum  Aquitani- 
cum quemdamc,  quem  nos  Provincialem  dicimus25,  qui  fidei  nostrae  abrenun- 
tiaverat26,  et,  edacitatis  gula  coactus,  de  civitate  exierat,  et  ad27  adversariorum  d 
castra  se  contulerat 28.  Hic  de  nostris  multa  nefanda  dixerat,  quia  29  famé  mo- 
riebantur30  et  omnes  fugae  subsidia31  moliebantur32,  equos  suos33  comederant3*, 
victus35  inopia  tabescebant 3Ô,  nihilque  intererat37,  nisi  quod  aut38  fugerent,  aut 
ditioni  Corbanam  se  subderent30.  Dumque 40  dispositae 41  acies  suis  ordinibus  de  ci- 
vitate exirent,  Corbanam  cujus  erat  unaquaque42  requirebat,  et  Aquitanicus 43  ei  e 
seriatim44  referebat.  Sol  vero  super  hamatas^5  loricas  et  lanceas  radios  inferens, 
ocuios 46  intuentium  reverberabat,  et  adversariis  terrorem  47  immittebat 48,  ut  di- 

1  Civitatis  cum  reliqua  parte  remansit  c.  —  2  Om.  fait  z.  —  3  Boamundi  vt*  Eustachii.  h.  —  4  Milites 
sui.  F.  Ad  bellum  faerunt,  et  milites,  k.  n.  t.  —  5  VictL  z.  Cogente  necessitate  victi.  c.  —  6  Comederant.  d.  — 
7  Episcopi,  presbyteri,  clerici  et  monachi.  z.  —  8  Om.  civitatis  c.  d.  —  9  Domini.  v.  x.  n.  t.  t.  —  10  Manibus 
ûd  cœlum  expansis.  n.  — 11  Eos.  z.  Om.  exiolle  illos  y.  —  12  Rege,  et  nunc  et  in  aternum.  F.  1.  k.  t.  Et  usque 
in  aternum.  z.  —  19  Esto  eis,  Domine,  y.  z.  —  14  Suorum,  et  mitte  eis  auxilium  de  excelso  cœlorum.  c.  — 
15  Canebant.  x.  n.  —  16  Om.  et  z.  —  17  Intra  muros.  d.  —  18  Illi  qui  murum  ascendebant  et  in  turribus 
erant.  n.  —  19  Machomariam.  n.  Mathumariam.  y.  —  20  Sic  A.  b.  c.  g.  h.  x.  n.  (interfecit.  g.  h.  occident  x.) 
Qaa  de  causa  Aquitanicum  apostatam  occident  t.  t.  —  31  Sic  a.  b.  Post  hune  versum  addit  b  verba  illa  : 
Hoc  merito  nactus,  ut  vilis  apostata  foetus.  —  22  Sais  dicebat.  d.  —  23  Et  omnibus,  z.  —  24  Apprehendere.  t. 

—  25  Diximus.  g.  —  26  Renuntiaverat.  r.  —  27  In.  z.  Om.  ad  d.  g.  —  28  Ad  hostium  castra  confagerat  c. 

—  29  Quod.  z.  —  30  Morerentar.  c.  x.  n.  —  31  Subsidium.  x.  n.  u.  v.  Prœsidia.  z.  —  32  Molirentar.  c.  x.  h. 
u.  v.  —  33  Quod  equos  suos.  z.  —  34  Comederent.  x.  n.  —  33  Et  vicias,  x.  k.  z.  —  36  Tabescerent.  x.  n.  — 
37  Interesset  x.  n.  Restare.  z.  —  38  Om.  aut  n.  —  39  Subjacerent.  1.  —  40  Dam  itaque.  x.  *.  —  41  Divisa,  z. 

—  42  Esset  unaquaque.  z.  —  43  Et  Aquitanius.  y.  Qua  Aquitanicus.  z.  —  44  Ordine.  z.  —  45  Armât  as.  b.  d. 
k.  h.  u.  v.  Humatas.  y.  Auratas.  z.  —  46  Et  ocuios.  1.  —  47  Et  adversariorum  mentibus  terrorem.  d.  — 
48  Incutiebat.  c.  d. 

"  Cf.  Psalm.  xxvii,  9.  cum  quemdain,  nobilem  Anliochenum,  Mirdalim  sive 

b  Cf.  Psalm.  lx,  4.  Amirdalim  nomine,  propter  Corbanam  (Kerboga)  tune 

*  Raimundus  de  Aguilers  ( p.  260)  Fulcheriusque  Car-  adstitisse  narrant. Unus  inter  Belli  Sacri  scriptores  Rober- 
notensis  (1. 1,  p.  348,  349),  non  Aquitanicum,  sedTur-      tus  noster  de  hoc  religionis  desertore  mentionem  facit. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  829 

a  vioa  testatur  Scriptura  :  quia  terribilis  est 1  castroram  acies  ordinata  \  Ut  autem    a.  »o98. 
insimul  omnes  conspexit*,  intra  semetipsum  infremuit3,  circumstantibus  dicens 4  : 
«Magna  est  gens  illa  honesteque5  armata*  :  non  mihi  videtur  quod  velint7 
•  fugere,  sed  instare8;  quodve*  velint10  obsequi,  sed  persequi11.  »  Conversus  ita- 
que1*  ad  apostatam  suum,  inquit15  :  tFurcifer,  omniumque1*  scelestissime l5, 

b  «qu®  frivola16  dixisti  nobis17  super  hominib us  istis18,  quia19  equos  suos  comede- 
«rant20,  et  famé  cruciabantur,  fugamque  machinabantur 21  ?  Per  Mathomum,  in 
«caput  tuum  retorquebitur  istud  mendacium,  capitisque  lues  suppiicio22. 

Tune  accersitus  gladiator  tyranni  paruit  imperio,  et  evaginato  gladio  caput 
illius  praecidit;  dignamque  suae  garrulitatis  et  apostasiae  mortem  subiit.  Tune 

c  quippe  mandavit  admiraldo  suo23,  qui  suum  custodiebat 24  tbesaurura,  ut,  si 
ignem  accensum  in  capite  sui  exercitus  videret,  fugam  protinus  arriperet,  et 
omnia  quae  sua  erant  secum  gestaret25,  aliosque  fugere  compelleret  :  sciret  enim 
quia  Francorum26  gentis  erat  bellum;  sibi  vero  Victoria  cesserat27  in  contrarium. 
Nostri  vero  milites,  ut  primum  in  quamdam  planitiem  venerunt,  Podiensi28  epi- 

d  scopo  innuente2*,  steterunt,  et  cum  summo  silentio  sermonem  illius  audierunt. 
Erat  autem  vestitus  lorica,  et  in  dextera30  illius  in  altum  erecta31  Salvatoris 
lancea  :  qui  os  suum  in  haec  verba  aperiens,  dixit32b  : 


CAPITULUM  X. 

Sermo  Podiensis  episcopi 33 . 

Sermo  fit  td  plebem ,  ne  territa  terreat  hostem  " . 

c  Omnes  qui  in  Christo  baptistati  $umu$  c,  ûlii  Dei  et  fratres  invicem  35  sumus  : 
«  quos  igitur  junxit36  una  spiritualis37  copula,  jungat38  et  dilectio  una.  Pugnemus 

e  t  igitur  unanimes39,  ut  fratres,  pro  animabus  et  corporibus40  nostris,  sicut  positi 
«  in  rébus 41  extremis.  Mementote  quantas  tribulationes 42  passi  estis  pro  peccatis 
«  vestris  :  sicut  nunc  vobis43  innotescere  dignatus  est  in  visionibus  suis44  Dominus 
«  Deus  noster.  Nunc  vero  purgati  estis,  Deoque  per  omnia  réconciliât!.  Et  quid 
«  timeretis45?  Nullum  vobis  contingere  omnino46  potest  infortunium  47.  Qui  hic 

f  «morietur,  vivente  felicior  erit,  quia48,  pro  temporali  vita,  gaudia  adipiscetur 

1  Est  ut  d.  —  2  Aspexit.  h.  —  9  Intremuit  b.  —  4  Infremuit,  et  (ac.  n.)  circumstantibus  dixit.  c.  k.  n.  — 
5  Honestateque.  g.  —  6  Ornata.  b.  —  7  Nolint.  k.  —  8  Om.  quod  velint  fugere,  sed  instare  i.  —  9  Qaod- 
que.  d.  i.  Quod  nec.  u.  v.  —  10  Sed  magis  instare;  quod  velint  n.  —  11  Prosequi.  i.  —  12  Versusque.  c.  Om. 
itaque  i.  —  13  Ait  c.  Dixit  f.  —  14  Et  omnium,  n.  t.  —  15  Sceleratissime.  b.  —  10  Qui  frivola.  n.  —  17  Om. 
nobis  n.  —  18  His.  d.  —  19  Quod.  u.  v.  z.  —  20  Comedissent  c.  Comederint  z.  —  21  Machinarentar.  c. 
Et  famé  cruciati  fugam  pararint  z.  —  22  Solves  supplicium.  k.  m.  Lues  suppliciant,  z.  —  23  Om.  suo  g.  h.  — 
24  Custodiebant  t.  —  25  Portaret.  z.  —  26  Francigenœ.  d.  —  27  Cessent  n.  —  28  Podiense.  z.  —  29  Eis 
innuente.  d.  Om.  innuente  i.  —  30  In  dextera  manu.  z.  —  31  Directa.  t.  —  32  Aperuit,  dicens.  d.  —  33  Sic 
a.  b.  c.  g.  h.  u.  y.  Podiensis  episcopus  prmdicationis  intulit  verbum,  ut  animaret  ad  bellum.  d.  Sermo  Podiensis 
episcopi  ante  bellum.  i.  Sermo  Podiensis  episcopi  ad  nostros.  t.  —  34  Sic  a.  b.  —  35  Om.  invicem  v.  —  36  Ergo 
conjunxit.  z.  —  37  Spirilalis.  z.  —  38  Conjungat  d.  —  99  Unanimiter.  i.  —  40  Om.  et  corporibus  i.  — 
41  Om.  rébus  g.  h.  k.  t.  t.  —  42  Mementote  tribulationum  quas.  c.  —  43  Om.  vobis  i.  —  44  Om.  suis  z.  — 
45  Timetis.  k.  n.  —  48  Om.  omnino  b.  d.  h.  —  47  Nullum  vobis  infortunium  contingere  poterit  omnino.  n.  — 
48  Morietur,  vivet  in  mternum,  quia.  F.  k.  n.  t.  t. 

"  Cf.  Cant.  vi  ,  3  et  9.  — b  Hune  episcopi  Podiensis  sermonem  ceteri  historici  omitlunt.  —  e  Cf.  Rom.  vi  ,  3. 


Digitized  by 


Google 


830  ROBERTI  MONAGH1 

a.  1098.    «  aeterna.  Qui  vero  1  remanserit  superstes,  super  inimicorum  suorum  trium-  a 
«phabit  victoria,  divitiisque  illorum  ditabitur2,  et  nulla  angustiabitur 3  inopia. 
«  Vos  scitis  quid  perpessi  estis \  et  quid  inpraesentiarum 5  ante  vos  videtis  6. 
«Orientales  divitias  adduxit  vobis7  Dominus  ante8  faciem  vestram,  immo  in 
«manibus  vestris.  Confortamini ,  et  estote  viri  robusti9*,  quoniam  jam  mittet  Do- 
it minus  legiones  sanctorum  suorum 10,  qui  ulciscentur  vos  de  inimicis  vestris-  b 
■  Hodie  videbitis  illos  oculis  vestris  ;  et  quum  venerint ,  de  eorum  terribili  fra- 
«  gore11  ne  timeatis.  Non  enim  débet  esse  vobis  inassueta  visio  illorum  12,  quoniam 
«  vice 13  altéra  venerunt  vobis  in  auxilium.  Sed  humanus  aspectus  pavescit 14  in  ad- 
«  ventu15  supernorum  civium.  Considerate 16  quomodo  adversarii  vestri17  extento 
«collo,  sicut  cervi18  aut19  damulae  pavescentes 20,  adventum  vestrum  aspiciunt,  c 
«paratiores  ad  fugam  quam  ad  praelium.  Et  vos  bene21  nostis22  eorum  pralia, 
«quoniam,  tracta  sagitta23,  plus  in  fuga  quam  in  pugna  confidunt24.  Ile  igitur 
«contra  eos  in  nomine  Domini25  Jesu  Christi  ad  bellum26;  et  Dominus  Deus27 
«  noster  omnipotens  sit  vobiscum 28.  » 


CAPITULUM  XL 


Initium  belli  *9. 

Sermo  finitur,  sed  et  agmina  constituuntar  M. 
Currit  in  auxilium  Boftmuodo  belliger  Hugo , 
Qaem  sequitar  javenû  Godefndas,  cUrra  in  armis". 

Quumque  omnes  respondissent,  Amen;  extensis  in  longum  legionibus 32,  prior,  d 
erecto  vexillo,  antecedit  Hugo  Magnus,  qui  jure33  vocatus  est  Magnus,  quoniam 34 
hoc  privilegium 35  commendavit  actu  et  moribus.  Hune  subsecuti  sunt  alii,  sicut 
sunt  superius  ordinati36;  fuitque  eorum  prolixa  extensio,  a  flumine  scilicet  usque 
ad  montana,  cui  spatio37  intersunt38  duo  millia39.  Tune40  vero  Corbanam  cœpit41 
retroire  et  montanis  appropinquare  42.  Nostri  autem  43  paulatim  illum  44  inse-  e 
quebantur,  quoniam  moderato  gressu  omnes 45  gradiebantur.  Tune  Turci  in  duo 
sunt  divisi,  quia  pars  una46  a  regione47  maris  processit,  pars  altéra  major48  in 
campo  remansit.  Putaverunt49  igitur  nostros  sic  intra50  se  includere,  et  a  dorso 
sagittare.  Sed  ordinata  est  septima  acies51,  quae  contra  partem  divisam  confligeret: 

1  Om.  vero  d.  — 2  Superstes,  gloriosa  triamphabit  victoria  inimicorumque  divitiis  ditabitur.  c.  — 3  Angus- 
tiatur.  F.  Angustabitar.  z.  —  4  Sitis.  z.  —  5  In  prœsenti.  u.  v.  —  6  Videatis.  z.  —  7  Om.  vobis  d.  —  8  Dominas 

Deus  vester  ante.  t.  u.  v.  Dominus  vester  in.  z.  —  9  Cordati.  z.  Om.  Confortamini  robusti  d.  —  10  Om. 

suorum  y.  —  11  Fulgore.  t.  —  12  Eorum.  z.  —  13  Jam  vice.  d.  —  14  Pavescit  semper.  d.  —  15  In  adventum.  y. 
Pavescit  adventum.  n.  —  16  Civium;  rusticitas  etenim  carnis  obstupescit  a  conspectu  tantœ  nobilitatis.  Consi- 
derate. d.  —  17  Om.  vestri  n.  —  18  Cervœ.  y.  —  19  Et.  z.  —  20  Paventes.  n.  —  21  Om.  bene  n.  —  22  Cog- 
noscitis.  d.  —  23  Tracta  semel  sagitta.  c.  —  24  Confidit.  a.  b.  g.  h.  i.  —  25  Domini  nostri.  y.  z.  —  26  Ad 
bellandum.  d.  Om.  Jesu  Christi  ad  bellum  b.  c.  h.  —  27  Om.  Deus  d.  i.  h.  —  28  Vobiscum.  Amen.  b.  —  29  Sic  i. 

—  30  Om.  hune  versum  c.  k.  t.  u.  y.  y.  Construuntur.  a.  —  31  Om.  duo  ultimos  versus  c.  t.  y.  —  32  Agmi  - 
nibus.  c.  —  33  Recte.  c.  Vere.  u.  v.  —  34  Quia.  v.  —  35  Privilegium  nominis.  d.  —  30  Nominati.  z.  —  37  Spa~ 
tia.  k.  n.  t.  y.  —  38  Sunt.  y.  k.  n.  t.  y.  —  39  Miliaria.  k.  n.  z.  —  40  Hic  d  adjungit  lemma  ejusmodi  :  Visio 
nostrorum  turbavit  corda  reorum;  et  t.  Corbanan  rétro  it.  —  41  Paulatim  cœpit.  d.  —  42  Appropiare.  d. 

—  43  Vero.  d.  f.  i.  —  44  Om.  illum  n.  n.  —  45  Moderati  omnes.  d.  —  46  Et  pars  quidem  una.  c.  Quorum 
pars  una.  k.  n.  —  47  Ad  regionem.  f.  k.  t.  y.  —  48  Pars  altéra,  qaœ  et  major  erat  c.  Om.  major  f.  — 
49  Statuerant.  z.  —  50  Inter.  t.  z.  —  51  Tune  ordinata  septena  acies.  d. 

*  Cf.  Jos.  x,  a5. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  831 

A  ordinata  est  autem  1  ex  militibus  ducis  Godefridi  et  Normanni  comitis;  cui  prae-   a.  1098. 
fuit  quidam  dux,  Domine  Rainaldus2'.  Hune  contra  illos 3  miserunt,  et  praeliati 
sunt;  m ul tique  hinc  et  inde  ceciderunt.  Et  ut  aliae  sex  acies  ad  jactum  sagittae  ad- 
propiaverunt\  Turci,  vicinius  ire  récusantes»  tensis  arcubus  trahunt,  sed  frustra, 
quia  ventus  flans  ex5  obliquo  eorum  jactus  redegit  in  vanum6.  Quod  ut  Turci 

b  viderunt,  versis  frenis  rétro  fugiunt;  sicque7  prima  acies8  quaesivit  in  bello  bel- 
lum,  nec  invenit  :  quaesivit  quem  percuteret,  aut 9  a  quo  percuteretur  10,  nec 
repperit n.  Interea 12  missus  est  nuntius  a  Boamundo  Hugoni  Magno,  ut  ei 13  fer- 
ret  auxiiium  l\  quia  nimium  urgebatur  oppressione15  Turcorum.  Mox  Hugo  16 
con versus,  ait  suis:  tO  viri  bellatores,  nos  pugna  fugit17,  quaeramus  pugnam, 

c  «  eamusque  ad  Boamundum  egregium  ducem  :  illicest  pugna,  quam  quaeritis,  illic 
•  instat  ferreus  hostis,  quem  desideratis.  » 

Tune  citius  dicto  voiat  illic18  quisque  satelles; 
Jungunturque  simul  egregii  comités. 

Quod  ut  vidit  dux  ducum  Godefridus,  quod  Magnus l9,  amicus  suus,  ita  céleri 
d  cursu  cum  suis  omnibus  discurrebat,  insecutus  est 20  illum21,  quoniam  et  ipse22 
a  bello  vacabat.  Illic  quippe  incumbebat  robur  militiae  Persarum ,  et  major  forti- 
tudo;  et  bene  decebat  ut23  illic  concurrerent24  Godefridus  et  Hugo25.  Erat  enim 
unus  ab  altero,  quasi  alter  idem26,  unam  habentes  in  se  amicitiam.  Hugo  Magnus 
quum  ad  pugnae  conflictum  prior  venisset 27,  intuitus  est  unum  de  adversariis  qui 
e  ceteris  audacior  erat,aliosquead  pugnam  clamando28  hortabatur29  :  qui  spuman- 
tem  equum 30  dirigit 31  contra  eum,  et  lancea  ei  guttur  perforavit,  et  sic  os  illius32 
oppilavit.  Quid  miser  faceret?  solo  statim  corruit33,  et  diis  infernalibus  animam 34 
commendavit. 


CAPITULUM  XII. 

De  morte  Odonis35. 

Post  haec  contigit  nostris  grande35  incommodum,  quia  Odob  Belgentiacus37,  qui 
f  vexillum  ferebat,  sagitta  toxicata  vulneratusfuit;  et,  dolore  vulneris  invalescente38, 
cum  vexillo  terrae  corruit;  sed  Bleniensis39  Guillelmus40,  ense  nudato,  viam  per  me- 
dios  hostes  aperuit,  et  signum  tellure41  levavit.  Quid  dux  ducum  Godefridus, 

1  Om.  autem  d.  —  2  Rainardus.  1.  —  3  Alios.  b.  c.  —  4  Appropriaverunt  k.  t.  n.  Pervenerant  z.  — 
5  /w#  N>  —  «  ln  vacuum.  t.  —  7  Sicqae  facium  est  ut.  c.  —  8  Acies  nostroram.  F.  k.  n.  t.  —  0  Om.  aut  k. 

—  10  Repercuteretar.  k.  n.  —  11  In  bello  bellum  quœrerel,  nec  inveniret;  quœrens  quem  percuteret,  non  repe- 
rireU  c.  Quem  percuteret,  nec  repperit  t.  — 12  Hic  iaserit  d  hoc  lemma  :  Primas  in  hoc  bello  magnus  victor 
fait  Hugo.  —  13  Ut  celeriier  ei.  c.  —  14  Ut  eifieret  auxilio.  n.  —  15  Urgebatur  ab  oppressione.  u.  v.  — 
16  Hugo  Magnus.  d.  f.  k.  t.  t.  —  17  Nobis  pugna  fagit.  m.  Bellatores,  etsi  nos  hic  pugna  fagiat.  c.  —  18  Illuc.  z. 
— 19  Hugo  magnus.  d.  m.  —  20  Om.  est  u.  n.  —  21  Eum.  u.  v.  z.  —  22  Om.  et  ipse.  u.  v.  —  23  Quod.  d.  — 
24  Concurreret.  d.  g.  Convenirent.  m.  Occurrerent.  v.  v.  Currerent.  z.  —  25  Gotfridus  et  Hugo  Magnus  concur- 
rerent. k.  n.  —  26  Om.  idem  d.  —  27  Perveniret.  d.  —  28  Vociferando.  c.  —  29  Exhortabatur.  F.  —  30  Hor- 
tabatur, spumantemque  (om.  que  u.)  equum.  k.  m.  n.  y.  — 31  Dirigens.  c.  —  32  IlUus  grandia  baccinantis.  d. 

—  33  Oppilavit.  Statim  miser  solo  corruit  c.  —  34  Infelicem  animam.  c.  Suam  animam.  m.  —  35  Sic  m.  n.  — 
36  Grave,  f.  m.  —  37  Belgiacensis.  d.  Bellegentiacus.  n.  —  38  Ingravescente.  z.  — 30  Beniensis.  b.  c.  d.  k.  u.  v. 
Boniensis.  t.  Bemensis.  y.  Blemensis.  z.  —  40  Bediensis  Gwillehelmus.  n.  —  41  De  terra,  c. 

•  Rainardus  sive  Reinaldus ,  cornes  Tullensis.  (Cf.  Tu-         b  Odo  erat frater  Radulfi ,  domini  de  Balgenciaco.  ( A  rt 
deb.  XI,  vu,  p.  So,  i5i,ao5.)  de  vérifierles  dates,  t.  II ,  p.  8 1  a.) 


Digitized  by 


Google 


832  ROBERTI  MONACHI 

a.  1098.    quid  Boamundus,  quid  clara  juventus  ibi  egerint,  nec  lingua  dicere,  nec  maniis  a 
scribere,  nec  pagina  valet  suscipere1.  Nullus  nostrorum  ibi  iners  fuit8,  nullos 
timidus3,  quia  nec  locus*  habebat,  et  hostis  supereminens5  unumquemque  ur- 
gebat.  Quanto  enim  raagis6  occidebantur7,  tanto  magis  crescere  videbantur.  Sicut 
enim  putredini  muscae  confluere  soient,  sic  et  ipsi  undique  conveniebant. 


CAPITULUM  XIII. 

Cœlestis  exercitus  subsidium 8. 

Agmina  sanctoram  de  ranima  «ede  polortxm 
Nostris  mittantnr  et  in  anxflinm  tribountnr  •. 

Dum  10  sic  certatur,  et  tam  longi  certaminis  prolixitas  poterat  taediare,  nec  nu-  b 
merus  illomm11  videbatur12  decrescere,  albatorum  militum  innumerabilis 13  exer- 
citus visus  est  de  montibus  descendere,  quorum  signiferi  et  duces  esse  dicuntur 
Georgius,  Mauricius 14,  Mercurius 15  et  Demetrius 16  â  :  quod 17  ut  primum  vidit  Po- 
diensis  episcopus,  exclamavit  voce  magna  dicens 18  :  «  0  milites,  ecce  venit  auxilium 
t  quod19  vobis  proniisit  Deus20.  »  Et  certe 21  nostri  valde  expavissent22,  nisi  fuisset  c 
spes  quam  in  Domino  habebant23.  Tune  tremor  maxiraus24  irruit  in  hostes,  et, 
versis  vultibus,  scutis25  terga  cooperiunt20,  et  fugam,  quo  unicuique  locus  dabat, 
arripiunt27. 


CAPITULUM  XIV. 

De  igne  sparso  super  gramen28. 

Pars  illa  quae  a  parte  maris  pugnabat,  ut  vidit  fugam  suorum,  ignem  sparsit 
super  gramen  b  campi,  quod  celeriter  arsit,  quia  illud  siccaverat  ardor  aestatis.  d 
Haec  ideo  fecerunt,  ut  hoc  signo  illi  qui  in  tentoriis  erant  statim29  fugerent,  et 
secum  ditiora spolia  tollerent30.  Illi  vero  quiet  in  montanis  erant,  cognito  signo31, 
protinus 32  fugerunt,  cum  omnibus  spoliis  quae  portare  valuerunt.  Sed  quid  eis  pro- 
fuit, quum  diu 33  eis  ferre  non  licuit34?  Armenii  namque35  et  Surani,  ubi 36  vide- 
runt  quia  victi  erant  et  nostri  eos37  insequebantur38,  obviam  illis  veniebant  et  e 

1  Capere.  z.  —  2  Om.  fuit  h.  —  3  Tardas,  d.  —  4  Locum.  z.  —  5  Super  e  minus,  b.  —  6  Om.  magis  d.  — 
7  Quanto  enim  hostes  magis  occidebantur.  u.  —  8  Sic  a.  b.  c.  g.  h.  t.  Ecce  supernorum  venit  agmen  candida- 
torum.  d.  De  Albatorum  exercitu.  i.  —  9  Sic  a.  b.  k.  n.  u.  v.  Nomina  sanctorum  de  cœlo  signiferorum.  z.  — 
10  Igitur  dum.  d.  Cum.  k.  t.  —  11  Hostium.  z.  —  12  Videretar.  d.  —  13  Numeràbilis.  z.  —  14  Om.  Mauricius  d. 
—  15 Om.  Mercurius  z.  —  16  Georgius  (Georius  n.),  Mercurius,  Mauricius,  Demetrius.  x.  n.  — 17  Quos.  z.  — 
18  Magna  et  dixit.  c.  — 19  Quid.  z.  —  20  Deus  nobis  promisii.  n.  —  21  Om.  certe  i.  —  22  Expavescerent.  d.  — 
25  Nisi  quod  spem  suam  in  Domino  posuerant,  et  de  ejus  auxilio  certi  erant.  c.  —  24  Magnas,  t.  —  25  Om. 
scutis  y.  —  26  Cooperuerunt.  c.  —  27  Arripuerunt.  b.  c.  Arripuit.  u.  —  28  Sic  d.  —  29  Om.  statim  d.  — 
50  Om.  et  secum. . .  tollerent  d.  —  81  Qui  et  cognito  [incognito,  u.)  signo  in  montanis.  u.  v.  Vero  cognito  signo, 
qui  in  montanis  erant.  z.  —  32  Om.  protinus  d.  —  33  Quum  longius.  c.  —  34  Licuerit.  z.  Quam  diu  ferre  non 
volèrent,  n.  —  35  Quoque.  c.  d.  k.  n.  Om.  namque  u.  v.  z.  —  36  Siquidem  ubi.  z.  —  37  Viderunt  nostros  vie- 
tores  et  quod  illos.  c.  —  38  Insequerentur.  u.  v.  z.  % 

'  Cf.  Tudeb.  XI,  vin,  p.  8i,  i5i,  ao5.  —  b  Cf.  Tudeb.  I.  c;  Raimundum  de  Aguilers,  p.  260. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOL1MITANA.  833 

a  occidebant.  Hugo  vero  Magnus  et  dux  Godefridus  et  Flandrensis  cornes  insimul 1 
cum  suis  agminibus  equitabant  juxta  aquam,  ubi  robustior  et  densior  erat  eorum 2 
exercitus;  tao loque  impetu3  urgere*  cœperunt,  quod  ad  sua5  tentoria  quo  ten- 
debant  remeare6  non  potuerunt7;  et  ut  citius  persequi  valerent,  illorum  equos 
qui  moriebantur8  ascendebant,  suosque*\  qui  erant  macilentiores  et  afflicti  famé, 

b  frenis  a  capite10  detractis11,  in  campo  relinquebant.  0  mira12  virtus  Dei  omnipo- 
tentis13,  et  immensa1*  potestas!  Miles  tuus,  longo  afilictus  jejunio,  persequitur 
tumentes  adipe  et  pinguedine,  ita  ut  etiam  nec15  ad  sua  bona,  quae  attulerant16, 
auderent  respicere.  Spiritus  tuus  bonus  erat  in  mentibus  eorum,  qui  et  vires17 
suggerebat  corporum,  et  audaciam  praestabatanimorum.»Non  illum  retardât 18  ulla 

c  cupiditas  spoliorum,  nulia  ullius  rei  avaritia:  quoniam  illius  mentem  magis19  ti- 
tillât20 Victoria.  Sicut  in  macello  bestiarum  corpora  solitum  est  dilaniare,  sic  et 
nostris  licitum  erat  Turcorum21  corpora  macerare22.  Evolat  sanguis  de  corpori- 
bus23  vulneratorum24;  evolat  pulvis  agitatus  equorum  pedibus  discurrentium 25. 
iEther  obnubilatur,  et,  quasi  crepusculum  fieret,  obtenebratur.  Contigit  autem 

d  quia26  fugientes27  in  quemdam  collem  28  devenerunt29,  et  ibi  se  contra  nostros 
recolligere  speraverunt. 


A.  îoq 


CAPITULUM  XV. 

De  morte  Gerardi 30 . 

Vir  sine  menfura  quid  agat  non  est  sibi  cura  : 
Si  modas  huic  easet ,  non  tam  cito  morluus  etset  *'. 

Tune  Gerardus32  senex  de  Melione33,  qui  longo  tempore  aegrotus  jacuerat34  in 
obsidione,  equo  céleri  transvectus,  improvide  se  injecit35  in  illos,  eorumque  ja- 
culis  est36  confossus,  et  sic  digna  morte  peremptus37.  Quod  ut  viderunt  qui  eum 

e  vicinius  subsequebantur ,  Ewardus38  scilicet  de  Puteolo*,  Paganus  Belvacensis, 
Drogo  et  Thomas,  et  Clarenbaldus 39,  cete raque  juventus 40  Hugonis  Magni41,  nil 
haesitantes  in  illos  irruunt*2;  et  quidem  forte  certamen*3  invenerunt44;  sed  tamen, 
Deo  ju vante45,  crescente46  caterva  suorum,  viriliter  dissipaverunt 47.  Ibi  multum 
cruoris  effusumest,  multorum  truncata  capita,  qui  si48,  ut  cœperant,  fugissent49, 

f  evadere  potuissent.  Persecuti  sunt  autem  illos 50  usque  ad  pontem  Farreum 51 ,  et  ad 
castellum  Tancredi;  et  ultra  non  potuerunt  persequi52,  quia  nox  obscura53  finem 

1  Pariter.  c.  Simul.  z.  Om.  insimul  y.  —  2  Depressior  eorum  erat.  u.  v.  — 3  Tantoque  eos  impetu.  n.  — 4  Eos 
urgere.  c.  —  5  Ut  ad  sua.  z.  —  6  Rémunère,  a.  d.  g.  h.  —  7  Polerant.  y.  Potuerint.  z.  —  8  Occidebantur.  c.  — 
9  Suosque  equos.  i.  u.  v.  —  10  Capitibus.  r.  —  11  Abstractis.  f.  n.  x.  y.  —  12  Miranda.  k.  y.  z.  —  13  Dei  excelsi. 
d.  —  14  Universa.  A.  f^h.  y.  —  15  Pinguedine ,  qui  nec.  F.  —  16  Reliquerant.  u.  z.  —  17  Qui  eis  et  vires,  n. 

—  18  Retardabat.  u.  —  19  Ora.  magis  d.  t.  —  20  Sic  f.  k.  n.  t.  x.  Ceteri  titillabat.  —  21  Turcorum.  z.  —  22  La- 
niare.  u.  z.  —  28  Corpore.  g.  —  24  Mortuorum.  d.  —  25  ConcurrentiunL  x.  —  26  Ut.  d.  n.  Quod.  z.  Om.  quia  c.  f. 

—  27  Fugientes  Turcos.  c.  —  28  In  quodam  colle,  d.  —  29  Devenire.  c.  Devenirent.  d.  —  80  Sic  d.  —  31  Sic  a.  b. 

—  32  Girardus.  c.  F.  k.  n.  t.  Geraldus.  d.  g.  —  33  Milione.  u.  v.  Meleone.  z.  —  34  Longo  œgrotaverat  tem- 
pore. c.  —  35  Se  immisit.  c.  Se  incidit.  d.  Se  jecit.  n.  Incidit.  z.  —  36  Om.  est  n.  —  37  Peremptus  est.  n.  — 
38  Ebrardus.  c.  Ev ardas,  t.  Ewrardus.  z.  —  39  Clarebaldus.  c.  Crarenbaldus.  x.  n.  —  40  Ceteraque  clara  juven- 
tus.  d.  —  41  Om.  Magni  i.  —  42  IrruerunU  b.  c.  —  43  Bellum.  z.  —  44  Inierunt.  y.  —  45  Adjuvante,  n.  — 
46  Om.  crescente  d.  —  47  Deceriaverunt.  d.  —  48  Qui  utique,  si.  c.  —  49  Fugerent.  A.  b.  c.  d.  f.  g.  h.  k.  t. 
Qui,  sicut  cœperajit  f^gere.  n.  —  50  Eos.  c.  —  51  Ferreum.  z.  —  52  Et  durare  illud  persequi  non  potuit  ultra,  d. 

—  53  Nox  superveniens.  c. 

•  «  De  Puisalio»  (Tudeb.  abbirviat.  p.         et  Imitât,  p.  2^3). 

in.  io5 


Digitized  by 


Google 


834  ROBERTI  MONACHI 

a.  1098.  rei  imposuit.  Mortui  sunt  autem  1  illo  die  centum  millia  equitum2;  sed  propter  a 
fastidium  nulius  numeratus  est  de  tota  multitudine  peditum.  Miles  fatigatus, 
quia  longe  ab  urbe  erat,  ad  tentorîa  quae  suorum  fuerant3  inimicorum4  rediit; 
multumque,  quod  ad  edendum  sibi  sufficiebat5,  invenit.  Antequam  enim6  timor 
Dei7  venisset  in  cordibus8  illorum,  in  sartaginibus  et  cacabis  et  in9  lebetibus  et 
in  10  ollis  paraverant  omnes11  ad  obsonium 12  :  sed  miseris  quae 13  paraverant  non  b 
licuit  coquere  nec 14  auferre 15. 


CÀPITULUM  XVI. 

De  Podiensi  episcopo  et  praeda  capta  in  praelio 1C. 

Ibi  videri  potuit  venerandus  sacerdos17,  Podiensis  episcopus,  lorica  vestitus18 
et  casside,  et  lancea  sancta 19  in  manibus20,  qui  prae  nimio  gaudio  rorabat21 
uberrimis  ora  fletibus.  Hic  iilos  hortabatur  ut  Deo  gratias  agerent22  per  quem 
victores  exstiterant,  dicebatque  eis23  :  «  Ex  quo  milites  esse  cœperunt24,  nulli  vobis  c 
«  compares  fuerunt  :  quia  nulli  in  tam  brevi  tempore  tôt  tantaque  bella  beilati 25 
«sunt,  quanta  et  vos  peregistis,  ex  quo  mare  Constanlinopolitanum  transiistis. 
«  Multum  quippe  est  a  fide  Christiana  extraneus26,  qui  videt  quod  vos27  hodie  vi- 
«  distis,  et  in  Dei  dilectione28  non  est  continuus.  »  Haec  et  bis  similia29  venerandus 
pontifex  dicebat,  et  verbis  talibus  populum  sibi  commissum  instruebat,  et  jocos  d 
et  risus30  eorum31  temperabat.  Contemplatîo  enim  praesentiae  et  vultus  illius  32 
ita  omnes  reverberabat,  quia33  nemo  verba  vana  proferre  praesumebat,  eo  pré- 
sente 34. 


CAPITULUM  XVII. 

De  praeda  et  castelli  redditione 55. 

FetU  fait  plena,  quando  gens  Anbochena, 
S  tans  in  caslello,  se  reddidit  et  sine  bello  **. 

Peracta  nocte  illa,  in  crastinum,  .xv. 37  millia  camelorum  sunt  inventa;  equos 
vero,  mulos  et  mulas,  boves  et  asinos  et38  oves  et  multi  generis39  pecora  quis  dinu-  e 
meraret?  Inventa  sunt  autem40  vasa41  âurea  et  argentea  multa,  nimis42  plurima43 

1  Om.  autem  c.  —  2  Militant.  \.  —  3  Erant.  z.  —  4  Qaœ  reliquerant  hostes.  c.  —  5  SuJJiceret.  i.  o.  v. 
Multumque,  qaœ  ad  edendum  sufficiebant.  k.  n.  t.  t.  —  6  Antequam  etenim.  d.  f.  h.  Ante  enim  quam.  z.  — 
7  Domini.  b.  d.  f.  g.  h.  k.  n.  —  8  Corda,  z.  —  9  Om.  in  z.  —  10  Om.  in  d.  —  11  Carnes,  y.  z.  — 12  Para- 
verant coci  carnes  ad  edendum.  d.  —  13  Quot.  d.  —  14  Aut.  n.  —  15  Tollere.  z.  —  16  Sic  d.  —  17  Om. 
sacerdos  g.  k.  n.  t.  x.  —  18  Tectus.  d.  —  19  Sacra,  d. —  20  In  manibus  ejus.  n.  —  21  Rigabat.  d.  —  22  Red- 
derent.  c.  —  23  Illis.  d.  F.  —  24  Cœpistis.  e.  —  25  Bellata.  y.  —  26  Alienus.  u.  v.  z.  —  27  Quœ  vos.  z.  Om. 
vos  t.  —  28  Delectatione.  g.  —  29  Et  consimilia.  d.  —  30  Et  risam.  n.  Risus.  b.  qui  correxit  inter  lineas  : 
lusus.  —  31  Illorum.  d.  —  32  Contemplatio  enim  vultus  illius  prœsentiœ.  z.  —  33  Quod.  z.  —  34  Om.  Con- 
templatio  enim.. .  prœsumebat,  eo  prœsente  d.  f.  k.  n.  t.  y.;  in  a.  autem  verba  haec  miniatis  lit  te  ris  in  mar- 
gine  scripta  sunt.  —  35  Sic  b.  c.  g.  h.  k.  n.  t.  u.  x.  De  magna  prœda.  y.  —  36  Sic  a.  b.  —  37  xn.  d.  — 
38  Om.  et  Y.  —  39  Equos  vero  et  mulos  et  asinos,  oves  et  boves  et  omnis  generis.  z.  —  ,0  Om.  autem  y.  z.  — 
41  Om.  vasa  g.  — 42  Om.  nimis  z.  —  *3  Om.  plurima  y. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITÀNA.  835 

a  pallia,  et  spolia  1  magni  pretii  diversaeque*  varietatis.  Cuin  his3  omnibus  ad  civi-    a.  1098. 
tatem  triumphantes  vénérant4;  et  ab  his  qui5  remanserant  et6  clericis7  et  pres- 
byteris  et  monachis,  cum8  solemni  processione suscepti  sunt. 


CAPITULUM  XVIII. 

De  custode  castelli  qui  voluit  christianizari  t  et  visione  sanctorum  quam  vidit9. 

Admiraldus*  vero  qui  in  castello  erat,  ut  vidit  principem  suum  et  qui 10  cum 
eo11  erant  a  campo 12  fuga  diverti,  viditque 15  innumera  albatorum  equitum 14  mil- 

b  lia,  cum15  candidis  vexillis  per  plana  discurrentia,  admodum  expavit,  unumque 
ex  16  vexillis  nostris 17  ob  tutelam  donari 18  sibi  poposcit.  Cornes  Sancti  iEgidii,  qui 
illicad  custodiam  civitatis19  remanserat,  suum  illi  vexillum  porrexit;  etgratanter 
accepit,  acceptumque  muro  castelli  affixit20.  Sed,  ut  cognovit  a  quibusdam  Lon- 
gobardis21,  qui  astabant**  ibiM,  quia24  Boamundi  non  erat25,  cui  tota  civitas  con- 

c  cessa  erat26,  signum  suum27  reddidit  comiti,  et  signum  quaesivit  Boamundi;  et 
Boamundus2*  misit  ei.  Quodquum  reciperet,  Boamundo  mandavit29  ut  ad  se  veni- 
ret.  Ille  vicino  pede  legationi  ambulavit30,  et  quid31  dicere  vellet  auscultavit. 
Gentilis32  fidei  pactum  requirit,  ut  qui  cum  eo  erant  et  discedere  vellent,  nullius 
injuriae  laesionem  paterentur  et  usque  in  terram33  Sarracenorum  conducerentur; 

d  qui  vero  secum  Cbristianus  fieri  vellet,  faciendi  licentiam  haberet34.  Boamundus, 
immenso  gaudio35  repletus,  dixit30  :  «  Amice,  quod  exposcis  libenler  fiet37  tibi; 
«  sed  praestolare  modicum,  quia  istud  principibus  nostris  renuntiabo  3\  et  celeriter 
«revertar  ad  te.  ■  Et  mox  fcstinanter 39  cucurrit,  et,  aggregatis  in  unum  princi- 
pibus, verba  gentilis  enarravit40.  Placuit  omnibus,  Deo  omnipotenti  gratias41  agen- 

£  tibus 42.  Boamundus  ad  jam  domesticum  regreditur  gentilem 43,  et  requisitaç  ab  eo 
conventions  confirmât  sponsionem.  Ille  vero  reddidit  se  episcopo  Podiensi  et 
sanctaeCbristianitati,  cum  trecentis  suis  mili tibus valde  speciosis  et  juvenibus;fuit- 
que  inter  Chrislianos  tune44  majus  gaudium  de  eorum  Christianitate 45,  quam  de 
castelli  recuperatione46.  Boamundus47  castellum  recepit,  et  illos48  qui  christiani- 

f  zari49  noluerunt  in  terram  Sarracenorum  conduxit.  Triduano  peracto50  jejunio, 

1  Et  spolia  magna,  z.  —  2  Et  diversœ.  n.  —  3  Cumque  his.  n.  —  4  Redierunt.  c.  Civitatem  remeantes  verte- 
mnt  t.  x.  —  5  Qui  illic.  c.  —  6  Om.  et  z.  —  7  Simul  cum  clericis.  c.  —  8  Om.  corn  c.  —  9  Sic  d.  De 
inventa  prœda  et  redditione  castri  et  trecentis  juvenibus  baptizatis.  i.  10  Et  eos  qui.  z.  Om.  qui  t.  — 11  Illo.  z. 

—  12  In  campo.  t.  x.  —  13  Videns  ctiam.  c.  Om.  vidiique  y.  —  14  Militum.  b.  i.  Om.  equitum  d.  f.  —  15  Om. 
cum  b.  —  16  De.  z.  —  17  Ex  Christianorum  vexillis.  c.  —  18  Dari.  v.  z.  —  19  Ad  custodiendam  civitatem.  d. 

—  20  Afficit.  g.  Infixit.  x.  —  21  Langobardù.  t.  z.  —  22  Aderant.  d.  —  23  Om.  ibi  i.  —  24  Quod.  z.  — 25  Esset.  z. 

—  28  Concessa  est.  n.  —  27  Omiltit  jaam  n.  —  28  Et  ille.  t.  —  29  Quœsivit  Boamundi;  cui  etiam  nuntium 
dirigens t  mandavit.  c.  Quod  quum  acciperet  a  Boamundo,  nuntiavit.  n.  —  30  Et  ipseprotinus  legationi  parait  c. 

—  31  Quid  ille.  c.  —  32  Hic  inserit  d  hoc  lemma  :  Quo  pacto  volait  christianizari.  —  33  Terra,  d.  —  34  Fieri 
vellent  Christiani,  licentiam  haberent  hoc  ipsam  faciendi.  c.  —  **Animo.  x.  —  38  Ait  d.  —  37  Concedimus.  z. 

—  38  Nuntiabo.  x.  n.  —  39  Ad  te.  Ille  vero  festinanter.  d.  —  40  Dixit  verba  gentilis.  n.  —  41  Gratias  saper 
hoc.  d.  —  42  Heferentibus.  n.  —  43  Boemundus  regreditur  ad  domesticum  gentile.  n.  —  44  Om.  tune  n.  — 
45  Conversione.  c.  Om.  Christianitate  h.  —  46  Redditione.  x.  n.  t.  u.  v.  x.  y.  Traditione.  z.  —  47  Boamundus 
igitur.  c.  —  48  Eos.  c.  v.  z.  —  49  Baptizari.  c.  Christiani  fieri.  z.  —  50  Triduano  igitur  peracto.  d. 

'  Cf.  Tudeb.  XI,  ix,  p.  8a,  i5it  i5a,  ao6;  Baimund.  de  Aguilers,  p.  a6i,  a6a;  Reinaud,  Extraits  des  Histo* 
riens  Arabes,  p.  8. 

io5. 


Digitized  by 


Google 


836  ,  ROBERTI  MONACHI 

a.  1098.  baptizati  sunt  gentiles  cum  laetitia  magna;  et  crevit  ibi1  laus  Dei  et  gloria  Chris-  a 
tiana.  Ipsi2  referre  postea  soliti  erant3  quia4,  quum  de  castelli5  arce  bellum 
aspicerent,  innumera  subito  candidatorum  militum  millia  se  vidisse6,  quorum 
intuitus  ipsos  vehementer  terruit.  Nec  mirum  fuit,  quia  7  omne  castellum 
funditus  intremuit8.  Quumque  vidèrent  eos  agminibus  Christianorum  conso- 
ciari9,  suosque10  in  excidium11  fugamque  converti12,  protinus  intellexerunt  cœ-  b 
lestia  numina13  esse,  Deumque  Christianorum  superari  non  posse.  Inde  com- 
puncta  fuerunt  corda  illorum  *\  seque  Christianos  fieri15  spoponderunt. 


CAPITULUM  XIX. 

De  tcmpore  belli  Antiocheni,  quando  peractum  fuit16. 

Actum  est  siquidem  17  hoc  bellum  .ivt0.  kalendas  Juliia,  vigilia  scilicet  Aposto- 
lorum  Pétri  et  Pauli.  Sicque,  divina  respiciente 18  misericordia ,  procella  Antio- 
chenae  tribulationis,  quae  fere  per  .x. 19  menses  intumuerat,  sedata  fuit20;  et  c 
regia  civitas,  quae  longo  tractu  temporum  jugo  diabolicae  captivitatis  inclinata21 
fuerat,  amissam  pristinae  libertatis  gratiam  recuperavit.  Hostes  vero22  qui  eam 
captiva verant23,  fiunt  et  ipsi  captivi;  et  in  latebris  sylvarum  cavernisque  petrarum 
et  fossis  montium  sunt  dispersi.  Armenii  enim24  et  Surani25,  habita  tores  patriae25 
illius,  per  dies  plurimos  scrutati  sunt  illos,  et  inveniebant 27  alios28  semineces,  d 
alios29  vulneratos,  alios  parte  Capitis30  carentes31,  alios  ventri  suo,  ne  omnino 
vitalia  exirent,  manus  suas  apponentes32;  et,  detractis  eorum  spoliis,  interficie- 
bantb.  Itaque  inimici  Dei33  depopulati  sunt;  et  Christiani,  servi  Dei  excelsi,  in 
gloriosa  urbe  cum  gaudio  et  laetitia  aggregati  sunt.  Quumque  quadam  die  con- 
venirent34,  consiliaverunt35  ut  ad  Constantinopolitanum  imperatorem  legatos  mit-  e 
terent,  suamque  civitatem  ut  recipere  veniret36  denuntiarent 37. 

1  Om.  ibi  n.  —  2  Adjicit  t  lerama  illud  :  Verba  gentilium  qui  crediderunt.  —  3  Solebant.  c.  —  4  Quod.  z.  — 
5  Quia,  dam  castelli.  t.  f —  6  Vidissent.  c.  Prospicerent.  x.  —  7  Quod.  1.  —  8  Nec  mirum,  quum  ipsum  in  quo 
erant  castellum  funditus  intremuerit.  c.  —  9  Consociaios.  d.  —  10  Oui.  suosque  h.  —  11  Exitium.  d.  — 
12  Verti.  z.  — 13  Munimina.  y.  —  14  Eorum.  b.  k.  n.  Consociari  et  eorum  adversariis  adversari,  protinus,  etc. 
Exinde  compuncta  sunt  corda  eorum.  c.  —  15  Om.  fieri  1.  —  16  Sic  a.  b.  g.  h.  n.  d.  Quo  tempore  fait  f  actum 
extremum  bellum  Antiochiœ.  d.  De  tempore  belli  Antiocheni,  quando  peractum  est  hoc  bellum.  k.  De  Morte 
Hugonis  Magni,  quando  ad  imperatorem  missus  est.  y.  —  17  Peractum  est  autem.  c.  —  18  Inspirante,  d.  Re- 
spirante, f.  —  19  Novem.  g.  h.  —  20  Fuerat.  —  21  Subjecta.  z.  —  22  Om.  vero  z.  —  23  Incaptivaverant.  z. 
—  24  Autem.  c.  k.  n.  Qaoque.  z.  —  25  Siri.  n.  —  26  Terrœ.  z.  —  27  Invenerunt.  i.  —  28  Om.  alios  c.  — 
20  Illos.  b.  —  30  Corporis.  G.  h.  — 31  Alios  capitibus  carentes.  k.  n.  Om.  alios  parte  capitis  carentes  t.  — 32  Op- 
ponentes.  b.  n.  Imponentes.  x.  —  33  Dei  hoc  modo.  c.  —  34  Convenissent.  c.  —  35  Consiliam  inierunt.  i.  — 
36  Ut  reciperet.  n.  —  37  Nuntiarent.  y.  Denuntiaverunt.  z. 

â  Id  est  die  xxviii*  menais  Junii  A.  D.  1098.  (Cf.  supra         b  Cf.  Tudeb.  XI,  v,  p.  82;  XII,  1,  p.  83,  1 5 1 ,  ao5, 
p.  83,  annot.  a;  Willelm.  Tyr.  1.  VI,  c.  xn,  p.  273.)  206;  Fulcher.  Carnor.  I.  I,  c.  xvn,  p.  343. 


Digitized  by 


Google 


HIST0R1A  IHEROSOLIMITANA. 


837. 


CAPITULUM  XX. 

Mors  Hu<;onis  Magni1. 

Quicquid  abique  boni  ût  nugno  pott  Hugoni  ; 
Namque  quod  Hugo  mit,  magna  ruina  fuit*. 

a     Et,  proh  dolor!  judicaverunt  omnes  ut,  quia  régi  mittebant,  regalis  nuntius    a.  1098. 
debebat  ire3;  et  electus  est  Hugo  Magnus*,  vere  regalis  et  génère4  et  moribus. 
Quem  nullatenus  misissent5,  si  non6  reversurum  scissent7.  Hic,  quum  régi  lega- 
tionetn  suam  adimplesset8,  morte  interceptus  occubuitb;  et  quo  regredi  dispo- 
suerat,  ad  extremum  non  potuit.  Constantinopolitanus  autem9  imperator  vulpi- 

b  nus10  pro  receptu  tantae  urbis  non  praesumpsit  venire,  quoniam11  recognoscebat 
fidem1*  et  sacramenti  jura  et  data  pignora  Francis  se13  violasse,  et  nequaquam 
custodisse.  Sicque  omnes  conventiones  deletae14  fuerunt  quae  inter  eos  factae 
sunt. 


CAPITULUM  XXL 

Quomodo  divisi  sunt  principes,  kalendas  Novembris 15  exspectantes la. 

Tractant  contilium  proccres  sibi  quid  sil  agendum 

Interea  principes18  in  urbe  résidentes  tractare  cœperunt  de  via  Dominici  19 
c  Sepulcri  :  quid  agerent,  aut20  mox  inciperent,  aut  quando  tempus  terminarent c. 
Ad  hocsiquidem'1  communis  assensus  adducitur,  ut23  usque  ad  kalendas  Octobris 
reinceptum23  viae  protelaretur24.  iEstatis  enim25  ardor  nimius26  incanduerat;  et 
terra  Sarracenorum ,  quam  ingressuri  eranl,  inaquosa  et  nimis  arida  erat27.  Prop- 
terea  tempus  exspectaverunl,  quod  tune  humidum  fit,  et  quo28  tellus  absconsos29 
n  latices  erumpit.  Definiendum  simili  modo  erat,  quid  tantus  populus  intérim 
ageret;  et  ubi,  et  quomodo  viveret30.  Accepto  inde  consilio,  praeco  quaeritur31  : 
quid32  dicat,  quid  inde  definitur33.  Praeco  quaesitus  et  inventus  ascendit,  et  prae- 
conatus  est  :  ut  qui  omnino  egens  erat34,  in  urbe  remaneret,  illisque  qui35  ditio 
res  erant36  conventionem  faceret  ac37  serviret.  Principes  autem  divisi  sunt  per 
e  casteila  sua38  et  civitates. 

1  Sic  d.  De  morte  Hugonis  Magni,  quando  missus  est  ad  imperatorem.  t.  x.  —  2  Sic  a.  b.  —  3  Eligi 
deberet.  ci.  —  4  Regalis  génère,  n.  —  5  Elegissent.  z.  —  8  Nisi.  n.  —  7  Prœscissent.  d.  —  8  Implesset.  b. 
Complesset.  z.  —  9  Om.  autem  d.  —  10  Om.  vàlpinus  F.  —  11  Quoniam  tantm  urbis.  F.  —  12  Se  fidem.  z.  — 
13  Om.  se  z.  —  14  Delatœ.  c  —  15  Octobris.  g.  h.  —  16  Sic  a.  g.  h.  t.  x.  Quomodo  divisi  sunt  principes,  x.  n. 
De  via  Sancli  Sepulchri.  i.  Quomodo  sunt  principes  oclavo  kalendas  exspectantes.  y.  —  17  Sic  a.  b.  —  18  Om. 
principes  z.  —  19  Sancti.  d.  —  20  An.  z.  —  21  Quippe.  n.  —  22  Et  y.  —  23  Cœptum.  i.  Inceptum.  n.  — 
24  Protelatur.  z.  —  25  Siquidem.  z.  —  28  Nimis.  x.  z.  —  27  Faerat.  n.  —  28  Et  quod.  tf.  —  29  Abscon- 
ditos.  —  30  Veniret.  c.  Viverent.  h.  —  31  Quœritur  inde.  z.  —  32  Qui.  x.  n.  t.  v.  z.  —  33  Sic  x.  z.  Diffi- 
nitur.  a.  n.  u.  v.  Definiatur.  c  —  34  Esset.  c.  —  35  Cumque  illis  qui.  z.  —  38  Om.  in  urbe.. .  ditiores  erant  F. 
x.  n.  t.  x.  y. —  37  Om.  conventionem  faceret  ac  d.  —  38  Om.  sua  x.  n. 

'  Cf.  Tudeb.  abbreviat.  p.  i5a;  Fulcherium  Carnot.  Tarsum Ciliciae obiit,  A.D.  î  ioi.(Cf. FulcheriumCarnot. 

1. 1,  c.  xxin,  p.  35o;  Willelm.  Tyr.  I.  VII,  c.  i,  p.  277.  1.  II,  c.  xvi,  p.  398,  399.) 

b  Errât  Roberttis.  Hugo  enim  Magnus,  «qui  post  An-  c  Cf.  Tudeb.  XII,  1,  p.  83,  i5a,  i53,  ai  1;  Raimun- 

«  tiochiam  captam  in  Gallias  repedaverat,  »  rediit  iterum  dum  de  Aguilers,  p.  262;  Willelm.  Tyr.  1.  VU,  c.  11, 

cum  Stephano  Blesensi  Guillelmoque  Pictavensi ,  et  apud  p.  379. 


Digitized  by 


Google 


838 


ROBERTI  MONACHI 


CAPITULUM  XXII. 

De  Raimundo  Pileto,  nobili  milite1. 

Pilo  Pfletus  Parthis  parât  undique  flctus  *. 

a.  1098.       Erat  autem  quidam  miles  de  exercitu  comitis  Sancti  iEgidii,  nomine  Rai-  a 
mundus,  cognomine3  autem4  Piietus5,  animo  virilis  et  corpore  spectabilis.  Hic 
perfecto  odio  Turcis  inimicabatur,  nec  diutius  tolerare  potuit6  ut  longo  tem- 
pore  feriarentur.  Hic  plurimam  alligavit  sibi  militum  peditumque  multitudi- 
nem,  et  in  terram  Sarracenorum a  transduxit7  eam;  transiitque  duarum  civitatum 
terminos;  et8  pervenerunt9  ad  quoddam  castrum,  quod  Talamania10b  vocatur11,  b 
cui  gens  Suriana  principabatur.  Suriani  nostros  illic12  receperunt,  seque  eorum 
dominio  libentissime  tradiderunt.  Octo  ergo13  ibi  diebus  transactis,  perrexerunt 
ad  aliud  castrum,  in  quo  latitabat14  multitudo  magna  Sarracenorum  :  ad  quod 
pervenientes,  militari  impetu  invaserunt,  et  inremissa  15  manu  quotidie15  pug- 
nantes,  vesperascente  die  expugnaverunt n.  Quo  ita  capto,  omnes  occiderunt,  c 
praeter  eos  qui  Cbristianitatem  recipere  voluerunt 18.  Hac  itaque 19  depopulatione 
facta,  reversi  sunt  ad  prius20  castrum,  quod  Talamania21  diximus  nuncupatum. 
In  quo  duobus  perendinatis 22  diebus,  die  tertia  omnes23  exierunt,  et  ad  urbem 
quae  Marra  dicitur  perrexerunt 24 c.  Erat  autem  ibi  aggregata  non  minima  multitudo 
Turcorum  et  Sarracenorum,  ab  Aleph  aliisque  civitatibus  et  castellis  quae  in  d 
circuitu  ejus  sunt,  illorum  praestolantes  occursum.  Ad  quam  quum  adpropiare25 
cœperunt,  illi  barbari  contra  eos  exierunt;  sed  conflictum  diu  cum  nostris  tenere 
noluerunt26,  quia27,  in  fugam  versi,  intra  urbem  se  receperunt.  Nostri  vero  diu28 
ibi 29  residere  non  potuerunt,  quia  aestivum  cauma  eos  vehementer  urgebat,  nihil- 
que  inveniri  poterat  ad  bibendum.  Jamque  diei  inclinante  umbra  30,  reversi  sunt  e 
ad  castrum  suum31  Talamania32.  Plurimi  quidem  Cbristiani  patriae33  illius  incolae 
cum  nostris  ierant;  sed  cum  nostris34  redire  contempserunt  :  quos  Turci,  in  insi- 
diis  occultati35,  ceperunt  et  occiderunt.  Stultitia  siquidem  sua  perierunt36,  quia, 
si  cum  nostris  reverterentur,  nemo37  tune  moreretur38;  sed,  sicut  in  communi 
verbo39  dicitur,  nihil  timet  gens  stolida,  donec  eam  opprimitk0  infelix  fortunakl.  Rai-  f 
mundus  vero  ad  illam  ultra42  non  rediit  civitatem,  quia  non  habebat  exerci- 
tum43  quo  obsideret  eam;  sed44  in  Castro  suo  usque  ad  praefinitum  tempus 

1  Sic  a.  De  Raimundo,  nobili  milite  Pileto.  b.  De  Raimando  Pileto  sociisque  ejus.  d.  De  Raimundo  Pileto. 
g.  h.  1.  k.  u.  De  Raimando  Pyleto.  n.  t.  De  Raymando  cognomine  Pileto.  y.  —  2  Sic  a.  b.  —  3  Cogno- 
mento.  b.  — 4  Om.  autem  k.  y.  z.  —  5  Phyletus.  e.  —  6  Poterat  c.  —  7  Traduxit.  c.  —  8  Om.  et  y.  — 
9  Pervenit.  c.  d.  —  10  Talaima.  g.  Talamanna.  e.  n.  Talaminia.  c.  v.  —  11  Vocabatur.  t.  z.  — 12  Om.  illic  z. 
—  13  Igitur.  c.  F.  g.  1.  e.  u.  v.  x.  Om.  ergo  z.  —  14  Latebat.  e.  n.  —  15  Irremissa.  c.  n.  —  16  Tota  die.  z. 
Om.  quotidie  t.  —  17  Cœperunt  expugnare.  g.  h.  —  18  Receperunt.  z.  —  J9  Igitur.  n.  —  20  Pristinum.  n.  Om. 
prias  z.  —  21  Talamaniam.  c.  Talamanna.  n.  —  22  Perordinaiis.  y.  —  23  Inde  omnes.  c.  d.  —  24  Pervene- 
runt. f.  —  25  Appropinquare.  e.  t.  x.  y.  Adpropinquare.  n.  —  26  Nostris  non  habaerunt.  c.  Non  tenuerunt. 
t.  x.  —  27  Quin  potius.  c.  —  28  Om.  diu  c.  d.  —  29  Om.  ibi  u.  v.  —  30  Om.  ambra  c.  d.  —  31  Om.  ad 
castrum  suum  F.  —  32  Talamaniam.  c.  Talamanna.  n.  —  33  Partis,  u.  v.  —  34  Cum  eis.  d.  Cum  illis.  t.  — 
35  Positi.  d.  —  36  Interierunt.  e.  n.  —  37  Nemo  eorum.  c.  —  38  Occideretur.  r.  Morietur.  g.  —  39  Proverbio. 
(L  x.  —  40  Opprimât,  c.  t.  —  41  Om.  Stultitia  siquidem.  .  .  fortuna  u.  v.  —  42  Ulterius.  d.  g.  —  43  Suffi- 
cientem  exercitum.  c.  —  44  Om.  sed  d. 

'  Cf.  Tudeb.  Xll,  n,  p.  84,  i5a,  ao6;  Orderic.  Vi-  tat.  p.  206).  Fortasse  legendum  Tel-Amania,  quod  est 
tal.  1.  IX,  p.  57  a,  573.  casteilum  non  procul  a  monte  Ainano  situm. 

b  «Thclemanit »  (Tudeb.  Z.  c);  « Talemaniz»  (Imi-  *  Cf.  Tudeb.  XII,  m,  p.  85,  i5a,  153,207. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  839 

a  kalendarum  Octobrium  1  remansit2,  semperque  terram  Sarracenorum  intérim3    a.  1098. 
captivavit. 


CAPITULUM  XXIII. 

De  morte  *  Podiensis  episcopi 5. 

Sextu»  tdest  me  mu,  moritor  praral  PodienÀs  •. 

UH  au  te  m  qui  in  Antiochia  remanserunt 7  cum  magna  tranquillitate  et  gaudio 
fuerunt,  quousque8  dominum  suum°  Podieosem  episcopum  amiserunta.  Hic, 
quum  summa  pax.  esset 10  exercitui  Dei,  mense  Julio  cœpit  infirmari;  sed  non  diu 

b  elanguit11,  quia  Dominus  non  est  passus  illum  12  longa  aegritudine  cruciari.  Ka- 
lendis13  Augusti  sancta  ejus  anima,  vinculis  carnis  soluta,  translata  est  in  para- 
disum  14  Dei,  in  sede  gloriosa,  in  festivitate15  scilicet  sancti  Pétri  quae  dicitur  Ad 
vincalah;  et,  ut 16 censura  divini  judicii  idactum  esse  clarescat17,  in  die  quo  principis 
apostolorum  vincula  a  Iherosolimis  Romae18  sunt  allata,  soluta  est  a  corporeis 

c  nexibus  pontificis  anima 19.  Nec  unquam 20  pro  ulla  tribulatione  tantus  fuit  in  illa 
Dei  militia  mœror,  tantaque  trislitia,  quanta  et  pro  morte  sua21.  Hune  omnes 
jure  debito  lacrymabantur,  quia22  consilium  erat  divitum23,  consolator  mœren- 
tium,  sustenta tor  debilium,  thésaurus  indigentium,  reconciliator  discordantium. 
Hic  militibus  dicere  solitus  erat  :  «  Si  vultis  esse  triumphatores  et  amici  Dei , 

d  c  munditiam  corporum  custodite,  et  pauperum  miseremini.  Nulla  enim  res  ita  a 
t  morte  vos  liberabit2*,  sicut25  eleemosyna:quia  et  melius  protegit26  quam  parma27, 
•  et  acutior  est 28  in  hostem  quam  lancea 29.  Qui  non  est  idoneus  pro  se 30  orare 
«  det  eleemosynam,  et  orabit  prose.  •  Pro  bis operibus et  hujusmodi31  sermonibus 
carus'erat  Deo  et  omni  populo0.  Si  quis  autem 32  vellet  omnium  virtutum  ejus  cha~ 

e  rismata33  annumerare  3\  videretur  jam  35  ab  historia  elongare36. 

1  Novembrium.  d.  —  2  Mansit.  c.  —  3  Interea.  t.  —  4  De  obitu.  t.  v.  —  5  Sic  a.  b.  c.  g.  h.  i.  x.  n.  t. 
u.  x.  Mors  Podiensis  episcopi.  d.  De  morte  admirati  Podiensis  episcopi.  y.  —  6  Sic  a.  b.  —  7  Qui  reman- 
seront  Antiochiœ.  n.  —  8  Quoadusque.  c.  Usque.  d.  —  9  Om.  suum  c.  —  10  Erat.  d.  —  11  jEgrotavit.  z.  — 
12  Elangait,  quia  nec  passus  est  eum  Dominas,  c.  —  13  Kalendas.  t.  t.  v.  x.  —  14  Paradiso.  d  —  15  Dei,  in 
gloriosa  festivitate.  z.  —  16  Om.  ut  t.  —  17  Credatis.  d.  Claresceret.  z.  —  18  Romam.  z.  —  10  In  die  quo  prin- 
ceps  apostolorum  exutus  est  vinculis  carceris  (carnis.  n.),  die  (om.  die  y.)  anniversaria,  solutus  est  pontifex 
illias  a  vinculis  corporis  (a  corporeis  vinculis.  x.  n.  t.  y.),  d.  f.  x.  n.  t.  x.  y.  —  20  Om.  unquam  n.  —  21  Quanta 
in  morte  illius.  z.  —  22  Quia  ipse.  f.  —  23  Divinum.  u.  v.  —  24  Libérât,  g.  —  25  Sicut  et  d.  v.  —  26  Hœc 
protegit.  c.  —  27  Quam  arma.  c.  f.  x.  n.  t.  c.  v.  y.  Vel  arma.  d.  —  28  Om.  est  x.  —  29  Plusquam  sagitta.  d. 
—  30  Pro  se  ipso.  c.  —  31  Hujuscemodi.  x.  n.  t.  y.  —  32  Om.  autem  c.  d.  —  33  Karismata.  a.  —  34  Annun- 
ciare.  d.  Enumerare.  z.  — 35  Om.  jam  g.  —  30  Posl  elongare,  manus  recentior  in  x  haeeverba  addidit,  in 
margine  inferiori  :  Explicit  liber  VIL  Incipit  liber  VIII. 

'  Cf.  Tudeb.  XII,  iv-v,  p.  85,  86,87,  i53,  207;  Rai-  b  Id  est  die  i*  menais  Augusti.  (Cf.  supra  p.  86, 
mundum  de  Aguilers,  p.  26a;  Fulcherium  Carnot.  1. 1,      annot.  a.  ) 

c.  xxiii,  p.  35o,  35i  ;  Willelm.  Tyr.  I.  VJI,  c.  1,  p.  277.  c  Cf.  R  a  du  If.  Cadomens.  c.  xciv,  xcv,  p.  673,  674. 


Digitized  by 


Google 


840  ROBERTI  MONACH1  HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 


CAPITULUM  XXIV. 

De  Albaria  funditus  eversa1. 

Inde  suis  apU  pott  est  Albaria  capta 

Hoc  itaque3  decenter,  ut  decebat4,  in  ecclesia  beati  Pétri  tumulato,  cornes  a 
Sancti  iEgidii  in  terram  Sarracenorum  transiit,  urbemque5,  quam  Albariam  me- 
morant6,  adiit7\Quam  undique  forti  milite8  circumcingens  invadit,  diuque  mis- 
silibus  et  sagittis  cum  bis  qui  erant  in  mœnibus  decertavit9.  Sed  ut  vidit  ita  pro- 
ficere 10  parum  u,  erectis  ad  murum  scalis,  loricati  milites  ascenderunt,  et  in  fugam 
ire 12  hostes  compulerunt  :  b 

Miles  ut  asccndit  murum ,  fit  celsior  hoste  13  ; 

Hostis  et  ille 14  fuit  vîribus  inferior. 
Muro  descendunt  super  addita15  tecta  domorum, 
De  domibus  vcro  saliunt  per  plana  viarum. 

Hue  iilucque  senes  fugiunt,  pueri  juvenesque;  C 
Sed  prorsus  nulli  profuit  ulla  16  fuga. 

Praecepit  enim  cornes  ut  omnes  vincularentur 17,  et  qui  in  Christum  salvatorem  18 
credere  nollent,  decollarentur  19.  Hlic20  visi  sunt  tôt21  capite  plecti;  totque22 
pueris  cum23  puellis  subtracta  est  vita  longi24  temporis.  Judicium  enim  25  Domini 
fuit  hoc,  quia  Christianorum  fueral  civitas  illa,  eisque  simili26  mortis  ludibrio  d 
ablata27.  Nullusex  tanta  multitudine  reservatusest28,  nisi  qui  sponte  Christo  confi- 
tens29  baptizatus  est.  Sicque  mundata  est  civitas  illa,  et  ad  cultum  nostrae  fidei 
revocata.  Tune  cornes  cum  suis  optimatibus  babuit  consilium,  ut  in  ea  ordinare- 
tur  episcopus,  cujus  consilio  et  auxiiio  civitas  regeretur,  et  fides  Jesu  Christi 30  in 
cordibus  noviter  baptizatorum  solidaretur.  Electus  est  igitur  vir  sapiens  et  perso-  e 
natus,  litterarumque  eruditione  pollens  et  utraque  scientia  praeditus,  et  ad  ordi- 
nandum31  Antiocbiae32  est  missusb. 

EXPLICIT  LIBEK  SEPTIMUS33. 


1  Sic  a.  c.  k.  n.  u.  De  comité  Sancti  Egidii  qui  obsedit  Albariam.  d.  De  Albaria  a  Raimundo  captax  g.  h. 
De  Albaria  civitate.  i.  v.  De  urbe  Albaria  funditus  eversa.  t.  x.  De  Albaria  civitate  a  Christianis  capta,  y. 
—  2  Sic  a.  b.  —  3  Hoc  itaque  venerabili  pontifice  admirato.  y.  —  4  Om.  ut  decebat  z.  —  5  Ad  urbem.  i.  — 
6  Nominant.  d.  Vocant.  z.  —  7  Abiit.  i.  Invasit.  x  —  8  Fortiter  milite,  x.  n.  —  9  Decertabat.  n.  —  10  Ita  se 
proficere.  y.  z.  Om.  ita  projicere  v.  —  11  Proficere  non  posse.  c.  —  12  Fugamque  hostes  inire.  d.  Om.  ire  n. 
— 13  Hostis.  n.  v.  Celsior  illis.  z.  —  14  Ipse.  c.  —  15  Abdita.  z.  —  16  Illa  d.  x.  n.  —  17  Caperenlur.  z.  — 
18  Om.  Salvatorem  u.  v.  z.  —  19  Occiderentur.  c.  —  20  /6i.  f.  —  21  Plurimi.  z.  —  22  Plurimisque.  z.  — 
23  Et.  d.  —  24  Longinqui.  d.  —  25  Quippe.  d.  —  26  Similis,  g.  —  27  Ablata  erat.  z.  —  28  Reservatur.  d. 
Servatus  est.  i.  n.  —  29  Profiiens.  G.  Confidens.  z.  —  30  Fides  Christi.  n.  Fides  domini  Christi.  t.  —  31  Ad 
ordinationem.  u.  v.  —  32  Antiochiam.  z.  —  35  Om.  Eocplicit  liber  septimus  v.  i.  x.  n.  u.  v. 

*  Cf.  Tudeb.  XII,  v,  p.  86,  87,  i53,  207;  Raimun-  b  Nomine  Petrus  Narbonensis.  (Cf.  supra  pag.  99 

dum  de  Aguilers,  p.  266,  267;  Fulcherium  Carnot.  et  annotât,  b;  pag.  i55-et  annotât,  c;  pag.  266  et  an 
1. 1,  c.  xxiv,  p.  352.  notât,  b.) 


Digitized  by  Google 


INDEX  CAPITULORUM  LIBRI  OCTAVI. 


I.  Quod  milites  nostri  ad  Àntiochiam  redierunt. 

II.  De  discordia  Boamundi  et  Raimundi. 

III.  De  situ  Antiochiae  urbis. 

IV.  De  Rugia  et  Albaria  captis. 

V.  Boa  mu  n  dus  et  plures  alii  secuti  sunt  comitem  Sancti  ^Egidii. 

VI.  De  Guillelmo  de  Monte  Pislerio  et  Gulferio. 

VII.  De  captione  civitatis. 

VIII.  De  discordia  Boamundi  et  comitis  Raimundi. 

IX.  De  comité  Normanno  qui,  relicto  Boamundo,  abiit  cum  comité  Raimundo. 

X.  De  urbe  Caphalia. 

XI.  De  muneribus  quœ  reges  Camelae  et  Tripolis  nostris  miserunt. 

XII.  De  castello  inexpugnabili  cui  nomen  Arcbas. 
XIH.  De  urbe  quae'Tortosa  dicitur,  quae  vacua  invenitur. 

XIV.  De  urbe  Maraclea. 

XV.  Quomodo  Boamundus  divisus  est  a  nostris. 

XVI.  Dui  et  cornes  ad  urbem  Gibeilum  pergunt. 

XVII.  De  bello  apud  Tripolim  gesto. 

XVIII.  Mors  Anselmi  de  Ribodi  Monte,  et  quorumdam  virorum  illustrium. 

XIX.  De  confœderatione  cum  rege  Tripolis,  et  muneribus  ipsius. 

XX.  De  Gœsarea. 

XXI.  De  civitate  Ramolae. 


m. 


106 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INCIPIT  LIBER1  oemus*. 


CAPITULUM  l. 

Quod  milites  nostri  ad  \ntiochiam  redierunt*. 

Conve&umt  fortes  cporumque  foere  cohortes'. 

a     ^Estivum  tempus,  solis5  ardore  represso%  quum  jam  transiret,  noxque  diem    a.  109s. 
horarum  numerositate  transcenderet7,  milites  Christi,  quaquaversum  aestivave- 
rant8,  ad  Antiochiam  remearunt9,  et  in  kalendis10  Novembris,  die  festo  solem- 
nitatis  omnium  Sanctorum,  ibi  conyenerantV  Et  benedicta11  gioria  Régis  aeterni1*, 
quia  tune13  numerosior  fuit  turba  redeuntium,  quam  fueritu  quum  se  ab15  in- 

b  vicem  diviserunt;  ex  multis16  enim  mundi  partibus  secuti  erant  muiti  egregii11 
milites  et  pedites  priorum  vestigia,  quotidieque  crescebat  Cbristiana  militia. 


CÀPITULUM  II. 

De  discordia  Boamundi  et  Raimundi18. 

Consul  Raimundtu  certant  et  dux  Boamundn»1*. 

Quumque  ita  in  unum  résidèrent,  et  de  via  Sancti  Sepulcri,  quo  dirigèrent 
iter,  disponerent,  Boamundus  pactionem  urbis  requirit,  quam  sibi  spoponderant. 
Cornes  Sancti  iEgidii*0  dicebat  id21  nonposse  fieri  propter  sacramenta  qu«w  per 

c  Boamundum  fecerant25  Constantinopolitano  imperatori.  Inde  per  dies  plurimos 
factus  est  in  ecclesia  sancti 24  Pétri  conventusb,  magnusque **  verborum  ex  utra- 
que  parte  conflictus.  Quumque  in  commuai  conventu  nequiret  fieri  ulla 26  dif- 
finitio  quae  paci  conveniret,  episcopi  et  abbates,  et  sanioris  sensus  et  consilii27 
duces  et  comités,  locum  in  quo  est  catbedra  sancti  Pétri28  intraverunt,  et  iilic 

n  inter29  se  diviserunt,  qualiter  et  Boa  m  un  do  servarent  promissa30,  et  impera- 
tori facta  sacramenta.  Quum  vero  a  loco  consilii  exierunt,  consilium  tamen  om- 
nibus 31  patefacere  32  noiuerunt.  Itaque  domestico  aflfatu  revelatum  est  comiti 
Sancti  iEgidii  consilium33,  et  ipse  laudavit  dîspositum  :  ita  tamen  ut  Boamundus 

1  Oui.  liber  b.  c.  d.  g.  h.  y.  —  2  Om.  Incipit  liber  octavus  F.  i.  x.  n.  u.  v.  —  5  Sic  i.  —  *  Sic  a.  b.  x.  m. 

—  5  Om.  solis  i.  —  6  Repressum.  F.  x.  t.  x.  y.  —  7  Transcederet.  t.  Om.  transcenderet  d.  —  8  /Estimave- 
rant.  x.  u.  v.  y.  Hospitaverant.  n.  jEstivarant.  z.  —  9  RemeaverunU  d.  —  10  Kalendas.  c.  —  11  Benedicta 
est.  F.  x.  n.  t.  x.  Benedicta  sit  y.  —  12  Gloria  Domini  Dei  nostri.  c.  Gloria  Domini  nostri,  régis  œierni.  t.  x. 

—  13  Om.  tune  d.  —  14  Fuit.  n.  Faerat.  z.  —  15  Om.  ab  d.  —  10  Cunctis.  z.  —  17  Om.  egregii  h.  —  18  Sic  a. 
b.  g.  h.  x.  n.  t.  u.  v.  x.  De  discordia  inter  Boamundum  et  Raimundum.  c.  De  contentione  Boamundi  et  comitis 
Sancti  Egidii.  d.  Boamundus  pactionem  urbis  relinquiu  I.  Ubi  Boemundus  recepit  a  comitïbus  urbem  Antio- 
chia,  sibi  concessam.  y.  —  19  Sic  a.  b.  —  20  Cornes  vero  Raimundus.  c.  Cornes  Sancti  /Egidii  Raymundus.  y. 

—  21  Se  id.  F,  —  22  Sacramentum  quod.  u.  v.  —  23  Sacramenta  per  Boamundum  facta.  c.  —  24  Beati.  d.  x. 

—  25  Maximusque.  c.  —  26  Illa.  n.  —  27  Et  consilii  sanioris,  z.  —  28  Sancti  Pétri  apostoli.  x.  t.  —  29  In- 
tra.  z.  Om.  inter  u  —  50  Promissionem.  y.  —  31  Quum  vero  a  loco  exierunt,  consilium  omnibus,  n.  — 
32  PaUfieri.  d.  —  33  Consilium  Raimundo  revelatum  est.  c. 

'  Cf.  Tudeb.  XII,  vi,  p.  87,  1 53, 1117;  Kaimundum         b  Cf.  Tudeb.  XII,  ti,  p.  87,  88,  i53,  i54,  208  ; 
de  Aguilers,  c.  ziv,  p.  270,  272.  Raimundum  de  Aguilers,  c.  xiv,  p.  267. 

106. 


Digitized  by 


Google 


844 


ROBERTI  MONACHI 


a.  1098.  perageret1  cum  eis  inceptum  iter.  Boamundus  idem  requisitus  laudavit,  et  uterque  a 
in  manibus  episcoporum ,  fidei  adstipulatione,  promisit  quia3  ab  ipsis  via  Sancti 
Sepulcri  nunquam  desereretur;  neque  pro  dissidio  ullo3  quod4  inter  se  habue- 
rint5  ab  eis6  conturbaretur7.  Tune  Boamundus  munivit  castellum8  quod  su- 
pereminet  civitati\  et9  cornes10  palatium  Cassiani  et  turrim  quae  supra  portam11 
urbis 12  est,  a  parte  portus  Sancti  Simeonis.  Quia  vero  nos  data  13  longo  narrationis  b 
historicae14  tractu  Antiochia  detinuit,  nostrosque  peregrinos  milites  per  .vinto. 
menses  sua  obsidione  fatigavit,  nec  ulla  vi  humana,  vel  arte,  vel  ingenio15  supe- 
rari  potuit,  de  ejus  situ  vel  esse16  aliquid  dicamus,  eisque  qui  eam  nunquam 
viderunt  aliquid  inde  aperiamus. 


CÀPITULUM  III. 


De  situ  Antiochiae  urbis 


17 


Hic  accurate  tractât  de  oobiliUte 
Urbis  pnsfrUe  Dominoqne  réconciliât* 

Urbembhanc,  ut  ejus  historia  testatur,  sexaginta  et19  .v.  regesc  constituerunt  :  c 
qui  omnes  ejus  principatui  famulatum  subjectionis  debuerunt20.  Circumdatur 
autem21  mûris  duobus.  Prior  fit22  ex  magnis  lapidibus  in23  quadrum  sectis,  et 
subtili  artificio  politis24;  et  in  eo  ordinatœ  et  distincte  sunt  in  suis  locis  quadrin- 
gintae  turres  et  sexaginta25.  Hic26  se  intuentibus  venustate  suae  compositionis 27 
arridet;  et  spatiosus28  est  latitudine  nimis  ampla.  Continentur  intra  septa  muro-  n 
rum  .ivor.  montes,  magni  scilicet29  et  in  altum  eminentes.  In  altiori  ipsorum30 
castellum  constructum  est,  quod  ita  naturali  positione  munitur,  quia  nec  bellico- 
sum  timet31  impetum,  nec  cujuslibet  machinationis  ingenium.  Trecentas  et  sexa- 
ginta32 ecclesias  obtinet  in  sui  confinii  territorio33,  et  patriarcha  habet  .c.  et34  .l. 
et35  .m68,  episcopos  sub  principatu  suo.  Ab  oriente  .iv°r.  magnis  montibus  prae-  e 
munitur.  Ab  Occidente  vero  quodam  flumine  irroratur36,  cui37  nomen  Farfar38 
indicitur39.  Hanc  Antiochusd  rex  cum  suis,  ut  supra  diximus,  sexaginta40  .v.  re- 
gibus constituit,  nomenque  ei41  de  suo  nomine  indidit.  Hanc  itaque  urbem  regiam 
tamque  famosissimam  obsederunt  nostri  peregrini  milites  per  .vin.  menses  et 
diem  unum;  et  tribus  hebdomadibus  intus  fuerunt  inclusi  a  gente  Parthorum  :  f 

1  Pergeret.  u.  v.  z.  —  2  Quod.  z.  —  3  Neque  propter  dissidium  ullum.  z.  —  4  Quo.  a.  b.  d.  —  5  Habue- 
rant  d.  Habuerunt.  n.  —  6  Oni.  ab  eis  z.  —  7  Turbaretur.  d.  g.  h.  Conturbabitar.  i.  —  8  Castrum.  k.  n.  — 
9  Om.  et  y.  —  10  Cornes  Raimundus.  c.  —  11  Petram.  b.  c.  —  12  Civiiatis.  n.  v.  et  inter  lineas  :  vel  urbis. 
—  13  Om.  data  z.  — 14  Historiée,  k.  t.  Om.  historicœ  u.  v.  z.  —  15  Om.  vel  ingenio  c.  —  16  Situ  et  magni- 
tudine.  z.  Om.  vel  esse  f.  —  17  Sic  a.  b.  g.  i.  t.  x.  y.  De  situ  urbis  Antiochenœ.  c.  De  situ  et  nobilitate 
Antiochiœ.  d.  De  situ  urbis  Antiocenœ.  k.  n.  De  situ  urbis  Antiochiœ.  v.  v.  —  18  Sic  a.  b.  — 10  Om.  et  z.  — 
80  Exhibuerunt.  i.  z.  Dederunt  n.  —  21  Om.  autem  i.  —  22  Prior  fuit.  n.  Prior  est  z.  Om.  fit  c.  —  23  Lapi- 
dibus constructus  est  in.  c.  —  24  Positis.  g.  —  25  Et  quadraginta.  g.  —  26  Hœc.  n.  —  27  Impositions,  b.  — 
28  Spatius.  i.  Spaciosius.  k.  t.  Spaciosa.  n.  —  29  Om.  scilicet  k.  z.  —  30  Illorum.  k.  n.  Altiore  eorum.  z.  Magni 
scilicet,  et  in  altiori  illorum.  n.  —  31  Ut  neque  bellicosum  timeat.  c.  —  32  Quadraginta.  g.  —  33  In  sui  confinio 
territorii.  n.  —  34  Om.  et  t.  —  35  Om.  et  c.  d.  —  36  Alluitur.  z.  —  37  Cujus.  z.  —  38  Pharfar.  y.  —  39  Dici- 
tur.  z.  Dederunt.  h.  —  40  Septuaginta.  a.  f.  k.  —  41  Om.  ei  f.  k.  n.  t.  y. 

*  Cf.  Tudeb.  XII,  vu,  p.  88,  1 54,  ao8.  c  Nomina  illorum  regum  exhibet  Tudeb.  (XIII ,  i, 

b  De  situ  Antiochiœ,  cf.  Tudeb.  XIII,  i,  p.  88-90,  p.  89,  90). 
i54,  186;  Raimundum  de  Aguilers,  p.  a4i,  a4a  ;  Fui-         d  Cf.  Tudeb.  XIII,  p.  90,  i54;  Fulcherium  Carnot. 

cherin m  Carnot.  1.  I,  c.  xv,  p.  339.  1.  I,  c.  cxv,  p.  339. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  845 

a  qua  divino  superata  subsidio,  postea  quietaverunt 1  in  ea  per  .ivor. 2  meoses  et   a.  io98. 
dies  .vin10. 


CAPITULUM  IV. 

De  Rugia  et  Albaria  captis3. 

Consul  R&imundas ,  nuUi*probitate  secondât, 

Atqae  auœ  tarba  primi  grtdinntar  tb  orbe; 

Ad  Marram  tendant,  Marrentet  boa  quoque  tempnunt*. 

Quibus  explicitis,  Raimundus,  cornes  Sancti  iEgidii*,  primus  cum  gente  sua 
de  Antiochia  exiit,  et  ad  urbem  quae  Rugia  dicitur  pervenit.  Alia  die  ad  alteram 
venit6  civitatem,  quam  nominant7  Albariam8'.  Has  duas  civitates  compendiosa9 

b  militia  suo  subjugaverat 10  imperio11,  Christique  mancipaverat 12  servitio.  Quarta 
die  l3,  exeunte  Novembrio !\  venit  ad  urbem 15  quae  Marra  nuncupatur 16  :  quam 
Raimundus  Piletus  miles  suus 17  primus 18  invaseratb,  sed  recessit,  fortiter  inde19 
repulsus.  Erat  autem  civitas  illa  populosa,  et  ab  omni  gente  quae  erat  in  circuitu 
ejus*0  nimis  constipata.  Quae  gens  adversa,  ut21  nostros  eminus  conspexit,  quia22 

c  ad  comparationem  sui  pauci  esse  videbantur 23,  despexit2\  eisque25  extra  civitatem 
resistere  tentavit26.  Sed  protinus  agrioverunt 27  quia28  gens  compendiosa  jure 
praefertur29  temulentae  multitudini;  et  praecipue  gens  illa  cujus  spes  est  et  fidu- 
cia 30  in  nomine  Domini31.  Nostric  enim32  ut  viderunt  illos  ad  resistendum  paratos, 
clypeis  pectoribus  oppositis  lancearumque  mucronibus  praepositis33,  militari  im- 

d  petu  illos  irrumpunt34;  sicque  per  médium  subeuntes  disrumpunt.  Ibi  conf régit 
Dominus  potentias  arcuum,  scutum  et  gladium  et  bellumA  :  quia,  postquam  gladiis35 
agitur  pugna 30,  inutilis  est 37  arcus  et  sagitta.  Qui 38  portae  civitatis  propinquior 
fuit,  beatiorem  se  esse39  existimavit û0;  qui  vero  longe  aberat,  toto  affectu41  per- 
optabat,  aut  ut  portas  vicinior  fieret,  aut  ut  ad  se  42  porta  veniret  Multum 

e  quippe43  illis  profuit,  quia  prope  januam  civitatis44  illa  congressio  facta  fuit 45.  Ta- 
men  non  omnes  qui  incolumes  fuerant  egressi,  salutari  recessu46  sunt  regressi47. 
Illi  potissimum  malos48  regressus  habuerunt,  quos  nostri  in49  primo  impetu  in- 

1  Quieverant.  z.  —  2  Per  octo.  b.  Per  novem.  c.  Quinque.  d.  —  3  Sic  a.  b.  t.  u.  v.  x.  De  urbe  Marra,  c. 
Primus  ad  expugnandum  Sarracenos  cornes  Sancti  Egidii  exiit  de  Antiochia.  d.  De  Ragia,  Albaria  et  Marra 
captis.  g.  h.  De  Albaria  civitate  et  Rugia.  i.  De  magna  Albaria.  x.  n.  De  Rugia  et  Albaria  civitatibus  captis.  y. 
. —  4  Sic  a.  Primum  et  tertium  versuni  exhibet  b;  secundum  autem  omittit.  —  5  Om.  Sancti  AZgidii  c.  — 
6  Pervenit.  x.  n.  Venit  ad  aliam.  t.  —  7  Nominavit.  x.  u.  v.  —  8  Albariam,  de  qua  superius  diximus.  y.  — 
9  Compendiosa  sua.  z.  —  10  Subjugarat.  c.  Subjugavit.  i.  —  11  Dominio.  d.  n.  —  12  Mancipavit.  i.  Om. 
imperio,  Christique  mancipaverat  h.  —  13  Quarto  die.  z.  —  14  Novembre,  z.  —  15  Civitatem.  I.  —  16  Voca- 
tur.  b.  —  17  Miles  ejus.  z.  —  18  Om.  primus  c.  —  19  Om.  inde  t.  —  20  Om.  ejus  z.  —  21  Cum.  g.  h.  — 
22  Eo  quod.  c.  —  23  Viderentur.  c.  —  24  Om.  quia  ad.  . .  despexit  F.  h.  x.  n.  t.  x.  y.  —  25  Eos.  n.  Om.  que 
F.  x.  y.  —  26  Conata  est.  z.  —  27  CognoverunL  n.  —  28  Quod.  z.  —  29  Compendiosa  et  fortis  prœfertur.  z.  — 
30  Spes  et  fiducia  est  t.  —  31  Om.  et  prœcipue . . .  Domini.  u.  v.  —  32  Nostri  vero.  h.  n.  —  33  Et  mucro- 
nibus lancearum  prœpositis.  n.  —  34  In  illos  irruunt.  n.  In  illos  irrumpunU  z.  —  35  Gladio.  n.  —  30  Res  gla- 
diis agitur.  u.  Res  agitur  gladiis.  v.  —  37  Pugna,  inutilis  fit.  x.  n.  —  38  Quicumque.  c.  —  39  Om.  esse  c.  d.  — 
40  jEstimavit.  n.  —  41  Toto  corde,  n.  t.  x.  Corde  affectuque.  f.  x.  n.  y.  —  42  Aut  ad  se.  z.  —  43  Multum 

enim.  t.  —  44  Om.  civitatis  d.  — 45  Facta  est.  n.  — 46  Successu.  d.  —  47  Pro  verbis  Qui  portée  civitatis  

sunt  regressi,  exhibent  u.  y.  :  Ilico  fugam  capiunt,  et  in  civitatem  quaniocius,  imminuto  suorum  numéro,  rever- 
tuntur.  —  48  Om.  malos  g.  —  49  Om.  in  z. 

*  Cf.  Tudeb.  XIII,  n,  p.  90,  i54,  ao8;  Raimundum  Raimundum  de  Aguilers,  p.  a68,  269;  Fiilcherîum 

de  Aguilers,  p.  a68.  Carnotensem ,  1. 1,  c.  xxiv,  p.  35a  ;  Willelm.  Tyr.  1.  VII, 

b  Cf.  supra,  1.  VII,  c.  xxn,  p.  838.  c.  ix,  p.  289,  290. 
c  Cf.  Tudeb.  XIII,  11,  p.  90,  i54,  1 55 ,  908,  209;         d  Psalm.  lxxv,  k 


Digitized  by 


Google 


846  ROBERTI  MONACHI 

io9d.    venerunt.  De  nos  tris  equis1  plurimos  sagittaverunt  ;  sed  de  suis2  sessoribus,  ad  a 
terram  devolutis3,  multo  plures  reliquerunt.  Ipsis4  itaque5  intra  urbem  reoep- 
tis,  nostri  ad  jactum  sagittae  unius  tentoria  ponun  t.  Excubata  igitur  tota  nocte, 
quum  in  crastinum  diurnae  luci  solis  jubar  se  immiscuit,  nostri  armis  instructi 
urbem  undique  vallaverunt,  acerrimoque  congressu  invaserunt. 

Tela,  sudes,  lapidesque  volant0,  ignesque  facesque,  B 
Ex  quibus  ardèrent  introrsus  tecta  domorum. 

Sed  obsistente7  hostium  immensa  multitudine,  illa  die  nostri  nihil  praevalue- 
runt8,  sed  lassi  ad  tentoria  remearunt9. 


CAPITULUM  V. 

Boamundus  et  plures  alii  secuti  sunt  comitem  Sancti  iflgidii 10. 

Contai  Rai  monda»  simal  «diaot  et  Boamandns 11 . 

Ipso12  die  Boamundus*  cum  gente  sua  multisque  aliis  comitem15  secutus14,  ibi15 
pervenerunt 16,  et  castrametantes17  urbem  undique  vallaverunt.  Quod  videntes  qui  c 
introrsus  erant,  nimio  terrore  percelluntur18,omnesque  portae  civitatis  objectu  la- 
pidum  ab  eis  obstruuntur ,9.  Acceperunt  igitur  comités20  in  invicem  consilium, 
quoniam  ex  aequo  non  fiebat  praelium.  Praecipiuntur  fieri  arietes,  ferratae  scilicet*1 
trabes,  quae  manibus  miiitum  funibus  appensae  et  tractae  in  murum  impellerentur2*, 
et  siccrebris  earum  percussionibus  mûri  destruerentur.  Facta  est  et  iignea  turrisb,  d 
lapideis  turribus  satis23  altior24,  et  machinis  omnibus  quae  introrsus  erant25  emi- 
nentior.  Habebat  autem26  tria  solaria,  quae  erant  bene  scutis  et  trochleis  praemu- 
nita27.  In  duobus  superioribus  erant28  loricati  cum  telis  et  sudibus  et  sagittis  et 
iapidibus,  pilis  et  facibus.  Subtus  erant  nihilominus  armati  qui  rotas  impingebant, 
super  quas  ipsam  turrim  constituerant.  Alii  quidem  factam  testudinem 29  muro  e 
applicuerunt,  etfossatum,  quod  erat  ingens,  adaequaverunt 30,  ut  turrim  muro 
possent  sociare3\  et  ipsius  munimine  protecti,  ipsum32  murum  valerent  perforare  : 
quod  ita  factum  est.  Sed  miseri  cives  econtra33  fecerunt34  quoddam  instrumen- 
tum 35,  quo  grandes  lapides  adversum30  turrim  jaciebant,  et  etiam  ignem  Gracum, 
quo  eam  ardèrent37,  emittebant38.  Sed,  Dei  gratia  protegente,  omnes39  conatus  f 
eorum  omnesque  machinationes  frustra tœ 40  sunt  et  ad  nihilum  redactae.  Nam 
turris  lignea  ubi  muro  proxima  fuit41,  omnes  qui  in  illa  parte  mûri  erant,  ut42 
sub  se  despiciens,  prostituit 43. 

1  Equos.  x.  —  2  Sed  illi  de  suis.  n.  —  3  Devolutos.  c.  G.  h.  —  4  IUis.  c.  —  5  Om.  itaque  n.  —  fl  Tela 
sudesque  volant,  n.  —  7  Obsidente.  t.  —  8  Profecemnt.  c.  —  9  Remeaverunt.  d.  k.  —  10  Sic  d.  —  11  Sic  a.  b. 

—  12  Ipsa.  z.  —  13  Raimandum  comitem.  c.  Militem.  g.  —  14  Secuti.  d.  Secutù.  k.  t.  —  15  Illic.  c.  Illuc.  z. 

—  16  Pervertit  G.  —  17  Castratementes.  b.  c.  —  18  Nimium  percelluntar.  k.  —  19  Constrauntar.  b.  —  20  Prin- 
cipe*, c.  —  21  Om.  scilicet  f.  k.  n.  t.  x.  —  22  Repellerentur.  g.  — 23  Om.  satis  c.  —  24  Arctior.  q.  —  25  Qum  erant 
in  tas.  v.  —  26  Quidem.  k.  n.  —  27  Et  trocleis  bene  prmmunita.  h.  —  28  Erant  duo.  g.  —  29  Sic  d.  n.  Testitudi- 
nem.  a.  y.  z.  Tectitudinem.  b.  c.  —  30  Adœquarunt.  z.  —  31  Associare.  k.  n.  —  32  Om.  ipsam  u.  v.  —  33  Quod 
contra,  u.  v.  Contra,  z.  —  34  Fecerant.  z.  —  35  Ingenium.  v.  —  36  Advenus,  b.  Contra,  k.  —  37  Incende- 
rent.  c.  Quo  arderet.  h.  —  38  Tundebant.  i.  —  39  Omnis.  v.  z.  —  40  Eorum  frustatœ.  F.  —  41  Fuit  ap- 
proxima.  y.  —  42  Tanquam.  c.  —  43  Prostravit.  z. 

'  Cf.  Tudeb.  XIII,  n,  p.  90,  i54»  208 ;  Raimundum         b  Cf.  Tudeb.  XIII,  ni,  p.  9 1 , 1 55,  208;  Raimundum 
de  A  gui  lers,  p.  268;  Fulclierium  Carnot.  1.  I,  c.  xxiv,      de  Aguilers,  p.  269,  270. 
p.  352  ;  Willelm.  Tyr.  I.  VII ,  c.  ix ,  p.  290. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 


847 


CAP1TULUM  VI. 

De  Guillelmo  de  Monte  Pislerio  et  Gulferio1. 

Uncbque  pugnatur,  nec  adhuc  tamen  exsuperatur  \ 

a     Guillelmus3  de  Monte  Pislerio**  ipse  fuit  cum  multis  aliis 5  in  superiorî  sola-    a.  io98. 
rio.  Erat  autem  cum  eo  venator6  quidam7,  nomine  Everardus8b,  qui  spiritu  buc- 
cinandi  erat  praeditus.  Nam  sono  tumultuosae  vocis  et  adversarios  exterrebat,  et 
suos  ad  bella  incitabat9.  Et  dum  Guillelmus  cum  suis  quae  circa  se10  sunt  dé- 
vastât11 (nam  missis  molaribus  saxis,  ipsa12  domorum  tecta  confringebat),  qui 

b  sub  eo  erant  murum  fodiebant;  et  alii 13  ad  mûri  propugnacula  scalam  erigebant, 
quam  erectam  *\  quum  nullus  auderet  ascensionis  esse  prior l5,  non  pertulit 16 
quidam17  Gulferius  18  de  Daturre19,  miles c  honestus,  sed  incunctanter  ascendit 
murum,  pluresque  viri  fortes  secuti  sunt  eum.  Gentiles  vero,  ut  viderunt  eos  super 
murum50  ascendentes,  ira  vehementi  commoti  sunt,  et  undique  in  illos  insur- 

c  gunt21,  tantumque  w  eos23 jaculis  et  sagittis  coartaverunt,  quod24  quidam  nostrorum 
qui  murum  ascenderant25,  seipsos  ad  terram26  deposuerunt,  et  mortem27,  quam 
evadere  putabant,  confracti28  ad  terram29  invenerunt.  Quod  quum  vidisset  clara 
juventus  nostrorum, Gulferium  sciiicet  cumpaucis  pugnare  super  pinnacula30mu- 
rorum,  immemor31  sui,  sed  memor  sociorum32,  confestim  ascendunt,  partemque 

d  mûri  sua  multitudine  cooperiunt.  Stabant  autem  juxta  ligneam  turrim  sacerdotes 
et  lévite,  ministri  Domini,  invocantes  propugnatorem  gentis  Christianae  Jesum 
Christum,  Filium  Dei,  et  dicebant  :  Domine,  miserere  nostri.  Esto  brachium33  nos- 
tram  in  mane,  et  salus  nostra  in  tempore  tribulaiionis d.  Effunde™  iram  tuam  in  génies 
(juœ  te  non  noverunt  ™,  et  in  régna  guœ  nomen  tuum  non  invocaverunt*.  Disperge  illos  in 

e  virtute  tua,  et  depone  eos,  protector  noster,  Domine™1.  Dum  sic  ageretur,  quod37 
alii  pugnabant,  alii38  plorabant39,  et  psallebant,  muros  alii  sufFodiebant*0,  Gul- 
ferius graviori  pugna  desudabat  :  quia41  omnes*2adversarii  in  eum  et  in  consortes 


1  Gulpherio.  v.  Sic  a.  b.  c.  g.  h.  k.  n.  t.  v.  De  mirabili  conflicta  intus  et  extra,  d.  De  Guillelmo  de  Monte 
Pislerio.  x.  De  Willelmo  de  Monte  Pillerio  et  Gulferio.  u.  De  Guilhelmo  et  Gulferio,  opertis  militibus.  y.  — 
2  Sic  a.  b.  —  3  Willelmus.  b.  Guillermus.  z.  —  4  Vel  Pessulano,  inter  Iineas  a.  De  Monte  Pislerio,  alias  Pes- 
sulano.  z.  —  5  Ipse  cum  multis  aliis  erat.  c.  —  6  Om.  venator  h.  —  7  Om.  quidam  x.  n.  —  8  Euvrardus.  b. 
Ebrardns.  c.  Ew ardus,  n.  t.  Euuardus.  z.  —  0  Concitabat.  x.  n.  Suos  amplius  animabat.  c.  —  10  Om.  se  x.  n. 

—  11  Devastabat.  u.  —  12  Ipse.  n.  —  13  Om.  alii  i.  —  14  Qua  erecta.  d.  g.  h.  i.  x.  n.  y.  —  15  Auderet 
aseendere  prior.  z,  —  16  Diutius  non  distulit.  c.  —  17  Om.  quidam  x.  h.  t.  —  18  Gulpherius.  v.  —  19  De 
Turre.  x.  De  la  Turre.  z.  De  Turribus.  y.  (manu  recentiori  scriptum,  quœ  verba  typis  excusa  ddevit).  — 
20  Muros.  r.  x.  t.  x.  y.  —  21  Insurgentes.  c.  Consurgunt.  t.  z.  —  52  In  tantum.  c.  —  23  Om.  eos  x.  w.  t.  x.  y. 

—  24  Ut.  z.  —  25  Conscenderant.  d.  —  26  In  terram.  n.  —  27  Dejecerint,  qui  mortem.  z.  —  28  Collisi.  z.  — 
29  Om.  ad  terram  g.  —  30  Propugnacula.  y.  z.  —  31  Immemores.  z.  —  32  Suorum.  g.  h.  x.  y.  Suorum  socio- 
rum. n.  —  33  Nostri;  te  enim  exspectavimus.  Esto  brachium.  v.  —  34  Miserere  nostri;  te  enim  exspectavimus 
(exspectamus.  x.),  et  cetera.  Effunde.  r.  x.  n.  t.  u.  x.  y.  —  35  Noverunt,  et  reliqua.  p.  x.  y.  Noverunt,  et 
cetera,  n.  —  36  Om.  et  in  régna  quœ  noster,  Domine  F.  x.  n.  t.  y.  —  37  Om.  quod  G.  —  38  Alii  vero.  d. 

—  39  Om.  alii  plorabant  t.  —  40  Custodiebant.  i.  Domine.  Sic  itaque  pugnantibus  aliis,  aliis  vero  plorantibus 
et  psallentibus ,  aliis  etiam  murum  suffodientibus.  c.  —  41  Quoniam.  b.  —  42  Om.  omnes  n.  v. 


"  Cf.  Tudeb.  XIII,  iv,  p.  ga,  i5&.  208. 

b  Ebrardus  Venator  apad  Tudeb.  XIII,  m,  p.  91 
(cf.  p.  i54,  i55,  208). 

•  Cf.  Tudeb.  XIII,  v,  p.  92,  93,  i55,  209 ;  Raimun- 
dum  de  Aguilers,  p.  270.  Miles  ille  vocatur  a  Rai- 
mundo  (p.  a5o)  etTudebove  (p.  92)  :  «  Golferius  de  Tur- 


ribus; *  in  Tudeb.  abbrev.  (p.  ibb)  :  «Gulferius  de  Da- 
«  turre  ;  »  in  Tudeb.  imitât.  :  c  Galferius  de  Lasturx  • 
(p.  193),  et  tDasturs»  (p.  206). 

d  Isa.  xxii ii,  2. 

*  Psalm.  lxxviii  ,  6. 

'  Psalm.  lviii,  12. 


Digitized  by 


848  ROBERTI  MONACHI 

a.  1098.  ejus\  et  ipse2  cum  suis  contra  omnes.  Clypeus3  ejus  erat  omnium  suorum*  a 
protectio  fortis,  ab5  his  videlicet  qui  erant  in  muro.  Mûri 6  brevis  et7  arcta 
latitudo  socium  sibi  conjungi  non  admittebat;  nec8  adversarium,  nisi  unum9, 
venire  permittebat10.  Sed  de  Gulferio  nullus  hostium  triuinphavit,  quum  tamen 
ipse  de  compluribus  11  triumphaverit 12.  Propterea  nemojam  illi  occursare13  prae- 
sumebat,  quia14  infortunium  quod15  aliis  ense  illius  contigerat  unusquisque  sibi  b 
metuebat.  Tela,  sagittas,  sudes,  lapides,  illi 16  jaciebant;  tantumque  clypeum 
ejus  ex  his  oneraverant,  quia  jam  ab  uno 17  homine  levari  non  poterat18. 


CAPITULUM  VII. 

De  captione  civitatis ,9. 

Grbt  expngnatur,  plebs  ejut  tola  necatur  M. 

Jamque  fortissimus21  vir  fatigatus  erat;  jamque  sudores  toto  corpôre22  in  ter- 
ram  defluebant 23 ;  jamque  ut  ei  alter  succederet  grandis24  nécessitas  exigebat  : 
quum  illi25  qui  murum  suffoderant,  civitatem26  cum  magno  impetu  intraverunt,  c 
detruncantes  universos  quos27  primitus  invenerunt,  Qua  inopina tae  rei  ammira- 
tione  stupefacti  sunt  omnes  qui  erant  super  muros,  et28 

Concito29  vitalis  calor  ossa  reliquit  eorum, 
Frigidus  atque  pavor  possedit  corda  reorum30. 

Quid  faceret  gens  data  neci,  sensuque  aliéna,  quam  sui31  undique  hostes32  urge-  d 
bant  et  intra33  et  in  àiuro?  Gulferius  enim3\  qui  paulo35  ante  fatigatus  defi- 
ciebat36,  noyas  iterum37  resumpserat38  vires;  et  jam  non  clypeo  protectus39  aut 
galea,  sed  ensem  rubeum  tenens  in  dextera,  fugientem  celer  insequitur  hostem; 
pluresque  mortificavit  formidine40  quam  gladio,  qui  seipsos  praecipitaverunt  de 
muro.  Erat  autem  supra  portam  una  turris  quae  praestantissima  et  fortior 41  ceteris  e 
videbatur;  in  ea42  mandavit  Boamundus  ditioribus  civibus  per  interpretem  ut  fu- 
gerent  :  quoniam  ipse43  eos  a  morte  liberaret,  si  se  ab  eo44  redimerent  Quod  et 
illi  fecerunt,  seque  illius  fidei  crediderunt*.  Cessavit  igitur  tune  illa  fervens' 
persecutio,  quia46  ultra  protendi  abnuebat47  vesperi48  obtenebratio.  Sabbatum1 
vero49  quum  esset,  nec  victoribus  nec  victis  poterat  esse  requies.  Misit  cornes50  f 

1  In  omnes  consortes  ejus  k.  In  omnes  consortes  ejas  ierant.  n.  In  ejus  consortes  erant.  r.  t.  —  2  Ejus  con- 
sortes,  ipse  vero.  c.  —  3  Hic  inserit  t  hoc  lemnia  :  De  audacia  Gulferii.  —  *  Erat  omnibus  suis.  z.  —  5  Et 
ab.  y.  Om.  ab  k.  z.  —  6  Mûris,  f.  —  7  Brevis  est.  1.  Om.  et  k.  —  8  Sed.  b.  Et.  f.  —  9  Om.  unum  k.  — 

10  Non  permittebat.  f.  h.  — 11  Comparibus.  u.     —  12  Om.  900m  tamen  triumphaverit  h.  —  13  Oceur- 

rere.  1.  —  14  Qui.  u.  v.  —  15  Qui.  g.  —  16  Om.  illi  d.  n.  —  17  Qui  jam  ab  uno.  k.  t.  Quod  jam  ab  uno.  0.  v. 
Vt  ab  uno.  z.  —  18  Potuerit.  z.  —  19  Sic  a.  b.  k.  n.  t.  u.  v.  y.  De  urbe  capta  et  occisione  virorum.  d.  De 
captione  Marrœ  civitatis.  G.  h.  De  Gualferii  factis.  x.  —  20  Sic  a.  b.  —  21  Fortis.  d.  —  22  Toto  de  corpore.  z. 

—  23  Fhiebant.  n.  —  24  Succederet  pugnandi  grandis,  d.  —  25  Quum  subito  illi.  n.  —  26  Om.  civitatem  n. 
u.  v.  z.  —  27  Quod.  f.  —  28  Om.  et  u.  v.  —  29  Concito  gradu.  y.  —  30  Eorum  reorum.  y.  —  31  Om.  sui.  k.  n. 

—  32  Om.  hostes  u.  v.  —  33  In  terra,  d.  n.  t.  x.  —  34  Om.  enim  g.  k.  n.  —  35  Om.  paulo  n.  —  30  Fatigatus 
erat.  n.  —  37  Intérim,  n.  u.  v.  z.  —  38  Resumpsit.  b.  n.  —  39  Tectus.  n.  —  40  Fortitudini  k.  Plerosque  mor- 
tificavit fortitudine.  n.  —  41  Prœstantissima,  quœ  et  fortior.  n.  —  42  Eam.  z.  —  43  Om.  ipse  z.  —  Ab 
ipso.  z.  —  45  Om.  fervens  z.  — t  46  Quoniam.  k.  n.  —  47  Ulterius  protendi  non  sinebat.  c.  —  48  Vesperis.  v. 
k.  n.  t.  Vespere.  y.  —  49  Autem.  t.  —  50  Misit  autem  Raimundus  cornes,  c. 

"  Cf.  Tudeb.  XIII,  v,  p.  93,  i55,  aog;  Raimundum         b  Die»  xi"'  menais  Deceinbris ,  A.  D.  1098.  (Cf.  infra, 
de  Aguilers,  p.  270.  p.  8^9  ) 


,*5 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMIT  ANA.  849 

a  circa  urbe  m  excubitores,  et  intus  et  extra,  ne  ullus  fugeret,  et  spolia  urbis  secum    a.  io9s. 
auferret.  In  crastinum  ut  dies  lucescere  cœpit,  nostri  ad  arma  currunt,  et  per 
vicos  et1  plateas  tectaque  domorum,  ceu  leaena  raptis  catulis,  saeviendo  diseur- 
runt  : 

Dilam'ant,  traduntque  neci  pueros  juvenesque, 
B  Quosque  gravât  longœva  dies  curvatve  2  senectus. 

Nulli  parcebant,  sed  plures3,  ut  citius  finirentur,  laqueis  suspendebant \  Mira 
res,  mirumque5  spectaculum ,  quod  tantaegentis  muititudo0,  et  armata,  sic  impuno 
occidebatur 7,  quod  nullus  eorum  reluctabatur 8.  Quia  vero  unicuique9  nostro- 
rum 10  erat  quicquid  repperiebat11,  ipsa  mortuorum  exta  eviscerabant,  et  bisanteos 12 

c  et  nunimos  aureos  inde  extrahebant l3.  0  detestanda  auri  cupiditas  !  Omnes  viae 
urbis 14  rivis  sanguinum  inficiebantur 15,  et  cadaveribus  decubantium 16  sterneban- 
tur.  Et  o  gens  caeca,  et17  omnino  morti 18  destinata!  Nullus  ex  tanta  multitudinc 
fait,  qui  nomini 19  Jesu  Christi  voluerit20  confiteri.  Boamundus  denique21  illos 
quos  in  turris  palatio  jusserat w  includi,  ad  se  venire  fecit 23,  annosaeque  aetatis  mu- 

d  lieres,  et  decrepitos  se  nés,  et  invalido  corpore  imbecilles,  praedepit  interfici;  pu- 
bères *4  et  majuscule  aetatis  adultos  validoque  corpore,  virosque25  reservari20,  el 
ut  omnes27  venderet28,  conduci  Antiochiam.  Facta  est  autem  maceratio29  haec 
Turcorum  .xn°.  die  Decembris30,  et31  in  die  Dominica\  nec  tota32  tamen  fieri 
potuit  die  illa.  In  crastinum  autem  quicumque33  in  quibuscumque  locis  invenie- 

e  bantur,  eidem  plexioni 34  capitis  subjiciebantur.  Nullus  locus  erat  in  urbe  tota 
niillaque  fovea  quae  eorum 35  cadaveribus  seu  cruoribus  non  esset  inquinata. 


CAPITULUM  VIII. 

De  discordia  Boamundi  et  comitis  Raimundi 

Consul  Raimundus  discordant  et  Boamundus  *7. 

Urbe  igitur  sic  adquisita  et  a  rebeliibus  Turcis  liberata,  Boamimdus  pacem 
comitis  requisivit38,  ut  sciiicet  Antiochiam  absolutam  sibi  redderet,  et  in  pace 
eam  habere  sibi  permitteret39b.  Cornes  vero  econtra40  dicebat  id  nullatenus  sine 
f  perjurio  posse  fieri,  propter  sacramentum  quod,  ipso  etiam  mediante,  factum 
fuerat  Constantinopolitano*1  imperatori 42.  Boamundus  itaque  reversus  est  Antio- 

1  Et  per.  F.  k.  T.  u.  y.  —  2  Curvaque  n.  Curvatque.  z.  —  3  Multos,  c.  —  4  Laqueis  se  suspendebant.  g.  Sus- 
pendant, o.  v.  —  5  Magnumque.  d.  —  0  Spectaculum  seu  multitude,  g.  —  7  Occidebantar.  g.  i.  —  8  Relucta- 
bat.  k.  v.  —  9  Om.  unicuique  z.  —  10  Om.  Nostrorum  k.  n.  —  11  Rapiebat.  i.  Quicquid  quisque  reperiebat.  z. 
—  12  Bisanceos.  z.  —  13  Eruebant.  z.  —  14  Civitatis  viœ.  c.  —  15  Inficiebant.  i.  Infundebantur.  k.  n.  — 
16  Cadentium.  z.  —  17  Om.  et  d.  —  18  Mori.  a.  b.  g.  h.  —  19  Nomine.  u.  v.  Nomine  Domini  nostri.  f.  i.  x. 
Nomini  Domini.  k.  n.  v.  —  20  Voluisset.  d.  —  21  Boamundus  vero.  k.  n.  t.  — 22  Jussit.  *.  n.  —  23  Jussit.  z.  Ad 
se  jussit  accersiri.  c.  —  24  Puberesque.  b.  g.  —  25  Om.  que  k.  n.  z.  —  26  Servari.  n.  —  27  Om.  omnes  g.  — 
28  Venderentur.  k.  z.  —  29  Laceratio.  d.  —  30  Mensis  decembris.  c.  Septembris.  g.  i.  —  31  Om.  et  u.  v.  z.  — 
32  Om.  tota  k.  n.  —  33  Om.  quicumque  c.  —  34  Plexiori  capitis.  g.  Ibidem  plexioni.  c.  Pœnœ.  z.  —  35  Quœ 
de  eorum.  r.  k.  n.  t.  x.  —  36  Sic  a.  b.  t.  x.  y.  De  discordia  principum.  c.  De  dissensione  Raimundi  comitis 
et  Boamundi.  d.  De  discordia  Boamundi  et  Raimundi.  g.  h.  u.  v.  De  captione  urbis.  x.  —  37  Sic  a.  b.  — 
38  Quœsivit.  n.  —  39  Om.  et  in  pace  eam  habere  sibi  permitteret  u.  v.  —  40  Contra,  u.  v.  z.  —  41  Om.  Con- 
stantinopolitano  u.  v.  z.  — 42  Imperatori  Alexio.  o.  v.  z. 

*  A.  D.  1098.  —  b  Cf.  Raimundum  de  Aguilers,  p.  270. 

m.  107 


Digitized  by 


Google 


850  ROBERTI  MONACHI 

a.  io98.    cbiaii)     suamque  ibi2  dimisit3  societalem a.  Dietavit*  autem  in  illa  civitate  exer-  A 
citus  Francorum  per  mensein  unum  et  dies  quatuor  ;  et  in  hac  mora  temporis 
obiit  morte  pretiosa  episcopus  Oriensisb.  Longo  quidem  tempore  nimiumque  pro- 
lixo  hiemaverunt  ibi  :  quia  nil 5  quod  ederent,  quod  râpèrent6,  poterat  inveniri. 
Sicque  famis  injuria  compellente,  contigit7,  quod  etiam8  dictu  horribile  est, 
quia9  corpora  gentilium  in  frusta  scindebant,  et  coquebant10  et  comedebantc.  Hac  b 
igitur  incommoditate  permotus  ll,  cornes  Sancti  jEgidii  mandavit  cunctis  princi- 
pibus  qui  erant  Antiochiae  ut  ad  Rugiam  12  d  civitateni  convenirent,  et  dévia  Sancti 
Sepulcri  ibi  inter  sedi  sponerent.  Mi13  quidem  illic1*  convenerunt15,  sed  de  quo  et 
pro  quo  vénérant  minime  locuti  sunt;  sed  de  pace  et  concordia  inter  comitem  et 
Boamundum  coiloquium  habuerunt6.  Quibus  minime  conciliatis,  omnes  principes  c 
Antiochiam  reversi  sunt,  et 16  comitem  et  viam  dimiserunt.  Remanserunt  autem 17 
cum  comité  non  solum  sui,  sed  et18  multa  juventus,  cui  inerat  ardor  viam  per- 
ficiendi.  Ipse  igitur  plus  in  Domino  confidens  quam  19  in  principibus,  adMarram, 
ubi  eum  peregrini  praestolabantur,  est  reversus;  fuitque  dolor  magnus  in  omni 
exercitu  Christianorum  de  dissensione  principum.  Omnes  quidem  noverant  quia20  d 
pura  justitia21  cum  Raimundo  erat,  nec  ullus  amor22  aut23  ambitio  eum  ad  inde- 
bitum2*  declinare 25  poterat. 

a.  1099.  Qui  tamen  ut26  vidit  quia27  propter  eum  remanebat28  via  Sancti29  Sepulcri, 
admodum  indoluit,  et  discalciatis  pedibus  a  Marra  usque  Capharda 30 f  pervenit*. 
Ibi  quatuor  diebus  perendinatis,  quum  principes  itertim  convenirent31,  et  de  ea-  e 
dem  re  verborum32  conflictus  baberetur,  dixit  cornes33  Raimundus  :  «  Viri  fratres 
«  et  domini,  qui  vestris  omnibus  et  vobismetipsis34  abnegastis  propter35  amorem 
«Dei,  ostendite  mihi  si36  sine  perjurio  possum  cum  Boamundo,  sicut37  requirit, 
«  pacificari;  aut,  si  aliter  fieri  non  potest,  si38  pro  amore  ejus  debeo  perjurari39.  » 
Quumque  bujus  sermonis  judcx  n ullus  esse  praesumeret,  et  omnes  concordiam  F 
laudarent,  et  quomodo  fieri  deberet  non  dicerent,  ab  invicem  discesserunt,  et  ad 40 
Antiochiam  redierunt. 

1  Ad  Antiochiam.  d.  —  2  Om.  161  t.  —  3  Divisit.  k.  h.  Dereliquit.  d.  —  4  Addit.  t  lemma  ejusmodi  : 
Exit,  ai  immandas,  castris  Domini  Boemandas.  (Vide  infra,  p.  855,  var.  i4.)  —  5  Nihil.  z.  —  6  Ederent  oui 
râpèrent  n.  Ederent  vel  qaod  râpèrent.  *.  Emerent  vel  râpèrent  u.  v.  —  7  Contingit  g.  t.  —  8  Om.  etiam  g. 
t.  —  9  Qaod.  z.  —  10  Et  coqaentes.  c.  Om.  et  coqaebant  z.  —  11  Commotas.  g.  h.  n.  —  1J  Regiam.  c.  G.  Ra~ 
gam.  n.  n.  t.  y.  Ad  qam  Ragia  dicitar.  d.  —  13  Et  ipsi.  c.  — 14  Qai  illic.  1.  —  15  Convenerani.  n.  t.  —  16  Sunt, 
simalqae.  c.  —  17  Om.  aatem  *.  n.  —  18  Sed  etiam.  k.  —  19  Igitur  in  Domino  confidens  plas  qaam.  k. 
—  20  Qaod.  z.  —  21  Plara  jasticiaram.  t.  —  22  Erat,  amor  vero  nallas.  g.  —  23  Nec.  f.  n.  y.  —  24  A  Dei 
débita,  v.  y.  —  25  Inclinare.  d.  —  26  Non.  g.  h.  —  27  Qaod.  z.  —  28  Impediretar.  z.  —  29  Om.  Sancti  d.  — 
30  Caphardam.  c.  d.  g.  —  31  Convenissent.  t.  —  32  Om.  verborum  F.  1.  —  33  Om.  cornes  d.  —  34  Vobis 
ipsis.  k.  Om.  et  vobismetipsis  c.  —  35  Abrenantiastis  et  vosmetipsos  propter.  c.  Qai  vestris  omnibas  abnegastis 
et  vobis  ipsis  propter.  n.  —  3fi  An.  z.  —  37  Si.  z.  —  38  An.  z.  —  39  Perjurare.  0.  v.  Debeam  perjarare.  z.  — 
40  Om.  ad  k.  t.  z. 

*  Cf.  Tudeb.  XIII,  vi,  p.  94,  1 56,  209;  Raimundum         d  Hodie  Rmath.  (Vide  supra,  p.  Aa3,  annot.  d.) 

de  Aguilers,  p.  271  ;  Fulcherium  Carnot.  1.  I,  c.  xxiv,         •  De  hoc  colloquio  cf.  Tudeb.  XIII,  vi,  p.  g4,  i56, 
p.  35a.  289;  Raimundum,  p  271. 

b  Is  est  Willelmus  Aurasicensis  episcopus  (vide  su-  r  Cafarta  apud  Raina und.  p.  272;  nunc  Ktferthabe. 

pra,  pag.  g5,  annotât,  a).  De  morte  ejus  cf.  Tudeb.       (Vide  supra,  p.  g5,  annot.  d;  p.  272, annot.  b;  p.  469, 
XIII,  vi,  p.  95,  i55,  209;  Raimundum  de  Aguilers,      annot.  c.) 

p.  3oi.  9  «xm°  die,  intrante  Januario.  •  (Cf.  Tudeb.  XIII, 

•  Cf.  Tudeb.  XIII,  v,  p.  94,  i55,  i56,  209;  Rai-  vu,  p.  95,  i56,  209,  210;  Raimundum  de  Aguilers, 
mundum,  p.  271  ;  Fulcherium  Carnot.  I.  c.  p.  352.  p.  272.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 


851 


CAPITULUM  IX. 

De  comité  Normanno  qui,  relicto  Boamundo,  abiit  cum  comité  Raimundo1. 

Agmina  noatroram  timuit  rex  Cœaareoram  *. 

a     Sed3  Noroiannus  cornes  cura  suis  omnibus  remansit  cum  Raimundo,  sciens  et   a.  io99. 
intelligens  quia  justitia  erat  cum  eo\  Igitur4  hi  duo  comités  agmina5  sua  dispo- 
nunt,  et  ad  Caesareamb  tendunt.  Rex°  enim6  Caesareae  saepius  mandaverat7  comiti 
Marra  et  Caphardae8  quia9  cum  eo  pacem  vellet  habere,  eique  de  suo  gratanter 
servired.  Hac  10  fiducia  illuc  perrexerunt 11 ,  et  prope  civitatem  castra  posuerunt. 

b  Rex  autem,  ut  vidit  agmina  Francorum  juxta  se  posita,  vehementer  obstupuit  et 12 
indoluit,  et  ne  eis13  ullum  14  mercatum  prasentaretur  15  prohibuit6.  In  crastinum 
misit  comités  duos  de  suis,  qui  eis16  vada  fluminis  insinua rent n,  et  ubi  praedam 
capere  possent  conducerent.  Erat  autem18  nomen  flumiois  Farfar19.  Conduxe- 
runtque  illos  in  vallem  satis  idoneam,  bonisque  temporalibus20  locupletatam21. 

c  Huic  praeerat  quoddam  munitissimum 22  castellum 23,  sub  quo  invenerunt  usque 
ad24  quindecim25  millia  animalium,  in  ea26  valle  fertili 27 pascentium  :  quae  omnia 
nostri  rapuerunt.  Et  quum  castellum  obsidere  vellent,  ilico  castellani  se  reddide- 
runt28;  pactumque  hujuscemodi29  tenendi  in  perpetuum  fœderis  cum  comitibus 
habuerunt  :  in  fide  sua  promiserunt  et  super30  legem  suam  juraverunt  quia31 

d  nunquam  amplius  nocerent  Christianis  peregrinantibus,  eisque  sicut  et  hominibus 
suae  gentis  praeberent  mercatum  et  hospitium.  Manserunt  autem  ibi  per  dies 
quinque.  Sexto  vero  32  die33,  oneratis  camelis  et  jumentis,  frumento,  farina,  hor- 
deo34  et  caseis,  rebusque  aliis  ad  edendum  idoneis,  gaudentes  exierunt,  et  ad 
quoddam  castellum  Arabum  pervenerunt.  Dominus  autem  castelli  sapienti  con- 

e  silio  usus35,  venit  obviam  comiti  Raimundo,  et  pacificatus  est  cum  illo36f. 


CAPITULUM  X. 

De  urbe  Caphalia57. 

Sic  noatros  enses  fagimit  cito  Caphalienses  ••. 

Inde  venerunt  ad  quamdam  civitatem,  in  quadam  valle  speciosa  et  spatiosa 

1  Sic  a.  b.  g.  h.  x.  n.  t.  u.  v.  x.  y.  (Adhœsit  Raimundo.  x.  n.)  Cornes  Normannus  cum  comité  Sancti  JEgidii 
remansit  d.  —  2  Sic  a.  b.  —  3  Sed  et.  y.  —  4  Ideo.  y.  Oui.  igitur  d.  —  5  Comités,  Raimundus  videlicet  et 
cornes  Normannus,  agmina.  c.  —  0  Autem.  t.  —  7  Significaverat.  z.  —  8  Om.  comiti  Marrœ  et  Caphardœ  f. 

—  9  Quoi.  z.  —  10  Hac  etenim.  i.  Hac  enim.  u.  v.  —  11  Pervenerunt.  b.  — 12  Om.  obstupuit  et  d.  —  13  Illis. 
u.  v.  z.  —  14  Nuïlum.  g.  —  15  Ullus  mercatus  prœstaretur.  n.  —  16  Om.  eis  c.  F.  — 17  Ostenderenl.  z.  —  18  Om. 
autem  x.  —  19  Pharphar.  f.  x.  x.  Phaphar.  n.  Pharfar.  y.  —  20  Bonisque  omnibus,  z.  —  21  Locupletam. 
b.  c.  f.  g.  h.  i.  x.  u.  v.  t.  y.  Locupletem.  z.  —  22  Ibi  quoddam  munitissimum  erat.  x.  n.  —  23  Castrum.  u.  v.  z. 

—  24  Om.  usque  ad  z.  —  25  Viginti.  x.  n.  z.  —  26  Ipsa.  c.  Om.  in  ea  z.  —  27  Om.  fertili  c.  —  28  Se  cum 
castello  reddiderunt.  F.  x.  n.  t.  u.  y.  —  29  Pactum  hujuscemodi.  x.  Om.  hujuscemodi  v.  —  30  El  per.  f.  n. 
t.  y.  —  31  Quod.  z.  —  32  Autem.  c.  —  33  Om.  die  n.  —  34  Farina  et  oleo.  z.  —  35  Usus  est  concilio.  y.  — 
36  Cum  eo.  d.  g.  h,  —  37  Sic  a.  b.  c.  G.  h.  x.  h.  t.  d.  v.  y.  De  Cephalia,  quam  civibus  invenerunt  vacuam  et 
pluribus  bonis  uberrimam.  d.  De  Caphalia.  x.  —  38  Sic  a.  b. 

•  Cf.  Raimundum  de  Aguilers,  p.  273.  d  Cf.  Tudeb.  XIUt  vu,  p.  g5,  i56,  aog,  a  10;  Rai- 

b  Caesarea  super Orontetu ,  hodie Schaysar.  (Cf.  supra t       mundum  de  Aguilers,  p.  272. 

p.  95,  annot./;  p.  209,  annot./.)  *  Cf.  Raimundum  de  Aguilers,  p.  272,  273. 

e  Aboussaluma  Marshad  emirus.  (Cf.  p.  95,  annot./;  '  Cf.  Tudeb.  XIII,  vm,  p.  96,  i.r)6,  210;  Raimun- 

p.  272,  annol.  c.)  dura  de  Aguilers,  p.  272. 

107 . 


Digitized  by 


Google 


852  ROBERTI  MONACHI 

1099.    constitutam,  mûris  et  turrihus  bene  munitam ,  et  omni  génère  fructuum  abundan-  a 
tissime  refertam,  quam  incolae  illi1  appellant  Caphaliam*.  Hujus  urbis  habitato- 
res,  audito  rumore  Francorum  perterriti,  proprias  sedes  deseruerant,  et  ad  aliénas 
confugerant.  Quippe  infelicitas  quae 2  contigerat  Antiochiae  et  Marrae  3  omnes 
perterruerat,  et  fugae  domesticos  effecerat.  Quuinque  nostri  circa  eam  tentoria 
vellent  ponere\  et  in  gyrum  obsidere,  mirati  sunt  quia5  de  tanta  civitate  nec6  b 
aliquis  obviam  veniebat,  nec  in  excelsis  turribus  aut  mœnium  propugnaculis  ap- 
parebat,  altumque  silentium  intus  babebatur,  nec  ullius  vocis7  sonus  audiebatur. 
Tune  miserunt  exploratores,  qui  rem8  diligenter  inquirerent9  et  inquisitam 10  re- 
nuntiarent u.  Illi  autem  profecti 12,  quum  porte propius  accessissent,  januam  qui- 
dem  apertam  invenerunt,  sed  intus  neminem  esse  viderunt.  Tune  scuta  vultibus  c 
praeponentes 13,  cum  aliqua  adhuc  cunctatione  portas  subeunt;  sed  nec  viros,  nec 
mulieres,  necbestiam  aliquam  intus  invenerunt 14.  Pulchros  quidem  apparatusibi 15 
inveniunt16  :  borrea  scilicet  frumento  plena,  torcularia  vino  redundantia 17,  arcas 
plenas  nucibus,  caseis  et  farina.  Tune  cito18  ad  comités19  redeunt,  et  quid20  in- 
venerint21  referunt22.  Non  fuit  opus  ibi  tentoria  figere,  quoniam  Deus  faciebat  d 
illos  in  labores  aliorum23  sine  ferro  vel  pugna  introire.  Ibi  actum24  est  quod 
dicitur  in  proverbiis  Salomonis25  :  Conserva tur 26  justo  substantia  peccatorish.  Ibi 
invenerunt  hortos  plenos  oleribus  et  fabis,  aliisque  ieguminibus  ad27  prœcoci- 
tatem  maturantibus.  Ibi  quietaverunt  tribus  diebus;  et  custodibus  deputatis  qui 
urbem  custodirent,  quaedam  ardua  montaua  conscenderunt 28,  et 29  in  vallem30  e 
descenderunt31.  Erat32  autem33  illavallis  gratuita,  et  omnium  frugum  fructuum- 
que  ubertate  plenissima;  manseruntque  ibi34  per  dies  quindecim.  Prope  vallem 
erat  castellum35,  Sarracenorum  inultitudine  plénum.  Quod  quum  die  quadam  nos- 
tri aggrederentur,  Sarraceni  desuper  murum36  projecerunt  eis  multas  pecudes37, 
plurimaque38 animalia,  putantes  quia39  nostri  nil  aliud quaererent  nisi  victualia40 :  F 
quae  nostri  gratanter  receperunt41,  et  ad  tentoria  conduxerunt.  In  die  altéra  colle- 
gerunt  papiliones  et  tentoria,  et  illic*2  castra  direxerunt;  sed  quum  illic43  perveni- 
rent44,  ab  omni  gente  vacuum  45  invenerunt.  Illa  enim  nocte  omnes  fugerunt46; 
sed  magnam47  copiam  frugum  et  fructuum,  lactis  et  mellis  dimiserunt48.  Ibi  cele- 
braverunt  nostri  Purificationem  sanctae  Mariae49  Dei  genitricis0,  glorificantes  Deum  g 
qui  tanta  bona  ministrabat  eis 50. 

1  Om.  illi  z.  —  2  Infelicitas  et  infortanium  quod.  d.  —  3  Infelicitas  quippe  Antiochie  et  Marre,  t.  — 
4  Figere.  d.  —  5  Quod.  z.  —  6  Non.  z.  —  7  Voce.  y.  —  8  Qui  tune.  h.  —  9  Requirerent.  k.  —  10  Inquisita. 
u.  y.  —  11  Nuntiarent.  m.  —  12  Om.  profecti  n.  —  13  Opponentes.  g.  —  14  Ibi  invenerunt.  n.  —  15  Illic.  c. 

—  16  Invenerunt.  b.  d.  i.  x.  — 17  Redolentia.  k.  n.  —  18  Concito.  d.  —  19  Socios.  c.  —  20  Qaœ.  0.  Quod.  n.  z. 

—  21  Viderunt.  b.  Invenerunt.  F.  k.  n.  t.  c.  v.  z.  —  22  Lœti  referunt.  f.  k.  n.  t.  y.  —  23  Illorum.  z.  —  24  Auc- 
tum.  a.  —  25  Salemonis.  k.  —  26  Quia  conservatar.  c.  —  27  Jam  ad.  v.  v.  z.  —  28  Ascenderunt.  n.  Conscen- 
derant.  u.  v.  —  29  Et  postea.  c.  —  30  Vallem  densam.  d.  In  voile,  n.  —  31  Descenderant.  u.  Om.  et  in  vallem 
descenderunt  v.  —  32  Adjicit  d  lemma  illud  :  De  valle  densa  et  castello  in  ea.  — 33  Erat  enim.  d.  —  34  Om. 
ibi  c.  —  35  Castram.  o.  —  36  De  muro.  z.  —  37  Multitudinem  pecudum.  t.  Eis  multas  pecunias.  v.  Multas 
pecunias,  multas  pecudes.  y.  —  38  Pluraque.  t.  —  39  Quod.  z.  —  40  Viclum.  z.  Nil  aliud  quam  victualia 
quœrerent.  n.  —  41  Acceperunt.  h.  —  42  Illuc.  z.  —  43  llluc.  z.  —  44  Perûenissent.  c.  t.  x.  Pervenerunt.  v.  v. 
z.  —  45  Pervenirent,  totum  vacuum.  f.  —  46  Fugieruni.  n.  —  47  Omnes  fugati  sunt.  Magnam.  n.  —  48  Om. 
dimiserunt  1.  —  49  Om.  Mariœ  c.  —  50  Ministrabat  servis  suis.  n. 

"  Cf.  Tudeb.  XIII,  ix,  p.  96,  i56,  aïo.  6  Die  n°  mensis  Februarii,  A.  D.  1099.  (Cf.  Tudeb. 

b  Proverb.  xiii,  11.  XIII,  x,  p.  97,  1 56,  210.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIM1TANA. 


853 


CAPITULUM  XL 

De  muneribus  quœ  reges  Camelae  et  Tripolis  nostris  miserunt1. 

Rcx  de  Camela  mittit  splendeotia  tela a; 
Tripolis  érbe  bona  mittuntar  plorima  dono 

a  Rex'  de  Camela  civitate  misit  comitibus*  nuntios  suos,  dum  ibi  erant,  rogans5 
ea  quœ  pacis  sunt;  praemittens  dona  concupiscibilia 6  et  equos7  et  aurum.  Misit 
arcum8  aureum,  vestes9  pretiosas,  et  micantia  tela  :  quae  omnia  nostri  recepe- 
runt; sed  nil  certi  tune  illis 10  renuntiaverunt ll. 

Rex12b  Tripolis,  eodem  terrore13  permotus,  misit  equos  decemcet  mulas  qua- 

b  tuoru,  similiter  rogans  ea  quae  pacis  erant16.  Sed16  dona  quidem17  receperunt, 
illique 18  qui 19  nunquam  pacem  cum  eo 20  haberent21,  nisi  Christian  us  efficeretur22, 
remanda verunt.  Cornes  enim  Sancti  iEgidii  multum  desiderabat  terram  iliius, 
quia23  optima  erat;  et  regnum  ejusf  quoniam24  prae  ceteris  erat  honorabilius25. 


CAPITULUM  XII. 

De  castello  inexpugnabili  cui  nomen  Archas26. 

Archas  castellum  circumdedit  undique  hélium 17 . 

Itaque  quatiiordecim  diebus  explicitis,  quinto  decimo  exierunt28  de  optima 
c  valle,  et  abierunt  ad  quoddam  antiquissimum29  castrum,  cui  Archas 30  erat  vocabu- 
lum 31  :  quod  licet32  haberet  nomen  castrid,  tamen  egregiis  urbibus33  poterat  aequi- 
pararif  et  loci  positione,  et  clausura  murorum,  et  eminentia  turrium.  In  hoc  prop 
ter  fortitudinem  gens  magna  confluxerat,  quia  nec  arma,  nec  hostem,  nec  aliquod 
ingenium  metuebat34.  Hoc  tamen  nostri,  obsidione  vallantes  céleri,  cum  festi- 
d  natione  aggressi  sunt;  sed35  eorum  impetum  castellani  viriliter  sustinuerunt.  Sae- 
pius  ilios  invaserunt  omni 36  génère  telorum  et  tormentorum37,  et  non  praevalue- 
runt;  sed  magis  quam  lucrarentur  perdiderunt.  Tune  quatuordecim  38  de  nostris 
militibus39,otio  vacare  nescientes,  erga*0  Tripolim  perrexerunte;  et  sexaginta  Tur- 

1  Sic  t.  x.  y.  De  rege  Camela.  b.  g.  h.  —  2  Sic  a.  b.  z.  —  3  Sic  a.  b.  (dona.  b.)  —  4  Comilibus  Raimundo 
et  Roberto  (Ruodberto.  x.  t.  n.).  f.  x.  n.  t.  x.  y.  —  5  Rogantes.  n.  t.  —  6  Hic  desinit  codex  g.  —  7  Equos- 
que.  c.  —  8  Etiam  arcum.  n.  Et  arcum.  t.  x.  y.  —  9  Vestesque.  c.  —  10  Nostri  tune  receperunt;  sed  nihil  certi 
illis.  fi.  —  11  Tune  illi  renuntiaverunt.  c.  h.  d.  Renuntiaverunt  illi.  v.  —  12  Hic  insérant  b.  h.  hoc  lemma  : 
De  rege  Tripolis.  —  13  Tempore.  r.  i.  —  14  Quinque.  i.  Oni.  quatuor  x.  n.  —  15  Sunt  z.  —  16  Et.  c.  — 
17  Om.  quidem  d.  —  18  Receperunt,  sed  ei.  c.  d.  f.  i.' —  19  Quia,  y,  Quod.  z.  — 20  lllo.  y.  z.  —  21  Cum  eis 
haberet.  c.  —  22  Fieret.  I.  Chrisliani  efficerentur.  F.  —  23  Quoniam.  n.  —  24  Quia.  d.  —  25  Nob'ilius.  F.  t. 
u.  y.  Nobilius  erat.  x.  v.  —  26  Sic  d,  qui  Archars,  non  autem  Archas,  exhibet.  De  castello  Archas.  b.  De 
Archas  castro.  h.  —  27  Sic  a.  b.  —  28  Explicitis,  exierunt.  u.  —  29  Om.  antiquissimum  c.  —  30  Archos.  y.  hic 
et  infra.  —  31  Cui  nomen  erat  Archas.  z.  —  32  Quamvis.  x.  n.  —  33  Civitatibus.  c.  d.  —  34  Timebat.  i.  — 
35  Et.  b.  —  36  Cum  omni.  u.  v.  —  37  Et  armorum.  c.  —  38  Tune  xv.  i.  —  39  Om.  militibus  x.  n.  — 
40  Ad.  Y. 

*  Genah  Eddaule,  Emess,  vulgo  Camelae,  princeps.  c  Cf.  Tudeb.  /.  c. 

(Vid.  p.  97,  aniiot.  c;  p.  275,  annot.  a.)  De  nuntiis  d  Cf.  Tudeb.  XIII,  xt  p.  97,  100,  157,  i58,  210, 

hujus  reguli  cf.  Tudeb.  XIII,  x,  p.  97,  157,  aïo;  Rai-  2i5;  Raimundum  de  Aguilers,  p.  275  et  seq.  Fulche- 
mtindum  de  Aguiiers,  p.  37?).  rium,  p.  344»  35a. 

b  Abu  Ali  lbn  Ammar,  Tripoleos  dominus.  (Vide         *  Cf.  Tudeb.  XIII ,  x,  p.  97,98,  157,  210;  Baimun- 
supra,  p.  97,  annoL  e;  p.  2i4,  annot.  1;  p.  285,  annot.       dum  de  Aguiiers,  p.  273. 
b,  etc.) 


1099. 


Digitized  by 


Google 


854  ROBERTI  MONACHI 

a.  1099.  cos  invenerunt,  qui  multos  captivos,  et  plus  quam  1  mille2  quinquaginta  ani-  a 
malia  rapuerant,  et  an  te  se  ducebant  Quos  ut  nostri  viderunt,  licet  perpauci 
essent,  in  cœlum  inanus  protendentes  regemque  Sabaoth  invocantes,  militariter3 
invaserunt;  et,  Domino  exercituum*  adjuvante5,  superaverunt;  sex6  deillis  occi- 
derunt,  et  eorum  equos  retinuerunt,  et  ovantes7  ad  castra  cum  immensa8  praeda 
remeaverunt.  Ingens  gaudium  fuit  in  omni  exercitu  de  paucorum  magna  vie-  b 
toria  et  multa 9  rapina. 


CAPITULUM  XIII. 


De  urbe  quae  Tortosa  dicitur,  quie  vacua  invenitur10. 

Pauci  stravemnt  mnltos  et  diripnernnt 11 . 

Quumque  haec  vidèrent 12  alii,  exierunt  plures  de  exercitu  Raimundi,  zelo  probi- 
tatis  accensi  :  quibus  praefuerunt  Raimundus  Piletus13,  etRaimundus  vicecomes  de 
Tentoria 14,  et  vexillis  in  altum  protensis,  equitaverunt 15  adversum  16  civitatem 
quae  Tortosa  dicitur.  Ad  quam  pervenientes,  forti  impetu  aggrediuntur%  sed  c 
die  illa  nihil  fecerunt 17,  nocteque  18  superveniente ,  in  quodam  angulo  19  secesse- 
runt;  feceruntque  tota  nocte20  immensos  rogos  ignium ,  ac  si  totus  adesset  rétro 
commanens  21  exercitus  Christianorum.  Quibus  flammarum  globis  gens  quae  erat  in 
civitate  perterrita,  existimantes  quod  nostri  omnes  adessent,  omnes  subito  confu- 
gerunt 22,  civitatemque  plenam  bonis 23  opibus  reliquerunt.  Est  autem  civitas  illa  d 
omni  necessitate  prorsus  aliéna,  in  24  optimo  portu  pelagi  constituta. 

In  crastinum  25  quum  nostri  ad  eam  sicut  ad20  expugnandum  27  venerunt28, 
omnino  vacuam  invenerunt.  Summas  igitur  laudes  Deo  referentes,  eam  intrave- 
runt,  et  quandiu  apud  Archam  29  duravit  obsidio,  ibi  remanserunt. 


CAPITULUM  XIV. 

De  urbe  Maraclea30. 

Urbs  quoqne  Tortosa  capitur,  minium  pretiosa. 
Urbs  Eraclea  non  procul  est  ab  eaw. 

Est  autem32  et  alia  civitas  non  longe  ^b  ea  33,  quae  dicitur  Maraclea  34 b  :  cujus  e 
princeps  pacem  cum  illis35  iniit,  ipsosque  et  eorum  vexilla  introrsus  36  recepit.  0 

1  Om.  plus  quam  i.  —  2  Mille  et.  z.  Om.  mille  k.  —  3  Viriliter.  i.  —  4  Om.  exercituam  i.  d.  v.  —  5  Ju- 
vante.  y.  —  6  Et  sex.  z.  —  7  Orientes,  b.  Om.  ovantes  c.  —  8  Universa.  f.  Om.  immensa  c.  —  9  Magna. 
n.  t.  v.  —  10  Sic  d.  De  Tortosa  et  Maraclea.  h.  —  11  Sic  a.  b.  —  12  Vidissent.  c.  —  13  Raimundus 
cognomine  Piletus.  y.  —  14  Taarina.  n.  Tentoriis.  y.  —  15  Properaverunt.  c.  —  16  Adversus.  z.  —  17  Pro- 
fecerani.  c.  —  18  Nocte.  c.  Noctaque.  t.  —  19  In  quemdam  angulam.  z.  —  20  Om.  tota  nocte  k.  n.  —  21  Corn- 
manis.  d.  —  22  Fagerunt.  b.  d.  —  23  Om.  bonis  t.  —  24  Ut  in.  z.  —  25  In  crastinum  vero.  *.  n.  —  26  Om. 
sicut  ad  z.  —  27  Expugnandam.  z.  —  28  Venissent.  c.  —  29  Archa.  n.  Archas.  z.  —  30  Sic  a.  De  urbe  Era- 
clea. b.  —  31  Sic  A.  b.  —  32  Om.  Est  autem  b.  c.  —  33  Distans  ab  ista.  c.  —  34  Marasclea.  f.  Meraclia.  i. 
—  35  Eis.  u.  v.  z.  —  36  Introrsum.  n.  In  urbem.  z. 

"  Cf.  Tudeb.  XIII,  x,  p.  98,  157,  aïo,  221;  Rai-  b  Hodie  Marakia.  (Vid.  p.  98,  annot.  b;  p.  373, 

m  un  du  m  de  Aguiiers,  p.  276.  annot.  d.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 


855 


a  mira  Dei  virtus  mirandaque  potentia  !  Quum  procul  abessent  principes  qui  vi-    a.  1099. 
debantur  regere  populum  et  sustentare,  per  pauciores  et  quasi 1  minores  cœpit 
Dominus  etiam  *  ipsos  reges3  superare,  ne  dicat  humana  praesumptio  :  «  Nos  An- 
«  tiochiam  aiiasque  urbes  subegimus,  nos  tôt  ac  tanta  bella  devicimus  :  »  quia  pro 
certo  nunquam  superassent  \  nisi5  cum  eis  fuisset*  per  quem  reges  régnant*. 

b  Quum  vero dux  ducum  et7  miles  militum,  Godefridus,  audisset8  felices  eventus, 
insignesque  trophaeos9  pugnantium,  zelo  victoriandi 10  animatus  tune  primum  11 
tam  ipse  quam  Fiandrensis  cornes  et  Boamundus  castra  ab  Antiochia  moverunt, 
et  ad  Liciam12  civitatem  venerunt,3b. 


CÀPITULUM  XV. 

Quomodo  Boamundus  divisus  est  a  nostris14. 


Ibi  quippe  divisit  se  Boamundus  ab  eis  et  ab  omni  exercitu  Dei;  habuitque  a 
c  pâtre  suo,  qui  Francigena  fuit,  optima  principia;  sed  a  matre15,  quae  Apuiiensis 
exstitit,  retinuit  vestigia 16  c. 


CAPITULUM  XVI. 

Dux  et  cornes  ad  urbem  Gibelium  pergunt17. 

Dm  Godefridus ,  sicut  semper  bene  fidus, 
Consul  Fiandrensis,  cujus  non  fallitur  ensis, 
Urbem  GibtUo  statuant  sibi  subdere  bello 

Tune  dux  et  cornes  19  ad  urbem  quae  Gibelium 20  d  vocatur  acies  suas  direxe- 
runt,  eamque  obsidione  cinxerunt6.  IUa  siquidem  temporis21  hora  venit  nuntius 
ad  comitem  Sancti  iEgidii22  quia23  Turci  praeparaverant 24  se  ad  pugnandum 
d  contra  eum;  essetque25  bellum  grave26  nimis  et  permaximum.  Protinus  cornes 
misit  nuntium  duci  et  Flandrensi  comiti,  ut  celerrime  ad  illud  praelium27  veni- 
rent28,  sibique  auxilium  ferrent.  Quod  ubi  dux  audivit,  principi  civitatis  pacem, 
<juam  saepe  jam  29  quaesierat,  mandavit.  Pace  igitur  facta,  pactaeque  promissionis 

1  Om.  quasi  u.  v.  z.  —  2  Om.  etiam  i.  n.  —  3  Inimicos.  y.  Om.  reges  f.  x.  n.  t.  —  4  Superarent.  h.  — 
5  Si  non.  c.  —  0  Fuisset  ille.  u.  z.  —  7  Om.  et  y.  —  8  Audiret.  d.  —  9  Triumphos.  u.  v.  z.  Insigniaque 
tropkœa.  d.  —  10  Victoria,  u.  v.  z.  —  11  Om.  tune  primum  d.  —  12  Ad  Vnam.  i.  Ad  Iciam.  u.  v.  — 13  Per- 
venerunt.  F.  h.  i.  k.  t.  x.  —  14  Sic  x.  Ubi  Boamundus  divisus  est  a  nostris.  t.  De  divisione  Boamundi  ab 
omni  exercitu.  h.  Hic  Boamundus  a  via  Sancti  Sepulchri  apostavit.  d.  Miles  ut  immundus  fugit  a  nostris  Boa- 
mundus. b.  De  divisione  Boemundi  ab  exercitu  Dei.  y.  —  15  A  matre  sua.  d.  —  16  Om.  Habuitque  usque  ad 
vestigia  u.  v.  —  17  Sic  t.  —  18  Sic  a.  k.  n.  z.  (Om.  ultimum  versum  z.)  —  19  Dux.autem  et  cornes,  u.  v.  — 
20  Gebbellum.  x.  —  21  Tempori.  k.  Om.  temporis  z.  —  22  Comitem  Raimundum.  c.  —  23  Quod.  z.  —  24  Prœ- 
pararent.  c.  —  25  Essetque  futurum.  b.  h.  z.  —  26  Grande,  d.  —  27  Om.  prœlium  v.  —  28  Convenirent.  d.  — 
29  Om.  jam  d. 

'  Cf.  Proverb.  vin,  i5.  d  Hodie  Djebali.  (Vide  pag.  99,  annotât. a;  pag.  aai, 

b  De  adventu  principum  ad  urbem  Liciam ,  seu potius      annot.  c.) 
Laodiceam,  cf.  Tudeb.  XIII,  xi,  p.  99,  167,  ai  1.  0  Cf.  Tudeb.  XIII,  xi,  p.  99,  167,  an;  Raimundum 

c  Cf.  Tudeb.  abbreviat.  p.  157;  imitât,  p.  211.  de  Aguilers,  p.  377;  Fulcherium  Carnot.  p.  35a. 


Digitized  by 


Google 


856  ROBERTI  MONACHI 

a.  1099.    muneribus  receptis,  ad  speratum  bellum  convolarunt et  ad  obsidionem,  quae  a 
erat  apud?  supradiclum3  castrum4,  convenerunt,  et  in5  alteram  fluminis  ripam 
quod6  ei  praeterfluit 7  castra  posuerunt. 


CAPITULUM  XVII. 

De  bello  apud  Tripolim  gesto8. 

Hinc  Tripolim  pergunt,  quam  multo  sanguine  margant*. 
Hinc  qnoqne  pro  cœna  penitratnr  valus  amœna 10  ; 
Inveniantor  ibi  congrue  done  cibi  ". 

Sed  quum  12  dux  videret  quia13  nihil  proficeret,  contra  Tripolim  direxit  acies, 
cunctosque  paratos  ibi 14  repperit  hostes*.  Tensis  enim 15  arcubus,  nostris  hostes  se 
opposuerunt;  sed  nostri,  projectis16  clypeis,  arcum17  et  sagittas  velut  stipulas18  b 
contempserunt.  Pugna  itaque19  committitur,  sed  non  aequa  lance,  quoniam ,  tractis 
sagittis,  illi,  ut  eorum  consuetudo  est,  fugere  voluerunt;  sed  nostri  in  ter  ipsos  et 
civitatem  obstaculum  se20  statuerunt21.  Et  quid  pluribus  uterer22  verbis?  tantum 
ibi  humani  sanguinis  fusum  est,  quia23  aqua  rubicunda  facta  est  quae  in  civitate24 
fluebat,  et  eorum  cisternas  replebat.  Nobiliores  ipsius25  civitatis  ibi  mortui20  sunt;  c 
et  qui  vivi  remanserunt  de  contaminatione  cisternarum 27  multum28  ingemuerunt29. 
Qua  caede  peracta,  nostri  minime  contenti,  quia  ibi  nihil  lucrati  erant30,  nisi 
tela  et  indumentorum  spolia,  in  supradictam  vallem  Desen31  cucurrerunt;  et 
absque  numéro  oves,  boves32,  asinos33,  diversique  generis  pecudes  depraedati  sunt; 
et  tria  millia  camelorum  simul  rapuerunt.  Tanta  bestiarum  copia  unde  conve-  d 
nerat 34  nostri  vehementer  mirati  sunt35,  quia  in  eadem  valle36  quindecim  diebus 
hospitati  fuerunt 37. 

Illi  cum38  tanta39  redeunt  ad  castra  rapina40. 

Nulla41  unquam  inopia  fuit  in  obsidione  il  la,  quia  naves  ad  quemdam  portum 
veniebant,  quae  omnia  necessaria  afferebant.  Dominicum  Pascha  celebraverunt  e 
ibi,  quod  fuit  tune  .ivt0.  Idus  Aprilisb.  Duravit  autem42  illud  obsidere43  tribus 
mensibus,  una  die  minus. 

1  Convolaverunt.  c.  —  2  Ad.  z.  —  5  Prœdictum.  F.  i.  —  4  Dictam  sapra  castrum.  t.  —  5  Et  ad.  n.  In 
ad.  y.  —  6  Quœ.  n.  —  7  Om.  quod  ei  prœterjluit  u.  v.  z.  —  8  Sic  h.  —  9  Sic  a.  —  10  Sic  a.  k.  n.  — 
11  Sic  a.  —  12  Dum.  t.  —  13  Quod.  b.  g.  h.  x.  z.  —  14  Illic.  c.  —  15  Autem.  c.  —  10  Prœjectis.  z.  — 
17  Arcus  eorum.  z.  —  18  Stipulant,  c.  —  19  Igitur.  x.  n.  t.  x.  y.  —  20  Om.  se  g.  z.  —  21  Posuemnt.  t.  z. 
—  22  Utar.  b.  g.  x.  d.  v.  z.  —  23  Quod  jam.  k.  Quod.  z.  —  24  In  civitatem.  y.  z.  —  25  Illius.  t.  u.  v.  y.  Om. 
ipsius  F.  —  26  Occisi.  b.  z.  —  27  Cisternarum  suarum.  c.  —  28  Cisternarum  multarum  multum.  y.  —  29  Indo- 
luerunt.  v.  —  30  Lucrati  sunt.  v.  —  31  Densam.  d.  Om.  Desen  k.  n.  —  32  Oves  et  boves.  n.  v.  —  33  Boves 
et  asinos.  c.  —  34  Convenisset.  c.  Convenerit.  k.  n.  u.  v.  —  35  Ammirati  sunt.  n.  —  36  Valle  jam.  c.  — 
37  Sunt.  t.  —  38  Illi  vero  cum.  k.  w .  t.  —  39  Ipsi  cum  iota.  c.  —  40  Illic  tanta  rapina  capta,  redeunt  ad  castra, 
v.  v.  —  41  Ne  alla.  i.  —  42  Om.  autem  d.  x.  —  43  Ma  obsidio.  d.  Illud  obsidium.  k.  n.  Ma  obsessio.  z. 

*  Cf.  Tudeb.  XIII,  xu,  p.  99,  100,  167,  1 58,  ai  1  ;         b  Id  est  die  x°  menais  Aprilis,  A.  D.  109g.  (Cf.  Tudeb. 
Raimundum  de  Aguilers,  p.  285,  286.  p.  100,  i58,  211;  Raimundum,  p.  286,  et  annot.  b.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA 


857 


CAPITULUM  XVIII. 

Mors  Anselmi  de  Ribodi  Monte  et  quorumdam  virormn  illustrium  l. 

fini  nostrorum  linem  dédit  obsidioni; 
:  ibi  < 


a     Fuit  autem  ibi  mortuus  Anselmus1  de  Ribodi 1  monte3,  vir  per5  multa6  lau-    a.  i099. 
dabilis,  et  in  suo  militari  ordine  praecipuus,  qui,  dum  in  mundo  fuit,  multa 
digna  relatu  peregit,  quibus7  illud  praeferendum 8  est,  quod  Aquicingensis 9  cœ- 
nobiib  indefessus10  adjutor11  in  12  omnibus  exstitit.  Similiter  ibi13  mortuus  est 
Pontius  BalonensisUc,  cujus  tempora15  perforavit  ictus  lapidis  tormento  jaculati. 

b  Guillelmus10  Picardusd,  et  Guarinus17  de  Petra  Mora,  primus  jaculo,  alter  obiit 
sagitta.  His  et  pro  talibus18,  obsidionem  illam  nostri  dimiserunt,  quia  illud  inex- 
pugnable castrum  nullam  timebat  violentiam  impugnantium. 


CAPITULUM  XIX. 


De  confœderatione  cum  rege  Tripolis,  et  muneribus  ipsius  19. 


Cum  Tripolis  rege  pax  est  data  non  sine  lege. 


iW  via  dirigitnr  pro  qua  prius  n-K 


Detensis  itaque21  tentoriis,  ad  Tripolim  pèrgunt,  et  pacem  diu  a  rege  et  civi- 
bus  quaesitam  stabiliunte.  Datis  igitur  invicem  dextris,  fidei  illorum  in  tantum 

c  se  proceres  commendaverunt,  quia22  usque  ad  palatium  régis  civitatem  introie- 
runt23.  Rex  autem,  ut  fîducia  pacis  tenendae  ex  sua  parte24  certior  crederetur,  tre- 
centos  peregrinos  ex  nostris  dissolvit  a  vinculis,  et  proceribus  donavit25.  Dédit  et 
quindecim  millia  bisanteorum 26,  et  quindecim  equos  multa  honestate  praeditos; 
misitque  omni  exercitui  mercatum  laudabile,  quod  omnino  privavit  illos  ab 

d  omni  necessitate.  Pepigit  etiam  et  juravit  illis  quia27,  si  Iherusalem  sibi  possent 
adquirere,  et  bellum  quod  eis  Amiraldus28  Babiloniae  inferre  minabatur  supe- 
rare,  Christianus  efficeretur,  et  régis  Iherusalem  ditioni  subjiceretur.  Fuerunt  a\i- 

.  tem  apud  Tripolim  per  dies  très.  Vi dentés  igitur29  proceres  et  viri30  bellatores 
quia31  jam  tempus  novarum  frugum  instabat,  concordati  sunt  quod  Iherosolimi- 1 

e  tanum  iter  ex  toto32  arriperent,  et,  omissis  omnibus,  rectiorem  viam  tenerent. 

1  Sic  d.  —  2  Sic  A.  —  3  Ansellus.  d.  z.  —  4  De  Ribaldi.  k.  t.  De  Riboldi.  n.  —  5  Vir  nobilissimus  et  per.  d. 

—  0  Omnia.  f.  k.  n.  t.  x.  y.  , —  7  Ex  quibus.  d.  —  8  Prœcipuum.  d.  —  9  Aquicinsis.  F.  Aquiscingensis.  y.  z. 

—  10  Prœcipuus.  d.  —  11  Defensor.  i.  —  12  Om.  in  k.  n.  —  13  Similiter  et  ibi.  n.  —  14  Bolonensis.  t.  Deinde 
inseritin  parenthesi  z.  :  vel  de  Baladino,  quod  ceteri  omittunt.  —  15  Timpora.  d.  f.  —  10  Willelmus.  u.  v. 
Willermus.  z.  —  17  Garinus.  d.  I.  u.  Warinus.  v.  k.  n.  x.  y.  —  18  His  vita  functis.  z.  —  19  Sic  d.  De  pace 
cum  rege  Tripolim  facta.  h.  —  20  Sic  a.  —  21  Igitur.  z.  —  22  Quod.  i.  k.  Ut.  z.  —  23  lntraverunt.  v.  Introie- 
rint.  z.  —  24  Rex  autem ,  ut  vidit,  et  ut  pacis  tenendœ  ex  sua  parte,  n.  —  25  Trecentos  Christianos,  quos  apud 
se  vinculatos  habebat,  a  vinculis  exsolvit,  et  proceribus  reddidit.  c.  —  26  Bisanceorum.  z.  —  27  Ut.  z.  —  28  Am- 
miraldus.  n.  Admiravisus.  u.  v.  Admiraldus.  z.  —  29  Autem.  z.  —  30  Et  omnes  viri.  c.  —  31  Quod.  z.  — 
32  Toto  jam.  c. 

a  Cf.  Tudeb.  XIII,  xn,  p.  100,  1 58,  an,  2i5;  c  Dictus  alibi  «  Pontius  de  Balan  sive  de  Baladuno.  » 

Bairaunduni  de  Aguilers,  p.  276,  277;  Fulcherium       (Cf.  Tudeb.  /.  c;  Baimundum  de  Aguilers,  p.  275.) 
Carnot.  1.  I,  c.  xxv,  p.  353.  d  Cf.  Tudeb.  XIII,  xn,  p.  99 ,  1 58,  2 1 1 . 

b  Gallice  Anchin.  Hoc  cœnobium  Ànselmus  beneficiis  '  Cf.  Tudeb.  XIII,  xn  et  xm,  p.  100,  101,  i58, 

affecit.  (Cf.  Hist.  liltér.  t.  VIII,  p.  697. )  211  ;  Baimundum  de  Aguilers,  p.  286,  289. 

111.  108 


Digitized  by 


Google 


858  ROBERTI  MONACHI 

1099.    Erat1  autem  Maii  dies  quartus*  quum  de  Tripoli  exierunt,  et  per  quaedam  ardua  a 
montana  ascendentes  ad  castrum  cui  nomen  Betelon3*  pervenerunt.  Altéra4  die5 
venerunt  ad  urbem  quae  dicitur  Zebaris6b,  in  cujus  confinio  nihil  aquae  potuit  in- 
veniri  qua  extingueretur  eorum  nimia  sitis.  iEstus  quippe  erat,  et  equi  et7  omnis 
hominum8  multitudo  sitiebat.  In  crastinum  venerunt  ad  flumen  cui  nomen 
Braim9c.  lbiigitur10pernoctaverunt,  etsitim  suam  deposuerunt.  Nox11  subsequens  b 
fuit  Dominicae  Ascensionisd;  et  ipsi  ascenderunt  montem,  in  quo  erat  via 12  nimis 
angusta,  in  qua  putaverunt  occursantes 13  invenire14;  sed  Deus,  qui15  dux  eorum 
fuitsolus,  et  non  erat  cum  eo16  Deus  alienus*,  fecit17  eos  inoffensos 18  transire.  Tune19 
venerunt  ad  urbem  Baruth,  supra  mare  sitam;  deinde  ad  aliam,  quae  dicitur20 
Sagitta21f;  post  hanc22  ad  aliam,  quae  Sur  dicitur:  deinde  ad  Acram23;  de  Acra24  c 
ad  castrum25  cui  nomen  Caiphas;  et  sic  ad  Caesaream. 


CÀPITULUM  XX. 

De  Caesarea86. 

Urbs  est  Ceesarea  straU  seau  maria  f1. 

Est  autem  Caesarea  insignis  civitas  Palaestinae*,  in  qua  Philippus  apostolus  dici- 
tur domum  habuisse,  quae  usque  hodie  monstratur;  nec  non  et  cubiculum  filiarum 
ejus,  prophetantium  virginum28h.  Est  autem  in  littore  maris  sita,  olim  Pyrgos29, 
id  est  Turris  Stratonis\  appellata.  Sed  ab  Herode  rege  nobilius  et  pulchrius,  con-  d 
tra30  vim  maris  utilius31  exstructa,  in32  honorem  Caesaris  Augusti  Caesarea  est  cogno- 
rainata  :  cui  etiam  in  ea  templum33  albo  marmore  construxit,  in  quo34  nepos  ejus 
Herodes  est  ab  angelo  percussus*,  Cornélius  centurio35  baptizatus\  et  Agabus 
propheta  zona  Pauli 36  est  ligatus1.  Juxta  illam  nostri  sua37  tentoria  fixerunt;  et 
sanctam 38  Domini  Pentecosten  m  celebraverunt.  e 

1  Erant.  F.  —  2  Quarta.  t.  z.  —  3  Betolon.  f.  Beteleon.  x.  n.  —  4  Hic  t  inscrit  hoc  lemma  :  De  civitate 
Zebari.  —  5  Altéra  vero  die.  y.  —  6  Zaebaris.  H.  Zabaris.  z.  —  7  Et  non  solum  equi,  sed  et.  c.  —  8  Hominis.  t. 
—  9  Ad  flumen  Braim.  x.  h.  Barim.  u.  v.  —  10  Om.  igitur  y.  —  11  Nox  igitur.  y.  —  12  Via  eorum.  i.  — 
13  Occurrentes.  v.  v.  z.  —  14  Inventuros  se  hostes.  z.  —  15  Quoniam.  z.  —  16  Eis.  y.  —  17  Sed  dux  eorum 
Deus  fecit.  c.  —  18  Inoffense,  t.  —  19  Adjiciunt  t.  x.  ejusmodi  lemma  :  De  civitate  Baruth;  et  deinde  :  De 
civitaùbus  Sur  et  Acra.  —  20  Vocatar.  z.  —  21  Saguta.  i.  —  22  Hœc.  z.  —  23  Baruth  supra  mare  sitam;  deinde 
ad  Acram.  x.  n.  —  24  Deinde  ad  Accaronam;  de  Accarona.  u.  —  25  Ad  castellum.  F.  x.  n.  t.  —  26  Sic  a.  n.  t. 
De  civitate  Cœsarea  et  urbe  Ramola,  in  qua  fuit  corpus  sancti  Georgii  martyris.  d.  De  Ceesarea  Palœstinœ. 
h.  t.  x.  De  Cœsarea  civitate.  i.  x.  u.  —  27  Sic  a.  —  28  Om.  virginum  z.  —  20  Birgos.  a.  c.  i.  Burgos.  d. 
Byrgos.  F.  t.  Pirgos.  y.  z.  —  30  Et  contra,  z.  —  31  Utiliusque.  d.  —  32  Et  in.  d.  —  33  Cognominata  est,  qui 
etiam  templum.  n.  y.  —  34  In  qua.  z.  —  35  Om.  centurio  z.  —  36  Zona  parili.  u.  v.  —  37  Om.  sua  n.  — 
38  Sanctum.  y. 

"  Bethoron  ap.  Tudeb.  XIII,  xii ,  p.  101,  i56,  212;  *  Nunc  Kaisarieh  (p.  354.  annotât,  g;  p.  389,  an- 

nunc  Batroum.  notât,  a).  (Cf.  Tudeb.  XIII,  xni,  p.  102,  i58,  212; 

b  Gibelonap. Tudeb.  /.  c;  Zebaraç.  abbreviat.  p.  i58;      Raimundum  de  Aguilers,  p.  291  ;  Fulcherium  Carnot. 
Zebari  ap.  imitât,  p.  212;  nunc  Djebail.  (Vide  p.  100,      /.  c.  p.  354.) 
annot.  d.)  h  Cf.  Act.xxi,  8,  9. 

•  Nunc  Nakr- Ibrahim.  (Vide  p.  101,  annot.  c.)  *  Cf.  Fulcherium  Carnotensem,  p.  354. 
d  Ascensio  dominica  anno  1099  erat  ^'es  J°v,s'          1  Cf.  Act.  xii,  19,  23. 

xix'"  mensis  Maii.  k  Cf.  Act.  x,  1  et  seq. 

•  Deuter.  xxxu,  12.  1  Cf.  Act.  xxi,  8-1 1. 

f  Alias  Sidon,  nunc  Suïda.  (Cf.  Tudeb.  /.  c;  Fulche-  "  Die  xxix0  mensis  Maii,  A.  D.  1099.  (Cf.  supra, 

rium  Carnot.  I.  c.  p.  353.)  p.  102.  annot.  a.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 


859 


CAPITULUM  XXI. 

De  civitate  Ramola1. 

a  Deinde  venerunt  ad  urbem  Ramolam 2  *,  quam  Sarraceni  propter  metum  eorum 
dimiserant  vacuam  :  juxta  quam  erat  iilustris  ecclesia  sancti  Georgii3b  martyris, 
in  qua  sanctissimum  ejus  corpus  requievit\  et5  quo  in  loco  ipse  pro  Christi 
nomine  martyrium  suscepit*.  In  ea  milites  Ghristiani  pro  veneratione  militis7 
Christi  episcopumc  elegerunt,  electum  constitueront,  constitutum8  decimis  om- 

b  nium  divitiarum  suarum  ditaverunt.  Et  dignum  erat9  ut  Georgius  invictus  miles, 
eorum  militiae  signiferd,  istum  ab  eis  honorem  reciperet10.  Remansit  itaque  illic 
episcopus  cum  suis,  dives  auro  et  argento,  equis  et  animalibus.  Et  ad 11  civitatem 
sanctam 12  Iherusalem  direxit  iter  Christianus  exercitus I3,  in  virtute  nominis  illius 
qui  in  ea  mortuus  jacuit,  et  die  tertia  resurrexit,  cui  est  cum  Pâtre  et  Sancto 

c  Spiritu  aequa  potestas14  et  gloria  interminabilis.  Amen15. 

EXPLICIT  LIBER  OCTAVUS  16. 

1  Sic  t.  x.  —  2  Romolam.  n.  Ramulam.  y.  —  3  Georii.  n.  — 4  Requiescit.  z.  —  5  Om.  et  u.  z.  —  6  Sus- 
tinuit.  c.  —  7  Martiris.  c.  —  8  Et  constitutum.  d.  —  9  Et  dignus  erat.  u.  v.  —  10  Recipere.  u.  v.  —  11  Et  sic 
ad.  n.  —  12  Ad  civitatem  statim.  z.  —  15  Direxerunt  iter  suum  Christianus  exercitus.  n.  —  14  Cui  est  œqua 
potestas  cum  pâtre  et  Sancto  Spiritu.  n.  —  15  Om.  cui  est  cum  interminabilis.  Amen  d.  x.  —  16  Li- 
ber VII.  k.  u.  v.  Explicit  liber  septimus.  n.  Om.  Explicit  liber  octavus  d. 


*  Hodie  Ramla.  (Cf.  Tudeb.  XIII,  xm,  p.  102,  i58, 
ai  a;  Haimund.de  Aguilers.p.  291,292,  295;  Fulcher. 
Carnot.  1.  1,  c.  xxv,  p.  354;  Gesta  Francorum,  p.  5o8.) 

1  Cf.  Tudeb.  /.  c;  Raimund.  de  Aguilers,  p.  292; 
Fulcher.  Carnot.  /.  c;  Gesta  Francorum,  p.  5o8,  509. 


e  Nomine  Robertum.  (Vide  supra,  p.  102,  anno- 
tât b;  p.  212,  annotât.  1;  p.  292,  annotât,  b;  p.  354* 
annotât,  k,  etc.) 

4  Cf.  Tudeb.  X,  ix,  p.  69;  XI,  vm,  p.  81  ;  i5i, 
173,  i83,  2o5;  Gesta  Francorum,  p.  496. 


108. 


Digitized  by 


Digitized  by 


Google 


INDEX  CAPITULORUM  LIBRI  NONI. 


L  Quomodo  nostri  ad  Iherusalem  venerunt. 

II.  Quo  ordine  obsessa  fuit  Iherusalem. 

III.  Quo  die  primum  aggressa  est  Iherusalem. 

IV.  De  custodia  navium  quae  ad  portum  Japhiae  vénérant,  et  eventu  belli,  et  morte  Achardi. 

V.  De  siti  quam  perpessi  sunt. 

VI.  Quomodo  expugnatur  et  capitur  Iherusalem  a  nostris. 

VII.  De  duce  Godefrido  et  fratribus  ejus,  et  urbe  capta. 

VIII.  Comiti  Raimundo  turris  David  redditur. 

IX.  Quanta  devotione  ad  Sepulcrum  Domini  pervenerunt. 

X.  Godefridus  in  regem  ab  omnibus  eligitur. 

XI.  Electio  patriarchae. 

XII.  De  Neapolitanis  civibus  qui  se  régis  imperio  subdiderunt. 

XIII.  De  Clémente,  ammiraviso  Babiloniae,  qui  magnum  exercitum  pugnaturus  adversum  Chris- 

tianos  collegit. 

XIV.  De  Ascalonia ,  quia  semper  fuerat  adversatrix  Iherusalem. 

XV.  Christiani  ierunt  ad  ecclesiam,  ut  securius  irent  ad  pugnam. 

XVI.  Rex,  ut  ad  (lumen  venit,  copiosae  multitudinis  praedam  invenit. 

XVII.  Juxta  mare  sunt  acies  ordinate. 

XVIII.  Ammiravisus  obstupuit,  quum  sibi  obviam  nostros  venire  audivit. 

XIX.  Bellum  utrinque  committitur. 

XX.  Qua  hora  Christus  passus  est,  ammiravisus  victus  est. 

XXI.  Lamentatio  ammiravisi. 

XXII.  De  fuga  nautarum. 

XXIII.  De  standaro  quod  captum  fuit  in  praelio. 

XXIV.  De  suavi  modulatione  buccantium. 

XXV.  Qui  primus  Iherusalem  constituit,  qui  médius,  qui  postremus. 

XXVI.  De  antiqua  ipsius  nobilitate. 


Digitized  by 


Google  . 


Digitized  by 


Google 


INCIPIT  LIBER1  NONUS2. 


CAPITULUM  I. 

Quomodo  nostri  ad  Iherusalem  venerunt3. 

0  booe  rex  Christo,  quantos  populos  tuus  iste 
Fletus  effucîit  >  quum  Iherusalem  prope  vidit 4 ï 

A     0  bone5  Jesu,  ut  castra  tua6  viderunt  bujus7  terrenae  Iherusalem  muros8,    a.  1099. 
quantos  exitus  aquarum  oculi  eorum  deduxerunt a  !  Et  mox  terrae  procumbentia 
sonitu  oris  et  nutu  inclinati  corporis9  Sanctum  Sepulcrum  tuum  salutaverunt; 
teque10  qui 11  in  eo12  jacuisti,  ut  sedentem  in  dextera  Patrisb,  ut  venturum  judi- 
cem  omnium,  adoraverunt.  Vere  tune  ab  omnibus  cor  lapideum  abstulisti,  et  cor 

b  carneum 13  contulisti,  Spiritumque  Sanctum  tuum  in  medio  eorum  posuistic.  Ita- 
que  contra  inimicos  tuos14  qui  in  ea  erant,  jam  scilicet  a15  longe  positi,  pugna- 
bant16, quoniam  ad  auxilium  suum  ita  te17  concitabant;  et  melius  lacrymis,  quam 
jacula  intorquendo 18,  pugnabant,  quoniam  licet 19  ubertim  in  terram  defluerent, 
in  cœlum  tamen  ante  te  propugnatorem  suum  conscendebant  :  qui  surgentes  ab 

c  oratione,  ad  regalem  civitatem  properarunt 20  ;  inimicos  régis  aeterni  intus  inve- 
nerunt  :  circa  quos  tali  ordine  castra  sua  posuerunt21. 


CÀPITULUM  IL 

Quo  ordine  obsessa  fuit  Iherusalem22. 

A  septentrione 23  castrametati n  sunt  duo  comités,  Normannus  et  Flandrensis, 
juxta  ecclesiam  Sancti  Stephanid  protomartyris,  ubi  lapidatus  est  a  Judaeis;  ab 
occidente,  dux25  Godefridus  et  Tancredus;  a  meridie  vero26,  cornes  Sancti  ^Egi- 
d  dii27,  scilicet  in  monte  Syon28,  circa  ecclesiam  Sanctae  Mariae2a%  matris  Domini,  ubi 
Dominus  cœnavit  cum  discipulis  suis*.  Tentoriis  igitur  in  circuitu  Iherusalem  ita 
dispositis,  dum30  vexatione  itineris  fatigati  quiescerent31,  et  machinas  ad32  expug- 
nandam 33  urbem  praepararent ,  Raimundus  Piletus  et  Raimundus  de  Taurina 

1  Om.  liber  a.  b.  c.  i.  k.  t, —  2  Incipit  octavus.  k.  v.  Incipit  liber  octavus.  n.  u.  Incipit  VIIII.t.  Om.  lnci- 
pit  liber  nonus  f.  p.  —  3  Sic  x.  Quod  a  longe  contemplati  sunt  sanctam  Jérusalem,  d.  —  4  Sic  a.  k.  n.  — 

5  Quam  bone.  d.  —  6  Om.  tua  h.  —  7  Bone  Jesu,  vide  hujus.  u  —  8  Om.  hujus  muros  d.  —  9  Om.  et 

nutu  corporis  i.  —  10  Et  te.  v.  v.  z.  —  11  Quia.  k.  —  12  Illo.  c.  —  15  Carneum  eis.  c.  — 14  Suos.  i. 

k.  t.  —  15  Om.  a  z.  —  16  Pugnaverunt.  f.  —  17  Ita  se.  u.  v.  —  18  Torquendo.  c:  —  19  Quo  licet.  c.  v.  — 
20  Properaverant.  c.  v.  y.  Properantes.  u.  —  21  In  inferiore  parte  paginae  exhibet  a,  litteris  quidem  mi- 
nutes, très  versus  qui  sequuntur  :  [Virginis  a  partu  Domini  qui  contigit  ortu,  [Anno  milleno  de  centeno 
minus  uno,  [Iherusalem  Franci  copiant  virtute  potenti.  —  22  Sic  d.  —  25  A  septentrione  igitur.  d.  —  24  Castra 
sua  metati.  i.  —  25  Ab  occidente  vero,  dux.  d.  —  26  Om.  vero  d.  —  27  Cornes  Raimundus.  c.  —  28  Sion.  z. 
hic  et  infra.  —  29  Beatœ  Mariœ.  t.  Om.  Mariœ  y.  —  50  Cum.  t.  —  51  Requiescerent  z.  —  52  Machinas  suas 
ad.  t.  —  35  Expugnandum.  c. 


"  Cf.  Psalm.  CXVIII,  l36. 
b  Cf.  Matth.  xxvi  ,  64- 
0  Cf.  Ezech.  xi,  19,  et  xxxviT  26,  27. 
d  Cf.  Tudeb.  XIV,  1 ,  p.  10a ,  io5 , 1 59  ;  Raimund.  de 
AguiJer»,  p.  393,  398. 


a  Cf.  Tudeb.  I  c. 

{  Cf.  Urbis  Sanctae  descriptionein  galiiee  «criptam, 
in  Hist.  occid.  t.  II,  p.  490  et  seq.;  Fulcherium  Carno- 
tensem,  I.  I,  c.  xxvi,  p.  355,  357;  Gesta  FrancorumK 
p.  509,  5iq. 


Digitized  by 


864  ROBERTI  MONACHI 

a.  1099.    et  alii  quamplures  de  castris  egressi  sunt,  ut  finitimam  regionem  lustrarent,  ne  a 
scilicet  hostes1  improvisi2  superipsos3  venirent,  et  imparatos  in  venirent.  In  vé- 
nérant itaque  ducentos4  Arabes,  et  pugnaverunt  cum  eis,  et  superaverunt  eos, 
et  plures  occiderunt,  et  triginta  equos  inde  habuerunt*. 


CAPITULUM  III. 

Quo  die  primum  aggressa  est  Iherusalem5. 


Secunda  igitur  feria  hebdomadae  Junii  secundae6,  .ivto.  scilicet7  idus8b,  ag- 
gressi  sunt  Iherusalem  Christiani9,  sed  eo10  die  non  praevaluere11;  nec  tamen  b 
fuit  labor  inanis.  Ita  etenim12  antemurale  prostraverunt,  quia15  ad  majorem 
murum  scalam  unam  erexerunt14;  et,  si  tune  scalarum  copia  adesset15,  labor  ille 
primus  ultimus  esset 16.  Nam  illi  qui  per  scalam  ascenderunt  cum  hostibus  diu 17 
comminus  jaculis  et  ensibus  decertaverunt.  Multi  in  illo  conflictu  de  nostris  mor- 
tui  sunt,  sed  multo  plures  ex  eis 18.  Hora  vesperi,  bello  incompetens,  diremit  litem,  c 
et  nox  superveniens  utrisque  contulit  quietem.  Repulsio 19  siquidem  ista  gravem 
et  nimis  longum  laborem20  intulit  nostris,  quia  panes  inveniri21  non  poterant 
ad  edendum  per  intervalla22  decem 25  dierum,  quousque24  naves  eorum25  onustae 
ad  portum26  Japhiae  venerunt27c.  Et  nimia28  sitis  pressura  illos29  attrivit,  quia  30 
Syloe31,  qui32  ad  radicem  montis  Syon  oritur,  non  poterat33  nisi  vix34  solos  ho-  d 
mines  adaquare35;  equi  vero  et  cetera  animalia  ad  aquandum36  ducebantur  per 
sex  millia37,  et  tune38  cum  magna  militum  custodia  :  unde  etcaraerat  aqua  inter 
eos,  et  caro  veodebatur  pretiod. 


CAPITULUM  IV. 

De  custodia  navium  quœ  ad  portum  Japhiae  vénérant,  et  eventu  belli,  et  morte  Achardi39. 

Hic  sitis  atque  («mes  nostros  pœnaliter  urget 

Si  foret  hic  tardas,  non  sic  moreretur  Achardus*0. 

Consilio  igitur  inito,  elegerunt  milites  qui  ad  naves  irent,  easque41  ab  extranea 

1  Om.  hostes  k.  —  2  Improvise,  c.  —  3  lllos.  b.  f.  g.  h.  u.  v.  z.  Eos.  c.  d.  —  4  Trecentos.  z.  —  5  Sic  d. 

—  6  Hebdomadœ  mensis  secundœ  Janiï.  c.  d.  f.  h.  i.  x.  Hebdomadœ  secundœ.  z.  —  7  Om.  scilicet  z.  —  8  Idus 
Junii.  z.  — 9  Aggressa  est  civitatem  a  Christianis.  d.  —  10  Eodem.  z.  —  11  Prœvaluerunt.  z.  —  12  Enim.  z. 

—  13  Qaod.  f.  i.  k.  Ut.  z.  —  14  Erexerint.  z.  —  15  Scalarum  copiam  habuissent.  z.  — 16  Foret,  c.  Fuisset.  z. 

—  17  Om.  diu  f.  k.  T.  x.  —  18  Ex  illis.  k.  Mortui  sunt;  sed  ex  eis  plures  multo  ceciderant.  c.  —  19  Repuisa,  z. 

—  20  Languorem.  k.  —  21  Invenire.  z.  —  22  Intervallum.  k.  z.  —  23  xv.  f.  —  24  Quoadusque.  d.  i.  —  25  Om. 
eorum  h.  —  26  Om.  ad  portum  i.  —  27  Venerint.  i.  —  28  Nimia  etiam.  c.  Tune  nimiœ.  d.  u.  v.  —  29  Eos.  d. 

—  30  Om.  quia  d.  —  31  Fons  Syloe.  f.  k.  t.  x.  —  32  Quœ.  z.  —  33  Non  potuit.  k.  —  34  Oritur,  poterat 
pene.  c.  —  35  Satiare.  c.  —  36  Ad  adaquandum.  i.  h.  t.  y.  —  37  Miïliaria.  k.  z.  —  38  Om.  tune  c.  — 
39  Sic  d.  —  40  Sic  a.  k.  —  41  Easdemque.  t. 

'  Cf.  Tudeb.  XIV,  i,  p.  io3,  i59.  d  Cf.  Tudeb.  XIV,  ni,  p.  io4,  i59,  220,  222  ;  Rai- 

b  Id  est  die  x°  inensis  Junii,  A.  D.  1099.  mundum  de  Aguilers,  p.  293 , 29^ ;  Fulcherium  Carno- 

e  Cf.  Tudeb.  XIV,  1,  p.  io3,  169,  226;  Raimund.  de  tensem ,  1.  I,  c.  xxvn ,  p.  358. 
Aguilers,  p.  294. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  865 

a  gente1  cuslodirent.  Itaque,  summo  diluculo  diei,  egressi  sunt  centum  milites  de    a.  io99. 
exercitu  comitis  Sancti  iEgidii,  Raimundus  scilicet  Piletus,  qui  semper  fuit2 
omni  labori  militiœ  domesticus  et  prorsus  otio  peregrinus;  et  cum  eo  alter  Rai- 
mundus de  Taurina,  et  Achardus3  de  Monte  Merulo%  Guillermus*  etiam  Sabra- 
tensis5b.  Etibant,  ute  ad  bellum  parati,  ad  portum  maris;  et  dum  irent,  triginta 

b  ex  eis  diviserunt  se  ab  aliis7,  ut  semitas  viarum  discerent,  et  utrum  invenirent8 
hostes  explorarent.  Quumque  paululum  itineris9  processissent,  septingcntos  Tur- 
cos  et  Arabes  eminus  conspiciunt,  quos10,  licet  perpauci  essent,  incunctanter 
tamen11  invadunt.  Sed  numerositas  inimicorum  tanta  fuit,  quia12  paucitas  nostro- 
rum  resistere13  non  potuit1*.  Nostri  tamen,  quosin  primo  impetuoffenderunt,  neci 

c  perpetuae  destinaverunt.  Sed  quum  ,5,  facto  illo  congressu 16,  regyrarc  posse  se 17 
aestimaverunt,  circumvallati  multitudine18,  veUe  suum19  implere  non  potuerunt. 
Tune  ibi  mortuus  est  Achardus20  0,  vir  bellator,  fortis  et  egregius,  et  quidam  ex 
peditibus.  Antequam  vero  bellum  inciperet,  nuntius  equo  céleri  ad  Piletum  eu- 
currerat,  qui  Arabes  et  Turcos  nostros21  invasisse  nuntiaret22.  Quod  ut  Piletus 

d  audivit,  absque  mora23equum  calcaribus  urgens24,  sero  tamen  illuc  pervenit.  Jam 
enim  Achardus  mortuus  erat,  qui  tamen  antequam  decederet,  vitam  suam  multo25 
sanguine26,  et  mortem  morte27  plurimorum  commutavit.  Ut  vero  illi  nostros  emi- 
nus prospexerunt, 

Ut  fugere  accipitrem  penna  trépidante  columbaBd, 

e  assolent, 

Sic  iiii  fugiunt28  et  nostris  terga  dederunt. 

Nostri  vero  persecuti  sunt  illos 29,  et  multos  occiderunt.  Et  unum  ex  eis  vivum 
retinuerunt,  qui  Turcorum  dolositates30  eis  referret,  et  quid  macbinarentur  mali 
praenuntiaret;  retinueruntque  ab  eis  centum  et  très  equos,  quos  remiserunt31  ad 
f  castra,  et  ipsi32  ad  naves  injuncta  perficiunt  mandata.  Famem  quippe  naves  cibis33 
onustae  exstinxerunt;  sed  vehementem  sitim  exstinguere  non  potuerunt. 


CAPITULUM  V. 

De  siti  quam  perpessi  sunt54. 

Tanta  quippe35  sitis  erat  in  obsidione,  ut36  tellurem37  cavarent38  et  glebas  hu- 
mectiores39  ori  apponerent40,  rorantiaque  marmora  lamberent41.  Coria  boum  et 

1  A  gente  extranea.  c.  —  2  Exstiiit.  c.  — 3  Archadus.  u.  v.  hic  et  infra.  —  4  Guillelmus.  c.  t.  Willelmus. 
u.  v.  —  5  Subratensis.  d.  x.  —  0  Quasi,  c.  —  7  Contigit  ex  eis  triginta  ab  aliorum  cœta  segregari.  c.  —  8  Veni- 
rent  u.  v.  z.  —  9  Om.  itineris  c.  —  10  Quos  protinus.  c.  —  11  Om.  tamen  c.  —  12  Qaod.  f.  Ut  z. — 13  Resistere 
eis.  y.  —  14  Potuerit.  z.  —  15  Om.  quum  c.  i.  —  18  Régressa.  F.  k.  x.  y.  —  17  Om.  se  z.  —  18  Vero  multi- 
tudine. c.  —  19  Om.  velle  suam  t.  x.  —  20  Hlic  Achardus  occubuit.  c.  —  21  Socios.  c.  —  22  Nuntiarent.  z.  — 
23  Nuntiaret;  qui  absque  mora.  t.  — 24  VrgeU  z.  —  25  Maltorum.  F.  — 26  Sanguini.  a.  k.  t.  u.  y.  —  27  MortL 
a.  k.  t.  y.  —  28  Fagerunt.  v.  —  20  Eos.  c.  —  30  Dolos.  z.  —  31  Miserunt.  z.  —  32  Et  ipsi  vero  per  gentes.  c. 

—  33  Cibariis.  c.  —  34  Sic  d.  De  siti  nostrorum.  b.  —  35  Tanta  enim.  t.  y.  —  36  Quia.  d.  —  37  Terram.  c. 

—  38  CavabanU  d.  —  39  V ehementiores.  k.  Humentiores.  t.  x.  —  40  ApponebanU  d.  —  41  Lambebant.  d. 

*  Achardus  de  MontemerJo  apud  Tudebov.  XIV,         #  Cf.  Tudeb.  abbreviat.  p.  169. 
p.  io3,  1 54;  Raimund.  de  Aguilers,  p.  ag5.  *  Ovid.  Metam.  V,  6o5. 

b  Sivede  Sabra.  (Cf.Tud.  /.  c.  Raimund.  p.  296 ,  295.) 

m.  109 


Digitized  by 


866  R0BERT1  MONACH1 

a.  1099.   bubalorum1  aliorumque  animalium2  recentia3  suebant,  et  quum  ad  aquatum4  a 
equos  ire5  disponerent,  usque  ad  sex  millia6  milites7  armati  pergebant.  Tune 
ea  aqua  implebant,  et  ad  castra8  referebant,  et  ex  illa  olida9  aqua  bibebant; 
plerique,  prout  ferre  poterant,  jejunabant,  quia  jejunia10  sitim  temperabant.  Et 
quis  crederet  quod  famés  proficeret,  dolor11  dolorem  expelleret? 


CAPITULUM  VI. 

Quomodo  expugnatur  et  capitur  Iherusalem 12  a  nostris 


13 


Hic  géminés  turres  de  lignis  confiduntur, 
Sub  quibns  excelsa  murorum  despiemntur. 
Scalis  ascendant ,  mari  f&stigi*  scindant u. 

Dum 15  haec  paterentur,  proceres  a  longo  terrae 16  spatio  ligneas  trabes  adduci  fa-  b 
ciebant,  quibus17  turres  et  machinae  fièrent,  quae18  civitatem  expugnarent.  Quibus 
adductis,  dux  ducum  Godefridus  suam  turrim  construxit,  et  ab  orientali  plaga 
prope  urbem 10  conduci 20  praecepit.  Econtra21  venerandus  cornes  Sancti  iEgidii  con- 
simile  castrum  statuit22,  et  a  meridiana  parte23  applicuit.  Quinta  siquidem24feria, 
jejunia  nostri  celebraverunt,  et  pauperibus  eleemosynas  distribuerunt.  Sexta  vero  c 
feria25',  aurora26  sereno  lumine  coruscante,  turres  egregii  bellatores  ascendunt, 
et  scalas  mœnibus  apponunt.  Stnpent  et  contremiscunt  adulterini  cives  urbis  exi- 
miae,  quum  se  vident  circumvallari 27  tanta  fortitudine28.  Quia29  vero  videbant30 
supremum  diem  sibi  imminere  et  mortem  super  capita  sua31  dependere,  acriter 
cœperunt  resistere,  et,  sicut32  jam  de  morte  non  dubii,  propugnare.  d 


CAPITULUM  VIL 

De  duce  Godefrido  et  fratribus  ejus,  et  urbe  capta33. 

Illic  eminebat34  in  sua  turri  dux  Godefridus,  non  tune35  miles,  sed  sagittarius, 
cujus  manus  ad  praelium  et  digitos  ad  bellum  Dominus  dirigebatb;  quoniam,  jactis 
sagittis,  inimicorum  pectora  et  utraque  latera  transforabat36.  Juxta  quem  fratres 
ejus  Eustachius  et  Balduinus,  velut  duo  juxta  leonem  leones,  et  duros  ictus37 

1  Bufalorum.  d.  —  2  Om.  aliorumque  animalium  c.  —  3  Retenta,  y.  —  4  Aquandum.  k.  Aquandos.  d.  u. 
v.  z.  — -  5  Mittere.  c.  —  6  Milliaria.  c.  k.  —  7  Equités,  f.  k.  —  8  Armati  eos  conducebant  Tune  ipsa  coria 
implentes  aqua,  equis  superposita  ad  castra,  c.  —  9  Calida.  u.  v. —  10  Jejunio.  z.  —  11  Quod  f  amis  calamitas 
tantum  proficeret?  ut  dolor.  y.  —  12  Nobilis  urbs  Iherusalem.  t.  —  13  Sic  t.  x.  y.  —  14  Sic  a.  b.  —  15  Corn, 
c.  k.  t.  —  16  Tempore.  1.  —  17  De  quibus.  d.  —  18  Et  machinas  facerent,  unde.  d.  —  19  Turrem.  b.  Civita- 
tem. t.  Om.  prope  urbem  u.  v.  z.  —  20  Adduci.  z.  —  21  Et  contra,  v.  z.  —  22  Construxit.  x.  Constituit.  z.  — 
23  Meridiei  parte,  h.  c.  Meridiana  plaga.  u.  v.  z.  —  24  Autem.  c.  Om.  siquidem  y.  —  25  Insérant  post  feria 
h.  z.  :  quœ  erat  Julii  mensis  dies  duodecima.  —  26  Ôm.  aurora  u.  v.  —  27  Vallari.  p.  r.  t.  x.  —  28  Multitu- 
dine.  z.  Vident  vallari  et  circumdari  tanta  militum  fortitudine.  y.  —  29  Qua.  z.  —  30  Viderunt.  u.  v.  — 
31  Capita  eorum.  d.  Om.  sua  v.  —  32  Ut  c.  —  33  Sic  d.  De  captione  Iherusalem.  h.  Hune  versum  in  mar- 
gine  exhibet  b  :  De  muro  nostri  saliunt  urbemque  subintrant.  —  34  Imminebat.  v.  —  35  Jam.  c.  —  36  Perfo- 
rabat  d.  f.  h.  z.  —  37  Jactus.  c. 

'  Id  est  die  Veneris,  xv°  mensis  Julii,  A.  D.  1099.  (Cf-  Tudeb.  XIV,  v,  p.  1 1 1.)  —  b  Cf.  Psalm.  cxliii,  1. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  1HEROSOL1MITANA.  867 

Ajaculorum  et  lapidum  suscipiebant,  et  quadruplici  fœnore  recompensabant1.    a.  1099. 
Et  quis  omnium  probitates  referre  valeret,  quum  omnium  qui  nunc  sunt  philo- 
sophorum  facundia  tantis  laudibus  minime  suppeditaret2?  Et  dum3  sic  desuper 
mœnia  pugnabatur,  processio  circa  ipsa  mœnia  agebatur,  et  cruces  ac  reliquiae 
et  sacrata4  altaria  deferuntur5.  Tota  itaqne  die  alternis  ictibus  decertatum  est. 

b  Sed  ut  appropinquavit  hora  qua  Salvator6  omnium  crucem7  subiit,  miles  qui- 
dam, nomine  Letoldus8\  de  Castro  ducis,  muro9  primus  insilivit10,  eumque 
insecutus  est11  Guicherius1*bf  qui  leonem13  propria  virtute  prostravit  et  occidit. 
Statim14  dux  milites  suos  sequitur,  et  omnes  alii  milites  ducem  suum.  Tune  vero15 
arcus  et  sagittae  dimittuntur lô,  et  fulminei  enses  arripiuntur.  Quibus  visis,  hostes 

c  ilico  murum  deserunt,  et  ad  terram  dilabuntur,  et17  milites18  Christi  céleri  gressu 
cum 10  magnis  vocibus  persequuntur.  Quas  voces  quum  audiret  cornes  Raimundus, 
qui  castrum  suum  muro  approximare20  gestiebat,  protinus  intellexit  Francos  esse 
in  urbe,  suisque*1  militibus  ait  :  «Quid  hic  stamus?  In  cassum22  laboramus23. 
«  Francigenae  urbem  obtinent;  et  magnis24  vocibus  ictibusque25  personant.  »  Tune 

d  céleri  gressu  cum  suo  comitatu  perrexit  ad  portam  quae  est  secus  turrim  David, 
et  vocavit  eos  qui  in  arce  erant,  ut  sibi26  aperirent. 


CÀPITULUM  VIII. 

Comiti  Raimundo  turris  David  redditur27. 


Non  fuit  in  bdlis  aliis  occaùo"  talis. 
Sanguine  Turcorum  tordet  templum  Salomon», 
Membraque  truncata  per  pavimenU  natant 

Protinus  ammiravisus300  qui  turrim  custodiebat,  ut  cognovit  quis31  esset,  ja- 
nuam 32  ei 33  aperuit;  seque  suosque  et  sua  fidei  ejus34  commendavit,  ut  se  tuere- 
tur  ne  destrueretur35.  Sed  cornes  dixit  quia36  id  nunquam  faceret,  nisi  sibi  turrim 
e  dimitteret37.  Qui  ei  assensum  gratanter  tribuit 38  ;  et  cornes  illi,  ut  petebat,  omnem 

1  Compensabant.  u.  v.  z.  —  2  Suppeditet.  c.  t.  Safficeret.  z.  —  3  Cam.  x.  —  4  Sacra,  u.  v.  z.  —  5  Cir- 
camferebantar.  c.  —  6  Qaa  Dominas  Salvator.  t.  —  7  Mortem.  z.  —  8  Latoldas.  u.  Litaldas.  v.  —  9  Om. 
maro  z.  — 10  Insiliit.  c.  Initiait,  x.  z.  — 11  Initiait,  post  qaem.  z.  —  12  Wicherias.  b.  c.  d.  f.  h.  x.  Vickerias.  k. 
Wiclarias.  t.  Wicheras.  u.  v.  lu  eo  exemplari  primae  edilionis  quod  in  Bibliotheca  Parisiensi  Caesarea 
asservatur,  et  quod,  uuum  a  uobb  repertum,  littera  y  notamus,  verbum  hic  praelo  excusum  (Gailcheriam 
fortasse  :  vide  p.  868,  var.  g)  manus  recentior  ita  delevit  ut  legi  non  queat ,  et  in  ejus  loco  scripsit  :  Gail- 
ferias.  —  13  Hic  rursus,  pro  verbo  impresso,  prorsus  eraso,  scripsit  nescio  quis,  in  codice  nostro  y  :  Ser- 
pentera. (Vide  p.  868,  var.  10.)  —  l*Statimqae.  c.  — 15  Oui.  vero  i.  — 10  Arcas  cam  sagittis  projiciantar.  c. 
— 17  Qaos.  c.  —  18  Milites  alii.  x.  —  19  Gressa  eos  cam.  t.  —  20  Appropinqnare.  u.  v.  Maro  propias  ad- 
ponere.  z.  —  21  Sais.  u.  v.  —  22  Et  in  cassam.  h.  z.  —  23  Om.  in  cassam  laboramus  u.  v.  —  24  Magnis- 
qae.  z.  —  25  Et  ictibas.  z.  Om.  ictibasqae  t.  —  20  Om.  sibi  h.  i.  z.  —  27  Sic  d.  —  28  Occisio.  b.  —  29  Sic 
a.  b.  Hic  z  inserit  hos  duos  versus  :  [Anno  milleno  centeno  qao  minas  ano  [Iherasalem  Franci  copiant  virtate 
potenti.  (Vid.  p.  863 ,  var.  20.)  —  30  Ammiraldas.  c.  Admiraldas.  x.  t.  Admiravisas.  y.  z.  —  31  Qaid.  u.  v.  — 
32  Portam.  c.  —  33  Om.  ei  x.  —  34  Seque  cam  sais  omnïbas  ejas  fidei.  c.  —  35  Deslruatar.  d.  —  36  Qaod.  d. 
g.  z.  Qaoqae.  z.  —  37  Dimittat.  d.  —  38  Prœbait.  c.  d. 

'  De  milite  Mo  cf.  Tudeb.  XV,  iv,  p.  108,  160,  221;  «bertus,  uterini  fratres.  . .  or  tu  ai  habentes  de  civilate 

Gesta  Francoram, p.  5 1 5  ;  Radulfum  Cadomens.  c.  cxxvi ,  Tornaco.  »  ( Willelm.  Tyr.  1.  VIII ,  c.  xvm ,  p.  35 1 ,  352.) 

p.  693.  •  Isttkharus-Eddauk.  (Cf.  Tudeb.  XV,  iv,  p.  10g  et 

b  « Ingelbertus »  (Tudeb.  imitât,  p.  221);  «Engel-  annot.  a,  160,  161,  226;  Raimundum,  p.  3oo,  3o2; 

bertus ■  (Gesta  Francoram,  p.  5 1 5) ;  « Ludolfus  et  Gisle-  Fulcherium  Carnolensem ,  1.  I,  c.  xxx,  p.  36 1.) 

109. 


Digitized  by 


Google 


868  ROBERTI  MONACHI 

1099.    fiduciam  spopondit.  Dux  vero  Godefridus ,  non  arcem ,  non  aulam ,  non  aurum  ,  non  a 
argentum,  non  quaelibet 1  spolia  ambiebat;  sed  cum  Francigenis2  suis3  sangui- 
nem  servorum  Dei\  qui  in  circuitu  Iherusalem  effusus  fuerat5,  ab  eis  vindicare 
satagebat;  et  irrisiones6  et  contumelias  quas  peregrinis7  intulerant,  ulcisci  cu- 
piebat.  In  nullo  autem  bello  talem  habuit  interficiendi8  facultatem,  ncc  super 
pontem  Antiochiae,  quum  giganteum  dimidiavit  gentilemV  Nunc  vero,  absque  ulla  b 
refragationef  tam  ipse  quam  Guicherius9,  qui  médium  secuit  leonem  10,  multaque 
electorum  millia  militnm,  a  suromo 11  capite  usque  ad  renés 12  secabant  humana 
corpora,  et  dextra  laevaque  per  utraque  latera.  Nullus  ibi  nostrorum  iners  fait, 
meticulosus  nullus,  ubi nemo  resistebat,  sed  pro  posse  suo unusquisque fugiebat13  ; 
sed  fugere  nemo14  poierat,  quoniam  multitudo15,  a  seipsa  in  seipsain  perplexa,  c 
sibimet  impedimento  erat.  Qui  tamen  de  tan  ta  maceratione,  de  tan  ta  clade16  elabi 
potuerunt,  templum  Salomon is  intraverunt,  et  se  ibi  longo  diei  spatio  defen- 
derunt.  Sed  quum  jam  dies  inclinari  videretur,  nostri 17  timentes  solis  occubi- 
tum18,  animositate  concepta,  adita19  templi  irrumpunt,  eosque  misera  morte 
pessumdarunt.  Tantum  ibi  bumani  sanguinis  effusum  estb,  quia20  caesorum  cor-  d 
porà9unda  sanguinis  impellente,  volvebantur21  perpavimentum,etbrachia22  sive23 
truncatae  manus  super  cruorem  fluitabant  et  extraneo  corpori  jungebantur,  ita 
ut  nemo  valeret  discernere  cujus  erat24  corporis  brachium,  quod25  truncato  cor- 
pori erat  adjunctum.  Ipsi  etiam  milites  qui  hoc  carnificium  operabantur,  exha- 
lantes calidi  cruoris26  nebulas27  vix28  patiebantur.  Hac  itaque29  inenarrabili  caede  e 
peracta,  aliquantulum  naturae30  indulserunt;  et  plures  ex  juvenibus,  tam  viros 
quam  mulieres,  vitae  reservaverunt,  et  suo  famulatui  mancipaverunt.  Moxper  vicos 
etplateas31  discurrentes,  quicquid  invenerunt  rapuerunt,  et  quod  quisque  rapuit 
suum32  fuit.  Erat  autem  Iherusalem  tune  referta  temporalibus  bonis,  nec  aliquo 
indigebat  nisi  spiritualibus  deliciis33.  Tune  quippe  filios  suos,  de  longe  ad  se  ve-  f 
nientesc,  ita  ditavit  quia34  nullus  in  ea  pauper  remansit35. 


CAPITULUM  IX. 

Quanta  devotione  ad  Sepulcrum  Domini  pervenerunt36. 

Pâce  quidam  fiicta,  miserorum  caede  penicta , 
Ad  Domini  pulchram  currit  plebc  carra  tepulcrmn. 
Qui  tomptam  ttœndit  turpiter  inde  tut w. 

Tantis  itaque  ditati  divitiis,  ad  Sanctum  Domini  Sepulcrum  laeto  incessu 


58 


1  Om.  qumlibet  u.  v.  z.  —  2  Francis,  z.  —  3  Cum  suis.  k.  —  4  Sanguinem  servorum  suomm.  z.  —  5  Fusus 
ab  eisfaerat.  t.  Fusus  erat.  y.  —  0  Irrisionesque.  c.  —  7  Christianis.  c.  —  8  Occidendi.  u.  v.  z.  —  0  Wiche- 
rius.  b.  d.  Guilcherius.  y.  —  10  Serpentem.  y.  —  11  Om.  summo  u.  v.  z.  —  12  Pedes.  u.  v.  — 13  Om.  Nullus 

nostrorum  fugiebat  u.  v.  —  14  Fugere  enim  hostium  nemo.  u.  v.  — 15  Magnitudo.  t.  — 16  De  tantœ  cladis 

maceratione.  z.  Om.  tanta  maceratione,  de  tanta  clade  d.  — 17  Christiani.  c.  —  18  Occasum.  z.  —  19  Abdita. 
u.  v.  z.  —  20  Quod.  i.  Ut.  z.  —  21  Volverentur.  z.  —  22  Brachium.  x.  —  23  Seu.  c.  —  24  Esset.  c.  — 
25  Brachium,  membrum,  quod.  d.  —  26  Fervoris.  z.  —  27  Nebulam.  x.  —  28  Om.  vix  u.  v.  —  29  Igitur.  c. 
— 30  Peracta,  tandem  naturœ.  c.  —  31  Plateas  civitatis.  d.  —  32  Rapuit  hoc  suum.  z.  —  33  Spiritalibus  bonis,  x. 
—  34  Quod.  c.  i.  k.  —  35  Adeo  ut  nullus  tune  (om.  tune  v.)  peregrinorum  in  ea  pauper  remanserit.  v.  v.  — 
36  Sic  d.  Ubi  Sanctum  Domini  (Domini  Ihesu.  y.)  Sepulchrum  nostri  requirunt.  t.  x.  y.  —  37  Sic  a.  b.  — 
38  Lœto,  sed  et  devoto  incessu.  c. 

'  Cf.sup.  1.  IV,  c.  xx,  p.  787;  cf.  quoqueTud.  p.  47;         b  Cf.  Tudeb.  /.  c.  Raimund.  de  Agutlers,  p.  3oo  ; 
Raim.  de  Aguilers,  p.  aAg  et  annot.  b;  Radulf.  Cadom.      Fulcher.  Carnot.  1. 1,  c.  xxvu ,  p.  35g. 
c.  lui  ,  p.  656;  Willelm.  Tyr.  1.  V,  c.  vi,  p.  ao4.  c  Cf.  Isa.  lx,  4. 


Digitized  by 


Google 


HIST0R1À  IHEROSOLIMITANA.  869 

a  perrexerunt1  ;  et  ei  qui  in  eo 1  sepultus  fuit  gratias  referentes,  câpitalitia  sua  obtu-    A-  ,o99 
lerunt.  Ipso*  die,  sicut  per  prophetam  fuerat  praedictum3,  Sepulcrum  Domini 
fuit4  ffhriosumh,  quum  omnes  non  incessu  pedum,  sed  poplitum  et  cubitorum 
proni  incedebant  et  pavimenta  imbre  lacrymarum  inundabant5.  Ibi  triumpha- 
Twtt  huroilitas  Salvatoris  et  longe  cedebat  pompositas  fraudàtoris.  Ibi  venerabatur 

b  Christum  humilem  Christiana  plebs  humilis,  et  verecundabatur  veteranum  illum 
Luciferum  qui  suo  se  conferre  voluit  creatori 6  c.  Hac  itaque  oblatione  solemni  de- 
votione  compléta,  ad  domossuas,  sibi 7  a  Deo8  destinatas9,  redierunt;  et  nalurae 
necessariis  indulgentes,  fessis  corporibus  cibum  et  somni 10  requiem  tradiderunl. 
In  crastinum11,  quum  caput  aurora  terris  ostenderet,  ne12  ullus  in  urbe  insidiis13 

c  locus  remaneret,  armati  ad  templum  Salomonis  cucurrerunt,  ut  scilicet  illos 
delerentqui  supra  utempli  fastigia  ascenderant15.  Maxima  enim  illic 16  copia  Turco- 
rum  conscenderat  l7f  quae  libentius  18  fugisset,  si  sumptis  alis  volare  potuisset.  Sed 
quibus  natura  alas  negavit19,  misera  vita  infelices  exitus  donavit.  Ut  enim  nos- 
tros  ex  adverso  sibi  occursari 20  supra  templum  videront,  obviam  nudis  ensibus 

d  veniebant,  malentes  citissima  morte  occumbere,  quam  misera21  jugo  servitutis 
longissime22  perire.  Nam23  se24  terrae praecipites  dabant,  et  ad  terram  quae25  cunctis 
mortalibus  vitae  praebet  alimenta,  mortem  inveniebant.  Nec  tamen  omnes  occide- 
ruut;  sed  servi tuti  suae  plurimos  reservaverunt.  Tune  constitutum  est  ut  civitas  \ 
mundaretur;  et  injunctum  est  Sarracenis  vivis26  ut  mortuos27  foras28  extraherent29, 

e  civitatemque 30  ab  omni  spurcitia  tanti  morticinii  prorsus  emundarent31;  qili 
protinus  jussis  obtempérantes,  et  lugebant32  et  extrahebant,  et  extra  portam  in- 
gentes,  velut33  castelHnas  defensalesque3*  domos,  pyras  construebantd.  Membra 
truncata  in  sportis 35  colligebant,  et  foris36  deférebant37;  et  pavimenta  templorum 
domorumque 38  a  sanguine  aqua  eluebaht39. 


CAPITULUM  X. 

Godefridus  in  regera  ab  omnibus  eligitur40. 

Les  ibi  senratur  obi  dus  rei  sauctiGcatur". 

F     Eliminatis  itaque  omnibus  inimicis  ab  urbe 42  pacifie^3  nominis,  de  ordinando 

1  Ipso.  c.  —  2  Ipsa.  d.  F.  u.  V.  z. — 3  Sicut  prœdixerat  prophète,  c. —  4  Exstitit.  c.  Fuerat.  d.  — 5  Lacrimarum 
imbribus  irrigabant.  c.  —  6Verba  Ibi  triumphabat . .  .  voluit  creatori  desiderantur  in  u.  v.  z.  —  7  Ad  hospilia 
sibi.  c.  —  8  Eis  a  Deo.  z.  —  9  Destinata.  c.  —  10  Cibo  et  somno.  f.  k..  Cibi  et  somni.  t.  x.  Om.  cibum  et  somni  d. 
—  11  In  crastinum  igitur.  u.  v.  z.  —  12  Nec.  c.  —  13  Insidiœ.  d.  —  14  Super,  b.  —  15  Ascenderent.  d.  i.  Supra 
templum  conscenderant.  c.  —  16  Illuc.  z.  —  17  AscenderaL  c.  h.  i.  k.  v.  —  18  Libentissime.  c.  —  19  Nega- 
bat  i.  —  30  Occursam.  z.  —  21  Misero.  k.  —  22  Servitutis  longo  cruciatu.  d.  —  23  Om.  nom  p.  —  24  Et  se 
ipsos.  c.  —  25  Ad  terram  mentes  quœ.  k..  —  26  Onus.  y.  —  27  Est  captivis  Mis  mortuorum  cadavera.  c.  — 
28  Foris.  b.  y.  —  29  Èjicerent.  d.  —  30  Et  civitatem.  c.  —  31  MundarenL  z.  —  32  Mortuos  et  lugebant.  c.  — 
33  Veluti.  z.  —  34  Defensionesque.  i.  x.  —  35  Sportas.  x.  —  36  Et  foras,  h.  —  37  Efferebant.  c.  —  38  Domorum 
templorumque.  t.  —  39  Diluebant.  c.  Lavabant.  d.  —  40  Sic  d.  De  ordinatione  régis  et  parrochi.  i.  Ubi  nostri 
eligunt  sibi  regem  ducem  Godefridum.  t.  x.  y.  De  electione  Godefridi  in  regem.  v.  —  41  Sic  a.  b.  —  42  De 
urbe.  u.  v.  —  43  Pacifica.  y. 

*  Cf.  Tudeb.  XV,  iv,  p.  uo,  161  ;  Rainiunduin  de         "  Cf.  Isa.  xiv,  i4. 
Àguilers,  p.3oo;  Fulcher.  Carnot.  I.  I,  c.  xxx,  p.  36o;         *  Cf.  Tudeb.  XV,  v,  pag.  no,  161;  FulcheHum 

Gesta  Francorum,  p.  5i5.  Carnotensem ,  1. 1,  c.  xxvm,  p.  35g;  Gesta  Francorum , 

h  Cf.  Isa.  xi  ,  io.  p.  5i6. 


Digitized  by 


Google 


870 


ROBERTI  MONACH1 


a.  1099.  rege  quaestio  debebat  agitari 1  :  ut  scilicet  unus  ex  ipsis  omnibus  2  eligeretur,  qui  a 
tante  urbi  tantoque  populo  pneficeretur.  Communi  igitur  decreto  omnium ,  pari 
voto  generalique  assensu,  dux  Godefridus  eiigitur*,  octavo3  scilicet4  die  quo5 
civitas  expugnaturb.  In  quo  bene  assensus  omnium  convenire  debuit;  quia  in  illo 
regimine  talem  se  exhibuit,  quod6  ipse  magis  regiam  dignitatem,  quam  regia 
dignitas  ipsum  commendavit7.  Non  honor  illustrem  faciebat  eum;  sed  honori  b 
multiplicabatur8  gloria  propter  eum9.  In  tantum  etenim10  regiae  dignitati11  prae- 
fuit  et  profiiit,  qua,  si 12  fieri  posset  ut 13  universi  reges  terra  juxta  illum  adessent, 
censura  aequitatis  omnibus  principari  judicaretur  !\  et  merito  equestris  probi- 
tatis,  etvuhuosa15  corporis  eiegantia  et  nobilium  morum  praerogativa. 


CAPITULUM  XI. 

Electio  patriarchae 16. 

Rcx .  plèbe  et  clerut  sibi  constituant  pttriarcham 

Gongruum  quoque  deinceps  erat  ut  qui  sibi  gubernatorem  corporum  decenter  c 
et 18  decentem  elegerant ,  rectorem 19  animarum  pari  modo 20  proponerent.  Elegerunt 
itaque  quemdam  clericum,  nomine  Àrnulfum 21  c,  divina  et  humana22  lege  bene 23 
eruditum *\  Erat  autem 25  scriba  dodus  in  regno  cœloram,  id  est,  in  Sancta  Eccle- 
sia  :  qui  bene  poterat26  de  thesanro  suo  proferre  nova  et  vetera*là.  Ejus  siquidem28 
electio  facta  fuit  in  fcstivitate  sancti  Pétri  ad  Vincula e:  quae  festivitas  bene 29  congruit  d 
vinculatae  civitati30,  quae  daemoniacis  nexibus31  diu  fuerat  illigata32;  quoniam  ipso 
die  quo  dignum  habuit  sacerdotem,  libéra  fuit  et  absolu  ta.  Gratias  igitur  Deo 
salvatori  et  liberatori  suorum,  qui  totiens  eam  destrui  et  ancillari33  permisit, 
totiensque  destructam  reaedificavit,  et  ancillatam  mirabili  potentia  liberavit3*. 

His35,  ut  praefatum  est36,  alternis37  bellorum  conflictibus  gens  Gallicana  fines  e 
Orientis  penetravit;  et  immunditiis38  gentilium,  quibus  per  annos  circiter  qua- 
draginta  Iherusalem  fuerat39  inquinata  divina  opitulante  gratia,  emundavit. 
In  qua  sacerdote  canonice  consecrato,  et  rege  sublimato,  Francorum  célèbre  no- 
men  omni  Orienti  innotuit,  et  omnipotentia  Jesu  Christi  in  ea  crucifixi  mentibus 
etiam  infidelium  resplenduit. 

1  Concionari.  d.  —  2  Om.  omnibus  1.  —  *Octava.  d.  —  4  Videlicet.  c.  —  5  Qua.  d.  v.  —  6  Quo.  c.  Ut.  z. 

—  7  Commendarit.  d.  h.  z.  —  8  Honoris  multiplicatur.  t.  —  9  Om.  Non  honor. . .  .  propter  eum  u.  v.  — 
10  Enim.  z.  —  11  Potestati.  d.  —  12  Quia,  si.  d.  h.  i.  Quod,  si.  z.  —  13  Quod.  d.  —  14  Videretur.  c.  d.  — 
15  Multuosa.  b.  —  16  Sic  d.  De  electione  patrîarchœ  Hierusalem.  t.  x.  De  electione  patriarchœ.  t.  — 17  Sic  a.  b. 

—  18  Om.  decenter  et  c.  —  19  Rectorem  etiam.  c.  —  20  Pari  modo  sibi.  z.  —  21  Arnolfum.  t.  —  22  Et  se- 
culari.  c.  — 28  Optime.  c.  —  24  Doctum.  k.  t.  x.  y.  —  25  Enim.  d.  —  28  Qui  posset.  c.  —  27  Om.  Erat  autem.... 
et  vetera  k.  u.  v.  —  28  Ejus  quippe.  F.  x.  t.  x.  y.  Cujus  siquidem.  u.  v.  Om.  siquidem  c.  —  29  Satis.  c.  — 
80  Civitate.  a.  Immaculatœ  civitati.  d.  v.  —  81  Demoniacœ  servitutis  nexibus.  c.  —  82  Alligata.  b.  c.  d.  u.  v. 

—  88  Calcari.  h.  —  84  Om.  Gratias  igitur  Deo. . . .  liberavit  u.  v.  —  85  Hic  inserit  d  hoc  lemma  :  Explicit 
liber  VIII.  Incipit  IX.  Quanio  tempore  gentiles  tenuerunt  Jérusalem.  —  86  Ut  supra  dictum  est.  f.  x.  t.  x.  y. 

—  87  Ulterius.  y.  Om.  alternis  u.  v.  z.  —  88  Ab  immunditiis.  z.  —  89  Fuit.  f.  —  40  Inclinata.  u.  v. 

*  Cf.  Tudeb.  XV, v,  p.  110,  111,  161,  aa 5;  Raimuod.  4  Cf.  Tudeb.  XV,  v,  p.  111,  161  ;  Raimundum.  de 

de  Aguilers,  p.  3oi,3o5;  Fuicher.  Carnot.  1.  I,  c.xxx,  Aguilers,  p.  3oa.  «Quasi  patriarcha.  ■  (Gesta  Franco- 

p.  36i;  Gesta  Francorum,  p.  5i6.  mm,  p.  5i6.) 

b  Id  est  die  xxiu'mensis  Julii,  A.  D.  1099. Urbs enim  d  Cf.  Matth.  xiii ,  5a. 

diexv0  ejusdem  mensis  capta  fuerat.  (Cf.  Tudeb.  XV,  v,  •  Id  est  i°  die  mensis  Augusti.  (Conf.  Tudebov.  loc. 

p.  110,  111.)  cit.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIÀ  1HEROSOLIMITANA. 


871 


CAPITULCM  XII. 

De  Neapolitanis  civibus  qui  se  régis  imperio  subdiderunl1. 

Vos  Neapolit* ,  no*  tris  sociare  venite*. 

a     Quo  splendore  renitentis3  gratiae,  quum  sacerdotis  ac  régis  ordinatio  solemni    a.  io99. 
gaudio  fuisset  exhibita,  nuntii  de  Neapoiitana**  urbe  ad  regem  Godefridum  véné- 
rant, civium  suorum  mandata  ferentes5,  ut  ad  ipsos,  scilicet  de  suis,  mitteret, 
et  cives6  et  civitatem7  eorum 8  in  suo  regimine  suaque  ditione  reciperet  :  volebant 
enim  de  seipsis  suum  dilatare  imperium ,  magis  affectantes  suum  quam  alterius 

Bprincipis9  principatum.  Est  autem  Neapolis  civitas  Cariae,  quae  est  provincia 
Asiaeb.  Rex ,0,  accepto  consilio,  misit  ad  illos  Eustacbium  fratrem  suum,  et  Tancre- 
dum,  cum  magna  manu  militum  et  peditum  :  quos  illi 11  cum  magno12  venera- 
tionis  officio  susceperunt,  et  seipsos  et  civitatem  in  sua  ditione13  tradiderunt. 


CAPITULUM  XIII. 

De  Clémente,  ammiraviso  Babilonia»,  qui  magnum  exercitum  pugnaturus  adversum  Christianos 

collegit14. 

Omnibus  iste  bonis  animiravisus  Babilonis 
Infestas  volait  Domini  delere  Sepalcrum , 
Contra  quod  verba  garrit  cam  geute  saperba". 

Quum16  haec  ita  ûeri17  percepisset18,  ille  tortuosus  serpensc  et  lubricus  anguis19 
c  qui  fidelium  semper  invidet  félicita  ti,  titulum  scilicet  nominis  Christiani  ita  ani- 
pliari,  et  regnum  renovatae  civitatis20  Iherusalem21  ita22  dilatari,  admodum  indo- 
luit.  Et  Clementemd,  immodementem,  ammiravisum23Babiloniae,  contra  ipsos  felie 
commovit24,  et  cum  ipso  omnem  Orientent25  excitavit.  Speravit26  etenim  totius 
malitiae  praesumptor  omnes  illos  et  urbe  m  delere,  et  memoriara  Dominici  Sepul- 
d  cri  funditus  abolere.  Sed  sicut  cogitationes  hominum  vanae  sunt6,  ita  et  poten- 
tiae27  evanescunt.  Collegit  igitur  quicquid28  hominum  potuit29,  et  pomposo  appa- 
ratu  Ascaloniam30  pervenit.  Quo  quum  pervenisset,  nuntius  ad  regem  festinus 

venit,  et  rem,  ut31  erat,  ei  intimavit32.  Nec  mora  longa  fuit33  quod  rex  ad  illos 

i 

1  Sic  d.  De  Neapolitana  urbe.  i.  Ubi  Neapolitœ  se  sponte  subdiderunt  Christiani*.  t.  —  2  Sic  a.  b.  —  3  N tien- 
Us.  u.  v.  —  4  Neapoli.  i.  —  5  Déférentes,  x.  —  c  Om.  et  cives  i.  —  7  Civitatemqae.  y.  —  8  Milteret,  et  civi- 
tatem cum  suis  civibus.  c.  —  9  Om.  principis  u.  z.  —  10  Rex  igitur.  d.  Rex  autem.  t.  —  11  Quos  ipsi.  u.  v. 

—  12  Magnœ.  z.  —  13  Ejus  ditionem.  z.  —  14  Sic  d.  De  adventu  régis  Babyloniœ.  i.  Qualiter  nostri  bellum 
inierunt  advenus  admiraldum  Babiloniœ.  t.  x.  y.  De  betto  cum  admiraldo  Babilonœ.  v.  — 15  Sic  a.  b.  — 16  Dum. 
h.  v.  — 17  Om.  fieri  x.  t.  —  18  Inciperent.  u.  v.  z.  Perspexisset.  x.  —  19  Tortuosus  et  lubricus  anguis.  z.  — 

20  Om.  civitatis  u.  v.  z.  —  21  Om.  et  regnum  civitatis  Iherusalem  y.  —  22  Vel.  y.  Om.  ita  d.  —  23  Am- 

miraldum.  c.  Admiraldum,  x.  x.  Admiravisum.  y.  z.  —  24  Contra  Christianos  commovit.  c.  —  25  Orientales 
omnes.  c.  —  26  Sperabat.  c.  —  27  Et  eorum  potentiœ.  c.  Potentiœ  mundanœ.  d.  —  28  Quicquid  habere.  c.  F. 

—  29  Quicquid  hominum  habere  potuit.  x.  t.  —  30  Ascalonem.  y.  Ascalonam.  z.  hic  et  infra.  —  31  Et  tune 
ut  h.  —  32  Nuntiavit.  c.  —  33  Om.  fuit  v. 

*  Cf.  Tudeb.  XVI,  i,  p.  m,  161;  Raimundum  de  c  Cf.  Isa.  xxvn,  î. 

Àguilers,  p.  3o5.  d  Afdhal.  (Vide  supra,  p.  m,  annot.  d.) 

h  Errât  Bobertus.  Neapolis,  olim  Sichem,  urbs  Pa-  *  Cf.  Psalm.  xciii,  n. 
laestinae  erat. 


Digitized  by 


Google 


872  R0BERT1  MONACH1 

k>99    quos  miserat1  misit,  ut  videlicct 2  festinarent  ad  bellum  venire,  quod  praepa- à 
raverat  ammiravisus  Babiloniae.  Ipse  enim  jam3*  cum  innumera  gente  Asca- 
loniae4  erat,  et  Iherosolimam5  obsidere  parabat.  Quod  ubi  Eustachius  et  Tancre- 
dus  ceterique  bellatores  viri  audierunt,  imminens  belli  negotium  Neapolitanis 
civibus  ostenderunt6;  et  vale  eis  facientes7,  cum  bono  gaudii  et  amicitiae  dis- 
cesserunt.  Nostri  quippe  Turcorum  desiderantes 8  occursum,  montana  ascen-  b 
derunt9,  et  tota  die  ac  nocte  insomnes  et  inquieti  Caesaream  pervenerunt.  In 
crastinum,juxta  mare  ambulantes10, adquamdam  urbem  quae  Ramola11  dicitur've- 
nerunt12,  multosque  ibi 13  Arabes,  qui  belli  praecursores  erant,  inveneruntb.  Quos 
indubitanter  insequentes  *\  plures  ex  eis15  apprehenderunt,  qui  ipsis16  omnem 
belli  apparatum  in  veritate17  aperuerunt.  Qua  re  comperta,  nuntios  velocibus  c 
equis  insidentes,  régi  citius  legaverunt ,8,  ut  omnes  absque  dilationc  commone- 
ret19,  et  contra  Ascaloniam  ad  bellum  procederet. 


CAPITULUM  XIV. 

De  Ascalonia  ,  quia  semper  fuerat  adversatrix  Iherusalem  '20. 

Hac  Ascalonia  nulla  fuere  bon*". 

Est  autem22  Ascalonia23  civitas  insignis  Palaestinae%  viginti  quinque  millibus2* 
distans  ab  lherosolima:  quam  quondam  Allophyli  condideruntd,  et  Ascalonem,  ex 
nomine  Ceion,  qui  fuit  nepos  Cham  et  filius  Mesraim25%  vocaverunt.  Fuitautem  d 
semper26  adversatrix  Iherusalem,  et  quum  ei27  vicina  sit,  tamen  nulla  unquam 
familiaritate  conjungi  voluit28.  In  hac29  igitur  ammiravisus  Babiloniae  erat,  quum 
nuntii  ad  regem30  venerunt,  et  quae  supra  diximus  retulerunt.  Rex  autem,  ut 
audivit,  patriarcham  corrogari31  praecepit,  et  ab  eo  consilium  accepit,  utper  totam 
civitatem  praeconaretur,  quo32  in  crastinum,  summo  mane,  omnes  ad  ecclesiam  e 
convenirent;  quia33  post  sacra  missarum  solemnia  Dominici3*  corporis  eucha- 
ristiam  perciperentt  et  ad  bellum  versus  Ascaloniam  equitarent35.  Rumor  iste 
minime36  perturbavit  animos  audientium;  sed  nox  subsequens  visa  est  illis37 
tardiori  successu38  protensior  ceteris  exstitisse. 

1  Quos  Neapolim  direxerat.  c.  —  2  Om.  videlicet  c.  —  3  Om.  jam  t.  —  4  Ascalona.  y.  hîc  et  infra.  — 
5  Iherusalem.  c.  —  6  Om.  imminent  belli.  .  .  ostenderunt  h.  t.  —  7  Die  entes,  z.  —  8  Considérantes,  x.  — 
9  Conscenderunt.  c.  z.  —  10  Ambulaverant  et.  d.  v.  z.  —  11  Ramula.  y.  —  12  Pervenerunt.  y.  z.  —  13  Illic.  c. 

—  u  Quos  fortiter  nostri  insequentes.  y.  z.  —  15  Ex  ipsis.  h.  —  16  Eis.  c.  fl.  —  17  Et  veritatem.  d.  —  18  Di- 
rexerunt.  c.  Delegaverunt.  d.  —  19  Commoveret.  cf.  —  20  Sic  d.  De  Ascalona.  b.  De  Ascalona  urbe.  i.  t. 
Qualiter  nostri  bellum  inierunt  adversus  admiraldum.  x.  —  21  Sic  a.  b.  —  22  Om.  autem  i.  —  23  Ascalon.  f. 

—  24  Milliarïbus.  b.  Milliariis.  z.  —  25  Coin.  t.  —  26  Om.  semper  h.  —  27  Om.  ei  i.  u.  v.  z.  —  28  Potuit.  B. 
Noluit.  d.  —  29  In  hanc.  a.  f.  t.  u.  v.  —  30  Nuntii  Jérusalem,  d. —  31  Corroborari.  c.  F.  Accersiri.  t.  Con- 
vocari.  h.  i.  u.  v.  z.  —  32  Quod.  c.  d.  f.  v.  —  33  Et.  x.  Ut.  z.  —  34  Domini.  B.  —  35  Properarent.  c.  — 
36  Nequaquam.  c.  —  37  Illi.  z.  Om.  illis  u.  v.  —  38  Tardior  successu.  u.  v. 

*  Cf.  supra,  1.  VIII,  c.  xxi,  p.  85g.  d  Cf.  Jos.  xm,  3;  et  Psalii.  lv,  i. 

b  De  Arabibus  illis  a  Tancredo  fugatis  cf.  Tudebov.  '  Inter  nomina  filiorum  Mesraim  et  nepotum  Cham , 

XVI,  i,  p.  111-112, 161,  ao5;  Raim.  de  Aguil.  p.  3o5.  quae  sex  Genesis  (x,  i3,  i4),  octo  Josephus  (Antiq. 

0  De  urbe  Ascalone,  cf.  Willelui.  Tyr.  1.  XVII,  c.  xxn,  Jud.  I,  vi,  a)  enumerant,  nomen  illud  Celon  non  le- 

P-  796-797  »  Relandi  Palœstinam,  I.  III,  t.  II,  p.  586,  gitur. 
596  (Trajecti  Batavor.  171  A). 


Digitized  by 


Google 


H1ST0R1A  IHEROSOLIMITANA. 


873 


CAPITULUM  XV. 

Christiani  ierunt  ad  ecclesiam  ut  securius  irent  ad  pugnam1. 

A  Ut  primum  matutina  caput2  aurora  leva  vit,  A.  1099. 

Ad  missam  cunctos  resonans  3  campana  vocavit. 

Missa  peroratur,  populus  Domino  sociatur. 

Quae4  benedicuntur,  sacra  munera  dum  capiuntur, 

Exit  ab  ecclesia  plebs,  atque  cucurrit  ad  arma, 
B  Et  jejuna  suum  contraria  pergit  in5  hostem. 

Classica,  sistra,  tubae,  postquam  rex  exit  ab  urbe, 

Insonuere  simul  :  quorum  clangoribus  omnes 

In  gyrum  montes  cum  vallibus  echonisabant6, 

Terroremque  suis7  inimicis  incutiebant8. 

c  Ita  procedunt  ad  praelium9  Christianae  acies,  Deum,  victorem  belli,  corpore  et 
mente  gestantes,  et  propterea  non  terrentur  ulla  hominum10  multitudine,  quia 
non  contidunt  in  sua11,  sed  in  ipsius  virtute12*.  Patriarcha  quidem  dereliquit  vices 
suas  Petro  Heremitaeb,  ut  missas  ordinaret,  orationes  constitueret13,et  processiones 
componeret  ad  Sepulcrum,  ut  Deus  homo,  qui  in  eo  jacuit,  populo  suo  fieret 

d  in  praesidium. 


CAPITULUM  XVI. 

Rex,  ut  ad  (lumen  venit,  copiosae  multitudinis  prœdam  invenit14. 

Jam  peditum  turbœ  prias  egrediantur  ab  orbe  ; 

Rex  corn  militibus  prosequitar  citiui; 
Prsedam  quam  in  vénérant  continuo  rapuenint  ; 
ln  sexta  feria  procedunt  agmina  nottra 

Quumque  rex  cum  suo  exercitu16  veniret17  ad  flumen0  qiiod  est  citra18  Asca- 
loniam,  invenit  ibi  multa  millia  boum,  camelorum,  asinorum,  mulorum  et  mula- 
rum,,quae  non  solum  de  civitate  erantt  sed  cum19  exercitu  ammiravisi  vénérant. 
Quae  omnia  centum  Arabes  custodiebant ;  sed20,  ut  primum  nostros  viderunt,  et 
e  praedam  eis  dereliquerunt,  et  fugae21  refugium22  sibi  quaesierunt.  Nostri  veroper- 
secuti  sunt  illos,  sed  apprehendere  non  potuerunt  nisi  duos23.  Praedam  autem 
universam  rapuerunt,  et  Iberusalem  ex  ea  copiose  ditaverunt.  Rex  quidem24,  die 
jam25  advesperascente,  vociferari  praecepit  per  universum  agmen  ut  omnes  quies- 
cerent26,  et  primo  diluculo  consurgerent,  seque  bello  praepararent.  Patriarcha  vero 

1  Sic  d.  De  convocatione  popalL  1.  —  2  Ut  caput  albescens  undis.  d.  —  3  Resonans  canotas,  z.  —  4  Quant,  d. 
Qui.  h.  —  5  Ad.  x.  z.  —  6  Ecchonizabant.  c.  Equonisabant.  d.  Econizabant.  y.  —  7  Suum.  t.  —  8  Con~ 
cutiebant.  y.  —  9  Bellum.  h.  c.  d.  —  10  Hostium.  v.  —  11  In  vi  sua.  d.  —  12  In  Dei  virtute.  c.  —  13  Insti- 
tuent, d.  —  14  Sic  d.  De  prœda  capta.  1.  —  15  Sic  a.  b.  —  16  Rex,  et  omnis  cum  eo  exercitu*.  c.  — 
17  Venisset.  t.  —  18  Circa.  h.  z.  Om.  citra  u.  v.  —  19  Sed  et  cum.  c.  h.  d.  v.  z.  —  20  Qui.  c.  —  21  Prœdam 
relinquentes,  fugœ.  c.  —  22  Praesidium,  c.  d.  Subsidium.  h.  z.  —  23  Sunt  eos,  sed  duos  quidem  ex  eis  tantum 
vomprehenderunt.  c.  —  24  Vero.  y.  —  25  Om.  jam  F.  1.  k.  t.  x.  y.  —  26  Omnes  nocte  Ma  quiescerent.  c. 

'  Cf.  Psalm.  XLvni,  7.  c  Fortasse  hic  agilur  de  torrente  Sou-krek.  (Cf.  Mi- 

h  Cf.  Tudeb.  XVI ,  11,  p.  1 1 3  ;  Raimundum  de  Agui-  chaud,  Correspondance  d'Orient,  t.  V»  p.  377;  Relandi 
lers,  p.  3o6.  Palœstinam,  1. 1,  p.  288.) 

111.  -  110 


Digitized  by 


Google 


874  ROBEKTI  MONACHI 

anatbematizavit1  omnes  qui2  in  illo  conflictu  aliquid3  râpèrent  ante  consecutam  a 
victoriam.  Nocte  igitur  transacta,  aurora  solito  clarior  incanduit4,  et  nostros  a 
somno  excitavit.  Erat  autem  feria  .vi*.  \  in  qua  Salvator  generis  humani  Diabo- 
lum,  regem  Babiloniae5,  tropbaeo  crucis  prostravit,  et  nunc  iterum  ammiravisum 
suae6  Babiloniae  per  satellites  suos  Dominus  superavit.  Rex7,  ut  superius8  dixi- 
mus9,  flumen  transmeavit,  sed  patriarcha,  cum  episcopis  aliisque  religiosis  viris,  b 
tara  Graecis  quam  Latinis,  citra  remansit10. 


CAPITULUM  XVII. 

Juxta  mare  sunt  acies  ordinatae  1 


Descendit  itaque  rex  in  quamdam  12  vallem  speciosam  et  spatiosam  cum  suis 
omnibus,  et  secus  littus  maris  intravit,  ibique  suas  acies  ordinavit.  Ipse  suam 
constituit  primam I3,  cornes  Normannus  secundam,  cornes  Sancti  iEgidii  tertiam, 
cornes  Flandrensis  quartam,  cornes  Eustachius  et  Tancredus  et  Guastomu  de  c 
Bebert 15  quintam 16  ;  universique  pedites  cum  sagittis  et  pilis  et  telis  praeposue- 
runt  se  militibus,  et  sic  ordinati  ire  cœperunt  obviam  Babiloniensibus.  In  dex- 
tera  parte,  juxta  mare,  cornes  Sancti  iEgidii17  fuit;  in  sinistra  vero  rex,  ubi  major 
bostium  fortitudo18  incumbebat,  equitavit.  Inter  hos  alii  omnes  fuerunt. 


CAPITULUM  XVIII. 

Ammiravisus  obstupuit,  quum  sibi  obviam  nostros  venire  audivit19. 

Sed  non  est  praetereundum  quid  Clemens  ammiravisus  dixerit,  quum  ei  quod  d 
nostri20  equitabant  contra  eum21  ad  praelium22  nuntiatum  fuit.  De  serotina  enim 
praeda  quam  nostri  ceperant  nullus  ei  nuntiaverat23,  quoniam  nisi  laeta  et  pro- 
spéra nullus  ei  dicere  praesumebat,  quia  in  gaudio24  semper  esse  volebat.  Qui- 
cumque  enim  ei  adversa  nuntiabat,  nullam  deinceps  gratiam  in  conspectu  ejus25 
inveniebat.  Nec  illum  tamen  ulla  res26  possessa  suo  distractu  turbaverat:  tantae  e 
facultatis  erat  quod  remanebat27.  Et  ne  quis  frivolum  esse  dicat  quod  dicturi 
sumus,  a  quodam  viro  28  qui  haec  postea  in  Iherusalem  retulit  habuimus,  qui 

1  Anathematezavit.  à.  — 2  Anathematizavit  eos  omnes  qui.  v.  —  3  In  beilo  aliquid.  f.  k.  t.  x.  —  4  Candidior 
inclurait.  F.  —  5  Humani,  spiritalem  Babiloniœ  regem,  Diabolum  scilicet.  c.  —  6  Om.  suœ  k.  t.  — 7  Rex 
ergo.  c.  —  8  Supra,  d.  —  9  Rex,  ut  superius  dixi.  y.  —  10  Citra  Jlumen  remansit.  v.  —  11  Sic  d.  De  ordi- 
natione  prœlii.  i.  —  12  Om.  quamdam  h.  — 13  Primus.  h.  —  14  Guasto.  d.  Guaston.  t.  y.  Wastom.  v.  Gas- 
ton, v.  x.  —  15  De  Behrt.  k.  —  16  Sic  y.z.  Om.  quintam  omnes  scripti  codices.  —  17  Cornes  Raimundus.  c. 
—  18  Multitudo.  h.  —  19  Sic  d.  Verba  admiraldi,  quando  ei  nuntiatum  fuit  quod  contra  eum  nostri  venirent 
parati  ad  prœlium.  t.  —  20  Christiani.  c.  —  21  Nostri  contra  eum  venirent.  c.  —  22  Om.  ad  prœliam  d.  — 
23  Nuntiavit.  d.  Renuntiaverat.  k.  —  24  Quia  cum  gaudio.  t.  —  25  Illius.  d.  —  26  Om.  res  u.  v.  —  27  Reman- 
serat  t.  v.  —  28  A  quodam  Turco.  z. 

*  Is  est  dies  Veneris,  xnu*  menais  Augusti  (Cf.  Tudeb  XVI,  vin,  p.  1 17.) 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  875 

a  sponte  sua1  factus  est  Christianus,  et  in  baptismale  vocatus  est  Boamundus a.    a.  io99. 
Summo  itaque  mane  dictum  est  ei  quod  rêvera  Franci  parati  erant  ad  praelium, 
et  quia2  jam  prope  erant3,  venientes  contra  ipsum4.  Tune  fertur  dixisse  dé- 
mens5 nuntio  :  a  Quod  mihi6  dicis,  non  audeo7  credere,  quia  nec  etiam  intra 
«  muros  Iherusalem  aestimo  illos 8  invenire.  »  Cui  et9  ille  :  «Certissime  sciât10, 

b  «  Domine,  magnitudo  tua  11  quia  parati  ad  prœlium 12  veniunt,  et  jam  prope  sunt.  » 
Tune  praecepit  utomnes  sui13  arma  caperent  et  ad  bellum  properarent.  Quumque 
parati  omnes  ex  adverso lû  starent 15,  et  ipse  nostros 16  intuitus  esset,  dixit  :  «  0  regnum 
a  Babiloniae,  cunctis17  regnis  antecellens,  quantum  dedecus  hodie  pateris,  in  hoc18 
«  quod  tantilla  gens  contra  te  venire  praesumit!  Ego  vero  nunquam  aestimavi  illos 

c  «nec19  etiam  intra  septa  cujuslibet  urbis  invenire;  et  ipsi  contra  me  itinere  diei 
«  unius'  ausi  sunt  venire  !  Aut20  sensum  amiserunt,  aut  mori  sicut  et 21  vivere 
«diligunt22.  Prœcipio  itaque  vobis,  o  Babilonici  bellatores 23,  ut  omnes  istos  de 
«  terra  deleatis24,  nulli  parcat  oculus  vester25,  nulliusque  misereaminib.  »  Sicergo26 
commissum  est  praelium. 


CAPITULUM  XIX. 

Bellum  utrinque  committitur  27. 

Hic  àox  Norman  nu  s  fuit  in  cerUmine  magnas  : 
Signifcrum  régis  necat  ante  pedes  Babilonis  M. 

d  Primus  siquidem  cornes  Normanniae,  miles  interritus 29,  cum  sua  acie  congres- 
sionem  incepit30,  in  illa  scilicet  regione  in  qua31  vexillum  ammiravisi,  quod  stan- 
darum 32  vocant,  conspexit  :  qui  ferro  per  médias  acies  viam  interrumpens,  multas 
strages  dédit,  et  tandem  ad  illum33  qui  standarum3*1  tenebat  perveniens,  illum35 
ante  pedes  ammiravisi  prostravit,  et  vexillum  accepit  36c.  Ammiravisus  autem  vix 

e  evasit,  et  ad37  Ascaloniam  fugiens,  ante  urbis  januam38  constitit;  et  miser39  miser- 
rimam  suorum  cladem  a  longe  prospexit,  Non  dispari40  audacia  rex  et  reliqui41 
comités  in  oppositos  irruunt,  etsaevissima  multatione42  dextra  laevaque  perimunt 
quotquot  sibi  occurrunt.  Ibi  Turcensis  arcus  nulli  eorum  profuit,  quia  impetus 
nostrorum  tam  celer  tamque  densissimus  fuit,  quod  nulli  trahere  licuit,  sed 

Fmagis43  fugere  libuit.  Multa  quippe  millia  ibi  mortua  sunt,  quae  mortua  non 
essent44,  si  fugere  praevaluissent45.  Sed  multitudo  tanta  erat  quoniam46  qui  rétro 

1  Spontanea  voluntaie.  d.  —  2  Quod.  z.  —  5  Essent  z.  —  4  Eum.  t.  —  5  Démens,  z.  —  6  Quod  modo.  f. 

—  7  Possum.  c.  —  8  Eos.  c.  —  9  Om.  et  c.  —  10  Certissime,  inquit,  sciai,     —  11  Magnitudo  vestra.  t. 

—  12  Ad  prœliandum.  d.  —  13  Sua.  i.  Om.  sui  z.  —  14  Averso.  a.  Om.  ex  adverso  d.  v.  —  15  Essent.  v. 
Om.  starent  v.  —  10  Christianos.  c.  —  17  Cunctis  terrarum.  c.  —  18  In  eo.  c.  —  19  Om.  nec  c.  —  20  Aut 
igitar.  c.  —  21  Om.  et  k.  t.  y.  —  22  Eligunt.  u.  v.  —  23  Babilonici,  viri  bellatores.  f.  —  24  Tollatis.  u.  v.  z. 

—  -5  Om.  nulli  parcat  oculus  vester  y.  —  26  Om.  ergo  t.  —  27  Sic  d.  De  Vereio  (?)  prœlii.  u  De  comité 
Normanniœ  qui  standarum  admiraldi  dejecit.  t.  x.  —  28  Sic.  A.  B.  k.  —  29  Imperterritus.  z.  —  30  Incipit. 
u.  v.  —  31  In  qua  scilicet  y.  —  32  Standardum.  t.  z.  —  "  Ad  signiferum.  c.  —  54  Standaram.  i.  Standar- 
dam.  a.  —  35  Eum.  c.  Ipsum,  f.  —  36  Absiulit  c.  —  37  Om.  ad  y.  z.  —  3S  Portam.  c.  Vrbem  januas.  y. 

—  39  Om.  miser  c.  x.  —  40  Dissimili,  u.  v.  z.  —  41  Ceteri.  i.  —  42  Malclatione.  z.  —  43  Om.  magis  z. 

—  44  Sunt,  quorum  nemo  occubuisset  c.  —  45  Prœvaluisset.  c.  —  46  Quod.  i. 


"  De  hoc  Turco,  cf.  Raimund.  de  Aguilers,  p.  3o5. 
b  Cf.  Deuter.  xiii,  8;  Ezech.  vu,  9,  et  vin,  18. 
c  Si  fidem  adhibeas Tudebovi ,  Robertu s, Norman niœ 


cornes,  hoc  standarum  émit.  (Cf.  XVI,  vi,  p.  1 16,  162  ; 
et  Raimundum  de  Aguilers,  p.  3o6.  Cf.  quoque  infra, 
c.  xxiii,  p.  879.) 

110. 


Digitized  by 


876  ROBERTI  MONACHI 

erant,  praemissos  in  mortiferis  nostrorum  gladiis1  impellebant.  Tancredus  et  a 
Boloniensis2  cornes  Eustachius3  irruerunt  in  eorum  tentoria,  et  multa  ibi4  prae- 
clara  egerunt,  quae,  si  scriberentur,  digna  essent  memoria.  Nullus  nostrorum  seg- 
nis,  nullus  pavidus  repertus  est,  sed  omnes  uno  spiritu  animati,  unanimiter 
persequebantur5  inirnicos  Crucis  Christi.  Mirum  quippe6  erat  quod  tantorum7 
multitudinem  armatorum8  paucitas  nostrorum  non  expavescebat,  sed,  divina  suf-  b 
fragante  gratia,  magis  ac  magis  convalescebat,  et  eorum  cervicositatem9  incli- 
nabat. 


CAPITULUM  XX. 

Qua  hora  Christus  passus  est,  ammiravisus  victus  est l0. 

Sicque  die  tota  pugnae11  conflictus  initur  usquequo  sol  centrum  poli  supe- 
rius12  conscendit,  hora  videlicet  qua  Dominus  noster 13  Jésus14  crucem  ascendit  : 
ipsa  eadem  hora  omne  robur  contrariae  gentis  emarcuit,  qui  ita  sensu  mutati  sunt  c 
quia15  nec  fugere  poterant16,  nec  se  defendere  valebant17.  Arbores18  ascendebant, 
putantes  ut  ibi  sic19  tuerentur20  ne  a  nostris  intuerentur21.  Nostri  vero  sagittabant 
illos,  sicut  aucupes  volatilia,  et  ad  terram  demersos22  trucidabant,  ut  in  macello 
carnifices  animalia.  Alii  autem  tenentes  gladios  in  manibus,  pedibus  nostrorum23 
provoluti,  terra  se  inclinabant,  et  erigere24  contra  Christianos25  non  audebant.  d 
Jam  vero26  prima  pars  Babilonici27  exercitus  tota28  fugiebat,  et  posterior  de  Vic- 
toria, cujus  erat29,  adhuc  dubitabat,  nisi30  quia  nihil  unquam  minus31  sperabat 
quam  fugam  suorum  et  victpriam  Christianorum.  Quum  enim  suos  conspicabatur 
per  plana  camporum  fugiendo 32  discurrere,  œstimabat  illos  persequi  Christianos, 
et  velle  occidere.  Sed  postquam  compererunt  quia33  Christianis 34  erat  Victoria,  e 
gaudium  quod  habuerant35  superavit  mœstitia.  Tune  et  ipsi  perterriti  fugiunt, 
et  sequacibus  suis  fugiendi  praestant  consortium;  et  ut  ventus  aquilo  dissipât 
nubes,  etimmissus  turbo  aggeratas 36  stipulas37*,  sic  nostri  dissipabant  alas  et  cuneos 
fugientium.  Dum38  haec  ita  fièrent,  dum  sic  milites  Christi  satellites  Diaboli  des- 
tituèrent, et  cornes  Sancti  iEgidii39,  qui  juxta  mare  pugnabat,  absque  numéro  pe-  f 
rimeret,  et  multo  plures  in  mari40  praecipites  ire  compelleret,  quid  Clemens,  nunc 
vero  démens,  ammiravisus,  stans 41  ante  portam  Ascaloniae  dixerit42,  audiamus  :  sicut 

1  In  mortiferos  nostrorum  gladios.  z.  —  2  Bononiensis.  x.  —  3  Om.  Eustachius  f.  —  4  lllic.  c.  Om.  161  t. 

—  5  Prosequebantur.  z.  —  6  Sane.  c.  —  7  Tantam.  c.  —  8  Bellatorum.  f.  k.  —  9  Conviciositatem.  v. 

—  10  Sic  d.  —  11  Belli.  d.  —  12  Superiorem.  d.  Om.  superius  h.  i.  z.  —  13  Om.  noster  c.  —  14  Jésus 
Christus.  b.  c.  d.  F.  i.  k.  t.  —  15  Erant  quod.  z.  —  16  PossenU  c.  —  17  Volèrent,  c.  —  18  Hic  inserit  i  hoc 
lemma  :  Quomodo  Turci  arbores  ascendebant.  —  19  Ut  sic  ubi.  o.  v.  Quod  sic.  z.  —  20  Se  tuerentur.  z.  — 
21  Viderentur.  t.  —  22  Dejectos.  c.  —  23  Christianorum.  c.  —  24  Se  erigere  k.  Erigere  se.  z.  —  25  Contra 
eos.  c.  —  26  Om.  vero  b.  y.  —  27  Babylonii.  f.  —  28  Om.  tota  t.  —  29  Esset.  t.  z.  —  30  Om.  nisi  z.  — 
31  Om.  minus  k.  —  32  Om.  fugiendo  I.  —  33  Quod.  u.  z.  —  34  Christianorum.  z.  —  35  Habuerunt.  d.  — 
36  Aggeres.  u.  v.  z.  Congregatas.  x.  —  37  Sic  h.  x.  t.  x.  Stipularum.  a.  z.  Stipulatas.  F.  —  38  Quum  igitur.  d. 

—  39  Cornes  Raimundus.  c.  — 40  In  marc.  z.  —  41  Clemens,  eorum  princeps,  stans.  c.  —  42  Edixerat  quid.  f. 
Dixit.  y. 

"  Cf.  Isa.  xl,  a/i. 


Digitized  by 


Google 


HISTORIA  IHEROSOLIMITANA.  877 

a  supradictus 1  proselytus  Iherosolimis2  deinceps  retulit3,  qui  juxta  illum*  erat,  ut   *•  109». 
assecla  et  domesticus  verna 5  illius. 


CAPITULUM  XXI. 

Lamentatio  ammiravisi 6. 

Ffoc,  ut  démentis,  rant  tristia  verba  Clementis 7. 

Clemens8,  ut  démens ,  dicebat,  dum9  gentem  suam  gens  Ghristiana  detrunca- 
bat10  :  «0  Mathome11,  praeceptor  noster  et  patrone,,ubi  est  virtus  tua?  Ubi  est 
virtus  cœiestium  numinum,  cum  quibus  ipse  gloriaris?  Ubi  est  creatoris  effi- 
cax  potentia,  cui  semper  astat12  tua  praesentia?  Ut  quid  sic13  dereliquisti 14  gen- 
tem tuam,  quam  immisericorditer  destruit,  dissipât ,  interficit15,  gens  pau- 
perrima  et  pannosa,  gens  aliarum  gentium  peripsema16  omniumque  prorsus17 
hominum  faex,  rubigo  et  scoria;  gens,  inquam 18,  quae  a  nostra  solita  erat19  quae- 
rere  panem,  quae  nihil  prorsus  habebat  nisi  baculum  et  peram.  Totiens20  eis 
eleemosynam21  dedimus,  totiens22  eorum  miserti  sumus!  Heu  heu23!  quare  eis 
pepercimus?  Cur  illorum24  miseriae  indulsimus?  Quare  non  omnes  occidimus? 
Nunc25  scire  possumus  quia26  hue  veniebant,  non  ut  veri  a  dora  tores,  sed  ut27 
subdoli  exploratores28.  Gloriam  nostrae  félicita tis  videront,  divitias  nostras  con- 
cupierunt,  concupiscentiam  secum  in  terram  suam  detulerunt,  et  istis  nuntia- 
verunt.  Nunc  igitur  isti  sitiunt  aurum  argentumque  nostrum,  et  ob  hoc  tam 
crudeliter  effundunt  sanguinem  nostrum.  Ergone  sunt  homines  isti  qui  tan  tam 
habent  potestatem29,  aut  certe30  infernales  Dii31?  Forsitan  infernus  ruptus  est32, 
et  inde33  populus  iste  erupit34.  Abyssus  crepuit35,  et30  inde  gens  ista  eflerbuit, 
nulla  enim  habent  viscera  humanitatis,  nulla  indicia  pietatis.  Si  homines  essent, 
mon  timerent;  sed  unde  emerserant,  in  inferno37  redire  non  expavescunt. 

«O38  gloria  regni  Babiloniae,  quam  turpiter  hodie39  dehonestaris,  quae  bella- 
tores40  tuos,  olim  fortes,  nunc  débilita tos  amittis!  Quae  gens  ulterius  poterit  huic 
nefariae  genti  resistere,  quum41  gens  tua  contra  eam42  nec  ad  horam  potest43 
subsistere44?  Heu  heu!  nunc  fugiunt,  qui  nunquam  fugere  didicerunt,  et  turpiter 
prosternuntur,  qui  alios45  prosternere  consueverunt.  Proh  dolor!  omnia  nobis 
cedunt  in  contrarium.  Vincere  solebamus,  et  vincimur;  in  laetitia  cordis  assidue46 

1  Prœdictm.  x.  —  2  Iherosolymam.  d.  —  3  Retulerat.  x.  —  4  Eum.  c.  d.  —  5  Et  domesticus  vernaculas.  t.  x. 
Et  verna.  z.  —  6  Sic  b.  Verba  admiraldi.  t.  Lamentatio  régis  Babylonim.  i.  De  admiraldo  Babiloniœ.  y. 

—  7  Sic  a.  b.  z.  Qaeritar  hic  Clemens,  furit,  mtaat  et  maie  démens,  d.  —  8  Clemens  vero.  il.  Clemens  igitar. 
u.  v>  z.  —  o  Qaam%  B#  D#  —  io  Verna  illius.  Sic  etenim  lamentando,  Clementis  nomen  commutans  in  demenliam, 
loqaebatur,  quum  suam  gentem  delruncaret  exercitus  Christianus.  c.  —  11  Machomet.  z.  — 12  Cui  astat.  *.  — 
13  Car  sic.  z.  —  14  Reliquisti.  u.  v.  z.  —  15  Dissipât,  destruit  et  interficit.  z.  —  16  Peripsima.  k.  b.  d.  f.  I. 
x.  y.  —  17  Om.  prorsus  o.  v.  —  18  Om.  inquam  d.  —  19  Solebat.  h.  —  20  Quotiens.  c.  —  21  Elemosinas 
nostras.  c.  F.  —  22  Quotiens.  c.  —  23  Heu  proh  dolor!  d.  —  24  Eorum.  u.  v.  —  25  Hinc.  o.  v.  —  26  Quod.  u. 
v.  z.  — 27  Om.  ut  d.  —  28  Exploratores  erant.  d.  — 29  Om.  tantam  habent  potestatem  c.  —  90  Om.  certe  c.  i. 

—  31  Infernales  sunt  Dii.  v.  —  32  Disruptus  est.  t.  —  33  Om.  inde  i.  u.  v.  z.  —  34  Inde  eruptus  est  B.  c.  In- 
ter  lineas  :  Vel  eruptus  est.  a.  —  35  lncrepuit.  d.  —  36  Om.  et  z.  —  37  In  infernum.  x.  z.  Om.  in  inferno  t. 

—  38  Hic  inserunt:  Exclamatio  dolorifera.  d;  Verba  régis  Babyloniœ.  I.  —  39  Om.  hodie  f.  —  40  Ha- 
bitatores.  f.  x.  t.  x.  y.  —  41  Om.  quum  v.  —  42  Om.  contra  eam  b.  c.  —  43  Poterit.  z.  —  44  Poterit  prœ- 
valere.  d.  Poterit  resistere.  v.  Polest  sustinere.  z.  Om.  quum  gens  tua  subsistere  f.  t.  y.  —  45  Qui  illos.  i. 

—  40  Om.  assidue  c. 


Digitized  by 


Google 


878  ROBERTI  MONACHl 

•  «099-    «versari,  et1  nunc2  mœrorc  afficimur.  Quis  enim3  valet  oculos  suos  a  lacrymis  a 
«abstinere\  et  erumpentes  ab  intimo  corde  singultus  cohibere5?  Diu  est  quod6 
«  in 7  collectione  hujus  exercitas  curam  magnae  sollicitudinis  expendi8,  multumque 
«  tempus  frustra  consumpsi9.  Fortiores  totius  Orientis  milites  innumerabili  pretio 
a  conduxi,  et  ad  hoc  bellum  adduxi;  et  nunc  ad  extremum  et  ipsos10  et  pretium 
«  amisi11.  Multo  argenti  dispendio  paraveram  ligna  ad  construendas  turres  ligneas,  b 
«et  omnigeneris 12  machinas  in  circuitu  Iherusalem,  ut  eos13  obsiderem,  et  ipsi 
«longe14  ab  ea  praevenerunt  faciem  meam.  Quem  honorem15  habebo  ulterius16 
«in  terra  mea,  quum  sic  me  dehonestat17  gens  advena18,  populus  alienus19?  0 
«Mathome,  Mathome20,  quis  unquam  venustiori  te  cultu  colitur21,  in  delubris 
«auro  argentoque  insignitis,  pulchrisque 22  de  te  imaginibus  decoratis,  et  caeri-  c 
«  moniis  et  solemnitatibus  ojnnique23  ritu  sacrorum?  Sed  hoc  est  quo24  Christiani 
«  nobis  insultare  soient25,  quia  major26  est  virtus  Crucifixi  quam  tua  :  quoniam27 
«  ipse  potens28  est29  in  cœlo  et  in  terra30.  Apparet  autem  nunc  quoniam  qui  in  eo 
«  confidunt  vincunt,  illi  vero  vincuntur  qui  te  venerantur.  Sed  hoc  non  exigit 
«incuria  nostra31,  quoniam  auro,  gemmis,  cunctisque  opibus  pretiosis,  magis  d 
«insignita  est  tua  sepultura  quam  sua32.  Civitas  illa 33  quae  tuo  nobilitatur  cor- 
«  pore  nunquam  decisa  est  ab  honore,  sed  omni  sublimitate  semper  excrevit,  om- 
«  nique  famulatu  debitae  venerationis34  enituit35.  Ista  vero  in  qua  Crucifixus  tumu- 
«latus  est,  nunquam  deinceps  honorem  habuit,  sed  destructa,  et  conculcata,  et36 
«  ad  nihilum  redacta  multotiens  fuit.  Cujus  igitur  culpa  ita  dégénères  efficimur,  e 
«quum  omnem  tibi  exhibemus37  honorem,  et  nullam  nobis  rependis  vicem38? 

«Ô39  Iherusalem,  civitas  seductrix40  et  adultéra41,  si  ullo  tempore  contingeret 
«quod42  in  nostris  manibus43  devenires,  totam  te  solo  coaequarem,  etSepulti  tui 
«  Sepulcrum  funditus  exterminarem  \  » 

Quum44  haec  et  bis  aequipolientia 45  Clemens  ammiravisus46  voce  querula  rota-  f 
ret,  nostri,  assuetae  virtutis  suae  non  immemores,  an  te  urbis  januam47  tanto  impetu 
in  Babilonios  irruerunt,  quia48  neminem  eorum  nisi  mortuum  aut  plagis  exhaus- 
tum49  extra  januam 50  reliquerunt.  Tali  itaque  modo  divina  virtus  bellum51  devi- 
cit,  et  nostros52  victoria  commendavit.  Et  quis  ad  plénum  valet  referre  quot  occisi 
sunt  in53  angusto  introitu  portae?  Tune  Clemens  jure  flerc  potuit,  quum  tôt  g 
ante  se  suorum  cadavera  exstincta  vidit.  Quidam  adhucin  supremo  spiritu  posili 
palpitabant,  et  Clementi,  qui  illic54  eos  adduxerat,  raaledicebant.  Fertur  tune55 
Clemens  ejulando  flevisse,  et  nostros56  maledixisse. 

1  Om.  et  z.  — 4  Heu  heu!  nunc.  x.  — 3  Ergo.  c.  Om.  enim  I.  —  4  Prohibere.  c.  Temperare.  z.  —  5  Prohi- 
bera u.  v.  —  6  Om.  est  quod  c.  —  7  Diu  quidem  in.  u.  v.  —  8  Impendi.  c.  d.  f.  t.  Addit  A  inter  lineas  : 
vel  impendi.  —  9  Sumpsi.  b.  Consummavi.  d.  —  10  Et  illos.  f.  —  11  Et  ad  extremum  cum  eis  et  pretium  per- 
didi.  c.  —  12  Omnis  generis.  y.  z.  —  13  Machinas,  ut  in  circuitu  Iherusalem  eos.  k.  —  14  Ipsi  a  longe,  k.  —  15  Ho- 
norem deinceps.  c.  —  16  Om.  ulterius  c.  —  17  Dehonestet.  c.  —  18  Gens  aliéna,  h.  — 10  Extraneus.  d.  k.  y.  — 
20  Machomet,  MachomeU  z.  —  21  Colit.  k.  u.  v.  —  22  Pulcherrimisque.  c.  —  23  Omnibus,  u.  v.  Omnium- 
que.  y.  —  24  Quod.  y.  z.  —  25  Nobis  insultant  c.  —  26  Majus.  b.  —  27  Quia.  t.  x.  —  28  Et  quia  potens.  c. 

—  29  Ipse  sit  potens.  k.  —  30  Om.  et  in  terra  y.  —  31  Incuria  mea.  u.  v.  —  32  Christi.  z.  —  33  Om.  illa  c. 

—  34  Famulationis.  v.  —  35  Semper  enituit.  c.  Ampliavit.  d.  —  36  Om.  et  F.  k.  —  37  Exhïbeamus.  u.  y.  t.  — 
38  Rependas  dilectionis  vicem.  c.  Om.  Cujus  igitur  culpa.  .  .  rependis  vicem  i.  —  39  Hic  inserit  d  hoc  lemma  : 
De  invocaiione  contra  Jérusalem.  —  40  Civitas  destructa,  seductrix.  y.  —  41  Adversa.  c.  —  42  Ut.  z.  — 
*3  In  manus  nostras.  z.  —  44  Dam.  c.  —  45  Similia.  b.  d.  —  40  Clemens,  immo  démens,  admiraldus  (admi- 
ravisus.  y.),  k.  t.  y.  —  47  Portam.  c.  —  48  Quod.  z.  —  40  Ulceratum.  d.  —  50  Poriam.  c.  —  51  Virtus 
bellantiam.  d.  —  52  Et  Christianos.  c.  —  53  Quot  demoliti  in.  d.  —  bh  llluc.  z.  —  55  Fertur  etiam  tune.  c.  — 
56  Nostris.  c. 

'  Cf.  Tudeb.  XVI,  vi,  p.  1 15,  nG,  1 63 ;  Haimundum  de  Aguilcrs,  p.  3oG. 


Digitized  by 


HISTORIA  IHERGSOLIMITANA. 


CAPITULUM  XXII. 

De  faga  nautarum1. 

Hoc  bello  facto ,  sic  faaditui  hotte  tubacto , 
Diffagiunt  cante  venientes  per  mare  naaUe 

a     Erant  autem  in  mari  quod  adjacet  civitati  nautae  et  naves  circumadjacentium3    a.  io99. 
mari  regionum,  qui  jussu  ammiravisi  attulerant  totius  opulentiae4  supplemen- 
tum  ad  obsidionem  urbis  Iherusalem  necessarium;  qui,  ut  viderunt  suos5  et 
dominum  suum  tam  turpiter  confusum6,  timoré  perterriti,  vela  suspenderunt, 
et  in  alto7  mari8  se  impulerunt. 

b  Nostri9  vero  cum  manibus  erectis  ad10  cœlum,  cOrdibus  Deo  gratias  retule- 
runt11,  et  ad  eorum  tentoria12  revertentes,  aurum,  argentum15,  et  innumera14  spolia 
vestium,  copiamque  ciborum,  multa15  gênera  animalium,  omnium 16  instrumenta 
armorum  invenerunt.  Invenerunt  etiam17  equos  et  jumenta,  mulos  et  mulasf 
asellos18  et  asinas19,  et  dromedarium  unum.  Quid  de  ovibus  et  arietibus,  aliiscjue 

c  pecoribus  referam,  quae  ad  esum  parata  erant20?  Lebetes  et  caldariœ,  cacabi, 
lecta21  et  eorum22  exuviae,  cophini  pleni  auro  et  argento23,  aureisque  vestibus, 
omnisque  eorum  apparatus  ibi  inventus  est.  Ditîssima24  prœda  locupletati 25  sunt 
qui  tentoria  ammiravisi  regalibus  referta  divitiis  habuerunt26. 


CAPITULUM  XXIII. 

De  standaro  quod  cap  tu  m  fuit  in  prœlio27. 

Mon  us  perpulchram  defert  cornes  ante  Sepulcrum 

Standarum*9*,  quod  in  summitate  argenteae  hastae  pomum  habebat  aureum, 
d  cornes  Normanniae30  obtulit  Sepulcro  Domini,  fuitque  appretiatum  pretio  viginti 
marcarum.  Ensem  vero  alter  émit  sexaginta  bisanteis31.  Dum  vero32  nostri  sic 
triumphaliter  reverterentur,  inveniebant  agmina  rusticorum,  vasa  vinaria  et  aqua- 
tilia  deferentium,  quae  necessaria  esse  putabant33  in  obsidione34  suorum  usibus35 
dominorum  :  qui,  velut  besjiae,  stupefacti  nusquam  divertebant ;  sed36,  inclinatis 
e  verticibus37,  enses  nostrorum  exspectabant,  Plerique  in  mortuorum38  sanguine 
se39  volutabant40,  et  quasi  mortui  inter  mortuorum41  corpora  latitabant 42.  Ut 
autem43  nostri44  pervenerunt  ad  flumen  ubi  patriarcham  dereliquerant,  quieve- 

1  Sic  d.  De  nantis,  b.  —  2  Sic.  a.  b.  k.  —  3  Circumjacentiam  c.  k.  t.  u.  v.  y.  —  4  Oppulentiœ.  a.  — 
5  IUos.  d.  —  6  Confasos.  F.  k.  t.  y.  —  7  Et  in  altum.  z.  Et  alto.  x.  —  8  Mare.  z.  —  9  Christiani.  c.  Hic  insérant 
t.  x.  :  Ubi  nostri  diripuerant  omnia  quœ  in  tentoriis  invenerunt.  — 10  In.  h.  t.  —  11  Gratias  egerunt  et  reta- 
lerunt.  y.  —  12  In  eorum  tentoriis.  t.  —  13  Et  argentum.  z.  —  14  Innumerosa.  b.  —  15  Et  multa.  y.  —  16  Et 
omnium,  c.  Omniumque.  y.  —  17  Et.  i.  — 18  Asinos.  h.  —  19  Asellos.  d.  k.  —  20  Paraverant.  y.  —  21  Lecti.  z. 
Et  lecta.  t.  —  22  Eorumque.  z.  —  23  Argentoque.  z.  —  24  Ditissimaque.  z.  —  25  Ditati.  c.  —  26  Diripue- 
rant, c.  —  27  Sic  d.  De  standario  regio  et  ense.  i.  —  28  Sic  A.  b.  f.  k.  z.  —  29  Staniarium.  i.  Standardum.  z. 
—  30  Normannus.  c.  k.  —  31  Byzanccis.  z.  —  32  Autem.  t.  —  33  Esse  ipsi  arbitrabantar.  y.  —  34  In  obsi- 
dionem. u.  v.  —  35  Om.  usibus  F.  x.  y.  —  36  Et.  v.  z.  —  37  Cervicibus.  F.  k.  o.  —  38  Occisorum.  c.  — 
39  5e  ipsos.  c.  —  40  Se  voluptabant.  a.  —  41  Mortuos.  F.  k.  t.  Mortua.  z.  —  42  Et  ut  mortui  putarentur,  inter 
cadavera  latitabant.  c.  —  43  Om.  autem  i.  —  44  Christiani.  c. 

*  Cf.  supra,  c.  xix,  p.  875. 


Digitized  by 


Google 


880  ROBERTI  MONACHI 

1099.    runt,  utque  fatigati  somnum  suum  dormierunt 1  a.  Utque  dies  terris,  aurora  prae-  a 
veniente,  redditur,  exsurgunt,  et  iter  coeptum2  properarunt3. 


CAPITULUM  XXIV. 


De  suavi  modulàtione  buccantium  \ 

Congrnit  ex  aequo  resonans  de  montibus*  écho*. 

Qui  ut  civitati  fere7  ad  duo  millia8  proximare  cœperunt,  sicut9  triumphato- 
res  insonuere  tubis,  sistris  et10  cornibus,  atque  omni  génère  musicantium11,  ita 
ut  montes  et  colles  harnioniae 12  modulatis  tinnitibus  responderent,  et  quodam- 
modo  cum  eis  Domino  jubilarentb.  Tune  realiter13  implebatur  quod  spiritualiter  b 
per  Isaiam 14  de  Ecclesia  lidelium  dicitur  :  Montes  et  colles  cantabunt  coram 15  vobis 16 
laudemc.  Erat  autem  admodum  grata  multifidaque  suavitate  delectabilis  harmo- 
nia,  quum  voci  militum  sonituique17  tubarum  echonizarent18  tinnitus  montium, 
concava  rupiuni,  et  ima  convallium19.  Quum  vero  ante  fores20  urbis21  venirent22, 
ab  his23  qui  remanserant,  cum  divinis  laudibus,  et  non  jam  a  terrenis  montibus,  c 
sed  a  cœlestibus,  laudes  Domino24  praeconantur25.  Et  merito  Deus  super  hoc26 
laudabatur27,  quoniam  nunc  peregrini  sui  portis  apertis  recipiuntur  cum  laudi- 
bus, qui  olim  cum  magna  difficultate  in28  inagnis  injuriis  suscipiebantur,  datis 
etiam29  muneribus.  De  his  peregrinis  et  portis  per  Isaiam30  dicitur31  :  Et  porte32 
taœ  eis  aperientur  jugiter™,  die  ac  nocte  non  claudentur3hA.  Haec  prophetia  nostris  tem-  d 
poribus  adimpletur,  quia35  nunc  portae  Iherusalem  Jiliis  peregrinorum*  aperiuntur, 
quae  eis  inantea36  die  ac  nocte  claudebantur.  Factum  est  autem37  praelium  hoc38, 
ad  laudem  et  gloriam  Jesu  Christi  Domini  nostri,  pridie  idus  Augustif. 

1  Quieverunt,  et  nocte  illafatigata  laboribas  membra  somno  refecerunt.  c.  —  2  Iter  saam.  h.  —  3  Propera- 
bant.  u.  v.  —  4  Sic  d.  —  5  In  vallibas.  x.  —  6  Sic  a.  b.  k.  —  7  Om.  fere  x.  t.  x.  —  8  Miliaria.  c.  — 
9  Ceu.  c.  —  10  Ac.  u.  v.  —  11  Omni  génère  musicarum.  b.  Omnis  generis  mnsicis  instramentis.  z.  — 12  Colles 
amœnœ.  d.  —  13  Historialiter.  c.  —  14  Esaiam.  z.  hic  et  infra.  — 15  Om.  coram  t.  x.  —  16  Coram  Deo.  d.  — 
17  Sonituque.  b.  —  18  EconizarenU  a.  Ecchonizarent.  c.  —  19  Valliam.  v.  —  20  Portas,  h.  i.  z.  —  21  Urbis 
inclytœ.  i.  —  22  Ante  portœ  civitatis  appropinquassent.  c.  —  23  Ab  eis.  z.  —  24  Om.  laudes  Domino  z.  — 
25  Prœconabantar.  v.  —  26  Saper  hœc.  v.  —  27  Laudabitar.  b.  —  28  Et.  d.  u.  v.  —  29  Om.  etiam  i.  —  30  Per 
supradictam  prophetam.  d.  —  31  Per  Esaiam  Domino  dicitur.  u.  Prœdixerat.  v.  Om.  dicitar  h.  —  32  Et  portis 
Dominas  per  servos  saos  prophetas  (om.  prophetas  t.  x.)  ante  prœdixerat  :  Portœ.  x.  t.  x.  —  33  Et  œdificabunt 
fdii  peregrinorum  maros  taos,  et  portœ  taœ  aperientur  eis  jugiter.  d.  Om.  jugiter  t.  —  34  Quoniam  nunc 
devotissime  recipiuntur  qui  h  ac  tenus  datis  etiam  muneribus  cum  contumeliis  et  injuriis  suscipiebantur.  Hoc  est 
nimirum  quod  per  Isaiam  dicitur  :  Et  portœ  Iherusalem  vobis  aperientur,  die  ac  nocte  non  claadentur.  c.  — 
35  Quoniam.  x.  —  36  Eis  antea.  z.  Primum  eis.  c.  —  37  Om.  autem  d.  —  38  Om.  hoc  u.  v. 

"  Cf.  Psalm .  lxxv,  6.  f  Id  est  die  xn°  menais  Augusti,  A.  D.  1099.  (Cf. 

h  Cf.  Isa.  xlix,  i3.  Tudeb.  XVI,  vin,  p.  1 17.)  Hic  inserit  codex  y  fragmen- 

•  Isa.  lv,  12.  lum,  ex  Fulcherii  Historia,  de  quo  vide  supra,  p.  720 

d  Cf.  Isa.  lx,  1 1.  c!  annot.  a. 
9  Cf.  Isa.  lxi,  5. 


Digitized  by 


I 


HIST0R1A  IIIEKOSOUMITANA. 


881 


CAPITULUM  XXV. 

Qui  primas  (herusalem  OOOStftafr,  qui  médius,  qui  postrcmus1. 

Monstrat  Iherusalein  quis  primus  condidit  illaui 

a     Quia  vero  historicus  sermo  iste3  ab  Iherosolima  nominis  sui  sumpsit  exor-    a.  1099. 
dium,  et  finem  retinet,  sicut  et  médium,  nulli  inconsonum  videatur,  si,  in  calce 
liujus  operis,  quis  eam  primitus  fecerit,  quis*  ita5  appellaverit,  inscribitur6. 
Melchisedecha  fertur  eam  post  diluvium  condidisse,  quem  Judaei  asserunt  filium 
Noe  fuisse7,  Hanc  in  Syria  conditam  Salemh  appellavit,  et  in  ea  deinceps  per  multa 

b  tempora  regnavit  :  quam  postea  Jebusei c  tenuerunt,  et  partem  sui  nominis,  quae8 
est9  Iebusà,  ei 10  addiderunt,  et  sic  collectis  in  unum  nominibus,  B  in  R11  mutata, 
Ierusalem  vocaverunt.  Postea 12  a  Salomone13  nobilius  composita  et  Templo 
Domini,  et  sua  domo1(i  regia  l5,  multisque  aliis  fabricis  et  hortis  et  piscinis16,  Ie- 
rosolima  appellatur,  et17  quasi  de  suo  nomine  Ierusalumonia1*  intelligatur l9.  Haec 

c  a  poetis  Solima  corrupte  vocatur20,  et  a  prophetis  Syon  dicitur,  quod  in  nostra 
lingua  Spcculatio  interpretatur,  pro  eo  quod,  in  monte  constituta,  de  longe 
venientia  contemplatur 2I.  Ierusalem  autem'22,  in  nostro  sermone,  Pacifica  trans- 
fertur. 


CAPITULUM  XXVI. 


De   iintiqua   ipsius  nobilitate 


n 


Omnipotcns  Jésus,  pro  nobis  in  Once  lœtus, 
Prac  cunctis  aliis  liane  urbeni  nobilitavit  : 

Purificando  rcam ,  nobilitavit  eam  ; 

Nam  rediraendo  ream  ,  nobilitavit  eam  **. 

De  antiqua  hujus25  gloriosa20  opulentia  scriptum  invenimus27  in  libris  Regum e 
d  quia  fecit  Salomon28  Ht29  tanta  abundantia  argenti  esset  in  Iherusalem,  quanta  et  lapi- 
dum.  Enimvero30  multo  copiosius  ditior31  enituit,  quum  in  ea  Dei  filius,  pro 
generali  omnium  redemptione,  crucem  sustinuit,  cœlum  suis32  sideribus  obnu- 
bilavit,  et  terra  tremuit33,  petrœ  scissœ  sunt,  monumenta  aperta  sunt,  et  multa 
corpora  sanctorum  qui  dormierant  surrexerunt*.  In  qua  civitate34  contigit  unquam 

1  Sic  d.  De  conditione  urbis  Iherusalem.  c.  De  constructione  Hierasalem.  t.  De  construxione  Hierusalem.  x. 

—  2  Sic  a.  h.  z.  Eam.  a.  —  3  Om.  isie  F.  k.  x.  —  4  Vel  quis.  y.  —  5  Om.  quis  ita  F.  —  6  Inscribatur.  z.  — 
7  Noc,  scilicet  Sem,  fuisse,  y.  —  8  Quod.  c.  —  0  On).  Quœ  est  k.  —  10  Om.  ei  c.  —  11  Sic  z.  R  in  B.  a. 
S  in  h.  t.  Nominibus  Iebus  et  Salem,  B.  in  R.  y.  Om.  B  in  R  x.  —  12  Postea  vero.  u.  v.  z.  —  13  Sale- 
mone.  k.  —  14  Domini,  cum  domo.  c.  —  15  Om.  regia  x.  —  10  Piscinis  in  ea  ordinatis.  c.  Piscinis  decorata. 
y.  —  17  Ut.  h.  Appellata  est,  ut.  y.  —  18  Sic  z.  lerusalonomia.  a.  Iherusalonimia.  b.  c.  Iherosolimina.  F. 
Ilierusalonomia.  t.  x.  Jerosalonomia.  u.  Iherosalonimia.  v.  lherosolimonia.  Y.  —  19  Interpretatur.  k.  t.  y. 
Inlclligitur.  z.  —  20  Solyma  corrupte  interpretatur.  x.  —  21  Hic  desinit  codex  x.  —  22  Om.  autem  y.  — 
23  Sic  d.  —  24  Sic  a.  b.  —  25  Ejus.  d.  —  26  Oui.  gloriosa  f.  k.  —  27  Invenitur.  c.  —  28  Salemon.  k.  — 
29  Quod.  d.  —  30  Sed.  d.  Nunc  vero.  u.  v.  —  31  Om.  ditior  i.  —  32  Cœlum  cum  suis.  y.  —  33  Contremuit.  c.  v. 

—  34  In  qua  enim  civitate.  t. 


•  Cf.  Gen.  xiv,  18. 
'  Cf.  Gen.  xiv,  i8,ct  xxxin,  18. 
Cf.  II  Rbg.  v,  H,  8;  l  Par.  xi,  /*. 


m. 


1  Cf.  Jos.  xvm,  28. 

"  III  Reg.  x,  27. 

f  Matth.  xxvii  ,  5 1 ,  5a. 


1 1 1 


Digitized  by 


Google 


882  ROBERTI  MONACHI  HISTORIA  IHEROSOLIMITANA. 

a.  1099.    tam  mirabile  mysterium,  de  quo  emanaret1  salus  omnium  fidelium?  Ex  quo  a 
hoc  conjicitur2,  quod  hanc  ita  Dei  filius  sua  gloriosa  morte  illustravit,  quia3,  si 
nostris  placuisset  auctoribus,  non  Ierusalem,  sed,  R  in  S4  mutata,  Ihesusalem* 
debuisset  vocari,  et  sic  in  nostro  eloquio6  Salas  pacijica  potuisset  interpretari. 
Pro  his  et  hujusmodi'7  figurativis  actionibus,  forma  est  et8  mysticum  sacramen- 
tum  illius  Iherasalem9  cœlestis10,  de  qua  dicitur  :  Urbs  fortiladinis  nostrœ  Syon  b 
salvator,  ponetar  in  eœ  maras  et  antemurale.  Aperite  portas,  et  ingredietar11  gens  jus  ta, 
castodiens  veritatem1**.  De  hujus  laude  cuncta  referre  non  possumus,  quae  dicta 
sunt  a  prophetis  et  legis13  doctoribus.  Haec  vero  terrena14  nostra  aetate  fait  a  Deo 
derelicta,  et  odio  habita,  a  malitia15  inhabitantium  in  ea.  Quum  autem  ipsi  Do- 
mino16 placuit,  adduxit  Francigenam  gentem  ab  extremis  terrae,  et  per  eam  ab  im-  c 
mundis  gentibus17  liberare18  illam19  voluit20.  Hoc  a  longe  per21  Isaiam22  prophe- 
tam^3  praedixerat,  quum  ait  :  Adducam  Jilios  tuos  de  longe,  argentam  eoram  et  auram 
eàrum  cum  eis,  in  nomine 24  Domini  Dei  tni,  et  sancto  Israeli 25,  gnia  glorificavit  te. 
jEdificabant  Jilii 26  peregrinoram  maros  taos,  et  reges  eoram  ministrabant  libi71  b.  Haec  et 
mùîta  alia  invenimus  in  propheticis  libris,  quae  congruunt  huic  liberationi  factae  d 
aetatibus  nostris.  Per  omnia  et  super  omnia  benedictus  Deus,  qui  justo  judicio 
percutit  et  vulnerat,  et  gratuita  bonitate,  quando28  vult  et  quomodo  vult29,  mi-' 
sereturet  sanatc.  Amen30. 


EXPLICIT  LIBER  NONUS31. 


1  Emanavit.  z.  —  2  Hœc  conititar.  b.  —  3  Qui.  y.  Om.  9111a  c.  —  4  R  in  B.  z.  —  5  Iesusalem.  c.  d.  Hie- 
susalem.  x.  Iherasalem.  t.  u.  t.  Ihslm  b,  Iebassalem.  z.  —  6  Idiomate.  z.  —  7  Et  pro  hujusmodi.  t.  in  quo 
cetera  usque  ad  finem  iibri  IX  desiderantur.  —  8  Vt.  f.  —  0  Jesusalem.  c.  —  10  Cœlestis  intelligamus.  f. 
Ista  terrena  Iherasalem  istius  Iherasalem  cœlestis.  y.  — 11  Ingrediatar.  c.  F.  k.  y.  —  1J  Veritatem,  quia  vêtus 
error  abiit.  F.  y.  —  13  Et  sanctis.  d.  —  14  Terrena  Iherasalem.  c.  Y.  — 15  Propter  malitiam.  d.  —  16  Deo.  c. 
— 17  Gentilibus.  u.  z.  Gentibus,  scilicet  paganis.  x.  —  18  Liberari.  v.  —  19  Illam  Iherasalem.  y.  —  20  Libe- 
rare eam  disposait  z.  —  21  Longe  et  per.  d.  —  22  Esayam.  k.  Ysaiam.  u.  v.  —  23  Propheiam  Esaiam.  z.  — 
24  Eis,  nomini.  y.  —  25  Israël,  h.  —  26  fyuoque  filii.  r.  k.  —  27  Reges  eoram  ministrabant  tibi.  Et  propheta 
David  dixit  :  Laada,  Iherasalem,  Dominum;  lauda  Deum  tuum,  Syon,  quoniam  confortavit  seras  portarum 
tuaram;  benedixit  filiis  suis  in  te;  qui  posuit  fines  tuos  pacem;  et  adipe  frumenti  satiat  te.  Y.d  —  28  Om. 
Quando  d.  —  20  Quando  et  quomodo  vult.  c.  Et  ubi  vult.  b.  —  30  Miseretur  et  sanat,  Salvator  mundi,  qui 
in  Trinitate  perfecta  vivit  et  régnât,  Deus  Deorum,  per  infinita  sœcula  sœculorum.  Amen.  b.  Sanat,  qui  in 
Trinitate  perfecta  vivit  et  gloriatur  (glorificatar.  k.)  Deus  per  omnia  sœcula  sœculorum.  Amen.  F.  k.  Sanat,  qai 
in  Trinitate  perfecta  vivit  et  gloria  Deus  in  omnibus  sœcula  et  sœculis.  Amen.  y.  In  k.  autem  manus  recentior 
in  margine  haec  addidit  :  Hucusque  impressus  liber,  at  liber  ipse  plusquam  per  quatuor  paginas  deinde  pergit. 
—  31  Finit  hystoria  lerosolimitana.  c.  Explicit  liber  nonus  in  historia  Jerosolimitana.  d.  [Eocplicit  octavus  de 
nullo  docmate  (dogmate.  v.)  pravus;  [Nec  magis  ire  sinit,  quia  nunc  historia  finit,  u.  v.  Om.  liber  nonas  z. 

'  Isa.  xxvi,  1,2.  —  b  Isa.  lx,  9,  10.  —  e  Cf.  Job,  v,  18.  — d  Psalm.  cxlvii,  1,2,3. 


Digitized  by 


Google 


STEPHAISI,  COMITIS  CARNOTENSIS, 

» 

ATQUE 

ANSELMI  DE  RIBODI  MONTE 

epistolj;. 


111. 


Digitized  by 


Digitized  by 


Google 


EPISTO'LvE 
8TBPHANI,  COM1TIS  CARNOTENSIS, 

\k.»i  E 

AINSELMI  DE  RIBODI  MONTE. 


I. 

STEPHÀNI,  COMITIS  CARNOTENS1S, 

AD  ADELAM,  UXOREM  SUAM, 

EPISTOLA 

SCRIPTA  EX  CASTRIS  OBSIDIONIS  NIC/ENyK *. 



a  Stephanus 1  cornes  Adelaeîb  comitissae,  dulcissimae  amicae,  uxori  suae,  quidquid 
mens  sua  melius  aut  benignius  cogitare3  potest.  Notum  sit  dilectioni  vestrae\  Ro- 
mam  5  me  cum  omni  honore  omnique  corporea  sospitate6  iterbeatum  tenerec.  Vitae 
meae  ac  peregrinationis  seriem  a  Constantinopoli  litteratorie  tibi  mandare  curavi; 
sed  ne  legato  illi  aliquod  infortunium  contigerit,  tibi  has  rescribo7  litteras.  Ad 

b  urbem  Constantinopolim  cum  ingenti  gaudio,  Dei  gratia,  perveni.  Imperator  vero 
digne  et  honestissime8,  et  quasi  fiiium  suurrï,  me  diligentissime9  suscepit,  et  am- 
plissimis  ac  pretiosissimis  donis  dotavit10;  et  in  toto  Dei  exercitu  non  est  dux, 
neque  cornes,  neque  aliqua  potens  persona,  cui  magis  credat  vel  faveat  quam 
mihi.  Vere  mihi  dilecta,  ejus  imperialis  dignitas  me  persaepe  monuit  et  monet 

c  ut  unum  ex  filiis  nostris  ei  commendemus  :  ipse  vero  ei11  tantum  tamque  prae- 
clarum  honorem  se  ei  attributurum  promisit,  quod  nostro  minime  invidebit. 
In  veritate  tibi  dico,  hodie  talis  vivens  homo  non  est  sub  cœlo.  Ipse  enim  omnes 
principes  nostros  largissime  ditat,  milites  cunctos  donis  relevât,  pauperes  omnes 
dapibus  recréât d. 

1  Hauc  epislolani  cum  textu  Bernieri  coolulimus,  variantesque  lectiones  sub  littera  b  adnotavimus. 
2  Adœ.  b.  — 3  Excogitare.  b.  —  4  Dilectioni  tuœ,  charissima.  b.  —  5  Om.  Romam  b.  —  G  Hospiiate.  b.  — 
1  Scribo.  b.  —  8  Honestc.  b.  —  0  Dilectissime.  b.  —  10  Ditavit.  b.  —  11  Om.  ei  b. 


'  Mabill.  Miisœum  Italicum,  t.  I,  pars  altéra,  p.  237- 
23f)  (an.  1G87).  Cf.  quoque  Bernicr,  Histoire  de  Blois 
(Paris,  in-4°,  1682  ),  p.  292,  293,  et  Appendice ,  p.  2 4  , 
26.  Huic  epistola»  Mabillo  in  Admonitions  quam  prœpo- 
suit  Historiée  peregrinorum  cuntium  Jerusolymam  (op.  cit. 
p.  i3l)  et  in  Observatione ,  ut  ait,  sequenti  (ibid.  p.  237; 
vid.  supra  Tudeb.  imit.  et  contin.  p.  167),  his  verbis  pro- 
ludit  :  «Huic  historié  ex  bibliolheca  Christinaî  reginae 
«  subjicimus  Stephani  comitis  Carnotensis  epistolam 
<»  ejusdem  argumenti  ad  Adelam,  uxorem  suam  :  ad 


«  quam  alia  ejusdem  exstat  epistola  in  Spicilegii  t.  IV, 
«p.  257.  Quod  Stephanus  de  Alexio,  C.  P.  imperatore, 
«  scribit,  longe  aliud  de  eo  judicium,  quam  alii  scripto- 
«res,  ingerit.  —  His  succedet  primo  loco  epistola  ad 
«  Adelam ,  uxorem  suam ,  superius  a  nobis  promissa  ex 
«  codice  Christinœ  reginae.  » 

b  Cf.  supra,  p.  616,  annot.  e 

c  Cf.  Fulcherium  Carnotensem,  1.  I,  c.  vu,  p.  329. 

1  Cf.  Tudeb.  I,  p.  11,  121 ,  174-,  Gesta  Francorum , 
p.  494  ;  Robert.  Monach.  1.  II,  c.  xvm,  p.  7^8. 


Digitized  by 


886 


EPISTOL.E  STEPHANI, 


Prope  Nicaeam  civitatem  éstcastrum  nomine  Civitot*,  juxta  quod  maris  currit  a 
brachium,  per  quod  naves  propriae  imperatoris1  die  noctuque  usque  Constantino- 
polim  currunt,  quae  inde  pauperum  cibos  usque2  ad  castrum  ferunt,  qui  eis  innu-. 
meris.quotidie  distribuuntur.  Nostris  quoque  temporibus,  ut  nobis  videtur,  non 
fuit  princeps  universa  morum  honestate  adeo  praeclarus.  Pater,  mi  dilecta,  tuusb 
multa  et  magna  tradidit3,  sed  ad  hune4  pene  nihil  fuit.  Haec  parva  d€  eo  tibi  scri-  b 
bere  dilexi ,  ut  paululum  quis  esset  cognosceres. 

Post  dies  vero  decem,  per  quos  me  secum  venerabilissime  habuit,  ab  eo  quasi 
a  pâtre  discessi.  Ipse  vero  mihi  naves  praecepit  prœparari ,  per  quas  tranquillum 
maris  brachium  quod  eamdem  circumdat  urbem  citissime  transivi.  Quidarp  illud 
Constantinopolitanum  maris  brachium  saevum  ac  periculosum  dicebant,  quod  c 
falsum  est;  nam  in  eo,  plusquam  in  Marna  et5  Sequana,  minime  dubitandum  est. 

Inde  ad  aliud,  quod  Sancti  Georgii  Brachium  dicitur6;  illud  quidem,  quia 
naviumeopiam  reperire  minime  potuimus,  ascensu  superavimus.  Ad  Nicomediam c 
urbem  desolatam  a  Turcis,  in  qua  beatus  martyr  Pantaleon d  pro  Christo  passus 
est,  ubi  praedictum  maris  brachium  caput  et  finem  habet,  iter  nostrum  direximus.  d 
Deinde  ad  maximam  urbem  Nicaeam,  Deum  beûedicentes,  cucurrimus.  Nicaeam 
autem,  mi  dilecta,  plusquam  trecentae  altae  turres  cum  mûris  mirificis  claudunt. 
Turcos  in  ea  audaces  propugnatores7  invenimus  :  ubi  infinitum  Dei  exercitum  per 
quatuor  septimanas e  cum  Nicaenis  mortiferum  conflictum  habere  reperimus.  Soli- 
mannusf,  Turcorum  princeps,  paulo antequam  nos  ad  exercitum  veniremus8*,  cum  e 
magno  exercitu  in  nostros,  paratus  ad  bellum,  subito  irruerat,  aestimans  se  quo- 
dam  impetu  posse  irrumpere  in  urbem,  ut  subveniret  suis  :  quae  prava  intentio 
aliter,  quam  pu  ta  vit,  Dei  misericordia  evenit.  Nostri  autem  velocissime  parati, 
Turcos  animis  ferocibus  receperunt  :  qui  statim  vertentes  terga,  se  in  fugam  omnes 
dederunt.  Nostri  eos  acerrime  insequentes,  multos  de  eis  interfecerunt,  et  per  f 
magnum  spatium  terrae,  vulnerando,  occidendo  eos  fugarunt;  et  nisi  essent  ardui 
montes  nostris  innoti,  eadem  die  in  magnum  et  in  immedicabile  damnum  conquis- 
sent h.  De  nostris  omnibus  nemo  tamen  periit;  sed  postea  noster  communis  magnus 
exercitus  multos  acerrimosque  congressus  exercuit9  ;  cum  balistis  et  arcubus  mul- 
tos ex  Turcis,  etiam10  de  majoribus,  interfecit.  De  nostris  quidam  occisi  sunt,  sed  G 
vere  non11  multi;  nominativus  miles  nullus,  nisi  FlandrensisBalduinus,  cornes  de 
Ganz \ 

Videntes  igitur  Deo  digni  principes  nostri  Nicaeam  adeo,  ut  diximus12,  tuirige- 
ratam,  armis  tantum  non  posse  superari,  ligneas  âltissimas  turres  cum  propugna- 
culis  et  diversis  instrumentis  grandi  labore  construxere.  Quod  Turci  aspicientes,  h 

1  PU  imperatoris.  b.  —  2  Om.  usque  b.  —  3  Dédit,  b.  —  4  Sed  adhuc.  b.  —  5  Vel.  b.  —  6  Dicitur,  veni- 
mus.  b.  —  7  Pugnatores.  b.  —  8  Venissemus.  b,  —  9  Exercens.  b.  —  10  Et.  b.  —  11  Nec.  b.  —  12  Prœ- 
diximus.  b. 


*  Gemlik.  Vide  supra ,  p.  734,  aonot.  b. 
b  Is  est  Guillelmus  I ,  rex  Angliae. 

*  Cf.  Tudeb.  II,  îx,  p.  22,  126,  180;  Fulcherium 
Carnotensem ,  1.  I,  c.  vui,  p.  33a;  Gesta  Francorum, 
p.  à$à ;  Robertum  Monachuin,  1.  III,  c.  1,  p.  755. 

d  Cf.  Âcia  Sanctorum,  27°  die  menais  Julii,  t.  VI, 
p.  4ia-4ao. 

*  F  ranci  Nicaeam  urbem  aggressi  sunt  die  vi°  mensis 
Maii,  A.  D.  1097.  (Cf.  Tudeb.  II,  ix,p.  aa,  ia6,  180; 
Robert.  Monach.  1.  III,  c.  i,*p.  755 ,  etc.) 

f  Kilidj-Arslan.  (Vide  supra,  p.  a4o,  annot.  a.) 

s  Cornes  Stephanus  venit  in  castra  Francorum  ad  Ni- 


caeam ,  cum  Roberto  Normannorum  comité ,  hebdomade 
Junii  prima.  (Cf.  Fulcherium,  1. 1,  ex,  p.  33a ;  Tudeb. 
abbreviat.  p.  137;  Imitât,  p.  Gesta  Francorum, 

P-  494.) 

k  De  Turcis  a  Raimundo  comité  prope  Nicaeam  fu- 
gatis  cf.  Tudeb.  II,  xi  et  xn ,  p.  a3,  180;  Raimund.  de 
Aguilers,  p.  239;  Fulcherium,  1. 1,  ex,  p.  333,  495; 
Radulfum  Cadom<  lis.  p.  6 1 7  ;  Robert.  Monach.  1.  III , 
c.  iv,  p.  757. 

i  Balduinus Gandavensis, dominus  de  Alost.  (Cf. Scrip- 
tores  rerum  Gallicarum,  lom.  XI,  pag.  392;  tom.  XIII, 
pag.  716.) 


Digitized  by 


Google 


COMITIS  CARNOTENSIS.  887 

a  timoré  subacti ,  urbem  ioipera  ton  per  nuntios  reddiderunt 1  \  ea  conditione  ut  nudos    a.  io97. 
de  civitate  eis  liceret  per  conductum  exire,  et  vivi  in  imperatoris  vinculis  haber 
rentur.  Quod  audiens  venerabilis  imperator,  ad  nos  usque  prope2  pervenit  :  in 
suam  autem  Nicaeam  intrare  minime  audens,  ne  eum  infinita  turba  populorum, 
quem  tanquam  patrem  pium  venerabantur3,  exsultando  opprimeret4. 
b     In  marina  quadam  insula  prope  nos  secessit  :  ad  quam5  omnes  principes  nostri, 
prater  me  et  comitem  Sancti  ^Egidii,  cucurrerunt,  ut  cum  eo  de  tanta  victoria 
congratularentur,  quos  omnes  nimio,  ut  debuit,  affectu  recepit.  Et  quia  ne  casu 
superveniretcivitati  et  exercitui  nostro  inimicissima6  Turcorum  turba,  me  reman- 
sisse  apud  urbem  gavisus7  est  vaide  :  altius  vero  atque  levius8,  quod  tune  remansi, 
c  ipse  recepit  quasi  aureum  montem  ex  praedis  factis.  In 9  eadem  qua  manebat  insula 
magnus  imperator  de  spoliis  Nicaeae  urbis  sic  ordinavit  pretiosiora,  ut10  sciiicet 
aurum,  gemmas,  argentum,  pallia,  equos  et  hujusmodi11  milites  babeant;  omnia 
vero  victualia  peditibus  distribuante;  principes  cunctos  de  propriis  thesauris 
suis  se  ditaturum 12  disposuit. 
d     Sic,  utpraediximus,  Deo  triumphante,  reddita  est  maxima  Nicaea  xin  kal.  Julii b.  n 
Legitur  in  primitiva  Ecclesia  sanctos  patres  apud  Nicaeam  sanctam  synodum  cé- 
lébrasse; et  ibi  Ariana  haeresi  destructa,  Sanctae  Trinitatis  fidem,  Spiritu  Sancto 
ducente  13,  eos  confirmasse  :  et  quae,  peccatis  pastorum  14  exigentibus,  facta  fuerat 
magistra  erroris,  nunc,  Deo  propitiante,  per  peccatores  servos  suos  facta  est  disci- 
e  pula  veritatis.  Dico  tibi,  mi  dilecta,  quia  de  saepedicta  Nicaea  usque  Jérusalem15 
per  quinque  septimanas  perveniemus,  nisi  Antiochia  obstiterit  nobis.  Valete16. 


IL 

STEPHANI,  COMITIS  CARNOTENSIS  AC  BLESENSIS, 

AD  UXOREM  ADELAM 

EPISTOLA*. 


Stephanus  cornes  Adelae,  dulcissimae  atque  amabilissimae  conjugi,  carissimisque    a.  io98. 

1  Reddidere.  b.  —  2  Propere.  b.  —  5  Venerabatur.  b.  —  4  Comprimeret.  B.  —  5  Quem.  b.  —  6  lnimico- 
rum.  b.  —  7  Remansisse  ad  urbem  audivit,  gavisus.  b.  —  8  Lœtius.  b.  —  9  Montem  ei  dédissent.  In.  b.  — 
10  Ait.  b.  —  11  Ejuscemodi.  b.  —  12  Ditaturos.  b.  —  13  Docente.  b.  —  14  Postea.  b.  —  15  Hierusalem.  b. 
—  16  Vale.  b. 


"  Cf.  Tudeb.  II,  xiv,  p.  a4,  127,  ia8,  181,  18a; 
Raimundum  de  Aguilers,  p.  339,  a4o;  Fulcherium, 
1.  I,  c.  nt,  p.  333,  334;  Gesta  Francoram,  p.  igb;  Ra- 
dulfum  Cadomensem ,  c.  xvu,  p.  618;  Robertum  Mona- 
chum,  1.  III.  c.  v,  p.  758. 

b  Fortasse  xn  kal.  Julii  legendum.  Urbs  enim,  si  qua 
Will.Tyr.fides,t  menseJunio,xxdiemensis,  >A.D.  1097 
capta  est.  (Vide  Will.  Tyr.  1.  M,  c.  xn,  p.  ia8.)  Cui 
consentire  videtur  FulcheriusCarnotensis  :  •  Die  siquidem 
«  illo  quo  Nicaea  sic  est  comprehensa  sive  reddita  Junius 


«  mensis  solstitio  repercussus  est.  »  (  Vide  supra,  p.  334*  ) 
Solstitium  quidem  vm  kal.  sive  Januarii  sive  Julii  vulgo 
affixum  erat  (Bed.  De  tempor.  t.  I,  p.  307);  legitur 
autem  in  ejusdem  Bedae  Ephemeride  ;  «xn  kal.  Jul. 
t  Solstitium  secundum  Orientent.  •  (Ibid.  t.  I,  p.  a 5a;  cf. 
ibid.  t.  II,  p.  9.) 

e  D'Achery,  Spicilegiumà  t.  IV,  p.  257,  Paris.  1661 
(edit.  in-4°);  t  III,  p.  43o,  Paris.  1733  (edit.  in-fol.). 
Refert  uxori  quae  in  castris  ante  Antiochiam  a  Christianis 
acta  sunt. 


Digitized  by 


Google  J3i 


888  EPISTOLjE  STEPHANI, 

filiis  suis,  atque  cunctis  fidelibus  suis  tam  majoribus  quam  minoribus,  totius  salu-^  a 
tis  gratiam  et  benedictionem.  Credas  certissime,  carissima,  quod  nuntius  iste  quem 
dilectioni  tuae  misi,  sanum  me  atque  incolumem,  atque  omni  prosperitate  magni- 
ficatum  Dei  gratia  dimisit  ante  Antiochiam.  Et  jam  ibi  cum  omni  electo  Christi 
cxercitu  sedema  Domini  Jesu  cum  magna  ejus  virtute  per  viginti  très  continuas 
septimanas  tenueramusb.  Scias  pro  certo,  mi  dilecta,  quod  aurum  et  argentum  b 
aliasque  divitias  multas  duplo  nunc  habeo  quam  tune  quando  a  te  discessi  mihi 
dilectio  tua  attribuisset.  Nam  cuncti  principes  nostri,  communi  consilio  totius 
exercitus,  me  dominum  suum  atque  omnium  suorum  actuum  provisorem  atque 
gubernatorem,  etiam  me  nolente,  usque  ad  tempus  constitueront0.  Satis  audisti 
quia,  post  captam  Nicaeam  civitatem,  non  modicam  pugnam  cum  perfidis  Turcis  c 
babuimusd,  et  eos,  Domino  Deo  subveniente  devicimus  primum;  posthaec  totius 
Romaniac  partes  Domino  adquisiviin us;  postea  Cappadociam;  atque  in  Cappadocia 
quemdam  Turcorum  principem  Assâme  habitare  cognovimus.  Illuc  iter  nostrum 
direximus;  cuncta  vero  castra  illius  vi  devicimus,  et  eum  in  quoddam  firmissi- 
mum  castrum  f  in  alta  rupe  situm  fugavimus;  terram  quoque  ipsius  Assâm  uni  d 
ex  nostris  principibus  dedimus*;  et  ut  praedictum  Assâm  debellaret,  cum  multis 
Christi  militibus  ibi  eum  dimisimus.  Deindc  per  mediam  Armeniam  semper  nos 
insequentes  nefandos  Turcos  usque  ad  magnum  flumen  Euphratem  fugavimus, 
et  etiam  ad  ripam  ejusdem  fluminis,  dimissis  cunctis  sarcinis  et  saumariis  suis, 
per  médium  flumen  in  Arabiam  fugerunt.  Ex  ipsis  vero  Turcis  audaciores  milites  f 
nocte  ac  die  cursu  veloci  in  Syriam  regionem  intrantes,  ut  in  regiam  urbem  Antio- 
chiam intrare  valerent  ante  adventum  nostrum,  festinarunt.  Cunctus  vero  Dei 
exercitus  hoc  cognoscens,  cunctipotenti  Domino  gratias  laudesque  dignas  de- 
derunt.  Ad  principalem  praedictam  urbem  Antiochiam  cum  magno  gaudio  nos 
properantes,  eam  obsedimus,  et  cum  Turcis  sœpissime  ibi  plurimas  conflictiones  g 
habuimus;  et  in  veritate  septies  cum  civibus  Antiochenis  et  cum  innumeris  adven- 
tantibus  ad  subveniendum  sibi  auxiliis,  quibus  obviam  occurrimus,  armis  ferocio- 
ribus ,  Christo  praeeunte ,  pugnavimus;  et  in  omnibus  .vu.  praeliis  praedictis ,  Domino 
Deo  coopérante,  convicimus,  et  de  ipsis  sine  omni  numéro  verissime  interfecimus. 
In  ipsis  vero  praeliis  et  in  plurimis  in  civitatem  factis  congressionibus,  de  Christi-  h 
colis  confra tribus  nostris  multos  occiderunt,  quorum  vere  animas  ad  Paradisi 
gaudia  intulerunt. 

Antiochiam  vero  urbem  maximam,  ultra  quam  credi  potest  firmissimam  atque 
inexpugnabilem  reperimus.  Audaces  itaque  milites  Turci  plus  quam  .v.  millia  intra 
civitatem  confluxerant,  exceptis  Saracenis,  Publicanis,  Arabibus,  Turcopolitanis,  j 
Syris,  Armenis  aliisque  gentibus  diversis,  quarum  multitudo  infinita  inibi  con- 
venerat.  Pro  his  igitur  inimicis  Dei  et  nostris  oppugnandis,  multos labores  et  innu- 
mera  mala  Dei  gratia  hucusque  sustinuimus.  Multi  etiam  jam  sua  omnia  haec  in 
sanctissima  passione  consumpserunt.  Plurimi  vero  de  nostris  Francigenis  tempo- 


"  Id  est  obsidionem,  Gallice  siège.  (D'Achery.) 

b  Hanc  epistolam  Stephanus  scripsisse  videtur  mense 
Martio  exe  un  te,  vel  polius  mense  Apriii  ineunte, 
A.  D.  1098.  Ad  urbem  Antiochiam  Franci  vénérant 
die  xxi°  mensis  Octobris  A.  D.  1097.  (Cf.  Tudeb.  V,  n, 
p.  35.) 

0  Cf.  Tudeb.  XI,  1,  p.  74,  i48,  2o3;  Radulf.  Cada- 
111  eus.  p.  616,  64a,  6^9;  Robert.  Monach.  1.  VI,  c.  xv, 
p.  8i5. 


d  Hic  agitur  de  Victoria  Francorum  prope  Dory- 
laeum.  (Cf.  Tudeb.  III,  1,  p.  25, 128,  129,  182,  etc.) 

e  Forte  Assanem  sive  Assanutu.  (D'Achery.)  — Kilidj- 
Arslan ,  principem  Turcorum  ? 

f  (Jrbem  Plastentiam,  de  qua  vide  supra,  p.  32, 
annol.  b;  p.  i3i ,  annot.  d. 

*  Petrode  Aliphi  sive  de  Alpibus.  (Cf.  Tudeb.  IV,  iv, 
p.  32,  i3i  ;  i85;  Robertum  Monachum,  1.  III,  c.  xxv, 
p.  75g.) 


Digitized  by 


Google 


COMITIS  CÀRNOTENSIS. 


889 


a  ralem  mortem  famé  subissent,  nisi  Dei  clementia  et  nostra  pecunia  eis  subvenis-  a.  1098. 
set  Per  totam  vero  hiemem,  ante  saepedictam  Antiochiam  civitatem,  frigora  prae- 
nimia,  ac  pluviarum  immoderatas  abundantias,  pro  Christo  Domino  perpessi 
sumus.  Quod  quidam  dicunt,  vix  posse  pati  aliquem  in  tota  Syria  solis  ardorem 
falsum  est;  nam  hiems  apud  eos  occidentali  nostrae  similis  est.  Quum  vero  Cas- 

b  pianus*,  Antiochiae  admiraldus,  id  est  princeps  et  dominus,  se  adeo  a  nobis  prae- 
gravatum  conspiceret,  misit  filium  suura,  Sensadoiob  nomine,  principi  qui  tenet 
Hierosolymamc,  et  principi  de  Calep  Rodoamd,  et  principi  de  Damasco  Docapc.  Item 
misit  in  Arabiam  propter  Bolianuthf  et  in  Corathaniam  propter  Hamelnutb*.  Hi 
.y.  admiraldi  cum  .xii.  millibus  electorum  militum  Turcorum  ad  subveniendum 

c  Antiochenis  subito  vénérant.  Nos  vero  hoc  totum  ignorantes,  multos  de  nostris 
militibus  per  civitates  et  castella  miseramus.  Sunt  vero  nobis  per  Syriam  .clxv. 
civitates  et  castra  in  nostro  proprio  dominio.  Sed  paulo  antequam  ad  urbem  veni- 
rent,  per  très  ieugas  cum  .dcc.  militibus  in  quamdam  planitiem  ad  Pontem  Fer- 
reumheis  occurrimus.  Deus  autem  pugnavitpro  nobis  suis  fidelibus  contra  eos; 

d  nam  ea  die  virtute  Dei  eos  pugnando  devicimus,  et  de  ipsis  sine  numéro,  Deo 
semper  pro  nobis  praeliante,  interfecimus;  et  etiam  plusquam  .ce.  capita  eorum, 
ut  inde  congratularentur  Christiani  populi,  in  exercitum  attulimus.  Imperator 
vero  de  Babylonia  misit  *  ad  nos  in  exercitu  nuntios  suos  Saracenos  cum  litteris 
suis,  et  per  eos  firmavit  pactum  et  dilectionem  nobiscum. 

e  Quid  nobis  in  bac  Quadragesima'  contigerit,  tibi,  carissima,  notificare  diligo. 
Principes  nostri  ante  quamdam  portam,  quae  erat  inter  castra  nostra  et  mare,  cas- 
tellum  fieri  constituerant;  nam  per  eam  portam  quotidie  Turci  exeuntes,  de  nos- 
tris euntes  ad  mare  interficiebant  (urbs  enim  Antiochia  distat  a  mari  per  .v.  Ieu- 
gas). Hac  de  causa  egregium  Boimundum  et  Raimundum  comitem  de  Sancto 

F  jEgidio  ad  mare,  ut  inde  marinarios  ad  hoc  opus  juvandum  adducerent,  cum  .lx. 
tantum  militum  millibusk,  miseront.  Quum  autem  cum  eisdem  raarinariis  ad  nos 
reverterentur,  congregato  exercitu  Turcorum,  nostris  duobus  improvisis  prin- 
cipibus  occurrerunt,  et  eos  in  fugam  periculosam  miserunt1.  In  illa  improvisa 
fîiga  plusquam  quingentos  nostrorum  peditum  ad  laudem  Dei  perdidimus;  de 

6  militibus  nostris  nonnisi  tantum  duos  pro  certo  amisimus.  Nos  vero  eadem  die,  ut 
confratres  nostros  cum  gaudio  susciperemus,  eis  obviam  exivimus,  infortunium 
eorum  ignorantes.  Quum  autem  pnedictae  portae  civitatis  appropinquaremus,  An- 
tiochena  turba  militum  ac  peditum  de  habito  triumpho  se  extollentes,  in  nostros 
pariter  irruerunt.  Quos  nostri  videntes  ad  Christicola  castra,  ut  omnes  parati  ad 

h  bellum  nos  sequerentur,  miserunt  :  dum  adhuc  convenirent  nostri,  disjuncti 
principes  scilicet  Boimundus  et  Raimundus  cum  reliquo  exercitu  suo  advenerunt, 

'  Alias  Cassianus  vel  Aoxsianus.  (D'Achery.)  Bagi  Fulcherium,  1.  If  c.  xvi,  p.  34a  ;  Radulf.  Cadotnetis 

Seian.  (Vide  supra,  pag.  a48,  annot.  c;  pag.  497,  an-  p.  647,  648;  Robert.  Monach.  I.  IV,  c.  xv,  p.  783  el 

not  d.)  *eq. 

b  Chems  Eddaulah.  (Vide  supra,  p.  197,  annot.  e;  t       1  De  his  legatis  ad  Christiauos  ab  emiro  Afdhal  mis- 

p.  a46,  annot  d,  etc.)  sis  cf.  Tudeb.  VI,  xi,  p.  45,  49,  1 37,  189,  189,  190; 

'  Socmano  Ibn-Orlok.  (Vide  p.  197,  annot.  c.)  Raimundum  de  Aguilers,  p.  247;  Robert.  Monach. 

d  Rodoano,  regulo  Alapiœ.  (Vide  p.  a46,  annot  b;  1.  IV,  c.  xvi,  p.  784;  I.  V,  c.  1-11,  p.  791-793. 
p.  4n,  annot.  c,  etc.)  j  Tempus  Quadragesîmale,  anno  Domini  1098,  die 

•  Deccaco  lbn  Toutousch.  (Vide  p.  197,  annot.  d.)  xp  menais  Februarii  incepit. 

'  Cf.  Gesta  Francorum,  p.  497.  k  Forte  militibus,  id  est  equitibus.  (D'Achery.) 

9  Cf.  ibid.  Le.  1  De  hac  clade  Boamundi  Raimundique  comitis  cf. 

h  Alias  Pons  Ferna?,  vel  Farfar.  (D'Achery.)  De  hac  Tudeb.  VII,  11,  p.  46,  i38,  19a;  Raimund.  de  Agui- 

victoria  Francorum  cf.  Tudeb.  VI,  ix,  p.  43-45,  i36,  1ers,  p.  a48,  249;  Robert.  Monach.  1.  IV,  c.  xvm, 

137,  190,  191;  Raimund.  de  Aguilers,  p.  a46,  a47;  p.  785. 

m.  112 


Digitized  by 


Google 


890  EPISTOLA 

et  infortunium  quod  eis  magnum  evenerat  narraverunt.  Quo  pessimo  rumore  a 
nostri  furore  accensi  in  sacrilegos  Turcos  pro  Christo  mori  parati,  pro  fratrum 
dolore  concurrerunt.  Inimici  vero  Dei  et  nostri  ante  nos  confestim  fugientes, 
in  urbem  suam  intrare  tentaverunt,  sed  res  longe  aliter  Dei  gratia  evenit;  nam 
quum  transire  per  pontem  super  (lumen  magnum,  Moscholo*  fundatum,  vellent, 
nos  eos  cominus  insequentes,  multos  ex  ipsis,  antequam  accédèrent  ad  pontem,  b 
interfecimus;  multos  in  flumen  projeciinus,  qui  omnes  necati  sunt;  multos  vero 
supra  pontem,  plurimos  etiam  ante  portae  introitum  occidimus.  Verumtamen  dico 
tibi,  mi  dilecta,  et  verissime  credas,  quod  eodem  praelio  .xxx.  admiraldos,  id  est 
principes,  aliosque  trecentos  nobiles  Turcos  milites,  exceptis  aliis  Turcis  atque 
paganis,  interfecimus.  Computati  sunt  ergo  numéro  mortui  Turci  et  Saraceni  c 
.mccxxx.;  de  nostris  autem  unum  solum  non  perdidimusb. 

Dum  vero  capellanus  meus  Alexander  sequenti  die  Paschœc  cum  summa  festi- 
natione  bas  litteras  scriberet,  pars  nostrorum  Turcos  insidiantium  victricem  pug- 
nam  cum  eis,  Domino  praeeunte,  habuerunt  et  fecerunt,  et  de  ipsis  .lx.  milites 
occiderunt,  quorum  cuncta  capita  in  exercitu  attulerunt.  d 

Pauca  certe  sunt,  carissima,  quœ  tibi  de  multis  scribo,  et  quia  tibi  exprimera 
non  valeo  quae  sunt  in  animo  mco,  carissima,  mando  ut  bene  agas,  et  tibias d  tu» 
egregie  disponas,  et  natos  tuos,  et  hominese  tuos  honeste,  ut  decet  te,  tractes,  quia 
quam  citius  potero  me  certe  videbis.  Vale. 


III. 

ANSELMÏf  DE  RIBODI  MONTE 
AD  MANASSEM*,  ARCHIEPISCOPUM  REMENSEM, 

EPISTOLA. 


og8.  In  nomine  Domini.  Incipit  epistola  quam  transmiserunt  sancti  peregrini  qui 
amore  Dei  perrexerunt  Hierosolymam,  anno  ab  Incarnatione  Domini  MXCVHI, 
tempore  Urbani  papae,  indictione  septima.  e 

Domino  suo  et  patri  Manassei,  Dei  gratia  Remorum  venerando  archiepiscopo, 
Anselmus  de  Ribodi  Monte,  suus  fidelis  homo  et  humilis  servus,  salutem.  Sciât 
sublimitas  vestra,  révérende  pater  et  domine,  quia,  etsi  non  prœsentialiter,  tamen 
absentes,  in  cordibus  nostris  a  vobis  auxilium  quotidie  postulamus;  nec  solum  a 
vobis,  sed  etiam  ab  omnibus  sanctae  matris  Ecclesiae  Remensis  filiis,  in  quibus  f 
sane  maximam  fiduciam  habemus.  Quia  etiam  dominus  noster  estis,  et  totius  regni 

"  Moscbolum  est  hoc  templum  quod  Mahumariam  vel  d  Sic  in  u traque  Spicilegii  édition*». 

Machomariam  (G  al  lice  mosquée)  céleri  scriplores  vocant.  *  Id  est  fidèles  seu  vassalos.  (D'Achery.) 

b  Cf.  Tudeb.  VII,  m,  p.  47,  48,  i38,  19a,  193;  f  D'Achery,  Spicilegium,  L  VII,  p.  191  (edit.  in-4'); 

Raimund.  de  Aguilers,  p.  2^9;  Robert.  Monach.  1.  IV,  t.  III,  p.  43 1  (edit.  in-fol.).Cf.  supra,  p.  276,  annotât,  c. 

c.  xix,  p.  786,  788.  9  Manasses  II  de  gente  Castillionea  (Gai lice  de  Chas- 

*  Pascha ,  hoc  anno,  die  xxtiii0  menais  Martu  cele-  tillon),  archiepiscopus  Remensis  ab  anno  1 096  ad  an  nom 

bratumest.  1106.  (Cf.  Galliam  christ,  t.  IX,  p.  77-80.) 


Digitized  by 


Google 


ANSELMI  DE  RIBODI  MONTE. 


891 


a  Francorum  maxime  a  vobis  pendet  consilium,  notificamus  paternitati  vestrae  ali-  a.  1098. 
qua  de  his  prosperis  et  adversis  quae  nobis  evenerunt.  Ceteris  vero  per  vos  noti- 
ficetur,  ut  pariter  in  adversis  nobis  compatiamini,  et  in  prosperis  nobiscum  gau- 
deatis. 

Mandavimus  vobis  obsidentes  atque  capientes  Nicaeam,  et  inde  recedentes, 

b  totam  Romaniam  atque  Armeniam  peragrantes,  quomodo  nos  habuimus.  Nunc 
autem  restât  ut  de  obsidione  Antiochiae,  de  multimodis  periculis  illic  praeli  bâtis, 
de  innumeris  praliis  contra  regem  Galapiae*,  contra  Damascum,  contra  illum  ulti- 
mum  Hierosolymitanum ,  perpétra tis,  aliquantulum  loquamur. 

Obsessa  est  igitur  Antiochia  ab  exercitu  Domini  nimis  viriliter  et  audacius 

c  quam  dici  potest.  Quam  inauditos  conflictus  ibi  ad  qua  m  dam  occidentalem  por- 
tam  cerneres!  Quam  mirabiliter  illos  per  sex  portas  prosilientes  quotidie,  si 
prasens  adesses,  videres!  utrisque,  illis  videlicet  et  nostris,  pro  libertate  et  vita 
certantibus.  In  illis  diebus,  nostri  principes  cupientes  civitatem  magis  ac  ni  agi  s 
arctare,  orientalem  portam  tune  primum  obsedimus,  castelloque  ibi  firmatob,  Boa- 

d  mundus  in  illo  posuit  partem  sui  exercitus.  Principibus  autem  nostris  tune  tem- 
poris  aliquantulum  intumescentibus,  Deus,  qui  flagellât  omnem  filium  quem 
diligit,  adeo  nos  castigavit  ut  vix  invenirentur  .dcc.  équités  in  nostro  exercitu; 
et  non  ideo  quia  hommes  probi  et  audaces  nobis  deessent,  sed  quia  equi,  aut 
inopia  victus,  aut  nimietate  frigoris,  fere  omnes  perieruntc.  Turci  vero,  equis  et 

e  omnibus  necessariis  abundantes,  castra  nostra  quotidie  circuibant,  fluvio  quodam 
interposito,  qui  pro  muro  nobis  habebatur.  Aberat  et  castellumd  Turcorum  fere 
.▼m.  millibus,  qui  ingredientes  et  egredientes  de  nostro  exercitu  quotidie  occi- 
debant.  Contra  quos  nostri  principes  exeuntes,  Deo  adjutore,  illos  in  fugam  ver- 
terunt,  et  multos  eorum  occiderunt.  Videns  ergo  Antiochensis  se  laesum,  Damas- 

f  cum  in  auxilium  advocavit  :  qui  providentia  Dei  Boamundum  et  Flandrensem 
comitein,  qui  ad  quaerendas  escas  ierant  cum  parte  nostri  exercitus,  obvios  habuit, 
et,  Dei  auxilio  prœeunte,  victus  fugatusque  est  ab  eise.  Adhuc  Antiochensis  cogi- 
tans  de  salute  misit  ad  regem  Galapiae;  pecuniaque  maxima  promissa,  ad  hoc  ut 
veniret  cum  omnibus  copiis  suis,  illum  excita  vit.  Quo  adveniente,  nostri  prin- 

g  cipes  castra  egressi  sunt,  et  Deo  adjutore,  illa  die,  cum  .dcc.  equitibus  et  paucis 
peditibus,  .xv.  millia  Turcorum  cum  suo  rege  devicerunt,  et  in  fugam  verterunt, 
et  multos  eorum  occiderunt.  In  illo  igitur  praelio  nostri ,  non  paucis  equis  recu- 
peratis,  cum  victoria  gaudentes  reversi  sunt. 

Ex  illa  ergo  die  magis  ac  magis  convalescentes,  viribus  receptis,  consilium  inie- 

h  runt  quomodo  occidentalem  portam,  quae  nobis  portum  maris,  ligna  et  herbam 
auferebat,  obsiderent.  Commuai  vero  consilio  Boamundus  et  cornes  Sancti  iEgidii 
portum  adierunt,  illos  addicturif  qui  illic  morabantur.  Intérim  qui  remanserant 
ad  sarcinas,  cupientes  sibi  adquirere  nomen,  quadam  die  post  prandium  incàute 
illam  occidentalem  portam  adierunt,  unde  turpiter  repulsi  atque  fugati  sunt.  Ter- 

j  tia  post  haec  die,  Boamundus  et  cornes  Sancti  iEgidii  revertentes  miserunt  ad  prin- 


*  ls  est  Rodoan,  regulus  Halebi  sive  Alapiœ,  qui 
dicitur  rex  Galaphiœ  in  Gestis  Francoram,  p.  ^97, 

539. 

b  Hic  agitur  de  castro  in  vertice  montis  Maregart  sive 
Margaret  sdificalo.  (Cf.  Tudeb.  V,  v,  p.  36,  37,  i33, 
187  ;  Robert.  Monach.  1.  IV,  c.  if  p.  776.) 

c  Cf.  Raimund.  de  Àguilers,  p.  a45,  a6i;  Fulcher. 
Carnot.  1.  1,  c.  xx,  p.  346,  348;  Radulf.  Cadomens. 


p.  647;  Robert.  Monach.  1.  IV,  c.  xn,  p. '78a;  1.  VI, 
c.  xiv,  p.  81 5. 

d  Castellum  Areg.  (Cf.  Tudeb.  VI,  vu,  p.  43,  i36, 
190;  Robert.  Monach.  1.  IV,  c.  11 ,  p.  776,  783.) 

•  Cf.  Tudeb.  V,  vu,  p.  37,  38,  1 33,  187;  Raimund. 
de  Aguilers,  p.  a4a  »  a43;  Robert.  Monach.  1.  IV,  c.  vu  , 
p.  778. 

f  Forte  adituri?  (D'Achery.) 

112. 


Digitized  by 


892  EPISTOLA 

«098.  cipes  exercitus  ut  iliis  occurrerent,  et  sic  pariter  porta  m  obsidereut.  Mis  autem  a 
parumper  morantibus,  Boamundus  et  cornes  Sancti  iEgidii  a  Turcis  victi  atque 
fugati  suntV  Itaque  nostri  homines  dolentes,  atque  suum  dedecus  pariter  gementes 
(nam  illa  die  de  nostris  mille  corruerant),  ac  rébus  ordinatis,  Turcos  militumb  ré- 
pugnantes ac  retinentes  vicerunt  et  in  fugam  verterunt.  Perierunt  autem  illa  die 
de  inimicis  fere  mille  et  .cccc.  tani  armis  quam  fluvio,  qui  hiemalibus  pluviis  b 
abundabat c. 

His  ita  patratis,  nostri  firmare  castellum  aggrediuntur,  illoque  multiplici  vallo, 
inuro  firmissimo,  nec  non  et  duabus  turribus  munito,  comitem  Sancti  iEgidii 
eu  m  balistariis  et  sagittariis  illic  collocant.  0  eu  m  quanto  periculo,  cum  quanlo 
la  bore,  illum  firmayimus!  pars  quœdam  nostri  exercitus  castellum  orientale,  alia  c 
pars  castra  servabat,  quum  omnes  castellum  firmabant.  Ex  illis  balistarii  et  sagit- 
tarii  portam  custodiebant.  Reliqui,  et  ipsi  principes  aggerem  jacere,  lapides  por- 
tare,  murum  struere  non  cessabant.  Quidjnjam1  numerare  multimodas  tri  bu  la- 
tiones  quae  tacite  etiam  satis  per  se  patent,  videlicet  famés,  aeris  intempéries, 
timidorum  militum  fugas,  quae  quanto  asperiores  tanto  alacriores  nostri  in  susti-  d 
nendo  fuerunt?  Verumtamen  illud  silendum  minime  putamus,  quod  quadam  die 
Turci  se  civitatem  reddituros  simulaverunt,  et  in  tantum  nos  deceperunt,  ut  de 
nostris  ad  illos  exciperent,  et  de  suis  ad  nos  plurimi  exirentd. 

Dum  haec  ita  agerentur,  utpote  nihil  babentes  fidei,  insidias  nostris  posuerunt, 
ubi  occisus  est  Wallo  conestablese;  et  alii,  tam  de  suis  quam  de  nostris,  plures  e 
corruerunt.  Post  haec  autem  transactis  paucis  diebus,  nuntiatum  est  nobis  Corba- 
ranf,  principem  militiae  régis  Persarum,  in  nostram  mortem  conjurasse,  et  cum 
innumerabili  exercitu  magnum  flumen  Eufratem  jam  praeterisse.  Deus  autem,  qui 
semper  sperantes  in  se  non  deserit,  non  dereliquit  suos,  sed  civitatem  Antio- 
cbiam,  tribus  civibus  eam  tradentibus,  in  nonis  Juniig  misericorditer  nobis  dédit,  f 
Depopulata  autem  civitate,  ipsa  die  omnes  paganos  in  ea  occidimus,  exceptis 
quibusdam  in  castello  civitatis  se  tuentibus. 

Sequenti  ergo  die,  adveniens  Corbaran  cum  rege  Damascih  et  duce  Baldach', 
et  cum  rege  Hierosolymitano',  et  aliis  quam  plurimis,  civitatem  obsedit.  Nosigitur, 
obsessi  ab  illis,  et  obsidentes  praedictos  paucos  in  castello  civitatis,  ad  edendas  g 
carnes  equorum  et  asinorum  compulsi  sumusk.  Secunda  die  adventus  illoruni, 
Rogerium  de  Barnonis  Villa1  nobis  occiderunt.  Tertia  diem,  castellum  quod  contra 
Antiochenses  firmavimus  aggrediuntur,  sed  nil  profecerunt.  Rogerium  tamen  cas- 
tellanum  Insulae11  vulneraverunt,  unde  mortuusest.  Videntes  quia  ex  illa  parte  nihil 
proficerent,  montana  ascenderunt.  Nos  autem  contra  illos  egressi,  victi  sumus  ab  h 
illis  atque  fugati.  Ipsi  vero  nobiscum  muros  ingressi,  illum  diem  et  noctem  sequen- 
tem  insimul  fuimus,  distantes  ab  invicem  quasi  uno  lapidis  jactu.  Sequenti  die, 

1  Quidam.  Lege  :  Quid  aitinet.  (D'Achery.) 

•  Cf.  supra,  p.  889,  annot.  /.  1  Id  est  Bagdad.  (Cf.  Will.  Tyr.  1.  XlX,c.xiu,p.  903.) 
b  Multum  ?  (D'Achery.  )  *  Socmano-Ibn-Ortok.  (  Vide  supra ,  p.  889 ,  annot.  c.) 

•  Cf.  supra,  p.  890,  annot.  b.  k  Cf.Tudeb.  X/xn,p.  73,  i48,  aoo,  ao3;  Fulcher. 
4  Cf.  Robertum  Monachum,  i.  V,  c.  v,  p.  794.  Carnot.  p.  3&i;  Radulf.  Cadomens.  p.  65 1;  Robert.  Mo- 

•  Cf.  Robertum  Monachum,  \.  V,  c.  vi,  p.  794»  nach.  1.  VI,  c.  xrv,  p.  8i5. 

795.  1  De  Barna villa ,  ap.  Raimundum  de  Aguilers ,  p.  a5a. 

f  Kerboga.  (Vide  p.  a 5a,  annot.  /;  p.  345;  p.  808,  (Cf.  quoque  Tudeb.  abbreviat.  p.  137;  Imitatum,  p.  181, 

annot.  a.)  198;  Robert.  Monach.  I.  VI,  c.  vin,  p.  808,  809.) 

9  Id  est  die  v°  mensis  Junii,  A.  D.  1098.  "  Id  est  die  vu°  mensis  Junii.  (Cf.  annot.  g.) 

k  Deccaco.  (Vide  supra,  p.  889,  annot.  e.)  u  GalHce  Lille. 


Digitized  by 


ANSELMI  DE  RIBODI  MONTE.  893 

a  aurora  apparente,  altis  vocibus  Baphometh  invocaverunt,  et  nos  Deum  nostrum    a.  io98. 
in  cordibus  nostris  deprecantes,  impetum  facientes  in  eos,  de  mûris  civitatis 
omnes  expulinius.  Ibi  mortuus  est  Rogerius  de  Bithiniacavilla*.  Ipsi  vero  castra 
moventes,  totas  civitatis  portas  obsederunt,  ad  redditioneui  cupientes  nos  com- 
pellere  inopia  victus. 

b  Positis  ergo  in  tanta  trihulatione  servis  suis  Deus  auxiliatricem  dexteram  suam 
porrexit,  et  divina  révéla tione  lanceamb  qua  perforatum  est  corpus  Christi  mise- 
ricorditer  revelavit.  Latebat  autem  in  ecclesia  beati  Pétri  sub  pavimento  quasi 
duas  staturas  hominis.  Inventa  ergo  istapretiosa  margarita,  cor  omnium  nostrorum 
revixit,  et  vigilia  apostolorum  Pétri  et  Paulic,  accepto  in  ter  se  consilio,  miserunt 

c  nuntiosd  ad  Corbaran,  qui  dicerent  :  «  Haec  dicit  exercitus  Domini  :  recède  a  nobis 
«et  ab  haereditate  beati  Pétri;  alioquin  armis  fugaberis.  »  Quo  audito,  Corbaran, 
evaginato  gladio,  juravit  per  regnum  et  thronum  suum,  quod  defenderet  se  de 
omnibus  Francis,  et  dixit  se  terram  possidere  et  semper  possessurum  juste  vel 
injuste.  Mandavit  enim  quod  nec  verbum  ab  illo  audirent,  donec  derelicta  Antio- 

d  chia  Christum  denegarent,  et  legem  Persarum  profiterentur. 

His  auditis,  Christiani  confessione  mundati,  perceptione  corporis  et  sanguinis 
Christi  firmiter  armati,  parati  ad  pralium,  portam  egressi  sunt.  Egressus  estpri- 
mus  omnium  Ugo  Magnus  cum  suis  Francis.  Deinde  cornes  Normannorum  atque 
Fiandriensis.  Post  istos  venerandus  episcopus  Podiensis,  et  acies  comitis  Sancti 

e  iEgidii.  Postillum  Tancredus.  Uitimus  omnium  Boamundusinvictissimus.  Aciebus 
ergo  ordinatis,  lancea  Domini  praeeunte  et  ligno  Dominico,  cum  fiducia  maxima 
cœperunt  prœliari;  Deoque  juvante,  praedictos  principes  Turcorum  confusos  et 
omnino  victos  in  fugam  verterunt,  et  innumeros  eorum  occiderunt.  Revertentes 
igitur  cum  Victoria,  grates  Domino  egimus,  et  sole  m  ni  ta  te  m  Apostolorum6  cum 

f  laetitia  maxima  celebravimus.  Ipsa  die  redditum  est  nobis  castellum,  filio  régis 
Antiochensis  cum  Corbaran  in  f  ugam  verso.  Ipse  rex,  die  qua  reddita  est  civitas, 
fugiens  a  rusticis  interemptus  fueratf  in  montanis. 

Haec  idcirco  mandavimus  vestrae  paternitati,  ut  de  ereptione  Christianorum  et 
de  libertate  Antiochensis  matris  Ecclesiae  gaudeatis,  et  pro  nobis  omnibus  Deum 

g  devotius  exoretis.  Confidimus  enim  multum  in  vestris  orationibus,  et  quicquid 
proficimus,  non  nostris  meritis,  sed  vestris  precibus  reputamus.  Nunc  ergo  pre- 
camur  ut  terram  nostram  in  pace  custodiatis,  et  ecclesias  et  pauperes  de  manibus 
tyrannorum  defendatis.  Precamur  etiam  ut  de  falsis  peregrinis  consilium  capiatis, 
quatinus  aut  signum  salutiferae  crucis  iterum  cum  pœnitentia  assumant,  et  iter 

h  Domini  peragant,  aut  periculo  excommunicationis  subjaceant.  Sciatis  pro  certo 
quia  janua  terrae  aperta  est  nobis,  et  inter  alios  bonos  nostros  eventus,  rex  Baby- 
loniae,  missis  ad  nos  nuntiis,  dixit  se  obedire  nostrae  voluntati.  Valete. 

Obsecramus  in  Domino  Jesu  ut  omnes  ad  quos  haec  epistola  pervenerit,  pro 
nobis  et  pro  mortuis  nostris  Deum  exorent. 

"  Gallice  Betheniville  (Marne)?  îv,  p.  77,  1A9,  ao4î  Raimund.  de  Aguilers,  p.  269; 

b  Cf.  Tudeb.  X,  x,  p.  70,  147,  20 1;  Raimund.  de  Fulcher.  Carnot.  p.  3^7;  Radulf.  Cadomens.  p.  664; 

Aguilers,  p.  2 53;  Fulcher.  Carnot.  p.  344;  Radulf.  Ca-  Robert.  Monach.  1.  VII,  c.  v,  p.  8a5.) 

domens.  p.  676;  Robert.  Monach.  1.  VII,  c.  11,  p.  822  *  ld  est  diem  xxixum  mensis  Junii. 

et  seq.  f  Cf. Tudeb.  IX,vu,p.  58,  i4a,  197,  i98;Raimund. 

0  Id  est  die  xxvni*  mensis  Junii,  A.  D.  1098.  de  Aguilers,  p.  a5a;  Fulcher.  Carnot.  p.  343;  Radulf. 

*  Petrum  Heremitam  Herluinumque.  (Cf.  Tudeb.  XI,  Cadomens.  p.  656  ;  Robert.  Monach.  1.  VI ,  c.  111 ,  p.  806. 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INDICES. 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES 


QUO  NOM1NA  QVJE  AD  RES,  LOCOS  ET  HOMINES  PERTINENT,  COMPREHENDUNTUR. 


MTTERARUM  EXPL1CATIO. 


A.  Raimundus  de  Aguilers.  —  C.  Radulfus  Cadomensis.  —  F.  Fulcheriua  Camotensis. 
G.  Gesta  Francorum.  —  H.  Secunda  pars  Historié  Hierosolimitanae.  —  M.  Robertus  Monachus.  —  R.  Anselmus  de  Ribodi  Monte. 
S.  Stephanus  Camotensis.  —  T.  Tudebovis.  —  T.  A.  Tudebovis  abbreviatus. 
T.  D.  Tudebovis  a  Duchesnio  editus.  —  T.  J.  Tudebovis  imitatus.  —  V.  Variantes  lectiones. 


Aaron  ,  frater  Moysis.  —  Aaronis  virga ,  F.  V.  p.  356  ;  G. 
p.  5io;  =  monasterium,  F.  p.  38 1;  G.  p.  5a3;  = 
oralorium ,  H.  p.  556. 
Abbas,T.  XI,  ii,  p.  75;  T.  D.  p.  75;  T.  A.  p.  î ai,  149; 
T.  J.  p.  17a,  173;  M.  p.  843.  —  Abbates  in  concilio 
Claromonlano ,  T.  A.  p.  1  a  1  ;  T.  J.  p.  1 69  ;  F.  p.  3a  1  ; 
G.  p.  491.  —  Abbas  quidam  Crucis  lignum  pal  a  m 
cunctis  gestat,  F.  p.  39a. 
Abel,  filius  Adamae.  —  Sanguis  ejus  in  terra  Damasci 

fusus,  F.  p.  479. 
Abgabon,  rex  Edessae,  G.  V.  p.  543. 
Abnegabe  Deum ,  T.  I ,  m ,  p.  1  a  ;  T.  D.  p.  1  a  ;  T.  VIII , 
n,  p.  5i-5a;  T.  D.  p.  5i-5a;  T.  XI,  11,  p.  75;  T. D. 
p.  75;  T.  XI,  v,  p.  78;  T.  D.  p.  78;  T.  A.  p.  i5o; 
T.  J.  p.  175,  i86%  191,  196,  ao4,  ai 3,  ag5;  C. 
p.  67a  ;  M.  p.  734 ,  8a6 ,  8a8  ;  R.  p.  8g3. 
Abou-Goch,  castellum  Syriae,  p.  354,  annot.  I;  p.  509, 

annot.  b.  —  Vid.  Emaus. 
Aboussalama  Morschad,  emirus,  rex  Caesareas  (super 
Orontem) ,  p.  95 ,  annot.  /;  p.  309 ,  annot./;  p.  37a , 
annot.  c;  p.  85 1,  annot.  c;  3=  nuntios  ad  Raimun- 
dutn  miltit,  T.  XIII,  vu,  p.  g5;  T.  D.  p.  95;  T.  A. 
p.  i56;  T.  J.  p.  309,  aïo;  A.  p.  37a  ;  M.  p.  85i;  = 
dédit  improbos  duces  exercitui  Christiano,  A.  p.  37a. 
—  Litleras  ejus  ad  Sarracenos  intercipit  Raimundus 
de  Insula,  A.  p  373,  373. 
Abraham,  patriarcba.  —  Abrahami  sinus,  T.  VIII,  11, 
p.  53;  T.  D.  p.  53  ;  T.  XII,  iv,  p.  86;  T.  D.  p.  86;  T. 
J.  p.  1 94 ,  307  ;  =  altare ,  F.  V.  p.  356.  —  Hortus  ejus 
in  urbe  Jericbo,  F.  p.  364-  —  Sepullura  ejus  in  He- 
bron,  F.  p.  379  et  annot.  b;  G.  p.  533. —  Abraham 
de  Carra  peregrinatur,  F.  p.  469;  r=r  arielem  pro 
filio  suo  immolât,  G.  p.  5ao. 
Absolutio  peccalorum,  M.  p.  730. 
Abd  Ali  Ibn  Ammar,  Tripoleos  princeps,  p.  97,  annot. 
d;  p.  311,  annot.  i;  p.  375,  annot.  c;  p.  385,  annot. 
b;  p.  373,  annot.  e;  p.  853,  annot.  B;  =:  nuntios 
ad  Raimundum  mitlit,  T.  XIII,  x,  p.  97  ;  T.  D.  p.  97; 
T.  XIII,  xii,  p.  100;  T.  D.  p.  100;  T.  A.  p.  157,  i58; 
T.  J.  p.  31 1;  A.  p.  375;  M.  p.  853;  =  promittit  Rai- 
mundo  se  Christianam  (idem  amplexurum,  T.  Xflf, 

m. 


x,  p.  97;  T.  D.  p.  97,  T.  XIII,  nu ,  p.  toi;  T.  D. 
p.  101;  T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  an;  M.  p.  853,  857; 
=  tributum  abnuit,  A.  p.  a85  ;  =  cum  Cbristianis 
pacem  facit,  T.  XIII,  xn-xiii,  p.  100,  101;  T.  D. 
p.  100,  101;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  31 1;  A.  p.  378, 
386,  389;  M.  p.  857;  =  recipit  Balduinum  I,  F. 
p.  373;  G.  p.  5ao;  H.  p.  553. 
Ac ardus.  —  Vid.  Achardus. 

Acardus  de  Monte  Merulo,  A.  p.  ag5.  —  Vid.  Achar- 
dus de  Montemerlo. 

Acaron,  urbs  Syriœ,  H.  p.  564.  —  Vid.  4cra. 

Acaronita  ,  ammiratus,  H.  p.  566.  —  Vid.  Djemal-Al- 
molh. 

Acgaron,  urbs  Syriœ,  A.  p.  373;  F.  p.  378;  G.  p.  5o8. 

—  Vid.  Acharon. 
Accetta  (ascia,  bipennis),  T.  J.  p.  174. 
Accharon ,  urbsSyriae,  F.V.  p.  377.  —  Vid.  Acra. 
Accipiter,  C.  p.  633.  =  Roberti  Normanniac  comitis, 

T.  J.  p.  170;  C.  p.  616;  =  principum,  T.  J.  p.  174; 

zzzcolumbam  vulnerat,  A.  p.  391;  =  Boamundiju- 

nioris,  F.  p.  48a;  sicut  =  in  aves,  G.  p.  539;  C.  p. 

6a8,  71 5;  M.  p.  764. 
Accon,  urbs  Syri»,  F.  p.  354 1  377,  4o6,  407,  4o8, 

4aa,  4a4,  4a5,  437,  459.  —  Vid.  Acra. 
Acconita,  ad  Accon  pertinens  (vid.  Acra).  —  Acconita 

admiratus  capitur,  F.  p.  4i4;  H.  p.  566  (vid.  DjemaU 

A  Imolk).  —  Mures  in  territorio  Acconifarum,  F.  p.  485. 
Acer,  arbor,  F.  p.  475. 
Achaia,  regio  Gracias,  G.  p.  4g4. 
Achardus  de  Montemerlo,  miles,  venit  Romam,  T.  A. 

p.  ia3;  =  ïi  ad  portum  Jaffae,  T.  XIV,  11,  p.  io3- 

io4;  T.  D.  p.  io3-io4;  T.  A.  p.  159;  A.  p.  395-,  M. 

p.  865;  z=  ab  Arabibus  occiditur,  T.  A.  p.  159;  M. 

p.  865. 

Acharon  ,  urbs  Syri.-e  (  nunc  Ehron) ,  A.  p.  373  ;  F.  p.  354 
et  annot.  c;  4o8;  G.  p.  5o8.  —  Balduinus  prope 
Acbaron  transit,  F.  p.  378.  —  Altéra  nominis  forma: 
Accaron,  A.  p.  373*,  F.  p.  378;  G.  p.  5o8. 

Achates.  —  «  Uno  coraitatus  Achate,  »  C.  p.  645,  700. 

Acheldemacd,  locus,  G.  p.  5 1 1  et  annot.  g;  C.  p.  687 
—  Vid.  Haceldama. 

n3 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


898 

Ac héron  ,  fluvius  inferorum,  C.  p.  66a.  * 
Achilles,  héros,  C.  p.  645,  694. 
Achilon,  urbs  Syriae,  G.  p.  5o8.  —  Vid.  Acra. 
Acmvus,  Graecus,  C.  p.  699;  =  pictor,  C.  p.  661. 
Achow,  urbs  Syriae,  A.  p.  291;  G.  p.  536,  537;  G.  V. 

p.  54a,  543;  G.  p.  683.  —  Vid.  Acra. 
AcHONiTiE ,  F.  p.  477-  —  Vid.  Acra. 
Acbra  ,  civitas  Syriae,  T.  V.  p.  101.  —  Vid.  Acra. 
Achdpàrti,  populus  Asiae,  T.  XVI,  vi,  p.  116. 
Acies,  T.  XI,  vi,  p.  7g;T.  D.  p.  79;  T,  XI,  vu,  p.  80; 

T.  D.  p.  8o;T.  XVI,  iv,  p.  n4;  T.  D.  p.  n4;  T.  A. 

p.  129,  i34,  i36,  i5o,  i6a-,T.  J.  p.  170, 18a,  188, 

190,193,205,337;  A.  p.  347,349,  a6o,  a6i,  3o6; 

F.  p.  348, 349, 36a,  374,  39a ,  3g4,  4n,  417, 43o, 
474 ,  477 ;  G.  p.  495,  5o3,  5o4 ,  5o5,  5 1 7,  5aq,  5a  1 , 
5ag,  54i;  H.  p.  553,  56o,  563,  566,  58i;  C.  p.  6a  1, 
6a5, 626, 627, 63a,  64o,  666,  668,  670,  705,  710; 
M.  p.  740,  759,  778,  779,  783,  784,  837,  8a8, 
83o ,  83 1 , 855 ,  856 ,  874 ,  875  ;  R.  p.  8g3  ;  =  ferri , 
T.  J.  p.  ai4- 

Acra  ,  civitas,  porlus  Syriae.  —  Christiani  perveniunt  ad 
Acram,  T.  XIII,  xm,  p.  101;  T.  D.  p.  101;  T.  A. 
p.  1 58 -,  T.  J.  p.  a  1  a  ;  A.  p.  39 1  ;  F.  354  ;  G.  p.  5o8;  C. 
p.  683;  M.  p.  858.  —Bex  Acrag,  A.  p.  391.  —  Bal- 
duinus  per  Acram  transit,  F.  p.  377.  —  Balduinus 
urbem  frustra  aggreditur,  F.  p.  4o6;  G.  p.  536;  H. 
p.  564.  —  Acra  a  Balduino  capitur,  F.  p.  407,  4o8, 
437  ;  G.  p.  537  ;  G.  V.  p.  543  ;  H.  p.  565.  —  Baldui- 
nus ab  urbe  Acra  movet ,  F.  p.  433  ;  H.  p.  57 1 .  —  Bal- 
duinus Acram  regreditur,  F.  p.  434,  435,  438.  — 
Adelaïdes  proficiscitur  ex  urbe  Acra,  F.  p.  434.  — 
Balduinus  II  Acram  venit ,  F.  p.  447  ;  H.  579.  —  Con- 
cilium  in  Acra  urbe,  F.  p.  45o;  H.  p.  58o.  —  Chris- 
tiani de  Acra,  F.  p.  45 1,  458;  H.  p.  584-  —  Venetici 
in  Acra,  F.  p.  45s,  453,  45g;  H.  p.58i,  58a, 584. 

 Fluvius  prope  Acram  (vid.  Nohr-Halou) ,  F.  p.  479 

et  annot.  d.  —  Babylonii  aggrediuntur  Acram,  F. 
p.  48i. — Varice  nominisformœ  :  Achra,T,  V.  p.  101; 
Acaron,  H.  p.  564;  —  Accharon,  F.  V.  p.  377;  — 
Accon,  F.  p.  354,  377,  4o6,  407,  4o8.  433,  434, 
4a5, 437,  45g;  —  Achon,  A.  p.  391;  G.  p.  536,  537; 

G.  V.  p.  543,  543;  C.  p.  683;  —  Achilon,  G.  p.  5o8; 
Ptolomaida,  H.  p.  564,  565,  571,  579,  58o,  58i, 
583 ,  584  ;  —  Ptholomaida ,  F.  p.  354 ,377,  4o6,  4o8, 
433 ,  435,  438,  434 , 447,  45o,  45i ,  453 , 458, 463 , 
479,  48i ;  G.  p.  5o8  ;  —  Tholomaida ,  G.  p.  536 ,  537. 
 Cive3  urbi3  Acrae  vocantur  :  Acaronitae,  H.  p.  566  ; 

—  Acconitae,F.  p.  4 1 4, 485;—  Achonitae,  F.  p.  477. 
Actipds,  urbs  Palaestinae,  F.  p.  46 1 .  —  Vid.  Arce. 
Adam  ,  C.  p.  684  ï  =  ab  inferis  trahilur,  T.  J.  p.  3 1 7  ;  ne 

=z  arbori  scientiae  boni  et  mali  tangeret,  A.  p.  380. 
Adana,  urbs  Ciliciae,  p.  634,  annot.  a;  p.  768,  annot.  a; 

—  ab  Hermeniis  capta,  C.  p.  634,  635,  636;  =  a 
Tancredo  capitur,T.  IV,  m,  p.  3i;  T.  D.  p.  3i;  T.  A. 
p.  i3i,  T.  J.  p.  i85;  C.  p.  634,  636,  637,  63g;  M. 
p  ^68.  —  Ursinus  Adanae  praeest,  C.  p.  634,  635, 
636.  —  Adana  Boamundo  a  Tatic  datur,  A.  p.  346. 

—  Tancredus  Adana  iterum  potitur,  C.  p.  706.  — 
Adana  Boamundo  redditur,  C.  p.  70g  ;  =  in  jus  Grae- 
corura  redit,  C.  p.  713.  —  Varias  nominis  forma?  : 
Addena ,  A.  p.  346  ;  —  Athena ,  T.  IV,  m ,  p.  3 1  ;  T.  D. 
p.  3r, T.  A.  p.  i3i ;  M.p.768;  — Athenia.T.J.p.  i85. 

—  Cives  urbis  Adanae  Addiani  vocantur,  C.  p.  634. 
Addena,  urbs  Ciliciae,  A.  p.  346.  —  Vid.  Adana. 
Addiani,  cives  urbis  Adanae,  C.  p.  634 


Adela,  filia  Guilielmi  régis  Angliae,  uxor  Stephani  Ble- 
sensis,  C.  p.  616  et  annot.  e;  S.  p.  885  et  annot.  b. 

—  Epistolae  Stephani  Carnotensis  Adelae,  uxori  «tue, 
scriptas,  S.  p.  885,  887,  890. 

Adela,  ducissa  Apuliae.  —  Vid.  Athala. 

Adelaïdes,  filia  Bonifacii  Montis  Ferrali,  uxor  Roge- 
rii  I,  Siciliae  comitis,  p.  428,  annot.  a; p. 433; p. 571, 
annot.  g;  =  venit  Acram  Balduino  nuptura,  F. 
p.  438;  H.  p.  571.  —  Balduinus  dimittit  Adelaidem, 
F.  p.  433  ;  H.  p.  573.  —  Adelaides  proficiscitur  ab 
urbe  Acra,  F.  p.  433,  434;  =  moritur,  F.  p.  436. 

Ademarus,  episcopus  Podiensis  seu  Aniciensis,  ab  Ur- 
bano  papa  legatus  exercitui  praeficilur,  T.  J.  p.  171;  F. 
p.  334;  G.  p.  4g3,  543;  C.  p.  653,  673-,  M.  p.  731, 
73g,  740;  =z  ingrat  in  Sclaviniam,  T.  I,  v,  p.  i4,T. 
D.  p.  i4ï  T.  A.  p.  133;  T.  J.  p.  i75;  A.  p.  335,236; 
F.  p.  337 ;  G.  p.  493  ;  =  Durachium  pervenit, T.  U, 
m ,  p.  38,  3g  ;  T.  D.  p.  38, 39 ;  T.  J.  p.  1 78;  A.  p.  236 , 
338  ;  =  a  Pincinatis  captus  atque  vulneratus ,  T.  II,  iv, 
p.  19;  T.  D.  p.  19;  T.  J.  p.  178,  179;  A.  p.  237;  =: 
Conslantinopolim  venit,  M.  p.  744;  =  Nicaeam obsi- 
det,  T.  II,  x-xin,  p.  23;  T.  D.  p.  23;  T.  A.  p.  126, 
127;  T.  J.  p.  180,  181  ;  A.  p.  239;  M.  p.  756,  757, 
=  Turcos  aggreditur,  prope  Dorylaeum,  T.  III,  i, 
p.  25;  T.  D.  p.  35;  T.  III,  m,  p.  36;  T.  D.  p.  26; T. 
A.  p.  128,  139;  T.  J.  p.  183;  F.  p.  335;  M.  p.  759, 
76a;  =  Antiochiam  obsidet,  A.  p.  343,  345,  346; 
C.  p.  643;  =  recipit  capita  Turcorum,  C.  p.  644; 
=  senescalcum  suum  perdit,  T.  VI,  1,  p.  39;  T.  D. 
p.  3g;  T.  A.  p.  i34;  T.  J.  p.  188;  A.  p.  a44;  M. 
p.  779;  z=r  jejunia  praedicat,  A.  p.  245;  G.  p.  499, 
5oi  ;  =  tentoria  custodit,  T.  VI,  vin,  p.  43;  T.  D. 
p.  43;  A.  p.  246.  —  Boamundus  Antiochiam  sibi 
tradendam  dicit  episcopo  Ademaro,  T.  IX,  v,  p.  56; 
T.  D.  p.  56;  T.  A.  p.  i4i;A.  p.  35i;C.  p.  653;  M. 
p.  799.  — Sermo  Ademari  in  concilio  principum,  C. 
p.  653.  —  Ademarus  audit  visionem  Pétri  Bartho- 
lomaei,  A.  p.  353,  354,  355;  F.  p.  344;  =  adigit 
jurejurando  Stephanum  presbyterum ,  T.  X.  îx ,  p.  70; 
T.  D.  p.  70;  T.  A.  p.  147;  T.  J.  p.  301,  202;  A. 
p.  356,  383;  M.  p.  833;  =  infirmatur,  A.  p.  a58; 

—  praecipit  ut  unusquisque  annonam  equis  distri- 
buât, G.  p.  5o3  ;  —  jejunium  indicit,  M.  p.  837;  = 
quartam  aciem  ducit  contra  Kerbogam,  lanceam  ge- 
rens,  T.  XI,  vi,  p.  79,  81;  T.  D.  p.  79,  81;  T.  A. 
p.  i5o,  i5i;  T.  J.  p.  3o5;  A.  p.  35g,  361;  F. 
p.  348,  349;  G.  p.  5o3;  M.  p.  837,  829,  834;  B. 
p.  8g3. — Sermo  ejus  ad  Christianos,M.  p.  839, 83o. 

—  Ademarus  videt  sanctos ,  M.  p.  832  ;  =  recipit  Tur- 
cos, M.  p.  835;  =  in  concilio  Antiocheno,  F.  p.  467; 
=  obit  Antiochiae,  T.  XII,  iv,  p.  85,  86  et  annot.  a; 
T.  D.  p.  85 ,  86  ;  T.  XII ,  v,  p.  87  ;  T.  D.  p.  87;  T.  A. 
p.  i53;  T.  J.  p.  207;  A.  p.  262;  F.  p.  35o,  35i, 
G.  p.  5o6;  C.  p.  673;  M.  p.  839;  =  Arnulfum  suc- 
cessorem  désignât ,  C.  p.  673  ;  =1  in  ecclesia  B.  Pétri 
sepelitur,  A.  p.  262  ;  C.  p.  673;  M.  p.  84o.  — Epila- 
phium  ejus,  C.  p.  673,  674.  —  Post  mortem  Pelro 
Bartholomaeo  Ademarus  apparet,  A.  p.  262, 263 , 285; 
=  Bertranno  sacerdoti,  familiari  sno,  se  ostendû,  A. 
p.  282;  =  in  infernum  deductus,  quia  de  lancea 
dubitavit,  A.  p.  262 ,  263,  281,  287.  —  Corpus  ejus 
Hierusalem  porlandum,  A.  p.  262.  —  Stephano  Va- 
lantino  Ademarus  se  ostendit,  A.  p.  286,  287;  = 
Petro  Desiderio  se  oslendit,  A.  p.  296;  =  a  multis, 
Hierosoliraa  capta ,  videtur,  A.  p.  3oo;  ~  exercitum, 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


899 


vivens,  in  officio  contincbat,  A.  p.  3oi.  —  Varia* 
nominis  forniœ  :  Aimants ,  G.  p.  492 ,  4g3 ,  499 ,  5o6  ; 
—  Aymarus,  F.  p.  324,  327,  348,  35o;  G.  p.  543. 
Adeps.  —  In  obsidione  urbis  Hierusalem  ignem  cuin 
oleo  et  adipc  jaculantur  F  ranci ,  F.  p.  358  ;  G.  p.  5 1 4- 
Admiraldus.  —  Babilonius,  F.  p.  422;  G.  p.  5 1 5  ;  M. 
p.         =:  Turcus,  M.  p.  787,  796;  =  Balac,  F. 
p.  448;  =  Solimanntis,  G.  p.  495;=  Antiochiae,  S. 
p.  889;  =  urbis  Cœsareœ,  G.  p.  527.  —  XII  admi- 
ra ldi  régis  Babyloniœ  occiduntur,  M.  p.  788;  S. 
p.  890.  —  Admiraldus  Kerbogrc,  M.  p.  81 3,  829, 
835.  —  Vid.  Emirus. 
Admiralius.  —  XII  admiralii  Turcorum  occisi  a  Chris- 
tianis,  T.  A.  p.  i38  (vid.  Emirus).  —  Admiralius 
Babyloniap,  T.  A.  p.  13g,  i58,  161.  162,  i63;  H. 
p.  565  (vid.  Afdhal);  =  Antiochiae,  T.  A.  p.  142, 
t54  (vid.  Bugi-Seian).  ~  Hierosolymilanus,  T.  A. 
p.        (vid.  Socmanus).  —  Admiralius  quidam  oppi- 
dum Antiochiae  serval,  T.  A.  p.  i43,  i5i,  i5a  ;  = 
Kerboga?,  T.  A.  p.  i44»  i5i:  =  Maracleae,  T.  A. 
p.  157;  —  Turris  David,  T.  A.  p.  160,  161.  —  Vid. 
Istikharus  el-Daula  et  Emirus. 
Admirât  ils  Babyloniœ,  T.  A.  p.  137  (vid.  Afdhal);  == 
Antiochiae,  F.  p.  34of  343  (vid.  Bagi  Seian)  ;  =  qui- 
dam, T.  A.  p.  i4o;  F  p.  35 1  (vid.  Pyrus)\  =z  Soli- 
man, F.  p.  334;  =  urbis  Barulh,  F.  p.  377;  H. 
p.  554  ;      urbis  Caesareae ,  F.  p.  389  ;  H.  p.  559  ; 
Ascalonis,  F.  p.  4i4»  4»5  (vid.  Djemal-Almolk);  rzn 
Acconita,  F.  p.  4i4;  =  Balac,  H.  p.  579.  —  Vid. 
Emirus. 

Admiravissus  Babyloniœ,  M.  p.  791.  — Vid.  Afdhal. 

Admircaràdigus,  emirus  Solimani,  F.  p.  334. 

Adriands  (Helius)  imperator,  F.  p.  357;  G.  p.  5 12. 

Adriaticum  mare,  C.  p.  610;  M.  p.  750. 

/Egidianos  (cornes) ,  C.  p.  694.  — Vid.  Raimundus cornes. 

Egrotus  a  Cliristo  sanatur,  G  p.  5i  1  et  annot.  c. 

/Egyptiaca  gens ,  T.  XVI ,  vi ,  p.  1 1 5  ;  T.  D.  p.  1 1 5  ;  T. 
A.  p.  i63;  A.  p.  3o6. 

/Egyptius.  =  rex  Hierusalem  capit ,  T.  J.  p.  2 1 4 ,  a  1 9  ;  C. 
p.  688,  689.  — Turci  yEgyptii,  C.  p.  707;  —  Chris- 
tiani,  A.  p.  247.  —  /Egyptii  adversus  Baldtiinum  II 
pugnant,  F.  p.  44 1.  —  Sesostris  /Egyptiorum  rex,  F. 
p.  483.  —  Bellura  ^Egyptioruin  contra  Hierusalem, 
C.  p.  688. 

/Egyptus  ,  regio.  F.  p.  3 20,  445;  G.  p.  5o4,  517;  H. 
p.  557  ;  C.  p.  702  ;  M.  p.  747.  —  Bellum  ab  /Egypto, 
T.  J.  p.  219;  C.  p.  691,  702.  —  Rex  Pharaon,  M. 
p.  812.  —  Rex  yEgypti,  T.  J.  p.  225;  A.  p.  292.  — 
Ire  versus  /Egyplum,  A.  p.  292  ;  H.  p.  575.  —  Exer- 
citus  de  /Egypto,  F.  p.  383.  —  yEgyptns  cingitur 
mari  Rubro,  F.  p.  432;  H.  p.  573.  —  ^Egypti  usus, 
F.-p.  474-  —  ^gypl'  planities,  F.  p.  483;  ==  pelagus, 
F.  p.  483. 

/Emathia  ,  regio  Macedoniœ,  C.  p.  699. 

>Eneas,  héros,  C.  p.  702. 

.Es,  T.  J.  p.  170,  222;  C.  p.  683,  697,  701;  —  in 
Cypro  insula,  C.  p.  661. 

/Etheritanga  nemora,  C.  p.  629,  661. 

.Ethiopes,  populus.  =  Kerbogae,  G.  p.  5o4;  =  in  arce 
Davidica,  F.  p.  35g,  36 1;  =z  in  urbe  Hierusalem  oc- 
cisi, G,  p.  5 1 5  ;  =  in  exercilu  régis  Babylonis,  F. 
p.  362;  F.  V.  p.  397;  F.  p.  4n;  G.  p.  517;  =  a 
Francis  occisi,  F.  p.  3g3.  —  Quidam  jElhiops  regem 
Balduinum  vulnerat,  F.  p.  407  ;  G  p.  537  ;  H.  p.  564- 
—  /Ethiopes  pedites,  F.  p.  4i  1.  45o;  =  a  Balduino 


vicii,  F.  p.  4i»,  4»4,  4i5;  G.  p.  54i,  542;  H. 

p.  566,  567.  —  .Ethiopes  in  obsidione  urbis  Joppe, 

H.  p.  58o.  —  lnsidiae  jEtbiopuni,  F.  p.  471. 
/Ethiopia,  regio,  F.  p.  320;  C.  p.  690 ;  —  cingitur 

mari  Rubro,  F.  p.  432;  H.  p.  573.  —  Dracooes  in 

/Ethiopia,  F.  p.  475. 
/Ethiops.  —  Vid.  sEthiopes. 

Afdhal  emir  el  Djujusch,  p.  111,  annot.  d;  p.  137, 
annot.  b;  A.  p.  291.  —  Principes  Christian!  legatos 
ad  Afdbal  raittunt.T.  J.  p.  181,  189,  212. —  Legati 
redeunt,  T.  J.  p.  189.  —  Nuntios  ad  Christianos, 
obsessa  Antiochia,  Afdhal  légat,  T.  VI,  xi,  p.  45;  T. 
VII ,  iv,  p.  49  ;  T.  A.  p.  1 37  ;  T.  J.  p.  1 89 ,  1 90 ,  2 1 2  ; 
A.  p.  247;  M.  p.  784,  791,  792,  793-,  S.  p.  889;  R. 
p.  893  ;  =  novos  nuntios  Christianorum  in  carcerem 
mittit,  T.  J.  p.  190  ;  A  p.  277;  r=r  legatum  mitlit  ad 
Christianos  ante  Archam,  A.  p.  277.  —  Nuntii  rever- 
tuntur  cum  muneribus,  T.  J.  p.  212  ;  A.  p.  277.  — 
Afdhal  obséderai  Hierusalem,  T.  J.  p.  190,  21 4;  A. 
p.  277;  ~  Christianis  minatur,  M.  p.  857  ;  rz  contra 
Christianos  pugnat,  T.  XVI,  f,  p.  1  1 1,  1 1 2  ;  T.  D. 
p.  111,  112;  T.  A.  p.  161;  T.  J.  p.  225;  A.  p.  3o2, 
3o3,  3o4,3o5,3o7;F.  p.  362,  363;  G.  p.  517;  C. 
p.  702;  M.  p.  871,  872,  873,  874,  875.  —  Vcrba 
Afdhal  ad  Babyloniennes,  M.  p.  875.  —  Afdhal  dolet 
ante  Ascalonem ,  T.  XVI ,  vi ,  p.  1 1 5- 1 1 6  ;  T.  D.  p.  1 1 5- 
116;  T.  A.  p.  i63;  A. p.  3o6;  M.  p.  875,  876,877, 
878,  879.  —  Standarum  emiri  Afdhal, T.  XVI,  vu, 
p.  1 1 6 ;  T.  D.  p.  116;  T.  A.  p.  162.  i63;  A.  p.  3o6-, 
M.  p.  875,  879.  —  Ensis  ejus,  T.  XVI,  vn,  p.  116; 
T.  D.  p.  1 16;  T.  A.  p.  i63;  M.  p.  879.  —  Taber- 
naculum  ejus,  F.  p.  363;  M.  p.  879.  —  Afdhal  di- 
ligit  Ursura  qucmdam ,  T.  J.  p.  2 1 3  ;=rvidet  roiracula 
quaedam ,  T.  J.  p.  2 1 3 ,  2 1 4 1  2 1 5  ;  =  vult  Christianos 
destrui,  F.  p.  397,  4n;  G.  p.  53g;  H.  p.  56i;  = 
contra  Balduinum  exercitum  mittit,  F.  p.  4i  1,  4i2 , 
4i3;  G.  p.  539,  54o,  54i;  H.  p.  565,  566;  =  vo- 
*  catur  :  Clemens,  M.  p.  871,  874,  875,  876,  877, 
878 ;  —  admiraldus  Babilonius ,  F.  p.  422  ;  G.  p.  5 1 5 , 
M.  p.  784;  —  admiralius  Babyloniae,  T.  A.  p.  139, 
i58,  161,  162  ,  1 63  ;  H.  p.  565;  —  admiratus,  T.  A. 
p.  137;  —  admiravissus,  M.  p.  791;  —  amiraldus, 
M.  p.  857;  —  amiraius,  A.  p.  3o3,  3ori,  3o5;  — 
amiralius ,     D.  p.  45  ;  T.  VII ,  îv,  p.  49  ;  T.  D.  p.  49  ; 
T.  A.  p.  1 58  ;  —  amiravissus ,  T.  XVI ,  1 ,  p.  m ,  1 1 5 , 
116;  T.  D.  p.  116;  —  ammirarius,  T.  J.  p.  181, 
189.,  190,  211;  —  ammiratus,  T.  VI,  xi,  p.  45;  T. 
VII,  iv,  p.  49 ;  T.  D.  p.  49;  A.  p.  3o5,  3o6,  3o7; 
—  Lavedalius,  F.  p.  3Ô2,  363;  —  Lavendalius,  G. 
p.  517;  —  Semelimilech, G.  p.  53g;  —  Semelmuc, 
H.  p.  566  ;  —  Semelmuch ,  H.  p.  565  ;  —  Semel- 
mul,  F.  p.  4i4- 

Affer,  populus,  C.  p.  662. 

Affrica,  regio,  G.  p.  5o4. 

Afriga,  regio,  F.  p.  461;  G.  p.  4g4*  497,  517;  M. 
p.75o. 

Agabus,  propheta,  M.  p.  858. 
Agag,  rex,  G.  p.  5 1 5. 

Agatha  (sancta)  se  ostendit  Stephano  presbytero,  A. 
p.  287. 

Agger,  A.,  p.  283;  C.  p.  643,  704  ;  R.  p.  893;  =  in 
obsidione  urbis  Marrae,  A.  p.  268;  =  in  obsidione 
Hierusalem,  A.  p.  297,  298;  —  urbis  Ascalonis,  F. 
p.  390;  H.  p.  559;  ~  urbis  Laodiceae,  C.  p.  707. 

Agnds  Dei,  G.  p.  5 10. 

n3. 


: 

v 


Digitized  by 


Google 


900 


INDEX  GENERALES. 


Agrippa  Herodes,  F.  p.  354  ;  G.  p.  5o8.  —  Vid.  Herodes 
Agrippa. 

Agulani,  populus,  a  Christianis  fugati  prope  Dory- 
lasum,T.  III,  m,  p.  36;  T.  D.  p.  26;  T.  A.  p.  129; 
T.  J.  p.  i83;  M.  p.  763  ;  =  contra  Antiochiam  ince- 
dunt,  T.  IX,  iiiv  p.  55;  T.  D.  p.  55;T.X,i,  p.  5g; 
T.  D.  p.  5q;  T.  A.  p.  lia;  T.  J.  p.  196,  197;  M. 
p.  808.  —  Arma  illorum ,  T.  X ,  1 ,  p.  69  ;  T.  D.  p.  59  ; 
T.  A.  p.  T.  J.  p.  197;  M.  p.  808.  —  Agulani 
prope  Ascalonem  congregati,  T.  D.  p.  1 1 5  ;  T.  XVI, 
vi,  p.  116.  —  Altéra  notmnis  forma  :  Angulani,  T. 
A.  p.  127;  T.  A.  V.  p.  1^2. 

Aimaros,  episcopus  Podiensis,  G.  p.  492,  Uçfî*  499, 
5o6.  —  Vid.  Ademarus. 

Aiuerigds  de  Lobenes,  miles,  Tripolim  aggreditur,  T. 
XIII,  x,  p.  98;  T.  D.  p.  98;  T.  J.  p.  210.  —  Varia? 
nominis  formas  :  Amaoerius  de  Lobreto ,  T.  D.  p.  98  ; 

—  Amanei  de  Lubens,  T.  J.  p.  210;  —  Amarerius 
de  Lobene,  T.  V.  p.  98;  —  Amaverius  de  Lobene,  T. 

v.p.98. 

Aïn-Zarba,  tiros,  p.  264,  annot.  e;  p.  471,  annot.  d. 

—  Vid.  Esas. 

Airardus,  miles  Balduini,  C.  p.  64 1 
Ajax,  héros,  C.  p.  645,  694. 

Akschehr,  urbs  Asias,  p.  336,  annot.  c.  — Vid.  Philo- 

melium,  Philomena. 
Ala  exercitus,  F.  p.  334*  362. 
Alamanni,  populus,  T.  J.  p.  173.  — Vid.  Alemanni. 
Alamannia,  regio,  H.  p.  58o.  —  Vid.  Alemannia. 
Alani,  populus,  in  Constantinopoli  urbe,  G.  p.  494. 
Al  après  ,  amiralius ,  rex  Antiochiae,  T.  XIII ,  1 ,  p.  89  ;  T. 

D.  p.  89. 

Alarios,  vicecomes,  contra  Antiochiam  a  Raimundo 
mittitur,  T.  IV,  v,  p.  32.  —  Allera  nominis  formtk  : 
Aralius.T.  D.  p.  33. 

Alba,  vcstis  sacerdotalis ,  T.  J.  p.  221  ;  A.  p.  265. 

Albamarensis  cornes,  C.  p.  642;  =  obsidet  Antio- 
chiam, C.  p.  642. 

Albana,  flumen  Arcbados,  T.  A.  p.  157;  F.  p.  479;  G. 
V.  p.  542  ;  C.  p.  680;  M.  p.  856. 

Albara  ,  urbs  Syriae,  a  Raimundo  comité  capta,  T.  XII, 
v,  p.  86.87;  T.  D.  p.  86-87;  T-  A-  P-  a 53;  T.  J. 
p.  207;  A.  p.  266,  267;  F.  p.  352;  G.  p.  5o6;  M. 
p.  848.  —  Cornes  Raimundus  transit  per  Albaram , 
T.  XIII,  11,  p.  90;  T.  D.  p.  90;  T.  A.  p.  i54;  T.  J. 
p.  208;  A.  p.  268;  M.  p.  845.  —  Albaras  praesidium 
positnm,  A.  p.  273.  —  Episcopus  urbis  Albarae,  A. 
p.  273,  277;  M.  p.  84o.  —  Varias  nominis  formas: 
AJbaria,  T.  D.  p.  86;  T.  XIII,  11,  p.  90  ;  T.  D.  p.  90  ; 
T.  XIII ,  xi ,  p.  99  ;  T.  D.  p.  99  ;  T.  A.  p.  1 54  ;  M.  p.  84o , 
845i  —  Barra,  A.  p.  266,  267,  268,  269,  273;  — 
Hara,F.  p.  352;  G.  p.  5o6. 

Albarensis  episcopus  electus ,  T.  XII ,  v,  p.  86-87  ;  T. 
D.  p.  86  87;  T.  A.  p.  i53;  T.  J.  p.  207  ;  A.  p.  266, 
269,  270,  272,  273,  277,  282,  283,  285,  297, 
3oi.  —  Vid.  Petrus,  episcopus  Alburensis. 
Albaria,  urbs  Syriae,  T.  D.  p.  86;  T.  XIII,  11,  p.  90; 
T.  D.  p.  90;  T.  XIII,  xi,  p.  99;  T.  D.  p.  99;  T.  A. 
p.  i54;  M.  p.  84o,  845.  —  Vid.  Albara. 
Alberedus  de  Cagnano,  miles,  cruce  signatur,  T.  A. 
p.  124;  T.  J.  p.  177;  =  a  Turcis  occiditur,  T.  J. 
p.  187. 

Albericos  de  Grentamasnil,  miles,  fugit  per  mu  ru  m 
ex  Antiochia,  T.  X,  vin,  p.  67;  T.  D.  p.  67;  T.  A. 
p.  1 46 ;  T.  J.  p.  200;  C.  p.  662.  —  Variae  nominis 


formas  .  Albericus  de  Guntaroasnil ,  T.  D.  p.  67  ;  — 
(  Albricus)  de  Grenlemesnil,  T.  A.  V.  p.  146;  —  de 
Grenta-Maisnil ,  C.  p.  662;  —  de  Grendamasnada , 
T.  J.  p.  200. 

Albericus  de  Guntamasnil,  miles,  T.  D.  p.  67. — 
Vid.  Albericus  de  Grentamasnil. 

Alboz  (Petrus  Raimundus  d'),  T.  D.  p.  5o.  —  Vid.  Pe- 
trus Raimundus  d'Alpoz. 

Albricds  de  Grentemesnil,  T.  A.  V,  p.  i46.  —  Vid. 
Albericus  de  Grentamasnil. 

Alea,  ludus,  M.  p.  791. 

Alemanni,  populus.  —  Regiones  Alemannorum,  T.  J. 
p.  173.  —  Alemanni  peregrini ,  T,  1 ,  11 ,  p.  1 1  ;  T.  D. 
p.  11;  T.  A.p  121;  T.  J.  p.  174;  F.  p.  336,349;G. 
p.  493;  C.  p.  666;  M.  p.  732  ;  =  eligunt  Raginal- 
dum ducem,  T.  I,  m,  p.  11; T.  A. p.  122; T.  J.p.174, 
175.  —  Alexius  timet  Alemannos,  A.  p.  238.  —  Ale- 
manni cum  Godefrido  Nicasam  obsident,  A.  p.  239; 
=  in  urbe  Antiochia,  C.  p.  661,  662.  —  Aleman- 
norum imperator  Henricus  IV ,  T.  J.  p.  1 7 1  ;  C.  p.  6o5. 

Alemannia,  regio,  F.  p.  32 1  ;  G.  p.  491.  —  Guidber- 
tus  in  Alemannia,  F.  p.  326.  —  Rex  Alemannia;,  F. 
p.  449 ;  =  imperator,  H.  p.  579  (vid.  Henricus IV). 

Aleph,  urbs  Syriae,  T.  1,  m,  p.  i3;  T.  A. .p.  122; T. 
J.  p.  175.  —  Sarraceni  ab  incolis  Aleph  congregati 
ut  Antiochiae  auxilium  darent,  T.  V,  vin,  p.  37;  T. 
A.  p.  i34;T.  J.  p.  187;  A.  p.  242,  246;  M.  p.  778; 
S.  p.  889.  —  Mater  Kerbogas  in  urbe  Aieph,  T.  X,  v, 
p.  63;  T.  D.  p.  63;  T.  X,  vu,  p.  65-66;  T.  D. 
p.  65-66;  T.  A.  p.  i44,  i45;  T.  J.  p.  199,  200;  M. 
p.  81 2.  —  Pagani  de  Aleph ,  T.  XII,  111 ,  p.  85;  T.  D. 
p.  85  ;  T.  A.  p.  1 52  ;  T.  J.  p.  207  ;  M.  p.  838.  —  Turci 
de  Aleph,  A.  p.  264;  =  in  urbe  Aleph,  F.  p.  423. 

—  Turci  Aleph  adeunl,  F.  p.  443,  446;  H.  p.  678. 

—  Urbs  Aleph  a  Christianis  vastatur,  F,  p.  457, 
458;  H.  p.  583,  584-  —  Balak  egreditur  ex  urbe  , 
Aleph ,  F.  p.  464-  —  Caliptum  quod  vulgo  Halapia 
vocatur,  F.  p.  464.  —  Balduinus  Aleph  obsidet,  F. 
p.  468,  469.  —  Rex  de  Aleph  recepit  Hilariuro ,  Tur- 
cum  quemdam ,  T.  J.  p.  1 90  ;  =  obsidet  Antiochiam , 
T.  X,  xii,  p.  73;  T.  D.  p.  73  (vid.  Rodoan).  —  Va- 
rias nominis  formas  :  Calep,  S.  p.  889  ;  —  Caleph,  A. 
p.  242,  246,264;  G. p. 497;— Caleptum,C.p.7i5; 

—  Kaleptum,  C.  p.  714;  —  Caliptum,  F.  p.  373, 
4n,  423,  457,  464,  468,  469;  H.  p.  552,  565, 
578,  583;  —  Halapia,  F.  p.  443,  446,  457,  458, 
464,  468,  469;  H.  p.  578,  583,  584;  —  Galaphia, 
G.  p.  497,  53g;  —  Galapia,  R.  p.  891. 

Alexander  magnus,  rex  Macedoniae,  T.  J.  p.  224;  C. 
p.  633,  701  ;  =  capit  Tyrum  alque  Sydonem  et  Da-  . 
mascum ,  F.  p.  462  ;  =  visitai  Hierusaiem ,  F.  p.  462. 

—  Quas  vidit  in  India,  F.  p.  476,  484.  —  Epistola 
Alexandri  ad  Aristotelem,  p.  476,  annot.  h>  484- 

Alexander  imperator,  sub  quo  corpus  S.  Thoms  ab 

Indis  relatum  est,  G.  V,  p.  543. 
Alexander,  capellanus comitis  Stepbani  Carnotensis, S. 

p.  890. 

Alexandreta  ,  urbs  Asiae  (nunc  Iskenierum).  —  Stepba- 

nus  cornes  Alexandretam  recedit,  T.  XI,  1,  p.  74; 

T.  D.  p.  74;  T.  A.  p.  i48;  T.  J.  p.  3o3;  C.  p.  658. 

659;  M.  p.  81 5.  —  Vocatur  Alexandriola ,  C.  p.  63g. 
Alexandria,  urbs  iEgypti,  A.  p.  281,  289,  292;  G. 

p.  54i. 

Alexandriola,  urbs  Asiœ  (nunc  Iskenierum) X-  p«  ^9 
et  annot.  a.  —  Vid.  Alexandreta. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERAL/S. 


901 


A lexj us,  imperator GriTcorum ,  T.  J.  p.  169;  G.  p  #91; 

—  a  Roberto  Boamundoque  vincilur,  T.  J.  p.  171, 
a  1 7  ;  CL  p.  6o5 , 606 ,  685  ;  =  dat  mercatuin  Christia- 
nis,  T.  1, 11,  p.  11  ;  T.  D.  p.  1 1  ;  T.  A.  p.  îai;  T.  J. 
p.  17A;  G.  p.  ;  M.  p.  73a;  =  de  clade  Cbristia- 
norum  laelatur,  armaque  eorum  emil,  T.  I.  îv,  p.  i3; 
T.  A.  p.  132;  T.  J.  p.  175-,  M.  p.  736;  =  recipil 
Hugonem  Magnum,  T.  I.  v,  p.  i4;  T.  D.  p.  i4;  T. 
A.  p.  ia3;T.  J.  p.  176;  F.  p.  327;  M.  p.  74a;r=:Go- 
defridum  excipit,  T.  I.  vi ,  p.  i4;  T.  D.  p.  i4;  T. 
A.  p.  ia3;  T.  J.  p.  176;  M.  p.  743;  r=  sibi  adoptai 
Balduinum  in  filium,  G.  V.  p.  54a;  =  Chrislianos 
aggreditur,  T.  I ,  vi ,  p.  1 4 ,  î 5 ,  1 7  ;  T.  D,  p.  1  4 ,  1 5 , 
17;  T.  A.  p.  ia3;  T.  J.  p.  176;  M.  p.  743,  744.  — 
Ei  nuntiatur  adventus  Boamuudi,  C.  p.  610,611.  — 
Alexius  ad  Boamundum  nuntium  millif,  T.  II,  1, 
p.  17,  18;  T.  D.  p.  17,  18;  T.  A.  p.  ia4,  125;  T.  J. 
p.  177,  178;  C.  p.  61 1,  612;  M.  p.  746,  747.  —  Epi- 
stola  Alexii  ad  Boamundum ,  C.  p.  6 1 1 .  — ~HSoamundus 
fidem  suam  Alexio  obligat ,  T.  II,  u,  p.  18;  T.  D. 
p.  18;  T.  A.  p.  125;  T.  J.  p.  178,  180;  A.  p.  286;  C. 
p.  612 ,  61 3;  M.  p.  748;  —  Tancredus  Alexii  homo 
non  vult  effîci,  G.  p.  495;  C.  p.  61 3,  61 4.  6 18,  619; 
— /Alexius  Raimundo  litleras  mittit,  T.  II,  m,  p.  19; 
T.  D.  p.  1 9  ;  T.  II ,  v,  p.  20  ;  T.  D.  p.  20  ;  T.  J.  p.  1 78 , 

1 79;  A.  p.  236,  237  ;  =r  peregrinorum  sacramentum 
recipit,  F.  332  ;  M.  p.  749;  =  cum  Raimundo  loqtii- 
tur,T.  II,  vi,  p.  20-21;  T.  D.  p.  20-21;  T.  II,  vu, p.  21; 
T.  J.  p.  179;  A.  p.  237.  —  Ejus  exercitus  aggreditur 
Raimundum,  T.  II,  vu,  p.  21  ;  T.  D.  p.  21  ;  T.  J. 
p.  179;  A.  p.  236,  237.  —  Alexius  Stephanuni  Car- 
notensem  quasi  filium  suscipît,  S.  p.  885,  886;  = 
juramentum  comilis  Raimundi  recipit,  T.  II,  vin, 
p.  a  1  -a  a  ;  T.  D.  p.  a  1  -aa  ;  T.  XII,  vi,  p.  87-88  ;  T.  D. 
p.  87  88  ;  T.  XIII ,  vi ,  p.  94  ;  T.  D.  p.  94  ;  T.  A.  p.  1  a6 , 
1 53;  T.  J.  p.  1 79,  ao8,  309  ;  A. p.  238, 267  ;  M.  p.  749, 
843,  849.  =  obligal  se  sacramento  erga  peregrinos, 
T.  A.  p.  125,  126;  T.  J.  p.  180;  M.  p.  749,  75o; 
=  naves  ad  Christianos  miltit,  T.  A.  p.  137;  T. 
J.  p.  181;  M.  p.  756;  m  tirbem  Nicaeam  récupérai, 
T.  II,  xiv,  p.  a4;  T.  D.  p.  a4;T.  III,  1,  p.  a4;  T.  A. 
p.  126,  127,  128;  T.  J.  p.  181,  182;  A.  p.  339, 
240  ;  F.  p.  333  ;  G.  p.  495 ,  53a  ;  G.  p.  6 1 8  ;  M.  p.  758  ; 
S.  p.  886 , 887  ;  =  cibos  Christianis  miltit,  S.  p.  885 , 
887.  —  Fidelitas  Alexii,  T.  IV,  iv,  p.  3a  ;  T.  D.  p.  3a  ; 
T.VI.v,  p.  4i;T.  D.  p.  4i  ;T.  XIII,  vi,  p.  94:T. 
D.  p.  94;  T.  A.  p.  i3i,  i35,  i54,  1 56 ;  A.  p.  367, 
386;  M.  p.  749»  843. — Tentorium  ejus,  C.  p.  619, 
630.  —  Alexius  favel  Anglis,  C.  p.  649  et  annot.  b. 

—  Familiaris  ejus  Tatic,  A.  p.  a45.  —  Alexius  venit 
usque  ad  Philomenam  atque  fugit ,  T.  XI ,  1 ,  p.  74*76  ; 
T.  D.  p.  74-76  ;  T.  A.  p.  1 4o ,  1 48 , 1 49  ;  T.  J.  p.  1 96 , 
ao3,  «o4;  A.  p.  246;  G.  p.  5oi  ;  C.  p.  658,  659; 
M.  p.  8i5,  816,  817;  =  Chrislianis  segeles  mitlit, 
C.  p.  647;  =  non  venit  Antiochiam,  A.  p.  367;  M. 
p.  808,  837.  —  Legali  mittendi  ad  Alexium,  M. 
p.  836.  —  Alexius  excipil  Hugonem  Magnum,  T.  A. 
p.  i5s  ;  F.  p.  35t)  ;  M.  p.  837  ;  ~  recipil  Raimundum 
comitem,  F.  p.  364,  398;  G.  p.  53a;  C.  p.  708;  — 
Alexio  lanceam  dono  dat  Raimundus,  p.  345,  annot. 
b;  C.  p.  708.  —  Terra  Alexii,  T.  J.  p.  189.  — .Alexius 
litterasad  Afdhal  mitlit  contra  Francos,  A.  p.  277.  — 
Aurum  Alexii,  A.  p.  268,  286;  F.  p.  333;  C.  p.  708. 

—  Mitlit  legatos,  Anliochiae  causa,  A.  p.  386.  —  Tan- 
credus urbem  Laodiciam  expugnat,  T.  J.  p  aa8;  F. 


p.  407;  G.  p.  537;  H.  p.  564;  C.  p,  706 ,  707,  708, 
709.  —  Alexius  inimicus  Tancredi,  C.  p.  708;  — 
Laodicia  fraudulenler  potilur,  G.  p.  539;  C.  p.  71a; 

—  Laodiciam  iteruro  amittit,  G.  p.  539;  C*  P*  715. 

—  Boamundus  contra  Alexium  pugnat,  T.  S.  p.  338, 
339;  F.  p.  4i8;  G.  p.  538;  H.  p.  568.  —  Alexius  ini- 
micus peregrinorum,  F.  p.  4i8;G.  p.  538;  H.  p.  568. 
— -^ax  Alexii  cumBoamundo,  T.  J.  p.  339;  F.  p.  4 18; 
H.  p.  568.  —  Alexius  moritur,  F.  p.  436;  H.  p.  575 

—  Romaniam  Alexio  Solimanus  Vêtus  abstulerat,  M. 
p.  764,  765.  —  Altéra  nominis  forma  :  Allexis,  C.  V. 
p.  543. 

Alfia,  caslrum  Asiae,  p.  3s,  annot.  a;  p.  i3i  ,  annot. 

c;  p.  i85,  annot.  c;  —  a  Francis  capta  et  Simeoni 

commissè ,  T.  IV,  iv,  p.  3s  ;  T.  D.  p.  3s  ;  T.  A.  p.  1 3 1  ; 

T.J.  p.  i85. 
Ali,  de  génère  Mahumet,  A,  p.  377. 
Alimoma,  T.  D.  p.  i5;  T.  D.  p.  24;  A.  p.  343,  354. 
Aliph  (Petrus  de),  T.  D.  p.  33.  —  Vid.  Petrus  de 

AUph. 

Aliphi  (Petrus  de),  T.  IV,  iv,  p  3a.  ~  Vid.  Petrnsde 
Aliph. 

Allachibar,  C.  p.  636. 
Allexis,  C.  V.  p.  543.  —  Vid.  Alexius. 
Allobroges,  populusGalliae,  peregrini,  F.  p.  336. 
Allophyli.  —  CivitalesAlIopbylorum,  F.  p.  378,  452; 
M.  p.  872. 

Almodis,  mater  comilis  Raimundi  atque  Hugonis  Lizi- 

niacensis,  p.  4oo,  annol.  e. 
Aloe,  G.  p.  526. 

Alpes,  montes,  T.  J.  p.  169  ;  G.  p.  4g»  ;  C.  p.  669.  — 
Trans  Alpes,  G.  p.  538.  —  Cis  Alpes,  C.  p.  610.  — 
Vid.  Alpinas. 

Alpha,  C.  p.  670. 

Alphatites  lacus,  H.  p.  55 1.  —  Vid.  AspkaUites. 

Alpinus  mons,  T.  J.  p.  169.  —  Vid.  Alpes. 

Altare,  A.  p.  388;  M.  p.  727,  867.  —  Sacerdotem, 
dum  inissam  célébrai,  super  altare  Turci  martyri- 
sant, T.  A.  p.  iaa;  T.  J.  p.  1 75 ;  M.  p.  735.  —  Al- 
tare ecclesiae  sancti  Pétri  Anliochiae,  A.  p.  3  54;  C. 
p.  677,  678;  =  in  ecclesia  Sepulcri,  A.  p.  3o3;  G. 
p.  52  5;  =  sancti  Pétri  Romae,  F.  p.  339;  =  Tem- 
pli  Domini,  F.  p.  357  ;  C.  p.  699. 

Alto-Pdllo  (Petrus  Raimundus  de),  miles,  A.  p.  354. 

—  Vid.  Pètrus  Raimundas  Dalpkul 
Alvearia  apum,  A.  p.  369. 

Alvernense  concilium,  F.  p.  467.  —  Vid.  Arverni, 
Alvcrnicutn. 

Alvernia,  regio  Galliae,  A.  p.  344;  F.  p.  3ai  ;  M. 

p.  737.  —  Vid.  Arvernia. 
Alvernigum  concilium,  F.  p.  337.  —  Vid.  Alvernente, 

A  rverni. 

Amalech,  filius  Esaù,  G.  V.  p.  54a. 

Amalfi,  urbs  Italiae,  a  Boamundo  obsessa,  T.  I.  vu, 
p.  i5;T.  A.  p.  133;  T.J.  p.  176;  M.  p.  740.  —  Va- 
ria? nominis  forma?  :  Malfi,  T.  I,  vu,  p.  1 5 ;  T.  A. 
p.  123;  —  Malpbi,  T.  D.  p.  i5;  M.  p.  740. 

Amanerius  de  Lobreto,  miles,  T.  D.  p.  98.  —  Vid.  Ai- 
mericus  de  Lobenes. 

Amanei  de  Lubens,  T.  J.  p.  210.  —  Vid.  Aimericus  de 
Lobenes. 

Amarerics  de  Lobene  ,  miles ,  T.  V.  p.  98.  —  Vid.  Aime- 
ricus de  Lobenes. 
Amathds,  urbs  Cjpri,  C.  p.  661. 
Amatcs,  Burdigalensis  archiepiscopus,  T.  I,  j,  p.  10. 


î: 


Digitized  by 


Google 


902 


INDEX  GENERALES. 


Amaverius  de  Lobene,  miles,  T.  V.  p.  98.  —  Vid.  Aime- 

ricus  de  Lobenes. 
Amazonia  flamina,  T.  X,  m,  iv,  p.  63;  T.  D.  p.  62-63; 

T.  A.  p.  i43;  T.  J.  p.  199. 
Ambrosids  (sanctus).  —  Ambrosii  locum  quemdam 

usurpât  Fulcherius,  p.  483  et  annot.  b  et  d. 
An eli uth,  emirus Corotamiae,  G.  p.  497.  —  Altéra no- 

minis  forma  :  Hamelnuth ,  S.  p.  889. 
Ametistus,  lapis,  F.  p.  363. 

Ahigoian,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G.  p.  5o4- 
Amilchara,  emirus,  G.  p.  496. 

Amiraldus  Babyloniae,  M.  p.  867.  —  Vid.  Afdhal  et 
Emirus. 

Amihaius,  A.  p.3o3,  3o4, 3o5.  —  Vid.  Afdhal  et  Emirus. 
Amiralius  Babyloniae,  T.  D.  p.  45;  T.  VII,  iv,  p.  49; 
T.  D.  p.  49;  p.  111;  T.  A.  p.  i58,  161  (vid.  Af- 
dhal  émir  el-Djujusch)  ;  zzz  Anliochiae,  T.  VIII,  11, 
p.  5i;T.  D.  p.  5i;T.IX,  1,  p.  5g;  T.  D.  p.  59;  = 
Hierosolymitanus  (vid.  Socmanus).  —  Amiralii  XII 
occiduntur,  T.  D.  p.  48;  =  cooperti  auro,  T.  X,  xi, 
p.  72;  T.  D.  p.  72  ;  =  Kerbogae,  T.  X,  11,  p.  61;  T. 
D.  p.  61;  XI,  v,p.78;T.D.p  78;  XI,  vu, p. 80;  T. 
D.  p.  80.  —  Amiralius  quidam,  T.  D.  p.  54  (vid. 
Pyrus);  =  quidam  oppidum  Antiochiae  custodiebat, 
T.  X,  n,  p.  61  ;  T.  D.  p.  61  ;  T.  XI,  ix,  p.  82  ;  T.  D. 
p.  82;  T.  A.  p.  i43,  i5i,  i52;  T.  J.  p.  206;  M. 
p.  829,835,  836;  z=Maracleae,  T.  Xlll,xi,  p.  98; 
T.  D.  p.  98;  T.  A.  p.  157  ;  =  Gibelli  pacem  init  cum 
Godefrido,  T.  XIII,  xi,  p.  99;  T.  D.  p.  99;  T.  A. 
p.  1 57  ;  =  turris  David.T.  XV,  iv,  p.  1 09  ;  T.  D.  p.  1 09  ; 
T.  A.  p.  160, 161;  T.  J.  p.  224  (vid.  Istikharus  el-Daula). 

Amiratus,  quidam,  T.  IX,  m,  p.  54;  =  Camelae,  A. 
p.  275  (vid.  Genah  Eddaulè  et  Emirus). 

Amiravissus  Babyloniae,  T.  XVI,  1,  p.  111;  T.  XVI, 
vj-vij,  p.  1 1 5-i  16;  T.  D.  p.  1 16.  —  Vid.  Afdhal  et 
Emirus. 

Amirchbgible,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G. 
p.  5o4. 

Amirdalis,  Turcus  quidam,  Kerbogam  alloquitur,  A. 

p.  260;  F.  p,  348,  349;  G.  p.  5o4-  —  Varias  nomi- 

nis  formae  :  Amyrdalis,  F.  V.  p.  347;  G.  p.  5o4;  — 

Mirdalin,  A.  p.  260. 
Amirmahumet,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G. 

p.  5o4. 

Amirmarome ,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347  ?  G.  p.  5o4. 
Amirmoxe,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G.  p.  5o4. 
Amirtodigion ,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G. 
p.  5o4. 

Awsoliman,  emirus  Turcorum,  F.  p.  347.  —  Vid. 
Amursoliman. 

Amitgogra ,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347  ;  G.  p.  5o4. 
Amithbaiagh  ,  emirus  Kerbogae ,  F.  V.  p.  347  »  G-  p.  5o4. 
Ammiraids  Babyloniae,  A.  p.  277  et  annot.  c.  —  Vid. 
Emirus. 

Ammirarius.  — Babyloniae,  T.  J.  p.  1 81, 189;  190,  2 1 1; 

—  quidam  Antiochiae  duodecim  Christianos  occidit , 
T.  J.  p.  189.  —  Ammirarius  de  Aleph,  T.  J.  p.  190; 
=  de  Antiochia,  T.  J.  p.  191,  192,  ig4,  195,  197. 

—  Ammirarii  XII  Turcorum  prope  Pontem  Fer- 
reum  occisi,  T.  J.  p.  193.  —  Ammirarius  quidam 
(Pyrus),  T.  J.  p.  1 95 ;  Hierosolymilanus ,  T.  J. 
p.  197;  =  custodit  oppidum  Antiochenum,  T.  J. 
p.  198,  2o5,  206;  =  de  exercitu  Kerbogae,  T.  J. 
p.  199,  2o5;  =  Marecle  urbis,  T.  J.  p.  211;  = 
urbis  Gibelli,  T.  J.  p.  21 1.  —  Vid.  Emirus.  , 


Ammiratos  Babyionis,  T.  VI,  xi,  p.  45;  T.  VII,  iv, 
p.  4g;  T.  D.  p.  49;  A.  p.  3o5,  3o6,  307;  =  Ge- 
melmuc,  H.  p.  566;  —  Acaronita,  H.  p.  566.  —  Vid 
Emirus. 

Ammiravissus.  —  XII  ammiravissi  occiduntur  a  Chris 
tianis,  T.  VII,  111,  p.  48.  —  Am  m  ira  v  issus  turris 
David,  M.  p.  867  (vid.  Istikharus  el-Daula).  —  Cf. 
Emirus. 

Ammiravisus  Babyloniae,  M.  p.  871,  872,  373,87a, 

875,  876,  878;  879.  —  Vid.  Afdhal  et  Emirus. 
AmmoditjE  (velHammodytae) ,  genus serpentas, F. p. 484. 
Amorrei,  populus,  M.  p.  812. 
Aiios,  prophela,  F.  p.  367. 
Aiiphisibjena  (vel  amphisbaena),  serpens,  F.  p.  484. 
Amphora  aquae,  T.  J.  p.  220;  =  stillata,  C.  p.  69a. 
Ampgllula,  A.  p.  290. 

Amursoliman,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G. 
p.  5o4. 

Amyrgaroar,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p,  347;  G. 
p.  5o4- 

Amyrdams,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G.  P-  5o4. 

—  Vid.  Amirdalis. 

Amyrilias,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G.  p.  5o4. 
Amyrsolendis,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G. 
p.  5o4. 

Amyrvaothbap,  emirus  Kerbogae,  F. p.  347; G. p.  5o4 
Anacletos,  papa,  F.  p.  467. 

Anathematjzare,  F.  p.  323;  M.  p.  874.  —  Vid.  Excom- 

municare. 
Angbora,  F.  p.  482. 

Andegavbnsis  cornes,  A.  p.  309;  G.  V.  p.  543.  —  Vid. 
Fulco. 

Andréas  (sanctusj ,  se  ostendit  PetroBarlboloraaeo ,  T.  X, 
x,  p.  70-71;  T.  D.  p.  70-71;  T.  XI,  iv,  p.  76;T.  A. 
p.  147;  T.  J.p.  201, 202 ,  2o4;  A.  p.  253,254,a55, 
257,  258,  a5g,  262,  263,  264,  265,  266,  a83, 
284,  a85;  F,  p.  344,  35 1;  G.  p.  5o2;  C.  p.  676, 
677,  678;  M.  p.  822,  823;  =  visus  est  iterum  apud 
Marram,T.  XIII,  m,  p.  91  ;  T.  D.  p.  91  ;  A.  p.  268, 
269,  270;  =  apud  Archam,  A.  p.  279,  280;  =  se 
oslendit  Petro  Desiderio,  A.  p.  289.  —  Ecclesia  sancti 
Andreae,  A.  p.  263,  264,  a65.  —  Reliquiae  sancli 
Andreae,  A.  p.  265. 

Axdrinopolis,  urbs  Tbraciae.  —  Andrinopolis  vallis,  T. 
I,vui,p.i6;T.  D.  p.  16; T.  A.  p.  i24;T.  J.p.  177. 

—  Vid.  Andronopolis. 

Andronopolis  ,  urbs  Tbraciae. —  Andronopolis  vallis,  T. 

D.  p.  16;  T.  A.  p.  124;  Tj  J.  p.  177;  M.  p.  745.  — 

Vid.  Andrinopolis. 
Angélus  Domini  populum  perimit,  F.  V.  p.  356;  F. 

p.  357  ;  G.  p.  5io;  =  descendit  in  piscinam,G.p.5i  1. 

—  Angeli  assumunt  aeria  corpora,  M.  p.  797. —  Pug- 
nare  contra  angelum,  M.  p.  812.  —  Angélus  Hero- 
dem  percussit,  M.  p.  858. 

Angli,  populus. —  Expugnator  Anglorum.T.  J.  p.  170; 

F.  p.  328;  C.  p.  662. —  Anglorum  rex.G.  p.  493;  = 
regiones,  T.  J.  p.  1 73.  —  Angli  in  urbeConstanlino- 
poli,  G.  p.  4g4;  =  peregrini,  A.  p.  290;  F.  p.  328, 
337,  383  ;==  Laodiciam  tenenl,  C.  p.  649  et  annot.  b. 

—  Naves  Anglorum,  A.  p.  290,  291.  —  Sculptores 
Angli,  C.  p.  661.  —  Vid.  Anglicus. 

Angli  a  ,  regio.  —  Usus  Angtise ,  F.  p.  474. — Rex  Angliae, 

G.  p.  491  ;  C.  p.  616.  —  Ferrum  Angliae,  C.  p.  661. 
Anglicus  populus,  T.  J.  p.  170;  C.  p.  616.  —  Mare 

Anglicum ,  A.  p.  290.  —  Vid.  Angli. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


903 


Angulani,  populus,  T.  A.  p.  129;  T.  A.  V.  p.  142. 

—  Vid.  Agulani. 

Anigibnsis  pontifex,  A.  p.  3oi  (vid.  Ademarus  Podiensis 

episcopus).  —  Aniciensis  ecclesia,  F.  p.  317. 
Anicius,  papa,  F.  p.  467. 

Animalia  a  Christiania  capta  ante  Antiochiam  ,M.  p.  79a  ; 
=  in  valle  Dessein,  T.  XIII,  ix,  p.  96;  T.  D.  p.  96; 
T.  XIII,  xii,  p.  100;  T.  D.  p.  100;  T.  J.  p.  aïo;  M. 
p.  85 1,  856;  =  a  Francis  ante  Tripolim ,  T.  XIII, 
x,  p.  98;  T.  D.  p.  98;  T.  J.  p.  an;  M.  p.  854;  = 
episcopo  Ramatensi  data,  T.  XIII,  xi»,  p.  10a; 
T.  D.  p.  10a;  M.  p.  859;  =  a  Sarracenis  deducta, 
T.  XIV,  m,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5;  —  prope  Ascalo- 
nemcapta,T.  XVI,  m,  p.  11 3;  T.  D.  p.  n3;  vm, 
p.  1 17; T.  D.  p.  117;  T.  A.  p.  162;  A.  p.  3o3,  3o6, 
307  ;  F.  p.  36a  ;  M.  p.  873 ,  874 ,  879.  —  De  anima- 
Hbus  terne  Sarracenorum ,  F.  p.  475,  476. 

Anisma,  rex,  T.  J.  p.  337  el  annot.  c.  —  Vid.  Anisman 
et  Kemeschtekin-Ibn-Danischmend. 

Anisman,  rex,  C.  p.  705  et  annot.  b.  —  Vid.  Anisma  et 
Kemeschtekinlbn-Danischmcnd. 

Anna  (sancla),  mater  Beatae  Virginia,  G.  p.  5n. 

Annulds  Stephani  presbyteri,  A.  p.  287.  —  Optimi  an- 
nuli,  F.  p.  363. 

Ansa  (Robertus  de).  —  Vid.  Robertus  de  Ansa. 

Ansellus,  miles,  T.  J.  p.  21 5;  G.  p.  63o.  —  Vid.  An- 
selmus  de  Riboamundi. 

Anselmus  de  Buis,  archiepiscopusMediolanensis,  p.  709, 
annot.  b;  =  cruce  signatur,  C.  p.  709. 

Anselmus  de  Riboamundi,  miles,  cruce  signatus,  M.  V. 
p.  744;  =  ante  Archam  occisusest,  T.  XIII,  xn, 
p.  100;  T.  D.  p.  100;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  211, 
2i5;  A.  p.  276,  277;  F. p.  352-, G.  p.  507;  C.p.68o, 
68 1;  M.  p.  857.  —  Somnium  ejus,  T.  J.  p.  ai5;  A. 
p.  276,  277;  C.  p.  680,  681.  —  Adjutor  cœnobii 
Aquicingensiserat,  M.  p.  867. —  Ejus  epistola  ad  Ma- 
nassem  archiepiscopum ,  p.  276,  annot.  c;  R.  p.  890, 
893.  =  Varia?  nominis  forma?  :  Ansellus ,  T.  J. 
p.  2i5;C.  p.  63o;  —  Anselmus  de  Riberi  Monte,  A. 
p.  276;  —  Anselmus  de  Ribesmundus,  T.  V.  p.  100; 

—  de  Ribodi  Monte,  G.  p.  D07;  M.  p.  857;  ,  R. 
p.  890;  —  de  Riboli  Monte  (Ribot  Mons) ,  F.  p.  35a , 
C.  p.  680;  —  de  Riiomundo,  T.  J.  p.  211;  —  de  Ris- 
bemundus,  T.  D.  p.  100. 

Antemurale,  A.  p.  237,  a4a,  276,  293,  299,  4o6, 

4a7;G.  p.  536;  H.  p.  564>57i;M.  p.  864,882. 
Antenna  navis,  F.  p.  482. 

Antichristus  ,  Machumeth,  T.  J.  p.  22a;  C.  p.  694.  — 
Satellites  Antichristi,  M.  p.  828. 

Antidotum  tyriacum,  F.  p.  483. 

Antiochensis  ,  R.  p.  891,  892.  —  Vid.  Antiochenas. 

Antiochenus,  a,  um.  —  Oppidum  Antiochenum,  T.  X, 
1,  p.  60;  T.  D.  p.  60;  T.  X,  iv,  p.  62  ;  T.  D.  p.  62;  T. 
X,  vm,  p.  68;  T.  D.  p.  68;  T.  X,  xi,  p.  71,  72;  T.  D. 
p.  71-72;  T.  XI,  ix,  p.  82;  T.  D.  p.  82;  T.  A.  p.  142  ; 
T.  J.  p.  197,  198;  M.  p.  809.  —  Concilium  Anlioche- 
num ,  F.  p.  467  ;  =  praelium ,  T.  X ,  vu ,  p.  65  ;  T.  D. 
p.  65;T.XI,  vi,p.79,8o;T. D.  p.  79;T.  A. p.  i45; 
T.  J.  p.  190,  200.  —  Antiocheni  proceres  Tancredum 
in  regnum acciunt ,  T.  J.  p.  228;  F.  p.  384;  H.  p.  557, 
558;  C.  p.  706;  =  Boamundum  e  carcere  redimi  op- 
tant, C.  p.  709.  —  Antiocbeni  Turci,  A.  p.  25a;  C. 
p.  63g,  64o,  64 1  ;  S.  p.  888,  889.  —  Populus  An- 
tiochenus,  C.  p.  664,674. —  Expugnatio  Antiochena, 
A.  p.  307;  r=:  tribulatio,  M. p.  836. —  Emirus  Antio- 


cbenus ,  G.  p.  5oo.  —  Partes  Antiochena: ,  F.  p.  352.  — 
Mœnia  Antiochena,  C.  p.  672.  —  Antiochenus  Boa- 
mundus,  G.  p.  5i8.  —  Regnum  Artliochenum,  A. 
p.  309.  —  Regio  Antiochena,  F.  p.  34 1,  4a5,  442, 
446.  —  Franci  Antiocheni,  F.  p.  369,  4i  1»  469;  G. 
p.  519;  H.  p.  552  ;  C.  p.  710;  M.  p.  82 1.  —  Principa- 
tus  Antiochenus,  T.  J.  p.  216;  F.  p.  364»  425;  G. 
p.  5o6  ;  H.  p.  56 1 ,  565, 570  ;  C.  p.  674.  —  Antiocheni 
non  valent  succurrere  Hierosolyroa?,  F.  p.  384- — Tan- 
credus  Antiochenus,  G.  p.  53o,  53i.  —  Gens  Antio- 
chena, F.  p.  421, 423, 428;  H.  p.  565,  569,  570. — 
Princeps  Antiochenus,  F.  p.  426, 429;  C.  p.  646.  — 
Terra?  motus  in  regione  Antiochena,  F.  p.  428,  43 1; 
H.  p.  572,  573.  —  Antiocheni  Turcos  vincunt,  F 
p.  429,  43o;  H.  p.  572,  573;  =  cum  Balduino  II 
congregantur,  F.  p.  44 1;  H.  p.  576  ;  =zr  a  Turcis  prope 
Arthasium  fugati,  F.  p.  442;  H.  p.  576,  577.  — Bal- 
duinusad  auxilium  Antiochenorum  venit,  F.  p.  442; 
H.  p.  577;  =  Turcos  fugant,  F.  p.  443,  444;  H. 
p.  577  ;  — Balduinum  II  principem  efficiunt ,  F.  p.  444, 
445;  H. p.  577;=  mittunt  archiepiscopum  quemdam 
ad  Balduinum ,  F.  p.  447  ;  H.  p.  579  ;  =  usque  Tur- 
bezel  veniuntvastantque campeslria  Calipti, F. p.  457, 
458,  H.  p.  583, 584.  —  Territorium  Antiochenum,  F. 
p.  458;  H.  p.  573.  —  Antiocheni  contra  Balac  con- 
gregaîi ,  F.  p.  464  ;  ~  Cbristianos  non  adjuvant  in  ob- 
sidione  Tyri ,  F.  p.  466  ;  =  contra  Borsequinum  con- 
gregati,  F.  p.  472.  —  Urbs  Antiochena,  G.  p.  497; 

C.  p.  629;  M.  p.  775,  807;  =  ecclesia,  F.  p.  467, 
468.  —  Furnus  Antiochenus,  C.  p.  661. 

ANTiocHiA,urbsSyriae,T.  I,  m, p.  i3;T. D. p.  i3;T.1V, 

v,  p.  33;  T.  D.  p.  33;  T.  V,  1,  p.  35;  T.  D.  p.  35; 
T.  A.  p.  122,  125,  i3i,  i32;T.  J.p  175, 180, i85, 
227  ;  A.  p.  24i ,  271  ;  F.  p.  337,  338,  365,  428, 
429,  469;  G.  p,  496;  H.  p.  571;  C.  p.  629,  63o, 
639,  64o,  64 1,  648,  65o,  706;  M.  p.  770;  S. 
p.  887,  888,  889;  =  vocalur  Keblata,  F.  p.  339;  • 
=  ab  Hieronyino  Emath  vocatur,  F.  p.  462  et 
annot.  d.  —  Vallis  Antiochia?,  T.  IV,  vi,  p.  34;  T. 

D.  p.  34;  T.  A.  p,  i32;  T.  J.  p.  i85,  199,  202, 
206;  M.  p.  770,  771.  —  Chrisliani  a  Turcis  Au- 
tiochia  ejiciuntur,  T.  J.  p.  186.  —  Antiochia  a  Chris- 
iianis  obsessa  atque  expugnata,  T.  V,  11,  p.  35  et  seq. 
T.  D.  p.  35  et  seq.  T.  IX ,  n ,  p.  54; T.  D.  p.  54  ;  T. XIII, 
11,  p.  90;  T.  D.  p.  90;  T.  A.  p.  i32,  1 33  et  seq. 
i4o,  i4a;  i43,  i46,  i48,  i54;  T.  J.  p.  186, 187, 
188,  189,  190,  191,  192,  195,  197,  212,  220;  A. 
p.  2/1 1 ,  242 ,  243 ,  246 ,  248 ,  249  ;  F.  p.  339 ,  34o , 
398;  G.  p.  497;  C.  p.  64 1,  642,  643,  644,  645, 
646,  653,  699;  M.  p.  771,  772,  775,  776,  777, 
778,  783,  785,  7g3,844;S.  p.  887,888;  R.  p.  891. 
—  Turci  egrediuntur  Antiochia,  T.  VI,  1,  p.  38; 
T.  D.  p.  38;  T.  A.  p.  i34,  T.  J.  p.  188,  192;  A. 
p.  243 ,  244  ï  S.  p.  888 , 889.  —  Legati  régis  yEgypli 
in  urbem  Antiochiam  inlrant,  M.  p.  793.  —  Ma- 
chomaria  Antiochia?,  T.  VII,  1,  p.  45,  46;  T.  D. 
p.  45,  46;  T.  VII,  iv,  p.  49;  T.  D.  p.  49;  T.  XIII, 

vi,  p.  94-95;  T.  D.  p.  94-95;  T.  A.  p.  137,  i38, 
139;  T.  J.  p.  192,  193,  2o5;  A.  p.  243;  C.  p.  643; 
M.  p.  785,  788,  793,828.  —  Rainaldus  Porchetus 
in  urbe  Antiochia  occisus ,  T.  VIII ,  11,  p.  5i-52;  T.  J. 
p.  192, 194. —  UrbstraditurBoamundo,T.IX,  v,p.56 
et  seq.  T.  D.  p.  56  ;  T.  X ,  m ,  p.  62  ;  T.  D.  p.  62  ;  T.  X , 
ix,  p.  69;  T.  D.  p.  69;  T.  XI,  x,  p.  74;T.  D.  p.  74; 
T.  XIII,  11 ,  p.  90;  T.  D.  p.  90;  T.  A.  p.  i4o,  i4i. 


Digitized  by 


904 


INDEX  GENER ALIS. 


i42;  T.  J.  p.  195,  ig6,  197,  199,  212  ;  A.  p.  245, 
a5i,  a5a ,  a53,  267;  F.  p.  34a,  343,  344,  345, 
35o,  398;  G.  p.  499>  5oo,  532;  C.  p.  6o3,  654, 
655,  656,  657;  M.  p.  797,  799,  800,  801 ,  8o5, 

810,  816,  821,  852,855;  R.p.  892.  —  Porta  civi- 
tatis  rupta,  T.  IX,  vi,  p.  57;  T.  D.  p.  57;  T.  A. 
p.  i4i;  T.  J.  p.  197;  A.  p.  25i;  F.  p.  343;  G  p.  5oo. 
—  Antiochiœ  porta  a  Pyro  aperitur,  M.  p.  800.  — Cas- 
tellum  urbis ,  T.  IX ,  vi ,  p.  58  ;  T.  D.  p.  58  ;  T.  XI ,  vi , 
p.  79;  T.  D.  p.  79;  T.  XII,  vu,  p.  88;  T.  D.  p.  88; 
T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89;  T.  A.  p.  i4i,  i4a, 
i45,  i5o,  i5i ,  i52,  i54,  i56;  T.  J.  p.  186,  197, 
ao5,  206;  A.  p.  a52,  253,  259,  261,  262;  F. 
p.  343  ;  G.  p.  5oo  ;  C.  p.  655 ,  675  ;  M.  p.  806 ,  809, 

811,  8i5,  816,829,  835,836,  844;  R.  p.  892.— 
Plateœ  Antiochiœ,  T.  A.  p.  i4a;  T.  J.  p.  197;  A. 
p.  260;  C.  p.  662;  M.  p.  8o5,  81 4.  —  Emirus  An- 
tiochiœ, T.  X,  1,  p.  5g;  T.  D.  p.  5g;  T.  A.  p.  i4a, 
1 54  ;  T.  J.  p.  1  g  1 ,  1  ga ,  1 94  «  1 97  ;  F.  p.  34o ,  343 , 
G.  p.  497,  5oo;  C.  p.  656 ;  S.  p.  889  (vid.  Bagi-Seian)  ; 
=  rex,  M.  p.  809.  =  castrum  emiro  Persiae  a  Sen- 
sadolo  traditum,  T.  X,  1,  p.  5g;  T.  D.  p.  5g;  T.  A. 
p.  i4a;  T.  J.  p.  192,  197;  M.  p.  809.  —  Franci 

*  in  urbe  a  Turcis  inclusi,  T.  X,  iv,  p.  62-63;  T. 
D.  p.  62  63;  T.  X,  vin,  p.  66-68;  T.  D.  p.  68; 
T.  XI,  1,  p.  74;T.D.  p.  74;  T.  XIII,  11,  p.  90;  T.  D. 
p.  goîT.A.p.  i44,  i45,  i46,  i48,  149,  i54;T.  J. 

p.  197,  198,  199,  200,  201,  203;  A.  p.  252,  256, 

271, 279,  281  ;  F.  p.  345,  348,  35i;  G.  p.  5oo,  5oi, 
5o2,  5o3,  5o4,  528;  C.  p.  658,  659,  660,  661, 
662 , 663, 676, 691;  M.  p.  81 1, 8i4,  8i5, 816,821 , 
8a4  ;  R-  p.  892,  893.  —  Chrisliani  proceres  jurant 
se  fuga  nunquam  urbe  excessuros,  T.  X,  îx,  p.  70; 
T.  D.p.  70;T.A.  p.  i&7;T.J.p.  201;  A.  p.  256;M. 
p.  823.  —  Antiochia  igne  devastatur  jussu  Boamundi, 
T.  X ,  xi ,  p.  7 1  -72  ;  T.  D.  p.  7 1  -7 a  ;  T: A .  p.  1 48  ;  T.  J. 
p.  aoa;  G.  p.  5oi;  M.  p.  8a4;  =  jussu  Roberti  Flan- 
drensis,  C.  p.  660-661  ;  =  non  subditur  Alexio,  G. 
p.  5oa.  —  Sanctœ  lanceœ  inventio  in  urbe,  T.  XI,  iv. 
p.  76-77  ;  T.  D.  p.  77;  T.  A.  p.  147, 149;  T.  J.  p.  201, 
202 ;  A.  p.  253,  254,  a55,  257,  258;  F.  p.  344;  G, 
p.  5o2, 507  ;  C.  p.  676,  677,  678;  M.  p.  8a3,  825.  — 
Kal.  Novembris  Franci  congregati  in  urbe,  T.  XII,  1, 
p.  83;  T.  D.  p.  83;  T.  XII,  vi-vn,  p.  87-88;  T.  D. 
p.  87-88  ;  T.  A.  p.  1 52, 1 53, 1 54  ;  T.  J.  p.  207, 208  ;  A. 
p.  266, 267, 289  ;  M.  p.  837, 843.  —  Franci  Antiochia? 
morantur,  T.  XII,  iv,  p.  85;  T.  D.  p.  85;  T.  XII,  v, 
p.87ïT.D.p.87;T.XllI,ii,p.9o;T.D.p.9o;T.XIII, 
xi,  p.  98;  T.  D.  p.  98;  T.  A.  p.  i52,  i53,  i54;  T.  J. 
p.  2o5,  206,  207  ;  A.  p.  253,  254,  2  55,  2  58,  260, 
262,  264,  265,  267,  268,  269;  F.  p.  35a,  353;G. 
p.5o6;C.  p  676;  M.  p.  837,  839,843,  845,  85o, 
855. —  Guillelmus  Pictavensis  usque  Antiochiam  ve- 
nit ,  H.  p.  562.  —  Redditus  Antiochiœ,  A.  p.  268 ;  z= 
labores,  A.  p.  273  ;  =  portus,  A.  p.  274,  276,  ago; 
G.  p.  497.  =  Ecclesiœ,  T.  X,  xi,  p  7a;  T.  D.  p.  72; 
T.  XIII ,  1 ,  p.  89  ;  T.  D.  p.  89  ;  T.  A.  p.  1 48, 1 54  ;  T.  J. 
p.  186,  195;  A.  p.  260,  262,  263,  264,  a65,  289; G. 
p.  5o5,  5o6;  M.  p.  827,  844.  —  Jesns  Christus  Antio- 
chiam beato  Petro  tradit ,  T.  IV,  vi ,  p.  34  ;  T.  D.  p.  34  ; 
T.  XI,  iv,  p.  78;T.  D.  p.  78;  T.  A.  p.  i32,  i5o;T. 
J.  p.  1 85 ,  204  ;  A.  p.  2 58 ,  25g  ;  G.  p.  5o3 ,  5o6  ;  C. 
p.  664 ,  665  ;  M.  p.  77 1  ;  R. p.  8g3.  —  Turcus  quidam 
urbis  Antiochia?  fugitivus ,  A.  p.  260.  —  Emirus  qui- 
dam xii  Christianos  Antiochia?  interucit,  T.  J.  p.  189. 


—  Sarraceni  urbis  Albarœ  Antiochiam  ad  vendendum 
ducuntur,  A.  p.  266. —  Situs  urbis,  T.  XIII,  i,  p.  88- 
90;  T.  D.  p.  88-90;  T.  A.  p.  i54;T.  J.p.  286;  A. 
p.  24 1 ,  a4a  ;  F.  p.  33g  ;  G.  p.  497  ï  C.  p.  64i ,  64a ;  M. 
p.  771,  844,  845.  —  Reges  Antiochiœ,  T.  XIII,  1, 
p.  89-90;  T.  D.  p.  89-go;  M.  p.  844-  —  Ab  Antio- 
cho  urbs  vocalur  Antiochia,  T.  XIII,  1,  p.  90  ;  T.  D. 
p.  go;  M.  p.  844-  —  Antiochiam  Tancredus  venit, 
C.  p.  675;  =  Sarracenos  jubet  conduci  Boamundus 
ad  vendendum ,  T.  XIII ,  v,  p.  g3  ;  T.  D.  p.  g3;  T.  A. 
p.  i55;T.  J.  p.  209;  A.  p.  270;  M.  p.  848,849.— 
Boamundus  revertitur  Antiochiam,  Marra  capta, 
T.  XIII,  vi,  p.  94  ;  T.  D.  p.  94;  T.  A.  p.  i55,  i56; 
T.  J.  p.  209;  A.  p.  270,  271;  F.  p.  35a;  G.  p.  5o6; 
C.  p.  680;  M.  p.  84g,  85o.  —  Principatus  urbis 
Boamundo  traditur,  G.  p.  5o6,  543;  M.  p.  843, 
849-  —  Boamundus  homines  Raimundi  ex  urbe  eji- 
cit,  T.  VII,  vi,  p.  g5;  T.  D.  p.  g5;T.  J.  p.  209;  A. 
p.  270,  286;  F.  p.  35a;  C.  p.  675.  — Querimonia 
Alexii  contra  Boamundum,  Antiochiœ  causa,  A. 
p.  a86.  —  Boamundus  regreditur  Antiochiam,  T.  A. 
p.  157;  T.  J.  p.  211;  H.  p.  549;  M.  p.  855.  —  Ar- 
nulfus  clericus  pervenit  Antiochiam,  T.  J.  p.  21 5;  C. 
p.  68 1 ,  700,  701.  —  Boamundus  ab  urbe  Hierusalem 
Antiochiam  redit,  F.  p.  368;  G.  p.  5 19;  H.  p.  55o, 
55 1  ;  C.  p.  704.  —  Antiochiœ  cives,  H.  p.  55a.  — 
Prodigium  in  urbe, T.  J.  p.  2 15,  216;  C.  p.  657,658. 

—  Dolor  in  urbe  de  captione  Boamundi ,  C.  p.  706. 

—  Terrœ  motus  in  urbe,  A.  p.  a45,  a54.  —  Afdhal 
Antiochiam  se  expugnaturum  minatur,  A.  p.  3o3.  — 
Tancredus  in  urbe,  T.  J.  p.  228;  F.  p.  384,  3g5;  F. 
V.  p.  396;  F.  p.  399;  G.  p.  5a3, 5a4,  53 1  ;  C.p.706, 
709. —  Alexius  inimicus  Antiochiœ, C.  p.  708. — Bal- 
duinus  transit  per  Antiochiam,  F.  p.  373,  409 ;  G. 
p.  5ao;  H.  p.  55a.  —  Cornes  Pictavensis  in  urbecum 
Francis,  F.  p.  399;  G  p.  53a;  H.  p.  56a. —  Inurbem 
revertitur  Boamundus,  F.  p.  407;  G.  p.  537;  H. 
p.564;C.  p.  709, 7 10,  71a. — A  Boamundo  Antiochia 
Tancredo  committilur,  T.  J.  p.  328,  239;  F.  p.  4o8, 
Ai  1;  G.  p.  539;  H.  p.  565;  C.  p.  712,  713, 714 ;  = 
famé  premilur,  C.  p.  714.  —  Tancredus  regreditur 
Antiochiam,  F.  p.  4a2;  H.  p.  569;  C.  p.  715.  — 
Turci  urbem  destruere  volunt,  F.  p.  423,  4a4;  H. 
p.  572.  —  Tancredus  moritur  Antiochiœ,  F.  p.  4a5, 
H.  p.  570.  —  Rogerus  princeps  Antiochiœ,  T.  J. 
p.  229;  F.  p.  425,  426,  44a;  H,  p.  571.  —  Baldui- 
nus  Antiochiœ  fert  opem,  F.  p.  44a ,  443,  H.  p.  577. 
— Balduinus  Antiochiam  pergit,F.p.443, 444,445; 
H.  p.  577,  578.  —  Antiochia  a  Turcis  coarctatur,  F. 
p.  446;  H.  p.  578.  —  Antiochiam  venit  Balduinus,  F. 
p.  447;  H.  p.  578,  579;  =  venit  Goscelinus,  F. 
p.  457,  464;  H.  p.  582,  583,  584;  =  caput  Balac 
amputatum  Goscelino  affertur,  F.  p.  464.  —  Antio- 
chiam secedit  Balduinus  cum  Gosceh'no,  F.  p.  46g; 
r=  Balduinus  venit,  F.  p.  470,  48 1  ;  =  Boamundus 
junior  venit,  F.  p.  482,  484,  485. 

Antiochia  Parva,  urbs  Asiœ  (nunc  Jalobatsch) ,  p.  336, 

annot.  c.  —  Christiani  Antiochiam  veniunt,  F.  p.  336; 

G.  p.  496;  —  Boamundus  junior  per  Antiochiam 

transit,  F.  p.  482. 
ANTiocniTiB,  cives  urbis  Antiochiœ,  A.  p.  245. 
Antiochus,  rex  Antiochiœ,  T.  XIII,  1,  p.  90;  T.  D. 

p.  90;  T.  A.  p.  i54;F.p.  33g;  C.  p.63o;  M.  p.  771, 

844. 

Antiochus  Efiphanes,  rex  Antiochiœ,  F.  p.  462. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


905 


Antipatrida,  urbs  Syriae,  F.  p.  378  et  annot.  a.  — Vid. 
Arsulh. 

Aoxian,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G.  p.  5o4. 

Aoxianus,  emirus  Antiochiae,  F.  p.  34o  et  annot.  ci, 
3/i3 ,  345.  —  Vid.  Bagi  Seian. 

Apamia,  urbs  Asiœ  (nunc  Biredschik),  p.  64 1*  annot.  c; 
=  a  Tancredo  capitur,  F.  p.  4a3  ;  H.  p.  570;  =  cir- 
cumdatur,  C.  p.  715  et  annot.  «,716.  —  Non  longe 
ab  Apamia  Syriam  Turci  transeunt ,  F.  p.  425.  — 
Variae  nominis  forma?  :  Appamia,  C.  p.  716;  —  Ha- 
lapa,  H.  p.  570,  577. 

Apes.  —  Alveariacum  apibus,  A.  p.  269. 

Aplostrze  navium.F.  p.  482. 

Apollo.  —  /Edes  Apollinis,  F.  p.  484;  =  siraulacrum, 

C.  p.  695. 

1  Apollonius  Tyrius,  F.  p.  352  et  annot  1;  G.  p.  509. 
Apostata,  M.  p.  828.  829. 

Apostoli,  expulsi  Hierosolimis ,  per  mundum  dispersi, 
A.  p.  3oo. 

AposToncrjs.  —  Apostolicus  Romanus ,  T.  1 ,  1 1  p.  9  ;  T. 

D.  p.  9;  T.  A.  p.  121;  T.  J.  p.  171,  173;  F.  p.  417, 
43i,  471  (vid.  Papa);  =  calipba  Turcorum,  T.  X, 
1,  p.  59;  T.  D.  p.  59;T.  X,  iv,  p.  62;  T.  D.  p.  62; 
T.  A.  p.  i42,  i43;  T.  J.  p.  1 97,  199;  M.  p.  811 
(vid.  Mosthader-Billah). 

Appamia,  urbs  Ciliciae,C.  p.  716.  —  Vid.  Apamia. 
Apparandus,  rex  Antiochia?,  T.  XM,  i,  p.  89;  T.  D. 

Appodiensis  episcopus,  C.  p.  644,  653.  —  Vid.  Ade- 

marus.  ' 
Appcli  montes,  C.  p.  606. 

Apulia,  regio  Ilaliœ,  T.  X,  iv,  p.  63;  T.  D.  p.  63;  T.  A. 
p.  1 44;  T.  J.  p.  171, 199,  217;  F.  p.  482;  G.  p. 493, 
5i8,  543;  C.  p.  6o5,  622  ;  M.  p.  740.  —  Peregrini 
de  Apulia,  F.  p.  333;  M.  p.  742.  —  Dnx  Apuliœ,  M. 
p.  742  et  annot.  a  (vid.  Bogerius).  —  Quidam  episcopus 
de  Apulia ,  F.  p.  365  et  annot.  e ;  H.  p.  55o  et  annot.  b. 

—  Boamundus  in  Apulia,  F. p.  4o8,  4 10,  417,  4 18; 
G.  p.  538;  H.  p.  565,  568.  — Boamundus  junior  in 
Apulia,  F.  p.  442,  482;  H.  p.  576.  —  Boamundus 
junior  terram  suam  coramitlit  duci  Apulia»,  F.  p. 482. 

Apclici,  C.  p.  662. 
Apuliensis,  M.  p.  744,  81 3,  855. 
Apulcs,  populus  Italiae,  F.  p.  327.  —  Apuli  peregrini, 
F.  p.  337;  C.  p.  676.  —  Montes  (Appuli),  C.  p.  606. 

—  Vid.  Apulia,  Apulicus  et  Apuliensis. 

Aqua,T.  X,  xr,  p.  72;  T.  D.  p.  72;  T.  A.  p.  i48,  i53; 
T.  J.  p.  202 ,  207,  2 1 1  ;  A.  p.  292  ;  F.  p.  355  ;  =  a 
Turcis  ablata  Christianis  obsessis,  T.  I,  m,  p.  12; 
T.  A.  p.  1 22  ;  T.  J.  p.  1 75  ;  M.  p.  733  ;  =  ad  bibendum 
a  feminis  aîlata,  T.  III,  11,  p.  25;  T.  D.  p.  25;  T. 
A.  p.  128;  T.  J.  p.  182;  M.  p.  761.  —  Utres  pleni 
aquae,  T.  IV,  n,  p.  3o;  T.  D.  p.  3o;  T.  XIV,  m, 
p.  io4;T.D.  p.  io4;T.  A.  p.  i3o;T.  J.  p  i84;  M. 
p.  767,866.  —  Aqua  rara  in  via  Damasci,  A.  p.  288; 
=  fœtida  atque  olida  in  obsidione  Hierosolymitana , 
T.  XIV,  in,  p.  io4;  T.  D.  p.  io4;  T.  A.  p.  i59;  T.  J. 
p.  220,  222;  A.  p.  293,  294;  F.  p.  358;  M.  p.  864, 
866.  — Penuria  aquae,  G.  p.  5i3.  —  Aquacara.T.  A. 
p.  159;  160;  A.  p.  294;  =  gelida,  T.  J.  p.  224;  = 
dulcis ,  F.  p.  367, 48 1  ;  =  nusquam  in  inferiori  terra , 

F.  p.  368;  =  maris  Mortui,  F.  V.  p.  379; F.  p.  38o; 

G.  p.  52  2  ,  523.  —  Aquam  de  petra  Moyses  elicuit,  F. 
p.  38i  ;  G.  p.  523.  —  Penuria  aqua?  in  navi,  F.  p.  449, 
48i .  —  Aqua  a  mulicribus  allata  civibus  pugnantibus 

III. 


in  urbe  Joppe,  F.  p.  45o.  —  Aquae  piscina  in  urbe 
Hierusalem,  G.  p.  5 1 1 .  —  Exitus  aquarum,  etc. 
(Psalm.  cxviii,  i36),  M.  p.  863. 

Aquasductos.  —  Aquaeductus  in  urbe  Tripoli,  A.  p.  285  ; 
=  in  urbe  Hierusalem,  F.  p.  357  ;  G.  p.  5i  2  ;  ~  in 
urbeTyro,  F.  p.  461  ;z=:in  urbe  Laodicia,  C.  p.  706. 

Aqdicingense  cœnobium,  M.  p.  857  et  annot.  b. 

Aqdilo. — Sedem  suam  ad  Aquîlonem  elegit  (  Isa»  xiv,  1 2 , 
i3),  M.  p.  734.  —  Dicam  Aquiloni,  etc.  (Isa.  xlïii, 
5,  6) ,  M.  p.  739. 

Aqditani  peregrini,  A.  p.  309;  F.  p.  337;  M.  p.  828. 

Aqditania,  regio  Galliae,  p.  317. 

Aqoitamcus  quidam  fidem  Christianam  abjurât,  M. 
p.  828,  829;  =  a  Kerboga  capite  truncatur,  M. 
p.  829.  —  Vid.  Aquiloni,  Aquitania. 

Arabes,  in  urbe  Constant inopoli ,  G.  p.  494;  =  in  Boa- 
mundum  irruunt  prope  Dorylaeum,  T.  III,  11 1,  p.  26- 
27;  T.  D.  p.  26-27;  T.  A.  p.  128,  129;  T.  J.  p.  182, 
i83;C.  p.  629;  M.  p.  763.  —  Ad  Arabes  sermo  So- 
îimani,  T.  IV,  1,  p.  28-29;  T.  D.  p.  28-29;  T.  A. 
p.  i3o;  T.  J.  p.  i83;  M.  p.  764,  765.  —  Arabes 
invaduntRomaniam  ,T.  IV,  1,  p.  2g;T.D.  p.  29; T.  A. 
p.  i3o;  T.  J.  p.  i83,  184  ;  G.  p.  491  ;  M.  p.  766;  = 
ad  Antiochiam  tuendam  congregati,  T.  V,  vu,  p.  37; 
T.  D.  p.  37;  T. A.  p.  i34,  i42;  T.  J.  p.  187.  188;  A. 
p.  244  ;  M.  p.  778;  S.  p.  888  ;  ~a  Kerboga  congregati, 
T.  X ,  1 ,  p.  59  ;  T.  D.  p.  59  ;  T.  A.  p.  1 42  ;  T.  J.  p.  1 97  ; 

C.  p.  667;  M.  p.  808;  —  Rogerium  de  Barnavilla  vul- 
nerant,  T.  J.  p.  198;  =  prope  nrbem  Marram  con- 
gregati, T.  XII,  in,  p.  85;  T.  D.  p.  85;  T  XIII,  11. 
p.  90;  T.  D.  p.  90;  T.  A.  p.  i54;  T.  J.  p.  207,  208. 
—  Arabum  castrum  in  valle  Farfar,  T.  XIII ,  vin, 
p.  96;  T.  D.  p.  96;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  210;  M. 
p.  85i.  —  Arabes  nobiles,  A.  p.  272;  =  pcregrinos 
occidunt,  A.  p.  273;  =  in  Castro  Arcbas,  T.  XIII,  x, 
p.  97;  T.  D.  p.. 97;  T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  210;  A. 
p.  276;rz:Tripoieos,  T.  XIII,  X,  p.  98;  T.  D.  p.  98; 
T.  XIII,  xii,  p.  99-100;  T.  D. p.  99-100;  T.  A.  p.  157; 
T.  J.  p.  210-211;=  in  Betbleem,  F.  p.  354;  G. 
p.  D09  ;  =  praeliantur  cum  Christianis  prope  Hierusa- 
lem, T.  XIV,  1,  p.  io3;  T.  D.  p.  io3;  T.  A.  p.  i5  v, 
M.  p.  864;  =  aggrcdiuntur  milites  prope  Jafla,  T. 
XIV,  ii,  p.  io3-io4  ;T.  D.  p.  io3-io4;T.  A.  p.  1 59  ;  A. 
p.  295;  M.  p.  865;  =r  in  urbe  Hierusalem  occisi,  G. 
p.  5 1 5  ;  =z  in  arce  Davitica,  F.  p.  35g,  36 1  ;  — 
prope  Ramam  a  Tancredo  fugati ,  T.  XVI ,  1 ,  p.  1 1 1 , 
1 12;  T.  D.  p.  111,  1 12  ;  T.  A.  p.  161  ;  A.  p.  3o5; 
M.  p.  872.  —  Arabum  exercitus,  G.  p.  517.  —  Grè- 
ges Arabum Franci rapiunt, T. XVI, m,  p.  11 3;  T. D. 
p.  n3;  vin,  p.  117;  T.  D.  p.  117;  T.  A.  p.  162; 
A.  p.  3o3;  F.  p.  362;  G.  p.  517;  M.  p.  873-874  — 
Arabes  prope  Ascalonem,  T.  XVI,  vi,  p.  ti5;  T. 

D.  p.  1 15;  T.  A.  p.  162,  i63;  A.  p.  3o3,  3o4,  3o6; 

F.  p.  362;  =  contra  Balduinum  congregati,  F. 
p.  373;  G.  p.  52o;  G.  V.  p.  542;  H.  p.  552.  —  Arabs 
quidam  aBalduino  ictu  lanceae  percussus,  F.  p.  3g  2  , 
393-,  G.  p.  529.  —  Ignis  sacer  tempore  Arabum, 

G.  p.  525.  —  Arabes  a  Christianis  prope  Azotum  fu- 
gati, F.  p.  094»  3g5;  G.  p.  53o-53i,*  H.  p.  5Ôi; 
=  ad  Joppen  veniunt,  F.  p.  3g5;  z=  ad  Ascalonem 
redeunt,  F.  p.  3g5;  =  contra  Ramam  congregati,  F. 
p.  397,  4oo,  4oi  ;  G.  p.  53i,  533,  534  ;  =  urbem 
Ramam  capiunt ,  F.  p.  4o2  ;G  p.  534;  H.  562,  563  ; 
— Joppen  comprehendere  machinantur,  F.  p.4o3;  G. 
p.  535;  H.  p.  563-564;  =  prope  Ascalonem  con- 

n/l 


Digitized  by 


906 


INDEX  GENERALES. 


gregati  debellantur,  F.  p.  4  1 1 ,  4 1  4  >  4  1 5  ;  G.  p.  54a  ; 
H.  p.  566;=urbem  Hierusaiem  adeunt,  F.  p.  427, 
H.  p.  671.  —  Arabum  terrœ,  F.  p.  437.  —  Arabes 
cum  Daher-Eddin  fœderati,  F.p. 446; H.p. 578,=in 
obsidione  urbis  Joppe,  F.  p.  45o;  H.  p.  58o. — Arabs 
auri  fusor,  C.  p.  661.  —  Vid.  Pagani,  Sarraceni, 
Turci. 

Arabia,  regio,  F.  p.  46a;  G.  p.  5ia;  H.  p.  557;  M. 
p.  73o.  S.  p.  888. — Bellum  ab  Arabia,  T.  J.  p.  319; 
C.  p.  69069 1 .  —  Canna  Arabise ,  F.  p.  3ao  ;  C.  p.  690. 

—  Arcba  Domini  in  Arabia,  F.  p.  356;  G.  p.  5 10. 

—  Tancredus  usque  Arabiam  venit,  T.  J.  p.  aa6.  — 
Balduinus  in  Arabiam  secedit,  F.  p.  379,  38 1  ;  G. 
p.  5aa,  5a3;  H.  p.  555,  556.  —  Montana  Arabiœ, 

F.  p.  38i;  G.  p.  5aa;  H.  p.  555,  556. — Locuste  ab 
Arabia  convolant,  F.  p.  4a8;  H.  p.  57a.  —  Baldui- 
nus in  Arabiam  proficiscitur  atque  Montem  Regalem 
œdificat,  F.  p.  43 1  -43a,  H.  p.  573.  —  Gerasa  urbs 
in  Arabia,  F.  p.  447;  H.  p.  579.  —  Regio  contigua 
Arabise,  F.  p.  458;  H.  p.  584-  —  Emirus  Arabiae, 

G.  p.  497;  S.  p.  889. 

Arabicus.  —  Arabica  cuspis,  C.  p.  677.  —  Arabicus  fu- 

ror,  C.  p.  691. 
Arabs,  vid.  Arabes. 

Ara(Lbus,  lilius  Cbanaan,  F.  p.  353.  —  Vid.  Araces. 
Aracbs,  filius  Cbanaan,  G.  p.  507.  —  Vid.  Aracœas, 
Araclka,  urbs  Syriœ  (nunc  Marakia),  H.  p.  55a.  — 

Vid.  Maraclea. 
Araljus,  vicecomes,  T.  D.  p.  33.  —  Vid.  Alarius  vice- 


cornes. 


Arbalistje,  in  obsidione  urbis  Nicœœ,  T.  II,  xm ,  p.  a3  ; 

T.  D.  p.  a3;T.  A.  p.  137;  T.  J.  p.  181. 
Arca  fœderis  Domini,  F.  p.  356,  446;  G.  p.  5io. 
Arcadius  urbis  Cœsareœ,  G.  p.  537. —  Vid.  Archadius. 
Arcariï,  F.  p.  48i. 

Argas,  oppidum  Syriœ,  C.  p.  680.  —  Vid.  Archas. 

Arcasidm,  oppidum  Syriae  (nunc  Artah),  H.  p.  576. — 
Vid.  Artasium. 

Arcb,  urbs  Syriœ,  F.  p.46i  et  annote.  —  Vid.  Actipus. 

Archadius  urbis  Cœsareœ,  F.  p.  389  et  annot.  d;  G. 
p.  537  ;  H.  p.  559-  —  Altéra  nominis  forma  :  Arca- 
dius, G.  p.  537. 

Archas,  castrum  Syriœ  (nunc  Archis),  F.  p.  35a;  G. 
p.  5o6,  507  ;  C.  p.  680  ;  M.  p.  853;  =z  a  Christia- 
nis  obsessum,  atque  expugnatum,  T.  XIII,  x,  p.  97 ; 
T.  D.  p.  97;  T.  XIII,  xi  xn  ,  p.  98, 100;  T.  D.  p.  98, 
100;  T.  A.  p.  157,  i58;  T.  J.  p.  210,  an,  ai5, 
a  1 6 ,  a  1 7 ;  A.  p.  a64,  375,  276,  377,  379,  a85, 
386 ,  289  ;  F.  p.  344 ,  353  ;  G.  p.  5o6 , 507  ;  C.  p.  680 , 
681,  68a,  683,  699;  M.  p.  853,  854,  855,  856, 
357>  —  Balduinus  transit  per  Arcbas,  F.  p.  373;  G. 
V.  p.  54a  ;  H.  p.  55a.  —  Franci  cruce  signali  per  ur- 
bem  transeunt,  F.  p.  399;  G.  p.  533.  —  Archados 
fluvius  (Albana),  T.  A.  p.  i57;  F.  p.  479;  G.  V. 
p.  543;C.p.68o;  M.  p.  856. — Variœ  nominis formœ: 
Arcas,  C.  p.  680;  —  Arche,  T.  J.  p.  310,  an. 

Arche  ,  castrum ,  T.  J.  p.  a  1  o  et  annot.  g,  p.  3 1 1 .  —  Vid. 
Archas. 

Archiepiscopus.  —  Archiepiscopi  in  concilio  Claromon- 
tanensi,  T.  I,  1,  p.  10;  T.  D.  p.  io;  T.  A.  p.  îai; 
T.  J.  p.  169,  170,  172,  173,  ao3;  p.  307,  annot.  d. 
—  Archiepiscopus  Pisanus,  T.  J.  p.  336;  F.  p.  365 p 
H.  p.  55o.=  Edessœ,  T.  J.  p.  337;  F.  p.  4o8,  4og; 
=  Cœsareaî,  F.  p.  3go  et  annot.  c,  p.  44a  ;  G.  p.  537 
et  annot.  <?;  H.  p.  577;  =  Vienne n sis ,  F.  44a  et  an- 


not. d;  =  ecclesiœ  Syriœ,  F.  p.  447;  =  quidam  ab 
Antiochenismissus,  F.  p.  447  et  annot./;  H.  p.  579;= 
=  Mediolanensis ,  C.  p.  709  et  annot.  b;  =  Remen- 
sis,  T.  J.  p.  31 3,  3i4;  R.  p.  890.  —  Archiepiscopi 
ubi  erant  olim  archiflamines ,  F.  p.  466. 

Archiplamines  in  urbe  Tyro,  F.  p.  466. 

Archis,  castrum  Syriœ,  p.  3 10  et  annot.  (7. — Vid.^rcfto*. 

Arcican,  castrum  Syriœ,  p.  65o,  annot.  g;  =z  comiti 
Raimundo  servit,  C.  p.  65o. 

Argus  ,  T.  IV,  11 ,  p.  3o  ;  T.  D.  p.  3o  ;  T.  VII ,  rv,  p.  49  ; 
T.  D.  p.  4g;  T.  X,  m,  p.  61  ;  T.  D.  p.  61  ;  T.  XV,  iv! 
p.  no;  T.  D,  p.  110;  T.  A.  p.  i3o,  139,  i43;T.  J. 
p.  i74,  ig3;  F.  p.  339,  333,  333,  34g,  355,  356, 
363,393,  4i4,473; G.  p.  5o5,  54o;  H.  p. 564;C. 
p.  609,  610,  633,  634,  635,  6a6,  637,  639,636, 
64o,  647.  66a,  667,  668,  669,  679,  690,715^. 
p.  760,  76a,  765,  787,  788,  83i,  845,  856,  867; 
S.  p.  886.  —  Arcus  Hgneus,  T.  A.  p.  i43;  T.  J. 
p.  198;  =  Damasci,  C.  p.  690;  =  inundatione  plu- 
viarum  deficiunt,  F.  p.  368;  H.  p.  55 1  ;  =  œreus, 
M.  p.  79a;  =  aureus,  M.  p.  853;  =  Turcensis,  M. 
p.  875. 

Arda,  conjux  Balduini  I,  p.  396,  annota;  p.  53o, 
annot.  a;  p.  56 1,  annot.  d;  =mittit  epistolam  ad 
Tancredum,  F.  p.  3g6;  G.  p.  53o;  H.  p.  56i.  — 
Apud  Edessam  Balduinus  Ardam  uxoremduxerat,  F. 
p.  433.  —  Cum  Arda  Balduinus  reconciliatur,  H. 

P'5?3' 

Arba,  C.p. 665, 668. — Frumcntum  in area,  A. p. 391  ; 

G.  p.  507,  5o8;  H  p.  559. 
Areg,  castrum  Syriœ. — Turci  in  urbe  Areg  congregau\T. 

V,  m ,  p.  36  ;  T.  D.  p.  36  ;  T.  VI ,  vu ,  p.  43  ;  T.  D,  p.  43  ; 

T.  A.  p.  i33,  i36,  137;  T.  J.  p.  187,  190,  191;  M. 

p.  776,  783;  R.  p.  891  et  annot.  d.  —  Castrum  Areg 

a  Turcis  exspoliatum.T. VI,  xi,p.  44;  T.  D.  p.  44; T. 

J.  p.  191  ;  A.  p.  a47  et  annot  c.  —  Hermenii  castel- 

lum  Areg  tenent  in  fideh'tate  Tancredi,  T.  J.  p.  191. 

—  Variœ  nominis  formœ  :  Aregh,  T.  D.  p.  36,  43; 
T.  A.  p.  i33;  T.  A.  V.  p.  i36;  —  Arena,  T.  J. 
p.  190;  — Areth,T.  A.  p.  i36;  M.  p.  776,  7^;  — 
Chorca ,  T.  J.  p.  187. 

Aregh,  castrum  Syriœ,  T.  D.  p.  36,  43;  T.  A.  p.  i33; 

T.  A.  V.  p.  1 36.  — Vid.  Areg. 
Arelatensis,  A.  p.  s83. 

Arena,  castrum  Syriœ,  T.  J.  p.  190  et  annot.  d.  — 

Vid.  Areg. 
Arena  vitrea,  F.  p.  479. 

Areth,  castrum  Syriœ,  T.  A.  p.  i36;  M.  p.  776,  783. 

—  Vid.  Areg. 

Argentdm,  T.  III,  m,  p.  37;  T.  D.  p.  37;  T.  IV,  i, 
p.  39;  T.  D.  p.  39;  T.  VIII,  11,  p.  5i;  T.  D.  p.  5i; 
T.IX,i,p.  53;  T.  D.  p.  53;  T.  XI,  vui,p.8i;T. 
D.  p.  81;  T.  XII,  11,  p.  84;  T.  D.  p.  84;  T.  XIII, v, 
p.  93  ;  T.  D.  p.  93  ;  T.  XIII ,  xm ,  p.  103  ;  T.  D.p.  102  ; 
T.  XV,  iv,  p.  1 10;  T.  D.  p.  1 10;  T.  XVI,  vu , p.  1 16; 
T.  D.  p.  116;  T.  XVI, vin,  p.  u7;T.D.p.  U7;T. 
A.  p.  139,  i3o,  139,  i5i,  i5a,  i55,  i58, 161, 163, 
i63;  T.  J.  p.  181,  i83,  i84,  194»  195,  199,  ao5, 

306,  309,  311,313,  3l5,  3l6,  333,333;  A.  p.  a39, 

345,  35o,  358,  35g,  375,  386, 3o6, 3o7;F.p.33i, 
333,  349,  35i,  35g,  363,  453;  G.  p.  494,  4g6, 
5 16, 537 ;C.  p.  619,  644,  681,693,694, 695,701, 
7i4;  M.  p.  764,  794,878,  879,  881,  887,  888.  - 
Tanta  abundanlia  argenti  esset  in  Hierusaiem,  etc. 
(III  Reg.  x,a7),M.  p.  881. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


907 


Argolas  ,  rex  Antiochiae,  T.  XIII ,  i ,  p.  89  ;  T.  D.  p.  89. 
Ariana  (haeresis),  S.  p.  887. 

Ariandon,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D. 

Ariancm,  urbs  Italiae.  —  Episcopus  de  Ariano,  T.  J. 

p.  176,  177,  et  annot  a;  p.  365,  annot.  e.  —  Vid. 

Girardus,  episcopus  Arianensis. 
Aries,  machina  belli,  in  obsidione  Nicaena,  F.  p.  333; 

M.  p.  756  ;= in  oppugnatione  Antiochena,  M.  p.  775; 

=  in  obsessione  Hierusalem  incenditur,  T.  J.  p.  220; 

F.  p.  358;  G.  p.  5i3,5i4;C.  p.  691,  690.  —  Arieti- 

bus  Marra  oppugnatur,M.  p.  846. 
Aries,  animal,  M.  p.  745.  —  Arielibus  utuntur  Franci 

ad  portandum,  T.  D.  p.  29;  T.  J.  p.  i84;  M.  p.  766- 

—  Abraham  pro  filio  arietem  immolavit,  G.  p.  5 10. 

—  Arietes  a  Francis  capli,  M.  p.  879. 
Arimathia,  urbs  Syriae,  F.  p.  354-  —  Vid.  -Rama. 
Ariolus,  M.  p.  81 3. 

Aristoteles.  —  Epistola  Alexandri  ad  Aristolelem, 
p.  476,  annot.  h;  F.  p.  484. 

Arluinus,  interpres  Christianorum  missus  ad  Kerbo- 
gam,T.XI,  îv,  p.  77;T.D.p.  77;  T.  A.  p.  i5o;T. 
J.  p.  ao4;  M.  p.  826,  826,  827.  —  Variée  nominis 
formas  :  Herluinus,  T.  A.  p.  i5o;  M.  p.  825,  826, 
ga.y;  —  Orluinus,  T.  J.  p.  2o4. 

Arma  peregrinorum  émit  imperator  Alexius,  posleorum 
cladem,  T.  I,  îv,  p.  i3;  T.  D.  p.  i3;  T.  A.  p.  122; 
T.  J.  p.  175;  M.  p.  746;  =  cruce  signatorum,  M. 
p.  741  ;  =  corusca  duorum  equitum,  A.  p.  24o;  = 
Fraocorum,  T.  I,  vu,  p.  i5;  T.  A.  p.  123;  T.  J. 
p.  179;  M.  p.  765;  =  a  militibus  fessis  in  montants 
vendita,  T.  IV,  vi.  p.  34  ;  T.  D.  p.  34  ;  T.  A.  p.  i32; 
T.  J.  p.  i85;  M.  p.  770,  771;  =  data,  T.  J.  p.  1 ; 
=  Turcorum,  M.  p.  788;  zzrferrea,  T.  XIII,  m, 
p.  91;  T.  J.  p.  208;  =  Agulanorum,  T.  X,  1, 
p.  59;  T. D.  p.  59;  T.  A.  p.  i4a;T.  J.  p.  197;  M. 
p.  808;  =  Francorum  Kerbogae  oblala,  T.  X,  m; 
p.  61,  62;T.D.p.6i,62;  T.  A.  p.  i43;T.  J.  p.  198, 
199;  M.  p.  810;  =in  domo  patriarcbali,  A.  p.  3oi. 

—  Cumula  armorum  post  victoriam  a  Christianis  cre- 
mata,  T.  XVI,  vin,  p.  117;  T.  D.  p.  117;  T.  A. 
p.  i63;  A.  p.  307.  —  Arma  a  Christianis  capta,  G. 
p.  5 18.  =  Turcorum  a  Balduino  capta,  F.  p.  377;  = 
Christianorum  Turci  Joppensibus  ostentant,  F. 
p.  3g5;  G.  p.  53o;  H.  p.  56o;  56 1.  —  Vid.  Accetta, 
Arcus,  Emis,  Gladius,  Hasta,  Lancea,  Sagitta. 

Armenia,  regio  Asiae,  H.  p.  583;  S.  p.  888;  R.  p.  891. 

—  In  Armenia  ortum  rénovât  Eufrates ,  F.  p.  433  ; 
H.  p.  573. 

Armenii,  populus  Asiae,  T.  J.  p.  i83,  i85,  186,  188, 
189,  191,  194,  197,  2o5;  A.  p.  25o,  252;  F. 
p.  337,  338,  34o,  342,  343,35i,422,  454,  455, 
456,  458,  469;  G.  p.  496,  498,  5oo,  5ig,  526; 
G.  V.  p.  542;  H.  p.  583,  63o,  634,  635,65i,  652, 
654;  M.  p.  768,  770,  775,  777,  781,  784,  785, 
794,  806,  832,  836;  S.  p.  888.  —  Vid.  Hermenii. 
Armiger,  T.  I,  vi,  p.  i4;  T.  A.  p.  123;  T.  J.  p.  176; 
A.  p.  242,  274;  F.  p.  391,  402;  C.  p.  534;  H. 
p.  563;  C.  p.  684;  M.  p.  770,  776.  —  Armiger 
Goscelini  miles  factus,  F.  p.  463. 
Armus  bovis,  A.  p.  242. 

Arnaldus  Tudabovis,  miles,  occisus  a  Turcis  prope 
Marram ,  T.  XII ,  m,  p.  85;  T.  D.  p.  85. 

Arnaldos  Tctébodus,  T.  D.  p.  85.  —  Vid.  Arnaldus 
Tadabovis. 


Arnolpus,  patriarcba,  p.  6o4i  annot.  c;  =:  de  génère 
sacerdotali ,  A.  p.  3o2  ; =capellanus  comitis  Norman- 
niae,  A.  p.  281,  3o2;  =  viceprœsul,  T.  J.  p.  2i5, 
224. — Ejus  mores,  A. p.  3o2;=litteratus,  A.  p. 281; 
C.  p.  6o4;  M.  p.  870;  z=  confortât  Christianos,  C. 
p.  663;  =  urbem  Nicaeam  obsidet,  C.  p.  700;  =  in 
valle  Dorylaei  mandatur  ad  Godefridum ,  C.  p.  700  ; 
•=.  ignem  cœlestem  videt,  C.  p.  665,  666,  700;  =de 
lancea  dubitat,  caput  incredulorum ,  A.  p.  281;  C. 
p.  678 ;  ■=  crédit,  A.  p.  282  ;  =r  ab  Ademaro  succès- 
sor  designatur,  C.  p.  673;  =  Boamundo  Raimundi 
insidias  indicat,  C.  p.  679;  =  Anselraum  de  Ribodi 
Monte  confitentem  audit ,  T.  J.  p.  2 15 ;  C.  p.  681  ;  = 
Antiocbiam  revertitur  ab  oppido  Arcba  cum  multis 
periculis,  T.  J.  p.  21 5;  C.  p.  681,  700,  701.  —  Pro- 
vinciales Arnulfo  minantur,  C.  p.  682.  —  Arnulfus 
auream  iinaginem  Salvatoris  fabricandam  proponit, 
T.  J.  p.  216;  C.  p.  683.  —  Oratio  Arnulfi  adversus 
Tancredum  ad  proceres,  T.  J.  p.  224;  C.  p.  699, 
700,  701,  702.  —  In  Arnulfum  invehitur  Tancredus, 
T.  J.  p.  224,  225;  C.  p.  701.  —  Arnulfus  facit  ser- 
tnonem  ad  Christianos ,  T.  XIV,  v,  p.  1 06  ;  T.  D,  p.  1 06  ; 
=  eligitur  patriarcba ,  T.  XV,  v,  p.  1 1 1  ;  T.  D.  p.  1 1 1  ; 
T.  XVI,  i,  p.  U2î  T.  D.  p.  112;  T.  A.  p.  161;  A. 
p.  302  ;  F.  p.  36 1  ;  M.  p.  870 ,  87 1  ;  =  quasi  palriar- 
cha,  G.  p.  5i6;  =non  est  subdiaconus,  A.  p.  3o2; 
z=z  invenit  Sanctam  Crucem,  A.  p.  3o2;  =  it  As- 
calonem,  T.  XVI,  11,  p.  112;  T.  D.  p.  112;  T.  A. 
p.  161 ,  162;  A.  p.  3o5,  3o6;  M.  p.  872,  873,  874, 
879;  =  portât  crucem  Domini,  T.  XVI,  ni,  p.  n3; 
T.  D.  p.  n3;  T.  XVI,  iv,  p.  n4;  T.  D.  p.  n4. — 
Robertus  Normannus  dat  ei  standarum  Amiravissi, 
T.  XVI,  vi,  p.  116;  T.  A.  p.  i63;  A.  p.  3o6;  M. 
p.  879.  —  Arnulfus  annuit  Daimbertum  patriarcham 
fieri  Hierusalem ,  T.  J.  p.  226 , 227  ;  C.  p.  704  ;  =  eus- 
tos  ecclesiae  Sepulcri  praeficitur ,  G.  p.  519;  =  archi- 
diaconus,  G.  p.  538  ;  =  ad  Godefridum  morientem 
venit,  T.  J.  p.  227;  C.  p.  705  ;  =  accusât  Daimber- 
tum, G.  p.  538  ;  =  Ebremaro  favet ,  G.  p.  538  ;  =  pa- 
triarcba eligitur,  H.  p.  565  ;=  patriarcba  a  Turcis  cum 
Balduino  fugalur,  F.  p.  426;  H.  p.  571  ;  =  deponi- 
tur, F.  p.  43 1  ;  H.  p.  573  ;=  patriarchatum  récupérât, 
F.  p.  43i  ;  =  moritur,  F.  p.  436;  H.  p.  575.  — 
Allocutio  Radulfi  ad  Arnulfum ,  C.  p.  6o4.  —  Altéra 
nominis  forma  :  Ernulfus,  G.  p.  5 1 6 ,  519. 

Arndlpds,  episcopus  Martoronensis ,  p.  112,  annot.  a; 
p.  3oi,  annot.  b;  p.  683,  annot.  a;  rzralterum  Arnul- 
fum, ut  aurea  Christi  imago  fabricetur,  adjuvat,  T. 
J.  p.  216;  C.  p.  683;  =  fraudulenter  obtinet  eccle- 
siam  Belhlebemiticam ,  A.  p.  3oi;  =  Arnulfo  pa- 
triarchae  favet,  A.  p.  3o2  ;  =  a  Godefrido  Hieroso- 
iimam  miltitur,  A.  p.  3o3,  3o5;  =  a  Sarracenis 
capitur,  T.  XVI,  11,  p.  1 12;  T.  D.  p.  1 12;  T.  A. 
p.  161,  162;  A.  p.  3oi,  3o5,  3o6. 

Arsodf,  urbs  Syriae,  p.  378,  annot.  «.  —  Vid.  Arsuth, 
A  nlipatrida. 

Arsurt,  oppidum  Syriae  (nunc  Arsoaf)y  H.  p.  558.  — 
Vid.  Arsutk. 

Arsut,  oppidum  Syriae  (nunc  Arsouf),  H.  p.  563.  — 
Vid.  Arsuth. 

Arsuth  ,  oppidum  Syriae  (nunc  Arsouf),  p.  378,  annot.  a; 
=  a  Salomone  conditum,  F.  p.  388.  —  Urbis  Arsuth 
nomen  antiquum,  F.  V.  p.  388.  — Franci  perveniunt 
ad  Arsuth,  F.  p.  354;  G.  p.  5o8.  —  Godefridus  cas- 
trum  Arsuth  oppngnat,  F.  p.  388;  H.  p.  558.  — 

n4. 


Digitized  by 


908 


INDEX  GENERALES. 


Balduinus  per  Arsuth  transit,  F.  p.  377,  378.  —  A 
Balduino  urbs  capitur,  F.  p.  388;  F.  V.  p.  38g,  437  ; 
G.  p.  527;  G.  V.  p.  543;  H.  p.  558.  —  Arsuth 
ire  Balduinus  nequit,  F.  p.  4o3;  —  Arsuth  per- 
venit,  F.  p.  4oa ,  4o3  ;  G.  p.  534 ,  535  ;  H.  p.  563.  — 
Christiani  prope  Arsuth  fugati,  F.  p.  4o4;  G.  p.  535. 

—  Variae  nominis  forma?  :  Arsut,  H.  p.  563;  —  Ar- 
surt,  H.  p.  558;  —  Assur,  G.  p.  5o8,  537;  G.  V. 
p.  543;  — Anupatrida,  F.  p.  378. 

Artah,  urbs  Syriae,  p.  4i  1,  annot.  e. —  Vid.  Artasium. 
Artasienses,  cives  urbis  Artasii,  C.  p.  63g.  — Vid.  Ar- 
thasienses, 

Artasium,  urbs  Syriae  (nunc  Ariah  sive  Ertesi),  p.  4n, 
aunot.  e;  p.  63g,  annot./.  —  Tancredus  venit  Arta- 
sium et  libérât  Balduinum ,  C.  p.  63g ,  64o.  —  Bal- 
duinus régit  Artasium ,  C.  p.  64 1 .  —  Artasii  plani- 
ties,  C.  p.  671.  —  Artasium  redditur,  C.  p.  67a.  — 
Tancredus  regem  Rodoan  prope  Artasium  vincit,  F. 
p.  4n;  G.  p.  53g;  H.  p.  565;  C.  p.  714,715.  —  Ar- 
tasium a  Turcis  obsessum,  C.  p.  71a.  —  Antiocheni 
a  Turcis  prope  Artasium  victi,  Rogero  occiso,  F. 
p.  44a;  H.  p.  576,  577.  —  Bernardus  Artasii  epi- 
scopus  ordinatur,  T.  J.  p.  337;  C.  p.  704  et  annot.  g. 

—  Varia?  nominis  formée  :  Arcasium,  H.  p.  576;  — 
Arthasium,  F.  p.  44a;  C.  p.  63g,  671,  71a,  714, 

7.5. 

Artemones  navium,  F.  p.  33o;  G.  p.  4g3. 
Arthasienses  ,  cives  urbis  Arthasii,  C.  p.  714.  —  Vid. 
Artasienses. 

Arthasium  ,  oppidum  Syriae  (nunc  Artah  sive  Ertesi) ,  F. 
p.  44a;  C.  p.  63g,  671,  71a,  714»  7i5.  —  Vid.  Ar- 
tasium. 

Artifbx.  —  Artifices  in  obsidione  Hierusalem,  A. 

p.  ag7;  F.  p.  358;  =  in  obsidione  urbis  Csesareae ,  F. 

p.  38g;  =  navium,  F.  p.  44g. 
Artubech,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G.  p.  5o4. 
Arundo,  H.  p.  55o. 

Aruspices,  T.  J.  p.  ai6;  C.  p.  658;  M.  p.  8i3,  8i4. 

—  Vid.  Constellaiores ,  Magus,  Sortilegus. 
ArvedusTudebovis ,  miles,  sauciatusin  Antiochia,  T.  X, 

vin,  p.  67 ;  T.  D.  p.  67  ;  =  sepultus  post  mortem  a 

fratre  suo  Petro  ;  T.  ibid.  —  Altéra  nominis  forma  : 

ArveusTudebodus,  T.  D.  p.  67. 
Arverni,  populus  Galliae,  peregrini,  C.  p.  676.  —  Vid. 

A  hernensis ,  A  Ivernicus. 
AnvBRNiA,  provincia  Galliae,  T.  J.  p.  16g;  G.  p.  4g t. 

—  Vid.  Alvernia. 

Arvernicum  concilium,  G.  p.  4ga.  —  Vid.  Alvernicus. 
Arveds  Tddebodds,  T.  D.  p.  67.  —  Vid.  Arvedas  Tude- 
bovis. 

Arx.  —  Arx  Antiochiae,  T.  J.  p.  ig7,  ig8,  ao6;  M. 
p.  770.  —  Arx  circa  ecclesiam  sancti  Georgii  Rama- 
tensis,  G.  p.  5og;  H.  p.  56 1  ;  =  lignea ,  in  obsidione 
urbis  Hierusalem,  T.  J.  p.  aai,  aaa;  C.  p.  6ga;  = 
Hierusalem  (turris  David),  T.  J.  p.  aa4;  A.  p.  3oo, 
3oi,  3oa;f.  p.  35g,  36i,46o;C.  p.  6g3;  M.  p.  867; 
=  basilic*  sancti  Pelri  Romae,  F.  p.  3ag;  =  urbis 
Garthaginis,  F.  p.  46 1;  =  lapidea,  F.  p.  358.  — 
Arces  mûri,  F.  p.  38g.  —  Arx  urbis  Ramae,  F. 
p.  3g7;  G.  p.  53 1;  H.  p.  56a;  563;  =  castri  Khar- 
pert,  H.  p.  58a. 

Asa,  castellum  Syriae,  A.  p.  a64  et  annot.  e;  p.  a 65. 

—  Vid.  Esas. 

Ascalo,  civitas  Palaeslinae,  p.  111,  annot.  e;  F.  p.  354; 
M.  p.  87a  et  annot.  c;  =  a  Celon  fundata,  M.  p.  87a 


et  annot.  d.  —  Sarracenos  captos  cornes  Raimundu* 
Ascalonem  niittit,  T.  XV,  iv,  p.  10g ;  T.  D.  p.  iog; 
T.  A.  p.  161;  T.  J.  p.  aa4;  A.  p.  3oo;  F.  p.  36i;  C. 
p.  703.  —  Afdhal  emir  Ascalonem  venit,  T.  XVI, 

I,  p.  111-113;  T.  D.  p.  mua;  A.  p.  377,  3oa, 
3o3  ;  M.  p.  87 1 ,  87a.  —  Bellum  Ascalonis ,  T.  XVI , 

II,  p.  lia;  T.  D.p.  ua;  T.  XVI,  m,  p.  n3;T.  D. 
p.  n3;  iv,  p.  ii4-n5;  T.  D.  p.  ii4-n5;  T.  A. 
p.  16a,  i63;T.J.  p.  aa5;  A.  p.  3oa ,  3o3 ,  3o5 ,  3o6 ; 

F.  p.  36a,  363;  G.  p.  5i7;  C.  p.  7o3;  M.  p.  87a, 
873, 874, 875,  876, 877. —  Dolor  emiri Afdhal  ante 
Ascalonem,  T.  XVI,  vi,  p.  n5-n6;  T.  D.  p.  n5- 
116;  T.  A.  p.  1 63;  A.  p.  3o6;  M.  p.  875,  876, 877, 
$78.  —  Comiti  Raimundo  reddunt  urbem  cives,  T.  J. 
p.  aa5,  aa6;  C.  p.  703.  —  Votum  Godefridi,  si  As- 
calonem capiat,  G.  V.  p.  54a.  —  Ascalo  portus  pere- 
grinorum,  T.  J.  p.  aa6.  —  Situs  Ascalonis,  F. 
p.  378 , 43a  ;  M.  p.  87a.  —  Usque  ad  mœnia  Ascalonis 
Balduinus  venit,  F.  p.  378,  37g;  G.  p.  5aa;  H. 
p.  555.  —  Bellum  contra  Ascalonem,  F.  V.  p.  384- 

—  Sarraceni  urbis  Arsuth  Ascalonem  abeunt,  F. 
p.  388;  F.  V.  p.  38g;  G.  p.  5a  7;  H.  p.  558. 
t—  Mœnia  Ascalonis,  F.  p.  3go,  3ga,  3g4.  —  Ba- 
bilonii  apud  Ascalonem,  H.  p.  56 1.  —  Arabes 
ad  Ascalonem  redeunt,  F.  p.  3g5.  —  Babilonii  trans- 
eunt  per  Ascalonem,  F.  p.  48 1.  —  Babilonii  apud 
Ascalonem  congreganlur,  F.  p.  3g7,  4n,  4ia;  G. 
p.  53 1,  53g;  H.  p.  55g,  56o,  565,566.  — Dux  As- 
calonis, F.  p.  4n.  4ia,  4i4;  G.  p.  54i;  H.  p.  565 
(vid.  Djemal-Almok).  —  Ad  Ascalonem  fugiunt 
Arabes,  F.  p.  4i4;  G.  p.  536,  54i.  —  Ascalonem 
capiendi  consilium,  F.  p.  4ao,  4a a,  45g;  G.  V. 
p.  54a  ;  H.  p.  56g ,  584*  —  Cives  regrediuntur 
Ascalonem,  F.  p.  43o.  —  Babilonii  veniunt  Asca- 
lonem, F.  p.  44i.  45o,  453;  H.  p.  576,  58o,  58i. 

—  Pugna  prope  Ascalonem,  F.  p.  474.  —  Flumen 
Ascalonis  (Sou-Kreh) , T.  XVI ,  m ,  p.  1 1 3  ;  T.  D.  p.  1 1 3  ; 
T.  A.  p.  1 6a  ;  A.  p.  3o3 ,  3o6  ;  M.  p.  873 ,  874 1  87g. 

—  Variae  nominis  formas  :  Ascalon,  A.  p.  3o3;  —  As- 
calona,  T.  A.  p.  161,  16a,  i63;  A.  p.  377,  3oa, 
3o5,  3o6;  F.  p.  3go,  41 1,  /*i4;  G.  p.  5o8,  5aa  ,537, 
53i;H.p.  558,55g,56o,  56i,  565, 566, 573,  576, 
58o,  58i,  584; C.  p.  7o3;  —  Ascalonia,  G.  p.  5i8, 
536,  53g,  54 1;  M.  p.  871,  873,873,  875,  876;  — 
Scalonia,  T.  XV,  iv,  p.  10g;  T.  D.  p.  îog;  T.  XVI, 
mi,  p.  îii-iia,  n5;  T.  D.  p.  111-iia.  n5. — 

Ascalon,  urbs  Syriae,  A.  p.  3o3.  —  Vid.  Ascalo. 
Ascalon  a  ,  urbs  Syriae,  T.  A.  p.  161,  16a,  i63;  A. 
p.  377;  3oa,  3o3,  3o5,  3o6;  F.  p.  3got  4i  1,  4i4; 

G.  p.  5o8,  53a,  537,  53 1;  H.  p.  558,  55g,  56o, 
56 1 ,  565 ,  566 ,  573 ,  576,  58o ,  58 1 ,  584  ;  C.  p.  7o3. 

—  Vid.  Ascalo. 

Ascalonia  ,  urbs  Syriae.  —  Ascalonia?  via ,  G.  p.  5 1 8.  — 
Ascalonia  urbs,  G.  p.  536,  53g,  54 1;  M.  p.  871, 
873 ,  873 ,  875 ,  876.  —  Vid.  Ascalo. 

Ascalonienses ,  cives  urbis  Ascalonis,  F.  V.  p.  3g6. 

—  Vid.  Ascalonii  et  Ascalonitœ. 

Ascalonii,  cives  urbis  Ascalonis,  F.  p.  464.  465.  — 
Vid.  Ascalonienses  et  Ascalonitœ. 

Ascalonitœ,  cives  urbis  Ascalonis,  G.  p.  703 ;:zr urbem 
comiti  Raimundo  tradunt,  quam  exinde  récupérant  et 
relinent,  T.  J.  p.  335,  336;  C.  p.  703.  —  Bellum  Bal- 
duini  contra  Ascalonilas,H.  p.  555. — Ascalonitœ  con- 
grcgati,  F.  p.  3go;  =  Christianos  aggrediuntur,  A. 
p.  307  ;  F.  p.  3g4 ,  3g6  ;  G.  p.  53o  ;  H.  p.  56 1  ;  —  ur- 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


909 


béni  Kamam  diruere  cononlur,  G.  p.  53 1;  II.  p.  56 1; 

—  a  Christiania  fugati ,  F.  p.  4 1 7  ;  H.  p.  568. — Ascaio- 
nitarum  emirus,  H.  p.  567. —  Ascalonitse  urbem  Hie- 
rusalem  adeunt,  F.  p.  427;  H. p.  571;= urbem  Jop- 
penobsident,  F.  p.  429,  43o;  H.  p.  57a;  =  usque 
Hierosalem  veniont,  F.  p.  45g,  460;  H.  p.  584.  585; 
=  viculum  Birrum  vastant,  F.  p.  465,  466;  =  a 
Balduino  fogati ,  F.  p.  474.  —  Varia  nominis  forais  : 
Ascalooii,  F.  p.  464;  —  Ascalonienaes,  F.  V.  p.  3g6. 

Ascensio  Domini,  festum,  T.  II,  x,  p.  23;  T.  D.  p.  22; 
T.  XIII.  xiii  .  p.  101;  T.  D.  p.  101;  T.  A.  p.  126, 
i58;  T.  J.  p.  180,  312;  A  p.  297;  M.  p.  756,  858. 

A  scia,  A.  p.  298.  —  Vid.  Accetta. 

Asella  cujusdam  Hermenii ,  H.  p.  583. 

Asellus  Pétri  Heremtae,  C.  p.  664.  —  Aaelli  a  Chris- 
tiania capti,  M.  p.  879. 

Asia  ,  regio. — Christiani  in  Asia,  T.  X,  m  ,  p.  62  ;  T.  D. 
p.  62;  T.  A.  p.  i43;  T.  J.  p.  199;  C.  p.  61 3;  M. 
p.  750,  810.  —  Civitates  Asiae,  G.  p.  494 ;  M.  p.  871. 

—  EccleticAsi«,T.  J.  p.  169;  F.  p.  468;  G.  p.4gi. 

—  Caméléon  in  Asia,  F.  p.  476.  —  Regio  Asie, 
G.  p.  497*  5o4.  —  Boamondos  celeber  in  Asia,  C. 
p.  652. 

Asiana  arena,  C.  p.  61 3. 

Asiaticus.  —  Asiatica  Scitia,  F.  p.  475. 

AsiLUM  Antiochenum ,  F.  p.  35 1. 

Asm  a.  —  Dominos  super  asinam  sedens,  A.  p.  296; 
G.  p.  5io. —  Asina  cujusdam  Hermenii,  F.  p.  456, 
457.  —  Asiuae  a  Francis  capta?,  M.  p.  879. 

Asinarius,  C.  p.  646;  M.  p.  781. 

Asinds.T.  111,  m,  p.  27;  T.  D.  p.  27;  T.  IV,  1,  p.  29; 
T.  D.  p.  29;  T.  V,  1,  p.  35;  T.  D.  p.  35;  T.  XI,  iv. 
p.  78;  T.  D.  p.  78;  T.  XI,  vin,  p.  82;  T.  D.  p.  82; 
T.  XIII,  xii,  p.  100;  T.  D.  p.  100;  T.  XVI,  111, 
p.  n3;  T.  D.  p.  n3;  T.  XVI,  vin,  p.  117;  T.  D. 
p.  117;  T.  A.  p.  122,  124,  129,  i3o,  i32,  i48, 
i5o,  i5i,  i58;  T.  J.  p.  177,  i83,  i84.  186,  204, 
2o5,  211;  F.  p.  349,  35i,  397,  4o5,4i4, 45i,477; 
G.  p.  496,5o5,  536,  54i;H.p.  56i,  564,  58i  ;  C. 
p.  63g,  647;  M.  p.  733,  764»  771,  779»  793,  834, 
856,  873.  —  Unius  asinionus,  T.  VI,  111,  p.  4o;T. 
D.  p.  4o;  T.  A.  p.  i35;  T.  J.  p.  188.  —  Manducare 
asinos ,  T.  J.  p.  200  ;  F.  p.  365  ;  G.  p.  498  ;  H.  p.  55o  ; 
M.  p.  81 5.  —  Caro  asinorum,  T.  X,  xii,  p.  73;  T. 
D.  p.  73;  T.  A.  p.  i48;  T.  J.  p.  203;  F.  p.  34i; 
C.  p.  65 1;  M.  p.  81 5;  R.  p.  892.  —  Coria  asino- 
rum, T.  X.xu,p.  73;  T.  D.  p.  73;T.  J.  p.  2o3;  M. 
p.  81 5.  —  Crus  asini,  M.  p.  81 5.  —  Mercatus  asino- 
rum, T.  XIII,  un,  p.  101;  T.  D.  p.  101;  T.  A. 
p.  1 58  ;  —  Amdus  Pétri  Heremitœ,  T.  J.  p.  169; 
C.  p.  664-  —  Flebotomare  asinos,  T.  I,  m,  p.  12; 
T.  A.  p.  122  ;  T.  J.  p.  175. 

Asphaltites  lacus,  F.  p.  367  ;  F.  V.  p.  379;  F.  p.  38o, 
38 1  ;  H.  p.  55o,  55 1.  —  Altéra  nominis  forma  :  Alpha- 
tites,  H.  p.  55o. 

Aspis  surda,  C.  p.  63o. 

Assàm,  quidam  Turcorum  princeps  in  Cappadocia,  S. 

p.  888  et  annot.  e.  —  Vid.  Kilidj-Arslan. 
Asser,  F.  p.  358 

Assiria,  regio  Asiae,  F.  p.  320.  —  Vid.  Assur,  Assyria. 

Assdmptio  beatae  Maris,  T.  J.  p.  207. 

Assur  ,  oppidum  Syriai,  G.  p.  5o8,  527;  G.  V.  p.  5/J8 

—  Vid.  Arsuth. 

Assur.  —  Regcs  Assur,  F.  p.  46 1.  —  Vid.  Assiria,  As 
syria. 


Asstria,  regio  Syriae,  C.  p.  656.  —  Varias  nominis 
forma?  :  Assiria,  F.  p.  320;  —  Assur,  F.  p.  46 1. 

Asstrii  reges,  F.  p.  460,  46 1  (vid.  Salmanmèar,  Phul, 
Sargon).  —  Assyrius  populus,  C.  p.  667, 710. 

Astaol  ,  urbs  Pakestins,  F.  p.  462. 

Astrologds,  M. p.  8i4. 

Atensis  episcopus,  p.  265,  annot.  a. — Beat  us  Andréas 
in  tentorio  episcopi  Atensis  se  ostendit,  p.  266.  — 
Visio  episcopi  Atensis,  A.  p. 282. —  Atensis  episcopus 
reperit  litteras  quas  columba  deferebat,  A.  p.  291. 

Athala  (seu  Adela) ,  soror  Roberti  comitis  Flandrensis, 
G.  p.  493  et  annot.  c;  =  ducissa  Apulia»,  G.  p.  4g3. 

Athena  ,  urbs  Gliciœ ,  T.  IV,  111 ,  p.  3i  et  annot.  b;  T.  D. 
p.  3i;  T.  A.  p.  i3i;  T.  J.  p.  i85;  M.  p.  768.  et  annot. 
a;  —  Vid.  Adana,  Athenia. 

AfHENiA,  urbs  Ciliciœ,  T.  J.  p.  i85.  — Vid.  Adana, 
Athena. 

Ath en asi, populus;  =  Raimundum  invadunt,  T.  II ,  îv, 

p.  19;  T.  D.  p.  19; T.  J.p.  178. 
Athleta Christi ,  T.  I,  11,  p.  10;  T.  D.  p.  10;  T.  V,  iv, 

p.  36;  T.  D.  p.  36;  T.  D.  p.  44;  T.  XIII,  vi,  p.  g4; 

T.  D.  p.  g4;  T.  XIII,  vu,  p.  g5;  T.  D.  p.  g5;  T.  A. 

p.  i33,  137;  T.  J.  p.  187,  191,  195;  C.  p.  65i, 

668. 

Atlas  ,  mons.  —  Marmor  in  monte  A  dan  te ,  C.  p.  66 1 . 
Atram  entum  ,  M.  p.  8 1 1 . 

Atrium.  —  Atrium  diabolicum, T.  VII,  iv.p.  49;  T.  D. 
p.49;T.J.p.  ig3;  =  palatii  Boamundi,  T.  J.  p.  216; 
=  ecclesiae  SepuJcri ,  A.  p.  3o2  ;  =  templi  Salomoms , 
F.  p.  359. 

Attalia,  urbs  Asiae.  —  Attaliae  gurges,  F.  p.  482 ,  483. 
Attropius,  miles  Tancredi,  C.  p.  61 4- 
Accopes  Boamundi  junioris,  F.  p.  482. 
Augures  Turcorum,  A.  p.  3o4- 

Augustus,  imperator,  F.  p.  466;  H.  p.  55o;  =  Cœsar, 
M.  p.  858. 

Aulon  ,  urbs  maritima  Bulgarie  (nunc  La  Vallona) ,  T.  J. 
p.  177,  annot.  e;  =  a  Boamundo  capta,  F.  p.  4i8  et 
annot  b  ;  H.  p.  568.  —  Variae  nominis  forma?  :  A  va- 
Ion  ,  F.  p.  4 18  ;  H.  p.  568;  —  Ebelona,  T.  J.  p.  1 77. 

Aurasiga,  urbs  Galliœ,  p.  24 1,  annot.  c.  — Aurasicen- 
sis  episcopus , T.  J.  p.  i84;A.  p.  24 1,  257,289,301; 
F.  p.  43i. 

Aurasigensis  episcopus  (vid.  Willelmus  Aurasicensis 
episcopas).  —  F.  p.  43 1  (vid.  Berengarius). 

Aurea  porta  in  urbe  Hierusalem,  T.  J.  p.  217;  G. 
p.  5io;C.  p.  685. 

Aureliani,  urbs  Galliae,  F.  p.  375. 

Aurbus,  a,  um.  — Aurci  (nummi)  A.  p.  278,  286;  H. 
p.  566,  573;  C.  p.  714.  —  Aurei  bisantei,  T.  VII, 
iv,p.49;T.  D.p.  4g;  T.  X,  xii,  p.  73;T.  D.  p.  73; 
T.  A.  p.  139;  M.  p.  788.  —  Aurei  crines,  M.  p.  795. 
—  Aureae  vestes,  M.  p.  764. 

Aurighalcum ,  T.  J.  p.  222 ;  C.  p.  6g3. 

Auriga  currus,  C.  p.  688. 

Aijrum,  T.  III,  m,  p.  27;  T.  D.  p.  27;  T.  IV,  1,  p.  29; 
T.  D.p.  29;  T.  VIII,  11,  p.  5i;T.  D.p.  Si; T.  X,  xi, 
p.  72;T.  D.  p.  72;  T.  XI,  vin,  p.  81;  T.  D.  p.8i;T. 
XII,  11,  p.  84;  T.  D.  p.  84;  T.  XIII,  v,  p.  93;T.D. 
p.  93;  T,  Xin,  x,  p.  97;  T.  D.  p.  97;  T.  XIII,  xiii, 
p.  102;  T.  D.  p.  102;  T.  XV,  iv,  p.  no;T.  D.  p.  110; 
T.  XVI,  vin,  p.  117;  T.  D.  p.  117;  T.  A.  p.  129, 
i3o,  i5i,  i52,  i55,  i56,  157,  i58,  161,  i63;  T. 
J.  p.  181,  i83,  184,  194,  195,  198,  19g,  2o5, 
206 ,  209,  210,  21 1,  212 , 2 16,  222,  223;  A.  p.  239, 


Digitized  by 


Google 


9i0 


INDEX  GENERALIS. 


358,  a5g,  a6i,  a68,  275,  a86,  307;  F.  p.  3a5, 
33i,  333,  34i,  34g,  35i,  363,  453;  G.  p.  496, 
537;  H.  p.  559;  C.  p.  61 1,  619,  655,  670,  677, 
681,  68a,  693,  694,  6g5,  7i4;  M,  p.  764,  853, 
878,  879;  S.  p.  887,  888;  =  in  ventribus  Sarrace- 
norum,  F.  p.  35g;  G.  p.  5i6;  M.  p.  84g.  —  Auri 
fusor,  C.  p.  66 1 . 

Auzodd,  locus  in  Syria,  p.  4og,  annot.  c. 

Avalon ,  urbs  Bulgarie  maritima  (nunc  La  Vallona),  F. 
p.  4i8;  H.  p.  568.  —  Vid.  Aalon. 

Avezia,  regk>  Syriœ,  G.  V.  p.  54a. 

Avianus  (Flavius).  —  Aviani  fabulae  Radulfus  Cado- 
mensis  alludit,  C.  p.  619  et  annot.  c. 

Avis  quœdam  super  rogum  Pétri  Bartholomaei  volitans, 
A.  p.  a83.  —  Aves  litteras  ferentes ,  A.  p.  391. 

Aymarus,  episcopus  Podiensis,  F.  p.  3a4»  3a7,  348, 
35o;  G.  p.  543.  —  Vid.  Ademaras  episcopus  Po- 
diensis. 


Aziwra,  populus  Asiae,  T.  IX,  m,  p.  55;  T.  D.  p.  55; 
T.  A.  p.  1 4o  ;  =  a  Kerboga  congregati ,  T.  X ,  1 , 
p.  5g ;  T.  D.p.  5g;  T.  A.  p.  i4a,T.  J.  p.  ig6,  197; 
M.  p.  808;  =  prope  Ascalonem  veniunt,  T.  D. 
p.  11 5-i  16. 

Azor,  urbs  Syriœ,  F.  p.  46o  et  annot.  b;  p.  46 1. 
—  Vid.  Hasor. 

Azotum,  castrum  Syriœ  (nunc  Esdoud),  F.  p.  354  et 
annot.  e;  F.  V.  p.  377  ;  p.  3g4 ,  annot.  c; p.  44 1 ,  annot. 
e;  G.  p.  5o8;  =  nomen  antiquum  est  castri  Arsuth, 
F.  V.  p.  388.  —  Balduinus  per  Azolum  transit,  F. 
p.  378,  3g4;  G.  p.  53o.  —  Bellum  contra  Azotum, 
F.  p.  384.  —  Balduinus  Azotum  primum  ire  nequit, 
deinde  tamen  co  pervenit,  F.  V.  p.  4oa,  4o3.  — 
Christiani  prope  Azotum  fugati,  F.  V.  p.  4o4-  — 
Balduinus  II  per  Azotum  transit,  F.  p.  44 1.  —  Sar- 
raceni  victi  prope  Azotum,  F.  p.  45a;  H.  p.  58 1.  — 
Azotum  a  Tarthan  capitur,  F.  p.  46 1. 


B 


Baal,  C.  p.  670. 

Babilon,  urbs  iEgypti,  F.  p.  367, 466.  —  Vid.  Babylon, 
Babylonia. 

Babilonensis  dux,  F.  p.  3g3  et  annot.  a;  G.  p.  54 1;  H. 
p.  56o.  —  Vid.  Said  el  Daala. 

Babilonics,  a,  um.  —  Babilonii  nuntii,  M.  p.  791. — 
Babilonii  a  Christianis  victi,  M.  p.  878;  =  Chris- 
tianos  occidere  volunt,  F.  p.  363,  3g7;  H.  p.  576; 
=  Christianos  aggrediuntur,  A.  p.  307,  3o8;  F. 
p.  3go,  3g4.  3g6;  G.  p.  53o;  H.  p.  55g,  56o;  = 
attriti,  H.  p.  54g;  =  apud  Ascalonem  congregati, 
F.  p.  3g7;  H.  p.  55g,  56o,  56i,  565,  566;  =  ad 
Ramam  veniunt,  G.  p.  53i,  534,  535;  H.  p.  56o, 
566.  —  Classis  navium  Babiloniorum  ante  Joppen, 
F.  p.  4i4,  4i5;  G.  p.  54i;  H.  p.  567;  =  in  portu 
Tyri,  F.  p.  4aa;  H.  p.  576.  —  Bella  Babiloniorum, 
F.  p.  448.  —  Babilonii  Ascalonem  veniunt,  F. 
p.  45o;  —  urbem  Joppen  obsident,  F.  p.  45o,  45 1, 
45a  ;  H.  p.  58o.  —  Babiloniorum  insidiae  ,  F.  p.  47 1 . 

—  Babilonii  contra  Balduinum  congregati,  F.  p.  48o. 

—  Babiloniorum  expeditio  contra  urbes  maritimas , 
F.  p.  481. —  Babiloniusdux,T.  J.p.  aia;A.  p.  347, 
agi,  3oa,  3o3;  F.  p.  36a,  3g3,  3g7,  4aa;  G. 
p.  5ag,  54 1;  M.  p.  7ga;  =  exercitus,  A.  p.  3o4;  F. 
p.  44 1;  M.  p.  874.  —  Babilonia  classis,  F.  p.  4ag, 
44 1;  H.  p.  57  a,  58 1. —  Babilonii  bellatores,  M. 
p.  875,  876.  —  Babilonium  regnuni,  F.  p.  36a.  — 
Vid.  Babilonii,  Babyloniennes ,  Babilonici. 

Babilonigi,  A.  p.  307;  F.  p.  36 1,  3go,  4ag,  44 1;  H. 

p.  57a,  58i;  M.  p. 875,  876. 
Babylon  ,  urbs  yEgypti.  —  Legati  ammirati  Babylonis 

Antiochiam  mittuntur,  T.  VI,  xi,  p.  45;  T.  D.  p.  45. 

—  Amiravissus  Babylonis  adest  in  urbe  Ascalone,  T. 
XVI ,  1 ,  p.  1 1 1  ;  T.  D.  p.  1 1 1 .  —  Legati  Ghristianorum 
Babylonem  adeunt,  T.  J.  p.  a  1  a ,  a  i3  ;  A.  p.  377.  — 
Christiani capti ,  T.  J.  p.  ai3,  ai4,  ai 5.  —  Legati 
Christiani  in  carcere  Babylonis,  T.  J.  p.  îga,  ai3; 
A.  p.  377.  —  Babylonis  rex,  F.  p.  36a  et  annot. 
c;  4i  1  et  annot.  g;  4aa  ;  G.  p.  5i 7  et  annot.  b;  537, 
53i,  53g,  54i,  56i;  C.  p.  701  (vid  Mostaali,  Afdhal). 

—  Babylon  maxima,  F.  p.  367.  —  Babylonis  admi- 
ralius,  H.  p.  565.  —  Vid.  Babilon,  Babylonia. 


Babylonia  ,  urbs  ^Egypti ,  T.  D.  p.  45  ;  T.  XVI ,  1 ,  p.  1 1 1  ; 
T.  D.  p.  1 1 1  ;  T.  XVI ,  vi ,  p.  1 1 6  ;  T.  D.  p.  1 1 6  (  vid.  Ba- 
bylon) ;  T.  A.  p.  139 , 1 58, 161;  T.  J.  p.  181, 18g,  31 1, 
313;  A. p.  377,  38g,  aga,  3o5,  3o6, 3o8;  F.  p.  4i5, 
474; G.  p.  5i 5,  517,  5 18,  5a3,  534;  H.  p. 567,57g; 
M.  p.784, 788 ,  7g  1 , 857, 87 1 , 873 , 874,  875,  877  ;  S. 
p.  88g  ;  R.  p.  8g3.  —  Bestia  Babyloniœ,  F.  475;  = 
dux,  G.  p.  54 1.  —  Vid.  Babilon,  Babylon. 

Babylon ica  via,  T.  XVI,  vï,  p.  116;  T.  D.  p.  116;  T. 
A.  p.  1 63  ;  A.  p.  3o6. 

Babylomensis.  —  Babylonienses  nuntii ,  M.  p.  7g  1 . — Ba- 
byloniensis  exercitus,  M.  p.  874.  —  Vid.  Babilonii, 
Babylonius. 

Babylonius  (rex  seu  dux),  T.  J.  p.  313;  A.  p.  347,391, 
3oa ,  3o3  ;  F.  p.  36a ,  3g7;  G.  p.  5ag  ;  M.  p.  793  ;  = 
emirus,  F.  p.  4a a  (vid.  Afdhal,  Nabagodonosor) ;  = 
exercitus,  A.  p.  3o4;  F.  p.  44 1. — Vid.  Babilonii ,  Ba- 
bylonienses. 

Bagulds,  A.  p.  37g;  F.  p.  3a3,  3ag;  M.  p.  7gi,  877; 

=  pastoralis,  G.  p.  5a5. 
BafumarijE  duœ  urbis  Antiochiae,  A.  p.  343.  —  Vid. 

Machomaria. 
Bagdad,  vid.  Baldach. 

Bagi-Seian,  Antiochiae  princeps,  p.  348,  annot.  c; 
p.  4g7,  annot.  d;  p.  64g»  annot.  a;  p.  788,  annot.  a; 
p. 88g,  annot.  a;=  adversus  Christianos  milites  suos 
mittit,  A.  p.  a48,  aâg;  =  Rainaldum  Porchetum  oc- 
cidi  jubet,  T.  VIII,  11,  p.  5i-53;  T.  D.  p.  5i-5s;  T. 
J.  p.  ig4-  —  Bagi-Seian  edictum  de  annona,  C.  p.  64g* 
65 1,  65s.  —  Bagi-Seian  peregrinos  captos  Antiochiae 
igne  jubet  cremari,  T.  VIII,  11,  p.  53;  T.  D.  p.  5a; 
T.  J.  p.  ig4;  =  Antiochia  fugiens  a  quibusdam 
Hermeniis  occiditur,  T.  IX,  vu,  p.  58;  T.  D.  p.  58; 
T.  X ,  1 ,  p.  60  ;  T.  D.  p.  60  ;  T.  A.  p.  1 4a  ;  T.  J.  p.  1  g7, 
ig8;A.  p.  a5a;  F.  p.  343,  35o,  35 1;  G.  p.  5oo;  C. 
p.  656  ;  M.  p.  806 ,  80g  ;  R.  p.  8g3  ;  =  auxilium  emiro- 
rum  Turcorum  petit,  G.  p.  497 ;  S.  p.  88g;  R.  p.  8g  1; 
=  auxilium  soldani  Persiae  rogaverat ,  T.  X ,  1 ,  p.  5g  ; 
T.  D.p.  5g;  T.  A.  p.  i4s;  T.J.  p.  191,  îga,  ig7;F. 
p.  34o,  345;  G.  p.  497,  5oo;  M.  p.  80g.  —  Filius 
ejus(vid.  ChemsEddaulah)tT.X%  i,p.  60  ;  T.  D.p.  60  ; 
T.  A.  p.  i4s,  i43;  T.  J.  p.  197,  ig8;  F.  p.  34o;  G. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENËUALIS. 


p.  497;  M.  p.  809;  S.  p.  889;  R.  p.  893.  —  Aller  fi- 
iius  a  Cbristianis  occiditur,  M.  p.  788.  —  Bagi-Seian 
audit  Pyri  visionem,  F.  p.  343  ;  G.  p.  499.  —  Ejus 
oraculum,  T.  J.  p.  195;  =  palatium,  T.  XI,  p.  71- 
72;  T.  D.  p.  71-72;  T.  XII.  vu,  p.  88;  T.  D.  p.  88; 
T.  XIII ,  vi  f  p.  94  ;  T.  D.  p.  94  ;  T.  A.  p.  1 48 , 1 54  ;  T.  J. 
p.  aoa,  308;  C.  p.'  657;  M.  p.  8a4,  844;  =  cultel- 
lum,  T.  J.  p.  197;  =  aurum,  T.  J.  p.  198.  — 
Variœ  nominis  formai  :  Aoxianus,  F.  p.  34o,  343, 
345  ;  —  Capsianus,  G.  p.  497,  5oo;  —  Caspianus,  S. 
p.  889;  —  Cassianus,  T.  VIII,  11,  p.  5i ,  5a;  T. 
D.p.  5i,  53;  T.  IX,  vu,  p.  58;  T.  D.p.  58;T.X,i. 
p.  5g-6o;  T.  D.  p.  59  60;  T.  X[  xi,  p.  71,  7a;  T.  D. 
p.  7 1 ,  7  a  ;  T.  XII ,  vu ,  p.  88  ;  T.  D.  p.  88  ;  T.  XIII ,  vi , 
p.g4ïT.D.  p.  94;  T.  A.  p.  i4a,  i43,  i48,  i54;T. 
J.  p.  191,  19a,  194,  195,  197,  198,  aoa,  ao8;  F. 
p.  35o,  35i;  C.  p.  649,  65i,  65a,  656;  M.  p.  788. 
806;  —  Gracianus.  A.  p.  a48,  349,  a5a. 
Bagui-Sian,  Antiochiœ  princeps,  p.  a48,  aunot.  c; 

p.  34o,  annot.  a;  p.  64g ,  annot  a. — Vid.  BayiSeian. 
Bagulatus  nions,  F.  p.  33o  et  annot./;  G.  p.  4g3.  — 

Vid.  Bora  {Mons). 
Bajoarii  ,  populus. — Imperator  Bajoariorum ,  F.  p.  3a5. 

—  Bajoarii  peregrini,  F.  p.  336. 

Balag,  admiraldus,  F.  p.  448  et  annot.  c;  p.  45o,  454, 

455,  456,  457,  458,  463, 464;  H.  p.  579,  58o,  583, 

584.  —  Vid.  Balak  lbn  Berhami. 
Balach,  rex,  A.  p.  309.  —  Vid.  Bàlak  lbn  Berhami. 
Balaouno  (Pontius  de),  A.  p.  a35, 357,375. — Vid.Po/i- 

tius  de  Baladuno. 
Balak  Ibn  Berhami,  princeps  Khurt  Burt,  p.  448, 

annot.  c;  =  Goscelinum  Gualerannumque  capit,  F. 

p.  448,  45o;  H.  p.  579,  58o;=Balduinum  II  capit, 

F.  p.  45o,454;  H.p.58o;=incasteHo  Kartpert(Car- 
tapeta)  includit  Balduinum,  F.  p.  454 ,  455,  45y;  H. 
p.  53o. —  Uxor  ejuserat  in  hoc  castello ,  F.  p.  455. — 
Somnium  ejus,  F.p.  455, 464;  H.  p.  584- — Gosceli- 
nus  cvadit  de  carcere  Balak,  F.  p.  455,  456;  H. 
p.  58a,  583,  584.  —  Balak  audit  evasionem  Gosce- 
lini,  F.  p.  458;  H.  p.  584;  =  flagitat  a  rege 
Cartapetam,  F.  p.  458;  H.  p.  584;  =  castrum  Car- 
tapetam invadit ,  F.  p.  458  ;  H.  p.  584  ;  —  regem 
Balduinum  ad  Carram  abduci  jubet,  F.  p.  457,  458; 
H.  p.  584;  =  urbem  Hierapolim  obsidet,  F.  p.  463; 
=  a  Goscelino  fugatur,  F.  p.  463.  — Caput  ejus  am- 
put  a  tu  m  Goscelino  affertnr,  F.  p.  463.  —  Variœ  no- 
minis forma?  :  Balac ,  F.  p.  448 ,  45o ,  454 ,455, 456 , 
457,458,463,  464;  H.  p.  579,  58o,  583,  584;  — 
Balach ,  A.  p.  309. 

Bal  an  (Pontius  de),  miles,  T.  XIII,  xu,  p.  100.  — 

Vid.  Pontius  de  Baladant). 
Balao  (Pontius  de),  T.  J.  p.  an.  — Vid.  Pontius  de 

Baladuno. 

Balbac,  urbsSyriae,  a  Salomone  fundata,  F.  p.  367  et 
annot.  i;  =  a  Gra?cis  Palmyra  vocatur,  F.  p.  368. 

—  Christiani  prope  Balbac  castra  locant,  F.  p.  367  ; 

G.  p.  519;  H. p. 55 1. — Thadomor vocatur,  F. p. 367 
et  annot.  i.  —  Vid.  Balbach,  Palmyra,  Thadomor. 

Balbach,  urbs  Syriœ,  G.  p.  5a 9.  —  Vid.  Balbac. 
Baldagh  (Bagdad).  —  Dux  urbis  Baldacb,  R.  p.  89a 
et  annot  t. 

Baldoïnos,  T.  J.  p.  aa6,  337,  aa8,  339.  —  Vid.  Bal- 
dainus. 

Balduinus  I ,  rex  Hierosoîymitanus, F.  p.  468. — Ortus 
ejus,  A.  p.  3o8;  G.  p.  543;  C.  p.  63a.  —  Elogium, 


C.  p.  633 , 633.  —  Balduinus  frater  Goddridi ,  T.  1 , 11 , 
p.  10;  T.  D.  p.  10;  T.  A.  p.  îai,  i3o;  T.  J.  p.  174, 
1 78,  i84 , 336  ;  A.  p.  3o8 ;  F.  p.  337,  364  ;  G.  p.  496. 
5oo;  H.  p.  549;  C.  p.  633;  M.  p.  733,  743,  767, 
866;  r=  cruce  signatur,  A.  p.  309;  M.  p.  733;  = 
boulines  imperatoris  aggreditur,  T.  I ,  vi ,  p.  1 4 ;  T.  A. 
p.  ia3;  T.  J.  p.  176;  M.  p.  743,  744;  =  eb  Alexio 
filius  adoptatur,  G.  V.  p.  543  ;  =  ab  exercitu  sece- 
dit,  T.  IV,  11,  p.  3o;  T.  D.  p.  3o;  T.  A.  p.  i3o;  T.  J. 
p.  i84;  F.  p.  337  ;  C.  p.  633;  M.  p.  767;  =  dux 
militiœ  Roberti  Normanni,  C  p.  633,  633;  =  Tar- 
sum  violenter  occupât,  T.  IV,  imh,  p.  3i,  et  annot. 
a;  T. D.p.  3i;  T.  A.  p.  i3o,  i3i;  T.  J. p.  i85;F. 
p.  337  ;  G.  p.  4g6;  C.  p.  63a ,  633,  634;  M.  p.  767, 
768;  =  Tarso  recedit,C  p.  636,  637;  =  ad  Eu- 
fraten  venit,  plurimaque  castra  occupât,  F.  p.  337; 

G.  p.  496;  C.  p.  637  ;  =  a  Tancredo  pacem  obtinet 
eamque  dirimit,  C.  p.  637,  638,  63g  ;=  in  urbc  Ar- 
tasio,  G.  p.  63g ,  64o;  =  Edessam  obtinet,  A.  p.  367  ; 
F.  p.  337,  338;  G.  p.  4g6,  497,  5oo;  G.  V. 
p.  543  ;  H.  p.  54g  ;  C.  p.  637,  64*  ;  =  Edessae  cornes , 
T.  J.  p.  337;  F.  p.  33g,  364;  C.  p.  705 ;=  a  Ker- 
boga  in  urbe  Edessa  obsidetur,  F.  p.  345;  G. 
p.  5oo;  =r  recipit  Christianos,  A.  p.  370;  = 
cum  ceteris  Hierosolymam  obsidet,  M.  p.  866  (hic 
errât  Robertus  M.).  =  Hierusalem  cum  Boamundo 
venit,  T.  J.  p.  336,  337;  F.  p.  364,  366;  G. 
p.  5i8,  5ig;  H.  p.  54g,  55o;  C.  p.  704;  =:  Tur- 
cos invadit,  F.  p.  364;  H.  p.  54g,  55o.  —  Balduini 
signum  album ,  F.  p.  365. — Boamundum  ante  Valn- 
nium  Balduinus  assequitur,  F.  p.  365;  H.  p.  55o;  = 
mare  Mortuum  inspicit, F.  p.  367 ;  H.  p.  55 1;  =  ïur- 
cos Damascenos  fugat , F.  p.  368  ;  G.  p.  5 1 9  ;  H.  p.  55 1  ; 
=  Boamundo  in  auxilium  accurrit ,  F.  p.  36g;  G. 
p.  5ig;  H.  p.  55s; —  urbem  Meliliniani  recipit,  F. 
p.  36g;  G.  p.  5ig;  H.  p.  553;  =  post  mortem  Go- 
defridi  rex  eligitur,  T.  J.  p.  337,  338;  A.  p.  3og; 

F.  p.  36g,  370,  373;  G.  p.  530,  543;  G.  V.  p. 
543  ;  H. p.  553  ;  C.  p.  705. — Balduini  iter  ad  Hierusa- 
lem, F.  p.  373,374;  377;  G.  p.  5ao;G.V.  p.  543; 

H.  p.  553 ,  554. — Balduinus  venit  prope  Barutb,  F. 
p.  374;  G.  p.  530,  53i;  G.  V.  p.  54a;  H.  p.  553, 
554;=  contra  Turcos  pugnat,  F.  p.  374,  375, 
376,  377  ;  G.  p.  5a  1;  G.  V.  p  543  ;  H.  p.  553,  554; 
=  Hierusalem  venit,  T.  J.  p.  338;  F.  p.  378;  G. 
p.  53i,  533;  H.  p.  554;  C.  p.  706;  =  minus  favet 
Daimberto,  F.  p.  378;  G.  p.  533;  H.  p.  554,  555; 
=proficiscitur  Ascalonem,  F.  p.  378 , 37g  ;  G.  p.  5sa  ; 
H.  p.  555;  =  per  Azotttrn  transit,  F.  p.  378;  r= 
latrunculos  decollari  jubet ,  F.  p.  37g;  G.  p.  5aa; 
H.  p.  555;  =  in  Arabiam  secedit,  F.  p.  37g,  38 1; 

G.  p.  5a3,  5a3;  H.  p.  555,  556;=  Hierusalem 
revertitur.  F.  p.  38i,  38a  ;  G.  p.  5a3  :  H.  p.  556  ;  =  in 
basibca  B.  Marias  apud  Bethléem  coronatur,  F.  p.  38a  ; 
G.  p.  5s3.  —  Exiguitas  ejus  regni,  F.  p.  383,  383, 
384;  G.  p.  533;  H.  p.  557.  —  Balduinus  recipit  aTan- 
credo  Caîpham  Tiberiademque ,  F.  p.  384  ;  G.  p.  5a3 , 
5a4;  H.  p.  558;  =  Genuenses  suscipit,  F.  p.  385; 
G.  p.  5a4  ;  H.  p.  558  ;  =  venit  Hierusalem ,  F. p.  385  ; 
G.  p.  5a4  ;  H.  p.  558  ;  =  processioni  ignem  sacrum 
exspectantium  interest,  F.  p.  385,  386,  387;  F.  V. 
p.  4oo;  G.  p.  5a4,  5s5,  5a6.  — Prandiuni  ejus  in 
templo  Salomonis ,  F.  p.  387  ;  F.  V.  p.  4oo. — Baldui- 
nus plumbumtempliSalomonis  vendebat,  F.  V.  p.  357  ; 
=  ad  Joppon  it,  F.  p.  387  ;  G.  p.  527;  H.  p.  558; 


Digitized  by 


Google 


912 


INDEX  GENERALIS. 


=  cum  Genuensibus  fœdus  init,  F.  p.  387,  388;  G. 
p.  5a 7  ;  H.  p.  558  ;  =  urbem  Arsuth  capit ,  F.  p.  388  ; 
F.  V.  p.  389;  G.  p.  527;  H.  p.  558;  =  urbem  Cae-' 
saream  Palœstinœ  obsidet,  F.  p.  388,  389;  G.  p.  5a 7 ; 
H.  p.  558 ,  559  ;  =  admirato  urbis  Csesarea?  parcit', 

F.  p.  38g,  390;  G.  p.  5a 7  ;  H.  p.  55g;  =  congregat 
in  urbe  Joppe  exercitum,  F.  p.  3$  1;  G.  p.  537;  H. 
p.  559 ,  56o  ;  =  suos  alloquitur,  F.  p.  89a  ;  G.  p.  5a8  ; 
H.  p.  56o  ;  =  contra  Sarracenos  pugnat  probissime , 
A.  p.  307,  3o8;  F.  p.  3ga,  3g3 ,  3gâ  ;  G.  p.  5ag;  H. 
p.  56o ;  =  Arabem  quemdam  ad  terram  précipitât,  F. 
p.  3ga ,  393  ;  G.  p.  5a g  ;  =  inissam  audit,  F.p.  3g4  ; 

G.  p.  53o;  H.  p.  56 1  ;  =  Joppen  pervenit,  F.  p.  3g5 , 
3g6;  G. p.  53o,  53i;H.p.  56 1. — Conjuxejus  (Arda), 

F.  p.  3g6;  G.  p.  53o;  H.  p.  56i.  —  Balduinus  ad 
meatum  Baruth  venit,  F.  p.  3gg,  4oo;  G.  p.  53a, 
56a  ;  —  in  auxilium  episcopo  Ramatensi  subvenit ,  F. 
p.  3g7,  3g8,  4oo;  G.  p.  53i,  533;  H.  p.56i,  56a; 
=  consilium  Stephani  Blesensis  spernit,  G.  p.  533; 
=  a  Sarracenis  fugatur,  F.  p.  4oi,  4oa;  G.  p.  534; 

H.  p.  56a,  563.  —  Equus  ejus  Gazela,  G.  p.  534.' 

—  Balduinus  primum  Arsuth  ire  nequit,  deinde  ta- 
men  eo  pervenit ,  F.  p.  4oa ,  4o3  ;  G.  p.  534 ,  535  ;  H. 
p.  563;  =  recipit  Hugonem  de  Tiberiade,  F.  p.  4o3; 

G.  p.  535  ;  H.  p.  563  ;  =  ad  Joppen  per  mare  navigat , 

F.  p.  4o3,  4o6;  G.  p.  535;  H.  p.  563;  =  legatum 
mittit  Hierusalem,  F.  p.  4o3,  4o4i  G.  p.  535; 

H.  p.  563;  =  Sarracenos  fugat,  F.  p.  4o4,  4o5, 
4o6;  G.  p.  535,  536;  H.  p.  563,  564;  =  Acram 
frustra  aggreditur,  F.  p.  4o6;  G.  p.  536;  H.  p.  564; 
=  ab  iEthiope  pene  ad  mortem  vulneratur,  F. 
p.  407;  G.  p.  536;  H.  p.  564;  =  laetatur  de 
Hberatione  Boamundi,  G.  p.  537;  H.  p.  564;  = 
Acram  capit,  F.  p.  407,  4o8;  G.  p.  537;  H.  p.  565; 
=  inimicus  Daimberti,  F.  p.  4o8;  G.  p.  537,  538; 
=  novum  exercitum  Arabum  atque  Turcorum  debel 
iat,  F.  p.  4n,4ia,  4i3;G.  p.  54o;  H.  p.  565,566. 

—  Balduini  legatioad  Hierosolymitanos,  F.  p.  4ia; 

G.  p.  54o;  H.  p.  566.  —  Balduinus  pervenit  Raraam, 
F.  p.  4ia,  4i3;  G.  p.  54o;  H.  [p.  566;  =  signum 
suum  élevât,  F.  p.  4i4;  =  Sarracenos  vincit  atque 
Joppen  redit,  F.  p.  4i4;G.  p.  54o,  54 1;  H.  p.  566, 
567.  —  Balduini  bellum  novum,  F.  p.  4 16.  —  Bal- 
duinus Tripolim  expugnat,  F.  p.  4ao;  H.  p.  56g; 
=  urbem  Baruth  capit,  F.  p.  4a i;  H.  p.  56g;  = 
in  auxilium  urbi  Edessœ  venit,  F.  p.  4a  1,  4aa;  H. 
p.  569;  =  regreditur  Hierusalem,  F.  p.  4aa;  H. 
p.  56g;  =  cum  Norrensibus  urbem  Sydonem  capit, 
F.  p.  4aa,  4a3;  H.  p.  570;  r=z  Tancredo  fert  opem , 
F.  p.  4a3,  4a4;  H.  p.  570;  =  urbem  Tyrum  frustra 
obsidet,  F.p.  4a4;  H.  p.  570 ;  =  a Turcis invaditur, 
F.  p.  4a5,  4a6;  H.  p.  571;  =  prope  Tiberiadem 
cnstrametatur  atque  fugatur,  F.  p.  4a6,  427;  H. 
p.  571;  =  it  Acram,  uxoremque  ducit  Adelaîdem, 
comitissam  Siciliae,  F.  p.  4a8;  H.  p.  571;  =  pacem 
init  cum  Daher-Etldin ,  regc  Damasci,  F.p.  4ag;  H. 
p.  57a  ;  =  regreditur  Tripolim ,  F.  p.  4ag  ;  H.  p.  57a , 
=  proBciscitur  in  Arabiam,  F.  p.  43 1;  H.  p.  573; 
=  asdificat  castrum  cui  nomen  Mons  Regalis,  F. 
p.  43i,  43a;  G.  V.  p.  543;  H.  p.  573;  =  visitât  He- 
lim,  F.  p.  43a;  H.  p.  573;  =  redit  Hierusalem,  F. 
p  43a  ;  H.  p.  573;  =  mori  timens,  dimittit  novam 
uxorem  Adelaîdem ,  F.  p.  433  ;  H.  p.  573  ;  =  castrum 
Scandalion  prope  Tyrum  aedificat,  F.  p.  435;  H. 
p.  074*,  =  urbem  Pharamiam  diripit,  F.  p.  436;  G. 


V.p.  543;  =  moritur,  F.  p.  436,  437,  44i;  G.  V. 
p.  543;  H.  p.  575.  —  Intestina  ejus  sale  condita,  F. 
p.  436;  H.  p.  575.  —  Balduinus  sepelitur  in  monte 
Golgotha,  F.  p.  437;  G.  V.  p.  543;  H.  p.  575.  — 
Balduini  epitaphium,  F.  p.  437;  H.  p.  575. 
Balduinus  U ,  rex  Hierosolymitanus ,  F.  p.  4og  ;  G.  V. 
p.  543;  =  cornes  de  Burgo,  F.  p.  373  et  annot.  b; 

G.  p.  5og  ;  G.  V.  p.  543  ;  =  Artasii  regimen  recipit , 
C.  p.  64 1  ;  =  recipit  urbem  Melitiniam ,  F.  p.  36g ,  an- 
not. c;  =cognatus  Balduini  I,  F.  p.  373-, G.  p.  5ao; 

H.  p.  55a  ;  C.  p.  64 1;  =  usque  ad  Bethléem  venit, 
F.  p.  354;  =  sub  Boamundo  militiae  dux,  inimicus 
Tancredi ,  C.  p.  706  et  annot.  c;  70g;  =  post  Baldui- 
num  I  cornes  Edessenus,  F.  p.  373,  4og,  44i;  G. 
p.  5ao;  H.  p.  55a;  C.  p.  64i,  706;  =  sollicitus  de 
redemptione  Boamundi,  C.  p.  70g;  =  contra  Par- 
thos  venit,  F.  p.  4o8,  4og;  C.  p.  710;  =  a  Parthis 
capitur,  F.  p.  4og ;  C.  p.  7 1  o t  7 1  a.  —  Tancredus  suc- 
cessor  ejus  in  urbe  Edessa,  C.  p-  71a.  —  Balduinus 
e  carcere  evadit,  F.  p.  4io;  =  intrare  Edessam  non 
potest,  F.  p.4io;  =  cum  Tancredo  bellum  suscipit, 
F. p.  4io;=:  venit  Hierusalem ,  F.  p.  44 1;  H. p.  576; 
=  electus  rex,  A.  p.  3og;  F.  p.  4og,  44 1;  H.  p.576; 
=  per  Azotum  transit,  F.  p.  44 1  ;  =  it  contra  Damas- 
cenos,  F.  p.  44a;  H.  p.  576;  =  ad  auxilium  An- 
tiochenorum  venit,  F.  p.  44a,  443;  H.  p.  577.  = 
Turcos  prope  Sardanaium  fugat, F. p.  443  ;  H  p.  577  ; 
=  Antiochiam  intrat,  F.  p.  443,  444;  H.  p.  577;  zzz 
Hierusalem  regreditur,  F.  p.  444;  H.  p.  577,  578; 
=  principatum  Antiochis  obtinet,  F.  p.  444,  445; 
H.  p.  578;  =  rex  coronatur  in  Bethléem, F.  p.  445; 
H.  p.  578;  =  rcmittit  exactiones,  F.  p.  445;  H. 
p.  578;  =  novum  bellum  suscipit  contra  Turcos, 
F.  p.  445,  446;  H.  p.  578;  =  adit  regem  Damasci, 
F.  p.  446;  H.  p.  578;  =  castellum  Jarras  diruit,  F. 
p.  446,  447;  H.  p.  578,  57g;  =  Acram  venit,  F. 
p.  447?  H.  p.  57g;  =  cum  Pontio  pacem  facit,  F. 
p.  447;  H.  p.  57g;  =  Antiochiam  venit,  F.  p.  447, 
448  ;  H.  p.  579;  =  a  Balac  capitur,  F.  p.  45o,  453, 
454;  H.  p.  58o;  =  in  castello  Kharpert  inciuditur, 
F.  p.  454,  457;  H.  p.  58o,  58a,  583;  =  liberaturab 
Hermeniis,  F.p.  454,  455;  H.  p.  58a,  583,  584;  = 
récusât  libertatem,  F.p.  458;  H.  p.  584;=  in  oppitlo 
Carra  clauditur,  F.  p.  457,  458;  H.  p.  584;  =  e 
carcere  exil,  F.  p.  468,  470;  =  Alapiam  obsidet,  F. 
p.  468,  46g;  =  secedit  Antiochiam,  F.  p.  46g  470; 
=  Hierusalem  redit ,  F.  p.  470;  =  videt  Gaphardam 
a  Turcis  capi ,  F.  p.  47 1  ;  =  Borsequinum  aggreditur 
atque  fugat,  F.  p.  471,  47a;  =  redimit  obsides  fi- 
liamque  suam ,  F.  p.  473  ; = œdiûcat  castellum  in  mon- 
tanis  Baruth,  F.  p.  473  et  annot.  e;  =  bellum  suscipit 
contra  Dainascenum  regem,  F.  p.  473,  474;  =  As- 
calonitas  vincit, F.  p.  474;  =  confiât  exercitum  con- 
tra Damascum ,  F.  p.  477,  478;  —  regreditur  Hieru- 
salem, F.  p.  47g,  48o;  =  obsidet  cum  Pontio 
oppidum  Raphaniam ,  F.  p.  47g»  48o;  =  it  contra 
Babilonios,  F/p.  48o;  =  it  Antiochiam,  F.  p.  48 1  ; 
=  Antiochiœ  Boamundum  excipit,  F.  p.  485;  = 
unam  ex  fi  lia  bus  suis  Boamundo  in  matrimonium 
tradit  F.  p.  485  ;  =  redit  Hierusalem ,  F.  p.  485. 

Balduinus,  cornes  de  Ganz,  dominus  de  Alost,  occidi- 
tur  a  Turcis,  S.  p.  886  et  annot.  h. 

Balduinus,  cornes  de  Monte,  cruce  signatus,  T.  A. 
p.  13 1;  T.  J.  p.  174;  M.  V.  p.  744;  =  obsidet  An- 
tiochiam, C.  p.  64a. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


913 


Balduinus,  p.  390,  annot.  c;  p.  527,  annot.  c;  rz:  elec- 
tus  archiepiscopus  Cœsareœ,  F.  p.  390;  G.  p.  527. 

Ralduls,  emirus  Kerbogœ,  F.  V.  p.  347;  G.  p.  5o4- 

Balena,  oppidum  Syriœ  (nunc  Belnias),  C.  p.  64 1  et 
annot.  c;  p.  65o  et  annot.  b.  —  Vid.  Belnias. 

Balena,  piscis,  F.  p.  474- 

Balistà,  machina,  T.  J.  p.  221;  G.  p.  5i3;  C.  p.  692; 

M.  p.  756,  757,  775,  777;  S.  p.  886. 
Balistaria  turrium  Nicaeœ,  A.  p.  239. 
Bamstarii,  R.  p.  892. 

Baloneksis  (Pontius),  M.  p.  867.  — Vid.  Pontius  de 

Baladuno  et  de  Balan. 
Balteus  Cassiani  (Bagi-Seian),  T.  IX,  vu,  p.  58;  T. 

D.  p.  58;  T,  A.  p  i4a;  T.  J.  p.  197;  M.  p.  806. 
Banias,  urbs  Syriœ,  p.  367,  annot.  d.  —  Vid.  Beîinas, 

Cœsarea  Philippi. 
Baphometh  invocare,  R,  p.  892.  —  Vid.  Mackomet. 
Baptisma,  T.  XI,  ix,  p.  82;  T.  D.  p.  82;  T.  XII,  11, 

p.  84;  T.  D.  p.  84;  T.  J.  p.  206;  A.  p.  278, 3o2,  3o5; 

F.  p.  34 1 ,  469  ;  M.  p.  829 , 835 , 836 , 84o,  858 , 87 5  ; 

zrrChristi,  G.  p.  5 12. 
Bara,  urbs  Italiœ.  —  Episcopus  Barœ,  F.  V.  p.  344. 

—  Vid.  Helias,  Barensis  episcopus. 
Barbacands,  T.  J.  p.  220. 

Barbari  (pagani,  Sarraceni),  T.  A.  p.  1 53  ;  T.  J.  p.  186, 

187,  188,  207;  F.  p.  324î  G.  p.  492 ,  5co,  522;  C. 

p.  62 1,  64o;r=  symphonizant  in  urbe  Hierusalem,  G. 

p.  526.  —  Vid.  Arabes,  Pagani,  Sarraceni,  Tarci. 
Barbicana,  C.  p.  64 1,  691. 
Bardacum,  flumen,  G.  p.  4g3.  —  Vid.  Vardar. 
Bardal,  flumen,  T.  J.  p.  217;  C.  p.  607,  685.  — 

Vid.  Vardar, 

Bardarium,  flumen,  F.  p.  33o,  33 1  et  annot.  g.  — 
Vid.  Vardar. 

Bardardm,  flumen,  p.  33o,annol.  g.  —  Ad  Bardarum 
Boamundus  pervenit  cum  Tancredo,  T.  I,  x,  p.  16, 
17;  T.  A.  p.  124;  T.  J-  p.  177;  G.  p.  493;  C.  p.  607, 
608,  609;  M.  p.  746.  —  Vid.  Vardar. 

Bardavilla  (Rogerus  de),  M.  p.  808.  —  Vid.  Bogerius 
de  BarnaviUa. 

Barenses ,  T.  J.  p.  171.  —  Episcopus  Barensis,  T.  J. 
p.  2i3  (vid.  Ursus);  G.  p.  507  (vid.  Helias ,  Barensis 
episcopus). 

Bari  ,  port  us  Italiœ.  — Gruce  signati  in  urbe  Bari ,  T.  I,  v, 
p.  i4;  T.  D.  p.  i4;  T.  A.  p.  123;  T.  J.  p.  175,  176; 
M.  p.  742.- —  Tentorium  Kerbogae ad ecclesiam  sancli 
INicolai,  jussu  Boamundi  adducitur,  T.  J.  p.  206.  — 

—  Boamundus  Barim  reverlitur,  T.  J.  p.  228,  229. 

—  Variœ  nominis  forma?  :  Bara,  F.  V.  p.  344;  — 
Barim,  T.  A.  p.  133;  —  Barum,  T.  D.  p.  i4;  F. 

P-  3a9- 

Bariandos  ,  rex  Antiochiœ,  T.  D.  p.  90. 

Bariuon,  rex  Antiochiœ,  T.  D.  p.  90. 

Barim,  portus  Italiae ,  T.  A.  p.  123.  —  Vid.  Bari. 

Barisan,  oppidum  Ciliciœ  (Apamea?),  p.  64 1,  annot. 

c;  =  a  Tancredo  captum,  C.  p.  64 1.  —  Barisan 

vites,  C.  p.  674.  —  Vid.  Barysan. 
Barnabas,  apostolus,  M.  p.  771. 
Barna villa.  (Rogerius  de),  T.  A.  p.  127  ;  T.  J.  p.  181, 

1 98.  —  Vid.  Bogerius  de  BarnaviUa. 
Barnevilla  (Rogerius  de),  A.  p.  252.  — Vid.  Bogerius 

de  BarnaviUa. 

Barnonis  Villa  (Rogerius  de),  R.  p.  892.  —  Vid.  Bo- 
gerius de  BarnaviUa. 
Barones,  F.  p.  334. 

m. 


Barra,  urbs  Syriœ,  A.  p.  266,  267,  268,  269,  273. 

—  Vid.  Albara. 

Barrohec,  civitas  Syriœ  (nunc  Beyrout),  T.  J.  p.  212. 

—  Vid.  Baruth. 

Barsoldan  ,  oppidum  Ciliciœ ,  C.  p.  65o. 

Bartholom^ds  (Petrus).  — Vid.  Pelras  Barthohmeus. 

BartholomjEUS ,  Mamystœ  episcopus  ordinatur,  T.  J. 
p.  227;  C.  p.  704  et  annot./. 

Barum, portus Italiœ, T. D.  p.  i4;F.p.  329. — Vid. Bari. 

Baruth  ,  urbs  Syriœ  ( nunc  Beyrout ) ,  p.  2 1 2 ,  annot.  c;  G. 
p.  5o8.  —  Titus  in  urbe  Baruth ,  F.  p.  479.  —  Cbris- 
tiani  perveniunt  ad  urbem  Baruth,  T.  XIII,  xm, 
p.  101;  T.  D.  p.  loi;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  212; 
A.  p.  291;  F.  p.  352;  C.  p.  683  ;  M.  p.  858.  — 
Balduinus  I  ad  meatum  prope  Baruth  venit,  F. 
p.  374,  376,  379;G.  p.  520,  52i;  G.  V.  p.  542;  H. 
p.  553,  554,  562  ;  —  prope  urbem  hospitatur,  F.  et 
F.  V.  p.  377;  H.  p.  554.  —  Emirus  urbis  Baruth, 

F.  p.  377  ;  H.  p.  554.  —  Peregrini  Franci  prope 
urbem  veniunt,  F.  p.  399,  4oo;G.  p.  533.  — Baruth 
a  Balduino  oppugnatur  atque  expugnatur,  F.  p.  420, 
421,  437;  G.  V.  p.  542  ;  H.  p.  56g.  — Castellum  in 
monte  Glaviano,  F.  p.  473.  —  Babilonii  aggrediun- 
tur  urbem  Baruth,  F.  p.  48 1.  —  Variae  nominis 
formae  :  Barruhec,  T.  J.  p.  212;  —  Berithus,  G. 
p.  5o8;  G.  V.  p.  542  ;  —  Berilus,  F.  p.  352  ;  H. 
p.  553,  554,  562,  569;  —  Beritlus,  A.  p.  2911F. 
p.  374,  377,  399,  420,  421,  437,  473,  479,  48i; 

—  Birinthus,  G.  p.  520;  —  Birithia,  G.  p.  507; 

—  Birithus,  G.  p.  520,  533. 

Barysan  ,  urbs  CiJiciœ,  C.  p.  674.  —  Vid.  Barisan. 
Basan,  regio,  M.  p.  812. 

Basilica,  Sepulcri,  T.  J.  p.  169,  217;  F.  p.  385,  452; 

G.  p.  524,  54o;  =  Sancti  Pétri,  Romae,  F.  p.  325, 
326,  329;  =  Sancti  Pétri,  Antiochiœ,  F.  p.  33g;  G. 
p.  5o2,  5o6;  C.  p.  673,  676,  677,  712;  =  Sancti 
Georgii  Ramatensis,  F.  p.  354;  G.  p.  5o8;  =:  Beatœ 
Mariœ  in  Bethléem,  F.  p.  355,  382. 

Basiliscos,  genus  serpentis,  F.  p.  483,  484. 
Bathemolin,  oppidum  Ciliciœ,  C.  p.  65o. 
Bathym,  flumen  Asiœ,  p.  28,  annota. 
Batroum,  urbs  Syriœ,  nomen  urbis  Bethoron,  p.  101, 

annot.  c;  p.  21 1,  annot.  a. 
Bauooinus.  —  Vid.  Balduinus. 

Badlan  (Pontius  de),  T.  D.  p.  100.  —  Vid.  Pontius  de 

Balan,  vel  de  Baladuno. 
Beardo  (Gasto  de) .  A.  p.  297.  —  Vid.  Gaslo  de  Biarz. 
Bearn  (Gasto  de).  —  Vid.  Gasto  de  Biarz. 
Bearn  (Gaston  de),  miles,  T.  XI,  vi,  p.  79;  T. D.p.  79; 

T.  XV,  iv,  p.  1 10;  T.  XVI,  iv.  p.  1 14;  T.  J.  p.  193. 

—  Vid.  Gasto  de  Biarz. 
Bearzt  (Gastos  de),  T.  D.  p.  11 4-  —  Vid.  Gasto  de 

Biarz. 

Beer  (Gastomde),  T.  A.  p.  161. — Vid,Gaslo  de  Biarz. 
Bego  de  la  Ribeira,  miles,  Tripoh'm  aggreditur,  T. 

XIII,  x,  p.  98;  T.  D.  p.  98;  T.  J.  p.  210.  —  Variœ 

nominis  formœ:  Bego  de  la  Ribeire,  T.  V.  p.  98; 

—  de  la  Riberie,  T.  D.  p.  98;  —  Délia  Rivera,  T.  J. 

p.  2 10. 

Bego  della  Rivera,  T.  J.  p.  210.  —  Vid.  Bego  de  la  Bi- 
beira. 

Behert  (Guastom  de),  M.  p.  874-  —  Vid.  Gasto  de 
Biarz. 

BeluEUs,  fluviolus  prope  Acram  (hodie  Nahr-Halou), 
F.  p.  479  et  annot  d. 

1 10 


Digitized  by 


91/1 


INDEX  GENERALES. 


Bblgentiagus  (Odo),  M.  p.  83i.  —  Vid.  Odo  Belgen* 
tiacus. 

Belinas,  urbs  Syriae,  p.  367,  annot.  d.  — Vid.  Banias, 

Cœsarea  Philippi. 
Bellafayre  (  Ugo  de  ) ,  T.  J.  p.  1 8 1 . — Vid.  Vgo  de  Bella- 

fa™- 

Belmesyn,  municipium  Syriae,  p.  65o,  annot.  h;z=z  co- 
miti  Raimundo  servit,  C.  p.  65o. 

Belnias,  urbs  Syriae,  p.  365, annot.  c;  p.  55o,  annota; 
p.  64i»  annot.  e;  p.  65o,  annot.  b;  =  a  Tancredo 
capta,  C.  p.  64 1;  =  urbs  in  valle  sita ,  C.  p.  65o.  — 
Arnulfus  transit  prope  Belnias,  T.  J.  p.  3i5;  C. 
p.  681,  700.  —  Boamundus  ante  urbem  hospitatur, 

F.  p.  365 ,  H.  p.  55o.  —  Vari»  nominis  formae  :  Vale- 
nium,  F.  p.  365 ;  H.  p.  55o  ;  —  Valonia ,  T.  J.  p.  a  1 5  ; 
C.  p.  681,  700;  —  Balena,  C.  p.  64 1,  65o. 

Belds,  pater  Didonis,  F.  p.  46 1. 
Belvacensis  episcopus,  T.  J.  p.  3i3,  2i4  (vid.  Roge-, 
rias  episcopus  Belvacensis)  ;  =  (Paganus) ,  M.  p.  833. 

—  Vid.  Paganus  Belvacensis. 

Bbnedigtus,  Edessae  archiepiscopus ,  T.  J.  p.  337;  F. 
p.  4o8;  C.  p.  704  et  annot.  h;  =  a  Parthis  capitur 
atque  salvatur,  F.  p.  4og  ;  C.  p.  710-,  =  in  mausoleis 
argenteis  Abgaron  régis  Thaddcique  cor|»ora  reponit , 

G.  V.  p.  543. 

Berbngarius  ,  episcopus  Aurasicensis ,  F.  p.  43 1 ,  annot.  c  ; 
p.  573,  annot.  b;  =  Arnulfum  deponit,  F.  p.  43 1  ; 

H.  p.  573. 
Berillus,  lapis,  F.  p.  363. 

Berithus,  urbs  Syriae  (nunc  Beyrout),  G.  p.  5o8;G.  V. 

p.  54a.  — Vid.  Baruth. 
Berittds,  urbs  Syriae  (nunc  Beyrout),  A.  p.  291;  F. 

p.  374,  377,  399,  4ao,  4ai,  437,  473,  479,  48i. 

—  Vid.  Baruth. 

Bbritus,  urbs  SyriaB  (nunc  Beyrout),  F.  p.  35a;  H. 

p.  553,  554,  56a,  569.  —  Vid. Baruth. 
Bernardus,  abbas  Hajoris  Monasterii,  M.  p.  731  et 

annot.  a. 

Bernardus  Raimundus  a  Turcis  occiditur,  A.  p.  344- 

Bernardus,  episcopus  Artasii,  T.  J.  p.  237;  p.  363,  an- 
not. a;  C.  p.  704  et  annot.  g;  =  patriarcha  Antio- 
chensis,  A.  p.  363  et  annot.  a;  F.  p.  443  et  annot.  d; 
C.  p.  709  et  annot  e;  p.  710,  71 1;  =:  recipit  Baldui- 
num  II,  F.  p.  443. 

Bernardus  de  Pardilo  a  Turcis  occiditur  in  castro 
Machomariae,  T.  J.  p.  193. 

Bernardus  de  Sangto  Valerigo  ,  miles ,  p.  69a ,  annot.  b; 
=  per  trabem  ascendit  murum  urbis  Hierusalem ,  T. 
J.  p.  33i;C.  p.  693. 

Bernavilla  (Rogerius  de),  T.  J.  p.  198  (vid.  Roge- 
rias  de  Barnavilla);  =  (Willelmus  de),  T.  D.  p.  98 
(vid.  Willelmus  de  Barnavilla). 

Bernella  (Willelmus  de),  T.  V.  p.  67.  —  Vid.  Willel- 
mus de  Barnavilla. 

Bernonvilla  (Guillelmusde),  T.  V.  p.  67. —  Vid.  Guil- 
lelmus  de  Bernavilla. 

Bersabbg,  civitas  Palaestinae,  F.  p.  463;  G.  V.  p.  54a. 

Bertrandus  (sive  Bertrannus) ,  filius  Raimundi  comitis, 
F.  p.  419;  H.  p.  569;  =  advenit  Tripolim,  F. 
p.  419;  H.  p.  569;  =  contendit  cum  Guillelmo  Jor- 
dano,  F.  p.  419,  430;  H.  p.  569;  =  homo  (ide)is 
Balduini  régis,  obtinet  Tripolim,  F.  p.  4ao,  447;  H. 
p.  569,  579;=  obsid et  Baruth ,  F.  p.  4a  1;  H.  p.  569; 

—  in  auxilium  Tancredo  venit,  F.  p.  4a3.  —  Baldui- 
nus  Bertrand  uni  non  exspectat,  H.  p.  571. 


Bertrannus,  sacerdos,  familiaris  Ademari,  A.  p.  a8a. 

—  Bertranni  visio ,  A.  p.  a83. 
Bertrannus.  —  Vid.  Bertrandus. 

Bertrannus  de  Scabriga  ad  emirum  Babiloniae  a  pere- 
grinis  mittitur,  T.  J.  p.  181. 

Besan,  urbs  Syriae  (nunc  Bison  sive  El-Baisan),  F. 
p.  463,  477»  annot.  b;  p.  703,  annot.  c;  =  a  Tan- 
credo capta,  T.  J.  p.  336;  C.  p.  703,  704.  —  Chris- 
tiani  iter  agunt  per  Besan,  F.  p.  477.  —  Variae  nomi- 
nis formée  :  Bezan ,  C.  p.  704  ;  —  Bethsan ,  F.  p.  46s  ; 

—  Bizan,  T.  J.  p.  336;  —  Bezamis,G.  p.  703 ;  — 
Bethsamis,  T.  J.  p.  336;  —  olim  Scithopolis,  F. 
p.  463 ,  477  »  7o3 ,  annot.  c. 

Bestia,  apud  Neapolim,  F.  p.  475;  =  in Babilonia , F. 
p.  475;  =  in  Hircania,  F.  p.  476. 

Bethama,  villa  Palaestinae,  G.  p.  5 13  et  annot.  b. 

Bethelon  ,  castrum  Syriae  (nunc  Batroum) ,  T. D. p.  1 01  ; 
T.  A.  p.  i58;  M.  p.  858  et  annot.  a.  —  Vid.  Bethoron. 

Bethléem,  urbs  Palaestinae  ;  =  Effrata,  nomen  antiquum 
G.  p.  5 1 1 .  —  Jésus  Christus  in  urbe  Bethléem ,  T.  J. 
p.  3i4;  F.  p.  366.  —  Christiani  Syriani  urbis  Beth- 
léem ,  F.  p.  354 ,  355  ;  G.  p.  5o8.  —  Tancredus  Beth- 
léem venit  atque  occupât,  T.  J.  p.  217 ;  A.  p.  395 ; 
F.  p.  354,  355;  G.  p.  5og;  C.  p.  683,  684.  —  Via 
ad  Bethléem ,  G.  p.  5 1 1 .  —  Ecclesia  Dominicae  Nativi- 
tatis  in  urbe  Bethléem ,  A.  p.  395  ;  G.  p.  509.  —  Na- 
tivitas  Jesu  Christi  in  ecclesia  Bethléem  celebratur, 
F.  p.  366,  45g;  G.  p.  5i8,  519;  H.  p.  55o,  584.— 
Balduinus  per  Bethléem  transit,  F.  p.  38i;  =  apud 
Bethléem  coronatur,  F.  p.  383  ;  G.  p.  533  ;  H.  p.  556  ; 
=  Balduinus  II  coronatur,  F.  p.  445;  H.  p.  578.  — 
Bethléem  sedes  episcopalis,  G.  p.  5i  1.  —  Variae  no- 
minis formae  :  Bethlehem,  C.  p.  683;  —  Effrata,  G. 
p.  5n. 

Bethlehem  ,  urbs  Palaestinae ,  C.  p.  683. — Vid.  Bethléem. 

Bethlehbwtica  ecclesia,  A.  p.  3oi. 

Bethlon,  castrum  Syriae  (nunc  Batroum),  T.  J.  p.  313 
et  annot.  a.  —  Vid.  Bethoron. 

Bethoron,  castrum  Syriae  (nunc  Batroum),  p.  101, 
annot.  c;  p.  313,  annot.  a;  p.  858,  annot.  a.  — 
Christiani  perveniunt  ad  castrum  Bethoron ,  T.  XIII , 
xiii,  p.  ioi;T.  D.p.  i5i;T.  A.  p.  i58;T.  J.  p.  313; 
M.  p.  858.  —  Variae  nominis  formae  :  Bethelon ,  T. 
D.  p.  101;  T.  A.  p.  i58;  M.  p.  858;  —  Bethlon, T. 

J.  p.  313. 

Bethsamis,  urbs  Syriae  (nunc  Bisan),  T.  J.  p.  326  et 

annot.  d  —  Vid.  Besan. 
Bethsan,  urbs  Syriae  (nunc  Bisan),  F.  p.  46s.  —  Vid. 

Besan. 

Beyrout,  portus  Syriae  (nomen  urbis  Baruth),  p.  313, 

annot.  e.  —  Vid.  Baruth. 
Bezamis,  urbs  Syriae  (nunc  Bisan),  C.  p.  703.  —  Vid. 

Besan. 

Bezan,  urbs  Syriae  (nunc  Bisan),  C.  p.  704.  —  Vid. 
Besan. 

Biart  (Gastos  de) ,  T.  D.  p.  5b. — Vid.  Gasto  de  Biarz. 

Biarz  (Gasto  de).  —  Vid.  Gaslo  de  Biarz. 

Biblius,  urbs  Syriae  (nunc  Djebail),  G.  V.  p.  543. 

—  Vid.  Gibelon. 

Bichinat,  castrum  Macedoniae.  —  Raimundus  pervenit 
ad  castrum  Bichinat,  T.  II,  iv,  p.  19;  T.  D.  p.  19; 
T.  J.  p.  1 79  ;  A.  p.  337.  —  Variae  nominis  formae  :  Bo- 
finat ,  F.  p.  33o  ;  —  Bucinat ,  T.  J.  p.  1 79  ;  A.  p.  337  ; 

—  Buinath,  T.  D.  p.  39. 

Bieriz  (Gastos  de) ,  T.  D.  p.  1 10.  — Vid.  Gasto  de  Biarz. 


Digitized  by 


INDEX  GENERALIS. 


915 


Bilin  ,  vicus  prope  Hierusalem  ,  F.  p.  466,  annol.  b. 

—  Vid.  Birrum. 

Bihedschik,  urbs  Cilicie,  p.  64 1,  annot.  c.  — Vid.  Apa- 
mûr. 

Bihembs,  naves,  C.  p.  708,  71 3. 

Biiunthus,  urbs  Syrie  (nunc  Beyroat),  G.  p.  5ao. 

—  Vid.  Barutk. 

BiitiTHiA,  urbs  Syrie  (nunc  Beyrout),  G.  p.  507.  — 
Vid.  Baruth. 

Bibitbos,  urbs  Syrie  (nunc  Beyrout),  G.  p.  530,  533. 

—  Vid.  Baruth. 
Biftnos,  F.  p.  3a5. 

Birrum ,  viculus  Palestine,  ab  Ascaloniis  vastatur,  F. 
p.  466  et  annot.  b.  —  Vid.  Bilin. 

Birsb,  arx  urbis  Cartliaginis ,  F.  p.  461. 

Bijan,  urbs  Syrie,  p.  477,  annot.  b.  —  Vid.  Besan. 

Bjsantbos  ,  A.  p.  3o6;  M.  p.  849.  85 1,  87g.  —  Vid. 
Bisontins,  B  nanti  us. 

Bisahtius.  T.  D.  p.  58;  T.  A.  p.  i48;  F.  p.  469;  M. 
p.  806,  8i5;  =  aureus,  T.  VII,  iv,  p.  49;  T.  D. 
p.  49;  T.  X,  xiii,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  T.  A.  p.  i3g; 
M.  p.  788,  849.  —  Bisantii  in  ventribus  paganorum 
rcconditi,  apud  Marraro,  T.  XIII,  v,  p.  94;  T.  D. 
p.  g4;  T.  A.  p.  i56;  F.  p.  390;  M.  p.  849;  =  Rai- 
mundo  a  Tripoleos  principe  roissi,  T.  XIII,  x,  p.  97 ; 
T.  D.p.g7;T.  XIII,xm,p.  101;  T.  D.  p.  101;  T.  A. 
p.  i58;  M.  p.  857.  —  Bisantios  amiralius  Gibelli 
Godefrido  dédit,  T.  XIII,  11 ,  p.  gg;  T.  D.  p.  gg.  — 
Bisantii  in  ventribus  Sarracenorum ,  apud  Hierusalem, 
F.  p.  359.  —  Ensis  Amiravissi  empta  lx  bisantiis, 
T.  XVI, vu, p.  n6;T.  D.  p.  n6;T.  A.p.i63.— 
Bisantii  juxta  Sannit,  F.  p.  43o. 

Bitbrensis  ,  A.  p.  a44,  a83. 

BiTHiNiACAViLLA  (Rogerius  de),  R. p.  89a.  — Vid.  flo- 

gerios  de  Bithiniacavilla. 
Bizan,  urbs  Syrie,  T.  J.  p.  aa6.  —  Vid.  Besan. 
Bimnteus ,  T.  IX,  vu,  p.  58;  T.  A.  p.  1 56 ;  H.  p.  55g  ; 

M.  p.  788.  —  Vid.  Bisanteus,  Bisantios. 
Bizantiom,  urbs,  M.  p.  750.  —  Vid.  Constantinapolis. 
Blasphéma,  cujusdaro,  F.  p.  4og. 
Bleniensis  (Guillelmus),  M.  p.  83i.—  Vid.  GaiUelmos 

Bleniensis. 

Blesensis  cornes,  F.  p.  3a8,  3ag,  33o,  335.  34a, 
3g8,  4oo,  4oa;  G.  p.  4g3,  4g4,  5oi,  53i,  53a, 
533,  534;  H.  p.  56i,  563;  C.  p.  616,  64a,  646, 
647,  64g,  657,  658.  —  Vid.  Stephanas,  cornes  Carno- 
t  ensis. 

Boamundus.  —  Ejus  origo,  T.  J.  p.  171 ,  606,  annot.  a; 
p.  6 1 6.  —  Boamundus  filius  Roberti ,  T.  J.  p.  1711F. 
p.  337;  G.  p.  ^g3,  543;  C.  p.  606;  M.  p.  74a;  = 
Alexium  vincit,  T.  J.  p.  171;  C.  p.  6o5,  606;  = 
amitalis  Richardi,  C.  p.  638;  zzzcruce  signatur,  T.  I, 
vu,  p.  i5,  16;  T.  A.  p.  ia3;  T.  J.  p.  171,  17a,  176; 
F.  p.  3a7;  G.  p.  4g3;  C.  p.  606,  607,  610,  61 1  ;  M. 
p.  740,  741,  74a;  =  Bulgariam  transit,  T.  I,  vu, 
p.  16;  T.  A.  p.  ia4,  ia5;  T.  J.  p.  177;  G.  p.  4g3; 
C.  p.  607;  M.  p.  744 1  745;  =  Hœreticorum  castrum 
capit,T.  I,  ix,  p.  i6;T.  A.  p.  ia4;  T.  J.  p.  177;  M. 
p.  ^45;  =  ad  fluroen  Bardarum  venit,  T.  I,  x,  p.  16, 
17;  T.  A.  p.  ia4;  T.  J.  p.  177;  C.  p.  607,  6c8,  60g, 
610;  M.  p.  746;  =  castrum  quoddam  non  vult  ag- 
gredi,  T.  A.  p.  ia5;  T.  J.  p.  178;  =  ad  urbem  Ser- 
ram  venit,  T.  A.  p.  ia5;  T.  J.  p.  178;  =  epistolam 
Alexii  recipit,  C.  p.  61 1,  612;  =  Constantinopolim 
pervenit ,  T.  II ,  1 ,  p.  1 8  ;  T.  D.  p.  1 8 ;  T.  A.  p.  1  a5 ;  T. 


J.  p.  178;  G.  p.  4g3;  C.  p.  61a;  M.  p.  747. —  Sermo 
ejus  ad  Francos,  M.  p.  747,  748.  —  Boamundus 
Alexio  terre  sue  fiduciam  facit,  T.  II,  u ,  p.  18;  T. 
D.  p.  18;  T.  J.  p.  178,  180;  F.  p.  33a  ;  C.  p. 61  a,  61 3, 
61 4  ;  M.  p.  748  ;  =  Raimundum  deprecatur,  T.  II,  vi , 
p.  ao;  T.  D.  p.  ao;  T.  A.  p.  ia6;  T.  J.  p.  17g;  A. 
p.  a37,  a38;  C.  p.  61 3;  =  Raimundo  ab  Alexio  in 
fiduciam  datur,  T.  II,  vu,  p.  ai  ;  T.  D.  p.  ai  ;  T.  J. 
p.  17g;  A.  p.  a38.  — Exercitus  ejus  Constantinopo- 
lim venit,  T.  II,  ix,  p.  aa;T.  D.  p.  aa;T.  A.  p.  ia6; 
T.  J.  p.  180.  —  Boamundus  Niceam  obsidet,  T.  II, 
ix,  p.  aa;  T.  D.  p.  aa;  T.  A.  p.  126,  137;  T.  J. 
p.  180,  181  ;  A.  p.  a3g;  F.  p.  33a;  G.  p.  4g4,  4g5; 
M.  p.  755 ,  756  ;  =  Tancredura  ad  Alexium  ducit ,  C. 
p.  618,  6ao;  =  a  Godefrido  digreditur,  A.  p.  a4o; 

C.  p.  631;  =  Turcos  prope  Doryleum  dimicat, 
T.  III,  1,  11,  p.  a4  et  seq.  T.  D.  p.  a4  et  seq.  T.  A. 
p.  ia8,  îag;  T.  J.  p.  18a,  i83;  A.  p.  a4o;  F. 
p.  335;  C.  p.  6ait  6aa,  6a3;  M.  p.  75g,  760,  761  ; 
=  Godefridum  mandat,  T.  IIT,  11,  p.  a5;  T.  D. 
p.  a5;  T.  A.  p.  ia8;  T.  J.  p.  18a;  C.  p.  6aa;  = 
Willelmum,  Tancredi  fratrem ,  luget,  T.  J.  p.  i83;  = 
in  terram  Hermeniorum  intrat,  T.  IV,  iv,  p.  3a;  T. 

D.  p.  3a;  T.  A.  p.  i3i;T.  J.  p.  i85;  M.  p.  768;  = 
Turcos  prope  Plastentiam  invenire  non  potest,  T.  IV, 
iv,  p.  3a;  T.  D.  p.  3a;  T.  A.  p.  i3i  ;  T.  J.  p.  i85;  M. 
p.  76g;  =  Marasim  venit,  T.  IV,  vi,  p.  34;  T.  D. 
p.  34;  T.  A.  p.  i3a;  T.  J.  p.  i85;  =  ante  portam 
Antiochie  vigilat,  T.  V,  1,  p.  35;  T.  D.  p.  35;  T. 
A.  p.  i3a;  T.  J.  p.  186,  18g;  C.  p.  64a,  646;  M. 
p.  776;  R.  p.  8g  1  ;  =  tumulum  erigit,  C.  p.  64a; 
=  legatos  ad  Babiloniam  mittit,  T.  J.  p.  aia;  = 
Cbristianos  ex  Antiochia  ejectos  recipit,  T.  J.  p.  186, 
=  Turcos  insidiantes  superat ,  T.  V,  iv,  p.  36  ;  T.  D. 
p.  36;  T.  A.  p.  i33;  T.  J.  p.  187;  M.  p.  776.  — 
Boamundi  tentoria,  M.  p.  776.  —  Platea  Boamundi, 
T.  V,  v,  p.  36,  37;  T.  D.  p.  36,  37;  T.  A.  p.  i33; 
T.  J.  p.  187. —  Boamundus  in  terram  Sarracenorum 
intrat,  T.  V,  vu,  p.  37,  38;  T.  D.  p.  37,  38;  T.  VI, 
u,  p.  3g;  T.  D.  p.  3g;  T.  A.  p.  i33,  i34;  T.  J. 
p.  187,  188;  A.  p.  a4a,  a43;  M.  p.  778;  R.  p.  8gi; 
=  Ghristiano8  increpat  et  ad  prœlium  reducit ,  T.  VI , 
u,  p.  3g;  T.  D.  p.  3g;  T.  A.  p.  i34,  i35;  T.  J. 
p.  188;  A.  p.  a 44;  G.  p.  4g8  ;  M.  p.  780;  =  vallem 
Doxe  occupât,  C.  p.  65o  et  annot.  e;  =  se  disces- 
surum  ait,  A.  p.  a45.  —  Tenda  ejus,  T.  J.  p.  188;' 
M.  p.  781. —  Boamundus  Willelmum  Carpentarium 
alloquitur,  T.  VI,  iv,  p.  4o-4i  ;  T  D.  p.  4o-4i  ;  T.  A. 
p.  i35;  T.  J.  p.  i88-i8g;C.p.  65o;  M.  p.  782;  =  re- 
cipit urbes  quas  Tatic  ei  tradit ,  A.  p.  a  46  ;  =  Turcum 
quemdam  habet  in  carcere,  T.  J.  p.  îgo;  =  Turcos 
prope  flumen  invadit,  T.  VI,  ix,  p.  43;  T.  D.  p.  43- 
45;  T.  VI,  x-xi,  p.  44-45;  T.  A.  p.  i36-i37;  T.  J. 
p.  igo-igi;  A.  p.  346-247;  C.  p.  647;  M.  p.  784. 
—  Castrum  in  colle  Boamundi,  A.  p.  347.  —  Boa- 
mundus Christianos  ad  portum  Sancti  Simeonis  du- 
cit, et  a  Turcis  vincitur,  T.  VII,  1  et  seq.  p.  46  et  seq. 
T.  D.  p.  46  et  seq.  T.  A.  p.  i37,  i38;  T.  J.  p.  iga; 
A.  p.  a48-a4g;  M.  p.  785-,  S.  p.  88g;  R.  p.  891- 
89  a  ;  =  a  Rainaldo  Porcbeto  custoditur,T.  J.  p.  1  g  a  ; 
=  prope  Farfar  Turcos  fugat,  T.  D.  p.  47-48;  T. 
A.  p.  i38;  T.  J.  p.  îga,  ig3;  =  Christianos  mor- 
tuos  sepeliri  curât,  T.  J.  p.  ig3;  =  amicitiam 
cum  Pyro  init,  T.  IX,  iu-v,  p.  54-56;  T.  D.  p.  54- 
56;  T.  A.  p.  i4o;  T.  J.  p.  ig5,  ig6;  A.  p.  a5i;  F. 

n5. 


Digitized  by 


Google 


916 


INDEX  GENERALIS. 


p.  343 ,  35o ;  G.  p.  499  ;  C.  p.  65a  ;  M.  p.  796 ,  797, 
7g8.  —  Ejus  fania,  C.  p.  65a.  —  Boamundus  Ade- 
inaro  arcanum  committit,  C.  p.  653  ;  z=  Antiochiam  a 
proceribus  in  concilio  postulat  obtinetque,  T.  IX ,  111 , 
p.  54-55;  T.  D.  p.  53  54;  T.  A.  p.  i4o-i4i  ;  T.  J. 
p.  196;  A.  p.  a5i;  C.  p.  653*654;  M.  p.  798799.  — 
Anliochia  ei  traditur,  T.  IX,  v-vii,  p.  56-58;  T.  D. 
p.  56-58;  T.  A.  p.  i4o,  i4i,  i4a;  T.  J.  p.  196, 197, 
aoi;  A.  p.  a5i;  F.  p.  34a,  343,  35of  35 1  ;  G. 
p.  499  »  5oo ;  C.  p.  654 ,  655 ,  657  ;  M.  p.  799 ,  800 , 
801,  8o5.  —  Boamundus  unam  lu  m  m  prope  cas- 
trum  civitatis  obtinet,  M.  p.  806-807;  =z  vulnera- 
tur,  M.  p.  807.  —  Caput  Cassiani  ei  offert ur, 
T.  IX,  vu,  p.  58;  T.  D.  p.  58;  T.  A.  p.  i4a;  T.  J. 
p.  197;  A.  p.  a5a;  F.  p.  343;  G.  p.  5oo.  —  Tan- 
credus  consulit  emiro  castri  Antiocheni  ut  Boamundo 
reddal  castrum ,  T.  J.  p.  1 98.  —  Boamundus  Franco- 
rum  Deus ,  T.  X ,  vu ,  p.  66  ;  T.  D.  p.  66 ;  T.  A.  p.  1 45  ; 
M.  p.  81 3;  ~  jurât  primus  se  nunquam  fugiturum 
ex  Antiochia,  T.  X,  îx,  p.  70;  T.  D.  p.  70;  T.  A, 
p.  147;  T.  J.  p.  aoi;  A.  p.  a46,  a56;  =  portas 
custodit,  A.  p.  a  56,  a  58;  =r  milites  c  turri  non 
potest  extrahere,  M.  p.  8a4ï  =  ignem  mitti  in  civi- 
tatem  jubet,  T.  X,  xi,  p.  71-73;  T.  D.  p.  71-73;  T. 
A.  p.  i48;T.  J.  p.  aoa;  G.  p.  5oi  ;  M.  p.  8a4  et  an- 
not.  f.  —  Boamundi  porta  in  urbe  Antiochia,  T.  A. 
p.  1 48  ;  T.  J.  p.  aoa . — Guido ,  frater  ejus ,  mortem  Boa- 
mundi plangit,T.  XI,  11,  p.  75-76;  T.  D.  p.  75-76; 
T.  A.  p.  149;  T.  J.  p.  ao3-ao4;  C.  p.  658-65g;  M. 
p.  816-817.  —  Boamundus  de  Lancea  dubitat,  C. 
p.  678-679;  =  sextam  aciem  contra  Turcos  ducit,  T. 
XI,  vu,  p.  79-81  ;  T.  D.  p.  79-81  ;  T.  A.  p.  i5o- 
i5i  ;  T.  J.  p.  ao5;  A.  p.  a5g;  F.  p.  348,  34g;  G. 
p.  5o3;  C.  p.  666,  667,  668;  M.  p.  8a8,  83i,  83a; 
R.  p.  893;  zzz  dat  amiralio  vcxiHum  suum,  T.  XI, 
ix,  p.  8a;  T.  D.  p.  8a;  T.  A.  p.  i5i-i5a;  T.  J. 
p.  ao6;  A.  p.  a6i-a6a;  F.p.35i;  M.  p.  835;  =  An- 
tiochia? manet,  C.  p.  674;  =  Hugonem  Constanti- 
nopolim  mittit,  T.  A.  p.  1 5a  ;  =  in  partibus  Romanis 
œgrotans,T.XII,  vi,  p.  87ÏT.  D.  p.  87;^  J.  p.  307, 
ao8;  A.  p.  a6a.  —  Epistola  ejus  ad  Urbanum  papam, 
F.  p.  35o-35i.  —  Boamundus  tentorium  Kerbogae  ad 
urbem  Barim  mittit ,  T.  J.  p.  ao6  ;  =  eu  m  Raimundo , 
comité  Sancti  /Egidii ,  in  concordiam  reduci  non  pô- 
les t,  in  ecclesia  Sancti  Pétri ,  T.  XII ,  vi ,  p.  87  88  ;  T. 
D.  p.  87-88;  T.  XIII,  vi,  p.  g4;  T.  D.  p.  94  ;  T.  A. 
p.  1 53-i  54;  T.  J.  p.  ao8;  A.  p.  a67-a68;  M.  p.  843- 
844;  =  castrum  de  alta  montanea  munit,  Antio- 
chiœ,  T.  XII,  vu,  p.  88;  T.  D.  p.  88;  T.  A.  p.  i54; 
T.  J.  p.  ao8;  M.  p.  844  ;  =  ad  civitatem  Marram  co- 
mitem  Raimundum  sequitur,  T.  XIII,  11,  p.  90;  T. 
D.  p.  90;  T.  A.  p.  i54;  T.  J.  p.  ao8;  A.  p.  a68;  F. 
p.  35s  ;  G.  p.  5o6  ;  M.  p.  846.  —  Contentio  Boamundi 
cum  comité  Raimundo,  A.  p.  370;  C.  p.  676;  M. 
p.  84g»  85o. —  Boamundus  Sarracenos  jubet  occidi 
vel  venundari  Antiochia?,  T.  XIII,  v,  p.  93;  T.  D. 
p.  93;  T.  A.  p.  1 55 ;  T.  J.  p.  ^09;  A.  p.  370;  M. 
p.  848 ,  849  ;  =  Marra  capta ,  Antiochiam  revertitur, 
T.  XIII,  vi,  p.  94;  T.  D.  p.  g4;  T.  A.  p.  i56;  T.  J. 
p.  309;  A.  p.  271  ;  F.  p.  35a;  G.  p.  5o6;  C.  p.  680; 
M.  p.  849,  85o.  —  Antiochenus  principalus  Boa- 
mundo traditur,  G.  p.  5o6;  H.  p.  549;  ^-  p-  675; 
M.  p.  843,  84g.  —  Boamundus  cum  Raimundo  non 
potesl  apud  Rusiam  concordari,  T.  XIII,  vi,  p.  94; 
T.  D.  p.  g4;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  aog;  A.  p.  371  ; 


M.  p.  85o;  =  homines  Raimundi  ex  Antiochia  eji- 
cit,  T.  XIII,  vi,  p.  95;  T.  D.  p.  g5;  T.  J.  p.  309;  A. 
p.  370,  386;  F.  p.  35a;  H.  p.  649;  C.  p.  675;  = 
venit  Lichiam,  T.  XIII,  xi,  p.  99;  T.  D.  p.  99;  T.  A. 
p.  1 57 ;  T.  J.  p.  ai  1  ;  M.  p.  855;  =  Antiochiam  re- 
vertitur, T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  31 1  ;  M.  p.  855.  — 
Querimoniae  Alexii  contra  Boamundum ,  A.  p.  386. — 
Boamundus  recipit  munera  Babilouiae,  T.  J.  p.  313. 
— Cœna Boamundi  in  urbe  Antiochia,  T.  J.  p.  ai5, 
3 1 6  ;  C.  p.  657,  658.  —  Cuhellum  ejus ,  T.  J.  p.  3 16  ; 
C.  p.  657,  658.  —  Boamundus  ab  obsidione  urbis 
Hierusalem  abest,  T.  J.  p.  317;  C.  p.  687;  —  ab 
Afdhal  expugnandus,  A.  p.  3o3  ;  =  Hierusalem  cum 
Balduino  venit,  T.  J.  p.  336,  337;  F.  p.  364,  366; 
G.  p.  5i8,  519;  H.  p.  549,  55o;C. p.  7o4;=accipit 
terrain  a  Daimberto ,  F.  p.  466  ;  =:  ante  Valenium 
hospitatur,  F.  p.  365;  H.  p.  55o;  =  redit  ex  Hie- 
rusalem, F.  p.  368;  G.  p.  519;  H.  p.  55o;C.  p.  704; 
=  Turcos  vincil,  H.  p.  55 1;  zzz  Antiochiam  ad- 
venit,  F.  p.  368;  G.  p.  519;  H.  p.  55l  ;  C.  p.  704; 
=  ad  auxilium  urbis  Meletaniae  venit,  T.  J.  p.  337; 

F.  p.  368,  369;  G.  p.  519;  H.  p.  55o,  55i;  C.  • 
p.  704,  705  ;  =  Boamundus  retinctur  a  Turcis  at- 
queligatur,  T.  J.  p.  337,  338;  F.  p.  368,  36g,  384; 

G.  p.  519,  5a3,  534;  H.  p.  553,  557;  C.  p.  705, 
706;  =  cincinnum  capitis  abscisum  Balduino  in 
signum  mittit,  F.  p.  369;  G.  p.  519;  H.  p.  553; 
=  liberatur,  T.  J.  p.  338;  F.  p.  385,  407  et  an- 
not.  a;  G.  p.  537;  H.  p.  564;  C.  p.  709;  =  in 
Antiochia  principatur,  F.  p.  407;  G.  p.  537;  H. 
p.  564  ;  C.  p.  709  ;  =  urbes  a  Tancredo  captas  recipit, 
C.  p.  709  ;  zzz  il  contra  Parlhos ,  F.  p.  4o8  ;  C.  p.  7 1  o  ; 
=  fugatur,  F.  p.  409;  C.  p.  710,  711,  713.  —  Votum 
ejus  sancto  Leonardo  ,T.  J.  p.  338  ;  C.  p.  7 1 3. —  Sermo 
ejus  ad  proceres,  C.  p.  713,  71 3;  =  jusjurandum 
de  captione,  F.  p.  4 10.  —  Boamundus  Tancredum 
revocat.T.  J.  p.  338 ;  C.  p.  712 ,  7 13 ;  =  in  Apuliam 
transfretat,  F.  p.  4o8,  4 10;  G.  p.  538,  53g;  H. 
p.  565;  C.  p.  713,  7t4;=Romamvenit,T.  J.  p. 338; 

G.  p.  538;  =  vexillum  Sancti  Pétri  recipit,  G. 
p.  538;=inGalliasproGciscitur,  F. p.  4 10;  G. p.  538; 
=  Constantiam ,  filiam  régis  Francorum ,  uxorem  du- 
cit, T.  J.  p.  338,  339;  F.  p.  4io;  zzz  de  Galliis  re- 
gressus,  F.  p.  417;  H.  p.  568;  =  in  portu  Brundu- 
sino  manet,  F.  p.  417;  H.  p.  568;  zzz  Duracbium 
obsidet,T  J.  p.  339;  F.  p.  4 18 ;  H  p.  568;C.p.6o3; 
=  cum  imperatore  pacem  facit,  T.  J.  p.  339;  F. 
p.  4i8;  H.  p.  568;  =  in  Apuliam  remeat,  F.  p.  4i6; 

H.  p.  568;  =  filios  duos  habet,  T.  J.  p.  33g;  A. 
p.  3og  ;  F.  p.  4 10  et  annot.  e;  H.  p.  576  ;  —  morilur 
atque  in  ecclesia  sancli  Sabini  Canusina  sepelitur,  T. 
J.  p.  339. 

Boamundus  junior,  fdius  Boamundi,  T.  J.  p.  339;  A. 
p.  309;  F.  p.  4 10  et  annot.  e;  zzz  a  Rogero  exharc 
datur,  F.  p.  443  ;  H.  p.  576;  zzz  princeps  Antiochia?, 
A.  p.  309;  F.  p.  4io;  =  venturus  Antiochiam,  F. 
p.  48i,  48a;  'rz  terram  Apulia?  committit  duci,  F. 
p.  48a.  —  Iter  ejus,  F.  p.  48a.  —  Boamundus  tarde 
venit,  F.  p.  48a,  484,  485;  =  uxorem  ducit  filiam 
Balduini ,  F.  p.  485  ;  =  magnatum  jusjurandum  fide- 
litatis  accipit,  F.  p.  485  ;  =  a  Turcis  interemptus,  T. 
J.  p.  ai6  et  annot.  a;  p.  339;  A.  p.  309;  C.  p.  658 
et  annot.  c. 

Boamundus,  Turcus  quidam,  nomme  Boamundi  bapli- 
zalur,  A.  p.  3o5;  M.  p.  874,  875;  zzz  a  Raimundo 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


917 


comité  ad  Afdhal  mittitur,  A.  p.  3o5;  =  verba  Af- 
dhal  relulit,  M.  p.  87/I,  874,  877. 
Bodena  .  orbe,  F.  p.  33o,  annot  g.  —  Vid.  Vodina  et 
Botella. 

Bodinus,  rex  Sclavorum,  p.  a36,  annot  a;  —  rccipit 

comitem  Raimundum,  A.  p.  a36. 
Boello  Carnotensis  .  miles ,  crue*  signatur,  T.  A.  p.  1  a4  ; 

T.  J  p.  177.  —  Fraler  eju»  Fulgerius,  A.  p.  a5t; 

p.  654.  nonot.  d;  M.  p.  799,  800,  8o5.  — Varie 

nominis  forma):  Budellus,  A.  p.  a5i  ;  —  Gouel,  C. 

p.  654 ,  655. 

Bossach,  emirus  Kcrbnge,  F.  V.  p.  347;  G.  p.  5o4. 
Boetids,  citatur,  F.  p.  4o5  et  annot.  c;  p.  4o6. 
Bopinat,  nrbs,  F.  p.  33o.  —  Vid.  Bichinmt. 
Boimondus,  S.  p.  889.  —  Vid.  Boamundus. 
Bola  argcntea,  T.  J.  p.  a 28. 

Boldagis,  emirus  Kerboge,  F.  V.  p.  347  ;  G.  p.  5o4. 

Boliamith,  emirus  Arabie,  G.  p.  497. 

Boliakoth  ,  emirus  Arabie,  S.  p.  889  el  annot. /. 

Bolonia ,  civitas  Gallie,  T.  J.  p.  170;  F.  p.  35o;  G. 
p.  543;  G.  V.p.543;C.  p.  6i5 

Boloniensis,  T.  J.  p.  a  16;  C.  p.  64a,  657;  M.  p.  876 
(vid.  Eustackias  II,  cornes  Boloniensis)  ;  M.  p.  731. 
(vid.  Eustachius  I,  cornes  BoUmiœ.) 

Bon  G  a  us  1  us.  —  Praefationes  :  ad  Fulcherii  Carnotensis 
historiam,  p.  3 1 5  -  3 1 6  ;  =  ad  Gcsta  Francorum, 
p.  489  ;  =  ad  secundam  historiœ  Hierosolimitanœ  par- 
tent, p.  547  ;  =  ad  Roberti  Monachi  historiam,  p.  719- 
730. 

Bono  (Guillelmus),  A.  p.  a83.  —  Vid.  Guillelmus  Bon». 
Bora  (Mons) ,  p.  33o  et  annol./;  p.  493.  —  Vid.  Bagu- 
la  tas  (Mons). 

Borentot  (vallis  de),  T.  D.  p.  3o.  —  Vid.  Botenthrot, 
Gàlek  Borghas. 

BorxiarucSeldschuxida  ,aoltanus  Bagdadensis ,  p.  34o, 
annot.  c;  p.  656,  annot  a;  p.  791,  annot  d;  p.  81 1 , 
aonot.  b;  =  Persidis  imperator,  T.  A.  p.  i5o;  F. 
p.  34o;  G.  p.  497,  5oo;  C.  p.  656;  M.  p.  791  ;  = 
îegationem  principis  Antiochie  recipit ,  T.  X ,  1 ,  p.  59  ; 
T.  D.  p.  5g;  T.  A.  p.  i4a;  T.  J.  p.  191,  19a,  197; 
F.  p.  34o;  G.  p.  497,  5oo.  —  Litière  Kerboge  ad 
Borkiaruc,  T.  X,  iv,  p.  6a;  T.  D.  p.  6a;  T.  A. 
p.  i43;  T.  J.  p.  199;  M.  p.  811.  —  Militia  ejus,T. 
XI,  v,  p.  78;  T.  D.  p.  78;  T.  A.  p.  i4a,  i5o;T.  J. 
p.  ao4;  M.  p.  808;  =  exercitus  contra  Francos,  F. 
p.  345  ;  G.  p.  5oo. 

Borsequinus,  Mausele  princrps,  F.  p.  470  et  annot.  b; 
p.  471»  47a,  473,  48i.  —  Vid.  Casim  Eddaula  Ac- 
soncor  Borsakensis. 

Bos,  T.  III,  111,  p.  a7;  T.  D.  p.  37;  T.  XI,  iv,  p.  78; 
T.  D.  p.  78;  T.  XI,  vin,  p.  8a, T.  D.  p.  8a;  T. XIII, 
xii,  p.  100;  T.  D.  p  100;  T.  A.  p.  ia4,  139,  i3o, 
i5o,  1 5 1 ,  i58;  T.  J.  p.  177,  i83,  ao4,  ao5,  ai  1  ; 
A.  p.  374*,  392 ,  294 ,  397  ;  F.  p.  333  ;  G.  p.  536  ;  C. 
p.  635;  M.  p.  733,  7/45,  834,  856.  —  Bobus  utun- 
tur  Franci  pro  equis,  T.  IV,  1,  p.  29  ;  T.  D.  p.  29; 
T.  A.  p.  i3o;  T.  J.  p.  i84  ;  F.  p.  336;  M.  p.  766.— 
Copia  boum  ante  Aotiochiam,  A.  p.  242.  —  Coria 
boum,  T.  X,  xii,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  T.  XIV,  m, 
p.  io4;T.  D.p.  io4;T.  A.  p.  i48,  i5g;  T.  J.  p.  ao3; 
A.  p.  258;  G.  p.  5i3;  M.  p.  8i5,  865.  —  Carnes 
boum,  M.  p.  81 5.  —  Boves  prope  Ascalonem  Franci 
capiunl,T.  XVI,  111,  p.  n3;T.  D.  p.  n3;T.  XVII, 
vin,  p.  1 17  ;  T.  D.  p.  1 17  ;  T.  A.  p,  162;  A.  p.  3o3, 
3o6  ;  F.  p.  36a  ;  G.  p.  5 1 7  ;  M.  p.  873.—  Nnves  trahun- 


tur  a  bobus  per  montana,  T.  A. p.  127;  T.  J.  p.  181; 

M.  p.  756.  —  Bos  a  rauribus  devoratur,  F.  p.  485. 
Botella,  urbs  Grecie,  F.  p.  33o  et  annot.  g.  —  Vid. 

Bodena  et  Vodina. 
Botenthrot  (vallis  de),  T.  IV,  11,  p.  3o;  T.  D.  p.  3o; 

T.  A.  p.  i3o;  T.  J.  p.  i84;  C.  p.  63o  et  annot.  d.  — 

Varie  nominis  forme  :  Botentroth,  T.  J.  p.  i84;  — 

Brotrenthrot,  T.  A.  p.  i3o;  —  Borentot,  T.  D.  p.  3o; 

—  Butrolum,  C.  p.  63o.  —  Vid.  Giilek-Borghas. 
Botentroth  (vallis  de),  T.  J.  p.  i84-  —  Vid. Botenthrot , 

Giilek-Borghas. 
Botins  (Guillelmus),  T.  D.  p.  98.  —  Vid.  WïttelmusBo- 

tinus. 

BoTiNUS  (Willelmus).  —  Vid.  WMelmus  Bolinus. 
Bouillon,  oppidum  Gallie,  p.  61 5,  annot.  b.  —  VidL 
Buillio. 

Bracca  nove,  A.  p.  3oa;  C.  p.  682.  —  Vid.  Bragœ. 

Br  ace  h  an  du  s,  rex  Antiochie,  T.  XIII,  1,  p.  89. 

Brachium  Sancti  Georgii,  fretum  Constantinopolita- 
num,  T.  I,  il,  p.  11;  iv,  p.  i3;  vi,  p.  i5;  T.  II, 
ix,  p.  2a;  T.  D.  p.  11,  i3,  i5,  aa;  T.  A.  p.  121, 
ia3,  ia6;  T.  J.  p.  174,  175,  176;  A.  p.  a3g;  F. 
p.  3a3,  332;  G.  p.  491*  493,  494.  495;  C.  p.  618; 
M.  p.  732 ,  736,  750;  S.  p.  886. 

Braga  linee,  A.  p.  255.  —  Vid.  Braccœ. 

Braierandus,  rex  Antiochie,  T.  D.  p.  89. 

Braim,  flumen  Syrie  (nunc  Nahr- Ibrahim),  p.  101, 
annol.  e;  p.  858,  annot.  c.  —  Peregrini  perveniunt 
ad  flumen  Braim ,  T.  XIII,  xm,  p.  101  ;  T.  D.  p.  101  ; 
T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  212;  M.,  p.  858.  Varie 
nominis  forme  :  Bray,  T.  J.  p.  a  1  a  ;  —  Braym ,  T.  A. 
p.  i58. 

Brandosis,  portus  Italie,  T.  A.  p.  ia3.  —  Vid.  Bran- 
dusium. 

Brandosinos  portus,  F.  p.  33o.  —  Vid.  Brundusium. 
Bray,  flumen  Syrie  (hodie  Nahr-Ibrahim) ,  T.  J.  p.  aia 

et  annot.  c.  —  Vid.  Braim. 
Braym,  flumen  Syrie  (hodie  Nahr-lbrahim),  T.  A.  p.  1 58. 

—  Vid.  Braim. 
Brelion,  rex  Antiochie,  T.  D.  p.  89.  — Vid.  Prehon. 
Bri arecs,  C.  p.  62a. 

Britanni,  peregrini,  F.  p.  3a8 ,  337;  —  Altéra  no- 
minis forma  :  Britones ,  F.  p.  337  ;  C.  p.  676. 

Britones,  peregrini,  F.  p.  337;  C.  p.  676.  — Vid. 
Britanni. 

Bromirius,  rex  Antiochie,  T.  XUI,  1,  p.  90;  T.  D. 

p.  90. 

Brondusium ,  portus  Italie,  H.  p.  568.  —  Vid.  Brun- 
dasium. 

Brotrenthrot  (vallis  de),  T.  A.  p.  i3o.  —  Vid.  Bo- 

tenthrot,  G  iilek-  Borghas. 
Bruas  ,  fortis ,  rex  Antiochie ,  T.  XID ,  1 ,  p.  90  ;  T.  D. 

p.  90. 

Brdccus,  quorum  non  est  nùmerus,  M.  p.  763. 
Broilla  (Guillelmus  de),  T.  J.  p.  200.  —  Vid.  Guil- 
lelmus de  Bruilla. 
Brdlion  ,  rex  Antiochie,  T.  XIII,  1 ,  p.  90;  T.  D.  p.  90. 
Brdmandus,  rex  Antiochie,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D. 

p-  89- 

Brumories,  rex  Antiochie,  T.  XIII,  1,  p.  89. 
Brumornel,  rex  Antiochie,  T.  D.  p.  89. 
Brundusinqs  portus,  F.  p.  4*7-  —  Vid.  Brundusium. 
Brondusium,  portus  Italie. —  Peregrini  in  urbe  Brun- 

dusio,  T.  I,  v,  p.  i4;T.  D.p.  i4;T.  A.  p.  i23;T. 

J.  p.  175;  F.  p.  33o;  M.  p.  742.  —  Boamundus  in 


Digitized  by 


918 


INDEX  GENERALIS. 


portu  Brundisii ,  F.  p.  4i  7  ;  H.  p.  568.  —  Variée  no- 
minis  formae  :  Brondusium  ,  H.  p.  568;  —  Bran- 
dosis ,  T.  A.  p.  ia3;  —  Brandusinus  portus ,  F.  p.  33o  ; 
—  Brundusinus  portus,  F.  p.  4  17. 
Bruno,  Signiensis  episcopus,  Boamundi  cornes,  T.  J. 
p.  228. 

Buamundus  ,  F.  V.  p.  368,  384,  385.  —  Vid.  Boa- 
mandas. 

Bobalds.  —  Bubalorum  coria,  T.  J.  p.  2o3;  M.  p.  81 5, 

866;  =  carnes,  M.  p.  81 5. 
BuccaTorta,  via  angusla,  À.  p.  291. 
Buccin  a  Sarracenorum ,  T.  XIV,  iv,  p.  io5;  T.  D. 

p.  io5;  =  Christianorum,  F.  p.  358;  F.  V.  p.  397; 

45i  ;  G.  p.  5oo,  5o5,  5i3,  5i4,  517;  H.  p.  562 ;C. 

p.  «35,  648. 

Bucinat,  castruro,  T.  J.  p.  179;  A.  p.  237.  —  Vid.  Bi- 
chinat. 

Budellus  Carnotensis,  miles,  A.  p.  25 1 .  —  Vid.  Boello 

Carnotensis  et  Gouel 
Bufali,  T.  X,  xii,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  T.  XIV,  m, 

p.  io4;  T.  D.  p.  io4;  T.  A.  p.  i48,  159. 
Buillio,  oppidum  Galliae  (nunc  Bouillon),  C.  p.  6i5. 
Buinath,  castrum,  T.  D.  p.  19.  —  Vid.  Bichinat. 
Bulgari,  populus,  Baimundum  invadunt,  A.  p.  236; 

=  in  urbe  Gonstantinopoli ,  G.  p.  494.  —  Begiones 

Bulgarorum,  F.  p.  33o. 


Bulgari  a  ,  regio,  T.  I,  vm,  p.  16  ;  T.  D.  p.  16;  T.  X, 

iv,  p.  63;  T.  D.p.  63;  T.  XI,  11,  p.  76;T.  D.  p.  76, 

T.  A.  p.  124, 1 44 , 1 49 ;  T.  J.  p.  177, 1 99 ,  204 »  2 1 7  ; 

F.  p.  327,  4 1 8  ;  G.  p.  493 ,  4g4  ;  H. p.  568 ;  C. p.  685  ; 

M.  p.  744*  811,  816.  —  Altéra  nominis  forma  : 

Burgalia.T.  D.  p.  76. 
Burdegalensis  ecclesia,  T.  1, 1,  p.  10. 
Burgalia,  regio,  T.  D.  p.  76.  —  Vid.  Balgaria. 
Burgundia,  regio  Galbas,  A.  p.  244-  —  Burgundiae 

cornes,  F.  p.  398,  4oo,  402;  G.  p.  532;  H.  p.  56 1. 
Burgundienses  ,  G.  p.  533,  534-  —  Vid.  Burgundiones. 
Burgundiones  ,  A.  p.  259;  G.  p.  533,  534;  H.  p.  563. 

—  Vid.  Burgundienses, 
Burgus  Constantinopoleos ,  T.  I,  vi,  p.  i4,  i5;  T.  II; 

p.  22;  T.  D.  p.  i4.  i5,  22;  T.  A.  p.  123,  126;  T. 

J.  p.  176,  180. 
Buti  (Guilielmus),  T.  J.  p.  210.  — Vid.  Wittelmas  Bo- 

tinus. 

Bu  trot  dm  ,  vallis,  C.  p.  63o  et  annot.  d.  —  Vid.  Bo- 

tenthrot,  Giilek-Borghas. 
Byblos,  urbs  Syrie  (nunc  Djebaïl) ,  p.  101,  annoté.  — 

Vid.  Gibelon. 

Btsantius,  T.  D.  p.  49;  T.  J.  p.  193,  2o3,  2o5,  209. — 

Vid.  Bisanteas,  Bisantius. 
Btsantus,  T.  J.  p.  189,  197,  211.  —  Vid.  Bisantius. 
Bytinia,  regio  Asiae,  C.  p.  63o. 


Caballarius,  C.  p.  646. 

Caballus,  T.  VII,  m  ,  p.  47;  T.  D.  p.  47;  T.  A.  p.  i38; 
T.  J*  p.  192;  H.  p.  56o,  572;  C.  p.  606,  61 1,  612, 
671,  714.  —  Bobus  pro  caballis  utuntur  Franci,  T. 
IV,  1,  p.  29;  T.  D.  p.  29;  T.  A.  p.  i3o;T.  J.  p.  184. 

—  Gaballorum  coria  manducant  Christian],  T.  A. 
p.  i48;T.  J.  p.  203. 

Cacabus,  C.  p.  663,  675;  M.  p.  834,  879. 

Cacho,  castellum  Syriœ  (nunc  Kakoan),  p.  45 1,  an- 
not. a.  — Christiani  congregati  apud  Cacho ,  F.  p.  45 1 . 

Caco-Alemanni ,  id  est,  mali  Alemanni  (vox  conturoe- 
Hosa),  C.  p.  662. 

Caco-Sarrazin  ,  id  est  malus  Sarracenus,  T.  XV,  11, 
p.  107;  T.  D.  p.  107. 

Cadavbra  Turcorum  in  Machomaria,  T.  VII,  iv,  p.  49; 
T.  D.  p.  49;  T.  A.  p.  i3g;  T.  J.  p.  ig3;  A.  p.  249; 
M.  p.  788.;  B.  p.  890;  =  Turcorum  in  plateis  Antio- 
chiae ,  T.  IX ,  vu ,  p.  58  ;  T.  D.  p.  58  ;  T.  A.  p.  i42  ;  T. 
J.  p.  1 97  ;  M.  p.  8o5  ;  =  Turcorum  extra  muros  Antio- 
chiae  ejiciuntur,  M.  p.  807.  —  Cadavera  paganorum 
in  urbe  Marra,  T.  XIII,  v,  p.  93;  T.  D.  p.  g3;  T.  A. 
p.  i55;  T.  J.  p.  209;  A.  p.  271;  F.  p.  352  ;C.  p.  675; 
M.  p.  84g  »  85o.  —  Christiani  manducant  cadavera 
paganorum,  T.  XIII,  v,  p.  g4;  T.  D.  p.  g4;  T.  A. 
*p.  1 56  ;  T.  J.  p.  20g  ;  A.  p.  2 7 1  ;  F.  p.  352  ;  C.  p.  675  ; 
M.  p.  85o.  —  Cadavera  Turcorum  in  urbe  Hierusa- 
lem,  A.  p.  3oo;  G.  p.  5 16;  =  Sarracenorum  ex 
urbe  Hierusalem  ejiciuntur  et  igne  comburuntur, 
T.  XV,  v,  p.  110;  T.  D.  p.  110,  T.  A.  p.  161;  F. 
p.  35g;  G.  p.  5 16;  M.  p.  86g;  =  fœtentia  circa 
Hierusalem,  F.  p.  366;  H.  p.  55o;  =  Sarracenorum 
in  urbe  Caesarea  igne  cremata,  F.  p.  3go;  H.  p.  55g. 

—  Vid.  Corpus. 
Cadmeus,  C.  p.  63 1. 


Cadmus,  F.  p.  462. 

Cmcvs  a  Christo  illuminatus,  G.  p.  5i  1  et  annot./. 

I.  Casarea  Cappadocije,  urbs  Asie  (nunc  Kaisarieh),  a 
peregrinis  capta,  T.  IV,  îv,  p.  32  ;  T.  D.  p.  32  ;  T.  A. 
p.i3i;T.J.  p.  i85;  M.  p.  76g. 

II.  Gssarea,  urbs  Syriœ  super  Orontem  (nunc  Schaysar), 
p.  g5  et  annol./;  T.  A.  p.  1 56  ;  T.  J.  p.  209,  210; 
A.  p.  272,  273;  C.  p.  715 ;  M.  p.  85i,  annot.  6.  — ' 
Sarraceni  congregati  in  urbe  Caesarea  ad  succurren- 
dum  Antiochiae ,  T.  J.  p.  1  go.  —  Caesareae  rex ,  T.  XIII , 
vu ,  p.  g5  et  annot./;  T.  D.  p.  g5  ;  T.  A.  p.  1 56  ;  T.  J. 
p.  20g,  210;  A.  p.  272 ,  273;  M.  p.  25 1  (vid.  Abou- 
ssalama  Morschad).  —  Turci  ad  urbem  Caesaream  ve~ 
niunt,  F.  p.  423  et  annot./;  p.  42g.  —  Varias  no- 
minis formas  :  Chezar,  F.  p.  423,  42g;  —  Sisara,  F. 
p.  423  ;  —  Sysara ,  C.  p.  7 1 5. 

IH.  Gasarea,  Palaestinae  civitas  (nunc  Kaisarieh),  p.  354 
et  annot.  g;  p.  38g,  annot.  a;  p.  858,  annot  g.  — 
Phiiippi  aposloli  domus  Caesareae,  M.  p.  858. — Chris- 
tiani perveniunt  juxta  Caesaream,  T.  XIII,  xm, 
p.  102  ;  T.  D.  p.  102;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  212;  A. 
p.  2gi;  F.  p.  354;  G.  p.  5o8;  C.  p.  683;  M.  p.  858. 
—  Dux  Caesareae,  A.  p.  291 .  —  Tancredus  Caesaream 
venit,  T.  XVI,  1,  p.  1 1 1;  T.  D.  p.  111;  T.  A.  p.  161; 
A.  p.  3o5;  M.  p.  872.  —  Balduinus  transit  per  Caesa- 
ream, F.  p.  377  ;  H.  p.  554.  —  Caesarea  a  Balduino 
obsidetur  atque  expugnatur,  F.  p.  388,  389,  3go, 
437  ;  G.  p.  527;  G.  V.  p.  543;  H.  p.  558,  55g.  — 
Gens  Caesareae ,  F.  p.  3g  1 .  —  Archiepiscopus  Caesarea* , 
F.  p.  3go,  442  ;  G.  p.  527  ;  H.  p.  577.  —  Eustachius , 
dominus  Caesareae,  F.  p.  45o;  H.  p.  58o. —  Christiani 
Caesareae,  F.  p.  45i.  —  Fluvius  Caesareae  (Nahr-el- 
Akhdar),  F.  p.  475  et  annot.  d.  —  Babilonii  ag- 
grediuntur  Caesnream  ,  F.  p.  48 1.  —  Variae  nominis 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


919 


forme  :  Turris  Stratonis,  F.  p.  354  *  3o,o;  G.  p.  5o8; 
M.p.  858;— Pyrgos,M.  p.858 

IV.  Cjùsarea  Philippi,  urbi  Syrie  (aune  Bornas,  seu 
Belinas),  p.  367  et  annot.  d;  p.  46a;  H.  p.  55o.  — 
Boamundus  per  Cœsaream  transit,  T.  J.  p.  226; 
G  p.  519;  C.  p.  704*  —  Balduinus  per  Cœsaream 
transit,  F.  p.  367;  G.  p.  519;  H.  p.  55o,  55i.  — 
Turci  prope  Cœsaream  transeunt,  F.  p.  425;  H. 
p.  571 .  —  Altéra  nominis  forma  :  Paneas,  F.  p.  367, 
4a5,  46i,  462;  H.  p.  55o,  55i,  571. 

Cjesar  Augustus ,  M.  p.  858. 

Casâmes,  F.  p.  4^7;  C.  p.  698. 

Cjesarienses,  cives  urbis  Cesaree,  vendant  Christianis 
annonam,  F.  p.  366;  G.  p.  5 18';  =  obsessî  atque 
occisi ,  H.  p.  558,  55g. —  Ârchiepiscopus  Cesariensis , 
H.  p.  577  et  annot.  b. — Vid.  III.  Qtsarea  Palœstinœ. 

Cafarda,  urbs  Syriss  (nunc  Cafartab  seu  Kcferthabe), 

F.  p.  47  »  •  —  Vid.  Capharda. 

Caparta,  urbs  Syrie  (nunc  Cafartab  seu  Keferthabe), 

p.  272  et  annot.  b.  —  Vid.  Capharda. 
Cafartab,  urbs  Syrie,  p.  95,  annot.  d;  p.  272,  an* 

nol.  b  —  Vid.  Capharda,  Keferthabe. 
Cagnano  (Albcredus  de),  miles,  T.  A.  p.  124;  T.  J. 

p.  177.  —  Vid.  Alberedat  de  Cagnano. 
Cawons,  castrum  prope  Acram,  G.  V.  p.  543.  —  Vid. 

CaunMons. 

Caiphas,  cas  l  ru  m  Syrie,  G.  p.  5o8. — Chris  liani  trans- 
eunt  secus  Caipham,  T.  XIII,  xm,  p.  101;  T.  D. 
p.  101;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  212;  F.  p.  354;  G. 
p.  5o8  ;  C.  p.  683  ;  M.  p.  858. — Caiphas  a  Tancredo 
capitur  atque  possidetur,  T.  J.  p.  226;  F.  p.  377  et 
annot.  6;  G.  V.  p.  543;  H.  p.  554;  C.  p.  704.  — 
Balduinus  prope  Caipham  transit,  F.  p.  377;  H. 
p.  554.  —  Castrum  Caiphe  custoditur,  F.  p.  383; 
H.  p.  557.  —  Caiphas  a  Tancredo  relinquitur  Bal- 
duino,  F.  p.  384;  G.  p.  523;  H.  p.  558.  —  Gens 
Caiphe,  F.  p.  391.  —  Altéra  nominis  forma  :  Cay- 
phas  (q.  vide). 

Calaber,  populos  Italie,  C.  p.  662  ;  =  alumnus,  C. 
p.  610.  —  Calabri  montes,  C.  p.  606. 

Calabria,  regio  Italie,  T.  J.  p.  171;  F.  p.  329;  G. 
p.  493  ;  C.  p.  6o5.  —  Peregrini  Calabrie,  M.  p.  742. 

Calarfines,  rex  Antiochie,  T.  XIII,  1,  p.  89. 

Calgar,  G.  p.  536. 

Calcedonius,  lapis,  F.  p.  363. 

Caldaria,  M.  p.  879  ;  =  de  argento,  T.  J.  p.  223. 

Calendarium.  —  Annotationes  de  calendario,  p.  35o, 
annot.  a;  p.  367,  annot.  6;  p.  370,  annot.  6;  p.  38 1, 
annot./;  p.  382,  annot.  a;  p.  4o8,  annot.  a;  p.  4i5, 
annot.  b;  F.  p.  420, 42 1 ,  423 ,  4a5 ,  426 , 43 1 , 434  et 
annot  b;  p.  435  et  annot.  d;  p.  444  et  annot.  a; 
p.  448  et  annot.  a;  p.  459  et  annot.  d;  p.  466  et  an- 
not. d;  p.  477.  annot.  c;  G.  p.  4g5,  5o6  et  annot.  a; 
p.  54 1  et  annot.  d;  p.  887,  annot.  a. 

Calep,  urbs  Syrie,  S.  p.  889.  —  Vid.  Aleph. 

Caleph  ,  urbs  Syrie,  A.  p.  242  et  annot.  b;  p.  246,  2Ô4; 

G.  p.  497  (vid.  Aleph).  —  Dux  Caleph,  A.  p.  246; 
G.  p.  497  (vid.  Rodoan). 

Caleptdm,  urbs  Syrie,  C.  p.  715.  —  Vid.  Aleph. 
Calipha,  T.  X,  1,  p.  5g;  T.  D.  p.  5g;  T.  X,  iv,  p.  62; 

T.  D.  p.  62;  T.  A.  p.  142,  i43;  T.  J.  p.  197,  199; 

M.  p.  81 1  et  annot.  a.  — Vid.  Mosthader  Billah. 
Campteni,  populus  Syrie,  H.  p.  553,  565.  —  Vid. 

Aleph. 

Caliptum,  urbs  Syriap.  —  Rex  Calipti,  F.  p.  373  et 


annot.  h;  p.  4i  1;  H.  p.  552,  565  (vid.  Rodoan).  — 
Urbs  Caliptum,  F.  p.  4a3,  457,  464,  468,  46g;  H. 
p.  578,583.  —  Vid.  Aleph. 

Caltxtus  II,  papa,  p.  442,  annot  d;  =  ârchiepiscopus 
Viennensis ,  F.  p.  442  ;  =  papa  eligitur,  F.  p.  442  ; 
=  cum  Henrico  pacificatur,  F.  p.  449  ;  H.  p.  579  ; 
=  moritur,  F.  p.  469  et  annot  b. 

Calor.  —  Calore  et  siti  fau'gati  Franci  apud  Doryleum , 
M.  p.  761.  —  Calores  Christiani  perpessi  sunt,  An- 
tiochia  obsessa,  F.  p.  34 1  ;  C.  p.  660;  M.  p.  837.  — 
Calor  prope  Marram,  T.  XII,  111,  p.  85;  T.  D. 
p.  85;  T.  A.  p.  i53;  T.  J.  p.  207;  M.  p.  838;  = 
in  obsidione  Hierusalem ,  G.  p.  5 1 3  ;  C.  p.  687  ;  = 
prope  Joppen,  G.  p.  536;  =  in  obsidione  Durachii , 
H.  p.  568.  —  Vid.  Cauma. 

Calvaria,  locus  sive  mons  in  urbe  Hierusalem,  T.  J. 
p.  217;  F.  p.  386;  G.  p.  5io;  C.  p.  685.  —  Com- 
pedes  geminas  in  monte  Cal  varie ,  ad  memoriam  cap- 
tionis  et  ad  gloriam  liberationis  sue,  suspendit  Gos- 
celinus ,  F.  p.  457  ;  H.  p.  583. 

Calvarius  mons,  A.  p.  277.  —  Vid.  Calvaria. 

Calx.  —  Muras  de  calce,  T.  A.  p.  i48;  T.  J.  p.  202, 
A.  p.  259.  —  Imagines  cooperte  calce  a  Turcis, 
T.  J.  p.  1 95.  —  Calx  in  obsidione  urbis  Marre  in  ob- 
sessores  spargitur,  A.  p.  269. 

Caltbs,  C.  p.  691,  697,  706.  — Vid.  Chalybs. 

Cambutds  (baculus  pastoralis),  F.  p.  32 1. 

Camela  ,  civitas  Syrie ,  T.  XIII ,  x,  p.  97  ;  T.  D. p.  97  ;  T. 
A.  p.  157;  T.  J.  p.  210,  236;  A.  p.  273,  275;  C. 
p.  703  ;  M.  p.  853.  —  Vid.  Etnessa. 

Caméléon,  animal  in  Asia,  F.  p.  476. 

Cam élus ,  T.  III ,  111 ,  p.  27  ;  T.  D.  p.  27  ;  T.  V.  1 ,  p.  35  ; 
T.  D.  p.  35;  T.  XI,  iv,  p.  78;  T.  D.  p.  78;  T.  XI, 
vin,  p.  82;  T.  D.p.  82;  T.  XIU,  xii,  p.  100;  T.  D. 
p.  iooï  T.  XVI,  m,  p.  n3;  T. D.  p.  n3;  T.  XVI, 
iv,  p.  n4;  T.  D.  p.  n4;  T.  XVI,  vin,  p.  117;  T.  D. 
p.  117;  T.  A.  p.  129,  i32,  i48,  i5o,  i5i,  i58, 
162;  T.  J.  p.  i83,  186,  204,  2o5,  2ii;  A.  p.  261, 
278,  292,  3o3,  3o6;  F.  p.  336,  349,  362,  363, 
397,  4o5,  4i4,  43o,  45i,  469,  477  ;  G.  p.  496, 
5o5,  5i3, 517,  53i,  536,  54i;  H.  p.  56i,  564,  573, 
58i,  584;  C.  p.  619;  M.  p.  764,  771,  779,  793, 
834,  85 1,  873. — Lingua  cameli,  T.  X,  xn,  p.  73; 
T.  D.  p.  73.  —  Carnes  cameli,  F.  p.  34 1,  365;  G. 
p.  498;  H.  p.  5 5o;  M.  p.  81 5.  —  Coria  camelorum, 
T.  J.  p.  2o3;  M.  p.  81 5.  — Via  per  montanas  Libani 
gravis  cameli»,  A.  p.  288. 

Camisia,  A.  p.  254,  255,  257,  3o2;  =  longa  usque  ad 
talos',  A.  p.  268. 

Campana  major  in  urbe  Hierusalem,  F.  p.  4 12,  G. 
p.  54o;  M.  p.  873. 

Campania,  regio  Italie,  T.  J.  p.  171;  F.  p.  329;  C 
p.  6o5. 

Campos  (Gallice  camp),  T.  VI,  v,  p.  4i  ;  T.  D.  p.  4i  ; 
T.  A.  p.  i35. 

Campus  Leonis,  castrum  Syrie,  F.  p.  435;  H.  p.  574. 

—  Vid.  Scandalion. 
Cana,  urbs  Palestine,  F.  p.  462. 
Canaan  terra,  C.  p.  673,  C74.  —  Vid.  Chanaan. 
Candei,  populus  Asie,  M.  p.  763.  —  Vid.  Chaldœi. 
Candela,  A.  p.  263,  265,  266,  277,  287,  289;  F. 

p.  386. 
Candelabrum,  C.  p.  658. 

Candelos,  rex  Antiochie,  T.  XIII,  i,p.  90;  T.  D. 

p.  90. 


Digitized  by 


920 


INDEX  GENERALIS. 


Canis,  C.  p.  6a 5;  =  Roberli  Normanniae  comitis,  T.  J. 
p.  170;  C.  p.  616.  —  Canibus  utuntur  Franci  ad 
portandum,  T.  IV,  1,  p.  29;  T.  D.  p.  29;  T.  A. 
p.  i3o;  T.  J.  p.  i84;  F.  p.  336;  M.  p.  766.  —  Ca- 
nîs  (vox  contumeliosa) ,  T.  J.  p.  204.  —  Carnes  ca- 
ninae,  F.  p.  34 1  ;  C.  p.  65  j.  —  Canes  Boamundi  ju- 
nioris,  F.  p.  48a. 
Canna;  =z  longa,  T.  J.  p.  198;  =:  mellis,  F.  p.  365; 
H.  p.  55o;  =  Arabiae,  C.  p.  690.  —  Confringuntur 
cannae,  G.  p.  529. 
Cannabinos,  M.  p.  765. 
Cannamelles,  F.  p.  365;  H.  55o. 
Canni  (Hermannus  de),  miles,  T.  A.  p.  ia3.  —  Vid. 

Hermannus  de  Canni. 
Cannis  (Hermannus  de),  miles,  T.  J.  p.  187.  —  Vid. 

Hermannus  de  Canni. 
Canonici  AntiocbiaB,  in  ecclesia  Sancti  Pétri,  T.  J. 
p.  195.  —  Podiensis  canonicus,  A.  p.  235  (vid.  Rai- 
mundus de  Aguilers).- — Canonici  ecclesiae  Sepulcri,  F. 
p.  36i,  38a,  385;  G.  p.  5i6;  H.  p.  556. 
Cantus  vulgares  contra  Arnulfum,  A.  p.  3oa. 
Candsium,  urbs  Italia3.  —  In  ecclesia  Sancti  Sabini  Ca- 

nusii  Boamundus  sepelitur,  T.  J.  p.  a 39. 
Capblla  comitis  Raimundi,  A.  p.  a 6a,  269,  379;  =z 

Ademari,  Podiensis  episcopi,  A.  p.  287. 
Capellanos  comitis  Sancti  yEgidii,  A.  p.  357,  a65, 
284 ;  =ferl  lanceam  prope  Ascalonem ,  T.  XVI,  in, 
p.  1 1 3  ;  T.  D.  p.  1 1 3  ;  =  Boamundi ,  M.  p.  797  ;  = 
Berlranni  de  Scabrica,  T.  J.  p.  181  ;  =r  comitis  Nor- 
manniae, A.  p.  281,  3o2;  =  Balduini,  F.  p.  33g; 
=  Stephani  Carnotensis,  nomine  Alexander,  S. 
p.  890.  —  Capellani,  A.  p.  266.  —  Decimae  date 
capellanis,  T.  J.  p.  207.  —  Capeilanus  patriarche, 
F.  p.  386. 

Caper.  —  Utuntur  Franci  capris  ad  portandum ,  pro 

penuria  equorum;  T.  A.  p.  i3o. 
Caperoni.  —  Utuntur  Franci  caperonis  ad  portandum, 

T.  IV,  1,  p.  29.  —  Vid.  Caper. 
Capbalia  ,  civitas  Syriae.  —  Cornes  Raimundus  pervenit 

Caphaliam,  T.  XIII,  ix,  p.  96;  T.  D.  p.  96;  T.  A. 

p.  i56;  T.  J.  p.  210;  M.  p.  85i,  852.  —  Capbalia 

babitatorum  vacua,  T.  XIII,  ix,  p.  96;  T.  D.  p.  96; 

T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  210;  M.  p.  85a.  —  Horti  Ca- 

pbaliae ,  T.  XIII ,  ix ,  p.  96  ;  T.  D.  p.  96  ;  T.  A.  p.  1 56  ; 

T.  J.  p.  210;  M.  p.  852.  —  Variae  nominis  forniae  : 

Cephalia ,  p.  96 ,  annot.  a;  —  Kephalia ,  T.  A.  p .  1 56  ; 

T.  J.  p.  210. 

Capharda  ,  urbs  Svriae  (nunc  Cafartab  sive  Keferthabe)  t 
p.  95,  annot.  d;  p.  272,  annoi.  b;  p.  469,  adnot.  c; 
p.  85o  annot.  /.  —  Raimundus  pervenit  Caphar- 
dam  nudis  pedibus,  T.  XIII,  vu,  p.  95;  T.  D.  p.  95-, 
T.  A.  p.  1 56 ;  T.  J.  p.  209,  210;  A.  p.  272;  M. 
p.  85o.  —  Turci  Caphardam  aggrediuntur,  F. 
p.  469.  — .  Capharda  a  Borsequino  obsessa  atque  ex- 
pugnata,  F.  p.  471  ;  =  obsessa,  F.  p.  48 1.  —  Co- 
rnes Caphardae ,  M.  p.  85 1 .  —  Variae  nominis  forma?  : 
Cafarda,  p.  471  ;  —  Cafarla,  A.  p.  272  ;  —  Cereph , 
F.  p.  469;  —  Cerepum,  F.  p.  48 1. 

Caphardds  Pons,  T.  D.  p.  i5.  — Vid.  Scaphardus. 

Capi  et  accipitres  Boamundi  junioris,  F.  482. 

Cappa  vilissima,  T.  J.  p.  169;  C.  p.  664- 

Cappadocia,  regio  Asiae,  T.  IV,  iv,  p.  32;  T.  D.  p.  32; 
T.  A.  p.  i3i;T.  J.  p.  i85;  M.  p.  769;  S.  p.  888. 

Capra  Sarracenorum ,  F.  p.  362,  365,  366,  G.  p.  517. 
—  Vid.  Caprea. 


Caprea.  —  Capreis  utuntur  Franci,  pro  penuria  equo 
rum,  ad  portandum,  T.  D.  p.  29;  F.  p.  336.  —  Ca 
preae  infestina,  A.  p.  258.  —  Pretium  capreae  Antio- 
chiae,  T.  X,  xn,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  A.  p.  a58.  — 
Coria  caprearum,  T.  XIV,  ni,  p.  io4;  T.  D.  p.  ioà. 
—  Capreae  prope  Ascalonem,  F.  p.  36a.  —  Vid. 
Capra. 

Capsiands,  eroirus  Antiochiœ,  G.  p.  497  et  annot.  d; 
5oo.  —  Vid.  Bagi-Seian, 

Capsula  quaedam  cum  reliquiis,  A.  p.  290. 

Capuani,  populus  Italiae,  a  Normannis  victi,  Cp.  662. 

Capot. — Capita  a  Turcis  caesa,  F.  p.  332, 34o  ;  G.  p.  4g4  ; 
=  Turcorum  cœsa  in  Nicaeam  prolata,  T.  II,  xn, 
p.  23;  T.  D.  p.  23;  T.  A.  p.  127;  T.  J.  p.  180;  C. 
p.  617  ;  M.  p.  757;  =  Christianorum  in  urbe  Anlio- 
chia ,  G.  p.  498  ;  =  Turcorum  captivorum  ante  An- 
tiochiam  caesa,  T.  V,  iv,  p.  36;  T.  D.  p.  36;  T.  VI, 
xi,  p.  44;  T.  D.  p.  44;  T.  A.  p.  i37;  T.  J.  p.  187; 
A.  p.  247,  249;  C.  p.  644»  646,  648;  M.  p.  777, 
784;  S.  p.  889;  =  Christianorum  a  Turcis  abscisa, 
T.  J.  p.  193;  M.  p.  785;  =  Turcorum  mortuorum, 
T.  VII ,  iv,  p.  49  ;  T.  D.  p.  49;  T.  A.  p.  i3g;  T.  J. 
p.  1 93  ;  M.  p.  788;  S.  p.  890.  —  Caput  Cassiani  Boa- 
mundo  oblatum,  T.  IX,  vu,  p.  58;  T.  D.  p.  58;  T. 
A.  p.  142;  T.  J.  p.  197;  A.  p.  a52;  F.  p.  343;  G. 
p.  5oo;  M.  p.  806.  —  Capila  Francorum,  T.  A. 
p.  i43  ;  T.  J.  p.  198;  =  Turcorum  a  Godefrido  fù- 
gatorum,  A.  p.  267;  =  paganorum  prope  Albaram, 
M.  p.  84o.  —  Sarraceni  apud  Marram  capiie  (runcati, 
T.  XIII,  v,  p.  93;  T.  D.  p.  gS.  —  Capila  Sarrace- 
norum in  urbe  Hierusalem,  A.  p.  3oo;  =  Turcorum 
in  Mesopotamia,  F.  p.  364.  —  Caput  emiri  Gemel- 
much,  F.  p.  4i5;  G.  p.  54 J  ;  H.  p.  567.  —  Capila 
Ascalonilarum ,  F.  p.  46o. — Caput  Balak,  F.  p.  464- 

—  Crux  fixa  in  capile,  T.  J.  p.  170,  172,  173.  — 
Crux  apparens  in  capite,  T.  X,  ix,  p.  68;  T.  D. 
p.  68;  T.  A.  p.  i46;  T.  J.  p.  201;  A.  p.  a56;  M. 
p.  821.  —  Equinum  caput,  A.  p.  258. 

Carabos,  F.  p.  44g,  465;  H.  p.  58o. 
Carbasds,  F.  p.  48 1. 
Carbo,  A.  p.  284. 

Cardinalis.  —  Episcopi  cardinales ,  F.  p.  326.  —  Rober- 
tus  cardinalis,  G.  p.  538.  —  Romani  cardinales,  M. 
p.  727,  7,3o.  —  Gregorius  cardinalis,  M.  p.  73o. 

Carduus.  —  Folia  cardui,  T.  A.  p.  i48.  —  Cocti  car- 
dui,  F.  p.  34i.  —  Carduos  comedere,  G.  p.  498. 

Caria ,  regio  Asiae,  M.  p.  87 1 . 

Cariaoriath  ,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347  î  G.  p.  5o4- 
Carina,  F.  p.  396,  449- 

Carlomannds  ,  T.  1 ,  11 ,  p.  1 1 .  —  Vid.  Carolus  Magnas 
Carmelds,  mons  in  Syria,  F.  p.  354,  46a;  G.  p.  5o8. 
Carnotensis  (Boello),  T.  A.  p.  124  (vid.  BoelloCarno 
tensis);  =  Fulcherius,  M.  p.  799,  800  (vid.  Fui 
cherius)  ;  =  Raynibaldus,  T.  J.  p.  2 1 8, 2 19  (vid.  Ray  m 
baldus).  —  Carnotenses  facli  Orientales,  F.  p.  469 

—  Cornes  Carnotensis  (vid.  Stephanus  cornes). 
Carnotom,  urbs  Galliae,  F.  p.  375  ;  C.  p.  689. 
Caro,  T.  I,  m,  p.  12;  T.  D.  p.  12;  T.  VI,  v,  p.  4i;T. 

D.  p.  â\  ;  T.  XIII,  xii,  p.  100;  T.  D.  p.  100;  T. 
A.  p.  122,  i35,  i58;  T.  J.  p.  174,  186,  189,  au; 
A.  p.  284;  F.  p.  358;  H.  p.  564  ;  M.  p.  733,  78a. 

—  Cruces  in  carnibus  quorumdam  super  spatulas  m- 
signitae  reperiuntur,  F.  p.  33o.  —  Equorum  et  asino- 
rum  carnes,  T.  X,  xn,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  T.  A. 
p.  i48;T.  J.p.  200,  2o3;F.  p.  34i,  365;  G.  p.  498; 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


921 


II.  p.  55o;  C.  p.  65 1;  M.  p.  8i5;  R.  p.  893.  —  Carnes 
Sa  r  race  no  ru  m  anle  Anliochiam ,  G.  p.  698.  —  Car- 
nes Turcorum  niortuorum,  apud  Marram,  F  ranci 
manducabanl,  T.  XIII,  v,  p.  94;  T.  D.  p.  9/4  ;  T.  A. 
p.  i55,  1 56 ;  T.  J.  p.  209;  A.  p.  271;  F.  p.  35a;  C. 
p.  675;  M.  p.  85o.  —  Copia  carnis,  A.  p.  3o4« — 
Caro  ferina,  T.  J.  p.  219;  =  canina,  F.  p.  34 1;  C. 
p.  65i;zz  porcina,  A.  p.  276. 
Carolos  Magnus,  rex  Francis,  Constant inopoli m  venit, 
T.  I,  11,  p.  1 1  el  annot.  a;  T.  D.  p.  1  i;T.  A.  p.  121; 
T.  J.  p.  17^;  M.  p.  73a.  —  Via  Caroli,  T.  I,  11, 
p.  1  i;T.  D.p.  n;T.  A.  p.  121: T.  J.  p.  1 74 ;  M.  p.  73a. 

—  Genus  Caroli ,  G.  p.  543  ;  C.  p.  633.  —  Carolus 
régna  paganorum  destruit,  M.  p.  728.  —  Varia?  no- 
minis  forma?  r  Carlomannus,  T.  1,  11,  p.  1 1;  —  Kar- 
lomannus.G.  p. 543;  —  Karolus  Magnus,  M.  p.  738, 
73a. 

Carpentarius  (Willelmos).  —  Vid.  Willelmus  Carpen- 
tarius. 

Carpinelle  (Gaudemarus) ,  miles ,  A.  p.  294. — Vid.  Gao- 

demarus  Carpinelle. 
Carpinellds.  —  Vid.  Gaudemarus  Carpinelle. 

I.  Carra ,  oppidum  Asie  (nunc  Khar'an),  p.  409,  annot. 
a;  p.  710,  annot.  b.  —  Balduinus  cap  tus  et  in  oppido 
Carra  clausus ,  F.  p.  457 , 458  ;  H.  p.  584.  —  Chrisliani 
Sarracenis  prope  Carram  obviant,  F.  p.  409;  C. 
p.  7 10.  —  Abraham  de  Carra  peregrinatur,  F.  p.  469. 

—  Varia?  nominis  forma?  :  Carras ,  C.  p.  7 1  o  ;  —  Char- 
ran,  F.  p.  409. 

II.  Carra  ,  prarda  ex  hostibus  acla  ;  zz:  de  bobus  et  came- 
lis,  F.  p.  36a,  45i;  =  camelorumalqueovium,  in- 
fantum  quoque  ac  puberum,  F.  p.  458. 

Carras,  oppidum  Asia?  (nunc  Kharan),  C.  p.  710  et 

annot.  6.  —  Vid.  Carra. 
Carta,  T.  X,iv,  p.  62;  T.  D.  p.  62; T.  A.  p.  i43;  G. 

p.  53i.  — Vid.  Charta. 
Cartapeta,  castrum  A.«ia?,  F.  p.  456,  457,  458;  H. 

p.  58o,  582,  583,  584-  —  Vid.  Khartpert. 
Cartekses,  moneta ,  A.  p.  278  et  annot.  c. 
Carthago,  urbs  Africae,  F.  p.  46 1. 
Cartula,  F.  p.  396.  —  Vid.  Carta,  Charta. 
Casa,  C.  p.  659. 

Casale,T.  IX,  vu,  p.  58;  T.  D.  p.  58;  T.  A.  p.  142; 

T.  J.  p.  197,  210.  —  Casalia  sepulcrorum  prope  An- 

tiochiam,  A.  p.  a43. 
Caseds  ,  T.  VI ,  v,  p.  4 1  ;  T.  D.  p.  4  i  ;  T.  XIII ,  xu ,  p.  1 00  ; 

T.  D.p.  100;  T.  XVI,  vin,  p.  11 7;  T.  D.  p.  117;  T. 

A.  p.  i35,  i58;  T.  J.p.  189,  211;  M.  p.  782,  85i, 

852.  —  Mercatus  caseomm,  T.  XIII,  xm,  p.  101  ; 

T.  D.  p.  101. 

Casim  Eddaula  Acsoncor  Borsa&ensis,  cmirus,  Mau- 
sela?  princeps,  p.  470,  annot.  h;  zz:  vastat  terram 
Ant/ochenara ,  F.  p.  470;  =  Caphardam  obsidet 
alque  capit,  F.  p.  47 1  ;  z=  Syriam  proculcat ,  F.  p.  47 1  ; 
=  Sardanaium  obsidet,  F.  p.  471;  zz:Hasart  coercet, 
F.  p.  47 1  ;  =  a  Ralduino  victus ,  F.  p.  472  ;  =  in  sua 
repatriat,  F.  p.  473;  1=  obsidet  Cerepum ,  F.  p.48i. 

—  Altéra  nominis  forma  :  Borsequinus  (q.  vide). 
Casinus  (Mons) ,  T.  J.  p.  224.  —  Vid.  Mons  Casinos. 
Caspianus,  Antiochia?  princeps,  S.  p.  889  et  annot.  a. 

—  Vid.  Bagi-Seiun. 

Cassianus,  Antiochiae  princeps,  T.  VIU,  11,  p.  5i,  52; 
T.  D.  p.5i,5a;T.  IX,  vu, p.  58;T.  D.  p.  58;T.X, 
1,  p.  59;  T.  D.  p.  59;  T.X,  i,p.  60;  T.  D.  p.  60;  T. 
X,  xi,  p.  71,72;  T.  D.  p.  71,  72;  T.  XII,  vu, p.  88; 

111. 


T.  D.  p.  88;  T.  XIII,  vi,  p.  94;  T.  D.  p.  94;  T.  A. 
p.  142,  i43,  i48,  i54;  T.  J.  p.  191,  192,  194, 
195,  197, 198,  202 , 208;  F.  p.  35o,  35 1  ;  C.  p.  649, 
65i,  652, 656;  M.  p.  788,  806.  —  Vid.  Bagi-Seian. 
Cassis,  M.  p.  834. 

Castblion  (Petrus,  vicecomes  de)  T.  XIII,  x,  p.  98.  — 
Vid.  Petrus,  vicecomes  de  Cas  tell ione. 

Castellione  (Petrus,  vicecomes  de).  — Vid.  Petrus, 
vicecomes  de  Castellione. 

Castellon  (Petrus,  vicecomes  de),  T.  D.  p.  5o,  98;  T. 
J.  p.  193.  —  Vid.  Petrus,  vicecomes  de  Castellione. 

Castellum.  =  quoddam ,  prope  Civito ,  T.  J.  p.  175;  = 
quoddam  Armeni  Conslantini ,  F.  p.  338;  =  Areg, 
T.  J.  p.  191;  =  Machomariœ,  prope  Antiochiam,  T. 
J.  p.  192;  S.  p.  889;  R.  p.  891,  892,  893;  =  in 
quodam  monte  prope  Anliochiam,  T.  J.  p.  197;  M. 
p.  807,  810,  811,  8i4«  8i5;  =  in  monticulo,  qui 
supra  pontem  eral,  A.  p.  248;  zz:  in  valle  Farfar, 
T.  J.  p.  2io;  M.  p.  85 1;  zzrin  ponte,  A.  p.  248,  249, 
25o,  25 1,  252,  253;  =  Godefridi,  T.  XV,  m, 
p.  108  ;  T.  D.  p.  1 08  ;  T.  A.  p.  1 60  ;  zz:  comitis  Sancti 
yEgidii,  T.  XV,  m,  p.  108;  T.  D.  p.  108;  T.  A. 
p.  160;  A.  p.  25 1;  =  Tancredi,  T.  A.  p.  i5i,  2o5; 
M.  p.  833  ;=  Antiochia?,  T.  A.  p.  i4i,  i42,  i46, 
147,  i48,  i5i,  i52,  i54,  i56;  T.  J.  p.  186,  198, 

199,  201,  202,  2o5,  206;  A.  p.  242,  252,  256, 
25g;  M.  p.  807,  810,  81 1,  8i4,  8i5,  835,  836, 
844  ;  =  quoddam  (Alfia),  T.  J.  p.  i85;  =  de  Asa, 
A.  p.  264,  265;  zz:  in  valle  Dessem,  A.  p.  274,  275; 
M.  p.  852;  zz:  Archados,  A.  p.  275,  277;  =  Joppe 
urbis,  A.  p.  294;  =  quoddam  depopulatum,  F. 
p.  377;  zz  quoddam,  nomine  Jarras,  F.  p.  446, 
447  et  annot.  b.  —  Quoddam  pseudocastellum  a 
Turcis  obsessum ,  F.  p.  480.  —  Vid.  Castrum. 

Castor,  héros,  C.  p.  645.  —  Equus  Castoris,  p.  645, 
annot.  b. 

Castoria,  urbs  Macedonia?,T.  I,  ix,  p.  16; T. D. p.  16; 
T.  A.  p.  i24;  T.  J.p.  177;  M.  p.  745. 

Castrids,  rex  Antiochia?,  T.  D.  p.  89.  —  Vid.  Eastras. 

Castrum.  =  Exerogorgo,  T.  I,  ni,  p.  11,  ia;T.  A. 
p.  122;  T.  J.  p.  174»  175;  M.  p.  733;  =  prope  Ci- 
vito, T.  J.  p.  175;  zz:  Hœreticorum ,  in  Palagonia,  a 
Boamundo  dirutum,  T.  I,  ix,  p.  16;  T.  D.  p.  16; 
T.  A.  p.  124;  T.  J.  p.  177;  M.  p.  745;  =  in  terra 
Graecorum,  T.  A.  p.  125;  T.  J.  p.  178;  z=  ligneum 
in  obsessione  Nica?na,  T.  J.  p.  181  ;  =  quoddam  in 
terra  Hermeniorum,  M.  p.  768;  zz:  quoddam  Publi- 
canorum ,  prope  Antiochiam ,  T.  IV,  v,  p.  33  ;  T.  D. 
p.  33;  T.  A.  p.  i32;  M.  p.  770;=  in  montis  Ma- 
regart  vertice,  T.  V,  v,  p.  37;  T.  D.  p.  37;  T.  A. 
p.  1 33  ;  T.  J.  p.  1 87,  1 97  ;  M.  p.  776  ;  R.  p.  89 1  ;  = 
Boamundi,  A.  p.  247;  =  ad  Machomariam,  super 
pontem ,  T.  VII ,  1 ,  p.  45-46  ;  T.  D.  p.  45-46  ;  T.  VII , 
iv-v,  p.  49;  T.  D.  p.  49-5o  ;  T.  VIII,  1,  p.  5o;  T.  D. 
p.  £0;  T.  A.  p.  137,  i38,  139;  T.  J.  p.  193;  A.  p.  249, 
a5o ;  M.  p.  785 ,  793  ;  S.  p.  889  ;  R.  p.  89 1 ,  892  ;  = 
Sancti  Georgii,  prope  Antiochiam,  T.  IX,  1,  p.  53; 
T.  D.  p.  53;  T.  A.  p.  139;  T.  J.  p.  194,  2o5;  A. 
p.  25o;  M.  p.  793-,  zz:  Antiochiae,  T.  A.  p.  i4i,  i42, 
i43,  i44,  i45,  i46,  147,  149,  i5o;  T.  J.  p.  198, 

200,  2o3,  207  ;  A.  p.  259,  262  ;  F.  p.  343;  zz:  in  alla 
montanea  Antiochiae ,  T.  XII ,  vu ,  p.  88  ;  T.  D.  p.  88  ; 
T.  XIII,  1 ,  p.  89  ;  T.  D.  p.  89  ;  T.  A.  p.  1 53  ;  F.  p.  345; 
G.  p.  5oo,  5oi;  C.  p.  655;  M.  p.  806,  807,  809, 
8 1  o  ;  zz  Slephani ,  comitis  Carnolensis ,  T.  A.  p.  1 48  ; 

116 


Digitized  by 


922 


INDEX  GENERALES. 


T.  J.  p.  2o3;  =  quoddam  jnxta  Roiam,  A.  p.  a54  ; 
—  quoddam ,  in  lefra  Sarracenorum ,  a  Raimundo  Pi- 
leto  caplum,  T.  XII,  u,  p.  84  ;  T.  D.  p.  84;  T.  A. 
p.  1 5a  ,  1 53  ;  T.  J.  p.  206  ;  M.  p.  838  ;  =  ligneum  in 
obsidioneMarra?,T.XHI ,  111-1  v,  p.  91,  92; T.  D.  p.  91, 
92  ;  T.  A.  p.  i54,  i55;  T.  J.  p.  208;  =r  quoddani, 
in  valleFarfar,  T.  XIII,  vm,  p.  96;  T.  D.  p.  96;  T. 
A.  p.  i56;  T.  J.  p.  2 10;  M.  p.  85 1;  =  in  valle  Des- 
sein, T.  XIII,  ix,  p.  96;  T.  D.  p.  96;  T.  A.  p.  i56, 

157;  T.  .1.  p.  210;  A.  p.  274,  275  ,  =  ligneura  in 

obsidione  urbis  Hierusalem,  T.  XV,  1,  p.  107;  T.  D. 

p.  107;  T.  A.  p.  160;  T.  J.  p.  219,  220,  221;  M. 

p.  866,  867;  =  cœli,T.  J.  p.  200;  =z  Mons  Regalis, 

F.  p.  43 1.—  Vid.  Castelhim. 
Casula,  A.  p.  284- 

Catena,T.  XVI,  1,  p.  111;  T.  D.  p.  111. 

Cathedra.  z=  sancli  Pétri,  T.  A.  p.  i53,  i54;  T.  J. 

p.  208;  F.  p.  339,  35i;  G. p.  5o6;  M.  p.  771,843; 

=  palriarcbae ,  G.  p.  538. 
Cahjs,F.  p.  48 1. 

Cacda.  =  equorum,  A.  p.  243;  =  bippopolami,  F. 

p.  475;  =r  draconum,  F.  p.  475;  =  cameleonis,  F. 

p.  476  ;  =  scorpion is ,  F.  p.  476  ;C.  p.  701  etannol.  b. 
Cauma.  —  /Eslivum  cauma  Chrislianos  vehementer  urget 

prope  Marram,  M.  p.  838.  —  Vid.  Calor. 
Gaun  Mons,  castrum  prope  Acram,  G.  V.  p.  543.  — 

Vid.  Caimons. 

Cavea,  F.  p.  322  et  annol.  d;  G.  p.  517;  H.  p.  553, 

572,  579;  =  Roob,  F.  p.  477. 
Cavebna,  T.  J.  p.  191;  F.  p.  484;  C.  p.  669;  M.  p.  781, 

809;  =  prope  Hierusalem,  T.  XIV,  m,  p.  io5;T. 

D.  p.  io5  ;  T.  A.  p.  160.  —  In  caycrnis  Sarraceni  se 

occultant  unde  per  ignem  expelluntur,  F.  p.  379; 

G.  p.  522  ;  H.  p.  555.  —  Cavernae  Arabise,  F.  p.  38 1 . 
Cavilla  pedis,  T.  A.  p.  160. 

I.  Cavphas.  —  Cayphae  praetorium ,  T.  J.  p,  217;  C. 
p.  685. 

II.  Cayphas,  castrum  Syriae ,  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  212, 
226;  F.  p.  354,  377,  383,  384,  39i;  G.  p.  5o8, 
523;  p.  p.  557,  558;  C.  p.  683.  —  Vid.  Caïphas. 

Cèdes,  urbs  Syriae,  F.  p.  46 1  et  annot.  9.  —  Vid. 

Kcdes. 

Cbdbon,  lorrens,  F.  p.  355;  G.  p.  5u;  C.  p.  686. 
Cedros,  C.  p.  697  ;  =  Libani,  C.  p.  661. 
Cei.la  Sancti  Remigii,  M.  p.  722. 
Celon,  filius  Mesraïm,  M.  p.  872. 
Cengbris,  genus  serpentis,  F.  p.  484-  —  Vid.  Chencris. 
Cenomannensis,  C.  p:  662.  —  Vid.  Cenomanni. 
Cenomanni  ,  G.  V.  p.  543.  —  Vid.  Cenomannensis. 
Censds,  T.  VIII,  1,  p.  5o;  T.  D.  p.  5o;  T.  VIII,  u, 

p.  5 1  ;  T.  D.  p.  5 1  ;  A.  p.  297. 
Centcria  ,  F.  p.  334. 

Cbnturio,  F.  p.  334,  362;  C.  p.  639;  =  Cornélius, 
M.  p.  858. 

Cephalia  ,  urbs  Syrie?,  p.  96 ,  annot.  a.  —  Vid.  CapkaUa. 
Cera,  T.  J.  p.  216;  A.  p.  299;  C  p.  658. 
Cera.stes  (Céraste),  F.  p.  484. 
Cerebrdm,  T.  J.p.  21 5. 

Cereph  ,  oppidum  Syriae  (nunc  Cafartab  s'we  Keferthahe), 

F.  p.  469  et  annot.  c.  —  Vid.  Capkarda. 
Cerepum,  oppidum  Syriae  (nunc  Cafartab  sive  Kefer- 

thube),  F.  p.  48 1.  —  Vid.  Capkarda. 
Cereds.  —  Cerei  immensi  in  ecclesiis  Antiochenis,  T.  J. 

p.  2o4»  ao5.  —  Cereus  in  cœna  Boamundi,  T.  J. 

p.  2 1 6  ;  C  p.  658  ;  =  in  visione  Slephani ,  A.  p.  287  ; 


=  in  processione,  F.  p.  378; G.  p.  5i5,  5a2.  —  Cerei 
ante  Sepulcrum,  F.  p.  387  ;  G.  p.  524,  5a6. 
Cethei,  populus,  F.  p.  46i. 

Chabor,  flumen  Asiae  (Khabur),  p.  409  et  annot.  b; 
C.  p.  710,  71  1.  —  Altéra  nominis  forma  :  Chobar, 
C.  p.  710. 

CiiALDiEA,  regio  Asiae,  F.  p.  320;  G.  p.  5o3. 

Chald^i,  populus  Asiae,  Christinnos  aggrediuntur,  Ft 
p.  4o8.  —  Israël  capli  vilas  in  Cbaldaeis ,  F.  p.  46 1 , 46a , 
—  Lingua  cbaldaea ,  G.  p.  5o3.  —  Altéra  nominis  for- 
ma :  Candei,  M.  p.  763. 

Chalybs,  C.  p.  645,  647,  691,  697,  706, 707.  —  Vid. 
Calybs. 

Cham.  —  Chaiu  nepos,  M.  p.  872. 

Chanaan,  regio  Palaestinae. —  Filius Chanaan,  F. p. 35a; 

G.  p.  507,  5o8.  —  Abrabam  peregrinatur  Chanaan,  F. 

p.  469.  —  Terra  Chanaan ,  C.  p.  673 ,  674.  —  Régna 

Cbar.aan,  M.  p.  812.  —  Altéra  nominis  forma  :  Ca- 

naam ,  C.  p.  673  ,  674. 
Chanakai,  populus  Syriae.  —  Rcx  Chananœorum,  F. 

p.  46o. 

Charran,  oppidum  Asiae  (nunc  Kharan),  F.  p.  409  et 
annot.  a;  C.  p.  710  et  annot.  b.  —  Vid.  Carra. 

Charta,  T.  X,  iv,  p.  62;  T.  D.  p.  6a;  T.  A.  p.  i43; 
T.  J.  p.  i4g;  G.  p.  53 1.  —  Vid.  Caria. 

Charybdis,  C.  p.  669. 

Chems-Eddaulah  ,  filius  principis  Antiochiae,  p.  197, 
annot.  e;  p.  246,  annot.  a;  p.  34o,  annot.  ^;  p.  497, 
annot.  e;  p.  809,  annot.  a:  p.  889,  annot.  b  , — ad  sol- 
tanum  Persiae  mittitur,  F.  p.  346;  G.  p.  4971  5oo;  = 
ad  principes  Turcorum  a  pâtre  mittilur,  G.  p.  497 
S.  p.  889;  =  Kerbogam  rogat,  T.  X,  i,  p.  60; T. D, 
p.  60;  T.  A.  p.  i4a;  T.  J.  p.  197,  198;  M.  p.  809 
810;  =  oppidum  Antiochenutn  duci  Kerbogae  com 
mittit,  T.  X,  i,p.6o;  T.  D.  p.  60;  T.  A.  p.  i4a;T. 
J.  p.  198;  M.  p.  810;  =  fugatur,  R.  p.  893.  —  Va 
riae  nominis  formae  :  Consodolus ,  T.  A.  V.  p.  i4a  ;  — 
"  Sansidoles,  G.  p.  497,  5oo;  —  Sanxadones,  F.  V. 
p.  347;  G.  p.  5o4;  —  Sanxadonis,  F.  p.  34o;  — 
Sanzadolas ,  T.  X ,  1 ,  p.  60  ;  T.  D.  p.  60  ;  —  Senhado- 
lus,  T.  J.  p.  1 92  ;  —  Sensadola,  S.  p.  889;  —  Sen- 
sadolus ,  T.  A.  p.  1 4a,  1 43  ;  M.  p.  809 ,  8 1 0 ;  —  Sen- 
zadolans,  T.  V.  p.  60. 

Chencris,  genus  serpentis,  F.  p.  484-  —  Vid.  Cenchris. 

Chersidricha  ,  genus  serpentis,  F.  p.  484.  —  Vid.  Cher- 
sydri. 

Chersydri,  genus  serpentis,  F.  p.  484.  —  Vid.  Chersi- 
dricha. 
Crerubim,  C.  p.  708. 
Cherucha,  genus  serpentis,  F.  p.  48a. 
Chezar,  urbs  Syriae  (nunc  Schaysar}%  F.  p.  4a3,  4ag. 

—  Vid.  II.  Cœsarea  (saper  Orontem). 
ChimjERa.  —  Vid.  Chymera. 

Chio,  insula,  C.  p.  647;  =  a  Venelicis  capta,  F. 
p.  470. 

Chlaiiys,  F.  p.  325;  =  Roberli  Flandrensis,  T.  J. 

p.  216  ;  C.  p.  658. 
Choatrje,  populus,  C.  p.  66 1.  —  Vid.  Coatrm. 
Chobar,  fluvius  Asiae  (nunc  Khabur),  C.  p.  710,  71». 

—  Vid.  Chabor. 
Chonardigon,  emirus,  G.  p.  496. 

Chorda  ,  T.  A.  p.  1 3o  ;  T.  J.  p.  i84  ;  F.  p.  4ao.  —  Vid. 
Corda. 

Chorea,  castellum  Syriae,  T.  J.  p.  187.  —  Vid.  Areg. 
Chorozaïw  ,  regio  Asiae ,  M.  p.  809.  —  Vid.  Corasanum. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERAL1S. 


923 


Chorozani,  populus  Asiœ,  G.  V.  p.  54a. 
Chorpalasius,  T.  J.  p.  i  77,  i78.  -,  Vid.  Corpolasius. 
Chorus,  T.  XI,  iv,  p.  77;  T.  D.  p.  77;  =  in  templo 

Domini,  F.  p.  357. 
ChristiaNje  mulieres  civilatis  Anliochiae,  T.  VII,  ni, 

p.  48;  T.  D.  p.  48. 
Christiani,  T.I,  vu,  p.  i5;  T.  D.p.  i5;  T.  IV,  1,  p.  39; 

T.  D.  p.  29;  T.  A.  p.  i3o;  T.  J.  p.  i73,  i77;  À. 

p.  238,  281  ;  F.  p.  32i,  324.  335;  G.  p.  491,  5a8. 

—  Christianorum  filii  a  Turcis  capti ,  T.  IV,  1 ,  p.  29  ; 
T.  D.  p.  39;  T.  A.  p.  i3o;  T.  J.  p.  i84;  A.  p.  288. 

—  Chrisliani  in  urbe  Ôabylone  capti,  T.  J.  p.  2i3, 
2i4.  21 5.  —  In  terra  Christianorum  (Syrianorum) , 
T.  V,  v,  p.  37;  T.  D.  p.  37.  —  Christianos  occidendi 
data  Turcis  licentia,  T.  X,  1,  p.  69;  T.  D.  p.  59.  — 
Nullus  Christianus  in  Templutn  Domini  urbis  Hieru- 
salem  ingredi  potest,  F.  p.  357.  — Christiani  a  Persis 
prostrati,  M.  p.  727  728;  =  Constantinopolim  ve- 
niunt, duce  Petro  Heremita,  T.  I,  11,  p.  1 1  ;  T.  D. 
p.  11;  T.  A.  p.  121;  T.  J.  p.  174;  A.  p.  24o;  F. 
p.  327-328;  G.  p.  493;  M.  p.  732;  =  ecclcsias  vas- 
tanl,  T.  I,  ii,  p.  11;  T.  D.  p.  11;  T.  A. p.  121;  T. 
J.  p.  1 74  ;  M.  p.  732  ;  =  a  Turcis  obsessi  atque  occisi 
in  castro  Exerogorgo,  T.  I,  ni,  p.  12;  T.  D.  p.  12; 
T.  A.  p.  122;  T.  J.  p.  174-175;  M.  p.  733,  734;  = 
capti  ac  servi,  T.I,  iu-iv.p.  ia-i3-,  T.  D.  p.  i3-i3; 
T.  A.  p.  122;  T.  J.  p.  i75;  M.  p.  734,735,736.— 
Christianorum  primus  exercitus,  Godefrido  duce,  Con- 
stantinopolim venit,  T.  I,  vi,  p.  i4-i5;  T.  D.  p.  i4- 
i5;T.  A.  p.  123;  T.  J.p.  176;  F.  p.327;G.p.  4g3; 
M.  p.  743-744  ï = exercitus ,  Raimundo  duce ,  per  DaJ- 
matiam,  T.I,  v,  p.  i3-i4îT.H,  m,  p.  1819;  T.  D. 
p.  i3-i4»  18-19;  T.  A.  p.  123; T.  J.  p.  i75, 178, 17g; 
A.  p.  235,  336,  237;  F.  p.  327;  M.  p.  739-740;  = 
exercitus  Constantinopolim  pervenit,  T.  II,  vi,p.  20 
ai;  T.  D.  p.  20-21;  T.  A.  p.  125-126;  T.  J.  p.  179 
180;  A.  p.  237  ;  M.  p  744.  —  lier  Christianorum  pev 
Italiam.T.  I,  vu,  p.  i5;  T.  D.  p.  i5;  T.  A.  p.  123 
T.  J.  p.  176;  F.  p.  329-330;  G.  p.  493;  M.  p.  74o 
741  ;=per  Bulgariam ,  duce  Boamundo ,  T.  I ,  vin-x 
p.  16-17;  T-  H.     P-  »7-»8;  T-  D-  P-  «6-18;  T.  A 
p.  1 23- 1 25  ;  T.  J.  p.  176-178;  C.  p.  607-6 1 1  ;  M.  p.  744 
747.  —  Exercitus  Boamundi  Constantinopolim  per- 
venit, T.  II,  ix,  p.  22;  T.  D.  p.  22;  T.  A.  p.  126 
T.  J.  p.  180;  F.  p.  327;  G.  p.  493;  C.  p.  612  614 
M.  p.  746-747.  —  Christiani  in  urbe  Constantinopoli 

F.  p.  33i;  G.  p.  4<)4î  =  urbem  Nicœam  obsident 
T.ll,x-xiv,p.  22-24;  T.  D.  p.  32-24;  T.  A.  p.  126 
127  ;  T.  J.  p.  180-182  ;  A.  p.  23g-24o; F.  p.  332-334 

G.  p.  494-495;  C.  p.  615-617;  M.  p.  755-759;  S 
p.  886-887  ;  =  ab  urbe  Nicœa  diâcedunt,  T.  III,  1 
p.  24;  T.  D.  p.  24;  T.  A.  p.  128;  T.  J.  p,  182;  A 
p.  a4o;  F.  p.  334;  G.  p.  495;  C.  p.  620;M.  p.  759 
S.  p.  888;  =  in  duo  agmina  divisi,  Turcos  vincunt 
prope  Dorylaeum,  T.  M,  p.  a4-a8;  T.  D.  p.  24-28; 
T.  A.  p.  128-129;  T.  J-  P-  182-184;  A.  p.  240-241  ; 

F.  p.  334-336;  G.  p.  495-496;  C.  p.  620  629;  M. 
P#  759'766;  S.  p.  888;  =  Antiochiam,  parvam  no- 
mine  ,  veniunt ,  F.  p.  336  ;  G.  p.  496  ;  =z inde Iconium , 

,  T.  IV,  11,  p.  3o;  T.  D.  p.  3o;  T.  A.  p.  i3o;  T.  J. 
p.  i84;  F.  p.  336;  G.  p.  496;  M.  p.  766,  767;  = 
Turcos  superant  prope  Heracleam,  T.  IV,  11,  p.  3o; 
T.  D.  p.  3o;  T.  A.  p.  i3o,T.  J.  p.  i84;  F.  p.  337i 

G.  p.  497;  M.  p.  767.  —  Christiania  dividunt  se  ab 
aliis  Tancredus  atque  Balduinus  cornes ,  et  insimul 


*    intrant  in  vaJlem  de  Botenthrot,  T.  IV,  11,  p.  3o; 
T.  D.  p.  3o;  T.  A.  p.  i3o;  T.  J.  p.  184  ;  F.  p.  337; 
G.  p.  496;  C.  p.  63o;  M.  p.  767.  —  Christiani,  Tan- 
credo  duce,  Tarsum  capiunt  atque  Turcos  fugant, 
T.  IV,  11,  p.  3o;  T.  D.  p.  3o;  T.  A.  p.  i3o;  T.  J. 
p.  i84;  F.  p.  337;  G.  p.  496;  C.  p.  63o-632;  M. 
p.  767;  =z  Tancredo  atque  Balduino  contendenlibus 
dividuntur,  T.  IV,  n-ni,  p.  3o-3i  ;  T.  A.  p.  i3o-i3i  ; 
T.  J.  p.  i84-i85;  F.  p.  337;  G.  p.  496;  C.  p.  63a- 
634  »  637-639  ;  M.  p.  767-768  ;  z=  Tancredo  duce,  Ada- 
nam  et  Mamistram  et  plurima  castra  capiunt,  T.  IV, 
m,  p.  3i  ;  T.  A.  p.  i3i  ;  T.  J.  p.  i85;  C.  p.  634-636, 
639;  M.  p.  768;  =  Artasiura  veniunt,  Balduinum- 
que  a  Turcis  circumvenlum  libérant,  C.  p.  639  640; 
=  Balduino  duce,  Edessam obtinent ,  F.  p.  337-338, 
G.  p.  496-497.  —  Christianorum  exercitus  major 
Herminiorum  terram  ingreditur,  T.  VI,  iv,  p.  32; 
T.  D.  p.  33;  T.  A.  p.  i3i;  T.  J.  p.  i85;  M.  p.  768, 
770;  S.  p.  888.  —  Chrisliani  Caesaream  Cappadocia? 
attingunt ,  T.  IV,  iv.  p.  32  ;  T.  D.  p.  32  ;  T.  A.  p.  1 3 1  ; 
T.  J.  p.  1 85  ;  M.  p.  769  ;  S.  p.  888  ;  =  urbem  Plasten- 
tiam  cuidam  militi ,  nomine  Petro  de  Aliphi ,  conce- 
dunt,  T.  IV,  iv,  p.  32;  T.  D.  p.  32;  T.  A.  p.  i3i;  T. 
J  p.  1 85 ;  M.  p.  769;  =  ad  urbem  Coxor  veniunt, 
T.  IV,  v,  p.  33  ;  T.  D.  p.  33  ;  T.  A.  p.  1 3 1  ;  T.  J.  p.  1 85  ; 
M.  p.  769-770;  =  milites  quidam ,  a  comité  Raimundo 
niissi,  quoddam  Publicanorum  caslrum  capiunt,  at- 
que Rusam  civitalem  plurimaque  castra,  T.  IV,  v, 
p.  33;  T.  D.  p.  33;  T.  A.  p.  i3i-i3a;  T.  J.  p.  i85; 
M.  p.  770;  =  per  diabolicam  monlaneam  transeunt, 
T.  IV,  vi,  p.  33-34  ;  T.  D.  p.  33-34  ;  T.  A.  p.  i32  ;  T. 
J.  p.  i85;  M.  p.  770-771  ;  =  ad  urbem  Marasim  sive 
Mariscum  perveniunt,  T.  IV,  vi,  p.  34  ;  T.  D.  p.  34; 
T.A.p.  i3a;T.  J.  p.  i85;  F.  p.  337;G.  p.  4g6;M. 
p.  771  ;  =  Pontem  Ferreum  attingunt,  T.  V,  1 ,  p.  34- 
35;  T.  D.  p.  34-35;  T.  A.  p.  i3a;  T.  J.  p.  i85;  A. 
p.  24i  ;  F.  p.  339;  G.  p.  497;  M.  p.  771  ;  =  prope 
Orontem  Turcos  superant,  T.  V,  1,  p.  35;  T.  D. 
p.  35;  T.  A.  p.  i32;  T.  J  p.  i85-i86;  M.  p.  771  ; 
=  obsident  Antiochiam ,  T.  V.  n ,  p.  35;  T.  D.  p.  35  ; 
T.  A.  p.  i32-i33;  T.  J.  p.  186;  A.  p.  24a  et  seq. 
p.  256;  F.  p.  339;  G.  p.  497-499;  C.  p.  64i-644, 
647;  M.  p.  775;  S.  p.  888;  =  Gneci,  Syri  et  Her- 
menti  in  urbe  Antiochia  a  Turcis  occiduntur,  F.  p.  34o; 
G.  p.  498;  =  ex  urbe  Antiochia  a  Turcis  ejecti,  T. 
J  p.  186.  —  Hermenii  et  Syri  ingeniose  invesliga- 
bant  castra  Christianorum,  atque  referebant  Turcis 
omnia  quae  videbant,  T.  V,  11,  p.  35-36;  T.  D.  p.  35- 
36;  T.  A.  p.  i33;  T.  J.  p.  186-187;  M.  p.  775.  — 
Chrisliani  a  Turcis  coangustanlur  ad  mare  et  ad  mon- 
laneam Antiochie,  T.  V,  111,  p.  36;  T.  D.  p.  36;  T. 
A.  p.  i33;  T.  J.  p.  187;  M.  p.  775-776;  =  Turcos 
castri  Areg  sive  Arelh  fugant,  T.  V,  ni,  p.  36;  T.  D. 
p.  36;  T.  A.  p.  i33;T.J.p.  187;  M.  p.  776-777.  — 
Famés  Christianos  anle  Antiochiam  urget,  T.  V,  v, 
p.  37  ;  T.  VI,  ni ,  p.  4o;  T.  D.  p.  37,  4o;T.  A.  p.  i33; 
T.  J.  p.  187;  F.  p.  34o-34i  ;  M.  p.  776,  777.  — 
Christiani  castrum  faciunt  in  vertice  montis,  qui  est 
super  hostem  Boamundi,  T.  V,  v,  p.  36-37;  T.  D. 
p.  36-37;  T.  A.  p.  i33;  T.  J.  p.  187;  M.  p.  776;  R. 
p.  89 1  -,  =  Nativilatem  célébrant ,  T.  V,  vu ,  p.  37  ;  T. 
D.  p.  37;T.  A.  p.  i34;T.  J.  p.  187;  M.p.777;^ 
terrain  Sarracenorum  invadunt,  ducibus  Boamundo 
Robertoque  Flandrensi,  T.  V,  vu,  p.  37-38:  T.  D. 
p.  37-38  ;  T.  A.  p.  1 33- 1 34  ;  T.  J .  p.  1 87- 1 88  ;  A.  p.  a/ia  ; 

116. 


Digitized  by 


92>i 


INDEX  GENERALES. 


M   p.  778  779.  — Clirislianis  Anliocheni  Turci  in- 
M<lianiUP,T.  VI,  1,  p.  38-39;  T.  D.  p.  38  39;  T-  A* 
p.  t34;T.J.  p.  188,  243-244;  F.  p.  34i;G.p.  498; 
C.  p.  643;  M.  p.  779  780;  =  succurrunt  naves  Ge- 
nucnsium,  quœ  porlui  Sancti  Simeonis  applicant, 
A.  p.  242-243.  —  Chrisliani  ponlem  navium  faciunt, 
A.  p.  a43;  F.  p.  339;  G.  p.  /197-498;  =  duode- 
Cim,  in  Uomania;  praelio  capti,  ab  erairo  quodam 
in  urbc  Antiochia  e  lurre  pnvcipilantur,  T.  J.  p.  189. 
—  E  Christianorum  castris  Willelraus  Carpentarius , 
Petrus  Heremita  aliique  milites  lalenter  reccdunt , 
T.  VI,  iv,  p.  4o-4i  ;  T.  D.p.  4o-4i;T.  A.  p.  i35; 
T.  i.  p.  188-189;      p.  65o-65i;  II.  p.  781-782; 
=  Tilidus  siveTeligus,  lamiliaris  imperatoris  Alexii, 
fegk,  T.  VI,  v,  p.  41/12;  T.  D.  p.  4i-42;  T.  A. 
p.  i3&;  T.  J.  p.  189;  A.  p.  246;  M.  p.  782.  — 
Chrôtiani  Turcos  prope  flumen  aggrediuntur,  atque 
vincunt,  T.  VI,  v„.Xi,  p.  42-45;  T.  D.  p.  42-45;  T. 
A.  p.  1  ;><>.  1 87  ;  T.  .1 .  p.  190  191  ;A.  p.  247  ;  F.  p.  342  ; 
C  p.  647-648;  M.  p.  783-785;  S.  p.  889;  =  legatos 
Afdhal,  emiri  Babilonis,  excipiunt,  T.  VI,  xi,  p.  /,5; 
T.  VU,  iv,  P.  49;  T.  D.     45,  49;  T.  J.  p.  i37,  i39; 
T.  .1.  p.  1 89 ,  1 90  ;  A.  p.  247  ;  M.  p.  784 ,  79  »  -793  ;  S. 
p.  889  ;  =:casli  um  quoddam  œdlGcant  onle  Machoma- 
riani,T.  VII,  1,  p.  /,f)-4G;  iv,  p  49;  T.  D.  p.  45,  Z494 

T.  A.  p.  i37,  i3();  T.  J.  p.  l99l  i93.;  A  p.  248;  M. 
p.  785,  793;  S.  p.  889;  r=  a  Turcis  propc  portum 
Sancli  Simeonis  vincuntur,  imperanlibus  Boamundo 
romiicqur  Raimundo,  T.  VII,  11,  p.  46-47;  T.  D. 
f.  46-47;  T.  A.  p.  i38;  T.  J.  p.  19*.  A.  p.  a48- 
249;  M.  p.  785 ;  S.  p.  889;  R  p.  891-892.--  Capka 
Christianorum  mortuorum  Turci  abscidunt,  T.  J. 
p.  i93;  M.  p.  785.  —  Chrisliani  Turcos  prope  pon- 
tem  Anîiocliiaî  superanl,  T.  VU,  in,  p.  47-48;  T.  D. 
p.  47-^8;  T.  A.  p.  i38-i39;  T.  J.  p.  i9a-i93;  A. 
p.  248-249  ;  M .  p.  785-788  ;  S.  p.  389-890 ;  R.  p. 89 1  - 
892  ;  =  capita  Turcorum  morluorum  abscidun( ,  lum- 
basque  illorum  frangunl,  T.  VII,  rv,  p.  49;  T.  D. 
p.  49;  T.  A.  p.  139;  T.  J.  p.  i93;  A.  p.  249;  M. 
p.  788  793.  —  Sermo  principum  Christianorum  ad 
Jegalos  Babilonienses ,  M.  p.  791.792.  —  Cbristiani 
praedam  maximam  invcniunt,  A.  p.  25o;  F.  p.  342  ; 
M.  p.  793.  —  Sermo  Rainaldi  Porcheti  ad  Christianos  f 
T.  VIII,  11,  p.  5i-5a;  T.  D.  p.  5i-52;  T.  J.  p.  i94. 
—  Chrisliani  roorlem  peregrinorum  in  Antiochia  a 
Turcis  occisorum  déplorant,  T.  VIII,  11,  p.  52;  T.  D. 
p.  52  ;  T.  J.  p.  1 94;  =  caslrum  S.  Georgii  prope  An- 
liochiam  aedilicant,  T.  JX,  1,  p.  53-54;  T.  D.  p.  53- 
54;  T.  A.  p.  139-140;  T.  J.  p.  ig4'i95;  A.  p.  25o; 
M.  p.  793-794  ;  =  inducias  cum  Turcis  pacisrunlur, 
M.  p.  794-796,*  R.  p.  832.  —  Christianorum  ma- 
joribus  annuenlibus,  Boamundiis  cum  emiro  Pyro 
fodus  inii,  T.  IX,  m- v,  p  54-56;  T.  D.  p.  54-56; 
T.  A.  p.  i4o-i4i;  T.  J.  p.  195-196;  A.  p.  a5i; 
F.  p.  343,  35o;  G.  p.  499;  C.  p.  65a;  M.  p.  796- 
7q8.  —  Urbs  Antiochia  Clirislianis  traditur,  T.  IX, 
v-vn,  p.  56-58;  T.  D.  p.  56-58;  T.  A.  p.  i4i-i42; 
T.  J.  p.  196-197;  A.  p.  25 1;  F.  p.  342-343,  35o- 
35 1  ;  G.  p.  499-5oo;  C.  p.  654  655,  657;  M.  p.  799, 
800,  801  ,  805-807;  R.  p.  892.  —  Cbristiani  paga- 
110s  in  urbe  Antiochia  trucidant,  T.  JX,  vi,  p.  58; 
T.  D.  p.  58;  T.  A.  p.  142;  T.  J.  p.  196-197*  A- 
p.  25a;  G.  p.  5oo;  C.  p.  655;  M.  p.  800,  8o5;  R. 
p.  892;  =  obsident  Chems  Eddaulah,  filium  emiri 
Bagi-Seian,  in  casiro  Antiocheno,  T.  X,  1,  p.  60;  T. 


D.  p.  60.  —  Arma  pauperum  Christianorum  Rerbop« 
allala,  T.  X,  111.  p.  61-62;  T.  D.  p.  61-62;  T.  A. 
p.  i43;  T.  J.  p.  198199;  M.  p.  810.  — Cbristiani 
a  Rerboga  includunlur  in  urbe  Antiochia,  T.  \,  iv\ 
p.  62  et  seq.;  T.  D.  p.  62  ;  T.  XI,  1,  p.  7.);  T.  D. 
p.  75;  T.  A.  p.  i44- 146,  i48,  1 54 ;  T.  J.  p.  i9fi- 
201  ;  A.  p.  253;  C.  p.  658-66o;  M.  p.  81 1,  814, 
81 5,  821  ;  R.  p.  892.  —  Christianos  deserunt  Wil- 
lelmus  de  Grentamasnil  aliifjue  milites,  atque  dimil- 
lunl  se  lalenter  per  murum  Anliocliiae ,  fngienlo 
pede  contra  mare,  T.  X,  vïii,  p.  67-68;  T.  I). 
p.  G7-68;  T.  A.  p.  i46;  T.  J.  p.  200;  A.  p.  256; 
F.  p.  346;  G.  p.  5oi;C.  p.  662,663;  M.p.8i5.— 
Visiones  quorumdam  Christianorum  (vid.  Stephanus, 
Petrus  Bartholomœus).  —  Chrisliani  cum  pravis  rou- 
lieribus  constupranlur,  T.  X,  îx,  p.  69;  T.  I).  p.  69; 
T.  A.  j».  i46;  T.  J.  p.  201:  V.  p.  202;  F.  p.  345,  G. 
p.  498,  499  ,  5oo;  M.  j).  821  ;  =  ad  Turcos  fugiunl. 
A.  p.  2  58  ;  =  murum  faciunt  (petra  et  calec) ,  T.  X, 
xi ,  p.  72  ;  T.  D.  p.  72  ;  T.  A.  p.  1 48;  T.  J.  p.  202;  A. 
p.  259;  C.  p.  659;  M.  p.  82/i;  =  mirantur  ignem 
cœleslem,  T.  X,  xn ,  p.  72;  T.  I).  |>.  72  ;  T.  A.  p.  1 48 ; 
T.  J.  p.  202;  F.  p.  34i  ;  C.  p.  665;  M.  p.  82/i. - 
Famés  Christianos  in  urbe  inclusos  urget,T.  X ,  xu , 
p.  73  ;  T.  XI ,  vi ,  p.  79;  T.  D.  p.  73 ,  7(,;T.  A.  p,  iaH, 
i5o;  T.  J.  p.  201 ,  202,  2o3,  2o4;  A.  p.  258, 166 , 
268,  271;  F.  p.  34o,  34i,  346,348,  349,35i;G. 
p.  5o5;  C.  p.  659,  660,  662,  663,  665,  673,676, 
69i;  M.  p.  8i4,  8i5,  821,  824,  833;  R.  p.  89a, 
893.  —  Stephanus,  Carnolcnsis  cornes,  Christianos 
deserit,  T.  XI,  1,  p.  74 -75;  T.  D.  p.  74-75;  T.  A. 
p.  148-149;  T.  J.  p.  ao3;  F.  p.  342;  C.  p.  658-650 ; 
M.  p.  8i5  -  816.  —  Chrisliani  derelinquunt  Deum, 
T.  XI,  11,  p.  75;  T.  D.  p.  75;  T.  A.  p.  149;  T. 
J.  p.  ao3;  G.  p.  498,  499»  5oo;  M.  p.  821,  8a6; 
=  sanctam  lanceam  inveniunt,  T.  XI,  iv,  p.  77; 
T.  D.  p.  77;T.A.  p.  i49;T.  J.  p.ao4;A.p.  257;F. 
p.  344-345;  G.  p.  5o2;  C.  p.  676  678;  M.  p.  8a3, 
825,  826;  =  Petrum  Heremilam  Herluinuroque  le- 
gatos ad  Kerbogam  mittunt,  T.  XI,  iv-v,  p.  77  79; T. 
D.  p  77-79  ;  T.  A.  p.  1 49-1 5o  ;  T.  J.  p.  204 ;  A.  p.  259  ; 
F.  p.  347  ;  G.  p.  5o2-5o3  ;  C.  p.  664-665  ;  M.  p.  8a5- 
827;  R.  p.  893;  =  inslruunt  acies  intra  civitatem, 
T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D.  p.  79;  T.  A.  p.  i5o-i5i  ;  T.  J. 
p.  ao5;  A.  p.  259;  F.  p.  348-349;  G.  p.  5o3,  5o4. 
5o5;  C.  p.  666;  M.  p.  827-828;  R.  p.  8g3;  =  Ker- 
bogam aggrediuntur  fugantque,  T.  XI,  vn-ix,  p.  80- 
83;  T.  D.  p.  8o-83;  T.  A.  p.  i5i-i52;  T.  J.  p.ao5- 
206;  A.  p.  259-261  ;  F.  p.  348-35o;  G.  p.  5o4;  C. 
p.  666-671  ;  M.  p.  828-836;  R.  p.  893.  —  Caslel- 
lum  urbis  Anliochiœ  ab  emiro  Chrislianis  reddilur, 
T.XI,  ix,  p.  82;  T.  D  p.  82;  T.  A.  p.  i5i  i52ïT. 
J.  P.  2O0;  A.  P.  201-2  6a;  M.  p.  835-836;  R.  p.893. 
—  Urbs  Artasium  Christianis  redditur,  C.  p.  672.  — 
Chrisliani,  duce  Raimundo  Pileto,  caslrum  Talama- 
niam  capiunt,  T.  XII,  11,  p.  84;  T.  D.  p.  84;  T.  A. 
p.  i5a;  T.  J.  p.  206;  M.  p.  838.  —  Dolor  Christia- 
norum de  morte  Ademari,  episcopi  Podiensis,  T.  XII, 
iv,  p.  85-86;  T.  D.  p.  85-86;  T.  A.  p.  i53;T.J. 
p.  307;  A.  p.  a6a;  F.  p.  35o;  G.  p.  5o6;C.  p-  673.- 
674;  M.  p.  S39.  —  Chrisliani  urbem  Albaram  ca- 
piunt, i  bique  episcopum  eligunt,  T.  XII,  v,  p.  86-87  ; 
T.  D.  p.  86-87  ;  T.  A.  p.  1 53;  T.  J.  p.  207;  A.  p.  266, 
267;  F.  p.  35a  ;  G.  p.  5o6;  M.  p.  84o;  =  concilium 
in  ecclesia  sancli  Pelri  Anliochiœ  faciunt,  T.  XII,  vi, 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


925 


p.  87-88;  T.  D.  p.  87.88;  T.  A.  p.  1 53  ;  T.  J.  p.  208; 
A.  p.  267-268;  M.  p.  843-844;  =  urbem  Marrara 
obsident,  multasque  anxielates  patiuntur,  T.  XIII, 
1  i  v ,  p.  90-94  ;  T.  D.  p.  90  94  ;  T.  A.  p.  1 54- 1 56  ;  T.  J. 
p.  208-2094  A,  p.  268-271;  F.  p.  352;  G.  p.  5o6;  C. 
p.  674-675,  679;  AL  p.  846-849;  =  fame  cruciali, 
cadavera  paganorum  manducanl,  T.  XIII,  v,  p.  94; 
T.  D.  p-  94;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  209;  A.  p.  271  ; 
F.  p.  352;  C.  p.  675;  M.  p.  85o;  =  sub  Raimundo 
comité  prope  urbem  Caesaream  hospitantur,  T.  XIII, 
vu,  p.  95 ;  T.  D.  p.  &5;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  209- 
210;  A.  p.  272,  273;  C  p.  7i5;  M.  p.  85i  ;  =:  Ca- 
phaliam  perveniunt,  înlrantque  in  vallem  Dessein , 
T.  XUI,  ix,  p.  96-97;  T.  D.  p.  96-97  ;  T.  A.  p.  i56, 
157;  T.  J.  p.  210;  M.  p.  85 1-852;  =  castrum  Ar- 
cham  obsident ,  T.  XIII ,  x-xu ,  p.  97- 1 00  ;  T.  D.  p.  97- 
1004  T.  A.  p.  157-1 58;  T.  J.  p.  210-211,  215-217; 
A, p.  264,276,  277,  279,  285,  286,  289^.  p.  344, 
353  ;  G.  p.  5o6-5o7;  C.  p.  68o-683,  699;  M.  p.  853- 
857;  =  quidam  Tortosam  urbem  capiunt,  T.  XIII, 
x,p.  98;T.D.p.  98;  T.  A.  p.  i57;T.J.p.  210-211; 
A.  p.  276;  M.  p.  854;  =  Tripolim  urbem  aggre- 
diuntur,  T.  XIII,  xn,  p.  99-100;  T.  D.  p.  99-100; 
T.  A.  p.  157-1 58;  T.  J.  p.  ai  t  ;  A.  p.  285-286,  289; 
F.  p.  353;  G.  p.  507;  M.  p.  856-857;  =  iter  Hiero- 
solimilanum  incipiunt,  T.  XIII,  xm,p.  100-102; T. 
D.  p.  100-102  ;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  211-212;  A. 
>.  291  ;  F.  p.  353-355;  G.  p.  5o7-5o8;  C.  p.  683; 
M.  p.  857-858;  =  in  urbc  Cœsarea  Pentecoslen  cé- 
lébrant, T.  XIII,  xni,  p.  102;  T.  D.  p.  102;  T.  A. 
p.  1 58  ;  T.  J.  p.  2 1 2  ;  A .  p.  29 1  ;  F.  p.  3 54  ;  G.  p.  5o8  ; 
C.  p.  683  ;  M.  p.  858  ;  =  ad  urbem  Ramam  perveniunt 
ibique  episcopum  eligunt,  T.  XIII,  xm,  p.  102  ;  T.  D. 
p.  102;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  212;  A.  p.  291,  292, 
295  ;  F.  p.  354  ;  G.  p.  5o8  ;  C  p.  683  ;  M.  p.  859  ;  =  ad 
ecclesiam  urbis  Bethléem  veniunl,  F.  p.  354-355;  G. 
p.  5o8-5og;  C.  p.  683;  =  Hierusalem  perveniunt 
urbemqoe  obsident,  T.  XIV,  1,  p.  102  et  seq.  ;  T.  D. 
p.  102  et  seq.;  J.  A.  p.  159-161  ;  T.  J.  p.  217-222;  A, 
p.  292-293;  F.  p.  357-36i  ;  G.  p.  509,  5i2-5i5;  C, 
p.  6o3 ,  683-696  ;  M.  p.  863-867  ;~processioncm  cé- 
lébrant circa  urbem  Hierusalem ,  T.  XIV,  iv-v,  p.  io5- 
106;  T.  D.p.  io5-io6;  T.  A.  p.  160;  M.  p.  867;=: 
Sarracenos  captives  ligna  ferre  cogunl,  T.  XV,  1, 
p.  107  ;  T.  D.  p.  107  ;  T.  A.  p.  160;  A.  p.  297  ;  r=  oc- 
cidunl  quemdam  Sarracenum  exploralorem ,  T.  XV, 
11,  p.  107  ;  T.  D.  p.  107;  =  intrant  Hierusalem  et 
paganos  occidunt,  T.  XV,  iv,  p.  109-110;  T.  D. 
p.  109-110;  T.  A.  p.  160-161;  T.  J.  p.  221-223-, 
F.  p.  359-36o  ;  G.  p.  5 1 5  ;  G.  p.  693-694  ;  M.  p.  867- 
869;  =  piscinam  aquœ  inveniunt,  G.  p.  5 1 1  ;  = 
Templum  Salomonis  aggrediuntur,  T.  XV,  iv,  p.  109- 
110;  T.  D.  p.  109-110;  T.  A.  p.  160-161;  T.  J. 
p.  223;  F.  p.  35g;  C.  p.  696-698;  M.  p.  868.  — 
Processio  Christianorum  ad  Sepulcrum,  T.  XV,  iv, 
p.  110;  T.  D.  p.  110;  T.  A.  p.  161;  A.  p.  3oo;  F. 
p.  36o;  G.  p.  5i5;  M.  p.  868-869.  —  Ex urbe Hie- 
rusalem Clirisliani  cadavera  Sarracenorum  ejictunt 
cremantque,  T.  XV,  v,  p.  1 10;  T.  D.  p.  1 10;  T.  A. 
p.  161;  A.  p.  3oo;F.p.  359;  G.  p.  5i6;  M.  p.  869; 
=  eligunt  regem  Godefridum,  T.  XV,  v,  p.  110-111; 
T.  D.  p.  110-111;  T.  A.  p.  161;  T.  J.  p.  225;  A. 
p.  3oi,  3o2,  3o5,  309;  F.  p.  36i  ;  G.  p.  5i6;  M. 
p.  870  -  87 1  ;  =  eligunt  Arnulfum  pa  tri  a  relia  m , 
T.  XV,  v,  p.  m;  T.  D.  p.  m;T.  XVI,  i,p.  112; 


T.  D.  p.  112;  T.  A.  p.  161  ;  A.  p.  3o2;  F.  p.  36i; 
G.  p.  5i6;  M.  p.  870;  =  Sanctai  Crucis  partem 
inveniunt,  T.  XVI,  111 ,  p.  n3;  T.  D.  p.  n3;  A. 
p.  302  ;  F.  p.  36 1;  G.  p.  5 16.  — Afdhal  vult  Chris- 
tianos  occidere,  T.  XVI,  i,  p.  111;  T.  D.  p-  111; 
T.  A.  p.  161;  A.  p.  3o2,  3o4;F.p.363;  G.  p.  5i7; 
H-  p.  549  ;  M.  p.  87 1 ,  878.  —  Clirisliani  prope  As- 
calonem  Sarracenos  fugant,  T.  XVI,  iv-vm,  p.  1 i4- 
117;  T.  D.  p.  114-117;  T.  A.  p.  i6i-i63;  T.  J. 
p.  2  25;  A.  p.  3o3-3o6;  F.  p.  36a-363;  G.  p.  517- 
5 18;  C.  p.  763;  M.  p.  873-880  ;  =  caslrum  Arsuth, 
duce  Godefrido,  aggrediuntur,  F.  p.  388;  H.  p.  558; 
=  de  captivitate  Boamundi  dolent ,  T.  J.  p.  227  ;  F. 
p.  369  ;  G.  p.  5 1 9  ;  H.  p.  552  ;  CL  p.  705  ;  =  Baldui- 
num  regem  eligunt,  Godefrido  mortuo,  F.  p.  370, 
373;  G.  p.  520;  H.  p.  552;  =  contra  Turcos  pug- 
nant  prope  Barulh,  F.  p.  374-377;  G.  p.  520-521  ; 
H.  p.  553-554;  =  ad  urbem  Hierusalem  perveniunt, 
F.  p.  378;  G.  p.  52i  ;  H.  p.  554;  =  Balduino  duce, 
aggrediuntur  Arabiam,  F.  p.  378-381  ;  G.  p.  522- 
523;  H.  p.  555-556.  —  Christiania  volentibus, 
Balduinus  rex  coronalur,  F.  p.  382;  G.  p.  523; 
IL  p.  556.  —  Christiani  peregrini,  tempore  régis 
Balduini,  F.  p.  383;  G.  p.  523;  H.  p.  557;  =  urbis 
Antiochiae  Tancredum  principem,  looo  Boamundi, 
constituunt,  F.  p.  384-385;  G.  p.  523-524;  H. 
p.  557-558;  =  ignem  in  vigilia  Paschae  exspectant, 
F.  p.  385-387  ;  G.  p.  524-526;  =  urbem  Arsuth  ca- 
piunt, F.  p.  388;  G.  p.  527;  H.  p.  558;  =  urbem 
Caesareani  obsident,  F.  p.  388-390;  G.  p.  527;  H. 
p.  558-559  ;  ==  prope  Ramam  ab  Ascalonitis  bellum 
fieri exspectant,  F.  p.  390-391  ;G.  p.  527;  H.  p.  55g; 
=  contra  Sarracenos  pugnant  prope  Joppen ,  A. 
p.  3o7-3o8;  F.  p.  391-396;  G.  p.  5ag-53i;  H. 
p.  56o-56i.  —  Gaudemarus  se  pro  Christianorum 
salute  devovet,  A.  p.  307.  —  Christiani  Hierusalem 
redeunt,  F. p.  396;  G.  p.  53 1  ;  H.  p.  56i.  —  Baby- 
Jonii  omnes  Christiarios  destruere  volont,  F.  p.  397, 
453;  G.  p.  527-53i;  H.  p.  559.  — Ingens  exercilus 
Christianorum  per  Romaniam  a  Turcis  vincilur,  F. 
p.  398-399;  G.  p.  53a;  H.  p.  56a;  C-  p.  709.  — 
Christiani  urbem  Tortosam  capiunt,  F.  p.  399;  G. 
p.  532-533;  H.  p.  562  ;  =  a  Sarracenis  prope  Ra- 
mam victi  atque  occisi ,  F.  p.  4oo-4o3  ;  G.  p.  533- 
534;  H.  p.  56 1-563;  =  prope  Arsuth  a  Sarracenis  fu- 
gati,  F.  p.  4o4;  G.  p.  535;  =  Sarracenos  fugant 
prope  Joppen,  F.  p.  4o5-4o6;  G.  p.  535-536;  H. 
p.  563-564;  =  Acram  urbem  obsident  atque  ca- 
piunt, F.  p.  4o6-4o8;  G.  p.  536-537;  H.  p.  564- 
565;  =  a  Parthis  in  Mesopotamia  vincuntur,  F. 
p.  408-409  ;  C.  p.  710-712;  =  Rodoan  prope  Arta- 
sium  fugant,  F.  p.  4u;  G.  p.  539;  H.  p.  565;  C. 
p.  714-715;  =  Apamiam  obsident,  C.  p.  71 5;  H. 
p.  570;  —  exercitum  Ascalonis  fugant,  F.  p.  in- 
4i5;  G.  p.  539-54i;  H.  p.  565-567;  =  urbem 
Tripolim  capiunt ,  F.  p.  419-420;  H.  p.  569;  =  ur- 
bem Baruth  expugnant,  F.  p.  4ao-42i  ;  H.  p.  56g; 
—  peregrini  a  Sarracenis  navibus  lacessili ,  F.  p.  4a 2  ; 
=  urbem  Sidonem  capiunt ,  F.  p.  /|22-423  ;  H.  p.  570; 
=  Turcos  prope  Caesaream  (super  Oronlem)  aggre- 
diuntur, F.  p.  4*3-424;  H.  p.  570;  =  a  Turcis  vin- 
cuntur prope  Tiberiadem,  F,  p.  425  427  ;  H.  p.  571- 
572  ;  =  Joppilœ  classcm  Babilonicam  rcpellunt,  F. 
p.  439-43o;  H.  p.  572-573;  =  prope  Sarmit  oppi- 
dum Turcos  fugant,  F.  p.  43o-43i  ;  H.  p.  572-573; 


Digitized  by 


926 


INDEX  GENERALIS. 


■ —  castrum  quoddam  in  Arabta,  nomiae  Regale  m 
Montera,  œdincant,  F.  p.  43 1;  H.  p.  573;  =  de 
morle  régis  Balduini  I  dolent,  F.  p.  436-437;  H. 
p.  575  ;=eiigunt  regem  Balduinum  II ,  F.  p.  44i  ;  H. 
p.  576  ;  =  Antiocheni  a  Turcis  victiprope  Artasium, 

F,  p.  44a;  H.  p.  576;  =  Turcos  fugant  prope  Sar- 
danaium,  F.  p.  44a-444;  H.  p.  576-577;  =babent 
copiam  vendendi  in  urbe  H  ie  rusai  cm ,  F.  p.  445;  H. 
p.  578;  =  castrum  Gerasam  capiunt,  H.  p.  446- 
447  ;  H.  p.  578  D79;  =  Turcos  fugant  prope  Antio- 
cliiam , F.  p.  447-448  ;  H.  p.  579  ;  =  de captione  régis 
Balduini  tristes  facti,F.  p. 45o  ;  H.  p.  58o; = Joppil*  a 
Babilonm  obsessi ,  F.  p.  45o-45i  ;  H.  p.  58o-58i  ;  = 
apud  Azolum  Babilonios  fuganl,  F.  p.  45i-45a;  H. 
p.  58 1- 58a  ;  =  quidam  Hermenii  Turcos  in  castello 
Kharpertoccidunt,F.  p.  454-455;  H.  p.  58a-583; 
=  Hierosolimilani  usque  Turbezel  (Tell  Basclier)  ve- 
niunt,  F.  p.  457-458;  H.  p.  583;  =  vastant  cani- 
pestria  prope  urbem  Alepb ,  F.  p.  457  ;  H.  p.  583-584  ; 
=  urbemTyrnmobsidcnt,F.  p.  459-467;  H. p.  584- 
585  ;  =emirum  Balak  fuganl  occiduntque,  F.  p.  463- 
464  ;  H.  p .  584  ;  =  in  urbem Tyrum  intrant ,  F.  p.  465- 
468,  470;  =  urbem  Aleph  vel  Halapiam  obsident, 
F.  p.  469-470;  =  Borsequinum  prope  Hasarth  fu- 
sant, F.  p.  471-472  ;  =  bellum  in  terram  Damascc- 
oam  inferunl,  F.  p.  477*478.  —  Bellum  Babilonio- 
rum  conlra  Cbristianos,  F.  p.  48 1.  —  Chrisliani  in 
monte  Libano,  A.  p.  288;  =  ^Egyptii,  A.  p.  247  ;  = 
Sarraceni,  F.  p.  379;  G.  p.  522;  H.  p.  555;  =  Syri, 
F.p.  477  ;  =  facti  orientales,  F.p.468.  — Christiano- 
rum  collegium,  T.  X,  v,  p.  64;  T.  A.  p.  i4a,  i43; 
T.  J.  p.  19g;  —  regnum,  A.  p.  a59;  =  exercitus, 
T.  X,  ix, p.  7o;T.  D.p.  70;T.XllI,x,p.98;T.D. 
p.  98;  F.  p.  35o;  G.  p.  5oo,  5o4,  5o5,  5o6,  5og;  H. 
p.  555,  556;  M.  p.  836,  85o;  =  terra,  T.  XI,  iv, 
p.  77,  78;  T. D.  p.  77,  78;  T.  A.  p.  149,  i5o;  T.  J. 
p.  181,  ao4;  F.  p.  347;  G.  p.  5o2;  M.  p.  8a5.  — 
Chrislianum  esse,  T.  J.  p.  217;  =  effici,  T.  XI,  iv, 
p.  77  ;  XIII,  x,  p.  97;  xiii,  p.  101  ;  T.  D.  p.  77,  97, 
101;  T.  A.  p.  i4g,  i5o,  i57,  i58,T.  J.  p.  190,204, 
210,  21 1.  — Vid.  Franci,  Hierosolimilani,  Peregrinu 

Christianismcs,  F.  p.  320,  336,  355,  4i  1.  422,  423, 

43i,  444,  445,  4^9,  452,  464;  =  Hierosolimita- 

nus,  F.  p.  44 1. 
Curistianitas,  T.  D.  p.  26;  T.  III,  iv,  p.  28;  T.  IX, 

m ,  p.  54  ;  T.  D.  p.  54  »  T.  XI,  v,  p.  78  ;  T.  D.  p.  78; 

T.  XII,  ir,  p.  84;  T.  D.  p.  84;T.XIIf,  iv,  p.  92;  T. 

D.  p.  92;  T.  A.  p.  129,  i4c,  i5o,  i52,  1 55;  T.  J. 

p.  190,  191,  i95,  202,  206,  208,  225,  226;  A. 

p.  3oo;  F.  p.  3ai,  3a3,  326,  445;  G.  p.  49i;C. 
p.  704;  M.  p.  75o,  75i,  826,  835,  838.  —  Inimici 
CJiristianilatis,  T. IV,  1,  p.  a8;  T.  D.p.  28;  T.  VI,  1, 
p.  38;  T.  D.  p.  38;  T.  X,  xn,  p.  72;  T.  D.  p.  72; 
T.  XIII,  it  p.  83;  T.  D.  p.  83;  T.  A.  p.  i34;  T.  J. 
p.  i83,  188.  —  Christianilalem  recipere,  T.  XII,  ir, 
p.  84;  T.  D.  p.  84;  T.  A.  p.  i52-,  T.  J.  p.  181, 
206. 

Ciiristianus,  a,  um.  —  Chrisliana  professio,  F.  p.  324; 

G.  p.  5i8;  =  multitude  F.  p.  34o;  M.  p.  869;  = 
militia ,  M.  p.  843  ;  =  fides ,  F.  p.  35o ,  35 1  ;  M.  p.  734 , 
746,  796,  834,  84o;  =  spes,  M.  p.  723;  =  Jex,  A. 
p.  288;  F.  p.  467;  =  religio,  G.  p.  524,  527;  = 
lux,  M.  p.  737 ;  =  gens ,  T.  X ,  v,  p.  63  ;  T.  D.  p.  63  ; 
T.  X,  vu,  p.  65-66;  T.  D.  p.  65-66;  T.  A.  p.  i44, 
l45,  i63;  T.  J.  p.  199*  200;  A.  p.  3o6;  F.  p.  453; 


H.  p. 556;  M.  p.  73o,8i3,  814,847, 877;  =  plebs, 
T.  J.  p.  206,  2i4,  21 5.  —  Chrislianus  sanguis,C. 
p.  633  ;  =  cultus ,  C.  p.  6 1 8.  —  Nomen  Cbristianum , 
F.  p.  35i. 

Chbisticola,  T.  J.  p.  21 3,  220,  221,  223;  A.  p.  307; 
F.  p.  3a4;  F.  V.  p.  39a  ;  F.  p.  464;  C.  p.  617,  620, 
6a5,  634,  64i,  648,  649,  65g,  66a,  664,  665. 
667,  668,  669,  672,  674,  679,  680,  687,  691, 
698;  M.  p.  756,  775,  793;  S.  p.  888,  889.  —  Vid. 
Chrisliani. 

Christopolis  ,  urbs  Macedoniœ,  F.  p.  33 1  ;  G.  p.  4g4- 
Christus,  T.  A.  p.  1 46,  1 52;  T.  J.  p.  179,  189,  ao4, 
2i3;  F.  p.  409;  G.  p.  5i7;  H.  p.  565,  566,  585; 
C.  p.  606,  63i,  634,  64i,648,  656,  664,665,668, 
684 , 694 ,  696 , 7 1 5  ;  M.  p.  7 34 , 845 ,  869  ;  S.  p.  886 , 
888,  889.  —  Christi  annunciatio,  G.  p.  5ig;zz:in- 
carnatio,  T.  J.  p.  2a4;  =  Nativitas  (vid.  Nativitas 
Christi).  —  Cbristus baplizatus,  G.  p.  5i a;  =: infans, 
C.  p.  699;  =  aegrolum  sanat,  G.  p.  5i  1  ;  =  Anlio- 
cbiam  beato  Potro  tradit,  T.  IV,  vi ,  p.  34  ;  T.  D.  p.  34  ; 
T.  A.  p.  i32-,T.  J.  p.  i85;G.  p.  5o6;  R.  p.  8g3;  = 
orat  in  monte  Olivcti,  G.  p.  5i2;  =  porlat  crucem, 
T.  J.p  174;  A.p.256;=passusest,T.  XV,iu,p.  108; 
T.  D.  p.  108;  F.  p.  35g;  G.  p  5io,5n;H.  p.  556; 
=  martyr,  M.  p.  764;  =  passus  in  carne,  H.  p.  559, 
5 60.  —  Christi  resurrectio,  F.  p.  4ia.  —  Christus 
ascendit  in  cœlum,T.  XIV,  v,  p  106;  T.  D.  p.  106. 
—  Christi  epistola  ad  Abgaron,  G.  V.  p.  543;  = 
imago  in  nianutergio,  G.  V.  p.  543;  =  figura,  T.  J. 
p.  aaa  ;  zzz  sepulcrum,  G.  p.  5 10;  H.  p.  565  (vid.  $e- 
pulcrum  sanclum).  —  Lancea  qua  Longinus  dextrum 
Christi  lalus  pupngit,  F.  p.  344;  G.  p*  5oa  (vid.  Lan- 
cea)» —  Cbristus  presbylero  Stepbano  se  oslendit, 

T.  X,  ix,  p.  68-69;  TD-  P-  68"69î  T-  A  P-  l46'  T- 
J.  p.  aoi  ;  A.  p.  a56;  M.  p.  8aa;  =  apparet  Pyro, 
F.  p.  34a  ,  343  ;  G.  p.  499.  —  Athlela  Chrisli,  T.  I, 

I,  p.  10;  T.  D.  p.  10;  T.  V,  iv,  p.  36;  T.  D.  p  36; 
T.  D.  p.  44;  T.  XIII,  vi,  p.  94;T.  D.  p.  g4;  T.  XIII, 
vu,  p.  g5-,  T.  D.  p.  g5;  T.  A.  p.  i33,  i37;T.J. 
p.  187,  191,  ig5;  C.  p.  65 1,668. — Christi  ostensio, 
T.  I,  vu,  p.  i5;  T.  J.  p.  i76;=:gens,T.I,vi,p.  i5; 
T.  A.  p.  ia3;  T.  J.  p.  176,  177;  =  fides,  T. I,  m, 
p.  12;  T.  D.  p.  12;  T.  III,  m, p.  26; T. D.p. 26,37; 
T.  DI,  iv,  p.  28;  T.  VIII,  n,  p.  5i;  T.  D.p.  5i; 
T.  XII,  v,  p.  86;  T.  D.  p.  86;  T.  A.  p.  128,  i53; 
T.  J.  p.  175,  18a,  i83,  207,  ai3;  H.  p.  583;  M. 
p.  7g6;  =  jugo  subjici,  G.  p.  497;  =  nomen,  T. 

II,  xiv,  p.  a4;  T.  D.  p.  a4;  T.  VII,  11,  p.  46;  T.  D. 
p.  46;  T.  VII,  m,  p.  47;  T.  D.  p.  47;  T.  X,  xn, 
p.  73;  T.  D.  p.  73 ;  T.  XI,  11,  p.  75;  T.  D.p.  75; 
T.  XIII,  xni,  p.  10a;  T.  D.  p.  10a;  T.  XIV.  11, 
p.  io4;  T.  D.  p.  io4;  T.  A.  p.  121,  137,  i38,  i48, 
149,  i58,  i5g;  T.  J.  p.  173,  i75,  178,  18a,  19a, 
2o3,  307,  aia,  ai3;  F.  p.  3a4,  3ga;  G.  p.  5i8;  H. 
p.  555;  C.  p.  664;  M.  p.  85g;=  miles,  milites,  T.  I, 
vi,  p.  i5;  T.  III,  11,  p.  a5;  T.  D.  p.  a5;  T.  IV,  11, 
p.  3o;  T.  D.  p.  3o;  T.  VI,  iv,  p.  4o;  T.  D.  p.  47. 
T.  VIII.  n,  p.  5a;  T.  D.  p.  5a;  T.  XI,  vm,  p.  81; 
T.  XII,  n,  p.  84;  T.  D.  p.  84;  T.  XIII,  iv,  p.  93; 
T.  D.  p.  ga;T.  XIV,  i,p.  io3;T.D.p.  io3;T.XVI, 
m,  p.  n3;  T.  D.  p.  n3;T.XVI,  v,  p.  ii5;T.D. 
p.n5;T.  A. p.  ia3,  ia6,  128,  i3o,  1A7,  i5i,  i5g, 
162;  T.  J.  p.  173,  176,  178,  182,  i83,  i84,  188, 
189,  194,  3o5,  208,  218,  220,  228;  A.  p.  249. 
3o6;  F.  p.  324,  392,  4oi  ;  G.  p.  493,  496,  5o3, 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


927 


5a8;  H.  p.  55o,  55i,  56o,  56a;  C.  p.  617,  668;  M. 
p.  762,  788,  828,  843.  867,  876;  S.  p.  888;  =  mi- 
litia,  T.  XIII,  xu,  p.  100  ;  T.  D.  p.  100;  T.  XIII,  xni, 
p.  101  ;  T.  D.  p.  101  ;T.  A.  p.  126,  127,  i53,  i55, 
i56,  1 58,  i63;  T.  J.  p.  178,  180,  181,  198,  207, 
210,  21 1  ;  A.  p.  307;  C.  p.  6o3;  M.  p.  7/40.  — Chris 
tus  Hierusalem  libérât,  T.  XIV,  îv,  p.  io5;  T.  D. 
p.  io5;  T.  XV,  v,  p.  ni;  T.  D.  p.  111.  —  Re- 
cognoscere  Chrisfum  ,  T.  XI ,  ix,  p.  82 ;  T  D.  p.  82; 
T.  XII .  u ,  p.  84  ;  T.  D.  p.  84;  T.  A.  p.  1 5a  ;  =  agnos 
cere,  H.  p.  585.  — Christi  servi,  T.  A.  p.  i5o;  T.  J. 
p.  ao4.  206;  H.  p.  555;  =  famuli.T.  J.  p.  172;  C. 
p.  66a.  —  Christus  imperat,  F.  p.  3a4i  4i3;  G. 
p.  49 1 .  54o  ;  H.  p.  566  ;  G.  p.  636  ;  =  salvat  m  un  du  m , 
T.  J.  p.  217.  —  Adjutorium  Christi,  T.  A.  p.  1 5 1  ; 
T.  J.  p.  186,  2o5,  206;  G.  p.  520;  H.  p.  553,  567. 

—  Crux  Christi  a  peregrinis  invenitur  in  urbe  Hie- 
rusalem, T.  XVI,  m,  p.  n3;T.D.  p.  n3;A.p.3o2; 
F.  p.  36i  ;  G.  p.  5 16;  =  via,  T.  A.  p.  123;G.  p.  5oi  ; 
=  inimici,  T.  A.  p.  149;  F.  p.  393  ;  H.  p.  55 1  ;  M. 
p.  876.  —  Corpus  Christi ,  T.  A.  p.  1 5o  ;  T.  J.  p.  2o4  ; 
R.  p.  893  (vid.  Communicare ,  Communio ,  Eaeharistia). 

—  Christi  cultus,  T.  XI,  îv,  p.  78;  T.  D.  p.  78;  T. 
A.  p.  i5o;  T.  J.  p.  2o4;  H.  p.  549;  C.  p.  649;  = 
exercitus ,  T.  VIII ,  1 ,  p.  5 1  ;  T.  D.  p.  5 1  ;  T.  XIII,  xu , 
p.  100;  T.  D.  p.  100;  T.  J.  p.  190,  21 1  ;  G.  p.  538: 
H.  p.  549,  566,  583;  C.  p.  618,  620,  6a4,  667  ;  S. 
p.  887;  —  populus,  T.  A.  p.  i52;  T.  J,  p.  206;  C. 
p.655;  =  homines,  A.  p.  a64;  =  virtus,  T.J.  p.  ai4; 
H.  p.  554,  557,  565,  58i  -,  =  discipuli ,  T.  J.  p.  a  17. 

—  Christus  victor,  T.  J.  p.  a 20;  H.  p.  56 1  ;  C.  p.  691 . 

—  Christi  bella  tores,  T.  J.  p.  223.  — Christus  dux, 
A.  p.  268,  286;  =  caput  ecclesiae,  G.  p.  537.  —  Mi- 
grare  ad  Christum ,  A.  p.  3o8 , 309.  — Christi  corona , 
H.  p.  556  ;  =  amor,  F.  p.  3 1 9  ;  H.  p.  55a ,  570  ;  = 
praeco,  F.  p.  324-  —  Christus  in  urbe  Hierusalem  de- 
honestatus ,  F.  p.  382 .  —  Christi  negotium ,  F.  p.  422 . 

—  Dominus  Christus ,  H.  p.  559 ,  56o ,  58o ,  58a  ;  C. 
p.  699;  =  exaudilor  non  défait,  H.  p.  563.  —  Mise- 
ricordia  Christi,  H.  p.  566.  —  Chrisliani  quidam, 
Cbristo  posthabilo,  turcati,  C.  p.  672.  — Christi  mi- 
nister,  C.  p.  673  ;  =  filii ,  T.  X ,  vi ,  p.  64  ;  T.  D.  p.  64  ; 
T.  A.  p.  i44;=  hcredes,  T.  A.  p.  i44.  —  In  Cbristo 
baptizati  sumus,  M.  p.  829.  —  Vid.  Jésus  Christus. 

Chrysolithus.  —  Vid.  Crisolilus. 
Chrysopolis ,  urbs  Macedoniae,  G.  p.  49/».  —  Vid  Cn- 
sopolis. 

Chrysoprassus.  —  Vid.  Crisoprasstts. 
Chucrom  (saccarum),  F.  p.  373. 
Chymera,  animal,  F.  p.  475;  C.  p.  61 4- 
Chympsala,  urbs  Macedoniae,  C.  p.  612  el  annot.  b  — 
Vid.  Ipsala. 

Cicignds  capitis  Boamundi,  F.  V.  p.  369.  —  Vid.  Cin> 
cinnus. 

Cicota,  herba,  C.  p.  663. 

Cilicia,  regio  Asiae,  F.  p.  337,  399;  G.  p.  496;  H. 

p.  562;  C.  p.  63o,  639,  6491  65i,  680,  709.  — 

Altéra  nominis  forma  :  Cylicia,  C.  p.  63o,  639,  647, 

649,  65 1,  680.  —  Vide  Cyliria. 
Cilix.  —  Vid.  Cylix. 
Cimba,  F.  p.  4o3  ;  H.  p.  563. 
Cimex,  F.  p.  483  et  annot./. 
Ciminum  (cuminum, herba) ,  F.  p.  453. 
Cimiteridm  Turcorum,  prope  Àntiochiam,  T.  VII,  iv, 

p.  /19;  T.  D.  p.  49;  T.  A.  p.  139;  T.  J.  p.  193;  A. 


p.  249;  M.  p.  788,  793  (vid.  Tunxba).  —  Cimileria 
peregrinorura ,  F.  p.  333.  —  Cimiterium  peregrino- 
rum  in  urbe  Hierusalem ,  G.  p.  5 1  1  (  vid.  UaceUama). 

Cincicla,  T.  V.  p.  12.  —  Vid.  Enicicla. 

Cincida  (Cincitles?),  T.  D.  p.  ia.  —  Vid.  Enicicla. 

Cincignds  sincipitis  Boamundi,  H.  p.  552.  —  Vid.  CV/i- 
cinnus. 

Cincinnos  capitis  Boamundi,  F.  p.  369;  G.  p.  519;  H. 

p.  55a.  —  Variœ  nominis  formas  :  cincignus,  H. 

p.  55a  ;  —  cicignus,  F.  V.  p.  36g. 
Cinis,  A.  p.  a84;  G.  p.  5i6. 
Circumcisio  Chrislianorum ,  M.  p.  727. 
Cirogrillus,  F.  p.  474. 

Cisternje  Tripoleos,  T.  XIII,  xnt  p.  99;  T.  D.  p  99; 

T.  A.  p.  1 57  ;  T.  J.  p.  2 1 1  ;  M.  p.  856  ;  =  Antiochiae, 

A.  p.  253;  =  urbi s  Hierusalem,  A.  p.  293;  F.  p.  355; 

G.  p.  5i2,  5i3. 
Civetot,  urbs  Asiae  (nunc  Gemlik) ,  F.  p.  333.  —  Vid. 

Civito. 

Civito,  urbs,  supra  Nicasam  (nunc  Gemlik),  p.  734, 
annol.  b;  p.  885,  annot.  e.  —  Chrisliani  perveniunt 
Civito,  T.  I,  iv,  p.  i3;T.  D.  p.  i3;  T.  A.  p.  122;  T. 
J.  p.  175;  M.  p.  734.  —  Chrisliani  a  Turcis  occisi  in 
urbe  Civito  vel  capti,  M.  p.  735,  736.  —  NavesAlexii 
in  portu  Civito,  S.  p.  885.  —  Naves,  jussu  impera- 
toris,  adductœ  Civito,  T.  A.  p.  127;  M.  p.  756.  — 
Variae  nominis  formas  :  Civetot,  F.  p.  333;  —  Civilot, 
S.  p.  885;  —  Civitolh ,  T.  D.  p.  i3. 

Civitot,  urbs  Asiae  (nunc  Gemlik),  S.  p.  885.  —  Vid. 
Civito. 

Civitoth,  urbs  Asiae  (nunc  Gemlik),  T.  D.  p.  i3.  — 
Vi  l.  Civito. 

Clarandus,  rex  Àntiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89. 

Clarembaldds  de  Vendoliolo,  miles,  a  Graecis  captus, 
p.  74a ,  annot  e;  =  Turcos  fugat ,  M.  p.  833. 

Clards  Mons,  urbs  Galliae  (nunc  Clermont).  —  Conci- 
lium  Clari  Montis,  T.  I,  11,  p.  10;  T.  A.  p.  îai  ;  T. 
J.  p.  169,  170;  F.  p.  3ai,  3aa,  3a3,  3a4,  327, 
467;  G.  p.  491,  492 ;  M.  p.  731,  737,  730,  781.  — 
Clari  Montis  platea  quaedam,  M.  p.  737. 

Classis.  =  Babiloniorum,  F.  p.  4i4,  4i5,  429,  44 1, 
45i,48i;G.  p.  54i;H.  p.  553,567,  572,576;  = 
Boamundi,  H.  p.  568;  ~  Genuensis,  F.  p.  387, 
419;  G.  p.  533,  536;  H.  p.  558,  565,  56g;  = 
Graecorum,  C.  p.  7  i3;  =  Norrensis,  F.  p.  422  ;  = 
peregrinorum ,  G.  p.  493;  =  Pisanorum,  G.  p.  523, 
536;  =z  Venelicorum,  F.  p.  449,  45o,  4^2,  H. 
p.  58o,  58i,  584. 

Claddus  a  sanclo  Petro  curalur,  T.  J.  p.  217. 

Clava,  F.  p.  397;  H.  p.  56 1. 

Claves.  =  regni  cϔeslis,  F.  p.  339;  =  ostii  Sepulcri, 

G.  p.  526.  —  Vid.  Claviculœ. 
Clavicules  Sepulcri,  F.  p.  386,  387.  —  Vid.  Claves. 
Clavos.  —  Pedes  affixi  clavis,  T.  J.  p.  222.  —  Navium 

clavi,  A.  p.  298. 
Clbmens,  papa,  F.  p.  467. 

Clemens,  emirus  Babilonis,  M.  p.  871,874,875,876, 

877,  878.  —  Vid.  Afdhal. 
Cleopatra,  regina  iEgypti,  F.  p.  484- 
Clericds.  —  Clerici,T.  I,  p.  10;  T.  D.  p.  10;  T.  IX,  n , 

p.  54;  T.  D.  p.  54;  T.  XI,  u,  p.  75;  T.  D.  p.  75; 

T.  XI,  vi.  p.  79;  T.  D.  p.  79;  T.  XII,  iv,  p.  86;  T. 

D.  p.  86  ;  T.  XII ,  v,  p.  87  ;  T.  D.  p.  87  ;  T.  XIII ,  iv, 

p.  92  ;  T.  D.  p.  92  ;  T.  XVI ,  u ,  p.  n  3  ;  T.  D.  p.  1 1 3  ; 

T.  A.  p.  i4o,i49,i5o,  i53,  i55,  16a;  T.J.  p.  169. 


Digitized  by 


928 


INDEX  GENERALIS. 


195,  2o3,  ao5,  207,  208;  A. p.  245,  256,  260,  272, 
1197,  3o2,  3o6,  3o8,-  F.  p.  323,  333,  36o,  366, 
378,  385,  386,  Ai 3,  467;  G.  p.  495,  522,  54o; 
M.  p.  729,  761,  763,  764,  828,  835.  —  Clerici 
cujusdam  visio  (vid.  Slephanus) ,  F.  p.  346  ;  G.  p.  5o2. 
—  Processio  ciericorum  circa  Hierusalem,  T.  XIV, 
1  v,  p.  1  o5  ;  v,  p.  1 06  ;  T.  D.  p.  1  o5 ,  1 06.  —  Clericus 
quidam  in  processione  ictu  sagilta?  occiditur,  T.  XIV, 
v,  p.  106;  T.  D.  p.  106.  —  Vid.  Clerus,  Presbyter, 
Sacerdos. 

Clekos,  A.  p.  278,  296,  3oi,  3o3,  309;  F.  p.  32 1, 
323,  344,  357,  378,  382,  386,  387,  412,  437,445, 
468;  G.  p.  491,  519,  523,  524,  525,  626,  53i, 
537,  538,  54o;  H.  p.  554,  555,  566,  578,  58i, 
583,  584.  —  Pauperes  de  clero,  A.  p.  278.  —  Vid. 
Clericus,  Presbyter,  Sacerdos. 

Cliens,  T.  XIV,  1,  p.  io3;  T.  D.  p.  io3;  T.  XIV,  îv, 
p.  io5;T.  D.  p.  io5;  F.  p.  375 ,  447, 469;  G.p.52i , 
527,  53 1  ;  M.  p.  743.  —  Sancti  Sepulcri  clientes, 
T.  XVI, ni,  p.  n3;  T.  D  p.  n3;  =  Hermenii,  F. 
p.  454,455. 

Olientela  episcopi  Ramalensis,  F.  p.  397.  — Turci  de 
Tancredi  clienlela,  F.  p.  4 10. —  Sarracenorum  clien- 
tela,  F.  p.  417;=  conduclilia,  F.  p.  459;  H. p. 584; 
=  Christiana,  F.  p.  464,  478. 

Cliothedrom,  F.  p.  485. 

Clitell^e,  C.  p.  64o. 

CliteLlarii  Sarraceni,  F.  p.  397;  H.  p.  56 1. 

Cldmacdm,  monasterium  Galliae.  —  Gelasius  II  papa 
sepelilur  Gluniaci,  F.  p.  442. 

Clypeds,  T.  J.  p.  174,  223;  A.  p.  247,  299;  G.  p.  5o4, 
54o;C.  p. 61 0,624,  625,645,647,  697;  M.p.73a, 
762,  781,  784,  806,  807,  845,  848,  856.  —  Mi- 
liles  vendunt  clypeos,  T.  IV,  vi,  p.  34;  T.  D.  p.  34; 
T.  A.  p.  i32;  T.  J.  p.  i85;  M.  p.  770,  771.  —  La- 
pides super  clypeos,  T.  XIII,  iv,  p.  92  ;  T.  D.  p.  92  ; 
T.  A.  p.  i55;  T.  J.  p.  208.  —  Clypei  Turcorum,  A. 
p.  249.  —  Tune  clypei  résonant,  etc.  F.  p.  4i3;  G. 
p.  54o.  —  Vid.  Scutum. 

CoatRjE,  gens  Maeotica?  paludis,  C.  p.  629  el  annot.  a  ; 
p.  661.  —  Vid.  Choatrœ. 

Cochlear,  F.  p.  424. 

Coclei  marini,  F.  p.  432. 

Cœna.  =:  Domini ,  T.  XIV,  i ,  p.  1 02  ;  T.  D.  p.  1 02  ;  T. 

A.  p.  125,  i5g;  T.  J.  p.  178;  A.  p.  293;  G.  p.  5i  1; 

M.  p.  863;  =  Boamundi  in  urbe  Antiochia,  T.  J. 

p.  2i5-2i6;  C.  p.  657-658. 
Cohors,  F.  p.  334;  G.  p.  52 1,  529.  53o,  54o;  H. 

p.  56o;C.  p.  625,  628,  64i,  65o,  667,  668;  M. 

P-793- 

Colaphus  sancti  Pauli,  F.  p.  477  et  annot.  h. 
Colax,  castellum  urbis  Antiochiae,  A.  p.  242  et  an- 
not. a. 

Collis.  =  prope  Anliochiam,  A.  p.  242 ,  247,  25i,  256, 
259;  C.  p.  643;  =  in  valle  Dessem,  A.  p.  274. 

Collum.  — Lignum  apportare  collo,  T.  XV,  1,  p.  107; 
T.  D.  p.  107;  A.  p.  297.  —  Vasporlare  collo,  T. XVI, 
îv,  p.  n4;  T.  D.  p.  1 14;  T.  A.  p.  162;  A.  r.  3o6.— 
Collum  pugno  ferire,  F.  p.  390. 

Coi.onus,  T.  J.  p.  206;  F.  p.  421. 

Columba,  lilteras  ferens,  A.  p.  291  et  annot.  d;  F. 
p.  474  et  annot.  a. 

CoLOMNJî.  =  pontis,  T.  VII,  m,  p.  48;  T.  D.  p.  48; 
T.  A.  p.  i38;  T.  J.  p.  192;  M.  p.  787;  =  ecclesia- 
rum,  C.  p.  661  ;  =  templi  Domini,  T.  J.  p.  223;  C. 


p.  695,  698;  =  ecclesiae  sancti  Pétri  Antiochia?,  A. 

p.  254;  =  urbis  Laodiciae,  C.  p.  706. 
Comani,  populus,  in  urbe  Constanlinopoli,  G.  p.  494; 

=  Raimundo  insidiantur,  T.  II ,  iv,  p.  1 9  ;  T.  D.  p.  19  ; 

T.  J.  p.  178;  A.  p.  236  ;  =  in  exercitu  imperatoris, 

A.  p.  246.  —  Alexius  timet  Comanos,  A.  p.  a38.  

Altéra  nominis  forma  :  Comati,  T.  D.  p.  19. 
Comati,  populus,  T.  D.  p.  19.  —  Vid.  Comani. 
Cometa  in  œthere ,  F.  p.  4 1 6  ;G.  p.  542 , 543 ;  H.  p. 567  ; 

C.  p.  665  ;  M.  p.  801  ;  =  ad  Austrum ,  F.  p.  4a  1  ;  H. 

p.  569  ;  =  inter  orientera  et  septeotrionem ,  F.p.48o, 

48i. 

Commith,  oppidum  Ciliciae,  C.  p.  639  et  annot.  /. 

Commun icare  corpori  el  sanguini  Cbristi,T.  A.  p.  i5o. 
—  Communicari  corpore  et  sanguine  Cbristi,  T.  X, 
ix,  p.  69;  T.  D.  p.  69;  T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D. 
p.  79;  T.  J.  p.  204.  —  Communicari  de  pane  sanc- 
tiûcato,  F.  p.  477,  478.  —  Communicnri  Dominici 
corporis  communione,  M.  p.  827.  —  Vid.  Christas, 
Eucharislia. 

Communio,  R.  p.  893.  —  Communicari  Dominici  cor- 
poris communione,  M.  p.  827.  —  Vid.  Communicare , 
Christus ,  Eucharislia. 

Compedes  a  Goscelino  in  montem  Calvariae  allatae ,  F. 
p.  457;  H.  p.  583. 

Compotus  Boamundi,  T.  A.  p.  1 53. 

CoNciLiuM.znln  urbeNicaea,  M. p.  758, 759; S.  p.  887; 
=  in  urbe  Claro  Monte,  T.  I,  11,  p.  10;  T.  A. p.  121; 
T.  J.  p.  169,  170;  F.  p.  32i,  322,  323,  324,  327, 
466;  G.  p.  491,  492;  M.  p.  721,  727,  730,  731;=: 
ante  Antiochiam,  T.  IX,  m,  p.  54,  55;  T.  D. p.  54, 
55;  T.  A.  p.  i4o;  T.  J.  p.  196;  =  Antiochenum ,  A. 
p.  25 1  ;  C.  p.  653,  654;  F.  p.  466;  r=  circa  Hierusa- 
lem,  T.  XIV,  iv,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5;  =  ante 
lemplum  Domini,  T.  XV,  v,  p.  110;  T.  D.  p.  110; 
=  contra  Daimberlum,  G.  p.  538. 

Conestabilis  Boamundi,  T.  VI,  x,  p.  44;  T.  D.  p.  44; 
T.  A.  p.  i36;T.  J.  p.  191.  —  Variae  nominis  formœ: 
conestables,  R.  p.  892  ;  —  conoslabilis,  T.  A.  p.  1 36. 

Conestables  (Wallo  seu  Gualo),  R.  p.  892.  — Vid. 
Gualo. 

Confessio  peccatorum,  T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D.  p.  79; 

T.  A.  p.  i5o;  T.  J.  p.  2o4,  2i5;  A.  p.  256,  276, 

3o4;  F.  p.  4i3;  G.  p.  499,  5o2;  H.  p.  566;  C. 

p.  681;  M.  p.  730,  747,  748,  827. 
Congregati  sdnt  îNiMiGi  nostri  ,  etc.  (  responsorium) , 

T.  X,  ix,  p.  69;  T.  D.  p.  69;  T.  A.  p.  i46  etannof. 

a;  T.  J.  p.  201  ;  A.  p.  256;  M.  p.  822. 
Cono,  miles,  C.  p.  64 1. 

Cono,  cornes  de  Monte  Acuto,  p.  632,  annot.  a;  = 
sequilur  Balduinum  usque  ad  urbem  Tarsum,  C. 
p.  632 ,  633;  =  aegrotat,  C.  p.  637.  —  Morsejus, 

C.  p.  639. 

Conostabilis,  T.  A.  p.  1 36.  —  Vid.  Conestabilis. 
Conscientia.  —  Conscienciae  possessae  criminibus,  A. 
p.  258. 

Consodolcs,  iilius  Bagi-Seian,  T.  A.  V.  p.  i42.  —  Vid. 

Chems-Eddaulah. 
Constantia  ,  filia  Pbilippi  régis  Franciœ,  p.  228,  annot. 

e;  p.  4io,  annot.  d;  =  uxor  Boamundi ,  T.J.  p.  228, 

229,  F.  p.  4io;  —  mater  Boamundi  junioris,  F. 

p.  442,  H.  p.  576. 
Constantinopolis,  urbs,  T.  I,  11,  p.  11,  T.  D.  p.  n; 

T.  I,  v,  p.  i4;  T.  D.  p.  i4;  T.  II,  vi,  p.  20;  T. 

D.  p.  20;  T.  A.  p.124,  125,  127;  T.  J.  p.  174, 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


929 


181  ;  C.  p.  6i4,  712  ;  M.  p.  732,  742 ,  816;  =  a 
Conslantino  fundatur,  M.  p.  750.  —  Situs  urbis,  F. 
p.  33 1,  332  ;  G.  p.  494.  —  Pelrus  Heremila  Constan- 
tinopolim  venit,  T.  I,  n,  p.  1 1  ;  T.  D.  p.  1 1  ;  T.  A. 
p.  121;  T.  J.  p.  174,  175;  A.  p.  24o;  M.  p.  732, 
735,  736;  =  Godefridus  pervenit,  T.  I,  vi,  p.  i4; 
T.  D.  p.  i4;  T.  A.  p.  123 ;  T.  J.  p.  176;  M.  p.  743; 
=  exercitus Raimundi pervenit, T. II,  vu, p.  21  ;T.D. 
p.  21;  T.  A.  p.  i25,  126;  T.  J.  p.  179  ;  A.  p.  237,  238; 
=  Stephanus Carnolensis  venit ,  M.  p.  744  ;  S.  p.  885  ; 
=  exercitus  Boamundi  venit,  T.  II ,  1,  p.  18;  T.  D. 
p.  1 8  ;  T.  II ,  îx ,  p.  2 2  ;  T.  D.  p.  22  ;  T.  A.  p.  1 2 5 ,  1 26  ; 
T.  J.  p.  177,  178,  180;  G.  p.  493;  C.  p.  61 2,  61 3;  M. 
p.  746,  747;  =  cruce  signati  perveniunt,  F.  p.  33 1  ; 
G.  p.  494  ;  —  Turci  in  urbe  Nicaea  capli  deducuntur, 
T.  II,  xiv,  p.  24;  T.  III,  1,  p.  24;  T.  D.  p.  24;  T. 
A.  p.  127,  128;  T.  J.  p.  181,  182;  M.  p.  758;  = 
exercitus  imperaloris  revertitur,  T.  XI,  v,  p.  76;  T. 
D.  p.  76;  T.  A.  p.  149;  T.  J.  p.  2o3,  2o4;  G.  p.  5oi; 

—  Hugo  Magnus  venit  ad  urbem  Antiochiam,  T.  A. 
p.  i52;  F.  p.  35o;  G.  p.  5o6.  —  Lancea  Salvaloris 
in  urbe  Constantinopoli ,  G.  p.  507.  r—  Robertus  Nor- 
mannus  et  Roberlus  Flandrensis  Constantinopolim 
veniunt,  F.  p.  364;  G.  p.  5 18;  =  Raimundus  venit , 
F.  p.  364 ,  398;  G.  p.  532.  —  Imago  Christi  Con- 
stantinopoli ,  G.  V.  p.  543.  —  Vid.  Bizantium. 

Constantinopolitanus,  a,  dm.  —  Imperium  Constan- 
tinopolilanum ,  T.  J.  p.  169  ;  G.  p.  491-  —  Urbs 
Constantinopolitana,  M.  p.  727.  —  Conslanlinopoli- 
tanus  imperalor  (vid.  Alexius),  F.  p.  327,  407,  4 18, 
436;  G.  p.  493,  5oi,  538;  H.  p.  564;  M.  p.  808, 
836,  837,' 843.  —  Diviliae  Constantinopolitana?,  C. 
p.  612  ;  =  navcs,  M.  p.  757.  —  Legali  Constantino- 
polilani,  M.  p.  759.  —  Mare  Constantinopolitanum , 
M.  p.  834  ;  =  brachjum ,  S.  p.  886. 

Constantinus,  imperalor. —  Somnium  ejus,  M.  p.  750. 

—  Tempus  Constantini,  M.  p.  758. 
Constantinus,  Armenus ,  Balduinum  hospitk)  recipit, 

F.  p.  338. 

Constellatores  Sarracenoruin ,  A.  p.  3o4-  —  Vid. 

Aruspices,  Magus,  Sortilegus. 
Consuetudinarius  ,  a,  um.  —  Mercedem  modii  consue- 

tudinariam  in  urbe  Hicrusalem  remitlit  rex  Baldui- 

nus  II,  F.  p.  445.  —  Vid.  Consaeludo. 
Consuetudo.  —  Rex  Balduinus  II  venditores  Iritici,  etc. 

ab  omni  consuetudine  absolvit,  H.  p.  578.  —  Vid. 

Consuetudinarius. 
Consul  classis  Genuensis,  F.  p.  387;  =  Tripolitanus , 

H.  p.  569,  571,  577,  579  ;  =  Edessenus,  H.  p.  579, 

582,583,584. 
Conversio  sancti  Pauli,  F.  p.  478  et  annot.  eu 
Cophini  pleni  auro  etargento,  M.  p.  879. 
Corathania,  regio  Asiae,  S.  p.  889.  —  Vid.  Corosanum. 
Corbaga,  emirus,  princeps  Turcorum ,  A.  p.  252  et 

annot./.  —  Vid.  Kerboga. 
Corbagan,  emirus,  G.  p.  5oo,  5o2,  5o3,  5o4-  —  Vid. 

Kerboga. 

Corbagat,  emirus,  F.  p.  348 ,  349.  —  Vid.  Kerboga. 

Corbagath  ,  emirus ,  F.  p.  345 , 347 , 348. — Vid.  Kerboga. 

Corbalan,  emirus,  T.  D.  p.  62.  —  Vid.  Kerboga. 

Corbanam,  princeps  mililiae  Persarum,  M.  p.  808  et 
annot.  a;  p.  809,  810,  811,  812,  8 1 3 ,  8i4;  8i5, 
825,  826,  827,  828,  83o.  —  Vid.  Kerboga. 

Corbanas,  princeps  mililiae  Persiae,  T.  J.  p.  191,  192. 
—  Vid.  Kerboga. 

m. 


Corbaran,  princeps  mililiae  régis  Persarum,  R.  p.  892, 
et  annot.  e;  p.  893.  —  Vid.  Kerboga. 

Corbaras,  emirus,  A.  p.  259,  260.  —  Vid.  Kerboga. 

Corroran,  princeps  mililiae  Persarum,  C.  p.  658,  664. 
667.  —  Vid.  Kerboga. 

Corcodrillus,  in  Nilo,  F.  p.  475;  =  in  flumine  Cae- 
sareae,  F.  p.  475.  —  Cutis  Corcodrilli,  F.  p.  476. 

Corda.  =  arcus,  T.  IV,  11 ,  p.  3o.  —  Cordae  navium ,  A. 
p.  298.  —  Per  cordas  Franci  quidam  inIran t  Antio- 
chiam, F.  p.  343,  G.  p.  4991  5oi,  5o2;  C.  p.  662. 

—  Scalae  de  cordis  factae,  G.  p.  499.  —  Per  scaîas 
et  cordas  murus  Tripoleos  conscenditur,  H.  p.  569. 

—  Vid.  Chorda,  Funis. 

Corfou,  insula  Graeciae,  p.  449  ^  annot.  b.  —  Vid. 

Curpko. 
Corillds,  arbor,  F.  p.  475. 
Corinthus ,  urbsGraeciœ,  G.  p.  494. 
Corium  bestiarum,  T.  X,  xn,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  T. 

XIV,  ni,  p.  io4;  T.  D.  p.  io4;  T.  A.  p.  i48,  îbg; 

T.  J.  p.  2o3-,  A.  p.  258;  F.  p.  34i;  G.  p.  498,  5i3; 

C.  p.  663;  M.  p.  81 5,  865,  866;  =  super  turrim 

ligneam,  F.  p.  358.  —  Coria  clypeorum ,  C.  p.  647. 
Cornélius,  centurio,  M.  p.  858. 
Corneus  (gallice  cornet) ,  T.  J.  p.  174. 
Cornix,  F.  p.  457,  471. 

Cornu,  A.  p.  3o4;  F.  p.  334,  343,  358,  359,  38i; 

F.  V.  p.  394;  F.  p.  397,  An,  436,  464,  472,  477, 
478;  G.  p.  53o;  M.  p.  880;  =  civilatîs,  F.  p.  358. 

Corona  spinea ,  A.  p.  267;  F.  p.  382;  H.  p.  556;  =r 
aurea,  G.  p.  5 16 ,  523;  526;  =  immarcescibilis ,  F. 

P-  3l7- 

Corosanum,  regio  Asiae,  T.  I,  m-iv,  p.  i3;  T.  D. 
p.  i3;  T.  VII,  1,  p.  45;  T.  D.  p.  45;  T.  X,  1, 
p.  59,  60;  T.  D.  p.  59,  60;  T.  X,m-iv,p.  63;  T. D. 
p.  63;  T.  XI,  v,  p.  78;  T.  D. p.  78;  T.  XI,  ix, p.  8a; 
T.D.p.82;T.  A. p.  122,  127,  137,  i4a,  i43,  i44, 
i5o;  T.  J.  p.  175,  180,  191,  192,  198,  199,  2o4; 
A.  p.  246,  263;  F.  p.  35o;  G.  p.  497;  M.  p.  809; 
S.  p.  8S9.  —  Variae  nominis  formae:  Chorozaim,  M. 
p.  809;  —  Coralhania,  S.  p.  889;  —  Corotamia, 

G.  p.  497;  —  Corozana,  A.  p.  246;  —  Corrozana; 
T.  A.  p.  122,  127,  137,  142,  i43,  i44,  i5o;  A. 
p.  263;  F.  p.  35o. 

Corotamia,  regio  Asiae,  G.  p.  497-  —  Vid.  Corosanum. 

Corozana,  regio  Asiae,  A.  p.  246.  —  Vid.  Corosanum., 

Corpalatius,  T.  A.  p.  124,  125.  —  Vid.  Corpoïasius. 

Corpolasius  quidam  ad  Boamundum  mittitur  ab  im- 
peratore,T.II,  1,  p.  17,  18;  T.  D.  p.  17,  18;  T.  A. 
p.  124,  125;  T.  J.  p.  177,  178.  —  Variae  nominis 
formae  :  Chorpalasius,  T.  J.  p.  177,  178;  —  Corpa- 
latius, T.  A.  p.  124,  125. 

Corpus.  —  Corpora  Christianorum  Nicaeam  obsiden- 
tium,  F.  p.  333;  G.  p.  4g5;  =  Turcorum  in  urbe 
Marra,  T.  XIII,  v,  p.  93-94;  T.  D.  p.  93-94 ;  T.  A. 
p.  1 55,  1 56;  T.  J.  p.  209;  A.  p.  271;  F.  p.  352  ;  C. 
p.  675;  M.  p.  849,  85o.  — Corpus  Gaùdemari,  ex- 
tractis  intestinis,  ad  solem  siccatur,  A.  p.  3o8.  — 
Corpus  Balduini  I  régis,  F.  p.  436;  FI.  p.  575.  — 
Vid.  Cadavera,  Chris  tas. 
Corrozana,  regio  Asiae,  T.  A.  p.  122,  127,  137,  142, 
i43,  i44»  i5o;  A.  p.  263;  F.  p.  35o.  —  Vid.  Coro- 
sanum. 

Cords,  ventus,  C  p.  669. 

Coteloseniar,  emirus  Kerboga*,  F.  V.  p.  347;  G. 
p.  5o4- 

117 


Digitized  by 


Google 


930 


INDEX  GENERALIS. 


Coxon,  urbs  Àsi«  (nunc  Gogtyn).  — Pcregrini  recupe- 
ranlur  illîc  per  dies  1res,  T.  IV,  v,  p.  33;  T.  D.  p.  33 ; 
T.  A.  p.  i3i  ;  T.  J.  p.  i85;  M.  p.  769,  770.—  Altéra 
nominis  forma  :  Çoxor,  M.  p.  769. 
Coxor,  urbs  Asia?,  M.  p.  769.  —  Vid.  Coxon. 
Crach,  oppidum  Syriœ,  C.  p.  680  et  annot  b.  —  Vid. 

Kalaat-elHofsn. 
Crates,  T.  J.  p.  aao;  A.  p.  268,  269,  297,  298, 3oO; 

C.  p.  691. 
Cremiom,  agnomen  Raiboldi,  C,  p.  689. 
Creta,  insula,  C.  p.  647. 

Crêtes  ,  populus  insula?  Crela?,  in  urbe  Constantinopoii , 

G.  p.  494. 
Crisolitus,  lapis,  F.  p.  363. 

Crisopolis,  urbs  Macedoniae,  F.  p.  33 1.  —  Vide  Chry- 
sopolis. 

Crisoprassos,  lapis,  F.  p.  363. 
Crus  asini ,  M.  p.  8 1 5. 

Crcx.  —  Franci  cruces  sumunt,  T.  I,  1,  p.  10;  T.  D. 
p.  10;  vu,  p.  i5;  T.  A.  p.  131,  123;  T.  J.  p.  169, 
170,  172,  173;  A.  p.  237,  257;  F.  p.  3a4,  335, 
327;  M.  p.  730,  731,  741,  742,  764.  —  Crux  Do- 
mini,  T.  II,  vi,  p.  2i;  T.  D.  p.  21;  A.  p.  267;  F. 
p.  359;  M.  p.  876.  —  Cruces  in  carnibus  insigniUe; 

F.  p.  33o.  —  Crux  in  dextro  humero ,  T.  J.  p.  1 74  ; 
A.  p.  272;  M.  p.  741;  =  in  fronte,  T.  J.  p.  170; 
=  ad  capita ,  T.  J.  p.  1 72 ,  1 73  ;  ==  in  scapulis ,  T.  J. 
p.  174,  176;  M.  p.  741.  —  Vexillum  crucis,  T.  111, 
m,  p.  26;  T.  D.  p.  26;  T.  A.  p.  128;  T.  J.  p.  183; 

G.  p.  517;  C.  p.  668.  —  Turci  crucem  prœtendunt, 
A.  p.  364.  —  Cruces  ferreae  et  ligneae  in  viis,  T.  A. 
p.  1 26 ;  T.  J.  p.  1 80 ;  M.  p.  755  et  annot.  b.  —  Crux 
visa  in  capile  Christi ,  T.  X ,  ix ,  p.  68  ;  T.  D.  p.  68  ;  T. 
A.  p.  i46;T.  J.  p.  301;  A.  p.  s56;  M.  p.  831  (cf.  A. 
p.  279,  386).  —  Jurare  super  crucem,  T.  X,  ix,  p.  70; 
T.  D.  p.  70;  T.  A.  p.  147;  T.  J.  p.  aoi;  A.  p.  356; 
M.  p.  833.  —  Crux  Ademari  anle  lanceam  Domini 
prafertur,  A.  p.  387,  389.  —  Cruces  in  manibus , 
T.  XI,  11,  p.  79.80;  T.  D.  p.  79  80;  T.  XIV,  iv, 
p.  io5;  T.  D.  p.  io5;  T.  XVI,  11,  p.  n3;  T.  D. 
p.  n3;  T.  A.  p.  135,  i5o,  i5 1  ;  T.  J.  p.  178,  197, 
3o5;  A.  p.  297  ;  F.  p.  338,  354,  378;  G.  p.  5o4, 
509,  533;  M.  p. 838,  867.  —  Bajulare crucem, T.  A. 
p.  1 3 1  ;  T.  J.  p.  176,  1 79  ;  F.  p.  35 1 .  —  Dorainus  in 
cruce,  A.  p.  379,  280,  283,  3o3,  3o8;  M.  p.  881. 
—  Patibulum  crucis  (vid.  Patibulum). —  Cruces  Sar- 
raceni  injuriis  afficiunt,  A.  p.  368.  —  Sarraceni  cru- 
cem cum  ligno  verberant,  T.  XIV,  iv,  p.  io5;  T. 
D.  p.  io5;  A.  p.  397.  —  Crux  ab  Helcna  inveniiur, 
G.  p.  5 10.  —  Pars  crucis,  in  ecclesia  ab  Helena  fun- 
data,  adoratur,  G.  p.  5 10.  —  Pars  crucis  Jesu  Christi 
in  urbe  Hierusalem  a  peregrinis  inveniiur,  T.  XVI, 
in,  p.  n3;  T.  D.  p.  n3;  A.  p.  3o3;  F.  p.  36i;  G. 
p.  5 1 6.  —  Virtus  crucis,  H.  p.  579.  —  Crux  prope 
Ascalonem  a  patriarcha  fertur,  T.  XVI,  m ,  p.  1 13 ;  T. 
D.  p.  1 1 3  ;  T.  XVI ,  iv,  p.  1 1 4  i  T.  D.  p.  1 1 4  ;  F.  p.  36s  ; 
=  in  processione,  G.  p.  526.  —  Franci  a  Sarracenis 
in  cruce  appensi,  F.  p.  388.  —  Dominicœ  crucis  lig- 
num  Balduinus  I  portari  jubet,  F.  p.  391,  3g3,  3g3, 
4o5,4i3;G.  p.  539,  53 1,  533,534,535,536,  54o, 
54 1;  H.  p.  56o,  56 1,  563,  564,  566.  —  Baldui- 
nus 11  crucem  dominicam  in  bello  porlandam  curai, 
F.  p.  443,  443,  444,  445,  446,  447,  448;  H. 
p.  577,  578,  579.  —  Crux  a  patriarcha  fertur,  F. 
p.  45i,  453 ,  457,  458,  468;  H.  p.  58i,  583,  584- 


—  Exaltatio  crucis,  F.  p.  444;  G.  p.  5io;H.  p.  577. 

—  Crux  e  Perside  reducitur,  F.  p.  444-  —  Crucis  sig- 
num,  T.  II,  xi,  p.  33 ;  T.  D.  p.  s3;  T.  V,  vu,  p.  38; 
T.  D.  p.  38;  T.  VI,  x,  p.  43;  T.  D.  p.  43;  T.  VII, 
m,  p.  47;  T.  D.  p.  47  ;  T.  XI,  11 ,  p.  80  ;  T.  D.  p.  80; 
T.  XIII,  x,  p.  98;  T.  D.  p.  98;  T.  D.  p.  ii3;  T.  A. 
p.  i36,  137,  i38,  1 5 1  ;  157;  T.  J.  p.  170,  180, 
188,  3o5,  307,  310;  A.  p.  383,  387;  p.  317;  F. 
p.  473;  M.  p.  729,  730,  741,  783;  R.  p.  893.  — 
Servi  crucis,  H.  p.  56o. 

Cubitus,  A.  p.  383 ,  287.  —  Lamina  argenti  unocubilo 
lata,  T.  J.  p.  222.  —  Longitudo  cubiti,  F.  p.  461. 

—  Munis  altior  longitudine  cubiti,  F.  p.  389. 
Culcitra,  A.  299;  F.  p.  45 1. 

Coltellus  Bagi-Seian,  T.  J.  p.  197;  —  Boamundi, 
T.  J.  p.  216;  C.  p.  657,  658.  —  Cultelli  Armeno- 
rum,  F.  p.  455. 

Cuminum.  —  Vid.  Ciminum. 

Cuniliaco  (Guilielmus  Pétri  de),  miles,  A.  p.  273.  — 

Vid.  Guilielmus  Pétri  de  Cuniliaco. 
Cunnanus  (de  Laroballe) ,  cornes  Brilannicus,  C  p.  648 

et  annot.  a.  =  a  Turcis  occidilur,  C  p.  648.  — 

Tumulus  Cunnani  prope  Pontem  Ferreum,  C. 

p-  648. 

Curbaan,  princeps  Turcorum,T.  X,  1,  p.  59,  60;  T. 

X,  m,  p.  61,  62;  T.  X,  iv,  p.  62,  63;  T.  X,  Yi, 

p.  64,  65,  66;  T.  X,iv,p.  77,  78, 80;  T.  XI,  vin, 

p.  81,  82.  — Vid.  Kerboga. 
Curbalan,  emirus,  T.  D.  p.  59,  60,  61,  63,  64,65, 

66,  77,  80,  82.  — Vid.  Kerboga. 
Corbanas  ,  princeps  militiae  soldani  Persiae,  T.  J.  p.  197, 

199,  200,  2o4,  2o5,  206.  —  Vid.  Kerboga. 
Curbaram ,  emirus,  T.  A.  p.  i42,  i43,  i44,  i45,  i5o, 

1 5 1 .  —  Vid.  Kerboga. 
Curpbo,  insula  Gracia?  (nunc  Corfou),  F.  p.  449;  H. 

p.  58o. 

Curritores,  T.  IV,  11 ,  p.  3o;  T.  D.  p.  3o.  —  Vid.  Cor- 

sores,  Exploratores. 
Currds,  C.  p.  618. 

Cursores,  F.  p.  336,  474;  M.  p.  767,  781,  808.  — 

Vid.  Curritores,  Exploratoires. 
Curti,  populus  Asiœ,  in  exercilu  Kerbogœ,  T.  X,  1, 

p.  59; T.  D.  p.  5g;  T.  A.  p.  142;  T.  J.  p.  197;  M. 

p.  808;  =  apud  Tripolim,  T.  XUI,  x,  p.  98;  T. 

D.  p.  98;  T.  J.  p.  210;  =  prope  Ascalonem  contra 

Christianos  pugnant,  T.  D.  p.  u5;  T.  XVI,  vi, 

p.  116. 

Ccspis.  =  vexilli  in  terra  fixa,  A.  p.  247;  =  ensis, 
F.  p.  337;  C.  p.  626,  691;  =  Latina,C  p. 617;  = 
Arabica,  C.  p.  677,  708. 

Cuthai  ,  civitas  Lyciœ,  C.  p.  658.  —  Vid.  Pkilomena. 

Cyclades,  insula?  Gracia?,  F.  p.  482. 

Cydaris,  F.  p.  462. 

Cylicia,  regio  Asiœ,  C.  p.  63o,  639,  647,  649,  65 1, 

680.  —  Vid.  Cilicia. 
Cylix,  Cylices,  populus  Cilicia? ,  C,  p.  629,  639,  712. 

—  Cylicum  flumen,  p.  712- 

Cyllarus,  equus  Castoris,  C.  p.  645  et  annot.  b. 
Cymba.  —  Vid.  Cimba. 

Cymiteria  peregrinorum ,  F.  p.  333.  —  Vid.  Cimite- 

num,  Sepultura,  Tumba. 
Cypressus,  arbor,  C.  p.  690,  697. 
Cyprianxjs  (sanclus).  —  Reliquiae  ejus ,  A.  p.  290.— 

Vid.  Reliquiœ. 
Cyprus,  insula  Asiae,  F.  p.  48a;  G.  p.  494;  C  p.  647, 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


649. —  Christiani  fugiunt  in  Cyprum,  T.  VI,  vi, 
p.  4a  ;  T.  D.  p.  4a;  T.  A.  p.  i36;  T.  J.  p.  190;  A. 
p.  a55.  —  Vinum  Cvpri,  G.  p.  64g.  — Commercium 


cum  Cypro,  A.  p.  274,  290.  —  Venetici  in  Cypro, 
F.  p.  45a.  —  Babylonii  versus  Cyprum  eunt,  F. 
p.  48i.  —  fès  Cypri,  C.  p.  661. 


D 


Dactylos,  F.  p.  38o;  G.  p.  5a3. 

Dacds.  —  Rex  Dacorum,  T.  J.  p.  170;  C.  p.  616.  — 
Peregrini  Daci,  F.  p.  337.  —  Daci  in  urbe  Constan- 
tinopoli,  G.  p.  494. 

Daher  Eddin  Toghdekin,  Damasci  rex,  F.  p.  4» 5,  an- 
not.  a;  p.  4»  6,  annot.  c;  p.  436,  annot.y*;  H.  p.  571  et 
annot.  d.  —  Militia  ejus ,  F.  p.  426 ,  429  ;  H.  p.  57 1 . 
— Daber  a uctor  caedis  Maledocti  (  Maudoud) ,  p.  4a8f 
annot.  b;  F.  p.  429;  H.  p.  671,  57a;  =  cum  Bal- 
duino  init  pacem,  F.  p.  429;  H.  p.  57a;  =  contra 
Balduinum  II  venit,  F.  p.  44i;  =  terram  Tiberia- 

.  dis  vastat,  F.  p.  446;  H.  p.  578;  =  castellum  Jar- 
ras  construi  jubet,  F.  p.  446,  447  ;  =  reddit  Ty- 
rum,  F.  p.  466;  =  cum  Borsequino  a  Christianis 
fugatur,  F.  p.  471,  47a.  —  Pax  inter  eum  et  Baldui- 
num rumpitur,  F.  p.  473,  474-  —  Nova  expeditio 
Balduini  contra  Daher,  F.  p.  477,  478.  —  Filius 
Daher,  F.  p.  477  et  annot.  1;  p.  478.  —  Variae  no- 
minis  forinae:  Toldequinus,  H.  p.  67  a  ;  —  Tuldequi- 
nus,  F.  p.  4a6,  419,  44i,  446,  447>  47a,  473, 
477,  478;  H.  p.  571. 

Daibertos  ,  patriarcha ,  F.  p.  365 ,  366 , 378 , 38a ,  4o8, 
417»  466.  —  Vid.  Daimbertus. 

Daimbertds  ,  archiepiscopus  Pisanus,  patriarcha  eligitur, 
T.  J.p.  aa6  et  annot./;  p.  -227,  365,  annot.cf;  p.  366; 
G.  p.  5 1 9  ;  H.  p.  55o  ;  C.  p.  704  ;  =  cum  Boamundo 
it  Hierusalem,  F,  p.  365;  G.  p.  5 18;  H.  p.  55o;  C. 
p.  704  ;  =  ad  Godefridum  raorientem  venif,  T.  J. 
p.  327  ;  C.  p.  705  ;  =z  Balduino  malevolus ,  F.  p.  378  ; 
G.  p.  5aa  ;  H.  p.  554,  555;  =  cum  Balduino  pacifi- 
catur,  F.  p.  38a;  G.  p.  5a3;  H.  p.  556;  =  Baldui- 
num coronal,  F.  p.  38a;  G.  p.  5a3;  H.  p.  556;  m 
officium  vigiliae  Paschœ  célébrai ,  F.  p.  385 , 386 ,  387  ; 
G.  p.  5a4 ,  5a5 ,  5a6.  —  Dissensiones  Daimberti  cum 
Balduino rege  cleroque,  G.  p.  537,  538. —  Conciltum 
contra  Daimbertum,  G.  p.  538.  —  Daimbertus  cum 
Boamundo  mare  ingreditur,  T.  J.  p.  228;  F.  p.  4o8; 

G.  p.  538;  H.  p.  565;  =:moritur,  F.  p.  4o8,  417; 

H.  p.  565.  —  Godefridus  et  Boamundus  acceperant 
terram  suam  a  patriarcha  Daimberto,  F.  p.  466.  — 
Variae  nominis  formas  :  Daibertus,  F.  p.  365,  366, 
378,  38a,  4o8,  417,  466;  —  Daybertus,  T.  J. 
p.  aa6,  337,  aa8;  C.  p.  704,  705. 

Dairamornus,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89. 
Dalmatia,  regio,  F.  p.  327;  G.  p.  âg3.  —  Peregrini  de 

Dalmatia,F.  p.  333. 
Dalphol  (Pelrus  Raimundus). —  Vid.  Petrus  Raimun- 

dus  Dalphul 

Damasceni,  populus  Syriae.  —  Exercitus  Damasceno- 
rum,  T.  J.  p.  21 5;  F.  p.  4 16,  43o;  C.  p.  681,  691. 
—  Turci  Damasceni,  F.  p.  368,  4n;  G.  p.  519, 
54o,  54i  ;  H.  p.  553;  =  ab  Hugone  de  Tiberiade 
vicli,  F.  p.  4 16;  H.  p.  568.  —  Rex  Damascenorum, 
F.  p.  393,  439,  44 1,  446,  471,  477;  G.  p.  5ao;  H. 
p.  57a  (vid.  Deccacas,  Daher- Eddin).  —  Partes  Da- 
mascenorum, F.  p.  4 a  8.  —  Damasceni  contra  Bal- 
duinum II  congregau',  F.  p.  443,  446;  H.  p.  576, 


577,  578;  =  castellum  Jarras  aediûcaverant,  H. 
p.  578.  — Urbs  Damascena,  F.  p.  473.. —  Terra 
Damascena,  F.  p.  477.  —  Damasceni  a  Balduino  victi, 

F.  p.  477,  478;  =  sanguinem  potant,  F.  p.  479.  — 
Farfar  Damascenus,  C.  p.  642. —  Altéra  nominis 
forma  :  Damascini,  H.  p.  553. 

Damascini,  populus  Syriae,  H.  p.  553.  —  Vid.  Damas- 
ceni. 

Damascos,  urbs  Syrïae,  ab  Alexandro  capta,  F.  p.  462. 
— Sarraceni  a  Damasco  congregati  ad  auxilium  Antio- 
chiae dandum,  T.  V,  vu,  p.  37  ;  T.  D.  p.  37  ;  T.  A. 
p.  i34;  T.  J.  p.  187,  190;  F.  p.  35o;  M.  p.  778;  R. 
p.  891.  —  Turci  Damasci ,  G.  p.  519.  —  Pagani  de 
Damasco,  T.  XII,  m,  p.  85;  T.  D.  p.  85;  H.  p.  55 1. 
— Expeditio  Balduini  I  contra  Damascum ,  G.  p.  536  ; 

G.  V.  p.  542.  —  Maledoctus  Damasci  occisus,  F. 
p.  428  et  annot.  b;  H.  p.  571,  57a.  —  Expeditio 
nova  régis  Balduini  contra  Damascum,  F.  p.  473, 
474-  —  Nomen  Damasci,  F.  p.  479.  — Sanguis  Abel 
in  Damasci  terra  fusus,  F.  p.  479.  —  Bellum  a  Da- 
masco inslat,  T.  J.  p.  219  ;  C.  p.  690.  —  Damascus, 
ab  urbe  Hierusalem  expellitur,  C.  p.  688.  —  Tan- 
credus  usque  Damascum  pervenit,  T.  J.  p.  226.  — 
Vallis  Damasci,  T.  J.  p.  226;  G.  p.  497;  C.  p.  702, 

—  Via  ad  Damascum,  A.  p.  274.  —  Via  per  Damas* 
cum,  A.  p.  288;  F.  p.  425,  429;  H.  p.  571,  572. 

—  Rex  Damasci,  T.  X.  I,  p.  59;  T.  D.  p.  5g;  T.  X, 
xii, p.  73;T.  D.  p.  73;  T.  A.  p.  i43;T.  J.p.  197  et 
annot.  d;  G.  p.  497  et  annot.  h;  H.  p.  552  et  annot. 
e;  M.  p.  809  et  annot.  e;  S.  p.  889  et  annot.  e;  R. 
p.  892  et  annot.  g  (vid.  Deccacas)  ;  F.  p.  426,  429, 
447,  466,  471  ;  H.  p.  571,  578  (vid.  Daher  Eddin). 

Damiata,  urbs  yEgypti,  G.  p.  54i.  —  Vid.  Damiath. 
Damiath,  urbs  yEgypli,  F.  p.  432.  —  Vid.  Damiata. 
Dan  ,  urbs  Palaestinae.  —  Fundatio  urbis  Dan ,  F.  p.  367 

et  annot.  g;  p.  462;  G.  V.  p.  542.  —  Filii  Dan,  H. 

p.  55o.  —  Fons  Dan,  F.  p.  367,  4a6,  462;  H. 

p.  55o,  571.  —  Tribus  Dan,  F. p.  367,  378. 
Danisman,  emirus  Turcorum,  F.  V.  p.  368;  F.  p.  369; 

G.  p.  519  ;  H.  p.  55o,  55 1;  C.  p.  709.  —  Vid.  Ke- 

meschtekin  Ibn  Danischmend. 
Dapiines,  fluvius  Syriae  (nunc  Doueir),  p.  43,  annota. 

—  Vallis  Daphnis,  C.  p.  65o,  annot.  e.  —  Varias  no- 
minis formas  :  Dapne,  C.  p.  65o.  —  Doxa,  C.  p.  65o. 

Dapifer.  z=  Podiensis  episcopi,  M.  p.  779  et  annot  e; 

=  Hugonis  Liziniacensis ,  T.  XIV,  1,  p.  io3;  T.  D. 

p.  io3.  —  Vid.  Senescalcus. 
Dapne,  vallis  (nunc  Doucir),  C.  p.  65o  et  annot  e.  — 

Vid.  Daphnes. 
Dabandus,  rex  Antiochiae,  T.  D.  p.  89. 
Daribonos,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  90. 
Darius,  Medus,  F.  p.  483. 

Dastdrs  (  Galferius) ,  p.  1 93 ,  annof.  d;  T.  J.  p.  206. — 

Vid.  Goffeiius  de  Turribus. 
Datorre  (Gulferius  de).  —  Vid.  Galferius  de  Dalurreel 

Gofferiusde  Turribus. 
David,  rex  Israël,  T.  X,  vi,  p.  64;  T.  D.  p.  64;  T.  A. 

117. 


Digitized  by 


Google 


932 


INDEX  GENERALIS. 


p.  i44;  T.  J.  p.  199;  F.  p.  3a8,  366;  G.  p.  5io, 
5i  1  ;  C.  p.  653;  M.  p.  723. — Sepulcrum  ejus  in 
monte  Sion,  A.  p.  293. —  Turris  David,  in  urbe 
Hierusalem,  T.  XV,  iv,  p.  109;  T.  D.  p.  109  ;  T.  A. 
p.  160;  T.  J.  p.  217,  222 ,  224,  225;  A.  p.  293,  3oo, 
3oi,  3o2;  F.  p.  356,  359,  36i,  46o;  G.  p.  509; 

C.  p.  684,  686,  687,  6g3,  702;  M.  p.  867.  —  So- 
liuro  David,  A.  p.  296;  C.  p.  633.  —  A  Davide  dinu- 
meratio  populi  facta,  F.  V.  p.  356;  F.  p.  357. 

David  HjEREticus,  rex  Antiochis,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T. 

D.  p.  89. 

David,  Armenus,  rex  Aveirâe,  G,  V.p.  542. 
Daviticus,  a,  cm. —  Turris  Davitica ,  F.  p.  356,  35g, 

36 1;  C.  p.  684,  693,  702.  —  Porta  Davitica,  F. 

p.  452  ;  =  prophetia,  F.  p.  366.  —  Versus  Daviticus, 

F.  p.  442. 

Daybertus  ,  Pisanorum  epicopus ,  patriarcha ,  T.  J. 
p.  226,  227,  228;  C.  p.  704,  7o5.  —  Vid.  Daim- 
bertas. 

Decgacos  Ibn-Toctousch  ,  rex  Damasci ,  p.  1 97,  annot.  d; 
p.  373,  annot.  g;  p.  497,  annot.  h;  p.  889 ,  annot.  e.  — 
Nuntiusa  Bagi-Seian  ad  regem  Deccacum  mittitur,  G. 
p.  497  ;  S.  p.  889.  —  Deccacus  venît  in  auxilium  An- 
liochiœ,T.  X,i,p.  59;  T. D.p.  59;  T.  A.  p.  i4a;T. 
J.  p.  1 97  ;  M.  p.  809  ;  =  Chrislianos  in  urbe  Antiochia 
obsidet,T.  X,  xn,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  M.  p.  8i5, 
R.  p.  892  ;  =  Balduinum  I  aggreditur,  F.  p.  373 , 
374  ;  G.  p.  5ao  ;  H.  p.  552.  —  Varia?  noroinis  forma?  ; 
Ducach,  G.  p.  520.  —  Ducath,  F.  p.  373.  —  Du- 
cbac,  H.  p.  552.  —  Docap,  S.  p.  889.  —  Docdph, 

G.  p.  497. 

Décima.  —  Décimas  in  quatuor  partes  dividendas  jubet 
P.  Bar iholomaeo ,  Marra  obsessa,  beatus  Andréas, 
T.  XIII,  m,  p.  91;  T.  D.  p.  91;  =  sive  beatus  Petrus, 
A.  p.  269;  =  praecipiebat  et  episcopus  Podiensis,  T.* 
}.  p.  207.  —  Idem  in  oppugnatione  Àrchados  jus- 
sum ,  A.  p.  278;  =  a  quibus  observatum,  A.  p.  280. 

—  Decims  fraudulenter  reddits  vcl  omnino  retente, 
F.  p.  434  ;  =  datœ  episcopo  constituto  apud  Ramam , 
T.  XIII,  xiii,  p.  102;  T.  D.  p.  102;  T.  A.  p.  i58;  T. 
J.  p.  212  ;  M.  p.  859. 

Deiramohdus,  rex  Antiochis,  T.  D.  p.  89. 
Delids,  C.  p,  619. 

Delpoz  (Petrus  Raimundus),  miles,  T.  VIII,  1,  p.  5o. 

—  Vid.  Petrus  Raimundus  Dalphul. 

Delufres,  rex  Antiochis,  T.  D.  p.  90. — Vid.  Pelufres. 

Demetrius  (sanctus),  cura  Georgio  et  Mauricio  signifer 
horum  qui  pro  fide  Christi  roartyrium  sustînuerunt 
et  contra  incredulos  dimicaverunt ,  M.  p.  796;  = 
cum  sancto  Georgio  et  Theodoro  Turcos  fugat  prope 
Dorylœuni,  T.  J.  p.  i83;  G.  p.  496;  =  contra  Tur 
cos  adjutor  promittitur  per  Slephanum  sacerdotem 
Christianis  Antiochia  obsessis,  T.  X,  ix,  p.  69;  T.  D. 
p.  69;  =  adjutor  venit  cum  innumerabilibus  exer- 
citibus  equos  albos  habentibus  contra  Kerbogam, 
T.  XI,  vin,  p.  81  ;  T.  D.  p.  81;  T.  A.  p.  i5i;  M. 
p.  832. 

Dehonis  flumen,  F.  p.  33o.  —  Vid.  Drilo. 
Denarids,  T.  I,  1,  p.  10;  T.  D.  p.  10;  T.  IV,  vi,  p.  34; 

T.  D.  p.  34;  T.  VJ,  m,  p.4o;  T.  D.  p.  4o;T.  X, 

xn,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  T.  XV,  m,  p.  108;  T.  D. 

p.  108;  T.  A.  p.  121,  126,  i32,  i48,  160;  T.  J. 

p.  180,  i85,  188,  193,  2o3,2o5;  M.  p.  755,781. 

—  Solidi  denariorum ,  T.  VI,  ni,  p.  4o;  T.  D.  p.  4o; 
T.  A.  p.  1 35. 


Dbseii,  vallis,  T.  D.  p.  100;  T.  A.  p.  i58.  —  Vid. 
Dessem. 

Dbsen,  vallis,  M.  p.  856.  — Vid.  Dessem,  Sem  (de), 
Issem. 

Desiderius  (Petrus),  A.  p.  281.  —  Vid.  Petrus  Deside- 
rius. 

Dessem,  vallis  Syris.  —  Christian! ,  Raimundo  duce,  in 
Dessem  intrant,  T.  XIII,  ix,  p.  96;  T.  D.  p.  96;  T. 
A.  p.  i56,  157;  T.  J.  p.  210;  M.  p.  852.  —  Castra 
vallis  Dessem  a  Christianis  expugnata ,  T.  XIII ,  ix , 
p.  96;  T.  D.  p.  96;  T.  A.  p.  i56,  157;  T.  J.p.  210; 
M.  p.  852.  —  Ultra  vallem  Dessem  equilant  Chris- 
tiani,T.  XIII,  x,  p.  100;  T.  D.  p.  100;  T.  A.  p.  i58; 
M.  p.  856.  —  Variae  nominis  forma?  :  Desem ,  T.  D. 
p.  1 00  ;  T.  A.  p.  1 58;  —  Desen ,  M.  p.  856;  —  Issem, 
T.  D.  p.  96  ;  —  Sem  (de) ,  T.  A.  p.  1 56. 

Deds.  —  Deus  hoc  vult,  T.  I,  vu,  p.  i5;  T.  D.  p.  i5 
T.  IX, vi, p.  57;T.D.p.  57;T.A.p.  i23;F.  p.  343 
G.  p.  5oo. —  Deus  vult,  G.  p.  496,  5i5;  C.  p.  625 
M.  p.  729,  741,  761.  —  Deus  iîlud  vult,  T.  J.p.  170 

—  Deus  lo  vult,  T.  IX,  p.  57;T.J.  p.  174,  176,  196 

—  Deus  deorum  omnium ,  M.  p.  81 2  ;  =  mirabilis  in 
suis  operibus,  H.  p.  573;  =  Deus  Christianorum ,  T. 
X,  vi  vn,  p.  64,  65,  66;  T.  D.  p.  64,  65,  66; T.  A 
p.  1 44 ,  1 45  ;  T.  J.  p.  200 ;  M.  p.  8 1 2 ,  836  ;  =  Fran 
corum,  T.  X,  vu ,  p.  66;  T.  D.  p.  66;  T.  A.  p.  i45 
G.  V.  p.  542;  M.  p.  81 3. — Deus,adjuva,  A.  p.  258, 
274,  280,  284;  F.  p.  359,392,472,474,  478,  G. 
p.  5i5,  529;  H.  p.  56o.  —  Deus  alienus,  M.  p.  858. 

—  In  virtute  Dei,  M.  p.  873. 

Dextrarius.  —  Mille  optirai  destrarii  a  Christianis  apud 
Caesaream  et  Camelam  compara ti,  A.  p.  273. 

Diabolos,  T.  VII,  111,  p.  47;  T.  D.  p.  47-48;  T.  A. 
p.  i38;  T.  J.  p.  190,  192,  195;  F.  p.  32i,  325;  G. 
p.  491,  49.2,  537;  H.  p.  56o,  579.  —  Mons  ubi 
tenlatus  est  a  Diabolo  Dominus,  G.  p.  5 12.  —  Flu- 
men Diaboli ,  F.  p.  33 1 ,  annot.  g;  G.  p.  493  et  annot./ 
(vid.  Drilo);  =  filii,  M.  p.  784.  —  Diabolus  rex  Ba- 
bylonis,  M.  p.  874.  —  Satellites  Diaboli,  M.  p.  876. 

Diaconus.  —  Diaconi  ex  urbe  Antiochia  a  Turcis  eji- 
ciuntur,  T.  J.  p.  186.  —  Diaconus  in  visione,  A. 
p.  3o8. 

Dido  ,  Beli  filia ,  Carlhaginem  condidit ,  F.  p.  46 1 .  — 
Vid.  Helisa. 

Diensis  cornes,  A.  p.  289.  —  Vid.  Isoardus  I,  cornes 
Diensis. 

Dies  terrs,  T.  J.  p.  180.  —  Vid.  Dieta. 

Dieta  terra;,  T.  II,  i,p.  18;  T.  D.  p.  18;  T.  A.  p.  125; 

T.  J.  p.  180;  F.  p.  337.  —  Vid.  Dies. 
Digon,  emirus,  G.  p.  496. 
Dilovidm,  M.  p.  881. 

Dinumeratio  populi  a  rege  David  facla,  F.  p.  357. 

Diogenes,  imperator,  G.  V.  p.  543. 

Diospolis,  urbs  Palsslins,  F.  p.  45 1;  H.  p.  58 1.  — 

Vid.  Lidda. 
Diplois  (pallium),  F.  p.  485. 
Dipsis  (vel  Dipsas),  genus  serpentis,  F.  p.  484. 
Dirachium,  urbs  Dalmatiœ,  A.  p.  236;  H.  p.  568.  — 

Vid.  Durachium. 
Dissenteria  Tancredi ,  T.  J.  p.  219;  C.  p.  689. 
Dives,  F.  p.  323. 

Djebaïl,  urbs  Syriœ,  p.  101,  annot.  d;  p.  858,  annot.  6. 

—  Vid.  Gibelon. 

Djebali,  urbs  Syriaî,  p.  99,  apnol.  a.  —  Vid.  Gibel- 
tum. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


933 


Djemal  Almole,  emirus,  p.  4i4,  annot.  a;  G.  p.  539; 
=  dux  Ascalonis,  F.  p.  4i  i  ;  G.  p.  54 1  ;  H.  p.  566; 
=  contra  Balduinum  pugnat,  F.  p.  4i  i,  4*2 .  4i3, 
4i4;  G.  p.  54 1  ;  H.  p.  565,  566;  =  occiditur,  F. 
p.  4i4;  G.  p.  54 1  ;  H.  p.  566,  567.  —  Caput  ejus 
jactalur  in  na vem  Babylonicam ,  F.  p.  4 1 5  ;  G.  p.  54 1  ; 
H.  p.  567.  —  Varias  nominis  forme:  Gemelmuch,  H. 
p.  566,  567;  —  Gemelmalc,  F.  p.  4i4,  4i5;  — Gi- 
melmuc,  G.  p.  54 1;  —  Gymelmulc,  G.  p.  54 1. 

Djenab  el  Daula,  princeps  Emease,  p.  95,  annot.  c. 
—  Vid.  Genah  Eddeule. 

Djerascb ,  urbs  Syrie,  p.  447*  annot  b.  —  Vid.  Ge- 
rma. 

Docap,  princeps  Damasci,  S.  p.  889  et  annot  e.  —  Vid. 
Deccacus. 

Docaph  ,  emirus  Damasci,G.  p.  497  et  annot.  h. — Vid. 
Deccacus. 

DOLABRUM,  À.  p.  298. 

Domenicus  Michaelis,  dux  Vénerie,  p.  4 -a,  annot.  b; 
=  Acram  applical,  F.  p.  45a  ;  H.  p.  58 1  ;  z=  in  urbe 
Hierusalem  manet,  F.  p.  45g  ;  H.  p.  584;  =  Tyrum 
obsidet,  F.  p.  459,  464;  H.  p.  584,  585. 

DonuTici,=Tatini,  imperatoris  Alexii  legati,T. VI,  v, 
p.  4a;  T.  D.  p.  4a;  T.  A.  p.  i35;  T.  J.  p.  189;  = 
Tancredi,  C.  p.  65o;  =  Sancti  Sepulcri,  M.  p.  746. 

Dominus  Bethanie  Lazarum  resuscitat,  G.  p.  5 12.  =. 
super  asinam  sedens,G.  p.  5 10;  =zcœnans  cum  suis 
discipulis  in  monte  Sion,  T.  XIV,  1,  p.  102;  T.  D. 
p.  1 02  ;  G.  p.  5 1 1  ;  M.  p.  863  ;  =  in  cruce  crucifixu* , 
A.  p.  379,  280,  3o8;  =  non  debere  ibi  eligi  regem, 
ubi  Dominos  passus  el  coronatus  est ,  A.  p.  396  ;  = 
Dominus  polens  in  prelio,  A.  p.  247,  a56  ;  M.  p.  776, 
777. — •  Domine,  quis  habitabit  in  tabernaculo  ?  ■  A. 
p.  256.—  •Gloriosus  es,  Domine,  «etc.  M.  p,  763. — 
•  Domine,  miserere  nostri ,  •  M.  p.  847-  —  Negare Do- 
minum,  T.  A.  p.  122  (vid.  abnegare).  — Domini  via, 
T.  I,  1,  p.  10;  =  Sanguis,  A.  p.  a6a,  a63.  — Ad 
bellum  Dominus  dirigebat ,  M.  p.  866. 

Dommith,  oppidum  CUicie,  C.  p.  639. 

Do  11  us  a  peregrinis  dévastais,  T.  I,  11,  p-  1 1  ;  T.  D. 
p.  1 1  ;  T.  A.  p.  iai  ;  M.  p.  73a,  733.  —  Domus  pa- 
triarchalis,  A.  p.  3oi  ;  =  in  cœlo,  A.  p.  276. —  ■  Do- 
mus mea,  domus  oralionis.»  G.  p.  5 10;  C.  p.  700. 

Donnus  (Dominus),  H.  p.  549 *  *>64,  565,  569. 

Dor,  urbs  Syrie  (nomen  antiquum  urbis  Cesaree) ,  G. 
p.  5o8  et  annot.  1. 

Dora,  urbs  Syrie,  F.  p.  354  et  annot./  —  Vid.  Tor- 
toura. 

Dorecil ,  vallis  Asie,  C.  p.  700  et  annot./  —  Vid.  Do- 

rotilla,  Dorylœum. 
Dormandus,  rex  Antiochie,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D. 

p.  89. 

Dorotilla  ,  vallis  Asie.  —  Vallis  Dorotille,  F.  p.  35o; 
C.  p.  700  et  annot.  /  —  Franci  in  valle  Dorotille 
Turcos  devincunt,  F.  p.  35o.  —  Vid.  Dorecil,  Dory- 
lœum. 

DoRYLiEUM ,  urbs  Asie,  p.  28 ,  annot.  a;  p.  1 29 ,  annot.  b. 
—  Prelium  prope  urbera  Doryleura,  T.  III,  1, p.  25- 
28;  T.  D.  p.  25-28;  T.  A.  p.  128,  129;  T.  J.p.i8a; 
A.  p.  24o,  24i  ;  F.  p.  334,  336  et  annot.  a;  p.  700, 


annot./  M.  p.  759,  760,  761,  762  et  annot.  g;  S. 

p.  888  et  annol.  c.  — Varie  nominis  forme  :  Dorecil , 

C.  p.  700;  —  Dorotilla,  F.  p.  35o. 
Doc  kir,  fluvius  Syrie,  p.  43,  annot.  a.  —  Vallis  Doueir, 

p.  65o,  annot.  e.  —  Vid.  Daphnes. 
Doxa,  vallis  Syrie,  C.  p.  65o  et  annot.  e.  — Vid. 

Daphnes. 

Draco,  genus  serpent is.  -r-  Natura  draconis,  F.  p.  475. 

—  Lapis  draconis,  F.  p.  475.  —  Draco  maximus  ser- 
penttum,  F.  p.  475. 

Drago*undus,  T.  V.  p.  107.  —  Vid.  Drogamandus. 

Drahonus,  rex  Antiochie,  T.  XIII,  1,  p.  89. 

Drilo,  fluvius,  p.  33o  et  annot.  e;  G.  p.  4g3.  — Va- 
rie nominis  forme  -.Demonis  (lumen,  F.  p.  33o;  — 
Diaboli  flumen,  G.  p.  4g3. 

Drogamandus  sive  Drogamundus  (inlerpres,  drogman), 
T.  D.  p.  5i,  52,  77,  107.  —  Varie  nominis  forme: 
Dragomundus,  T.  V.  p.  107;  —  Drogomandus, 
T.  VIII,  11,  p.  5i,  52;  T.  XI,  iv,  p.  77;  —  Drogo- 
mundus,  T.  XV,  11,  p.  107.  —  Vid.  Drogomandus , 
Inlerpres. 

Drogo  de  Nella  ,  miles ,  a-Grœciscaplus  ,p.  742 ,  annote; 

=  Turcos  fugat,  M.  p.  833. 
Drogomandus  sive  Drogomundus  (interpres),  T.  VIII, 

11,  p.  5i,  52;  T.  XI,  iv,  p.  77;  T.  XV,  11,  p.  107. 

—  Vid.  Drogamandus,  Interpres. 
Droliandus,  rex  Antiochie,  T.  XIII,  1,  p.  90. 
DromedjE  a  Christianis  capti,  F.  p.  4 1 4;  G.  p.  54 1.  — 

Vid.  Dromedarius. 

Dromedarius  a  Francis  cap  lu  s,  M.  p.  879. 

Dscherrascr,  urbs  Syrie,  p.  447,  annot. b.  —  Vid.  Ge- 
rasa,  Djerasch. 

Dugacr  ,  rex  Damascenorum ,  G.  p.  52 o.  —  Vid.  Dec- 
cacus. 

Ducath,  rex  Damascenorum,  F.  p.  373.  —  Vid.  Dec- 
cacus. 

Duchac,  rex  Damasci,  H.  p.  552  et  annot.  e.  —  Vid. 
Deccacus. 

Durachis,  urbs  Dalmalie,  T.  D.  p.  i4,  19.  —  Vid. 
Durachium. 

Durachium  ,  urbs  Dalmatie ,  a  Roberto  Guiscardo  expug- 
natur,  C.  p.  606,  685;  =  a  Boamundo  obsidetur, 
T.  J.  p.  171.  —  Cruce  signati  applicant  Durachium , 
T.  I,  v,  p.  i4;  T.  D.  p.  i4î  T.  II,  m,  p.  19;  T.  D. 
p.  19;  T.  A.  p.  123;  T.  J.  p.  176,  178;  A.  p.  236; 

F.  p.  327,  33o;  G.  p.  4q3;  M.  p.  742.  —  Dux  Du- 
rachii  (vid.  Joannes,  Isaaci  Jilius). —  Boamundus  ite- 
rum  obsidet  Durachium,  T.  J.  p.  229;  F.  p.  4 18;  H. 
p.  568;  C.  p.  6o3.  —  Varie  nominis  forme  :  Dira- 
chium,  A.  p.  236;  H.  p.  568;  —  Durachis,  T.  D. 
p.  i4i  19;  —  Duratium,  F.  p.  327,  33o,  4i8;  — 
Dyrachium,  T.  J.  p.  171,  229;  F.  p.  4i8;  G.  p. 493; 
H.  p.  568;  C.  p.  6o3,  606,  685. 

Durand  (Ursinus),  p.  5g3,  597.  —  Vid.  eliam  Martene. 
Duras,  rex  Antiochie,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89. 
Duratium,  urbs  Dalmatie,  F.  p.  327,33o,4i8.  —  Vid. 
Durachium. 

Dyrachium,  urbs  Dalmatie, T.  J.  p.  171,  229;F.p.4i8; 

G.  p.  493;  H.  p.  568;  C.  p.  6o3,  606 ,  685.  —  Vid. 
Durachium. 


Digitized  by 


Google 


934 


INDEX  GENERALIS. 


E 


Ebelona,  urbs  marilima  Bulgarie  (nunc  la  Vallona), 
T.  J.  p.  177  et  annot.  e.  —  Vid.  Aulon. 

Ebramdons,  rex  Anliochiœ,  T.  XIII,  1,  p.  8g. 

Ebhardus,  sacerdos,  visîonem  cujusdam  Suriani  narrât, 
A.  p.  281»  28a  ;  =  avem  quamdam,  antequam  Pe- 
trus  Bartholomasus  rogo  egrederetur,  desuper  volan- 
tem  videt,  A.  p.  283. 

ëbrarous  Pusiatensis,  miles,  Francos  increpat,  T.  J. 
p.  2a3  ;  C.  p.  698.  —  Vid.  Evrardus  de  Paisatio. 

Ebrardos  Venator,  mile*,  tuba  canit  in  obsidione 
Marne,  T.  XIII,  m,  p.  91;  T.  D,  p.  91;  T.  A.  p.  i54, 
i55;  T.  J.  p.  208;  M.  p.  p.  8^7.  —  Varias  nominis 
formas  :  Everardus,  M.  p.  8^7;  —  Evrardus,  T.  D. 
p.  91;  —  Hemirandus,  T.  J.  p.  208. 

Ebremarus,  patriarche  Hierosolymitanus ,  p.  Ai 2,  an- 
not. a,  —  eligitur,  G.  p.  538;  =  a  rege  Balduino  ar- 
cessitur,  F.  p.  4i2  ;  G.  p.  54o;  H.  p.  566.  —  Sermo 
Ebrcmari  ad  Hierosoly  mi  ta  nos ,  F.  p.  4  1 2  ;  G.  p.  54o  ; 
H.  p.  566.  —  Ebremarus  ad  Ramam  urbem  pervenit, 
F.  p.  4i3;  G.  p.  54o;  H.  p.  566;  =z  ad  Romani 
Iransfretat,  F.  p.  âif  ;  =  archiepiscopus  Caesariensis , 

F.  p.  442  et  annot.  7;  —  crucem  dominicam  baju- 
lat,  F.  p.  44a»  443;  H.  p.  577.  —  Altéra  nominis 
forma  ;  Evermerus,  G.  p.  538. 

Ebriacus  (GuiHelmus) ,  A.  p.  298.  —  Vid.  Guillelmus 
Ebriacus. 

Ebron,  urbs  Palasstinas,  G.  p.  5n,  522. —  Vid.  He- 
bron. 

Ecclesia,  T.  J.  p.  173;  A.  p.  3oo;  F.  p.  32 1,  322, 
323,  325,326,339;  G.  p.  491,49a,  5i6,  528;  M. 
p.  727,  728,  758;  S.  p.  887.  —  Caput  Ecclesias, 
ChrisLus ,  G.  p.  537  ;  =  gradus ,  T.  J.  p.  172.  —  Ec- 
clesia Romana,  T.  J.  p.  169,  228;  A.  p.  259;  F. 
p.  326 ,  467  ;  =  Remensis ,  R.  p.  890.  —  Ecclesias 
Asias,T.  J.  p.  169;  F.  p.  468;  G.  p.  491. — Ecclesia 
Orientalis,  A.  p.  266;  =  Antiochena,  F.  p.  467,  468; 

G.  p.  5o5 ,  5o6  ;  M.  p.  82 1  ;  R.  p.  893  ;  =  Bethlehe- 
mitica,A.  p.  3oi;  mCaesareas,  G»  p.  527;  =  Hiero- 
solymitana,  F.  p.  4i2,  4>3,  445,  446,  45g,  466, 
467, 468 ;  G.  p.  5 1 9 ,  537,  538 ;  H.  p.  584  ;  M.p.  872 , 
873;  zzz  Tyria,  F.  p.  447»  467.  —  Décimas  datas  ec- 
clesiis,  T.  XIII,  m,  p.  91;  T.  D.  p.  91;  T.  XIII,  xv, 
p.  102;  T.  D.  p.  102;  T.  A.  p.  1 58.  —  Ecclesias  in 
urbe  Antiocliia  numeralas,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D. 
p.  89;  T.  A.  p.  i54;  T.  J.  p.  186,  202;  M.  p.  827, 
844;  =  in  urbe  Antiocliia  ab  igné  combuslas,  T.  X, 
xi,  p.  72 ;  T.  D.  p.  72;  T.  A.  p.  i48;  T.  J.  p.  202 ; 
C.  p.  661;  M.  p.  824.  —  Turci  ecclesias  per  Roma* 
niam  exspoliant,  T.  IV,  1,  p.  29;  T.  D.  p.  29;  T.  A. 
p.  i3o;  T.  J.  p.  i84;  F.  p.  324:  =  in  Syria  diruunt, 
A.  p.  288  ;  =  peregrini  vastant ,  T.  1 , 11 ,  p.  1 1  ;  T.  D. 
p.  1 1;  T.  A.  p.  121,  T.  J.  p.  174  ;  M.  p.  732,  733;  = 
Roberlus  Guiscardus  vastat,  T.  J.  p.  224;  C.  p.  700, 
701;  =  itemque  Tancredus,  C.  p.  700. 

Ecclesia  Beat*  Mari*  Aniciensis,  p.  317. 
Ecclesia  Sancti  André*  Antiochena,  A.  p.  263,264, 
265 ,  266. 

Ecclesia  Sancti  Jacobi  Antiochena,  C.  p.  661. 
Ecclesia  beati  Leontii  Antiochena.  —  Reliquias  sanc- 
torum  in  bac  ecclesia,  A.  p.  289,  290. 


Ecclesia  Sanct*  Mari*  Antiochena,  F.  p.  339;  G. 
p.  5o6.  —  Visio  Slepbani  in  ecclesia,  T.  X,  ix, 
p.  68;  T.  D.  p.  68;  T.  A.  p.  i46;  T.  J.  p.  201;  A. 
p.  a56;  M.  p.  821,  822.  —  Visio  cujusdam  Suriani 
in  ecclesia,  A.  p.  281.  —  Ecclesia  patriarcbas  a  Turcis 
reservata,  T.  J.  p.  195,  197.  —  Forma  rotunda  ec- 
clesias, F.  p.  339.  —  Ecclesia  igne  devastata,  T.  X, 
xi,  p.  72;  T.  D.  p.  72;  C.  p.  661;  M.  p.  824.  — 
Processio  in  ecclesia ,  T.  J.  p.  2o5. 

Ecclesia  Sancti  Pétri  Antiochena,  F.  p.  339;  G. 
p.  5o2,  5o5,5o6  ;M.p.  770  ;=:  a  Turcis  contaminata, 
T.  J.  p.  195;  A.  p.  254;  M.  p.  821  ;  =  igne  devas- 
tata, T.  X,  xi,  p.  72;  T. D.  p.  72; T.  J.  p.  202;  M. 
p.  824.  —  Porta  ecclesias,  A.  p.  254.  —  Lancea  a 
beato  Andréa  in  ecclesia  revelata,  T.  X,  x,  p.  70;  T. 
D.  p.  70;  T.  A.  p.  147;  T.  J.  p.  201,  202  ;  A.  p.  254; 

C.  p.  676,  677;  M.  p.  822,  823.  —  ibidemque  in- 
venta, T.  XI  ,  iv,  p.  77;  T.  D.p.  77;  T.  A.  p.  149;  T. 
J.  p.  2o4;  A.  p.  257;  F.  p.  344,  35 1;  G.  p.  5o2, 
507  ;  C.  p^  697  ;  M.  p.  823;  R.  p.  893.  —  In  ecclesia 
processio,  T.  J.  p.  2o5;  =  concilium  principum, 
T.  XII,  1,  p.  83  ;  T.  D.  p.  83;  =  Concilium  de  Boa- 
mundi  et  Raimundi  dissidio,  T.  XII,  vi,  p.  87-88; 
T.  D.  p.  87-88;  T.  A.  p.  1 53-i  54;  T.  J.  p.  208;  A. 
p.  267;  M.  p.  843.  —  Arvedus  Tudebovis  in  eccle- 
sia sepultus ,  T.  X ,  vin ,  p.  67  ;  T.  D.  p.  67  ;  =  item- 
que  Rogerius  de  Barnavilla,  T.  J.  p.  196;  =  atque 
etiam  Ademarus  episcopus,  A.  p.  262;  C.  p.  673;  M. 
p.  839;  =  sermo  Boamundi  de  periculo  civitatis,  C. 
p.  712,  713. 

Ecclesia  Sancti  Trophimi  Arelatensis,  A.  p.  264  et  an- 
not. b. 

Ecclesia  Sancti  Nicolai  Barensis,  T.  J.  p.  206;  F. 
p.  329. 

Ecclesia  Domimc*  Nativitatis  in  Bethléem,  A. 

p.  295;  G.  p.  509,  5i  1,  5i8,  519. 
Ecclesia  Beat*  Mari*  in  Bethléem,  F.  p.  355,  382. 
Ecclesia  Sancti  Sabini  Canusina,  T.  J.  p.  229. 
Ecclesia  Sancti  Jacobi  Gallici*,  A.  p.  309. 
Ecclesia  Sancta  Ann*,  in  urbe  Hierusalem,  G.  p.  5i  1 . 
Ecclesia  in  monte  Calvari*  ab  Helena  fundata,  G. 

p.  5io. 

Ecclesia  Sanct*  Mari*  Latin*,  in  urbe  Hierusalem, 
G.  p.  5 10. 

Ecclesia  Sanct*  Mari*,  matris  Domini,  in  monte 
Sion,  Hierosolimitana,  T.  XIV,  1,  p.  102;  T.  D. 
p.  102;  T.  XIV,  iv,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5;  T.  XIV, 
v,  p.  106 ;  T.  D.  p.  106;  T.  A.  p.  i5g;  A.  p.  293;G. 
p.  5 1 1  ;  M.  863  ;  =  a  Sarracenis  destrucla ,  G.  p.  5 1 1 . 

Ecclesia  Beat*  Mari*,  in  valle  Josaphat,  G.  p.  5i  1, 

5l2. 

Ecclesia  montis  Oliveti,  T.  XIV,  v,  p.   106;  T. 

D.  p.  106;  G.  p.  5 12. 

Ecclesia  Dominici  Sepclcri;  =  in  urbe  Hierusalem, 
A.  p.  3oi;F.  p.  356 ;  F.  V.  p.  357,  468;  G.  V.  p.  542. 
—  Ecclesias  S.  Sepulcri  altaria,  A.  p.  3o2;  G.  p.  525; 
=  forma  rotunda,  F.  p.  356;  F.  V.  p.  357;  =  or- 
namenlrt ,  G.  p.  52 2  ;  =  canonici ,  F.  p.  36 1 .  —  Offi- 
cium  vigilias  Paschac  in  ecclesia,  F.  p.  385,  386, 
387;  G.  p.  5a4,  525,  526.  —  Daimbertus  ibi 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


935 


patriarcha  eligitnr,  F.  p.  366  ;  G.  p.  5 1 9  ;  —  custos- 
que  ecclesia?  pnefiatur,  G.  p.  519.  —  Balduinus  m 
ecclesiam  dedocitur,  F.  p.  378;  G.  p.  5aa. 
Ecclbsia  Sancti  Stephani  pbotomaityris  Hierosolimi- 
tana,  T.  XIV.  1,  p.  10a;  T.  D.  p.  10a  ;  T.  XIV,  iv, 
p.  io5;  T.  D.  p.  io5;  T.  A.  p.  159;  A.  p.  293,  398; 

G.  p.  509;  M.  p.  863. 

Ecclbsia  Sancti  Georgii  Ramatensjs,  T.  XIII,  xtu, 
p.  1  03  ;  T.  D.  p.  1 03  ;  T.  A.  p.  1 58  ;  T.  J.  p.  a  1  a  ;  F. 
p.  354  ;  G.  p.  5o8 ,  509  ;  M.  p.  859  ;  =  turribus  ma- 
nita ,  G.  p.  53 1 .  —  Sarraceni  ecclesiam  aggrediuntur, 
F.  p.  397,  403;  G.  p.  53i  ;  H.  p.  56i. 

EcHINUS,  F.  p.  683. 

Eclipsis  solis,  F.  p.  4a5,  468,  469;  H.  p.  570,  571; 

=  lunœ,  F.  p.  435,  468;  H.  p.  574. 
Edessa  ,  urbs  Mésopotamie.  — Situs  urbis,  F.  p.  337, 

338 ,  433  ;  G.  p.  496.  —  Prioceps  civiiatis  ante  Chris- 
lianorum  adventum,  Grascus  quidam  nomioe  Thoros, 
F.  p.  337  ;  G.  p.  496, 497. —  Urbem  obtinet Baldui- 
nus,  A.  p.  367;  F.  p.  337*338;  G.  p.  496-497;  C. 
p.  637, 64 1 .  —  Princeps  civiiatis  occiditur,  F.  p.  338, 

339.  —  Balduinus  occiso  priocipi  substituitur,  F. 
p.  339 , 345  ;  G.  V.  p.  54a.  —  Godefridus  versus  Edes- 
sam  proficiscitur,  A.  p.  a 6a.  —  Kerboga  Edessam 
urbem  obsidet,  F.  p.  345;  G.  p.  5oo.  —  Balduinus 
cornes  Edessae,  T.  J.  p.  337;  F.  p.  364;  H.  p.  549; 
=  dux,  F.  p.  369;  =  ad  Edessam  properat,  F. 
p.  368;  G.  p.  519,  5ao;  H.  p.  55o,  55it  55a;  C. 
p.  704.  —  Archiepiscopua  Edessœ  ordinatur,  T.  J. 
p.  337  ;  C.  p.  704  et  annot.  h.  —  Balduinus  de  Burgo 
dux  Edessa? ,  C.  p.  706.  —  Edesssa  aTurcis  circumda- 
tur,  C.  p.  7 1  o.  —  Christiani  ad  Edessam  fugiunt ,  C. 
p.  711.  —  Tancredus  Edessam  servat,  F.  p.  4io;  C. 
p.  6o3 ,  71a.  —  Balduinus  de  Burgo  in  Edessam  io- 
troire  non  polesl,  F.  p.  4 10.  —  Hex  Balduinus  I 
Edesssa  Turcis  oppugnatas  subvenit,  F.  p.  4a  1;  H. 
p.  569.  —  Nonnulli  Edessa?  viri  ineunt  consilium  de 
liberatione  régis  Balduini  II  (Balduini  de  Burgo),  H. 
p.  58a.  —  Balduinus  ducendus  Edessam,  F.  p.  458; 

H.  p.  584.  —  Imago  Chrisli  in  urbo  Edessa,  G.  V. 
p.  543.  —  MausoleumTbaddei  Edessae, G.  V.  p.  543. 

—  Fons  Edessa,  G.  V.  p.  543.  —  Varie  nominis 
formac:  Edissa,  G.  p.  5aa;  G.  V.  p.  543;  —  Rages, 
T.  J.  p.  337;  C.  p.  7o5;  —  Roais,  A.  p.  a6a,  367, 
370;  —  Rothasia,  F.  V.  p.  368;  G.  p.  496. 

Edessanus  ,  a,  dm  ;  =  consul  (Balduinus,  Godefredi  (râ- 
ler), G.  V.  p.  543;  =  cornes,  C.  p.  713  (Balduinus 
de  Burgo). — Cives  Edessani.  C.  p.  710.  — Vid.  Edes> 
tenus. 

Edbssenus,  a,  dm; —  dux,  F.  p.  338  (vid.  Thoros,  dux 
Edessœ)\  =  cornes  (Balduinus,  Godefridi  frafer),  F. 
p.4o8,  409;  zzz  (Baduinus  de  Burgo),  F.  p.  44 1.  — 
Ad  comitem  Edessenum  legatio  Balduini  II  régis,  F. 
p.  443.  —  Edessenus  cornes  (Goscelinus) ,  F.  p.  448, 
454,  473  ;  H.  p.  579.  —  Cives  Edesseni,  F.  p.  338, 
339;  C.  p.  710;  =  Franci,  F.  p.  369;  H.  p.  553, 
577.  —  Vid.  Edessanus. 

Edissa,  urbs  Mesopotamiae ,  G.  p.  533;  G.  V.  p.  543. 

—  Vid.  Edessa. 

Effrata  ,  nomen  anliquum  urbis  fythleem ,  G.  p.  5 1 1 . 

—  Vid.  Bethléem. 

Effrenion,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D. 
P-»9- 

Ekron,  urbs  Svriae,  olim  Acharon,  p.  354,  annot.  c.  — 
Vid.  Acharon. 


Elawtje,  populus  Sy rifle,  p.  495,  annot./;  =  aggre- 
diuntur  Francos  prope  Dorylaeum,  G.  p.  495;  — 
in  exercitu  Kerbogae,  G.  p.  5o4;  C.  p.  667. 

Elariscb,  urbs  yEgypti,  p.  436,  annot.  h,  p.  575,  an- 
not. e.  —  Vid.  Larit. 

El-Baisan,  urbs  Syris,  p.  477,  annot.  b.  —  Vid. 
Besan. 

Electrom,  C.  p.  697. 

Eleemosyha,  T.  XV,  v,  p.  110;  T.  D.  p.  110;  T.  A. 
p.  1 63  ;  =  pauperibus  Francis  ab  Alexio  imperatore 
data,  T.  I,  vi,  p.  i5;  T.  III,  1,  p.  a4;  T.  D.  p.  i5, 
a4;  T.  A.  p.  ia3.  138;  T.  J.  p.  176,  18a;  M. 
p.  758,  S.  p.  885,  886;  =  pauperibus  a  peregrinis 
daU.T.  X,  ix,  p.  69;  T.  D.  p.  69;  T.  XI,  vi,  p.  79; 
T.  D.  p.  79;  T.  XVI,  11,  p.  n3;  T.  D.  p.  n3;  T. 
À.  p.  i5o,  160,  161;  T.  J.  p.  ao5;  A.  p.  345, 
358,  364,  369,  373,  378,  a86,  397,  3o6;  F. 
p.346,4i3,4i3,45i,  466;  G.  p.  54o;H.p.  566, 
58i;  M.  p.  839,  866,  877.  —  Dare  eleemosynas 
pro  animabus  mortuorum,  T.  X.  vin,  p.  67;  T.  D. 
p.  67. 

Elephanti*,  F.  p.  484. 

Elepbas,  animal,  F.  p.  475,  476;  C.  p.  693;  =  a 
dracone  alligatus  suffocatur,  F.  p.  475. 

El-H amman  ,  urbs  Syrias,  p.  671,  annot.  b.  —  Vid.  Ha 
mah. 

Elidius,  rex  Anliocbiae,  T.  D.  p.  89. 

Elirandons,  rex  Anliocbiae,  T.  D.  p.  89. 

Elisabeth  de  Monte  Letherici,  uxor  Goscelini,  F. 
p.  457  et  annot.  a;  H.  p.  583  et  annot.  a. 

Elleborom,  F.  p.  38o;  C.  p.  663. 

Emath  (terra) ,  nomen  Antiochiae,  F.  p.  46s  et  annot.  d. 

Emads,  castellum  Syrie  (nunc  Abou-Goch),  F.  p.  354, 
annot.  I;  p.  509,  annot.  b.  —  Christiani  perveniunt 
ad  caslellum  Emaum ,  F.  p.  354;  G.  p.  509. 

Emessa,  urbs  Syriae,  p.  97,  annot.  b;  p.  373,  annol.  a; 
p.  853 ,  annot.  4.  —  Nuntii  régis  Einessae,  T.  XIII ,  x, 
p.  97;  T.  D.  p.  97;  T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  310;  A. 
p.  375;  M. p.  853.  —  Vallis  EmessaB,  T.  J.  p.  336; 
C.  p.  703.  —  Rex  EmessaB  (vid.  Genah  Eddauïe).  — 
Vid.  Camela. 

Emir  Feircs,  p.  57,  annot.  d.  —  Vid.  Pyrus. 

Emirds.  =  Acconita,  F.  p.  4i4;  H.  p.  566;  =  de 
Aleph ,  T.  J.  p.  1 90  ;  =  Antiochiae ,  T.  VIII ,  n«  p.  5 1  ; 
T.  D.  p.  5i;  T.  IX,  1 ,  p.  59;  T.  D.  p.  5g;  T.  A. 
p.  i43,  i54;  T.  J.  p.  191,  193,  194,  195,  197;  F. 
p.  34o,  343;  S.  p.  889  (vid.  BagiSeian);  =  Ascalo- 
nis,  F.  p.  4i4.  4i5  (vid.  Djemal-Aîmolk);  —  Baby- 
loniae  vel  Babylonius,  T.  VI,  xi,  p.  45;  T,  D.  p.  45; 
T.  VII,  iv,  p.  4g;  T.  D.  p.  49;  T.  XVI,  1,  p.  111; 
vi,  p.  n5,  116;  T.  D.p.  m,  n5,  116; T.  A.  p.137, 
139,  161,  163,  i63;  T.  J.  p.  181, 189, 190,301;  A. 
p.  377,  3o3,  3o4,  3o5,  307;  F.  p.  433,  G.  p.  5i5; 
H.  p.  565;  M. p.  784 ,  791, 857,871, 873,  875, 876, 
878,  879  (vid.  Afdhal)  ;  =  urbis  Barulh,  F.  p.  377  ; 
H.  p.  554;  =  Caesare»,  F.  p.  389;  G.  p.  637;  H. 
p.  559;  =  Camelae,  A.  p.  375  (vid.  Genah  Eddauïe); 
=  Gibelli,  T.  XIII,  xi,  p.  99;  T.  D.  p.  99;  T.  A. 
p.  157;  T.  J.  p.  311;=  Hierosolimitanus  (vid.  Soc- 
manus)  ;  =  urbis  Maracleae,  T.  XIII,  xi ,  p.  98;  T.  D. 
p.  98;  T.  A.  157;  T.  J.  p.  3ii;  =  Balac,  F.  p.  448; 
H.  p.  579;  =  Gemelmuc,  H.  p.  566;  =  Solimanus, 
F.  p.  334  ;  G.  p.  495  ;  =  quidam  Christianos  in  urbe 
Anliochia  occidebot,  T.  J.  p.  189;  z=z  quidam  oppi- 
dum Antiochenum  custodit,  T.  X,  11,  p.  61;  T.  XI, 


Digitized  by 


Goo 


936 


INDEX  GENERALIS. 


ix,  p.  8a;  T.  D.  p.  62,  82;  T.  A.  p.  i43,  i5i,  i52-, 
T.  J.  p.  1 98,  2o5,  206  ;  =  quidam ,  T.  IX ,  m ,  p.  54  ; 
T.  D.  p.  54;  T.  A.  p.  i4o;  F.  p.  35i;  M.  p.  787, 
796  (vid.  Pyrus).  —  Duodecim  emiri  a  Francis  in- 
terempli, T.  VII,  111,  p.  48;  T.  D.  p.  48;  T.  A. 
p.  i38;  T.  J.  p.  ig3;  M.  p.  788;  S.  p.  890.  —  Eroiri 
in  exercilu  Kerbogœ,  T.  X,  11,  p.  61;  T.  XI,  v,  vu, 
p.  78,  80;  T.  D.  p.  61,  78,  80;  T.  A.  p.  i44,  i5i; 
T.  J.  p.  199.  ao5;  F.  p.  347;  G.  p.  5o4;  M.  p.  8i3, 
829,  835;  =  cooperti  auro,  T.  X,  xi,  p.  72;  T.  D. 
p#  —  Emirus  qui  turrem  David,  in  urbe  Hieru- 
salem,  cuslodiebat,  T.  XV,  iv,  p.  109;  T.  D.  p.  109  ; 
T.  A.  p.  160,  161  ;  T.  J.  p.  224;  M.  p.  867, 868  (vid. 
Istikharusel-Daula).  —  Vid.  Admiraldus,  Admiralius, 
Admiratus,  Admiravisms ,  Amiraldus,  Amiraius,  Ami- 
ralius,  Amiratus,  Amiravissus ,  Ammiraius,  Ammira- 
rius,  Ammiraius,  Ammiravisus. 

Emma,  civitas  Syriae,  C.  p.  65o  et  annot.  c;  p.  671  et 
annot.  b;  p.  674.  —  Vid.  Hamah. 

Emma,  soror  Boamundi,  mater  Tancredi ,  T.  J.  p.  171; 
C.  p.  6o5. 

Emorrois  (seu  Haemorrhois),  genus  serpenlis,  F.  p.  484. 
Engèlbkrtos,  miles,  frater  Letoldi,  Hierusalem  ingre- 
ditur,  T.  J.  p.  221;  G.  p.  5i5;  C.  p.  692  et  annot. 
c;  p.  867,  annol.  6.  —  Allera  nominis forma  :  Ingel- 
berlus,  T.  J.  p.  221. 
Engelrandus  de  Sancto  Padlo,  miles,  obsidet  Antio- 
cbiam,  C.  p.  642;  =  apud  Marram  occidilur,  A. 
p.  276;  =  apparet  Anselmo  de  Ribodi  Monte,  A. 
p.  276,  277. — Vid.  Sancti  Paulensis  (cornes). 
Enicicla,  T.  I,  m,  p.  12.  —  Variée  nominis  forma?  : 
Cincicla,  T.  V.  p.  1 2  ;  —  Cincida,  T.  D.  p.  12  ;  — 
Zinzicla,  T.  J.  p.  175. 
Ennius  laudatur  a  Fulcherio  Carnotensi,  F.  p.  4» 3  et 

annot.  b;  G.  p.  54o  et  annol.  b. 
Ensis,T.  D.p.47;T.  X,  m,  p.  61;  T.  D.  p.  61;  T. 
XIII,  m  p.  91  ;  T.  D.  p.  91 ,  T.  XIV,  1,  p.  io3;  T.  D. 
p.  io3;  T.  XV,  iv, p.  iioïT.  D.  p.  110;  T.  XVI,  v, 
p.  n5;  T.D.  p.  1 15 ;  T.  A.  p.  i43,  159,  161,  162; 
T.  J.  p.  170,  174,  198,  221,  223,  224;  A.  p.  3o6; 
F.  p.  337,  363,  376,  4i4,  472;  G.  p.  536,  54o, 
54i;  C.  p.  622,  624.  625,  626,  627,  638,  64o, 
662,  666,669,  691,692,694,  696.697,  700;  M. 
p.  756,784,786,  787,  808,  810,  825,  83i,  848, 
867;  =  emiri  ^abylonis,  T.  XVI,  vu,  p.  116;  T. 
D.  p.  116;  A.p.  3o6;  M.  p.  879. 
Epacta,  A.  p.  279. 
Epiphania ,  urbs  Syriae,  F.  p.  462. 
Epiphania  (festum).  —  Domini  Epipbania,  F.  p.  A&9 ; 

H.  p.  584. 
Epirus.  —  Vid.  Epyrus. 
Episcopiom,  H.  p.  56 1. 

Episcopos,  T.  XI,  11,  p.  75;  T.  D.  p.  75;  T.  XI,  iv, 
p.  78;  T.  D.  p.  78;  T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D.  p.  79; 
T.  XIII,  11,  p.  90;  T.  D.  p.  90;  T.  XIII,  xi,  p.  99; 
T.  D.  p.  99, 1 02  ;  T.  XVI,  m,  p.  1 1 3  ;  T.  D.  p.  1 1 3  ;  T.  A. 
p.  149,  i5o,  i58;T.  J.  p.  2o3,  2o5,  207;  A.p.  266, 
286,  287,  291,  292,  296,  3o3,  3o6;  F.  p.  344, 
366,  382,  467;  G.  p.  5o2;  M.  p.  729,  758,  828, 
874.  —  Episcopi  in  concilio  Claromontano ,  T.  I,  1, 
p.  io;  T.  D.  p.  10;  T.  A.  p.  121  ;  T.  J.  p.  172,  173, 
176;  F.  p.  32i;  G.  p.  491;  M.  p.  727,  730,  731.  — 
Episcopus  quidam  Chrislianos  conforlat,  T.  I,  m, 
p.  12  ;  T.  D.  p.  12;  T.  A.  p.  122;  T.  J.  p.  175.  — 
Episcopi  concilio  ecclcsiae  sancti  Pelri,  in  urbe  An- 


liocbia,  stantes,  T.  XII,  vi,  p.  88;  T.  D.  p.  88;  T. 
A.  p.  i53;  T.  J.  p.  208;  M.  p.  843,  844.  —  Epi- 
scopi faciunl  processionero  circa  Hierusalem ,  T.  XIV, 
iv,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5;  T.  A.  p.  160,  162;  = 
laudant  ut  codavera  paganorum  ejiciantur  exlra 
urbem  Hierusalem ,  ne  fœtor  commorantibus  ibi  no- 
ceat,  T.  XV,  v,  p.  110;  T.  D.  p.  1 10.  —  Episcopi 
in  urbe  Hierusalem  ordinantur,  T.  J.  p.  227;  C. 
p.  703. — Episcopi  patriarcbatus  Antiocheni,  T.  XIII , 
1,  p.  89;  T.  D.  p.  89;  T.  A.  p.  i54;  T.  J.  p.  186. 

—  Episcopus,  frater  comitis  de  Rosignolo  (vid.  Gi- 
rardus,  episcopus  Arianensis).  —  Duo  episcopi  capti 
in  urbe  Babylone,  T.  J.  p.  2i3  ,  21 4-  —  Pisanorum 
episcopus ,  T.  J.  p.  226  ;  C.  p.  703.  —  Quidam  episco- 
pus de  Apulia,  F.  p.  365  et  onnot.  e.  —  Vivariensis 
episcopus,  A.  p.  235.  — Successorem  sibi  eligi  jubet 
Ademarus  ut  Beata  Maria  episcopum  habeat ,  A.  p.  2  63. 

—  Atensis  episcopus,  A.  p.  265,  282,  291.  —  Ro- 
manus  episcopus,  A.  p.  266.  —  Quarta  pars  data 
episcopis,  A.  p.  278.  —  Episcopi  cardinales,  F. 
p.  326.  —  Episcopi  Sarracenorum ,  in  urbe  Caesarea  , 
F.  p.  389;  G.  p.  527;  H.  p.  559. 

Epistola  a  Kerboga  calipbae  et  soldano  inissa,  T.  X,  iv, 
p.  62-63;  T.  D.  p.  62-63;  T.  A.  p.  i43,  i44;  T.  J. 
p.  199  ;  M.  p.  811  ;  =  Slepbani  Carnotensis  ad  Ade- 
lam ,  uxorem  suam ,  S.  p.  885-8go  ;  =  peregrinorum 
ad  Drbanum  II  papam,  F.  p.  35o-35i  ;  —  Anselmi 
de  Ribodi  Monte  ad  Manassera,  archiepiscopum  Re- 
mensem ,  R.  p.  890-893  ;  —  Joppitarum  ad  Tancre- 
dum,  F.  p.  396;  G.  p.  53o;  H.  p.  56 1  ;  =  Alexii 
imperatoris  ad  Boamundum ,  C.  p.  6 1 1 .  —  Vid.  Lit- 
téral. 

EpiTAPHiOM;  =  Godefridi,F.  p.  370;=alterum  Gode- 
fridi,  G.  V.  p.  542;  =  Balduini  I,  régis,  F.  p.  437; 
H.  p.  575;  =  Girardi  Hospitalarii ,  F.  V.  p.  446. 

Epyros  ,  regio,  C.  p.  607. 

Eqoa  Boamundo  data,  T.  J.  p.  212.  —  Equs  a  Cbris- 
tianis  captae,  M.  p.  793. 

Eques,  T.  J.  p.  190,  196,  204,  206;  A.  p.  247,  273, 
274;  F.  p.  334,336,  347,362,365,375.  —  Equi- 
tés prope  fluvium  Demonis  peditibus  opem  ferunt, 
F.  p.  33o.  —  Equités  in  Romania  moriunlur,  T.  A. 
p.  i3o.  —  Equitum  Flandria  nutrix,  T.  J.  p.  170.  — 
Equiles  descendunt  de  equis,  T.  J.  p.  182;  =  pedi- 
tes  facti,  T.  J.  p.  i84;  M.  p.  766  ;  =  desunt  in  ob- 
sidione  Antiochena,  R.  p.  891;  =  prope  portum 
sancti  Simeonis  fugiunt,  T.  J.  p.  192;  M.  p.  785-, 
=  in  obsessione  urbis  Marra? ,  T.  J.  p.  209;  =  li- 
bérant viam  usque  ad  Barutb ,  T.  J.  p.  2 1 2 .  —  Duo 
équités,  armis  coruscis  Cbristianorum  exercitum  prœ- 
cedentes,  bostibus  imminent  prope  Dorylaeum,  A. 
p.  24o;  G.  p.  496.  —  In  fluvio  Farfar  quidam  eques 
obrutus,  A.  p.  249.  —  Equités  Sarraceni,F.  p.  397, 
44i,  46o,  464,  469,  477;  G.  p.  53o,  53i,  539, 
56i;  =  Christiani,  F.  p.  447,  ^3,  ^78,  ^8i;  H. 
p.  563,  579. 

Eoucs,  T.  D.  p.  47;  T.  VIII,  n,  p.  5i;  T.  D.  p.  5i; 
T.  XI,  m,  p.  76;  T.  D.  p.  76;  T.  XI,  iv,  p.  78;  T. 
D.  p.  78;  T.  A.  p.  142,  149,  i5o,  i56;T.J.  p.  169, 
181,  182, 194,^97,  204,  210, 2 15, 217; A.p.  239, 
243,  260;  F.  p.  338,  354,  477;  G.  p.  529,  54i;C. 
p.  627,  628,  629,  632,  681,  686,  7 1 5  ;  M.  p.  759, 
760,  784,  785,  786,  787,  83 1,  833,  846.  —  Flan- 
dria ferax  equorum,  T.  J.  p.  170;  C.  p.  616.  —  Sta- 
bula  equorum  secus  Sepulcri  ba>ilicam,  T.  J.  p.  169. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


937 


—  Chnstiani ,  siti  afllicti ,  equos  flebotomant ,  quorum 
sanguinem  bibunt,  T.  I,  m,  p.  ia;  T.  D.  p.  ia; 
T.  A.  p.  îaa;  T.  J.  p.  175.  —  F  ranci,  cymbis 
delicientibua,  equorum  candis  pro  remigio  utuntur, 
C.  p.  608.  —  Equi  Graecorum  a  peregrinis  capli 
in.urbe  Castoria,  T.  A.  p.  ia4;  T.  J.  p.  177;  =  ab 
imperatore  Christianis  dati,  F.  p.  33a;  G.  p.  4g4; 
S.  p.  887  ;  =  Turcorum  prope  Dorylaeum  a  Francis 
capti,  T.  III,  111,  p.  17;  T.  D.  p.  37;  T.  A.  p.  139; 
T.  J.  p.  i83;  F.  p.  336;  G.  p.  496;  M.  p.  764;  = 
Cbristiaoorum  a  Tnrcis  capli,  T.  IV,  1,  p.  ag;  T.  D. 
p.  ag;  T.  A.  p.  i3o;  T.  J.  p.  1 84 ;  =  militum  mo- 
riunlur  in  Romanta,  T.  IV,  t,  p.  ag;  T.  D.  p.  ag; 
T.  A.  p.  i3o;  T.  J.  p.  i84;  M.  p.  766;  =  sese  préci- 
pitant per  montana,  T.  IV,  vi,  p.  34;  T.  D.  p.  34; 
T.  A.  p.  i3a;  T.  J.  p.  i85;  =  Turcorum  a  Christia- 
nia capli,  Antiochia  obsessa,  T.  V,  1,  p.  35;  T.  VI, 
xi,  p.  44;  T.  VII,  111,  p.  48;  T.  D.  p.  35,  44,  48; 
T.  A.  p.  i34,  137,  i3g;  T.  J.  p.  186,  191;  A.  p.  a4a, 
344*  a49;  M.  p.  7g3;  R.  p.  891;  =  Christianorum 
fcre  omnes  inopia  pereunt,  Antiochia  obsessa,  T.  VI, 
v,  p.  4i;  T.  D.  p.  4i;  T.  A.  p.  i35;  T.  J.  p.  189, 
190;  A.  p.  a45,  a46,  a6i;  F.  p.  346,  348,  349;  G. 
p.  5o5;  C.  p.  647;  M.  p.  78a,  8i5,  833;  R.  p.  891; 
=  Agulanorum  ferro  cooperti ,  T.  X ,  1 ,  p.  59  ;  T.  D. 
p.  5g;  T.  A.  p.  i4a;T.  J.  p.  197;  M.  p.  808;=  Per- 
sarum  velocea,  C.  p.  670;=  Turcorum  auro  coo- 
perti, T.  X,  xi,  p.  7a;  T.  D.  p.  7a;  A.  p.  a43,  a6i. 

—  Chnstiani  equorum  carnes  manducant,T.  X,  xu, 
p.  73;  T.  D.  p.  73;  T.  A.  p.  i48;T.  J.  p.  aoi,  ao3; 
A.  p.  a58;  F.  p.  35if  365;  G. p.  498;  H.  p.  55o;C. 
p.  65 1;  M.  p.  81 5;  R.  p.  89a.  —  Equorum  coria,  A. 
p.  a58;  M.  p.  81 5. —  Milites  quidam  nécessita  te 
compulsi  equos  suos  vendunt,  Antiochia  obsessa, 
M.  p.  8a8.  —  Episcopus  Podiensis  praecipit  ut  quis- 
que  pro  posse  suo  annonam  equis  distribuere  nila- 
tur,  F.  p.  348;  G.  p.  5o3.  —  Equi  albi  sanctorum  pro 
Christianis  pugnantium,  T.  XI,  vm,  p.  81;  T.  D. 
p.  81;  T.  A.  p.  i5i;  T.  J.  p.  i83,  ao5;  A.  p.  3og; 
G.  p.  496;  M.  p.  796,  797  ;  =  exercitus  Kerbogae  a 
Christianis  capti,  T.  XI,  vin,  p.  8a;  T.  D.  p.  8a; 
T.  A.  p.  i5i;  T.  J.  p.  ao5;F.  p.  34g; G.  p.  5o5;  M. 
p.  834;  =  Arabum  in  valle  Dessem  a  Christianis 
capti,  T.  J.  p.  307;  A»  p.  374;  =  comiti  Raimundo  a 
rege  Etnessae  miltuntur.T.  XIII,  x,  p.  97  ; T.  D.p.  97; 
T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  aao;  A.  p.  375;  M.  p.  853; 
=  a  Tripoleos  rege  comiti  Raimundo  mitluntur, 
T.  XIII.  x,  p.  97;  T.  D.  p.  97,  T.  XIII,  lui,  p.  101; 
T.  D.  p.  ion  T.  A.  p.  i57,  i58;  T.  J.  p.  aïo, 
ait;  A.  p.  375,  378,  386;  M.  p.  857.  —  Merca- 
tus  equorum,  T.  XIII,  vu,  p.  g5;  T.  D.  p.  g5; 
T.  XIII,  xiii,  p.  loi;  T.  D.  p.  101;  T.  A.  p.  1 56, 
i58.  —  Equi  Sarracenorum  a  Christianis  propc 
Tripolim  capti,  T.  XIII,  x,  p.  g8;  T.  D.  p.  98;  A. 
p.  378;  M.  p.  854;  =  «b  eroiro  Gibelii  dono  dati 
duci  Godefrido,  T.  XIII,  xi,  p.  99;  T.  D,  p.  9g;  A. 
p.  378;  =  episcopo  Ratuatensi  dati,  T.  XIII,  xiu, 
p.  103 ;  T.  D.  p.  103  ;  T.  A  p.  i5g;T.  J.  p.  313;  A. 
p.  aga;  M.  p.  85g;  =  Christianorum  urbem  Hieru- 
salem  obsidenliurn ,  A.  p.  ag4»  3oo,  3o4;  =  Arabum 
et  Sarracenorum  a  Christianis  capti,  dum  Hierusalem 
oppugnatur,  T.  XIV,  i,p.  io3;T.  D.p.  io3;T.XV, 
iv,  p.  1 1  o  ;  T.  D.  p.  1 1  o  ;  T.  A.  p.  1 5g,  1 6 1  ;  T.  J. 
p.  aaa  ;  M.  p.  864  ;  =  a  Christianis  capli  prope  Asca- 
Jonem,  T.  XVI ,  vin ,  p.  1  1 7  ;  T.  D.  p.  117;  F.  p.  363; 

m. 


M.  p.  879  ;  =  Turcorum  Sarracenorumque  a  Chris- 
tianis capti,  F.  p.  377,  393,  4»4,  4 16,  417,  43o, 
46o;  G.  p.  53o,  536,  54i;  H.  p.  573;  =  Christianis 
desunt,  F.  p.  384,  3g7,  3g8;  =  Christianorum  a 
Turcis  capti,  F.  p.  3g8,  4og;  G.  p.  53a  ;  =  in  urbe 
Hierusalem,  F.  p.  4o4;  =  Provincialium ,  C.  p.  65 1; 
=  Veneticorum,  F.  p.  44g;  H.  p.  58o;  =  sili  ex- 
stincti,  F.  p.  4o5,  47  a;  G.  p.  536.  —  Equus  emiri 
Bagi-Seian,  C.  p.  656;  =  Balduini  régis,  F.  p.  3ga, 
397,  4oo;  G.  p.  534;  H.  p.  563;  ==  Fulcherii  Car- 
notensis,,  F.  p.  38i;  =  Rainaldi  Porcheti,  T.  J. 
p.  193;  =  Roberti  Flandrensis,  C.  p.  646;  =  Ro- 
geri  de  Barnavilla,  T.  J.  p.  198;  M.  p.  80g;  =  Tan- 
credi,  T.  J.  p.  31g.  —  Iter  equi,  C.  p.  613.  —  Loca 
equis  intia,  A.  p.  344-  —  Equi  dextrarii,  F.  p.  33o; 
=  famelici,  A.  p.  345,  346,  361;  F.  p.  336,  35 1;  = 
farii,  A.  p.  34g»  373,  378;  =  cursu  veloces,  M. 
p.  791.  —  Equus  paratur  ad  bellum,  F.  p.  4o5, 
434  ;  H.  p.  564. 
Erachia,  urbs  Asiae  (nunc  Eregli),  T.  A.  p.  i3o. — 
Vid.  /.  H  cracha, 

I.  Ebaclea,  urbs  Macedohiae  (nunc  Erekli),  F.  p.  33 1. 

II.  Eraclea,  urbs  Asiae  (nunc  Ercgli),  T.  D.  p.  3o; 
F.  p.  337  ;  G.  p.  496.  —  Vid.  J.  Heraclca. 

III.  Eraclea,  urbs  Syriae  (nunc  Marakia),  G.  p.  5ao. 

—  Vid.  Maraclea. 

Eraclia,  urbs,  Syriae  (nunc  Marakia),  C.  p.  681.  — 

Vid.  Maraclea. 
Eregli,  urbs  Asiae  (olim  Heraclea),  p.  767,  annot.  a. 

—  Vid.  /.  Heraclea. 

Erekli  ,  urbs  Macedoniae ,  p.  33 1 ,  annot.  L  —  Vid. 
I.  Eraclea. 

Eremita  (vid.  Petras  Heremita).  —  Eremita  quidam 
in  monte  Oliveti,  T.  J.  p.  317,  318;  A.  p.  393;  C. 
p.  685,  686,  688.  — Vid.  Reclusus,  Solitarius. 

Ermingareus  (Guiiielmus),  T.  J.  p.  309.  —  Vid.  Gui- 
lielmus  Ermingareus. 

Ernulfus,  G.  p.  5 16,  5 19.  —  Vid.  Arnulfus. 

Ertesi,  urbs  Syriae,  p.  63g,  annotai  —  Vid.  Artasium. 

Esaias,  propheta,  M.  p.  764.  —  Vid.  Isaias. 

Esas,  castellum  Syriae,  p.  354  et  annot.  e;  =  a  Turcis 
de  Aleph  obsidetur,  A.  p.  364,  365;  =  a  Borse- 
quino  obsessum,  F.  p.  471  et  annot.  d;  p.  47a.  — 
Varia?  nominis  forme  :  Asa,  A.  p.  364,  a65;  —  Ha- 
sar,  F.  p.  471  ;  —  Hasarth,  p.  a64  et  annot  e; 
p.  47 1  ♦  annot.  d. 

Escomds,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  8g. 

Esconics,  rex  Antiochiae,  T.  D.  p.  8g.  —  Vid.  Esco- 
mus. 

Esdoud,  urbs  Syriae  (olim  Azotum),  p.  354,  annot.  e; 
p.  3g4,  annot.  c;  p.  44i»  annot.  e.  —  Vid.  Azolam. 

Esdras  reaediûcat  Templum,  G.  p.  5 10. 

Eski-Kaleh,  noracn  castri  Exerogorgo,  p.  733,  an- 
not. a. 

Ethna  (Mons),  C.  p.  635. 
Ethnicus,  F.  p.  467. 

Eugharistia, T.  J.  p.  3i5;  C.  p.  681;  M.  p.  873.  — 
Vide  Commun io. 

Eofiiates ,  fluvius  Asiae,  F.  p.  333,  337,  338,  364, 
368,  4o8,  43i,  4aa,  4s3,  435,  4ag,  44it  445, 
455 ,  456 ,  46g ,  473  ;  G.  p.  4g4 ,  4g6  ;  H.  p.  54g , 
56g,  570,  571,  573,  578,  583;  R.  p.  8g3.  —  Eu- 
fratis  ortus,  F.  p.  433;  H.  p.  573.  —  Eufrates,  flu- 
men  Paradisiacum ,  F.  p.  46g.  —  Vid.  Euphrales. 

Eufratesia,  regio  Asiae,  H.  p.  54g,  573. 

118 


Digitized  by 


938 


INDEX  GENERAL1S. 


Euphratbs,  fluvius,  A.  p.  367;  C.  p.  637  ;  S.  p.  888. 

—  Vid.  Eufratcs. 
EuaorA,  regio,  T.  X,  m,  p.  6a;  T.  D.  p.  6a;  G.  p.  491, 

igù ,  497;  C.  p.  61 3,  629. 
Eoropia,  regio,  F.  p.  3a  1,  3a6.  —  Vid.  Europa. 
Eurus,  venlus,  C.  p.  669,  686,  690,  692. 
Eurydice,  uxor  Orphei,  C.  p.  620  et  annot.  d. 
Edstachides,  C.  p.  63a,  64i.  —  Vid.  Balduinus  1. 
Ecstachius  I,  Boloniœ  cornes,  pater  Godefridi  atque 

Balduini,  T.  J.  p.  170;  G.  p.  543;  C.  p.  6i5;  M. 

p.  73i- 

Ecstachius  II,  cornes  Bolontensis,  frater  Godefridi.  — 
Ortusejus,  A.  p.  3o8;  C.  p.  632.  —  Eustachius  cruce 
signatur,  À.  p.  3og  ;  M.  p.  732  ;  =  obsidet  Anliocliiam, 

C.  p.  64a;=cusiodit  tentoria,  T.  VI,  vui,  p.  43;  T. 

D.  p.  43.  —  Epistola  Euslachii  ad  Urbanum  papam , 
F.  p.  35o-35i.  —  Eustachius  adest  concilie,  in  ca- 
thedra B.  Pétri  Antiochiœ,  T.  XII,  vi,  p.  88;  T.  D. 
p.  88;  =  cœnat  cmn  Boamundo,  Antiochiœ,  T.  J. 
p.  2 1 5 ,  a  1 6  ;  C.  p.  657,  658  ;  =  in  casteîlo  ante  Hie- 
rusalem  pugnat,  T.  XV,  ni,  p.  108;  T.  D.  p.  108; 
T.  A.  p.  160;  G.  p.  5i 4;  M.  p.  866;  =  secundus  in 
murum  urbis  Hierusalem  ascendit,  T.  XV,  111, 
p.  \  08  ;  T.  D.  p.  1 08  ;  =  recipit  Neapolim ,  T.  XVI ,  1 , 
p.  111;  T.  D.  p.  m;  T.  A.  p.  161;  A.  p.  3o5;  M. 
p.  871;  =:a  Godefrido  revocatur,  T.  XVI,  1,  p.  111, 
na;T.D.  p.  m,  ua;T.  A.  p.  161;  A. p.  3o5;M. 
p.  87  a  ;  =  it  Ascalonem ,  T.  X VI ,  1  v,  p.  1 1 4  ;  T.  D. 
p.  1 14 ;  T.  A.  p.  161,  16a;  A.  p.  3o5,  3o6;  M. 
p.  874 ,  876. 

Ecstachius,  dominus  Caesareae  Sidonisque,  F.  p.  45o; 
H.  p.  58o;  =.  custos  terras  Hierosolimilanx,  F. 
p.  45o;  H.  p.  58o,  58 1  ;  =  moritur,  F.  p.  454;  H. 
p.  58a. 

Eustras,  rcx  Antiochiae,  T.  XIII,  1 ,  p.  89. 

EVANGELISTA,  F.  p.  353. 

Evangelium ,  T.  I,  i,  p.  g;  T.  A.  p.  131  ;  T.  J.  p.  173, 


ai3,  ai4;  F.  p.  3aa ,  3a3 ,  4o3;  G.  p.  498,  5u; 
H.  p.  55o  ;  C.  p.  606  ;  M.  p.  728, 739,  730.  — Jurarc 
super  Evangelia ,  T.  X ,  ix ,  p.  70  ;  T.  D.  p.  70 ;  T.  A. 
p.  147;  T.  J.  p.  201;  M.  p.  822.  —  Evangelium 
sancli  Pelri,  A.  p.  281  el  annol.  b;  p.  288. 
Evax  ABAiiE,  C.  p.  668,  671. 

Everardds  quidam  venator,  M.  p.  847-  —  Vid.  Ebrar- 
diis  Venator. 

Evermaros,  palriarcha  Hierosolimilanus,  G.  p.  538. — 
Vid.  Ebremarus. 

Evrardos  de  Puisatio,  miles,  venit  Romam,  T.  A. 
p.  123;  =  Turcos  fugat,  M.  p.  833;  =  Christianos 
increpat  in  templo  Salomonis,  T.  J.  p.  aa3;  C. 
p.  698.  —  Variae  nominis  formae  :  Ebrardus  Pusia- 
tensis ,  C.  p.  698  ;  —  Hebrardus  Puisiatensis ,  T.  J. 
p.  2a3;  —  Ewardus  de  Putcolo,  M.  p.  833. 

Evrardus  venator.  —  Vid.  Ebrardus  venator. 

Ewardls  de  Puteolo,  miles,  M.  p.  833.  — Vid.  Evrar- 
dus de  Puisatio. 

Ewrardus  miles,  frater  conjugis  Gualonis,  M.  p.  796. 

Exactio  de  hordeo  atque  de  ieguminibus  in  urbe  Hie- 
rusalcm  remitlilur,  F.  p.  445;  H.  p.  578. 

Exaltatio  Crucis,  festivitas,  F.  p.  444  et  annot.  b;  H. 
p.  577  et  annot.  d. 

Excommcnicare ,  T.  XVI,  ni,  p.  n3;  T.  D.  p.  1 13; T. 
A.  p.  îfla;  A.  p.  3o4»  3o6;  B.  p.  893.  —  Vid.j4na- 
ihematizare. 

Exerogorgo,  castrura  Asiaî  ( nunc  Esk fi  Kaleh ) ,  p.  733, 
annol.  a;  =  a  Christianis  capitur,  T.  I,  m,  p.  1 1, 12; 
T.  D.  p.  11,  ia;  T.  A.  p.  îaa;  T.  J.  p.  174,  175; 
M.  p.  733.  —  Altéra  nominis  forma  :  Scerogorgo, 
T.  J  p.  174. 

Exploratores,  T.  A.  p.  i36;  F.  p.  363;  F.  V.  p.  377; 
F.  p.  3g  1  ;  G.  p.  5o8 , 534  ;  H.  p.  553 , 568  ;  M.  p.  784 , 
85a,  877.  —  Vid.  Curritores,  Cursores. 

Ezeciiias,  rex,  F.  p.  46 1. 


F 


Faba,  T.  X ,  xii,  p.  73  ;  T.  D.  p.  73.  —  Grana  fabas,  A. 
p.  a68.  —  Novolla  faba,  T.  XIII,  xu,  p.  100;  T.  D. 
p.  100;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  an  ;  M.  p.  85a.  — 
Surculus  fabae,  F.  p.  34 1  ;  G.  p.  498.  —  Vid.  Fava. 

Faber  lignarius,  T.  J.  p.  319. 

Facdla,  F.  p.  358;  G.  p.  5i4. 

Falcamberga  ( Hugo  de) ,  miles,  G.  p.  5a4.  — Viâ.Hugo 
de  Sancto  Aldemaro. 

Falcatds,  a,  um.  —  Falcala  acies,  C.  p.  69a;  M.  p. 
?75.  _  Vid.  Fabc.. 

Faûc,  T.  J.  p.  aai;  F.  p.  358;  G.  p.  5i5. 

Famelici  equi,  A.  p.  a45,  a46,  a6i  ;  F.  p.  336,  35 1  ; 
=  Chrisliani,  A.  p.  271  ;  F.  p.  34 1,  365,  455. 

Famés,  T.  A.  p.  îai  ;  T.  J.  p.  173,  175;  C.  p.  710;  = 
Christianoruni  Nicaram  obsidentium ,  T.  II ,  xiv,  p.  a4  ; 
T.  D.  p.  a4;  T.  A.  p.  ia6;  T.  J.  p.  18a;  M.  p.  755; 
m  Christianoruni  Bomaniam  Iranseuntium,  T.  IV,  1, 
p.  39;  T.  D.  p.  39;  T.  A.  p.  i3o;  T.  J.  p.  1 84 ;  G. 
p.  496;  M.  p.  767  ;  —  peregrinonim  Antiochiarn  ob- 
sidentium, T.  V,  v,  p.  37;  T.  D.  p.  37;  T.  VI,  m, 
p.  4o;  T.  D.  p.  4o;  T.  VI,  vi,  p.  4a;  T.  D.  p.  4a;  T. 
A.  p.  i35,  i36,  i48;  T.  J.  p.  188,  190,  aao;  A. 
p.  a45;  G.  p.  /197,  498;  C.  p.  6/46,  647,  648,  65o, 


65 1  ;  M. p.  776,  777,  780,781,783,  791; S. p. 888; 
R.  p.  891,  893.  —  Famés  Turcos  in  urbe  Antiochia 
premiî ,  C.  p.  648 ,  649 ,  65 1 ,  653  ;  M.  p.  793  ;  =  pre- 
mit  Francos  in  eadem  urbe  inclusos ,  T.  X ,  xu ,  p.  73  ; 
T.  D.  p.  73-,  T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D.  p.  79;  T.  A. 
p.  i48,  i5o;T.  J.  p.  301,  303,  2o3,  3o4;A.p.  358, 
365,  268,  371  ;  F.  p.  34o,  34i,  346,  348,349, 
35i  ;  G.  p.  5o5;  C.  p.  65g,  660,  662,  663,  665, 
672,  676,  691;  M.  p.  8i4,  8i5,  831,  834,  833; 
R.  p.  89a,  893.  —  Famcs  Christianorum  Marram 
obsidentium ,  T.  XIII ,  m ,  p.  9 1  ;  T.  D.  p.  9 1  ;  T.  XIII , 
v,  p.  g4î  T.  D.  p.  94;  T.  A.  p.  i55;  T.  J.  p.  309;  A. 
p.  368,  369,  371,  37a;  F.  p.  35a ;  C.  p.  675;  M. 
p.  85o;  =  Christianorum  Hierusalem  obsidentium, 
T.  XIV,  1,  p.  io3;  T.  D.  p.  io3  et  seq.;  T.  A.  p.  i59; 
T.  J.  p.  317,  330;  A.  p.  393,  394;  F.  p.  358;  G.  p. 
5i3;  C.  p.  687,  691;  M.  p.  864,  865,  866;  =  in 
exercilu  Balduini Boamundique,  F.  p.  365; G. p.  5i8; 
H.  p.  55o,  55 1  ;  =  in  Romania  Francos  périrait,  F. 
p.  3tj8;  G.  p.  53a;  H.  p.  562;  =  Balduini,  H. 
p.  563;  =  in  urbe  Laodicia,  C.  p.  716;  =  Gos- 
celini,  F.  p.  456  ;  H.  p.  583;  =in  urbeHalapia,  F. 
p.  469.  —  Infantes,  famé  vcxaH,  plorant,  F.  p.  4*3. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


939 


Familia,  A.  p.  280;  =  impcraloris,  A.  p.  245;  = 
Àdemari  episcopi,  A.  p.  263;  =  comilis  Rahmindi, 
T.  VIII,  i,  p.  5o;  T.  D.  p.  5o;  A.  p.  270;  =  comitis 
Pictavensis,T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D.  p.  79;  F.  p.  399; 
=  Goscelini,  F.  p.  457;  H.  p.  583;  =  Pyri,  C. 
p.  65i,  65a. 

Faraon,  rex  Anliochise,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89. 
Faraldus  de  Tornaiz,  miles,  in venit  sanctam  îanceam, 
A.  p.  357. 

Farfar,  flumen  Syriœ,  T.  VII,  m,  p.  47;  T.  J.  p.  188; 
G.  p.  497.  —  Turci  prope  Farfar  vincuntur,  T.  VII, 
m,  p.  47;  T.  D.  p.  47,  48;  T.  J.  p.  i85,  186.  — 
Farfar  prope  Antiochiam  fluit,  T.  XIII,  i,  p.  89;  T. 
D.  p.89;T.A.p.  i54,  i56;T.J.p.  186;  C.  p.64i, 
64a,  643  <  647,  670  ;  M.  p.  844  ;  =  juxla  Caesaream 
fluit,  T.  XIII,  vu,  p.  95;  T.  D.  p.  95;T.  J.  p.  210; 
M.  p.  85 1.  —  Farfar  Damascenus,  C.  p.  64a. —  Vid. 
Orontes. 

Farii  equi,  A.  p.  249,  273,  278. 

Farina,  T.  VI ,  v,  p,  4i  ;  T.  D.  p.  4 1  ;  T.  XI,  vin,  p.  82; 
T.  D.  p.  82  ;  T.  XIII ,  ix ,  p.  97  ;  T.  D.  p.  97  ;  T.  XVI , 
vin ,  p.  1 1 7  ;  T.  D.  p.  1 1 7  ;  T.  A.  p.  1 35 ,  1 5 1 ,  1 57  ; 
T.  J.  p.  186,  189,  2o5,  210;  F.  p.  363,  3g4;  M. 
p.  782,851,852. 

Farreds  (Pons).  —  Vid.  Pons  Fcrreus. 

Fava,  T.  D.  p.  73.  —  Vid.  Faba. 

Fax,  T.  J.  p.  220;  C.  p.  691  ;  M.  p.  756, 846. 

FEMiN;E,in  urbeNicaea,  M.  p.  756 ,  757,  758;  =  Chris- 
tian® aquatn  potandam  Francis  praeliantibus  prope 
Doryteum  affermit,  T.  III,  11,  p.  25;  T.  D.  p.  25;  T. 
A.  p.  128;  T.  J.  p.  182;  M.  p.  761  ;  =  in  easlro, 
T.  J.  p.  igo;  =  in  urbe  Antiocbia,  T.  J.  p.  186, 
ig3,  197  ;  M.  p.  8o5;  =de  exercilu  ante  Anliochiam 
ejiciuntur,  F.  p.  34o  ;  G.  p.  498-499.  —  In  urbe  An- 
tiocbia feminae  paganœ  Francis  commisceutur,  T.  X, 
ix,  p.  69 ;  T.  D.  p.  69;  T.  A.  p.  i46;T.  J.  p.  201; 
A.  p.  252  ;  F.  p.  345  ;  G.  p.  498-499  ;  M.  p.  82 1 .  — 
Feminae  in  templo  Salotnonis  a  Chrîstianis  occi?ae,  T. 
XV,  iv,  p.  109;  T.  D.p.  109;  F.  p.  359;  G.  p.  5i5; 
=  Sarracenœ  in  urbe  Caesarea  captœ,  F.  p.  389;  = 
bisantios  inlra  se  occultant,  F.  p.  390;  H.  p.  55a.  — 
Nulla  in  exercitu  femina,  F.  p.  4 18.  — Vid,  Muîier. 

Fenestra.  =  mûri ,  T.  VIII ,  m ,  p.  48  ;  T.  D.  p.  48;  T.  A. 
p.  1 38  ;  T.  J.  p.  193  ;  =z  ecclesiae  Sepulcri ,  F.  p.  387. 

Fernus ,  fluvîus  Syriœ ,  F.  p.  33g ,  342 , 423  ;  G.  p.  497. 
—  Vid.  Orontes. 

Ferreds,  a,  dm.  —  Ferreae  lanceaî,  C.  p.  676,  677;  = 
manicas,  G.  p.  534-  —  Arma  ferrea,  T.  XIII,  iv, 
p.  92  ;  T.  D.  p.  92.  —  Ferreus  iychinus,  T.  J.  p.  2 14. 
21 5;  zzrPons  (super  Orontem),  C.  p.  647  (vid.  Pons 
Ferreus). 

Ferrdm,  C.  p.  696.  —  Agulani  cooperti  ferro,  T.  X,  1, 
p.  59;  T.  D.  p.  59;  T.  A.  p.  i42;  T.  J.  p.  197;  M. 
p.  808.  —  Ferrum  Angliae,  C.  p.  661. 

Ficus  (arbor).  —  Folia  fici,  T.  X,  xn,  p.  73-,  T.  D, 
p.  73;  T.  A.  p.  i48;  T.  J.  p.  2o3;  A.  p.  258. 

Fidelitas,  T.  I,  v,  p.  i4;  T.  D.  p.  i4î  T.  A.  p.  125, 
i43,  i54;  T.  J.  p.  176,  191,  198,  227,  228;  M. 
p.  742,  749,  809.  —  Sancti  Sepulcri  fidelitas, T.  IV, 
iv,  p.  32;  T.  D.  p.  32;  T.  A.  p.  i3i  ;  T.  J.  p.  i85 
(vid.  Fiducia).  —  Fidelitas  imperatoris,  T.  IV,  iv, 
p.  32;  T.  D.  p.  3a;  T.  VI,  v,  p.  4i;  T.  D.  p.  4i; 
T.  XIII,  vi,  p.  94;T.  D.  p.  94;T.  A.  p.  i3i,  i35; 
=  Urbani  papae,  F.  p.  329.  — Jurant  (idehtatem 
Anliocheni  Boamundo,  F.  p.  485. 


Fides.  —  SancLae  Fidis  sive  Fidei  feslivilas,  A.  p.  265 
et  annot.  b. 

Fiducia ,  T.  II,  11,  p.  18;  T.  D.  p.  18;  T.  II,  iu,p.i9; 
T.  D.  p.  19;  T.  II ,  vu ,  p.  2 1  ;  T.  D.  p.  2 1  ;  T.  II ,  xiv, 
p.  24;  T. XIII,  vi,  p.  94;  T.  D.  p.  g4;T.A.  p.  125, 
126,  i56,  i5g;  T.  J.  p.  176,  178,  179,  181,  209, 
210;  M.  p.  749  (vid.  Fidelitas).  —  Habere  fidu- 
ciam,  M.  p.  782. 

Fini  Christi,  T.  A.  p.  i44;  =  Dei,  T.  J.  p.  200;  F. 
p.  323;  G.  p.  5*8;  =  adoptionis,  T.  X,  vi,  p.  64;  T. 
D.  p.  64  ;  T.  A.  p.  1 44  ;  T.  J.  p.  200  ;  =  hominum , 
A.  p.  254. 

Filoména,  urbs  Asiac  (nnnc  A kschehr) ,  T.  J.  p,  2o3.  — 

Vid.  Philomena,  A  kschehr. 
Flagellatio  Christi,  G.  p.  5i  i . 
Flamines,  F.  p.  467. 

Flandrensis  cornes  (vid.  Robertus,  cornes  Flandrensis). — 
Peregrini  Flandrenses,  C.  p.  626,  627;  S.  p.  886.— 
Vîd.  Flandri,  Flandrigcna. 

Flandri  peregrini,  F.  p.  336. — Vid.  Flandrensis , Flan- 
drigena. 

Flardria,  regio,  T.  J.  p.  170;  F.  p.  329,  332,  335, 
348,  364;  G.  p.  4g3,  507, 5i3,  543;C. p.  616,646, 
65o,  657. 

Flandrigena,  T.  J.  p.  221,  222 ;  C.  p.  626,  646,660, 

666,  690,  693.  —  Vid.  Flandrensis,  Flandri. 
Flasco,  C.  p.  670. 

Flebotomare  faciunt  Franci  equos  et  asinos,  in  caslro 
Exerogorgo,  quorum  sanguinein  bibunt,  T.  I,  m, 
p.  12;  T.  D.  p.  12;  T.  A.  p.  122;  T.  J.  p.  175. 

Flumen,  prope  Iconium,  T.  IV,  11,  p.  3o;  T.  D.  p.  3o; 
T.  J.  p.  i84;  M.p.767;  =  prope  Antiochiam,  T.  VI, 
1,  p.  39  ;  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89;  T.  A.p.i34, 
139;  T.  J.  p.  186,  188,  192,  193-,  G.  p.  497,  498; 
C.  p.  643;  M.  p.  771,  779,  783,  784,  787,  83o, 

*  844;  S.  p.  890  (vid.  Orontes);  rr  prope  Archam, 
T.  A.  p.  157;  ML  p.  856  (vid.  Albana)^  =  prope 
Caesaream  Palacstioae,  F.  p.  475  et  annot.  d.  —  Flu- 
men Scaloniae,  T.  XVI,  m,  p.  n3;  T.  D.  p. 
T.  A.  p.  1 62  ;  A.  p.  3o3 ,  3o6  ;  M.  p.  873  et  annot.  c, 
p.  874,  879  (vid.  Sou-Krek).  —  Vid.  Flavius. 

Flovius,  prope  Antiochiam,  A.  p.  241,  242,  243,  245, 
247,  248,  249,  25o,  252  ;  C.  p.  653,  670,  671  ;  M. 
p.  793;  R.  p.  891,  892.  —  Pons  de  navibus  super 
fluvium,  A.  p.  243.  —  Fluvius  prope  Ramam,  A. 
p.  291;  =  prope  Ascalonem  (vid.  Soa-Krek),  A. 
p.  3o3,  3o6;  M.  p.  873,  874,  879.  —  Fluvius  Ra- 
plianiœ,  F.  p.  479  et  annot.  c;  ~  prope  Acram,  F. 
p.  479  et  annot.  d;  =  Archados,  F.  p.  479;  G.  V. 
p.  542;  C.  p.  680  (vid.  Albana).  —  Vid.  Flameiu 

Floxds  ventris  Tancredi,  T.  J.  p.  219. 

Foencm,  T.  VIII,  h,  p.  52;  T.  D.  p.  52;  T.  J.  p.  tg4; 
C.  p.  635;  =  siccum,  A.  p.  260. 

Foetor  magnus  in  urbe  Hierusalein,  T.  XV,  v,  p.  1 10; 
T.  D.  p.  110;  T.  A.  p.  161;  F.  p.  366;  M.  p.  869. 

Folidm.  —  Arborum  folia  manducant  Chrisliani,  T.  X, 
xii,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  T.  A.  p.  i48;  T.  J.  p.  2o3; 
A.  p.  258,  261. 

Fons  vivus,  ad  pedem  castri  Exerogorgi,  T.1, 111,  p.  12  ; 
T.  A.  p.  122;  T.  J.  p.  i75;  M.  p.  733.  —  Nullus 
fons  prope  Marram,  T.  XII,  m,  p.  85;  T.  D.  p.  85. 
—  Venae  fontium  prope  Hierusalem  a  Sarracenis  ob- 
clusaa,  A.  p.  293,  294.  —  Fons  in  urbe  Antiocbia, 
T.  XIII ,  1 ,  p.  89  ;  T.  D.  p.  89  ;  =  prope  Hierusalem 
(vid.  Sitoe),  T.  XIV,  m,  p.  io4,  io5;T.  D.  p.  io4, 

118. 


Digitized  by 


Google 


940 


INDEX  GENERALIS. 


io5 
p.  5u 


T.  A. 


p.  i5g,  160;  A.  p.  29^;  F.  p.  355;  G. 
■  Fontes  duo  Jordanis  ad  montis  Libani  ra- 
mena, F.  p.  367  ;  H.  p.  55o.  —  Fons  prope  Palmy- 
ratn ,  F.  p.  368  ;  =  vivus  e  silice  Moysis  virga  per- 
cusso  émanât,  F.  p.  38 1  ;  G.  p.  5a3;  H.  p.  556;  = 
in  Edessa,  G.  V.  p.  543;  =  prope  Mare  Rubrum,  H. 
p.  574. 

Fontenella  (Radulfus  de),  miles,  C.  p.  662.  —  Vkl. 

Radulfus  de  Fontenella. 
Fonticulus,  F.  p.  355.  —  Vid.  Fons. 
Forcenez  (Hugo  li),  miles,  T.  A.  p.  147,  1 48.  — Vid. 

Hugo  lo  Forsenet. 
Formagià,  F.  p.  469. 

Forsenet  (Hugo  io),  miles,  T.  X,  xi,  p.  71.  —  Vid. 

Hugo  lo  Forsenet. 
Forsonea  (Hugo),  miles.T.  J.  p.  202.  —  Vid.  Hugo  lo 

Forsenet. 

Fortdna,  F.  p.  43 1.—  Fortuna  vilrea  est,  F.  p.  4*8. 
Fossa,C.  p.  643,653. 

Fossatum  circa  castra,  in  obsidione  urbis  Antiocbia?, 
T.  J.  p.  189  ;  =  in  obsidione  urbis  Marra.  M.  p.  846. 

Fovea  plena  fmmento,  T.  IV,  11,  p.  35;  T.  D.  p.  35; 
T.  A.  p.  i3a  ;  T.  J.  p.  186;  M.  p.  775;  =z  plena 
Turcorum  mortuorum ,  T.  VII,  iv,  p.  49;  T.  D.p.  49; 
T.  A.  p.  139;  T.  J.  p.  193,-  =  in  qua  erat  sancta 
lancea  ,1  XI ,  iv,  p.  77  ;  T.  D.  p.  77  ;  T.  A.  p.  1 4g  ; 
A.  p.  257;  =  in  civitale  Marra,  T.  XIII,  v,  p.  93, 
T.  D.  p.  93;  T.  A.  p.  i55;  T.  J.  p.  209;  M.  p.  849; 
=  prope  Hierusalem,  T.  XV,  111,  p.  108;  T.  D. 
p.  108;  T.  A.  p.  160. 

Framea  (cnsis),  F.  p.  464,  472. 

Franci.  —  Indoles  Francorum,  T.  J.  p.  171.  —  Franci 
crucem  suraunt,  T,  I,  1,  p.  10;  T.  D.  p.  10  j  T.  A. 
p.  i9if  123,  T.  J.  p.  173,  174,  195;  F.  p.  3a4, 
326,  327,  336;  G.  p.  492,  493;  C.  p.  611,  617, 
633;  M.  p.  723,  731,  732,  733;  =  pleni  superbia, 
T.  I,  m,  p.  m;  T.  A.  p.  122;  T.  J.  p.  174;  =  a 
Turcis  occisi,  M.  p.  704,  735  ;  =  per  Ilaliam  trans- 
eunt,  F.  p.  329;  M.  p.  740,  741  ;  =  ad  flumen  Bar- 
darum  veniunt,  C.  p.  608,  609;  M.  p.  746;  =  in 
urbe  Constantinopoli  commoranlur,  M.  p.  743,  744, 
746,747,  749;=  obsident  Nicœam,T.  A.  p.  127; 
T.  J.  p.  180,  181,  182;  A.  p.  a3g,  24o;  F.  p.  333, 
398;  G.  p.  4g4,  495;  C.  p.  617,  618;  M.  p.  75o, 
758;  =  a  Nicaea  discedunt.  F.  p.  334;  G.  p.  4g5, 
4g6  ;  M.  p.  759  ;  =  Turcos  vincunt  prope  Dorylaenm, 
C.  p.  628;  M.  p.  760,  761,  762,  763,  764,  765;  = 
Turcos  superant,  prope  Heracleam,  T.  IV,  11,  p.  3o; 
T.  D.  p.  3o;  T.  A.  p.  i3o;  T.  J.  p.  i84;  F.  p.  337; 
G.  p.  497  ;  M.  p.  767  ;  =  prope  Tarsum  Turcos  fu- 
gant,T.IV,in,p.  3i  ;  T.  D.  p.3i;T.  A.  p.  i3o,  i3i; 
C.  p.  632,  636;  M.  p.  767;  =apud  Arlasium,  C. 
p.  64o,  64 1;  =  Antiocliiam  perveniunt,  F.  p.  33g; 
G.  p.  4g6;  —  quidam  ad  Afdhal  mittuntur,  T.  J. 
p.  2i3,  2i4,  2i5;  =  obsident  Antiocliiam,  T.  J. 
p.  191,  192,  ig4,  197»  'g8*  a,*ï  A-  P-  2/»2î  F- 
p.  33g,  34o;  G.  p.  497,  498;  C.  p.  ^64i,  644,  647, 
648,  649,  65i,  658;  M.  p.  775,  78^  788>  79*> 
808;  S.  p.  888.  —  Urbs  traditur  Francis,  G.  p.  5oo, 
5o6i  C.  p.  656;  M.  p.  799,  807,  8og.  —  Fronci 
Chems-Eddaulab  obsident  in  castro  Antiocheno,  T. 
X,  i,  p.  60;  T.  D.  p.  60.  —  Arma  Francorum  Ker- 
bogœ  allât».  T.  X,  m,  p.  61-62;  T.  D.  p.  61  62; 
T.  A.  p.  i43;  T.  J.  p.  ig8,  199;  M.  p.  810.  — 
Franci  in  urbe  Antiochia  inclusi,  T.  X,  îv,  p.  62  ;  T. 


D.  p.  62  ;  T.  XI,  1,  p.  75;  T.  D.  p.  75;T.A.p.  i/i4\ 
i/15,  i46,  i48,  i54;  T.  J.  p.  196,  198,  199,200, 
201;  A.  p.  253;  F.  p.  342,  345,  346,  347;  G. 
p.  5oo,  5oi,  5o2;  C.  p.  658,  659,  660;  M.  p.  811, 
81 4,  81 5,  821;  =  raurum  faciunt  (petra  et  calce) 
inter  se  et  Turcos,  T.  X,  »,  p.  72;  T.  D.  p.  72; 
T.  A.  p.  i48,  T.  J.  p.  202;  A.  p.  25g;  C.  p.  659; 
M.  p.  824.  —  Franci  miranlur  ignem  cœlestem, 
T.  X,  xii,  p.  72;  T.  D.  p.  72;  T.  A.  p.  1&8;  T. 
J.  p.  202;  C.  p.  665;  M.  p.  824;  =  sanclam  lan- 
ceam  vident,  T.  XI,  iv,  p.  77;  T.  D.  p.  77;  T.  A. 
p.  149;  T.  J.  p.  2o4;  A.  p.  257;  M.  p.  823,  825, 
8a6.  —  Legalio  Francorum  ad  Kerbogam,  T.  XI, 
iv-v,  p.  77-79;  T.  D.  p.  77-79;  T.  A.  p.  i4g,  i5o; 
T.  J.  p.  2o4;  A.  p.  25g;  F.  p.  347;  G.  p.  5o2-5o3; 
C.  p.  664,  665;  M.  p.  825,  826,  827;  R.  p.  893. 

—  Francorum  principes,  F.  p.  348;  G.  p.  5o3; 
M.  p.  7g  1  ;  =  acies ,  T.  XI ,  vi-vn ,  p.  7g;  T.D.  p.  79 ; 
T.  A. p.  i5o,  i5i;T.  J.  p.  2o5;  A.  p.  259,261,  262, 
281;  F.  p.  348,  34g;  G.  p.  5o3,  5o4,  5o5;  C. 
p.  666,  667,  668,  669,  670;  M.  p.  827,829,830, 
83 1 ,  832 ,  833 ,  834  ;  R.  p.  8g3.  —  Franci  Turcorum 
mulieres  occidunt,  F.  p.  34g,  35o;  =:  Godefrido 
duce,  Turcos  fugant,  A.  p.  267.  —  Urbs  Arlasium 
Francis  traditur,  C.  p.  672.  —  Franci  casirum  Tala- 
miniam  capiunt,  T.  J.  p.  206;  M.  p.  838;  =  Marram 
veniunt,  T.  A.  p.  i52,  i53,  i54,  i55;T.  J.  p.  207, 
208,  20g;  F.  p.  352;  C.  p.  674;  M.  p.  838,  845, 
85a;  =  ante  Arcbam,  C.  p.  682;  =  juxta  Cœsa- 
ream  bospitati,  T.  XIII,  vu,  p.  g5  ;  T.  D.  p.  95 ;  T. 
A.  p.  i56;T.  J.  p.  210;  A.  p.  272,  273;  M.  p.85i. 

—  Pignora  data  Francis  ab  Alexio  violata,  M.  p.  837. 

—  Franci  in  urbem  Caphaliam  veniunt,  T.  XIII,  ix, 
p.  g6;  T.  D.  p.  g6;  T.  A.  p.  1 56 ;  T.  J.  p.  21c;  M. 

p.  85 1,  85a.  —  Mos  Francorum  de  signis  alicujus 
principis  in  castello  quodara  positis,  A.  p.  275, 
292.  —  Usque  ad  Tripolim  Franci  equitant,  A. 
p.  285;  G.  p.  507  ;  M.  p.  853,  854,  856;  =  ve- 
niunt ad  urbem  Ramam,  T.  XIII,  xv,  p.  102;  T. 
D.  p.  102;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  212;  A.  p.  291, 
292;  F.  p.  354;  G.  p.  5o8;  M.  p.  85g;  =  ad 
urbem  Bethléem  perveniunt,  F.  p.  354,  355;  G. 
p.  509;  C.  p.  683;  =  Hierusalem  obsident,  T.  XIV, 
1,  p.  102  et  seq.  T.  A.  p.  159,  160,  161;  T.  J. 
p.  218,  219,  220,  221,  222;  A.  p.  293;  F. p.  355, 
357,  358,  359,36i;G. p.  5og,  5i5,  5i7;C.p.6o3, 
687,  6go,  691  ;  M.  p.  863,  864,  865,  866,  867, 
868,  869;  =  piscinam  aquœ  inveniunt,  G.  p.  5n; 
=  Templura  Salomonis  aggrediuntur,  T.  J.p.223;C. 
p.  696,  697,  6g8;  M.  p.  868.  —  Francorum  occi- 
sionem  sibi  pollicetur  hostis,  A.  p.  3o2 ,  3o4;  F. 
p.  363;  G.  p.  527.  —  Sarracenos  prope  Ascalonem 
Franci  vincunt,  T.  J.  p.  225;  A.  p.  3o6;  F.  p.  362, 
363;  G.  p.  517,  5i8;  C.  p.  763;  M.  p.  873, 
874,  875,  876,  877,  878,  87g;  =  castrum  Ar- 
sutb,  Godefrido  duce,  aggrediuntur,  F.  p.  388, 
H.  p.  558.  —  Franci  Edesseni  et  Antiocbeni,  F. 
p.  369;  G.  p.  519;  H.  p.  552.  —  Franci  contra  Tur- 
cos pugnant  prope  Barulb,  F.  p.  374,  375,  376; 
G.  p.  520;  H.  p.  553;  =  in  urbe  Joppe  Balduinum 
excipiunt,  F.  p.  378,  H.  p.  554;  =  urbem  Laodi- 
ciam  expugnant,C.  p.  708, 709.— Franci peregrini, 
tempore  Balduini,  F.  p.  383;  =  urbem  Caesaream 
capiunt,  F.  p.  38g,  3go;  G.  p.  527;  H.  p.  558, 55g; 
=  bisantios  a  Sarracenorum  oribus  foras  excutiunt, 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


F.  p.  3go;  G.  p.  527;  H.  p.  55g;  =  prope  Ramam 
Ascalonitas  exspeclant,  F.  p.  3go;  H.  p.  55g;  =z 
veniunt  Joppen,  F.  p.  3g  1;  H.  p.  55g,  56o;  = 
contra  Sarracenos  pugnant,  F.  p.  3g  1,  3ga,  3g3, 
3g4,  3g5;  G.  p.  5ag,  53o,  53i;  H.  p.  56o.  — - 
Ingens  exercitus  Francorum  per  Roruaniam  pergit, 
a  Turcis  vincitur,  F.  p.  3g8,  3gg;  G.  p.  53a;  H. 
p.  562;  C.  p.  709.  — Tortosam  Franci  expugnant, 
F.  p.  3gg;  G.  p.  53a,  533;  H.  p.  56a;  =  Archas 
transeunt,  F.  p.  3gg;  G.  p.  533;  =  ad  urbcm  Tri- 
polim  veniunt,  F.  p.  39g;  G.  p.  533;  =  prope  Ra- 
mam a  Sarracenis  victi,  F.  p.  4oi,  £02;  G.  p.  533, 
534;  H.  p.  56a,  563;  z=z  Sarracenos  prope  Joppen 
fugant,  F.  p.  4o5;  G.  p.  535,  536,  H.  p.  563,  564; 
=rin  Mesopolamia  vincuntur,  C.  p.  710,  712;  — 
Turcos  vincunl,  F.  p.  4i4,  4i5;  G.  p.  54o,  54 1, 
54a;  H.  p.  566,  567;  =  urbem  Baruth  expug- 
nant,  F.  p.  4a  1;  H.  p.  56g ;=  Turcos  prope  Caesa- 
ream  aggrediuntur,  F.  p.  4a3,  4a4  ;  =  prope  Tybe- 
riadem  a  Turcis  victi,  F.  p.  4a6,  427;  H,  p.  571; 
~  juxta  Sarmit  Turcos  Yincunl,  F.  p.  43o;  H.  p.  57a, 
573;  =  captivi  liberantur,  H.  p.  573;=mortuum  Bal- 
duinum  lugent,  F.  p.  436,  437  ;  H.  p.  575.  —  Qui- 
dam Turcus  Francos  alloquitur,  F.  p.  443;  H.  p.  577. 
— Franci  in  urbe  Antiochia ,  F.  p.  443, 444  ; =ab  urbe 
Hierusalem  Ascalonitas  fugant,  F.  p.  46o;  H.  p.  584, 
585  ;=  facti  Orientales,  F.  p.  468. —  Gens  Franco- 
rum, T.  III,  iv,  p.  27;  T.  D.  p.  27;  T.  IX,  iv,  p.  56, 
57;  T.  D.  p.  56 ,  57  ;  T.  IX,  vu,  p.  58;  T.  D.  p.  58; 
T.  X,  i,  p.  5g;  T.  D.  p.  5g;  T.  X,  v,  p.  63;  T.  D. 
p.  63;  T.  A.  p.  i3o,  i4i,  i4a,  i43,  i44,  i5i;  T. 
J.  p.  176,  181,  i83,  196,  ig7f  îgg,  ao6;  A.  p.  a5g, 
a64,  271,  3o3;  M.  p.  727,  736,  750,  812,  826, 
829. —  Foriitudo  Francorum, T.  A.  p.  159. — Nomen 
célèbre  Francorum,  M.  p.  870. —  Genus  Franco- 
rum, A.  p.  3o2.  —  Turci  de  Francorum  génère  se 
oriundos  dicunt,  T.  III,  iv,  p.  27,  T.  D.  p.  27  ;  T.  A. 
p.  129;  T.  J.  p.  i83.  — Exercitus  Francorum,  T.  A. 
p.  i4i,  i5i;T.  J.  p.  197;  A.  p.  254;  F.  p.  34g;  M. 
p.  746,  747,  7ga,  7gg,  811,  85o.  —  Collegium 
Francorum,  T.  J.  p,  198. —  Ecclesia  peregrina  Fran- 
corum, A.  p.  261.  —  Reges  Francorum,  A.  p.  309, 
317,  327  ;  H.  p.  568;  M.  p.  73g,  740;  =  regnum, 
R.  p.  890-  —  Vid.  Chrisïuini,  Percgrini. 

Francia,  regio,  T.  1 , 11,  p.  1 1 ,  T.  D.  p.  1 1  ;  T.  VI,  iv, 
p.  4o;  T.  D.  p.  4o;  T.  A.  p.  121,  i35;T.  J.  p.  170, 
174,  188,  228;  H.  p.  241;  F.  p.  3ai,  342,  35o, 
364;  F.  V.  p.  383;  F.  p.  3g3,  3g7,  4oo,  4i8;G. 
p.  491,  5o6,  533;  H.  p.  56o;  C.  p.  616,  689,  697  ; 
M.  p.  739,  74».  —  Usus  Francise,  F.  p.  474.  — 
Rex  Franciae,  C.  p.  65o,  680 ;  M.  p.  739  (vid.  /.u- 
dovicas,  Pkilippus). 

Francica  gens,  T.  X,  iv,  p.  6a;  T.  D.  p.  6a;  T.  J. 

P-  l99- 

Francigena,  T.  I,  m,  p.  11;  T.  D.  p.  m;  T.  VI,  iv, 
p.  4o;  T.  D.  p.  4o;  T.  A.  p,  i35,  i43,  i5o,  i63; 
T.  J.  p.  174,  188,  ao5,  ai8;  A.  p.  a44,  a5g;  M. 
p.  731 ,  7411  74a,  743,  766,  786,  810,  8ai,  855, 
867,  868,  882;  S.  p.  888.  —  Francigena;  in  civitate 
Hierusalem,  T.  XV,  m,  p.  109;  T.  D.  p.  109;  T.  A. 
p.  160;  A.  p.  3oo. —  Vid.  Franci. 

Francbs  quidam  murum  Antiochia?  ascendit,  A.  p.  25 1. 
—  Vid.  Franci. 

Frangi  agip  salip  (verba  arabica),  T.  XIV,  iv,  p.  io5, 
el  annol.  b;  T.  D.  p.  io5. 


FlMTERNITAS  ,  A.  p.  236. 

Frigus  in  obsessione  Antiochiae,  A.  p.  273;  F.  p.  34 1; 

G.  p.  498;  M.  p.  777,  780;  S.  p.  888;  R.  p.  891  ; 

=  in  exercitu  Balduini ,  F.  p.  365. 
Frisi  peregrini ,  F.  p.  336. 
Frondes  arborum,  M.  p.  81 5. 

Frons.  —  Signum  Crucis  in  fronte,  T.  J.  p.  170,  173-, 
M.  p.  741. 

Froctos  novi,  T.  XIII,  xii,  p.  100  ;  T.  D.  p.  100;  T. 

A.  p.  i58;  T.  J.  p.  211.  —  Uberlas  fructuum,  M. 

p.  775.  —  A  fructu  frumenti,  vini  et  olei  multipli- 

cati  sunt,  M.  p.  744-745. 
Frdmentcm,  T.  I,  111,  p.  12;  vm,  p.  16;  T.  V,  1, 

p.  35;  T.  D.  p.  35;  T.  VI,  v,  p.  4i;  T.  D.  p.  4i;  T. 

IX,  11,  p.  54;  T.  D.  p.  54;T.  XI,  vm,p.  82;  T.  D. 

p.  82;  T.  XIII,  vm,  p.  95;T.  D.  p.  95;T.XIII,  ix, 

p.  96,  97;  T.  D.  p.  96,  97;  T.  XIII,  xii,  p.  100;  T. 

D.  p.  100;  T.  XVI,  vin,  p.  117;  T.  D.  p.  117; 

T.  A.  p.  122,  124,  i32,  i35,  i4o,  1 5 1 ,  i56, 

i57,  i58;  T.  J.  p.  174,  177,  186,  188,  189,  ig5, 

ao5,  210,  211;  A.  p.  276,  291;  F.  p.  327;  G. 

p.  492 ,  5oo  ;  C.  p.  663  ;  M.  p.  733 ,  771,  775 ,  779, 

782 , 85 1 ,  85a  ;  =  carum ,  T.  V,  v,  p.  37  ;  T.  D.  p.  37  ; 

T.  VI,  m,  p.  4o;  T.  D.  p.  4o;  T.  A.  p.  i33;  T.  J. 

p.  187  ;  M.  p.  781  ;  =  novum,  T.  XIII,  xii,  p.  100; 

T.  D.  p.  100;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  211.  —  Grana 

frumenti ,  A.  p.  268. 
Folcher,  rex  Antiochian,  T.  D.  p.  8g.  —  Vid.  Pal- 

oher. 

Fulcherius  Carnotensis,  régis  Balduini  nolarius,  A. 
p.  3og.  —  Prologus  hisloriae  ejus,  F.  p.  3i 9 ,  320. 

—  Fulcherius  peregrinus ,  F.  p.  327  ;  =  scriptor  His- 
toriœ  Bellisacri,  F.  p.  327  ;  ab  exercitu  cum  domno 
Balduino ,  apud  Mariscum ,  discedit ,  F.  p.  337  ;  =  ca- 
pellanus  Balduini,  F.  p.  33g;  =  venit  cum  Balduino 
Laodiciam,  F.  p.  365;  =  it  Hierusalem  videlque 
quanta  exercitus  passus  fuerit,  F.  p.  365;  —  laudat 
Josephum,  F.  p.  367;  =  laudat  Hieronymum,  F. 
p.  367  ;  =  videt  mare  Morluum ,  F.  p.  367  ;  =  Turco- 
rum  in?idiis  vix  eripitur,  F.  p.  375;  =  mare  Mor- 
tuum  describit,  cujus  aquam  gustu  tenlans  elleboro 
amariorem  invenit,  F.  V.  p.  37g;  F.  p.  38o;  = 
adest  officio  vigiliarum  Paschae,  F.  p.  385,  386; 
=  nudipes  in  processione ,  F.  p.  4 1 3  ;  =  scientia  ru- 
dis,  res  narrât  prout  oculis  Yidit,  F.  p.  4 1 5  ;  =r  sequi- 
tur  Balduinum  usque  Caesaream ,  F.  p.  4a4  ;  =  avido 
corde  rimalur  cujusmodi  mare Rubrum  sit ,  F.  p.  432  ; 
=  ne  crux  sancta  ab  hostibus  capiatur  pertiraescit, 
F.  p.  446;  =  in  urbe  Hierusalem  manet,  F.  p.  45 1. 

—  jEtas  auctoris ,  F.  p.  457  et  annot.  d;  p.  473  et  an- 
nol. 6.  —  Fulcherius  videt  bestiam  quanidam  por- 
tentosam  apud  Neapoliin,  F.  p.  475.  —  Auclor  libri 
qui  inscribitur  Gesta  Francorum  se  illa  dicil  enucleare 
qnae  narravit  Fulcherius,  G.  p.  4g2. 

Fulcherius  Carnotensis,  miles,  M.  p.  799  et  annot.  c; 
p.  800,  8o5.  —  Vid.  Fulgerins. 

Fdlcherds  Carnotensis,  F.  p.  327,  339,  365;  F.  V. 
p.  378;  F.  p.  38o,  385 ,  4i5.  —  Vid.  Fulcherius  Car- 
notensis. 

Foi.co,  Andegavensis  cornes,  A.  p.  3cg;  G.  V.  p.  543; 

=:  rex  Hierosolimitanus ,  A.  p.  3og  ;  G.  V.  p.  543. 
Fulgerius ,  fraler  Budelli  Carnotensis,  p.  654,  annot. 

d;  p.  799,  annot.  c;  —  murum  Antiochiae  primus 

ascendit,  A.  p.  25 1;  M.  p.  7gg,  800,  8o5  =  fralrcs 

Pyri  occidit,  M.  p.  800. 


Digitized  by 


949 

INDEX  GENERALIS 

Fomos  tormentoram  corum  ascendat  in  sœcula  sœculorum 

dictum  de  Gomorrha ,  etc.  H.  p.  55i. 
Fonda  instrument!,  T.  II,  xii,  p.  23;  T.  A.  p.  i27;  T. 

J.  p.  180;  C.  p.  679,  699;  M.  p.  757,  775 ;  =  inge- 

«».  T.  XV,  h,  p.  ,o7;  T.  D.  p.  107;  =  balearis,  T. 

J-  P-        C.  p.  674,  691. 
Fundibalist*,  in  oppugnalîone  urbis  Hierusalem,  G. 

p.  5i4. 

Fondiboiom,  F.  p.  34o,  358,  43o;  G.  p.  498,  5i3, 
5i4. 


Fdnditorbs,  C.  p.  610. 

Fdndos  instrumenti,  T.  D.  p.  23.  —  Vid.  Funda* 
Fdnes,  T.  II,  xii,  p.  a3;  T.  D.  p.  a3;  T.  VIII,  11,  p.  5a; 
T.  D.  p.  5a;  T.  A.  p.  127;  T.  J.  p.  180, 194,  200, 
226 ;  A.  p.  253;  F.  p.  333;  G.  p.  5o2;  C.  p.  652, 654, 
657,  659,  662,  663;  M.  p.  765,  81 5  (vid.  Corda).  - 
Instrumenti  funes,T.  J.  p.  221;  A.  p.  299;  F.  p.  358; 
G.  p.  5 15 ;  C.  p.  691;  C.  p.  703. 
Fostis,  T.  XIV,  v,  p.  106;  T.  D.  p.  106;  T.  J.  p.  181; 
A.  p.  279;  M.  p.  765. 


Gabala,  urbs  Syriae  (mine  Djebali),  p.  99,  annot.  a  — 

Vid.  Gibellarn. 
Gabaopt,  F.  p.  355. 

Gabriel,  dux  Meliliniae,  F.  p.  368  et  annot.  rf;p.  369; G. 

p.  5 19  et  annot.  e;  H.  p.  55 1  et  annot.  e;  p.  552.  — 

Vid.  Khauril,  Gabrikel. 
Gàbribel,  dux  urbis  Melitiniae,  G.  p.  519  et  annot.  e. 

—  Vid.  Gabriel  Khauril 
Gaderius,  rex  Antiocbiae,  T.  D.  p.  89.  —  Vid.  Galderius. 
Gades,  C.  p.  669. 
Gaditandm  fretum,  F.  p.  483. 

Gaperius,  rex  Antiochiae,  T.  D.  p.  89.  —  Vid.  Gafernus. 

Gafernus,  rex  Antiocbiae,  T.  XIII,  1,  p.  89. 

Gagia  (Hisnardus  de)  miles,  A.  p.  248.  —  Vid.  His- 

nardus,  miles  de  Gagia, 
Gaina  (id  est  vagina),  T.  D.  p.  58. 
Galaad,  nions,  F.  p.  447,  458;  G.  p.  497;  H.  p.  57g, 

584;  =  urbs,  F.  p.  461. 
Galapbia, urbs Syriae. —  Rex  urbis Galaphiae,G.p.497, 

539;  p.  891,  annot.  a.  —  Vid.  Rodoan,  rex  Halapim. 
Galapia,  urbs  Syriae,  R.  p.  891.  —  Rex  urbis,  R. 

p.  891  et  annot.  a.  —  Vid.  Rodoan  et  Galaphia. 
Galderius,  rex  Anliochiae,  T.  XIII,  i,  p  89. 
Galea,  T.  J.  p.  i74,  220,  22i,  223,  226;  F.  p.  333; 

G.  p.  529,  54o;  C.  p.  624,  625,  629,  636,  645, 
691;  M.  p.  74i,  765,  781,  784.  —  Milite»  vendunt 
galeas,  T.  IV,  vi,  p.  34;  T.  D.  p.  34;  T.  A.  p.  i32; 
T.  J.  p.  i85;  M.  p.  77o,  771.  —  Galea  lucida,  F. 
p.  395,  472. 

Galerannus,  cognatus  Goscelini,  H.  p.  579,  58o,  582  , 

584.  —  Vid.  Gualerannus. 
Galerus  optimus,  F.  p.  349;  =  auratus,  F.  p.  363. 
Galferius  Dastors,  miles,  T.  J.  p.  206.  — Vid.  Gol- 

ferius  de  Turribus. 
Galferius  de  Lasturs,  miles,  T.  J.  p.  ig3  et  annot.  d. 

—  Vid.  Golferius  de  Turribus. 
Galicia,  regio  Hispaniae,  A.  p.  309. 
GaliljEA,  regio  PaJaestinœ,  F.  p.  46 1,  462;  G.  p.  5i2; 

H.  p.  55oj  zzzaustralis,  C.  p.  686.  —  Mare  Gai ilaeae , 
F.  p.  367,  4a6,  432,  477ï  G-  P-  5l9i  H-  P-  57>- 

Galiljiï,  populus  Palaestinae,  F.  p.  35 1,469;  C.  p.  684. 

Galli,  populus,  C.  p.  616 ;  =  peregrini,  T.  I,  11, 
p.  10;  T.  D.  p.  ioï  T.  A.  p.  121  ;  T.  J.  p.  170;  F. 
p.  336;  C.  p.  625,  626,  665;  C.  p.  687,  702;  M. 
p.  7a7#  —  Gallorum  comités,  T.  J.  p.  218;  =  prin- 
cipes, M.  p.  755;  =  regiones,  T.  I,  1,  p.  9,  10;  — 
naliones,  T.  D.  p.  9;  =  provinciœ,  T.  D.  p.  10; 
T.  VI,  iv,  p.  4o;  T.  D.  p.  4o.  —  Vid.  Franci,  Gai- 
licani. 

Gallia.  —  Regiones  Gallia;,  T.  A.  p.  12 1;  T.  J.  p.  169  , 


i73,  229;  —  fines,  M.  p.  723.  — Galliae,  F. 
p.  32i,  398;  G.  p.  532,  538;  H.  p.  56a,  568;  C. 
p.  6i7,  646;  —  Galliarum  palriae,  T.  J.  p.  190. 

—  Scelus  Galliae,  T.  A.  p.  i35;  T.  J.  p.  188;  =  cu- 
ria,  C.  p.  680.  —  Ecclesia  Sancti  Leonardi  in  Gallia, 
T.  J.  p.  228.  —  Boamundus  in  Gallia,  F.  p.  4io, 
4i7.  —  Gens  Galliae,  C.  p.  610,  71a ;  =  duces,  T. 
p.  6i3,  676. 

Gallicani,  populus.  —  Gallicanorum  palriae,  T.  1, 1, 
p.  1 1  ;  T.  J.  p.  228.  —  Gallicana  gens,  M.  p.  744, 
870.  —  Vid.  Galli. 

Gallicus,  a,  dm.  —  Gallicus  populus,  T.  J.  p.  170;  = 
rex,  C.  p.  616;  =  clamor,  C.  p.  618.  —  Audacia 
Gallica,  C.  p.  625;=  nobilitas,  C.  p.  664;  =  terra, 

C.  p.  702.  —  Arma  Gallica ,  C.  p.  667.  —  Ensis  Gal- 
licus, C.  p.  697.  —  Vid.  Franci,  Galli,  Gallicani. 

Gallina,  T.  X,  xii,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  T.  XIII,  ix, 
p.  97;  T.  D.  p.  97  ;  T.  A.  p.  i48;  T.  J.  p.  ao3;  A. 
p.  258. 

Galterids  sine  Habere, miles,  p.  1 1,  annot.  d;  p.  735, 
annot.  a;  =  dux  peregrinorum ,  T.  I,  iv,  p.  i3;  T. 
'  D.  p.  i3;  T.  A.  p.  122;  T.  J.  p.  175?  F.  p.  328;  M. 
p.  735;  =  a  Turcis  occiditur,  T.  I,  iv,  p.  i3;  T.  A. 
p.  122;  F.  p.  328;  M.  p.  735.  —  Variae  nominis 
formae  :  Gnallerius  sine  Habere,  T.  J.  p.  175;  — 
Gauterius,  T.  D.  p.  i3;  —  Walterius  sine  Habere, 
T.  A.  p.  122  ;  — Walterius  sine  Pecunia,  F.  p.  3a8; 
M.  p.  735. 

Gambasium,  A.  p.  299. 

Ganz  (Balduinus  cornes  de) ,  miles ,  S.  p.  886  et  annot  /. 

—  Vid.  Balduinus,  cornes  de  Ganz, 
Gargara,  C  p.  6s5. 

Gasconia,  regio  Galliae,  A.  p.  244- 

Gasto  de  Biarz,  miles,  castrum  Macbomariae  aervat, 
T.  VIII,  1,  p.  5o;T.  D.  p.  5o;T.  J.  p.  i93;:=:quu> 
tam  aciem  cura  Tancredo  ducit,  T.  XI,  vi,  p.  79;  T. 

D.  p.  79;  =  operariis  prsefectus  in  obsidione  Hieru- 
salem ,  A.  p.  297  ;  =  dat  vexillum  Sarracenis,  T.  XV, 
iv,  p.  1 10 ;  T.  D.  p.  110;  T.  A.  p.  161  ;  =  it  Asca- 
lonem,  T.  XVI,  iv,  p.  n4;  T.  D.  p.  u4;  T.  A. 
p.  162;  A.  p.  3o6;  M.  p.  874.  — Variae  norainis 
formae  :  Gasto  de  Bearno,  T.  J.  p.  193;  — Gasto  de 
Beardo,  A.  p.  2g7;  —  Gaston  de  Bearn,  T.  XI,  vi, 
p.  79;  T.  D.  p.  79;  T.  XV,  iv,  p.  110;  T.  XVI, 
iv,  p.  n4;  T.  J.  p.  ig3;  —  Gastos  de  Bearzt,  T. 
D.  p.  1 1 4  ;  —  Gasto  de  Becr,  T.  A.  p.  1 6 1  ;  —  Guas- 
tom  de  Bcbert,  M.  p.  874;  —  Gaslos  de  Biart,  T. 
D.  p.  5o;  —  Gaslos  de  Bieriz,  T.  D.  p.  1 10. 

Gaudemarqs  Carpinelle,  miles.  —  Vid.  Gaudemarus 
Carpinellus. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  G 

Gaudemabus  Carpinellus,  miles,  cruce  signalur,  A. 
p.  307;  =  il  ad  porlum  Joppe,  T.  XIV,  11,  p.  io3, 
jo4;  T.  D.  p.  io3,  io4;  A.  p.  296,  290;  =  domi- 
nus  plnrimorum  caslrorura,  A.  p.  307  et  annol.  e; 
—  signifer  exercitus,  A.  p.  307;  —  ab  Ascalonitis 
viclor  inlerficitur,  A.  p.  307,  3o8.  —  Corpus  ejus  ad 
solem  siccatum,  anle  Sanctum  Sepulcmm  ponitur,  A. 
p.  3o8.  —  Post  mortem  apparet  Hugoni  Lugdunensi 
archiepiscopo,  A.  p.  3o8. 

Gacffier  de  Las  Tours,  miles,  p.  92 ,  annol.  a.  —  Vid. 
Goiferius  de  Turribus. 

Gaufredus  de  Monte  Scabioso,  miles,  cruce  signatur, 
T.  A.  p.  124;  T.  J.  p.  177;  =  a  Turcis  prope  Dory- 
lœum  occidilur,  T.  III,  iv,  p.  27  ;  T.  D.  p.  27;  T.  A. 
p.  129;  T.  J.  p.  i83.  —  Exercitus  Gaufredi,  T.  X, 
xi,  p.  71;  T.  D.  p.  71  ;  T.  A.  p.  i48;T.  J.p.202.  — 
Variae  nominis  forma?:  Goffredus  de  Monte  Scabioso, 
T.  D.  p.  71;  —  GoflYidus  de  Monte  Scabioso,  T.  J. 
p.  177,  i83;  —  Gosfredus  de  Monte  Scajoso,  T.  A. 
p.  i48; — Godefredusde  Mon  te  Scabioso,  T.  XI,  p.  71; 
T.  A.  p.  129;  —  Joffredus  de  Monte  Scabioso,  T.  J. 
p.  202;  —  Hunfredus  de  Monte  Scabioso,  T.  A.  p.  124. 

Gaufridus  comes  Vendomensium  ,  p.  4oo,  annot.  d;  = 
cruce  signatur,  F.  p.  4oo;  G.  p.  533;  —  in  urbe 
Joppe  manet,  H.  p.  56 1  ;  =  in  urbe  Rama  occidilur. 
G.  p.  534.  —  Altéra  nominis  forma  :  Goffridus  Vendo- 
mensis,  G.  p.  533,  534. 

Gauterios,  miles,  T.  D.  p.  i3.  —  Vid.  Galterius. 

Gaza,  dux  Turcorum,  F.  p.  443. —  Vid.  Ilghazi. 

Gaza,  urbs  Syriœ,  F.  p.  432;  =  ab  Alexandre  capta, 
F.  p.  462.  —  Babilonii  transeunt  urbem  Gazam,  F. 
p.  48i. 

Gaza  (thésaurus) ,  F.  p.  363;  C.  p.  661,  674 ,  679,  701, 
708. 

Gazami,  rex  Antiocbiœ,  T.  D.  p.  90.  —  Vid.  Gazant. 
Gazam,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  90. 
Gazela,  nomen  equi  Balduini,  G.  p.  534. 
Gazianus,  rex  AnUocbiœ,  T.  XIII,  1,  p,  90;  T.  D.  p.  90. 
Gedeon,  F.  p.  43 1  ;  =  judicat  Israël,  F.  p.  46o. 
Gehenna,  A.  p.  262. 

Gelasids  II,  papa,  p.  442,  annot.  b;  =z  obit,  F. 
p.  442. 

Gelisaslan,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G.  p.  5o4. 
Gemelmdc,  emirus  Ascalonita,  H.  p.  566,  567.  — Vid. 

Djemaî  Almolk. 
Gemelmulg ,  dux  Ascalonensis ,  F.  p.  4 1 4 ,  4 1 5.  —  Vid. 

Djernal  Almolk. 
Gemlik,  nomen  urbis  Civilo,  p.  734,  annot.  4;  p.  885, 

annot.  c.  —  Vid.  Civetot,  Civito,  Civitot,  Civiloth. 
Gemma,  T.  J.  p.  2i5,  216,  222,  223;  C.  p.  619,  681, 

693,  694,  695,  700,  701,  714;  M.  p.  878;  S. 

p.  887. 

Gena.  —  Gênas  laniare,  raos  Armenorum,  G.  p.  526. 
Genaii  Eddadle,  Emessœ  princeps,  p.  97,  annol.  c; 

p.  210,  annot./;  p.  275,  annot.  a;  p.  373,  annoL4; 

p.  520,  annot.  d;  p.  552,  annot./;  p.  853,  annol.  a; 

=  nuntios  Raimundo  millit,  T.  XIII,  x,  p.  97  ;  T.  D. 

p.  97  ;  T.  A.  p.  1 57  ;  T.  J.  p.  210,  275  et  annol.  a; 

M.  p.  853;  =  Balduinum  aggreditur,  F.  p.  373, 

374  ;  G.  p.  520;  H.  p.  552.  —  Altéra  nominis  forma  : 

Ginahadoles,  F.  p.  373;  H.  p.  552. 
Genesar  Jacus,  F.  p.  367. 

Gentamasnil  (Willelmus de) ,  miles,  T.  X,  vin,  p.  67. 

—  Vid.  Willelmus  de  Grenlamusnil. 
Grntiles.T.  J.p.  169;  G.  p.  5io;C.  p.  606;  M.  p.  870. 


ŒltALIS.  943 

Genurnsks,  popnlus  Ilaliai,  naves  ad  porlum  Sancti  Si- 
rneonis  applicant,  A.  p.  2  42 ,  290.  —  Naves  Genuen- 
sium in portu Joppe,  A. p.  294,  295,  298. —  Genuen- 
ses  in  obsidione  urbis  Hierusalcm ,  A.  p.  298  ;  = 
peregrini,  G.  p.  519.  —  Naves  Geuuensium  apud 
porlum  Laodiciœ  biemant,  F.  p.  385;  G.  p.  523, 
524'  H.  p.  558.  —  Genucnses  cum  Balduino  rege 
paclum  faciunl,  F.  p.  387,  388;  G.  p.  527,  536;  H. 
p.  558  ;  rr  urbem  Cœsaream  capiunt ,  F.  p.  390  ;  = 
urbem  Acram  obsident,  F.  p.  407,  4o8;  G.  p.  537; 
H.  p.  565;  =  urbem  Tripolim  expugnant,  F.p.419, 
420;  H.  p.  569. — Allera  nominis  forma  :  Januenses, 

A.  p.  298;  F.  p.  385;  F.  V.  p.  387,  388,  390,  407, 
419,  420;  G.  p.  519,  5a3,  524»  527,  536,  537; 
H.  p.  558,565. 

Geon,  fluvius,  F.  p.  432  et  annot.  /;p.  433,  4^6;  H. 

p.  573.  —  Varia?  nominis  forma?:  Gyon,  F.  p.  433, 

436;  —  Gion,  H.  p.  573.  —  Vid.  Nilas. 
Georgids  (sanctus)  invictus  miles,  Cliristanorum  mili- 

tiœ  signifer,  T.  J.  p.  173;  M.  p.  796,  859;  =z  prope 

Dorylœum  pugnat  in  Turcos,  T.  J.  p.  i83;  G. 

p.  496;  =  in  Kerbogam  pugnat,  T.  X,  ix,  p.  69; 

T.  D.  p.  69;  T.  XI,  vin,  p.  81;  T.  D.  p.  81;  T.  A. 

p.  i5i  ;  T.  J.  p.  2o5;  M.  p.  832.  —  Corpus  ejus  in 

ccclesia  Ramatensi  rcquiescil ,  T.  XIII,  xiii,  p.  102; 

T.  D.  p.  102;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  212;  A. 

p.  292;  M.  p.  859.  —  Reliquiœ  ejus,  A.  p.  290.  — 

B.  Georgius  apparet  Petro  Desiderio,  A.  p.  290;  = 
dux  exercilus  A.  p.  290,  292.  —  Filius  S.  Georgii, 
G.  p.  543. 

Gerardus  senex  de  Melione,  M.  p.  833;  ~  a  Turcis 
occidilur,  M.  p.  833. 

Gerasa,  urbs  Syriœ  (nunc  Djerasch  sive  Dscherrasch) , 
p.  447,  annot.  b;  =  a  Balduino  diruta,  F.  p.  446, 
447;  H.  p.  578,  579.  —  Begio  Géras®,  F.  p.  462. 

—  Altéra  nominis  forma  :  Jarras,  F.  p.  447;  H. 
p.  578. 

Germani,  populus,in  conciîioClaromonlano, M.  p.727. 
Getsemani,  villula  Palœstinœ,  G.  p.  5i2.  —  Vid.  Jes- 
semani. 

Ghor,  vallis  silvestris,  F.  p.  379  et  annot.  c;  H.  p.  555 
et  annot./. 

Ghor-Safieh,  villa  Syriœ,  p.  38o,  annol.  a.  —  Vid. 
Segor. 

Girel,  urbs  Syriœ  (nunc  Djebali)*  p.  99,  annol.  a;  C. 

p.  681.  —  Vid.  Gibellum. 
Gibelet,  urbs  Syriœ  (nunc  Djebaïl)^  p.  101,  annot.  d. 

—  Vid.  Gibelon. 

Gibelet  h  ,  urbs  Syriœ  (nunc  Djebatl) ,  C.  p.  683.  —  » 
Vid.  Gibelon. 

Gibelinus ,  palriarcha  Hierosolimitanus,  F.  p.  467. 

Gibellulum  ,  castellum  Syriœ  (nunc  Djebali) ,  F.  p.  35a 
el  annot./;  p.  399.  —  Vid.  Gibellum. 

Gibellum,  urbs  Syriœ  (nnne  Djebali),  p.  99,  annot.  a; 
p.  21 1,  annot.  c;  p.  365, annol.  b;  G.  p.  507;  p.  855, 
annot.  d. —  Baimundus  vult  aggredi  urbem  Gibellum , 
A.  p.  273. —  A  Godefrido  el  Boberlo  Flandrensi  Gi- 
bellum oppugnatur,  T.  XIII,  xr,  p.  99;  T.  D.  p.  99; 
T.  A.  p.  i57;  T.  J.p.  an;  A.  p.  277;  F.  p.  3.r>2;G. 
p.  507;  M.  p.  855,  —  Dominus  Gibelli  pacem  facit 
cum  Godefrido,  T.  XIII,  xi,  p.  99;  T.  D.  p.  99;  T. 
A.  p.  157;  T.  J.  p.  21 1  ;  A.  p.  278;  M.  p.  855.  — 
Arnulfus  Gibellum  transit,  T.  J.  p.  2i5;  C.  p.  681, 
700.  —  Balduinus  transgreditur  per  urbem  Gibel- 
lum, F.  p.  365,  373;  G.  p.  520;  H.  p.  552  — Franri 


Digitized  by 


944 


INDEX  GENERALIS. 


cruce  signati  per  Gibellum  commeant,  F.  p.  39g; 
G.  p.  533.  —  Variae  nominis  formae  :  Gabala,  p.  99, 
annot.  a  ;  —  Gibel ,  C.  p.  68 1  ;  —  Gybcl ,  T.  J.  p.  2 1 5  ; 

—  Gibellulum,  F.  p.  35a,  399;  —  Gybellulum,  G. 
p.  533;  —  Gybelluin,  G.  p.  5ao;  C.  p.  700. 

Gibelon,  urbs  Syriae  (nunc  Djebail),  p.  101,  annot.  d; 

p.  858,  annot.  b. —  Christiani  in  urbe  Gibelohe  sitiin 

patiuntur,  T.  XIII,  xiii,  p.  101  ;  T.  D.  p.  101  ;  T.  A. 

p.  i58;  T.  J.  p.  212;  G.  p.  507;  C.  p.  683;  M. 

p.  858.  —  Variae  nominis  formae  :  Biblius,  G.  V. 

p.  54a;  —  Byblos,  p.  101,  annot.  d;  —  Gibelet, 

p.  îoi,  annot.  d;  —  Zebar,  T.  A.  p.  1 58 ;  — Zebari, 

T.  J.  p.  212;  — Zebaris,  M.  p.  858. 
Gimelmuc,  dux  roilitiae  Ascalonis,  G.  p.  5/»i.  —  Vid. 

Djemal  Almolk. 
Gina^adoles,  rex  Calipli,  F.  p.  373  el  annot.  h;  H. 

p.  552  et  annot./.  —  Vid.  Genah  Eddaule. 
Gingiva,  F.  p.  390;  H.  p.  559. 
Gion,  fluYÎus,  H,  p.  573.  —  Vid.  Geon,  Gyon. 

GlRARDUS  HOSPITALARIDS.          Mors  ejus,  F.  V.  p.  446. 

—  Epilaphiuni  Girardi,  F.  V.  p.  446. 
Girardds,  episcopus  Arianensis,  f rater  comitis  de  Ro- 

signolo,  T.  I,  x,  p.  17;  T.  D.  p.  17;  T.  J.  p.  176, 
177,  et  annot.  a;  =  venit  Laodiciam,  F.  p.  365  et 
annot.  e;  H.  p.  55o  et  annot.  b  ;  =  moritur  in  ob- 
sessione  Antiochiae,  T.  J.  p.  189. 

Girard  us  Malafaida,  miles,  castrum  Macliomariae  cus- 
todit,  T.  J.  p.  193. 

Girardds  ,  frater  comitis  de  Rossilione ,  T.  J.  p.  176. — 

—  Vid.  Girardus,  episcopus  Arianensis. 
Girardds,  Roberti  pater  (vid.  Robertus ,  filius  Girardi) , 

C.  p.  668. 

Gisauma  (gallke  pertuisane),  T.  J.  p.  174. 
Gladiator.  =  Godefridus,  M.  p.  8i3;  =  Kerbogae, 
M.  p.  829. 

Gladius  ,  T.  X ,  1 ,  p.  60  ;  T.  D.  p.  60  ;  T.  XIV,  v,  p.  1 06  ; 
T.  D.  p.  106;  T.  XVI,  v,  p.  n5;  T.  D.  p.  11 5;  T. 
A.  p.  126;  T.  J.  p.  175,  180,  198,  218,  219,  221, 
2a3;  A.  p.  243,  244,  279,  298;  F.  p.  329,  34i, 
346,  376,  389,  395,  398;  G.  p.  5oo,  5 18,  53o, 
532,  533,  535,  54i;  H.  p.  553,  558,  56o,  564, 
58i  ;  C.  p.  610,  617,  622,  623,  633,  636,  638, 
64i»  644,  645,  655,  656,  668,  669,  675,  689, 
696,  697;  M.  p.  760,  779,  786,  787,  792,  8o5, 
808,  812,  826,  829,  845.  848,  876;  —  Agulani 
gladiis  solum  modo  pro  armis  utuntur,  T.  X,  1, 
p.  59;  T.  D.  p.  59;  T.  A.  p.  i4a;  T.  J.  p.  197;  M. 
p.  808.  —  In  orc  gladii,  M.  p.  770.  —  Qui  acci- 
piebant  gladium,  gladio  peribant,  M.  p.  779. 

Gleba.  —  Ori  apponere  glebam,  M.  p.  865. 

Gldten  Arcus  glutine  compaginali,  F.  p.  368;  H. 

p.  55i. 

Godefridus,  dux  Lothariae,  G.  p.  543. 

Godefridus  ,  dux  Buillionis ,  T.  IV,  11 ,  p.  3o;  T.  D.  p.  3o  ; 
C.  p.  61 5.  —  Indoles  ejus,  T.  J.  p.  170;  A.  p.  3o8; 
C.  p.  6 1 5  ;  M.  p.  870  ;  =  origo ,  T.  J.  p.  1 70  ;  G.  p  496 , 
543  ;  C.  p.  6 1 5  ;  M.  p.  73 1 .  —  Godefridus ,  dux  Teu- 
tbonicus,  M.  p.  731  et  annot.  c;  =  cruce  signatur, 
T.  J.  p.  170;  A.  p.  3o8;  F.  p.  327;  M.  p.  731,  732; 
=  unum  c  peregrinorum  agminibus  ducit,  T.  I,  11, 
p.  1 1  ;  T.  D.  p.  10,  11  ;  T.  A.  p.  121  ;  T.  J.  p.  174;  G. 
p.  4g3;  M.  p.  731  ;  743;  =  Yenil  Conslantinopolim , 
T.  I,vifp.  14,  i5;  T.  A.  p.  123,  125;  T.  J.  p.  176, 
i78-F.  p.  33a;  G.  p.  493;  M.  p.732,743,  744;  = 
osculalur  Hugonem  Magnum,  M.  p.  743;  =  depre- 


catur  Raimundum  comitem,  T.  II,  vi,  p.  20;  T.  D. 
p.  20;  T.  II,  vu,  p.  21  ;  T.  D.  p.  21;  T.  A.  p.  126; 
T.  J.  p.  179;  A.  p.  237,  238;  =  sacramentum  Alexii 
recipit,  M.  p.  749;  =  ad  urbem  Nicaeam  viam  ape- 
rit,  T.  A.  p.  126;  T.  J.  p.  180;  M.  p.  755  et  annot. 
b;  =  Nicaeam  obsidet,  T.  II,  ix,  p.  22;  T.  D.  p.  22; 
T.  A.  p.  126,  127;  T.  J.  p.  180,  181  ;  A.  p.  239, 
24o;  F.  p.  332;  G.  p.  494;  C.  p.  6i5;  M.  p.  755, 
756;  =  ab  urbe  Nicaea  discedit,  G.  p.  4 95;  =  Tur- 
cos  aggreditur  prope  Dorylaeum,  T.  III,  1,  p.  25  et 
seq.  T.  D.  p.  25;  T.  III,  m,  p.  26;  T.  D.  p.  26;  T. 
A.  p.  128,  129;  T.  J.  p.  182;  A.  p.  240;  F.  p.  334, 
335;  G.  p.  496;  C.  p.  627,  628;  M  p.  759,  761  ;  = 
in  Henni  nio  ru  m  terram  intrat,  T.  IV,  iv,  p.  32;  T. 
D.  p.  32;  T.  A.  p.  i3i  ;  =  obsidel  Anliochiam,  C. 
p.  642;  =  graviter  inûrmatur  ante  Antîocbiam,  A. 
p.  243  ;  =  prope  pontem  FerriTurcos  fugat ,  C.  p.  647  ; 
M.  p.  786  ;  =  perçu tit  quemdam  Sarracenum  perçus- 
sumque  in  duas  partes  dividil,  T.  D.  p.  47  ;  A.  p.  249  ; 
C.  p.  646;  M.  p.  786,  787,  868;  =  urbem  Sedium 
occupât,  G.  p.  65o.  —  Boamundus  Antiocbiam  tra- 
dendam  dicit  Godefrido,  T.  IX,  v,  p.  56;  T.  D.  p.  56; 
T.  A.  p.  1 4 1  ;  T.  J.  p.  1 96  ;  A.  p.  25 1  ;  M.  p.  799.  — 
Godefridus  jurât  se  nunquam  reversurum,  T.  X,  ix, 
p.  70;  T.  D.  p.  70;  T.  A.  p.  147;  T.  J.  p.  201  ;  A. 
p.  246,  256.  —  Castrum  ejus,  A.  p.  256.  —  Porta 
ejus  in  urbe  Anliochia,  T.  A.  p.  i48;  T.  J.  p.  202. 
—  Godefridus  gladiator,  M.  p.  8 1 3  ;  =  secundam 
aciem  ducit  contra  Kerbogam,  T.  XI,  vi,  p.  79-81  ; 
T.  D.  p.  79-81  ;  T.  A.  p.  i5o,  i5i  ;  T  J.  p.  2o5;  A. 
p.  259;  F.p.346,349;G. p.  5o3,5o4»5o5;C.p.666, 
669;  M.  p.  827,  83 1,  833;  =  recipit  castrum  civi- 
tatis,  A.  p.  262  ;  =  Hugonem  Magnum  Conslantino- 
polim mittit,  T.  A.  p.  i52.  —  Epistola  Godefridi  ad 
Urbanum  papam,  F.  p.  35o,  35 1.  —  Godefridi  iter 
usque  ad  urbem  Edessam,  A.  p.  262.  —  Godefridus 
praeliatur  cum  Turcis,  A.  p.  267  ;  =  sedet  in  concilio 
ecclesiae  sancti  Pétri,  T.  XII,  vi,  p.  87-88;  T.  D. 
p.  87-88; T.  A.  p,  i53,  i54;  T.  J.  p. 208;  A. p.  267; 
=  recipit  nunlios  Omari,  reguli  de  Asa,  A.  p.  264, 
265;  =  abest  ab  obsidione  urbis  Marne,  A.  p.  270, 
271;  =  Rusiam  venit  cum  Raimundo  locutum, 
T. XIII,  vi,  p.  94;  T.  D.  p.  94;  T.  A.  p.  i56;  T.  J. 
p.  209;  A.  p.  271  ;  M.  p.  85o;  =  venit  Laodiciam, 
T.  XIII ,  xi ,  p.  98  99  ;  T.  D.  p.  99  ;  T.  A.  p.  1 57  ;  T. 
J.  p.  21 1  ;  M.  p.  855;  obsidet  Gibellum,  T.  XIII , 
XI ,  p.  99  ;  T.  D.  p.  99  ;  T.  A.  p.  1 57  ;  T.  J.  p.  2  1  1  ; 
A.  p.  277 ;  F.  p.  352  ;  G.  p.  507  ;  M.  p.  855 ;  =  ob- 
sidet Arcbam,  T.  XIII,  xi,  p.  99;  T.  D.  p.  99;  T.  A. 
p.  157, 1 58;  T.  J.  p.  21 1,2 15;  A.  p.  277,  278,  289; 
F.  p.  352;  G.  p.  507 ;C.  p.  680,681;  M.  p.  856.  — 
Tancrcdus  cum  Godefrido  esse  vult,  A.  p.  278.  — - 
Godefridus  cum  rege  Tripoleos  concordatur, T.  XIII, 
xii-xm,p.  100 ,  101  ;T.  D.  p.  100, 101  ;  T.  A. p.  1 58; 
T.  J.  p.  21 1  ;  M.  p.  856;  =  accipit  munera  de  Babi- 
lone,  T.  J.  p.  212;  =  Hierusalem  pervenit,  T.  XIV, 
1,  p.  102;  T.  D.  p.  102;  T.  A.  p.  i5g;  T.  J.  p.  218; 
A.  p.  292;  =  Hierusalem  obsidet  ab  occidente, 
T.  XIV,  i,p.  102;  T.  D.  p.  102;  T.  A.  p.  i5g;  T.  J. 
p.  218,  222;  F.  p.  358;  G.  p.  5i3;  C.  p.  6g3;  M. 
p.  863,  866,  867;  =  a  seplentrione,  A.  p.  293, 
297  ;  =  in  obsidione  Hierusalem  castrum facil,  T. XV, 
1,  p.  107;  T.  D.  p.  107;  T.  A.  p.  160;  A.  p.  298, 
299;  G.  p.  5i4;  M  p. 866, 867;=: in castro pugnat, 
T.  XV,  iv,  p.  108;  T.  D.  p.  108;  T.  A.  p.  160;  A. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


945 


p.  299,  3oo;  G.  p.  5i4;  M.  p.  866,  867;  =  secun- 
dus  in  m  11  mm  Hierusalem  ascendit,  T.  XV,  111, 
p.  108-109;  T.  D.  p.  108109;  A.  p.  3oo,  309;  M. 
p.  867 ,  868;  =  rexa  Christiania  eligitur,  T.  XV,  v, 
p.  1 10,  1 11  ;  T.  D.  p.  1 10,  1 1 1  ;  T.  XVI,  îv,  p.  1  i4; 
T.  D.  p.  n4;T.  A.  p.  161  ;  T.  J.  p.  22b;  A.  p.  3oi, 
3o3,  3o5,  309;  F.  p.  36i  ;  G.  p.  5i6;  M.  p.  870, 
871  ;  =  requirit  Turrem  David  a  comité  Raimundo, 
A.  p.  3oi ,  3oa  ;  C.  p.  70a  ;  =  mitlit  Eustachium  cum 
Tancredo  ad  urbem  Neapolim,  M.  p.  871  ;  =  Tan- 
credum  et  Eustachium  revocat,  T.  XVI,  1,  p.  111; 
T.  D.  p.  1 1 1  ;  T.  A.  p.  161;  A.  p.  3o5;  M.  p.  87a; 
=  accipit  nuntium  Tancredi ,  T.  XVI ,  1 ,  p.  1 1  a  ;  T. 
D.  p.  na;  T.  A.  p.  161;  A.  p.  3o5;  M.  p.  87a;  = 
it  Ascalonem  contra  Turcos,  T.  XVI,  11,  p.  11a; 
T.  D.  p.  11a;  T.  XVI,  m,  p.  n3,  n4;  T.  D. 
p.  n3,  u4;  T.  A.  p.  161,  16a;  T.  J.  p.  aa5;  A. 
p.  3o3,  3o5,  3o6;  F.  p.  36a;  G.  p.  517,  5i8;  C. 
p.  703  ;  II.  p.  873,  874,  875,  876;  =  de  Ascalonis 
deditione  lœtatur,  T.  J.  p.  aa5,  aa6;  =  principatum 
Hierosolimitanum  régit,  F.  p.  364,  366;  G.  p.  5i8; 
=  recipit  Balduinum  atque  Boamundum,  T.  J. 
p.  aa6,  aa7;  F.  p.  366;  G.  p.  5i8,  519;  H.  p.  55o; 
C.  p.  704  ;  =  accipit  terram  aDaimberto,  F.  p.  466; 
=  castrum  Arsuth  incassum  obsidel,  F.  p.  388;  H. 
p.  558  et  annot.  c.  —  Votum  ejus,  G.  V.  p.  54a. 

—  Godefridus  in  urbe  Hierusalem  moritur,  T.  J. 
p.  337;  A.  p.  309;  F.  p.  370,  373;  G.  p.  5ao;  H. 
p.  55a;  C.  p.  705.  —  Scrmo  Godefridi  ad  Daim- 
bertum  atque  Arnulfum,  T.  J.  p.  337;  C.  p.  705. 

—  Godefridus  rex  non  vocalur,  F.  p.  38a  ;  =  non 
coronalus  fuit,  H.  p.  556;  =  in  Golgotha  sepelilur, 

F.  p.  437;  G.  V.  p.  54a;  H.  p.  575-,  C.  p.  706.  — 
Visio  matris  Godefridi,  A.  p.  3o8,  309.  —  Epita- 
phium Godefridi,  F.  p.  370.  —  Alterum  epitaphium, 

G.  V.  p.  54a. 

Godefridus  de  Monte  Scabioso,  miles,  T.  A.  p.  139. 

—  Vid.  Gaufredas  de  Monte  Scabioso. 

Goffeiuus  de  Lasturs,  miles,  T.  J.  p.  309.  —  Vid. 
Goîferias  de  Turribas. 

Goffredus,  T.  D.  p.  5o.  —  Vid.  Goîferias  de  Tur- 
ribas. 

Goffredos  de  Monte  Scabioso,  miles,  T.  V.  p.  -37.  — 
Vid.  Gaufredas  de  Monte  Scabioso. 

Goffridus  de  Monte  Scabioso,  miles,  T.  J.  p.  177, 
i83.  —  Vid.  Gaufredas  de  Monte  Scabioso. 

Goffridus,  cornes  de  Rosignolo,  cruce  signatur,  T.  A. 
p.  1 34  ;  T.  J.  p.  1 76  et  annot./;  =  prope  (lumen  Bar- 
darum  Turcopolorum  numéro  oppressus,  a  Tancredo 
subie vatur  serva turque,  T.  I,  x,  p.  17;  T.  D.  p.  17; 
T.  A.  p.  is4  ;  T.  J.  p.  177;  =  vulneratus  in  praelio  Pon- 
tis  Ferrati,  moritur,  T.  J.  p.  189.  —  Varia?  nominis 
formée  :  Goffridus,  cornes  de  Rossilione,  T.  J.  p.  1 76 ; 

—  cornes  de  Rosignolo,  T.  I,  x,  p.  17;  —  de  Rug- 
sinolo,  T.  D.  p.  17;  —  cornes  de  Ruscignolo,  T.  J. 
p.  177;  —  cornes  de  Russignolo,  T.  A.  p.  ia4;  — 
de  Russinolo,  T.  A.  p.  134. 

Goffridus,  cornes  de  Rossilione,  T.  J.  p.  176  et  onnol. 
f.  —  Vid.  Goffridus,  cornes  de  Rosignolo. 

Goffridus  Vendomensis,  G.  p.  533,  534.  — Vid.  Gau~ 
jridus,  cornes  Vendomensium. 

Golferius  de  Turribus,  miles,  p.  93,  annot.  a  ;  p.  i55, 
annot.  b;  p.  193,  annot.  d;  p.  370,  annot.  a;  p.  847, 
annot.  c;  rz:  castrum  Macbomariœ  custodil,  T.  VIII, 
1 ,  p.  5o  ;  T.  D.  p.  5o  ;  T.  J.  p.  1  g3  ;  =  sequilur  Rai- 

III. 


mundum  Piletum,  T.  J.  p.  306;  =  super  murum 
Marras  urbis  ascendit  primus ,  T.  XIII ,  v,  p.  93,93, 
T.  D.  p.  93 ,  93  ;  T.  A.  p.  1 55 ;  T.  J.  p.  309  ;  A.  p.  370  ; 
M.  p.  847,  848;  =  vulneratur,  M.  p.  847.  —  Varia? 
nominis  formas  :  Galferius  Dasturs,  T.  J.  p.  306.  — 
Golferius  de  Lasturs,  T.  J.  p.  193.  —  Gulferius  de 
Daturre,  T.  A.  p.  i55;  M.  p.  847,  848.  —  Gauffier 
de  Las  Tours,  p.  93,  annot.  a. 
Golgotha,  mons  in  urbe  Hierusalem,  A.  p.  3o3;  G. 
p.  5ao.  —  Godefridus  sepelitur  in  Golgotha,  F. 
p.  437;  G.  V.  p.  54a;  H.  p.  575;  C.  p.  706.  —  Bal- 
duinus  sepelitur  in  Golgotha,  F.  p.  437  ;  G.  V.  p.  543  ; 

H.  p.  575. 

Golias,  M.  p.  786.  —  Vid.  Goliath. 
Goliath,  C.  p.  653. 

Gomorra,  urbs  Pakestinœ,  F.  p.  367,  379;  G.  p.  5i3, 

533. 

Gomorrei,  H.  p.  555. 

Gorbandos  impius  de  Samarzana ,  rex  Antiocbiae ,  T.  XIII , 

I,  p.  89.  — Vide  Gordandas. 

Gordandus  impius  de  Saramania,  rex  Antiochias,  T.  D. 

p.  89.  —  Vide  Gorbandos. 
Gorgandus,  rex  Antiochias,  T.  XIII,  1,  p.  90;  T.  D. 

p.  90. 

Goriiundus,  patriarche,  p.  445,  annot./;  =  a  rege  re- 
quirilur,  F.  p.  445,  446;  H.  p.  578;  =  Eustachium 
cuslodem  terras  eligit,  F.  p.  45o;  H.  p.  58o;  =  fert 
crucem,F.  p.45i,  453,  458,  468;  H.  p.  58i,  583; 
=  dat  benedictionem  et  absolutionem  Christianis  an(e 
pugnam,  F.  p.  45 1  ;  H.  p.  58i;=zornamenta  ecclesiœ 
oppignerat,  F.  p.  459;  H  p.  584;  =  Tyrum  obsidet , 
F.  p.  459,  466.  —  LitterasGormundi  ad  cives  urbis 
Hierusalem,  F.  p.  466.  —  Gormundus  reverlitur 
Hierusalem,  F.  p.  468. 

Goscelinus,  urbem  Maresium  regebat,  C.  p.  710;  = 
it  contra  Parthos,  F.  p.  4o8,  409;  C.  p.  710;  = 
capitur,  F.  p.  409;  =  liberatur,  F.  p.  4io;  =  Tan- 
credum  vincit,  F.  p.  4 10;  =  cornes  Edessenus, 
F.  p.  448;  H.  p.  579;  =  a  Turcis  capitur,  F.  p.  448; 
45o,  454;  H.  p.  579,  58o,  58a  ;  =  e  carcereevadit, 
F.  p.  455 ,  456 , 457,  458  ;  H.  p.  583 ,  583  ;  =  Tur- 
bezel  venit,  F.  p  457  ;  H.  p.  583;  =  it  Antiochiam , 
dehinc  Hierusalem,  F.  p.  457 ;  H.  p.  583;  =  in  ter- 
ri torio  Antiocheno  manet,  F.  p.  458  ;  H.  p.  583 ,  584  ; 
=  contra  Balak  Antiochenos  congregat,  F.  p.  464; 
=  caput  Balak  Antiochiam  deferri  jubet ,  F.  p.  463, 
464.  —  Armiger  Goscelini  miles  factus,  F.  p.  463. 
—  Goscelinus  secedit  Antiochiam,  F.  p.  469;  = 
Borsequinum  vincit,  F.  p.  47a.  —  Altéra  nominis 
forma  :  Joscelinus,  H.  p.  584* 

Gosfredus  de  Monte  Scajoso,  T.  A.  p.  i48.  —  Vid. 
Gaufredas  de  Monte  Scabioso. 

Gothi,  peregrini,  A.  p.  344;  F.  337;  G.  p.  4g3. 

Gottifredus,  T.  J.  p.  170;  C.  p.  704,  7o5.  —  Vid.  Go- 
defridus. 

Gouei.  Carnotensis,  miles,  ascendit  in  murum  Antio- 
cbiae, C.  p.  654  et  annot.  d;  p.  655.  —  Vid.  Fulge- 


rius. 


Gracianus,  princeps  Antiochias,  A.  p.  348  et  annot.  c; 

349.  a 5a.  —  Vid.  Bagi  Seian. 
Grjeci  ,  populus ,  T.  A.  p.  1 29  ;  T.  J.  p.  1 74  ;  C.  p.  65o  ; 

M.  p.  874  ;  =  a  Roberto  Guiscardo  victi ,  T.  J.  p.  1 7 1  ; 

C.  p.  66a;  =  in  urbe  Constânlinopoli,  G.  p.  494; 

M.  p.  736,  746;  =  plumbum  a  Francis  emunt, 

T.I,  11,  p.  11;  T.  D.  p.  ii;T.J.p.  i74;  M.  p.  733; 

119 


Digitized  by 


Google 


/ 


INDEX  GENERAIJS. 


946 

=  Boamunduin  invadunt ,  T.  I ,  x ,  p.  1 7  ;  T.  D.  p.  1 7  ; 
T.  A.  p.  124,  ia5;  T.  J.  p.  177, 178;  C.  p.  607,  608, 
609,  613;  M.  p.  7A6;  =  Raimundum  aggrediuntur, 
T.  II,  m,  p.  19;  T.  D.  p.  19;  T.  11,  v,  p.  ao;  T.  D. 
p.  20;  T.  Il,  vu,  p.  2i  ;  T.  D.  p.  21,  T.  J.  p.  178, 
179;  A.  p.  a36;  =  aTurcis  territi,  T. III,  iv,  p.  27; 
T.  J.  p.  i83,  i84;  =  urbis  Tarsi,  C.  p.  63o,  63a; 
=  Edessae,  F.  p.  338  ;  =  ex  urbe  Antiochia  a  Turcis 
ejecti,  T.  J.  p.  186;  m  alimenta  pro  peregrinis  in- 
quirunt,  T.  VI,  m,  p.  39-40;  T.  D.  p.  39-40 ;  T.  J. 
p.  186;  ==  Turcos  apprehendunt,  T.  VI,  xi,  p.  44; 
T.  D.  p.  44;  =  in  urbe  Antiochia,  T.  VII,  m,  p.  48; 
T.  D.  p.  48;  F.  p.  35i  ;  C.  p.  662;  =  Turcali,  A. 
p.  a5i,  F.  p,  34o;  =  Turcos  adesse  nuntiant,  A. 
p.  a5o,  25 1  ;  =  ad  auxilium  Francorum  veniunt,  C. 
p.  658;  =  lanceam  sanctam  vident,  T.  XI,  iv,  p.  77  ; 
T.  D.  p.  77;  =  Turcos  fugientes  occidunt,  T.  XII,  1, 
p.  83;  T.  D.  p.  83;  =  in  urbe  Bethléem,  F.  p.  354, 
355  ;  G.  p.  509  ;  =  in  obsidione  Hierusalem ,  T.  XV, 
11,  p.  107;  T.  D.  p.  107.  —  Petrus  Eremita  hortatur 
Graecos  et  Latinos  urbis  Hierusalem  ante  pugnam 
prope  Ascalonem  commissam,  T.  XVI,  jî,  p.  112; 
T.  D.  p.  1 12  ;  T.  A.  p.  162  ;  A.  p.  3o6.  —  Naves  Gra- 
corum,  A.  p.  276,  290;  C.  p.  712.  —  Gens  effeini- 
nala  Graecorum,  M.  p.  792.  —  Peregrini  Graeci,  F. 
p.  337  ;  =  Balbac  urbem  Palmyram  vocant,  F.  p.  368. 
—  Graeci  urbis  Hierusalem,  F.  p.  378,451  ;G.p.  5i6, 
52 1  ;  =  ignem  sacrum  cœlitus  in  lampadibus  accen- 
sum  exspectant,  F.  p.  385,  386,  387;  G.  p.  5a4, 
52Ô;  =  symphonixant,  G.  p.  526.  —  Graeci  qui  ur- 
bem Mamistram  aliasque,  Boamundo  régnante,  oc- 
cupaverant,  ex  iis  a  Tancredo  ejiciuntur,  C.  p.  706; 
r=  Laodicioe  a  Tancredo  expugnantur,  C.  p.  706, 
707  ;  =  urbem  Laodiciam  fraudulenter  occupant,  G. 
p.  53g  ;  C.  p.  7 1  a  ;  =  a  Tancredo  victi ,  C.  p.  7 1 5  ;  = 
Geon  flumen  dicunt  Nilum  esse ,  F.  p.  436.  —  Tempus 
Graecorum,  F.  p.  467;  =  imperalor  (Aîexius),  H. 
p.  575  ;  C.  p.  6o5 ,  606 ,  708  ;  =  rex ,  C.  p.  6 1 8  ;  = 
regnum,  M.  p.  728. 
Gbjecia,  regio, T.  J.  p.  229; C.  p.  617,  65a, 658 ,  659; 
=  tremuit ,  T.  J.  p.  2 1 7  ;  C.  p.  685.  —  Civitates  Grae- 
ciae,  G.  p.  494;  =  imperator,  G.  p.  4g  1  ;  C.  p.  618. 
—  Vid.  Alexias. 
Gmecus,  a,  dm.  —  Graeca  letania,  A.  p.  3o8.  —  Graecae 
lectiones,  F. p.  385. —  Phalanx  graeca,  C.  p.  609. — 
Verba  graeca  (Ma  te  Christo,  etc.) ,  T.  XV,  11, p.  107  ; 
T.  D.  p.  107  ;  =  (Micro  Franco*  echome),  T.  IX,  v, 
p.  57  et  annot.  b;  T.  D.  p.  57;  T.  A.  p.  i4i  ;  T.  J. 
p.  196;  =  (Uqaen  gratin),  T.  X,  xm,  p.  70  ef  an- 
not. a;  —  (Utquem  grassim) ,  T.  D.  p.  73. 
Grandemasneda  (Albericus  de),  miles,  T.  J.  p.  200.  — 

Vid.  Albericus  de  Grentamasnil. 
Grandemasneda  (Guilielmus  de),  miles,  T.  J.  p.  200. 

—  Vid.  Willelmas  de  GreniamasniL 

Grandis  Mainil  (Willelmus  de),  miles,  A.  p.  256.  — 

Vid.  Willelmas  de  Grentamasnil. 
Granmasnil  (Guilielmus  de),  miles,  T.  X,  vin,  p.  67. 

—  Vid.  Willelmas  de  GreniamasniL 
Grantamasnil  (Guillelmusde),miles,T.  X,  viu,p.  67. 

—  Vid.  Willelmus  de  Grentamasnil. 

Grassegals  (Willelmus),  miles,  p.  317.  —  Vid.  Wil- 
lelmus Grasseyais. 
Gregarii  milites,  A.  p.  a4?. 
Gregorios,  laudatur  a  Fulcherio,  F.  p.  323. 
Gregorius  VII,  papa  eligitur,  F.  p.  325  et  annot.  d  — 


ab  Henrico  imperatorc  obsidetur,  T,  J.  p.  171;  —  a 
Guiberto  de  basilica  Sancli  Pétri  excluditur,  F.  p.  3a5. 

—  Mors  Gregorii,  F.  p.  326. 
Gregorius,  cardinalis,  M.  p.  730. 
Grentamasnil  (Albericus  de).  —  Vid.  Albericus  de 

Grentamasnil. 

Grentamasnil  (Willelmus  de),  miles, T.  X.vhi,  p. 67. 

—  Vid.  Willelmus  de  Grentamasnil. 
Grentamasnil  ( Yvo  de).  —  Vid.  Yvo  de  Grentamasnil 
Grente  Maisnil  (de),  C.  p.  662.  — Vid.  Albericus, 

Willelmus  et  Yvo  de  Grentamasnil. 
Grentemaisnil  (Guilielmus  de),  miles,  T.  A.  p.  146. 

—  Vid.  Willelmus  de  Grentamasnil. 
Grentemaisnil  (Ivo  de),  miles,  G.  p.  5oi.  — Vid. 

Yvo  de  Grentamasnil. 
Grentemesnil  (Willelmus  de),  miles, T.  A.  V.  p.  i46. 

—  Vid.  Willelmus  de  Grentamasnil. 
Grvpphes,  alites,  F.  p.  475,  476. 
Gualerannus  ,  cognatus  Goscelini ,  F.  p.  448;  H.  p.  579; 

=  a  Turcis  capitur,  F.  p.  448,  45o;  H.  p.  579; 
in  castro  Cartapeta  inclusus,  F.  p.  458;  H.  p.  58o, 
582  ;  =  in  urbe  Carra  inclusus ,  F.  p.  458;  H.  p.  584. 

—  Vid.  Galerannus. 

Gualo,  miles,  cornes  stabuli  régis  Francorum,  p.  795, 
annot.  a;  =  die  ultimo  induciarum  a  Turcis  occi- 
ditur,  M.  p.  794,  795,  798;  R.  p.  892.  —  Ejus 
conjugis  dolor,  M.  p.  795,  796.  —  Altéra  nominis 
forma  :  Wallo,  conestables,  R.  p.  892. 

Gualterius  sine  Habere,  miles,  T.  J.  p.  175.  —  Vid. 
Galterius  sine  Habere. 

Gdarinqs,  miles  Tancredi,  C.  p.  61 4. 

Guarinus  de  Petra-Mora  ,  miles,  io  obsidione  Archados 
interficilur,  M.  p.  857. 

Gdarnerius  Marchio,  a  Turcis  occiditur,  C.  p.  64a. 

Guascones,  F.  p.  327,  34g. 

Goasto  ,  oppiduîum  Cih'ciae ,  p.  63g ,  anuot.  b;  =  a  Tan- 
credo capitur,  C.  p.  63g. 

Guastom  de  Behert,  miles,  M.  p.  874.  —  Vid.  Gasto 
de  Biarz. 

Goelfo,  miles,  violenter  Adanam  urbem  occupaveral, 
p.  3i,  annot.  6. 

Guicherius,  miles,  murum  urbis  Hierusalem  secondas 
conscendit,  M.  p.  867,  868;  =  leonem  prostravitet 
médium  secuit,  M.  p.  867,  868. 

Guidbertds  ,  archiepiscopus  Ravennatensis ,  p.  3a5,  an- 
not. 6;  p.  3a6;  =  aposlolatus  officium,  Gregorio 
papa,  usurpât,  F.  p.  325,  3a6;  =  Orbanum  papam 
Roma  pellit,  F.  p.  326.  —  Guibertus  ob  Ecclesia; 
principatum  turgidus,  F.  p.  326;  =  in  Alemannia, 
F.  p.  326.  —  Homines  Guidberti,  F.  p.  339. 

Gcidelmus  de  Supera,  castrum  Machomariae  servat, 
T.  J.  p.  193.  —  Vid.  Willelmus  de  Sabra. 

Guido,  frater  Boamundi,  p.  816,  annot.  d;  =  plangit 
mortem  fralris  Boamundi,  T.  XI,  11-111,  p.  75-76; 
T.  D.  p.  75-76  ;  T.  A.  p.  1 49  ;  T.  J.  p.  ao3 ,  ao4;  C. 
p.  658,  659;  M.  p.  816,  817;  =  familiaris  Boa- 
mundo, M.  p.  816;  =  morilur  in  obsidione  urbis 
Durachii,  H.  p.  568;  p.  816,  annot.  d. 

Gcido  Rubeds,  miles,  C.  p.  65o  et  annot.  i.  — Vid. 

Guido  Trosellus. 
Goido  Trassellds,  miles,  T.  D.  p.  67.  —  Vid.  Guido 
Trosellus. 

Guido  Trosellus,  miles ,  aufugit  ab  urbe  Antiochia, T. 
X,  vin,  p.  67;  T.  A.  p.  i46;  T.  J.  p.  aoo;  C.  p.  65o 
et  annot.  i.  —  Variae  nominis  formae  :  Guido  Trassel- 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


947 


lus,  T.  D.  p.  67;  —  Guido  Tursellus,  T.  J.  p.  200; 
—  Guido  Rubeus,  C.  p.  65o. 
Guido  Tursellus,  miles,  T.  J.  p.  aoo.  —  Vid.  Guido 
Trosellus. 

Guilielmus  de  Bruilla  ,  miles ,  ab  urbe  Antiocbia  fugit, 
per  murum  fanibus  dimissus,  T.  J.  p.  200.  —  Vid. 
Willelmus  de  Bernevilla. 

Goilielmus  Buti,  T.  J.  p.  a  10.  —  Vid.  Willelmus 
Botins. 

GciLiELMCS  ebemita,  p.  1 68  ;  =  captus  in  urbe  Baby- 
lone,  T.  J.  p.  a i3  ;  =  monli  ut  loco  moveatur  praci- 
pit,T.  J.  p.  ai3,  ai4;  —  ignem  cœlitus  accensum 
iri  in  lampadibus  pollicetur,  T.  J.  p.  ai 4,  ai 5. 

Guilielmus  Ermingareus,  homo  comitis  Raimundi,  T. 
J.  p.  ao9. 

Guilielmus,  fili os Riccardi, miles, T.  J.  p.  aoo.  —  Vid. 

Willelmus,  Jilias  Richardi. 
Guillelmus,  episcopus  Aurasicensis,  A.  p.  3oi. —  Vid. 

Willelmus,  episcopus  Aurasicensis. 
Guillelmus  I,  rex  Anglorum,  T.  J.  p.  170;  F.  p.  3a8; 

=  pater  Adelae,  comitissœ  Carnotensis,  S.  p.  886  et 

annot.  b. 

Guillelmus,  Pictavensis  cornes,  p.  397,  annoL  b;  = 
venit  usque  Anliochiam,  H.  p.  56a.  —  Gens  comitis 
Pictavensis  in  urbe  Antiochia ,  T.  XI ,  vi ,  p.  79  ;  T.  D. 
p.  79;  G.  p.  53a. —  Guillelmus  cruce  signât  ui\  A. 
p.  307  ;  F.  p.  398  ;  G.  p.  53a  ;  H.  p.  56a  ;  C.  p.  709  ; 
=  in  Romania  perdit  familiam  atque  pecuniam,  F. 
p.  398,  399;  G.  p.  53a;  C.  p.  709;  =  Antiocbiam 
pedes  pervenit,  F.  p.  399;  G.  p.  53a;  C.  p.  709;  = 
it  ad  Montem  Peregrinum,  C.  p.  709;  =:  Franciam 
revisit,  F.  p.  4oo;  G.  p.  533. 

Guillelmus  de  Bernavilla,  miles,  T.  D.  p.  67.  —  Vid. 
Willelmus  de  Bernevilla. 

Guillelmus  Bleniensis,  miles,  M.  p.  83 1. 

Guillelmus  Bono,  miles  Arelatensis,  A.  p.  a83. 

Guillelmus  Botins,  T.  D.  p.  98.  —  Vid.  Willelmus 
Botinus. 

Guillelmus  de  Buris ,  Tiberiadis  dominus,  F.  p.  454; 
=  custos  terra  Hierosolimitanae,  F.  p.  454;  H. 
p.  58a. 

Guillelmus  Carpentarius,  miles,  M.  p.  781.  —  Vid. 

Willelmus  Carpentarius. 
Guillelmus  EBRiAcus,dux  nautarum  Genuensium  in 

obsessione  Hierusalem,  A.  p.  398. 
Guillelmus  de Guntamasnil,  miles,  T.  D.  p.  67.  — 

Vid.  Willelmus  de  GrenlamasniL 
Guillelmus  Jordanus,  nepos' Raimundi  Sancti  iEgidii, 

F.  p.  4i  1  ;  G.  p.  539;  H.  p.  565.  —  Guillelmi  con- 

tentio  cum  Bertranno,  cognato  suo,  F.  p.  419,  4ao; 

H.  p.  569.  —  Guillelmus  iclu  sagitts  inlerit,  F. 

p.  4 3o;  H.  p.  569. 


Guillelmus  Malus  Puer,  miles  Bitereitsis,  A.  p.  a83. 

Guillelmus,  Marchisi  filius,  miles,  T.  A.  p.  ia3;  M. 
p.  742.  —  Vid.  Willelmus,  Marchisi  filius. 

Guillelmus  de  Monte  Pislerio,  miles,  T.  A.  p.  i3a, 
i55;  M.  p.  847.  —  Vid.  Willelmus  de  Monte  Pis- 
lerio. 

Guillelmus  Pétri  de  Cuniliaco,  miles  episcopi  Alba- 
riensis,  A.  p.  373  et  annot.  c;  p.  =  dominus 
Pétri  Bartholomsei ,  A.  p.  a 55.  —  Altéra  nominis 
forma:  Willelmus  Pétri,  A.  p.  a55. 

Guillelmus  Picardus,  miles, T.  D.  p.  99;  T.  A.  p.  i58; 
M.  p.  857. —  Vid.  Willelmus  Picardus. 

Guillelmus  Ricau,  operariis  Raimundi  praefectus,  A. 
P-  *97- 

Guillelmus  de  Sabra,  miles,  T.  A.  p.  159;  A.  p.  394; 
M.  p.  865.  —  Vid.  Willelmus  de  Sabra. 

Guillelmus  Ugo  (sive  Hugonis),  dominus  de  Monteil, 
frater  episcopi  Podiensis,  A.  p.  a 38  et  annot.  b;  = 
a  Raimundo  comité  Laodiciam  mittitur,  A.  p.  287  ;  = 
ad  suos  revertitur,  A.  p.  289;  =  Petro  Desiderio 
mandat  ut  principes  populumque  Hierusalem  obsi- 
dentes  alîoquatur,  A.  p.  296. 

Guillielmus,  rex  Anglorum,  T.  J.  p.  170.  —  Vid. 
Guillelmus  I ,  rex  Anglorum. 

Guillielmus,  Marchisi  filius,  T.  J.  p.  176. —  Vid.  Wil- 
lelmus, Marchisi  filius. 

Guiscardus  (Robertus),  T.  J.  p.  171,  317.  —  Vid.  Ro- 
bertus  Guiscardus. 

Gûlek-Borghas,  porta  tnontis  Tauri,  p.  63o,  annot.  d. 
—  Vid.  Borentot,  Botenhtrot,  Botentroth,  Brotrenthrol , 
Butrotum. 

Gulferius  de  Daturre,  miles,  T.  A.  p.  1 55  et  annot. 
b;  M.  p.  847  et  annot.  c;  p.  848.  —  Vid.  Golferius 
de  Turribus. 

Guntamasnil  (Guillelmus  de).  —  Vid.  Guillelmus  de 
Guntamasnil  et  Willelmus  de  Grenlamasnil. 

Gtbel,  urbs  Svriae  (nunc  Djebali) ,  T.  J.  p.  a  1 5.  —  Vid. 
Gibellum. 

Gybellulum,  urbs  Syriae  (nunc  Djebali),  G.  p.  533.  — 

Vid.  Gibellum. 
Gybbllum,  urbs  Syriae  (nunc  Djebali),  G.  p.  5ao;  C. 

p.  700.  —  Vid.  Gibellum. 
Gtgremis  ,  emirus  Kerbogœ ,  F.  V.  p.  347  '<  G-  p.  5o4. 
Gtmelmulc,  emirus,  G.  p.  54 1.  —  Vid.  Djemal-Al- 

molk. 

Gtnahadoles,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G. 
p.  5o4;  =  emirus  quidam,  G.  p.  5ao.  —  Vid.  Ge- 
nah  Eddaule. 

Gyon,  fluvius,  F.  p.  433,  436.—  Vid.  Geon,  Gion. 

Gypsum,  T.  J.  p.  195. 

Gyrifalcus  (accipiter) ,  T.  J.  p.  1 74. 


Haaliz,  filia  Balduini  II,  p.  485,  annot.  c;  =  uxor 
Boamundi  junioris,  F.  p.  485. 

Habraam,  F.  V.  p.  356,  —  Vid.  Abraham. 

Haceldama  ,  p.  5 1 1 ,  annot.  g  ;  C.  p.  687  ;  —  locus  sé- 
pulture peregrinorum  prope  Hierusalem,  G.  p.  5 1 1 . 
—  Vid.  Acheldemach. 

HiEMORRHOis.  —  Vid.  Emorrois. 

HjEREtjcorum  castrum,  in  Pelagonia,  caplum  a  Boa- 


H 

mundo  atque  igne  combustum,  T.  I,  ix,  p.  16;  T. 
D.  p.  16;  T.  A.  p.  ia4;  T.  J.  p.  177;  M.  p.  745. 

Halapa,  urbs  Ciliciœ,  H,  p.  570,  577.  —  Vid  Apamia. 

Halapia,  urbs  Syriae.  —  Turci  fugitivi  Halapiam  in- 
grediuntur,  F.  p.  443,  446;  H.  p.  578.  —  Christiaoi 
agrum  Halapiae  vastant,  F.  p.  457,  458;  H.  p.  583, 
584.  —  Balak  egreditur  ex  urbe  Halapia ,  F.  p.  464. 
—  Caliptum  quod  vulgo  Halapia  nuncupatur,  F. 

119- 


Digitized  by 


948 


INDEX  GENERALIS. 


p.  464.  —  Balduinus  Halapiam  obsidet,  F.  p.  468, 

46g,—  Wà.Alepk. 
Hamah,  urbs  Syrise,  p.  65o,  annot.  c;  p.  671,  annot. 

bt  C.  p.  674.  —  Tancredus  Hamah  occupât,  G. 

p.  65d.  —  Turci  fugati  transeunt  prope  Hamah ,  G. 

p.  671,  67a.  —  Varise  nominis  formée  :  Emma,  C. 

p.  65o,  671,  674.  —  Haman?  C.  p.  715. 
Hamah,  oppidum,  C.  p.  715.  —  Vid.  Hamah? 
Hamelnuth  ,  fcmirus  Corothanife,  S.  p.  889. — Vid.  Ame- 

liuth. 

Ham modit.£,  F.  p.  484-  —  Vid.  Ammoditee. 

Hamus,  C.  p.  61&;  =  ferreus  (vid.  Arma ferreu),  T.  A. 

p.  i55. 
Hannibal,  H.  p.  555. 

Hara,  urbs  Syriœ ,  F.  p.  35a  et  annot.  c;  G.  p.  5o6. 

—  Vid.  Albara. 

Hareng,  urbs  Syriœ  (nunc  Hirem)%  p.  65o  et  annot.  d. 

—  Tancredus  Harenc  occupât,  C.  p.  65o.  —  Tancre- 
dus usque  Harenc  Turcos  fugat,  C.  p.  671.  —  Vi- 
reta  Harenc,  C.  p.  674.  —  Altéra  nominis  forma: 
Harengus,  C.  p.  671. 

Harbngus,  urbs  Syriœ  (nunc  Hirem)  C.  p.  671. — Vid. 
Harenc. 

Harundinetum  (prope  Dorylaeum),  F/p.  334,  335;  G. 
p.  495. 

Hasar,  municipium  Syriœ,  F.  p.  471  et  annot.  à.  — 

Vid.  Esas,  Asa,  Hasarth. 
Hasarth  ,  municipium  Syriœ ,  p.  264  et  annot.  e;  p.  47 1 . 

annot.  d.  —  Vid.  Esas,  Asa,  Hasar. 
Hasor,  urbs  Syriœ,  p.  46o,  annot  b.  —  Vid.  Azor. 
Hassan  Al  Boalbeky,  emirus  urbis  M aubogœ  sive  Mom- 

bech,  p.  463,  anriot  a;  —  a  Balak  decollatur,  F. 

p.  463. 

Hasta,  C.  p.  627,  645,  647,  691,  697*,  =  plena  iabiis 

et  nasibus  (sic)  Turcorum,  T.  IV,  v,  p.  33;  T.  D. 

p.  33;  =  cassa,  T.  X,xi,  p.  71;  T.  D.  p.  71;  T.  A. 

1^7;  T.  J.  p.  203.  —  Vexilla  in  hastis,  T.  XIII,  îv, 

p.  92;  T.  D.  p.  9a  ;  T.  A.  p.  i55;  T.  J.  p.  208;  G. 

p.  529;  C.  p.  648.  —  Machomet  in  hasta,  T.  XIV,  îv, 

p.  io5  ;  T.  D.  p.  io5.  —  Hasta  standari ,  T.  XVI,  va 

p.  116;  T.  D.  p.  116;  T.  A.  p.  162;  A.  p.  3o6;  M. 

p.  879.  —  Vibrare  hastam,  A.  p.  260, 3o8;  F.  p.  392; 

G.  p.  529;  M,  p.  741,  757,  791  ;  =  iggerere,  C.p.  628. 

— Urgens  hasta,  C.  p.  607;  =  domina,  C.  p.  61 4. 
Hbbrjbus,  F.  V.  p.  356;  F.  p.  436;  C.  p.  653.  —  He- 

brœorum  pueri,  G.  p.  5 10. 
Hebrardus  Pdsiatensis,  miles,  Franco»  increpat  in 

tempio  Salomonis,  T.  J.  p.  2  23.  —  Vid.  Evrardus  de 

Puisatio. 

Hebron,  urbs  Palœstinœ,  F.  p.  462;  G.  p.  5u.  —  . 
Balduinus  venit  Hebron,  F.  p.  379  et  annot.  b; 
p.  38i  et  annot.  d;  G.  p.  522.  — Christiani  urbis  He- 
bron, F.  p.  4o3;  H.  p.  563. — Variœ  nominis  forraœ  : 
Ebron,  G.  p.  5 1 1 ,  522;  —  Sanctus  Abraham,  F. 
p.  4o3;  H.  p.  563. 

Hector,  héros,  C.  p.  694,  702. 

Hectoreus,  C.  p.  627,  694. 

HelBna  (sancta  )  lignum  sanctœ  Crucis  in  venit ,  G.  p.  5 1  o 
et  annot.  a. 

Heu  a,  nomen  urbis  Hierusalem,  F.  p.  357;  G.  p.  5 12. 

—  Vid.  Hierusalem. 
Helias,  propheta,  G.  pi  5o8. 

Hblias,  rex  Antiochiœ,  T.  XHI,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89. 
Heu  as,  Barensia  episcopus,  p.  2i3,  annot.  e;  p.  507, 
annot.  e;  —  repertam  lanceam  non,  ut  jaclabaiur. 


dominicam  illam  esse  existimat,  F:  V.  p.  344;  G. 

p.  507. 
Helicon  (mons),  C.  p.  674. 
Helidius,  rex  Antiochiœ,  T.  XIII,  1,  p.  89. 
Hblim,  urbs  Arabise  (nunc  Wadi-Gharandel) ,  p.  433 

et  annot.  6.  —  Balduinus  visitât  Helim,  F.  p.  43a  ; 

H.  p.  573. 
Helisa,  F.  p.  46i.  —  Vid.  Dido. 
Helids  Adrianus,  imperator,  F.  p.  357;  G.  p.  5ia. 
Hellespontds ,  mare,  C.  p.  61 3. 
HelusjEus,  rex  Tyri,  F.  p.  46o,  46 1. 
Helya,  nomen  urbis  Hierusalem,  G.  p.  5 la.  —  Vid. 

Helia,  Hierusalem. 
Helysjsus,  propheta,  G.  p.  497* 
Hemirandds,  venator,  T.  J.  p.  ao8.  — Vid.  Ebrardas 

Venator. 

Henricus,  rex  Francise,  pater  Hugonis  Magni,  T.  J. 

p.  170;  C.  p.  616. 
Henricus  IV,  rex  Teulonicus ,  F.  p.  3a  1 , 449 ;  G*  p-  49 1  ; 

H.  p.  6o5;=Gregorium  papam  obsidet,  T.  J.  p.  171; 

=  Guidberto  favet,  F.  p.  3a5,  3a6;  =  cum  Calixto 

papa  reconciliatur,  F.  p.  449;  H.  p.  58o. 
Henricus  V,  imperator.  — <  Mors  ejus,  F.  p.  48o  et 

annot.  c. 

I.  Hbraclea,  urbs  Asiœ  (nunc  Eregli),p.  767,  annot.  a. 

—  Christiani  Heracleam  expugnant,  T.  IV,  11,  p.  3o; 
T.  D.  p.  3o;  T.  A.  p.  i3o;  T.  J.  p.  i84;  F.  p.  337; 
G.  p.  496;  M.  p.  767  et  annot.  b.  —  Variœ  nominis 
formœ  :  Eraclea,  T.  D.  p.  3o;  F.  p.  337;  G.  p.  496; 

—  Erachia,  T.  A.  p.  i3o;  —  Herclia,  T.  IV,  n, 
p.  3o. 

II.  Heraclea,  urbs  Syriœ  (nunc  Marakia),  T.  J.  p.  ai5. 

—  Vid.  Maraclea. 

I.  Heraclius,  imperator,  crucem  de  Perside  reportât, 
F.  p.  444. 

II.  Heraclius,  vicecomes  de  Polignac,  p.  261,  annot  a; 

—  vexillifer  episcopi,  in  Kerbogam  pugnans,  vulne- 
ratur,  A.  p.  261,  282;  =  se  ostendit  Bertranno  sa- 
cerdoti,  A.  p.  282. 

Herba,  T.  IX,  1,  p.  53;  T.  D.  p.  53;  T.  A.  p.  127,  i3g, 
T.  J.  p.  181,  igâ;  A.  p.  245;  F.  p.  34i;  C.  p.  644, 
647;  M.  p.  756,  81 5;  B.  p.  891.  —  Ignis  in  herba, 
T.  XI,  toi,  p.  81;  T.  D.  p.  81.  —  Herb»  a  locustis 
consumptœ,  F.  p.  434»  —  Bacbces  berbœ,  G.  p.  698- 

Herclia,  urbs  Asiœ  (nunc  Eregli),  T.  IV,  11, p.  3o.— 
Vid.  /.  Heraclea. 

Hercules,  F.  p.  46o;  C.  p.  645. 

Hbredes  Dei,  T.  X,  vi,  p.  64;  T.  D.  p.  64;  =Christi, 
T.  A.  p.  i44;  T.  J.  p.  200. 

Herluinds  ,  1  égalas  a  Christianis  ad  Kerbogam  mittitur, 
T.  A.  p.  i5o;  M.  p.  825,  826,  827.— Vid.  AHaim. 

Hbrmannus  de  Canni,  miles,  cruce  signatur,  T.  A. 
p.  i23;  =  equum  suum  in  pugna  perdit,  T.  J.  p.  1 87. 

Hermenii  ,  a  Turcis  territi ,  T.  III ,  m ,  p.  27  ;  T.  D.  p.  27  ; 
T.  A.  p.  129;  T.  J.  p.  1 83;= urbis  Tarai,  C.  p.  63o; 
=peregrini ,  F.  p.  337. — Terra  Hermeniorum ,  T.  IV, 
iv,  p.  32  ;  T.  D.  p.  32  ;  T.  A.  p.  i3i;  T.  J.  p.  i85 ;  F. 
p.  338;  M.  p.  768;  S. p.  888 ;R. p. 89».— Hermenii 
capiunt  urbem  Adanam,  C.  p.  635,  636. — Quidam 
Hermenius  (vid.  Constantinas),  F.  p.  338.— Hermenii 
reddunt  Balduino  castruxn  Tellbascher,  G.  p.  496; 
=  Petro  de  Roas  se  tradunt,  T.  IV,  v,  p.  33;  T.  D. 
p.  33;  T.  A.  p.  i32;  M.  p.  770;  =  in  Anliochia 
urbe,  T.  V,  11,  p.  35-36;  T.D.  p.  35-36; T.  VII,  m, 
p.  48;  T.  D.p.  48;  T.  A.  p.  i33,  i38;  F.  p.  34o,  35i; 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


G.  p.  498;  M.  p.  775;  S.  p.  888;  =  ex  urbe  Antio- 
chia  ejecti ,  T.  J.  p.  1 86;  =  in  urbe  Antiochia  abnegan  t 
Cbristum,  T.  J.  p.  186 ,  187  ;  =  Turcati,  A.  p.  a5i  ; 
z=  alimenta  inquirunt  quœ  ad  Franco»  déférant,  T. 
VI,  m,  p.  39-40;  T.  D.  p.  39-40;  T.  A.  V.  p.  i34; 
T.  A.  p.  i35;  T.  J.  p.  186,  188;  F.  p.  34a;  M. 
p.  777,  781,  785;  =  quetndain  emirum  Turcum 
denuntiant,  T.  J.  p.  189;  =  Turcos  occidunt,  T.  VI, 
xi,  p.  44;  T.  D.  p.  44;  T.  A.  p.  137 ;  T.  I.  p.  191;  M. 
p.  784;  =  alimenta  Turcis  ferunt ,  T.  IX,  11 ,  p.  54  ; 
T.  D.  p.  54;  T.  A.  p.  i4o;  T.  J.  p.  194.  195;  M. 
p.  794 ;  = Turcos  adesae  nuntiant,  A.  p.  a5o  ;  =  Cas- 
sianum  (Bagi-Seian)  occidunt,  T.  IX,  vu,  p.  58;  T. 
D.  p.  58;  T.  A  p.  i4a  ;  T.  J.  p.  197;  A.  p.  a5*  ;  M. 
p.  806;  =sancta  iancea  inventa  exsultant,  T.  XI,  iv, 
p.  77;  T.  D.  p.  77;  =  Turcos  fugientes  occidunt, 
T.  XI,  v,  p.  8a;  T.  XU,  1,  p.  83;  T.  D.  p.  8a-83; 
T.  A.  p.  1 5 1  ;  T.  J.  p.  ao5 ,  ao6  ;  F.  p.  343  ;  M.  p.  83a , 
833,  836;  =  urbis  MeletiniaB,  F.  p.  368,  369;  G. 
p.  519;  =  a  Turcis  in  Persiam  ducti,  F.  p.  4aa;  = 
ignem  sacrum  spectant,  G.  p.  5a6.  —  Clientes  Her- 
menii  fugae  Balduini  adjutores,  F.  p.  454,  455;  H. 
p.  58a ,  583.  —  Hermenii  Christiani  proditionis  su- 
specti ,  H.  p.  583.  —  Quidam  Hermenius  Goscelinum 
salvat,  F.  p.  456,  457;  H.  p.  583.  —  Hermenii  a 
Balac  occisi,  F.  p.  458;  H.  p.  584-  —  Feminse  Her- 
meniœ,  F.  p.  469. 

Hbrodes,  F.  p.  354;  —  Innocentes  ab  Herode  trucida ti, 
G.  p.  5i  1.  — Filius  Herodis,  H.  p.  55o.  —  Perfidia 
Herodis,  C.  p.  6ao.  —  Herodes  urbem  Cœsaream 
exatruit,  M.  p.  858. 

Hbrodes,  Agrippa  cognomine,  F.  p.  354 ;  =  moritur, 
F.  p.  354  et  annot.  h;  G.  p.  5o8  et  annot.  j;  M. 
p.  858. 

Herodes,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89. 
Hbrsbn,  oppidum  Ciliciae,  a  Tancredo  expugrtatum,  C. 

p.  64 1.  —  Segetes  Hersen,  C.  p.  674. 
Hbxambron  sancti  Ambrosii,  F.  p.  483  et  annot.  d. 
Hiems  ante  Aotiocbiam  Christianos  coarctat,  A.  p.  373; 

F.  p.  34i  ;  G.  p.  498;  M.  p.  777,  780;  S.  p.  888; 

R.  p.  891. 
Hiena,  animal,  F.  p.  474. 

Hibrapolis,  urbs  Syriae  (nunc  Manbedj  sire  Menbedj), 
F.  p.  463.  —  Vid.  Mombech,  Ierapolis. 

Hibronymus  (Beatus).  —  Vid.  Iheronymas. 

Hibrosolimitanus,  a,  um.  —  Iter  Hierosolymitanum, 
T.II,  vi,  p.  ao;T.  A.  p.  i35;T.  J.  p.  179,  189,  soi; 
A.  p.  a37,  a64,  367,  a68,  a86,  a88,  389,  aga; 
F.  p.  35a ,  373  ;  G.  p.  538  ;  M.  p.  7a3 ,  730.  —  Ter- 
minus quo  omnes  Antiochia  m  ad  iter  Hierosolymi- 
tanum convenirent  kalend.  Novembris  1098  accep- 
tas, T.  XII,  1 ,  p.  83;  T.  D.  p.  83;  T.  XII,  vi ,  p.  87 ; 
T.  D.  p.  87;T.XIII,xii,p.  100;  T.  D.  p.  100;  T.  A. 
p.  i5a,  i53,  i58;  T.  J. p.  ao6,  an,  317;  A  p.  a6a. 
367,  370,  371 ,  37a;  C.  p.  708.  —  Hierosolymitana 
via,  T.  X,  vin,  p.  67;  T.  D.  p.  67;  T.  X,  ix,  p.  69; 
T.  D.  p.  69  ;  A.  p.  3o8.  — Tancredus  ab  itinere  Hie- 
rosolymitano,  quandiu  secum  quadraginta  milites 
babuerit,  se  non  reversurum  jurât,  T.  X,  x,  p.  70; 
T.  D.  p.  70;  T.  A.  p.  147  ;  T.  J.  p.  aoi.  —  Hieroso- 
lymitani  Cbristianos  aggrediuntur,  A.  p.  39a.  — 
Obsessio  Hierosolymitana ,  T.  XIV,  1,  p.  io3-io4; 
T.  D.  p.  io3-io4.  —  Hierosolymitanus  amiralius  sive 
emirus,  T.  X,  1,  p.  59;  T.  D.  p.  59;  T.  X,  xn,  p.  73-, 
T.  D.  p.  73;  T.  XIII,  xiii,  p.  101;  T.  D.  p.  101  ;T.  A. 


p.  i4a;  T.  J.p.  1 97  et  annot.  c;  G.  p.  497;  M.  p.  809; 
S.  p.  889  ;R.  p.  891,  89a  (vid.  Socmanus  Ibu  Ortok); 
=  principatus,  F.  p.  364,  366;  =  populus,  F. 
p.  373,  396,  44i.  44a,  45o;  H.  p.  56i.  —  Impe- 
riurn  Hierosolymitanum,  G.  p.  537;  C.  p.  680.  — 
Hierosolymitana  terra,  F.  p.  383,  4a 8,  434-  —  Hie- 
rosolymitanum territorium,  H.  p.  57a,  574.  —  Re- 
gio  Hierosolymitana,  F.  p.  477;  H.  p.  557.  —  Rex 
Hierosolymitanus,  T.  J.  p.  as6;  A.  p.  307,  309;  F* 
p.  443,  469;  G.  p.  533. —  Regnum  Hierosolymita- 
num, T.  J.  p.  aa5,  339. — Eccleaia  Hierosolymitana , 

F.  p.  4ia,  4i3,  445,  446,  45g,  466,  467,  468; 

G.  p.  5i9,  537,  538;  H.  p.  584;  M.  p.  87a,  873. 

—  Hierosolymitanus  exercitus,  F.  p.  4a3 ,  43o,  457, 
471.  —  Peregrini  Hierosolymitani,  M.  p.  74a;  = 
milites,  T.  XIV,  11,  p.  io4;  T.  D.  p.  io4;  T.  XVI, 
v,  p.  1 15;  T.  D.  p.  11 5;  F.  p.  35o.  —  Hierosolymi- 
tani urbem  Caipham  comprehendunt,  F.  p.  377. 

—  Varia?  nominis  fbrm»  :  —  Hierusolimitanus,  C. 
p.  618,  633;  —  Hierusolimipeta,  C.  p.  618,  681  ; 

—  Iherosolymipeta ,  C.  p.  679;  —  Iherosol imita»,  A. 
p.  393,  3o8;  F.  p.  377,  468;  —  Iberosolymitani 
(q.  vide);  —  Jerosolimitae,  H.  p.  555,  565,  566, 
567*570,  571,  573,573,  584;  —  Jerosolymitani , 
T.  J.  p.  197;  H.  p.  56 1  ;  —  Jerusolymitae,  T.  J. 
p.  si 5;  H.  p.  §76;  — Jernsolymitaai,  T.  J.  p.  aa5, 
336,  339;  H.  p.  557,  57a,  574;  — Jerusolymipeta , 
T.  J.  p.  339. 

Hibrosolyii a ,  urbs  Palestine,  T.  D.  p.  ao;  T.  II,  vi, 
p.  ai  ;  S.  p.  889;  R.  p.  890  —  Vid.  Hierasaiem. 

Hierusalem,  urbs  Palsestins,  a  Melchisedech  condita, 
M.  p.  881.  —  Nomina  urbis,  M.  p.  881,  883.  —  Vo- 
catur  Helia,  F.  p.  357  ;  G.  p.  5 1 3.  —  Prophétise  Isaiœ 
super  Hierusalem,  M.  p.  764.  88s.  —  Hierasaiem  a 
rege  Nabugodonosor  capitur,  F.  p.  46 1, 463.  —  Mu- 
rus  Hierusalem  a  Nabuzardan  destruitur,  F.  p.  46a. 

—  Hierusalem  ab  Alexandre  visita lur,  F.  p.  46a  ; 

—  a  Pompeio  dissipa tur,  F.  p.  463  ;  =  a  Tito  dirui- 
tur,  F.  p.  462.  —  Hierusalem  umbiiicus  terrarum, 
F.  p.  463;  M.  p.  739.  —  Socmanus,  rex  Hierusalem , 
T.  X,  i,  p.  59;  T.  D.  p.  59;  T.  X,  xii,n.73;T. 
D.  p.  73,  T.  XIII,  xnu  p.  101  ;  T.  D.  p  101  ;  T.  A. 
p.  i4a  ;  T.  J.  p.  1 97  et  annot  c;  G.  p.  497  ;  M.  p.  809  ; 
S.  p.  889;  R.  p.  891,  89a  (vid.  Socmanus).  —  Hie- 
rusalem mater,  C.  p.  6o3.  —  Hierusalem  Gentilibus 
subjecta,  T.  J.  p.  V69,  ai4;  A.  p.  3o8;  C.  p.  606; 
M.  p.  870.  —  Tendere  Hierusalem,  M.  p.  740;  R. 
p.  890.  —  Ire  Hierusalem,  M.  p.  791, 859.  —  Via 
Hierasaiem ,  T.  J,  p.  a  1 5.  —  Vincula  sancti  Pétri  in 
urbe  Hierusalem,  M.  p.  839.  —  Ascalo  adversatrix 
Hierusalem,  M.  p.  873.  —  Turci  ab  urbe  Hierusa- 
lem congregab  ut  Antiochiae  succurrant,  T.  V,  vu, 
p.  37;  T.  D.  p.  37;  T.  A.  p.  i34;  T.  J.  p.  187;  M. 
p.  778.  —  Hierusalem  ab  emiro  Afdhal  capta,  T.  .1. 
p.  190,  3i4,  319;  A.  p.  377;  C.  p.  688,  689.  — 
Apprebendere  Hierusalem,  T.  XIII,  xm,  p.  101  ;  T. 
D.  p.  101  ;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  an  ;  —  Explora- 
tores  Christiani  veniunt  ab  urbe  Hierusalem  ad  Fran- 
corum  exercitum  prope  Ramam,  G.  p.  5o8.  —  Tan- 
credus venit  Hierusalem,  T.  J.  p.  317;  ~  Peregrini 
perveniunt,  T.  XIV,  1,  p.  îoa;  T.  D.  p.  103;  T.  A. 
p.  i58,  i59;T.  J.p.  317,  318;  A. p.  39a;  F. p. 354, 
355;  G.  p.  5o8,  5og;  C.  p.  683,  684;  M.  p.  863. 

—  «  Salve  Hierusalem ,  •  C.  p.  684.  —  Descriptio  urbis 
Hierusalem,  F.  p.  355,  356,  357;  G.  p.  509,  5 10, 


Digitized  bry 


Google 


950 


INDEX  GENERALIS. 


5i  1,  5ia;  C.  p.  685,  686,  687.  —  Franci  obsident 
Hierusalem,  T.  XIV,  1,  p.  10a,  io3;  T.  D.  p.  10a, 
io3;  T.  XV,  i,  p.  105-109;  T.  D.  p.  io5-iog;  T.  A. 
p.  159,  160,  161;  T.  J.  p.  217,  ai8,  219,  220, 
221,  aaa;  A.  p.  ag3,  394,  396,  297,  299,  3oo;  F. 
p.  355,  357,  358;  G.  p.  509,  5ia,  5i3,  5i4;  C. 
p.  687,  688,  689,690,691,  69a;  M.  p.  863,  864, 
866 , 867, 868. — Hierusalem  a  Christianis  expugnata, 
T.  XV,  m,  p.  109;  T.  D.  p.  109;  T.  XV,  v,  p.  1 1 1  ; 
T.  D.  p.  m;  T.  A.  p.  160,  161  ;  T.  J.  p.  aai,  aaa, 
aa3f  224;  A.  p.  296, 3oo;F.  p.  359, 36i,  364,  37a , 
419;  G.  p.  5 1 5 ,  5 1 6 ,  517;  H.  p.  549;  C.  p.  6o3, 
69a,  693,  695,  696,  697,  700,  702;  M.  p.  867, 
868,  869.  —  Afdhal  ad  expugnandum  Hierusalem 
se  prœparat,  T.  XVI,  1,  p.  1 1 1  ;  T.  D.  p.  1  n  ;  T.  XVI, 
vi, p.  n6;T.D.p.  n6;T.A.p.  161,  i63;A.  p.  3oa, 
3o3,  3o4;  F.  p.  36a,  363;  G.  p.  517;  M.  p.  871, 
872 ,  878,  879.  —  Godefridus  manet  in  urbe  Hieru- 
salem, T.  XVI,  1,  p.  11a; T.  D.  p.  na;T.  XVI,  iv, 
p.  n4;  T.  D.  p.  n4;T.  A.  p.  161  ;  T.  J.  p.  aa5;  A. 
p.  3o5;  M.  p.  871.  —  Petrus  Eremita  manet  in  urbe 
Hierusalem ,  T.  XVI ,  11 ,  p.  1 1 3  ;  T.  D.  p.  1 1 3  ;  T.  A. 
p.  16a;  A.  p.  3o6;  M.  p.  873.  —  Urbs  Hierusa- 
lem a  Tancredo  ditatur,  T.  J.  p.  aa6  ;  C.  p.  70a  ;  =  a 
Francis  ditatur,  M.  p.  873.  —  Regere  Hierusalem, 
T.  D.  p.  110.  —  Urbs  a  Christianis  subacta ,  G.  p.  5 1 8. 

—  Crux  Domini  inventa  Hierusalem,  T.  XVI,  111, 
p.  1 13  ;  T.  D.  p.  1 13;  A.  p.  3oa  ;F.  p.  36i  ;G.  p.  5i6. 

—  Cbristiani  revertuntur  Hierusalem,  T.  XVI,  vin, 
p.  117;  T.  D.  p.  117;  T.  A.  p.  i63;F.  p.  363;  G. 
p.  5i8;  M.  p.  880.  —  Balduinus  atque  Boamundus 
Hierusalem  veniunt,  T.  J.  p.  226,  227;  F.  p.  364, 
365,  366;G.  p.  5 18 , 519;  H.  p.  549,  55o;  C.  p. 704. 

—  Palriarcha  Hierusalem  Daimberlus  eligilur,  T.  J. 
p.  226,  227;  F.  p.  366;  G.  p.  519;  H.  p.  55o;  C. 
p.  704.  —  Episcopi  in  urbe  Hierusalem  ordinantur, 
T.  J.  p.  227  ;  C.  p.  704.  —  Hierusalem  mortem  Go- 
defridi  lugel,  T.  J.  p.  227  ;  C.  p.  705.  —  Balduinus 
rex  Hierusalem  eligilur,  T.  J.  p.  227,  aa8;  A.  p.  309  ; 
F.  p.  369 ,  370 , 373  ;  G.  p.  5ao  ;  H.  p.  552  ;  C.  p.  705. 

—  Balduinus  Hierusalem  pervenit,  F.  p.  378;  G. 
p.  5ao,5ai,  5a 2;  H.  p.  554;  C.  p.  706.  —  Porta? Tan- 
credo clauduntur,  T.  J.  p.  337.  —  Balduinus  Hierusa- 
lem reverlitur,  F.  p.  38i,  383  ;  G.  p.  5a3;  H.  p.  556. 

—  Possessiones  Tancredi  in  urbe  Hierusalem,  G. 
p.  5a3.  —  Hierusalem  a  peregrinis  visitatur,  F.  p.  383, 
384,  4i8,  Aaa;  G.  p.  5a4;  H.  p.  557,  558,  568, 
570;  C.  p.  709;  =  a  militibus  custoditur,  F.  p.  383; 
H.  p.  557.  —  Balduinus  iterum  venit  Hierusalem , 
F.  p.  385;  G.  p.  534;  H.  p.  558,  56 1,  56g.  —  Ignis 
sacer  in  urbe  Hierusalem,  F.  p.  385,  386,  387;  G. 
p.  5a4»  5a5,  5aÇ.  —  Cbristiani  redeunt  Hierusa- 
lem, F.  p.  396,  4a  1,  4aa ,  4a4;  G.  p.  53i.  —  Chris- 
tianorum  novus  exercitus  Hierusalem  pergit,  F. 
p.  398,  399,  4oo;  G.  p.  53a,  533;  H.  p.  56a.  — 
Très  milites  ab  urbe  Rama  equitant  ad  urbem  Hie- 
rusalem, F.  p.  4oa;  G.  p.  534.  —  Cives  Hierusalem 
ad  arma  a  rege  vocantur,  F.  p.  4o3,  4o4;  G.  p.  535  ; 
H.  p.  563.  —  Pascha  in  urbe  Hierusalem  celebratur, 
F.  p.  406,  407;  G.  p.  533,  536;  H.  p.  564,  565.  — 
Terra  Hierusalem,  G.  p.  537,  53g.  —  Novus  patriar- 
cba,  G.  p.  538;  H.  p.  565.  —  Nuntius  Balduini  Hie- 
rusalem pervenit,  F.  p.  4ia;  G.  p.  54o;  H.  p.  566. 
—  Terne  molus  in  urbe  Hierusalem,  F.  p.  4i5;  G. 
p.  54a;  H.  p.  567,  571,572.  — Joppilae,  Hierusalem 


lendentes,  ab  Ascalonitis  invaduntur,  F.  p.  417;  H. 
p.  568. —  Ascalonitae  Hierusalem  adeunt,  F.  p.  £27; 
H.  p.  571.  —  Locustae  in  territorio  Hierusalem,  H. 
p.  57a.  —  Episcopus  Aurasicensis  Yenit  Hierusalem, 
F.  p.  43 1  ;  H.  p.  573.  —  Hierusalem  redit  Balduinus, 
F.  p.  43a;  H.  p.  573  ;  =  fertur  corpus  Balduini, 
F.  p.  436,  437;  G.  V.  p.  543;  H.  p.  575;  =  venit 
Balduinus,  Edessenus  cornes,  rexque  eligitur,  F. 
p.  44 1;  H.  p.  575,  576;  =  Balduinus  II  regreditur, 
F.  p.  444,  445  ;  H.  p.  577,  578.  —  Exactiones  in 
urbe  Hierusalem  a  Balduino  II  remittuntur,  F.  p.  445  ; 
H.  p.  578.  —  Cruxreportatur  Hierusalem ,  F.  p.  446, 
448,  452 ;  H.  p.  577,  578,579,  58i,  584.  —  Vene- 
tici  in  urbe  Hierusalem,  F.  p.  449,  45g;  H.  p.  58o. 

—  Caplivitas  Balduini  II ,  régis  Hierusalem ,  F.  p.  45or 
453;  H.  p.  58o.  —  Cbristiani  urbis  Hierusalem,  F. 
p.  45 1,  457;  H.  p.  58 1.  —  Hierusalem  venit  Gosceli- 
nus,F. p.  457; H. p.  582,  583;  =  Christiani redeunt, 
F.  p.  458, 459 ;  H.  p.  584. — Ascalonitae  usque Hieru- 
salem veniunt,  F.  p.  459,  46o; H  p.  584,  585.  —  Ca 
put  Balak  fertur  Hierusalem ,  F.  p.  464. — Ascalonilœ 
prope  Hierusalem  veniunt,  F. p.  465, 466.  —  Preces 
in  urbe  Hierusalem,  F.  p.  466.  —  Gaudium  in  urbe 
de  expugnatione  Tyri,  F.  p.  466,  467.  — Christian] 
revertuntur  ad  urbem  Hierusalem,  F.  p.  468.  — 
Balduinus  II  redit  Hierusalem ,  F.  p.  470.  —  Gravis- 
sime  tribulantur  qui  circa  Hierusalem  inhabitant,  F. 
p.  471.  — Balduinus  II  Hierusalem  venit,  F.  p.  473. 

—  Natalitium  Domini  in  urbe  celebratur,  F.  p.  477. 

—  Balduinus  II  regreditur  Hierusalem,  F.  p.  479, 
48o  ,485.  —  Varia?  nominis  forma?.  —  Hierosoiyma, 
T.  D.  p.  20;  T.  II,  vu,  p.  ai;  S.  p.889;  R.  p. 890; 

—  Ierosolima,  M.  p.  882;  —  Ierusalem,  M.  p.  881, 
882;  —  Ierusalonomia,  M.  p.  881  ;  —  Iherosolima 
(q.  vide);  —  Iherosolymi  (q.  vide);  —  lherusalem 
(q.  vide)  ;  —  Ihesusalem,  M.  p.  881  ;  —  Jerosolyma, 
T.  J.  p.  179;  F.  V.  p.  378,  383,  3gi;  H.  p.  549, 
55o,  56 1,  568,  575,  577,  582,  584;  —  Jerosolimi 
(q.  vide);  —  Jérusalem  (q.  vide);  —  Jerusolyma 
(q.  vide);  —  Jerusolimi,  H.  p.  575,  576,  577;  — 
Salem ,  M.  p.  88 1  ;  —  Syon ,  M.  p.  88 1 , 88a.  —  Helia , 
F.  p.  357;  —  Helya.G.  p.  5i2. 

HiERusoLiiiiPETA,  C.  p.  618,  68 1.  —  Vid.  Hierosoly- 
mitanus. 

Hierdsolimitands  ,  C.  p.  618,  633.  —  Vid.  Hitrosoly- 
mitanus. 

Hilaïuos  (sanctus).  —  Festum  sancti  Hilarii,  T.  J. 

p.  209  et  annot.  e. 
Hilarius,  nomen  Turci  cujusdam  traditoris,  T.  J. 

p.  190.  —  Hilarius  a  Turcis  occiditur,  T.  J.  p.  191. 
Hildebrandus,  F.  p.  325  et  annot.  d;p.  33Ô. — Vid. 

Gregorias  VII,  papa. 
Hippiale  (seu  Hypnale)  ,  genus  serpentis,  F.  p.  484  et 

annot.  /. 

Hippopotamds,  animal,  F.  p.  475.  —  Vid.  Ippola- 
mas. 

HiRGANi ,  populus  Asiae,  F.  p.  476. 
Hircani a ,  regio  Asiae,  F.  p.  476. 
Hircds.  —  Cbristiani  utuntur  hircis  pro  caballis,  T. 
J.  p.  i84. 

Hirem,  urbs  Syriae,  nomen  urbis  Harencsive  Harengi, 

p.  65o,  annot.  d. 
Hisnardus  ,  miles  de  Gagia,  A.  p.  248  et  annot.  a. 
Hispania  (pro  terra  Sarracenorum),  p.  243,  annot.  a. 

—  Boamundus  in  Hispaniam  infrat,  A.  p.  243,  a45- 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


—  Raimundus  cornes  in  Hispania,  A.  p.  264,  2Ô5, 
27a. 

Hispania,  regio  Europœ. —  Willelmus  Carpentarius  in 
Hispania, T.  VI,  iv,  p.  4o;  T.  D.  p.  4o;  T.  A.  p.  i35; 
T.  J.  p.  188.  —  Hispania  circinata,  A.  p.  290. 

Hominagigm  ,  C.  p.  612, 6i3,  6i4,  618,  642.  —  Vid. 
Hominium. 

Hominium,  T.  II,  vu,  p.  21  ;  T.  D.  p.  21  ;  T.  H,  vin, 
p.  22;  T.  D.  p.  22;  T.  A.  p.  126,  i43;  T.  J.  p.  179; 
A.  p.  237;  F.  p.  4ao,  447J  H.  p.  579;  M.  p.  748, 
749»  810.  —  Vid.  Hominagium. 

Horatius,  a  Radulfo  Cadomensi  laudatur,  G.  p.  612  et 
annol.  d;  p.  617  et  annoi.  a;  p.  6fg  et  annol.  d; 
p.  620  et  annot.  a,  b;  p.  624  et  annot.  d;  p.  637  et 
annot.  e;  p.  645  et  annot.  c;  p.  656  et  annot  e; 
p.  657  et  annot.  d;  p.  670  et  annot.  b;  p.  678  et  an- 
not. o;  p.  686  et  annot.  6;  p.  688  et  annot.  d;  p.  702 
et  annot.  a;  p.  7 1 3  et  annot.  a. 

Horde dm,  T.  D.  p.  4i  ;  T.  VIII,  11,  p.  54;  T.  XIII,  xn, 
p.  100;  T.  D.  p.  100;  T.  XVI,  vin,  p.  117;  T.  D. 
p.  117;  T.  A.  p.  i35,  i4o,  i58;  T.  J.  p.  189,  ig5, 
2 1 1  ;  A.  p.  26 1 ,  276  ;  M.  p.  775 ,  782 ,  85 1 .  —  Grana 
hordei,  A.  p.  268.  —  Exactio  de  hordeo  in  urbe 
Hierusalem  remittitur,  F.  p.  445. 

Hobtus  Capbaliœ,  T.  XIII,  ix,  p.  96;  T.  D.  p.  96  ;  T.  A. 
p.  i56;  T.  J.  p.  210;  M.  p.  852.  —  Horlus  urbis 
Hierusalem,  C.  p.  693 ;  M.  p.  881;  =  Abrahae,  in 
urbe  Jericbo,  F.  p.  364. 

Hospitalb  in  urbe  Hierusalem ,  G.  V.  p.  543. 

Hospitidm  pauperibus  Francorum,  in  urbe  Nicaea,  se 
facturum  promittit  Alexius,  T.  J.  p.  181;  A.  p.  24o. 

Hostia,  G.  p.  53 1. 

Hostis  (gallice  host,  armée),  T.  II,  vu,  p.  21; T.  V,  vi, 
p.  37;  T.  D.  p.  37;  T.  VI,  m,  p.  4o;T.  D.  p.  4o;T. 
XI,  vu,  p.  80;  T.  D.  p.  80;  T.  XIII,  xn,  p.  100; 
T.  D.  p.  ioo;  T.  A.  p.  157,  162;  T.  J.  p.  187;  = 
Boamundi,  T.  V,  v,  p.  37;  T.  D.  p.  37;  T.  A. 
p.  i35. 

Hugo,  archiepiscopus  Lugdunensis,  p.  307,  annot.  d; 
=  dominus  Gaudemari  CarpinelJi,  A.  p.  307,  3o8. 

—  Gaudemarus  Hugoni  se  ostendit,  A.  p.  3o8. 
Hogo  Magnus  (seu  Mannus),  (rater  régis  Francorum, 

M.  p.  811.  —  Ejus  indoies,  T.  J.  p.  170;  C.  p.  616. 

—  Hugo  cmce  signatur,  T.  J.  p.  170;  F.  p.  327;  G. 
p.  493;  M.  p.  739,  740;  =  venit  Romam,  T.  I,  v, 
p.  i4;  T.  A.  p.  123;  T.  J.  p.  175;  M.  p.  740;  =  in 
porlu  Barim  mare  intrat,  M.  p.  74a  »  743  ;=a  Dura- 
chii  duce  capitur,  T.  I,  v,  p.  i4;  T.  A.  p.  123;  T.  J. 
p.  176;  F.  p.  327;  M.  p.  742  et  annot.  e;  p.  743 ;  = 
amplexatur  Godefridum ,  M.  p.  743  ;  ==:  sacramentum 
Alexii  recipit .  M.  p.  749  ; = Nicaeam  obsidet ,  C.  p.  6 1 6  ; 
M.  p.  756;  =  ab  urbe  Nicaea  discedit,  G.  p.  495; 
M.  p.  759;  =  Turcos  aggreditur  prope  Dorylaeum, 
T.  III,  1,  p.  25  et  seq.  T.  D.  p.  25  et  seq.  T.  III,  m, 
p.  26;  T.  D.  p.  26;  T.  A.  p.  128,  129;  T.  J.  p.  182, 
i83;  F.  p.  334,  335;  C.  p.  625,  626,  627,  628, 
629;  M.  p.  759,  761  ;  =  obsidet  Antiochiam,  C. 
p.  642  ;  =  consanguineus  Guillelmi  Carpeutarii,  M. 
p.  782  ;  =  prope  flunien  Farfar  Turcos  fugat,  T.  D. 
p.  47.  —  Boamundus  Antiochiam  mox  sibi  (raditum 
iri  nuntiat  Hugoni,  M.  p.  799.  —  Hugo  vexilla- 


rius,  M.  p.  8i3;  =  primam  aciem  ducit  contra  Rer- 
bogam,  T.  XI,  vi,  p.  79-81  ;  T.  D.  p.  79-81  ;  T.  A. 
p.  i5o,  i5i  ;T.  J.  p.  2o5;  A.  p.  259;  F.  p.  348,  349; 
G.  p.  5o3;  C  p.  666,  667;  M.  p.  827,  83o,  83i, 
833;  R.  p.  893;  =  Turcum  quemdam  lancea  per- 
forât, M.  p.  83 1.  —  Juventus  (id  est  commilitones) 
Hugonis,  M.  p.  833.  —  Hugo  a  senioribus  Constan- 
tinopolim  mittitur,  T.  A.  p.  ibi;  F.  p.  35o,  398; 

G.  p.  5o6,  532  ;  H.  p.  562  ;  M.  p.  836;  =  in  Cilicia 
sauciatus,  C.  p.  680;  =  ab  obsidione  Hierusalem 
abesl,  T.  J.  p.  217;  C.  p.  687;  =  Hierusalem  redit, 
F.  p.  398;  G.  p.  532  ;  H.  p.  562  ;  =  Tarsi,  quae  est 
urbs  Ciliciœ,  defunctus  sepelitur,  F.  p.  399  ;  G.  p*  532  ; 

H.  p.  562;  C.  p.  680  et  annol.  d;  M.  p.  837  et  an- 
not. b. 

Hugo  VI,  Liziniacensis  dominus,  p.  4oo,  annot.  e;  = 
frater  comitis  Raimundi,  F.  p.  4oo  et  annot.  e;  G. 
p.  532 ,  533 ,  534  ;  H.  p.  56 1  ;  =  cruce  signatur,  F. 
p.  4oo;  G.  p.  532  ;  =  venit  Tbarsum ,  G.  p.  532  ;  = 
in  urbe  Joppe  manet,F.  p.  4oo;G.  p.  533;  H.  p.  56 1  ; 
=  in  urbe  Rama  occiditur,  G.  p.  534.  —  Dapifer 
Hugonis  Liziniacensis  occiditur,  T.  XIV,  1,  p.  io3; 
T.  D.  p.  io3. 

Hugo  de  Falcambbrga  ,  G.  p.  524-  —  Vid.  Hugo  de 
sancto  A  Idemaro. 

Hugo  lo  Forsenet,  miles,  contra  Turcos  in  lurri  viri- 
liter  se  défendit,  T.  X,  xi,  p.  71  ;  T.  D.  p.  71  ;  T.  A. 
p.  147,  i48;  T.  J.  p.  202;  M.  p.  824  et  annot.  e.  — 
Variae  nominis  formae  :  Hugo  li  Forcenez,  T.  A. 
p.  147,  i48;  —  Hugo  Forsonea,  T.  J.  p.  202;  — 
Insanus,  T.  A.  p.  i48  (var.). 

Hugo  i>e  Sancto  Aldemaro,  dominus  de  Tyberiade, 
p.  4o3,  annot.  a;  G.  p.  524;  —  ad  auxilium  Bal- 
duini  régis  venit,  F.  p.  4o3;  G.  p.  535;  H.  p.  563; 
=  Damascenos  superat,  F.  p.  4 16;  H.  p.  567;  = 
ictu  sagittce  interit,  F.  p.  4i6;  H.  p.  567.  —  Altéra 
nominis  forma  :  Hugo  de  Falcamberga,  G.  p.  524- 

Hugonis  (Guillelmus),  miles.  —  Vid.  Guillelmus  Ugo. 

HUNPREDUS  DE  MONTE  ScABlOSO,  T.  A.  p.  124-    Vid. 

Gaufredus  de  Monte  Scabioso. 

Hunpredus,  filics  Radulpi  ,  miles ,  cruce  signatur,  T. 
A.  p.  123;  T.  J.  p.  176. 

Hungari,  populus.  —  Patria  Hungarorum,  F.  p.  327. 
—  Alexius  timet  Hungaros,  A.  p.  238.  —  Altéra  no- 
minis forma  ;  Ungari,  A.  p.  2  38. 

Hungaria  ,  regio. —  Peregrini  per  Hungarinm  transeunt, 
T.  I,  11, p.  10;  T.  D.  p.  10;  T,  A.  p.  121;  T.  J.  p.  174; 
A.  p.  235;  F.  p.  328;  M.  p.  73i,  732,  743.  —  Pere- 
grini de  Hungaria,  F.  p.  333.  —  Varia?  nominis 
forma?  :  Ungaria,  T.  J.  p.  174;  —  Ungria,  T.  D. 
p.  10. 

Huni,  populus,  C.  p.  676. 

Husi,  populus,  Raimundum  invadunt,  A.  p.  236. 
Hydruntum,  portus  Italiae,  F.  p.  482;  C.  p.  622.  — 

Vid.  Otrentum. 
Hymnus,  A.  p.  257,  3o3;  G.  p.  526;  C.  p.  673,  677; 

M.  p.  763.  —  Hymni  nocturni,  G.  p.  523;  =  ma- 

tutini,  G.  p.  53o. 
Hypnale,  genus  serpentis,  p.  484,  annot.  /.  —  Vid. 

Hippiak. 
Hyrcania.  —  Vide  Hircania. 


Digitized  by 


Google 


952 


INDEX  GENERALIS. 


I 


Ibenidm  ,  viculus  Palœstinae,  F.  p.  3g4;  =  olim  Aiotum, 
F.  p.  45i. 

Ibbri,  populus.  —  Peregrini  Iberi,  F.  p.  337. 

Ibo,  miles,  fugit  ex  urbe  Antiocbia,T.  J.  p.  200. — Vid. 

Yvo  de  Grentamasnil. 
Icon.  —  Iconas  et  cru  ces  in  manibus  ferunt  Franci ,  T. 

J.  p.  197. 

Iconia,  urbs  Asiœ,  T.  J.p.  184.  —  Vid.  Jcomam. 
Iconium,  urbs  Asiœ  (nunc  Konieh),  p.  336,  766.  — 

Christiani  adveniunt  Iconium,  T.  IV,  11,  p.  3o;  T.  D. 

p.  3o  ;  T.  A.  p.  1 3o  ;  T.  J.  p.  1 84  ;  F.  p.  336  ;  G.  p.  496  ; 

M.  p.  766,  767.  —  Varias  nominis  formae  :  Iconia, 

T.  J.  p.  197;  — Yconium,  G.  p.  £96;  —  Ychonium, 

F.  p.  336. 

Ida,  mater  ducis  Godefridi,  G.  p.  543;  C.  p.  6i5  et 
annot.  d;  =  descendit  de  génère  Kariomanni,  G. 
p.  543  ;  =  soror  Godefridi ,  ducis  Lothariae,  G.  p.  543. 

—  Ida?  visio,  A.  p.  3o8,  309. 
Ida,  mous,  C.  p.  629. 

Iebds,  pars  nominis  urbis  Hierusalem,  B  in  R  mu  la  la, 
M.  p.  881. 

Iebapolis,  urbs  Syriae  (nunc  Manbedj,  sive  Menbedj) ,  G. 
V.  p.  543.  —  Vid.  Hierapolis,  Mombech. 

Ierosolima,  urbs  Palœstinae,  M.  p.  881.  —  Vid.  Hieru- 
salem. 

Ierusalem,  urbs  Palœstinœ,  M.  p.  881,  88a.  —  Vid. 
Hierusalem. 

Ierusalumonî a  ,  nomen  urbis  Hierusalem  en  Salomone 
perperam  deductum,  M.  p.  881. 

Iftikharcs-Eddacle,  emirusTurris  David,  p.  109,  an- 
not. a.  —  Vid.  Istikarasel-Daula. 

Iggerere  (pro  ingerere),  C.  p.  628  et  annot.  a. 

Ignis,  F.  p.  3a  1  ;  C.  p.  618;  =  accensus  a  Christianb 
adversus  Turcos  revertilur,  T.  I,  iv,  p.  i3;  T.  D. 
p.  i3;  T.  A.  p.  îaa ;  T.  J.  p.  175;  M.  p.  736.— 
Ignis  castrum  Haereticorum  comburit,  T.  I,  ix,  p.  16; 
T.  A.  p.  134;  T.  J.  p.  177;  M.  p.  745;  =  in  obsi- 
dione urbis  Nicaeae  turri  cuidam  submittitur,  T.  II, 
xiii,  p.  a3;  T.  D.  p.  33;  T.  A.  p.  137;  T.  J.  p.  181. 

—  Turci  proprio  castro  mittunt  ignem  et  fugiunt, 
T.  VI,  xif  p.  44;  T.  D.  p.  44;  T.  A.  p.  i37;  T.  J. 
p.  191.  —  Ignis  in  obsessione  urbis  Antiochiae, 
A.  p.  369.  —  Christiani  capti  in  urbe  Antîocbia  igne 
cremati,  T.  VUI,  11,  p.  5s;  T.  D.  p.  5s;  T.  J. 
p.  194.  —  Projicere  in  ignem,  T.  X,  xx,  p.  70;  T. 
D.  p.  70;  T.  A.  p.  147  ï  T.  J.  p.  301.  —  Ignis  urbem 
Antiochiam  comburit,  T.  X ,  xi ,  p.  73  ;  T.  D.  p.  73  ;  T. 
A.  p.  i48;  T.  J.  p.  ao3;  G.  p.  5oi  ;  C.  p.  660,  661; 
M.  p.  83  4  ;  =  de  cœlo  videtur  a  Cbristianis ,  T.  X ,  xn , 
p.  73;  T.  D.  p.  73;  T.  A.  p.  i48;  T.J.  p.  i73,  303; 
C.  p.  665;  M.  p.  8a4,  836;  =  accensus  in  capite 
hostis,  T.  XI,  vu,  p.  80;  T.  D.  p.  80;  T.  A.  p.  1S1; 
T.  J.  p.  3o5;  M.  p.  839;=  in  herbam  a  Turcis  mit- 
titur,  T.  XI,  vin,  p.  81  ;  T.  D.  p.  81  ;  T.  A.  p.  i5i  ; 
T.  J.  p.  3o5  ;  A.  p.  360  ;  C.  p.  669 ,  670  ;  M.  p.  833  ; 
=  per  noctem  ante  Tortosam  videtur,  T.  XIII,  x, 
p.  98;  T.  D.  p.  98;  T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  311;  M. 
p.  854;  =  sacer  in  vigilia  Paschae,  T.  J.  p.  3i4  et 
annot.  b;  p.  31  5;  F.  p.  385,  386,  387  ;  F.  V.p.4oo; 
G.  p.  5a4,  5s5,  5s6.  —  Judicium  ignis,  A.  p.  381, 


383,  383,  384;  F.  p.  344,  345;  G.  p.  507.  —  Ignis 
in  obsidione  Hierusalem  super  obsessores  jacitur,  T. 
A.  p.  160;  T.  J.  p.  330;  A.  p.  399,  3oo;  C.  p.  69a. 
—  Cadavera  Sarracenorum  igne  cremata,  T.  XV,  v, 
p.  110;  T.  D.  p.  110;  T.  A.  p.  161;  F.  p.  359;  G. 
p.  5 1 6  ;  M.  p.  869.  —  Ignis  spolia  Turcorum  prope 
Ascalonem  fugatorum  comburit,  T.  XVI ,  vin ,  p.  1 17  ; 
T.  D.  p.  1 1 7  ;  T.  A.  p.  1 63  ;  =  pro  signo  accenditur, 

F.  p.  377  ;  G.  p.  53i  ;  H.  p.  554;  =  ad  cavern©  orifi- 
cium  a  Balduino  mittitur,  F.  p.  379  ;  G.  p.  5aa.  — 
Sarraceni  messes  igne  comburant,  F.  p.  427.  — 
Ignis  contra  portas  urbis  Joppe  jacitur,  F.  p.  43o;  H. 
p.  573.  —  Naves  igne  combustœ,  F.  p.  453.  —  In 
castrum  Cartapetam  ignis  jacitur,  F.  p.  458;  H. 
p.  584;  =  in  obsessione  Tyri  jacitur,  F.  p.  465  ;  H. 
p.  57o. 

Ignis  GrjECUs,  cum  oleo  et  adipe  mixtus,  G.  p.  5i4;= 
in  obsidione  Marra?  jacitur,  T.  XIII,  iv,  p.  9a;  T.  D. 
p.  93  ;  T.  J.  p.  308;  M.  p.  846;  =  in  obsessione  Hie- 
rusalem, T.  XV,  m,  p.  109;  T.  D.  p.  109;  T.  A. 
p.  160;  F.  p.  358;  G.  p.  5i4;  C.  p.  691. 

Iheremias,  propheta,  F.  p.  356;  G.  p.  5io. 

Iberico,  urbs  Palœstinae,  F.  p.  364»  366,  46a;  G. 
p.  5i3,  5 18.  —  Vid.  Jéricho. 

I héron ym os  (beatus).  —  Expositio  Iheronymi  super 
Amos,  F.  p.  367.  —  Iheronymus  laudatur.F.  p.  *46a  ; 

G.  p.  5i  1  et  annot.  h.  —  Epistola  Iheronymi  ad  Pau- 
lam,  p.  5i  1,  annot.  h. 

Iberosolima,  urbs  Palaestinœ,  A.  p.  a38,  377,  a83; 

39a,  395, 3oo,  3oi,  3o3,3o3,  3o4;F.  p. 327, 35a, 

355,  363,  370,  379,  383,  3gi,  3g6,  3g8,  4o3, 

4i3,  4i8,  43i,436,  444, 45i,  46a,  470,480;  G. 

p.  507,  5i8,  53i,  533,  54o;  C.  p.  706;  M.  p.  740, 

809 ,  873 ,  881 .  —  Vid.  Hierusalem. 
Iherosolymi,  urbs  Palaestinœ,  F. p.  396,  4o8, 409, 4 1 1, 

4a5,  436,  444,  45o,  458,  468,  477,  48a,  485; G. 

p.  5i8,  533, 53o,  543;  M.  p.  737, 839, 877.— Vid. 

Hierusalem. 

IherosolymitjE  aggrediuntur  Cbristianos,  A.  p.  29a  ;  == 
castrum  Caipham  comprehendunt,  F.  p.  377;  =re- 
cipiunt  corpus  Gaudemari,  A.  p.  3o8;  =z  revertun- 
tur  Hierusalem,  F.  p.  468.  —  Vid.  Hierosolymitanus. 
Iherosolymipeta,  C.  p.  679.  —  Vid.  Hierosolymitanus. 
Iherosolymitanus ,  a,  un.  —  lherosolymitanus  rex,  A. 
p.  307,  309;  F.  443,  469;  G.  p.  538;  =  exercitus, 
F.  p.  35o,  4a3,  43o,  457,  471.  —  Ecclesia  Ihero- 
solymitana,  F.  p.  4ia,  4i3,  445,  446,  469,  467, 
468;  G.  p.  5ig,  537,  538;  H.  p.  584;  M.  p.  87a, 
873  ;  =  via ,  A.  p.  3o8.  —  Peregrini  Iherosolymitani, 
M.  p.  74a.  —  Iberosolymitanum  iter,  A,  p.  337,  386, 
a88,  289,  393;  F.  p.  353,  373;  G.  p.  538;  M. 
p.  733,  730;  =  imperium,  G.  p.  537-  —  Principatns 
Iberosolymitanus ,  F.  p.  364,  366;  =  populus,  F. 
p.  373,  396,  44 1,  44s,  45o.  — Terra  Iherosolymi- 
tana,F.p.383,438,  439,  434;  =  regio,  F.  p.  477- 
—  Iherosolymitani  castrum  Caipham  occupant,  F.  V. 
p.  377. —  Vid.  Hierosolymitanus. 
Iherusalem,  urbs  Palaestinae,  A. p.  363,  264,366,  367, 
370,373,  377,378,  379,  381,  386,388,389,290, 
391, 393,  393,  394,  396,  397,  3oo,  3o2, 3o3,3o4» 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


953 


3o5,3o6,  307,  3o8,  3og;  F.  p.  319,336, 35o, 35i, 
354,355,  36i,  362,363,364,  366,378,379,381; 

F.  V.  p.  38a;  F.  p.  384,  385,  3g8,  399,400,  4o3, 
4o3,  4o4,  4o6f  407,  412,  4i4,  4i5,  417,  4i8, 
419,  421,  422,424,427,  43i,  43a,  436,44i,445, 
446 , 447. 448 ,  4*9 , 45o ,  453 , 454, 458 , 459  , 466 , 
467,  471,  473,  477,  479;  G.p.497,5o8,5i5,5i8, 
521,  523,  5*4,  527,532,  533,  534,535,536,537, 
539,  54i,  54a;  G.  V.  p.  54a,  543;  C.  p.  6o3;  M. 
p.  778,  791,  79a,  798,  857,  85g,  863,  864,  868, 
870,  871,872,873,874,878,  879,880,881,88a. 

—  Vid.  Hierusalem. 
Ihesu-Nave,  M.  p.  7a3. 

Ihesus,  T.  IV,  vi,  p.  34.  —  Vid.  Jésus. 

Ihesusalem,  M.  p.  88a.  —  Vid.  Hierusalem. 

Ilghazi,  Maredinae  princeps,  p.  443,  annot.  b;  3=  dux 

Turcorum,  a  Balduino  victus,  F.  p.  443.  —  Vid. 

Gaza. 

Ilidm,  civitas  Asia3,  C.  p.  67a,  675. 
Illyricum,  regio,  C.  p.  610. 

Imago  Domini  a  Turcis  in  ecclesia  Sancti  Pétri  Antio- 
cbena  fœdata ,  T.  J.  p.  1 95  ;  z=  Jesu  Christi ,  A.  p.  a 56  ; 
=  Salvatoris ,  T.  J.  p  1 95 ,  a  l6  ;  C.  p.  683  ;  M.  p.  8a  1  ; 
=  Christi  in  manutergio,  G.  V.  p.  543;  =  Machu- 
meth,  in  templo  Domini,  T.  J.  p.  aaa;  =  Mathomi, 
M.  p.  878.  —  Imagines  sanctorum  in  Syria ,  A. 
p.  388. 

Imber,  A.  p.  a5o;  F.  p.  34i,  365;  H.  p.  55o,  55i  ;  C. 
p.  646,  647,  71 1  ;  =  divinus,  A.  p.  261  ;  =.  hiber- 
nus  in  urbe  Hierusalem,  F.  p.  355,  357,  4ao,  4a  1  ; 

G.  p.  5 12.  —  Vid.  Pluvia. 
Imperator  Grjecorum.  —  Vid.  Alexius. 

Inaures  gemmatas  a  quorumdam  auribus  violenter  di- 

rimunt Christiani ,  T.  J.  p.  2a3. 
Incantatio,  A.  p.  299. 

Incarnatio  Domini,  A.  p.  379;  F.  p.  3a  1,  337,  35s, 
367,  383,  4i8,  435,  433,  44i,  445, 446;  G.p. 491, 
537,  54i;  H.  p.  55o,  557,  564,  565,  576,  578, 
58o;  M.  p.  737;  R.  p.  890. 

Incontinent™  Arnulfi,  A.  p.  3oa.  —  Vid.  Luxuria. 

Indi,  populus  Asiae,  C.  p.  667,  670. 

India,  regio  Asiae.  =  superior,  T.  X,  iv,  p.  63;  T.  J. 
p.  199.  —  Usus  Indiae,  F.  p.  474.  —  Hippopotamus 
in  India,  F.  p.  475.  —  Dracones  in  India,  F.  p.  475. 

—  Quae  Aiexander  repererit  in  India,  F.  p.  476  et 
annot.  h;  p.  484;  G.  V.  p.  543. 

Indictio,  A.  p.  278;  F.  p.  477,  485;  R.  p.  890. 

Indicom  mare,  F.  p.  483.  —  Vid.  Mare. 

Inducias  pacis,  M.  p.  794,  795. 

Indûment  a  Turcorum  a  Chrislianis  capta,  F.  p.  349. 

Infernus  ,  A.  p.  284.  —  Aderaarus  in  inferno ,  A.  p.  a6a  , 

381,  387.  —  Pœnae inferni ,  A.  p.  a63,  281.  —  Plaga 

inferni,  A.  p.  375. 
Ingelbertgs,  miles,  ascendit  super murum  Hierusalem, 

T.  J.  p.  331  ;  p.  867,  annot.  b. —  Vid.  Engelbertus. 
Ingenium  (machina),  T.  XV,  11, p.  107;  T.  D.  p.  107. 
Innocentes  ab  Herode  trucidati,  G.  p.  5 1 1  et  annot.  d. 
Inopia.  =  Francorum  iter  per  Romaniam  facientium, 

G.  p.  496;  =  Antiochiam  obsidenlium,  T.  VI,  m, 

p.  4o  et  annot.  a;  T.D.p.  4o;T.  VI,  v,  p.  4i;T.  D. 

p.  4i  ;  T.  VI,  vt,  p.  43:  T.  D.  p.  4a;  =  Cbristiano- 

rum  in  Syria,  H.  p.  55o,  55a  (vid.  Famés)  ;  =  urbis 

Antiochiae  sub  Tancredo,  C.  p.  714. 
Insanos,  roiliiis  cujusdam  cognoraen,  T.  A.  V.  p.  148. 

—  Vid.  Hugo  lo  Forsenet. 

m. 


Institutio  ecclesiastica,T.  J.  p.  169. 

Instrumenta.  =  lignorum ,  T.  V,  x,  p.  a  a  ;  T.  D.  p.  aa  ; 

T.  II,  xii,  p.  33;  T.  D.  p.  s3;  T.  J.p.  180;  M.  p.  756; 

=z  Turcorum,  T.  VII,  iv,  p.  49;  T.  D.  p.  49; T. XIII, 

iv,  p.  92;  T.  D.  p.  92;  T.  XVI,  vi,  p.  116;  T.  D. 
,p.  u6;T*A.p.  i55;T.  J.p.  ao8;  F.  p.  45o,  45i; 

M.  p.  879. 

Insgla  (Raimundus  de), miles,  A.  p.  373.  —  Vid.  fiai- 

mandas  de  Insuîa. 
Insula  (Rogerius  de).  —  Vid.  Rogerius,  castellanus  de 

Insula. 

Interpres  ,  T.  XIII ,  v,  p.  93  ;  T.  D.  p.  93  ;  T.  A.  p.  1 49  ;  * 
T.  J.  p.  194,  204,  309,  3i3;  M.  p.  8a5,  848;  — 
(Drogamandus) ,  T.  D.  p.  5i,  53;  —  ( Drogamundus) , 
T.  D.  p.  77  ;  T.  D.  p.  107  ;  —  (  Drogomandas) ,  T.  VIII , 
il,  p.  5i,  5a;  T.  XI,  n,  p.  77;  —  [Drogomandas), 
T.  XV,  11.  p.  107. 

Intestina  =  Balduini  sallita,  F.  p.  436  et  annot.  j; 
H.  p.  575;  =  caprearum,  A.  p.  a58. 

Ippotamos  (sic) ,  in  fluvio  Nilo  et  in  India,  F. p.  475.  — 
Vid.  Hippopotamus. 

Jpsala,  urbs  Macedoniae,  p.  6ia,  annot.  b.  — Vid. 
Chympsala. 

Isaac,  «patriarcha.  —  Sinus  Isaaci,  T.  XII,  iv,  p.  86; 

T.  D.  p.  86;  T.  J.  p.  307.  —  Sepultura  Isaaci,  F. 

p.  379  et  annot.  b. 
Isaaccs  Sebastocrator,  pater  Joannis,  ducis  Durachii , 

p.  176,  annot.  a. 
Isaias  propheta  laudatur,  F.  p.  460,  46 1;  M.  p.  739, 

764,  880,  883.  —  Vid.  Esaias. 
Isaoria,  regio  Asiae,  F.  p.  483. 

Iskenderum,  urbs  Asiae,  p.  639,  annot.  a.  —  Vid. 
Alexandreta,  Alexandriola. 

IsmaelitjE,  populus  Palaestinae,  H.  p.  559. 

Ismaros,  mons  Thraciœ,  C.  p.  660. 

Isoardus  I,  cornes  Diensis,  A.  p.  389  et  annot./. 

Israël.  —  Terra  Israël,  A.  p.  393;  G.  p.  537,  533.  — 
.  Filii  Israël,  G.  p.  5s3;  H.  p.  554;  M.  p.  738,  747. 
779.  —  Gedeon  judex  Israël,  F.  p.  46o.  —  Israël  in 
Assyrios  transfertur,  F.  p.  46 1  ;  =  in  Cbaldaeos  du- 
citur,  F.  p.  46i,  463.  —  Sanctus  Israël,  G.  p.  536; 
M.  883. 

Israélites ,  populus,  H.  p.  573,  577.  —  Vid.  Hebrœi. 

Israeliticds,  a,  um.  —  Plebs  Israelitica,  F.  p.  319, 
376.  —  Populus  Israeliticus  hospitatur  apud  Helim, 
F.  p  433.  —  Israelitici  archam  fœderis  perdiderunt, 

F.  p.  446.  —  Tabernaculum  Israeliticum ,  C.  p.  683. 
Issem  (vallis) ,  T.  D.  p.  96.  —  Vid.  Dessem,  Sem. 
Istikharus  el-Daula,  emirus  Turris  David,  p.  109, 

annot.  a;  p.  867,  annot.  c;  —  reddit  se  comiti  Rai- 
mundo,  T.  XV,  iv,  p.  109,  T.  D.p.  109; T.  A.  p.  i6p, 
161;  T.  J.  p.  324;  M.  p.  867,  868. 
Itali  peregrini,  T.  D.  p.  1 1;  F.  p.  337,  365,  383,  385; 
H.  p.  55o,  558;  =  in  urbe  Constantinopoli ,  G. 
p.  494-  —  Allera  nominis  forma  :  Italici,  T.  D.  p.  1 1  ; 

G.  p.  494. 

Itali  a,  regio.  —  Normanni  in  Italia,  T.  J.  p.  171.  — 

Franci  per  Italiam  transeunt,  F.  p.  339;  C.  p.  610; 

M.  p.  740.  —  Boamundus  in  Italia,  T.  J.  p.  328. 
Italici  peregrini,  T.  D.  p.  1 1  ;  =  in  urbe  Constantino* 

poli,  G.  p.  494.  —  Vid.  Itali. 
Ivo  de  Grente  Maisnil,  G.  p  663.  —  Vid.  YvodeGren* 

tamasniï 

Ivo  de  Gdntamasnil,  miles,  T.  D.  p.  67.  —  Vid.  Yvo 
de  Grentamasnil. 

X20 


Digitized  by 


» 


954 


INDEX  GENERALIS. 


Jabin,  rex  Cbananœorum ,  possedit  Azor,  F.  p.  46o. 
Jacinctus,  lapis,  F.  p.  363. 

Jacob,  patriarcba.  —  Sinus  Jacobi,  T.  XII,  îv,  p.  86; 
T.  D.  p.  86;  T.  J.  p.  207.  —  Jacob  lapidem  erigit, 

F.  V.  p.  356.  —  Sepultura  Jacob,  F.  p.  379  et  ao- 
not.  b;  p.  38i.  —  Rachel,  uxor  Jacob,  F.V.  p.  38i; 

G.  p.  5n.  —  Puteus  Jacob,  C.  p.  687.  —  Locus  ubi 
Jacob  vidit  scalam ,  C.  p.  700. 

Jacobiïte  ,  in  urbe  Antiocbia,  F.  p.  35 1. 

Jagobus  (sanctus)  in  praeceps  datur,  T.  J.  p.  217;  C. 

p.  685.  —  Sepulcrum  beali  Jacobi ,  C.  p.  686. 
Jagobus,  episcopus  Tarentinus,  p.  2i3,  annot.  a;  == 

apud  Babylonem  in  vinculis  detentus,  T.  J.  p.  ai3, 

2i4. 

Jaddus,  princeps  sacerdotum,  Alexandrum  excipit,  F. 
p.  462.  < 

Japi,  pointus  Syriae,  T.  XIV,  1,  p.  io3;  T.  D.  p.  io3.  — 
Vid.  Joppe. 

Jalobatsch,  urbs  Asiae,  p.  336,  annot.  c.  —  Vid.  An- 
tiochia  Parva. 

Jambertds  Pacper,  miles,  T.  J.  p.  200.  —  Vid.  Lam~ 
bertus  Pauper. 

Jamnia,  urbs  Syriae  (nunc  Yabne),  F.  p.  354  et  annot. 

d;  p.  378,  46a;  G.  p.  5o8  et  annot.  g. 
Janoe,  urbs  Syriae,  F.  p.  46 1. 

Janua.  =  Antiocbiae,  M.  p.  793;  z=  urbis  Marrae,  M. 
p.  845;  =  urbis  Caphaliae,  M.  p.  85a  ;  =  Ascalonis, 
M.  p.  87  5 ,  878.  —  Januae  cbori,  in  ecclesia  Sancîi 
Pétri,  T.  XI,  iv,  p.  77;  T.  D.  p.  77;  =Templi  Salo- 
monis,  G.  p.  5i5;  =  Sepulcri,  F.  p.  327;  G.  p.  5 a 5. 
—  Vid.  Porta. 

Januenses,  populus  Italiae,  A.  p.  298;  F.  p.  385;  F.  V. 
p.  387,  388,  390,  407,  419,  4ao;  G,  p.  519,  5a3, 
5a4,  527,  536,  537,  558,  565,  56g.  —  Vid.  Ge- 
nuenses. 

Japhia,  portus  Syriae,  T.  A.  p.  159;  M.  p.  864.  —  Vid. 

Joppe. 
Japix,  C.  p.  662. 

Jarras,  caslrum  Arabise,  F.  p.  447  et  annot-  °*  H. 

p.  578.  —  Vid.  Gerasa. 
Jaspis,  lapis,  F.  p.  363. 
Jebusei,  populus  Syriae,  M.  p.  881. 
Jejdnium.  —  Caput  jejunii ,  T.  I ,  x ,  p.  1 7  ;  T.  D.  p.  17; 
T.  VI,  xi,  p.  45;  T.  D.  p.  45;  T.  A.  p.  ia4,  i37; 
T.  J.  p.  177,  191.  —  Domini  jejunium,  G.  p.  5ia. 
—  Jejunia  Ch  ri  s  tianorum,  T.  X,  ix,  p.  69;  T.  D. 
p.  69;  T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D.  p.  79;  T.  XV,  v, 
p.  110;  T.  D.  p.  110;  T.  A.  p.  i5o,  160;  T.  J. 
p.  ao4,  ai3,  226;  A.  p.  245,  270,  283,  286,  296; 
F.  p.  344,  346,  4i3,466;G.  p.  499,  5o2,  507;  H. 
p.  566,  58i;  C.  p.  677,  682;  M.  p.  780,  782,  827, 
833,  835. 
Jeremias,  propheta.  —  Vid.  Iheremias. 
Jéricho,  urbs  Palaestinae,  A.  p.  3oi;  F.  p.  366,  462;  G. 
p.  5 12,  5 18.  —  Hortus  Abrahae  in  urbe  Jéricho,  F. 
p.  364-  —  Vid.  Iherico. 
Jerosolyma,  urbs  Palaestinae,  T.  J.  p.  171;  F.  V.  p.  378, 
383,  391;  H.  p.  549,  55o,  56i,  568,  575,  577, 
582,  584.  —  Vid.  Hierusalem. 
Jerosoltmi,  urbs  Palaestinae,  H.  p.  557,  *>63,  565,  566, 


568,  569,  570,  573,  575,  577,  579,  58o,  58i.  — 
Vid.  Hierusalem. 

Jerosolymitjs  ,  H.  p.  555,  565,  566,  567,  570,  571, 
572,  573,  584-  —  Vid.  Hierosolymitanus. 

Jrrosolymitands  ammirarius,  T.  J.  p.  197;  —  popu- 
lus, H.  p.  56 1.  —  Vid.  Hierosolymitanus. 

Jérusalem,  urbs  Palaestinae,  T.  J.  p.  169,  187,  190, 
211,  212,  2i4*  ai5,  216,  217,  218,  219,  220,  232, 
225,  226,  227,  229;  F.  V.  p.  396,  397,  398,  399, 
4oo,  402, 4o3,  4o4»  446;  H.  p.  55o,  555,  557, 56a, 
563,  E64,  568,  570,  571,  575,  578,  579,  58o,  58i; 
C.  p.  653,  674,  7o4t  705,  709;  S.  p.  887.  —  Vid. 
Hierasalem. 

Jerusolyma,  urbs  Palaestinae,  T.  J.  p.  179,  228;  H. 

p.  55a,  554,  556.  56i,  567,  56g,  576,  578,  583, 

584-  —  Vid.  Hierasalem. 
Jerusolymi,  H.  p.  575,  576,  577. 
Jerusolymipeta,  T.  J.  p.  239.  —  Vid.  Hierosolymitanus. 
JerusolymiTjE,  T.  J.  p.  ai 5;  H.  p.  576.  —  Vid.  Hiero- 

solymitanas. 

Jercsolymitanus,  a,  dm;  =z  rex,  T.  J.  p.  aa6.  — Re* 
gnum  Jerusolymitanum,  T.  J.  p.  aa5,  aag;  m  ter- 
ritorium,  H.  p.  57a,  574.  —  Regio  Jerusolymitana , 
H.  p.  557.  —  Vid.  Hierosolymitanus. 
Jessemani,  locus,  C.  p.  686.  —  Vid.  GessemanL 
Jésus  Christus,  T.  IV,  vi,  p.  34;  T.  D.  p.  34;  T.  V,  vf 
p.  37;  T.  p.  p.  37;  T.  XII,  xi,  p.  45;  T.  D.  p.  45; 
T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D.  p.  79;  T.  XI,  vin,  p.  81; 
T.  D.  p.  81;  T.  XIII,  iv,  p.  9a;  T.  D.  p.  92;  T.  XVI, 
iv,  p.  n4,  T.  D.  p.  n4;  T.  A.  p.  lai,  i3a,  137, 
i46,  i5i,  i5a,  160,  16a;  T.  J.  p.  17a,  173,  i85, 
191,  ao5,  ao6,  ai3;  A.  p.  a47>  a53,  a54,  261, 37a, 
290,306,  307,  317;  F.  p. 339,  35o,35i,36o,  45o; 
G.  p.  509,  537;  H.  p.  553,  579;  C.  p.  673;  M. 
p.  772,  796,  797,  798.  800,  817,  83o,  847,  849, 
863,  870,  876,  880;  S.  p.  887  ;  R.  p.  893 ;  =per 
visum  apparet  Petro  Heremitae,  T.  J.  p.  169;  =  cui- 
dam  Turco  in  urbe  Antiocbia ,  G.  p.  499  ;  =  Stephano 
presbytero,  T.  X,  ix,  p.  68- 69;  T.  D.  p.  68-69; 
T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D.  p.  79;  T.  A.  p.  i46,  147; 
T.  J.  p.  201;  A.  p.  255,  a56,  279,  28a,  a86;  M. 
p.  821,  822;  =  Petro  Bartholomaeo ,  A.  p.  257,  26a, 
379,  280.  —  Lancea  Jesu  Christi,  T.  X,  x,  p.  70-71; 
T.  D.  p.  7o-7i;T.XVI,  m, p.  n3;  T.  D.p.  u3;  T. 
A.  p.  147,  149;  T.  J.  p.  201;  A.  p.  a53,  254,  a55, 
257,  258,  261,  262,  265.  —  Crux  Jesu  inventa  in 
urbe  Hierusalem,  T.  XVI,  m,  p.  1 13;  T,  D.  p.  u3. 
—  Nalivitas  Christi,  F.  p.  366.  —  Jésus  puer,  G. 
p.  5 10.  —  Jésus  ejicit  nummularios  e  templo,  G. 
p.  5io,  5i  1.  —  Jésus  in  cruce,  A.  p.  279. 
Joannes,  Isaaci  Sebastocratoris  filius,  dux  Durachii, 
p.  176,  annot.  a;  p.  2 36,  annot.  c;  p.  742»  annot.  i; 
=  peregrinos  apprebendi  jubet,  T.  I,  vf  p.  i4i  T. 
D.  p.  i4;  T.  A.  p.  123;  T.  J.  p.  176;  H.  p.  74a  et 
annotât,  c;  =  Raimundum  excipit,  T.  II,  m,  p.  19; 
T.  D.  p.  19;  T.  J.  p.  178;  A.  p.  236. 
Joannes,  filius  Boamundi,  p.  4*0,  annot  e. 
Joannes  Chrysostomus  (sanctus).  —  Reliquiae  ejus,  A. 

p.  290. 
Job  (sanctus),  F.  p.  34 1. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


955 


JOFFREDUS  DE  M  ON  TE  ScABlOSO,  miles,  T.  J.  p.  303.  — 

Vid.  Gaufredus  de  Monte  Scabioso. 
Johannis  (sancti)  festivilas,  A.  p.  286. 
Joppe,  portus  Syriae  (mine  Jajfa) ,  F.  p.  46a  ;  C.  p.  6o3. 

—  Joppen  Christiani  a  dextera  linquunt,  G.  p.  5o8. 

—  Naves  Christianorum  in  portu  Joppe,  T.  XIV,  1, 
p.  io3;  T.  D.  p.  io3;  T.  A.  p.  159;  A.  p.  294,  295; 
M.  p.  864»  865.  —  Naves  Genuensium  in  portu 
Joppe,  A.  p.  298.  —  Naves  Pisanorum  Joppen  aggre- 
diuntur,  T.  J.  p.  226;  G.  V.  p.  543;  C.  p.  7o4-  — 
Balduinus  Joppen  pervenit,  F.  p,  377,  378;  G.  p.  52 1; 
H.  p.  554.  —  Naves  peregrinorum  ad  porlum  Joppen 
applicant,  F.  p.  383,  385;  G-  p.  524»  537;  H. 
p.  557,  558.  —  Joppe  custoditur,  F.  p.  383;  H. 
p.  557.  —  Christiani urbis  Joppe,  F.  p.  391;  H.  p.  55g, 
56o.  —  Pogani  urbein  Joppen  aggrediunlur,  A. 
p.  307,  3o8;  F.  p.  3g5  ;  G.  p.  53o;  H.  p.  56o.  — 
Balduinus  Joppen  proficiscitur,  F.  p.  387;  G.  p.  527; 
=  Christiani  Joppen  veniunt,  alque  Sarracenos  vin- 
cunt,  F.  p.  394;  G.  p.  527;  H.  p.  56o.  —  Arabes 
ante  Joppen  veniunt,  F.  p.  395;  G.  p.  53o;  H. 
p.  56o,  56 1.  —  Cives  urbis  Joppe,  F.  p.  396;  G. 
p.  53o ,  53 1 .  —  Balduinus  in  urbe  Joppe ,  F.  p.  397  ; 

G.  p.  53 1  ;  H.  p.  56 1  ;  =z  percgrini  in  Joppe ,  F.  p.  397 , 
4oo;  G.  p.  533,  534;  H.  p.  56 1,  562;  =  episcopus 
Ramatensis  Joppen  aufugit,  F.  p.  402;  G.  p.  535; 

H.  p.  563.  —  Balduinus  per  mare  Joppen  tendit,  F. 
p.  4o3,  4o6;  G.  p.  535;  H.  p.  56 1,  563;  =  cives 
Hierosolymitani  pervcniunt,  F.  p.  4o/j;  G.  p.  535; 
H.  p.  563.  —  Sarraceni  prope  Joppen  victi,  F.  V. 
p.  4o3,  4o5-,  G.  p.  535,  536;  H.  p.  563,  564.  — 
Balduinus  exspectat  gentem  suam  apud  Joppen,  F. 
p.  4ia,  4i3,  4 1 4;  G.  p.  54i;  H.  p.  566,  567.  — 
Classis  Babylonica  ante  Joppen,  F.  p.  4i4.  4i5;  G. 
p.  54o ,  54i;  H.  p.  567.  —  Calerva  de  Joppe,  F. 
p.  417;  H. p.  568. — Gens Norrensis  Joppen  applicat, 
F.  p.  42  2;  H.  p.  569,  570.  —  Urbem  Joppen  Ascalo- 
nilae  obsidenl,  sed  frustra,  F.  p.  429,  43o;  H.  p.  572. 

—  Situs  urbis  Joppe,  F.  p.  43a;  H.  p.  573.  — 
Gens  de  Joppe,  F.  p.  446;  H.  p.  578.  —  Joppe  a 
Babyloniis  obsidetur,  F.  p.  45o,  45 1,  452;  H.  p.  58o, 
58 1.  —  Babylonii  transeunl  Joppen,  F.  p.  48 1.  — 
Variœ  nominis  formie  :  Jafi,  T.  XIV,  1,  p.  io3;  — 
Japhia.T.  A.  p.  159;  M.  p.  864. 

Joppeni,  congregati  a  Balduino,  F,  p.  477.  —  Vid.  Jop- 
pitœ. 

Joppensis  portus,  H.  p.  557. 

JopPiTiE,  incolae  urbis  Joppe,  H.  p.  58o;  =  ab  Arabibus 
exterriti,  F.  p.  395;  G.  p.  53o,  53 1;  H.  p.  56o,  56 1; 
=  Tancredum  vocanl,  F.  p.  395,  396;  G.  p.  53o; 
H.  p.  56 1.  —  Epistoia  Joppitarum,  F.  p.  396;  G. 
p.  53o,  53 1.  —  Joppitis  subvenitur,  F.  p.  4o3;  H. 
p.  563.  —  Vicecomes  Joppitarum,  G.  p.  534.  — 
Joppilae  Ascalonitas  vincunt,  F.  p.  4 17»  429.  43o;  H. 
p.  568,  572;  =  naves  Babyloniorum  capiunt,  H. 
p.  567;  =  congregati  a  rege  Balduino,  F.  p.  477. — 
Altéra  nominis  forma  :  Joppeni,  F.  p.  477. 

Jor,  fons,  F.  p.  367,  4a6;  H.  p.  55o,  571. 

Jordanicum  flomen  ,  F.  p.  366,  38o.  —  Vid.  'Jordanis. 

Jordanis,  fluvius  Palaeslinse.  —  Origo  fluvii,  F.  p.  367, 
38o,  432,  462,  477;  G.  p.  5i2,  522;  H.  p.  55o, 
55 1,  556.  —  Cornes  Raimundus  de  flumine  aspergi- 


tur,  A.  p.  255,  3oi,  3o2.  —  Christiani  Jordanem 
adeunt,  G.  p.  5i8  — Campeslria  Jordanis,  A.  p.  292 , 
295.  — Vallis  Jordanis,  G.  p.  5ia.  —  Quidam  bapti- 
zantur  in  Jordane,  A.  p.  295,  3oi,  3o2.  —  Quidam 
in  Jordane  lavanlur,  F.  p.  364-  —  Gaudemarus  prope 
Jordanem  stat,  A.  p.  307.  —  Daher  Eddin  Jorda- 
nem transgredilur,  F.  p.  44i.  —  Balduinus  II  non 
longe  a  Jordane  venit,  F.  p.  44a ,  446  ;  H.  p.  577.  — 
Castellum  Jarras  prope  Jordanem,  F.  p.  447;  H. 
p.  578.  —  Christiani  Jordanem  transeunl,  F.  p.  458, 
477;  H.  p.  584-  —  Altéra  nominis  forma  :  Jordani- 
cum (lumen ,  F.  p.  366 ,  38o. 

I.  Josaphat,  rex  Juda.  —  Sepulcrum  ejus,  C.  p.  686. 

IL  Josaphat  (vallis),  A.  p.  298;  F.  p.  355,  436;  G. 
p.  509,  5u,  5i3;  H.  p.  575;  C.  p.  685,  686,  687. 
690.  —  Monasterium  Sanctae  Mariœ  in  valle  Josa- 
phat, T.  XIV,  v,  p.  106;  T.  D.  p.  106.  —  Sepulcrum 
Virgiriis  in  valle  Josaphat,  T.  J.  p.  217;  G.  p.  5i  1. 
—  Vallis  a  Francis  obsidentibus  Hierusalem  non  oc- 
cupatur,  T.  J.  p.  218.  —  Porta  Josaphat  in  urbe 
Hierusalem ,  T.  J.  p.  aai;  G.  p.  509;  C.  p.  693. 

Josaphatea  porta,  C.  p.  693.  —  Vid.  II.  Josaphat. 

JoscEtiNDS,  cornes,  H.  p.  584-  —  Vid.  Goscelînus. 

Joseph,  patriarcha.  —  Sepultura  ejus,  F.  V.  p.  379. 

Josephds  (Flav.),  a  Fulcherio  laudalur,  F.  p.  367, 
46o,  474,  479. 

Josias,  rex  Juda,  F.  p.  356;  G.  p.  5 10. 

Josue,  judex,  M.  p.  723;  =  soli  imperat,  F.  p.  355.  — 
Consimiiis  Josue,  F.  p.  437.  —  Josue  urbem  Azor 
destruit,  F.  p.  4 60. 

Joba  equorum,  A.  p.  243. 

Juda,  regnum,  A.  p.  3oa;  F.  p.  356;  G.  p.  5 10.  — 
Terra  Juda,  F.  p.  367;  G.  p.  539,  54 1. 

Juda:a,  regio,  T.  D.  p.  63  (vid.  India)  ;  =  regio  Palaes- 
tinae ,  F.  p.  462  ;  G.  p.  5 1 2  ;  =  superior,  T.  A.  p.  1 44  ; 
F.  p.  462.  —  Montana  Judaeae,  G.  p.  5o8,  5aa. 

JtJD^tis,  a,  cm.  — Judaei,T.  J.  p.  ai 4;  F.  p.  479;  G. 
p.  5o3;  C.  p.  678;  M.  p.  863,  881  ;  =  Dominum 
vendunt,  A.  p.  a58;  =  ncfarii,  F.  V.  p.  38a;  =  in 
urbe  Conslantinopoli ,  G.  p.  494.  —  Pecrata  Judaeo- 
rum,  F.  p.  462.  —  Geus  Judaea,  A.  p.  280.  —  Ju- 
daeus  quidam  invenit  crucem,  G.  p.  5 10. 

Jodaicus,  a,  dm.  —  Judaicum  regnum,  A.  p.  3oa.  — 
Terra  Judaica,  F.  p.  367.  —  Vid.  Juda. 

Jcdas  MachabjEOs ,  inter  Antiochiœ  reges  numeratus, 
T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89. 

Judas,  proditor,  A.  p.  a 58,  380;  =  laqueo  se  suspen- 
dit,^ J.  p.  ai7;C.  p.  685. 

Judex  in  urbe  Antiochia,  A.  p.  262,  280. 

Jueta,  filia  régis  Balduini  II,  p.  473,  annot.  a;  =  re- 
dempta,  F.  p.  473. 

Julius  (Ca?sar),  C.  p.  674. 

Jumagium  (pro  minayio),  H.  p.  578  et  var.  1. 

Jumentum,  A.  p.  292,  294»  397;  F.  p.  336,  354,  358, 
365,  366,  375,  378,  38i,  39/ï,  398,  4o4,  409, 
4i4»  417,  4a4,  477;  G.  p.  5o8,  5i3,  5a3,  53o,  53i, 
53a,  533,  54i;  H.  p.  55o,  553,  56i;  C.  p.  64i.  65i. 
711;  M.  p.  771,  779,851,879. 

Justitia.  =  lerrae,  T.  A.  p.  125;  T.  J.  p.  178,  =  Dei, 
A.  p.  263,  264,  369.  —  Tenere  justitiam,  A.  p.  a8o. 

Jusum,  porta  in  urbe  Antiochia,  C.  p.  64a  et  annot  a. 

Jdventus  (i.  e.  commilitones)  Hugonis  Magni ,  M.  p.  833. 


120. 


Digitized  by 


Google 


956 


INDEX  GENERALIS. 


K 


Kaisarieh,  urbs  Syriae,  p.  354.  annot.  g;  p.  389, 
annot.  a;  p.  858,  annot.  g.  —  Vid.  Cœsarea  Palœs- 
tinœ. 

Rakocn  t  castellom  Syriae ,  p.  45 1 ,  annet.  a.  —  Vid. 
Cacho. 

Kalaat-el-Hofsn  ,  castellum  Syriae,  p.  680,  annot.  b. 

—  Vid.  Crach. 
Raleptum ,  urbs  Syriae,  C.  p.  714.  —  Vid.  Aleph. 
Kalixtus ,  papa,  F.  p,  46g. —  Vid.  Calixtus. 
Kalo  Francia  condari  Christo  exi  (voces  graecae), 

T.  XI,  iv,  p.  77  et  annotât,  b;  T.  D.  p.  77. 
Karlomannus,  G.  p.  543.  —  Vid.  Carolus  Magnas. 
Karolus  Magnds,  rex  Francorum,  M.  p.  728,  73a.  — 

Vid.  Carolus  Magnas. 
Keblata  ,  nomen  urbis  Antiochiae ,  F.  p.  33g.  —  Vid. 

Antiochia. 

Kedes,  urbs  Syriae,  p.  461,  annot.  g.  —  Vid.  Cèdes. 
Keferthabe,  urbs  Syriae,  p.  g5,  annot.  d;  p.  372, 
annot.  b;  p.  46g,  annot.  c;  p.  85o,  annot./.  —  Vid. 
Capharda,  Cafartab. 
Kemeschtekin  Ibn  Danischmend,  emirus,  p.  227,  an- 
not. c;  p.  369 ,  annot.  a;  G.  p.  519  et  annot.  d;  p.  55 1 1 
annot./;  p.  705,  annot.  b;  =  detinet  Boamundum, 
T.  J.  p.  227;  F.  V.  p.  368;  F.  p.  36g;  G.  p.  5ig;  H. 
p.  55 1,  552;  C.  p.  7o5,  70g;  =  contra  Ghristianos 
pugnat,  C.  p.  709.  —  Variae  nominis  formae  :  Anisraa , 
T.  J.  p.  227  et  annot. c;  —  Anisman,C.  p.  705  et  an- 
not. b;  —  Danisman,  F.  V.  p.  368;  F.  p.  36g;  G. 
p.  5i  g  ;  H.  p.  55i ,  552;  G.  p.  70g. 
Kephalia,  urbs  Syriae,  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  210.  — 

Vid.  Caphalia,  Cephalia. 
Kerboga,  Mauselae  princeps ,  p.  262,  annot./;  p.  345; 
p.  808,  annot.  a;  p.  892 ,  annot.  c;=nuntios  emiri  An- 
tiochiae  recipit ,  T.  X ,  1 ,  p.  5g  ;  T.  D.  p.  5 9  ;  T.  A. p.  1 4 2  ; 
T.  J.  p.  191,  192,  197  ;  G.  p.  5oo;  =  contra  Chris- 
tîanos  exercitum  congregat,  T.  X,  1,  p.  5g;  T.  A. 
p.  142;  T.  J.  p.  197  ;  A.  p.  252;  F.  p.  345;  G.  p.  5oor; 
C.  p.  658;  M.  p.  808;  R.  p.  892,—  Edessam  urbem 
oppugnat,  F.  p.  345;  G.  p.  5oo.  —  Oppidum  Antio- 
chenum  ei  commissum,  T.  X,  1,  p.  60,  61.  T.  D. 
p.  60,  61  ;  T.  A.  p.  i42,i43;T.  J.p.  198;  M. p.  809, 
810.  — Kerboga  ad  Pontem  ferreum  castrametatur, 
T.  X,  1,  p.  6o,  61  ;  T.  D.  p.  60,  61  ;  T.  A.  p.  i43; 
T.  J.  p.  198;  M.  p.  809.  —  Arma  Francorum  ei 
allata,  T.  X,  m,  p.  61-62-,  T.  D.  p.  61-62;  T.  A. 
p.  i43;  T.  J.  p.  198-199;  M.  p.  810.  —  Kerboga 
îitteras  Calipbœ  mittit,  T.  X,  iv,  p.  62,  63;  T.  D. 
p.  62-63;  T.  A.  p.  i43,  i44;  T.  J.  p.  199;  M. 

Su.  —  Mater  Kerboga?  cum  filio  colloquitur,  T. 
X ,  v-vi ,  p.  63-66  ;  T.  D.  p.  63-66  ;  T.  A.  p.  1 44  ■  1 45  ; 
T.  J.  p.  199,  200;  M.  p.  81 1-812,  8i3-8i4-  —  Ker- 
boga matri  suae  respondet  ferociter,  T.  X,  vi,  p.  64; 
T.  D.  p.  64;  T.  X,  vu,  p.  65-66; T.  D.  p.  65-66; 
T.  A.  p.  i44,  i45;T.J.p.  199,200;!^.  p.  8ib,8i3, 
Si 4.  —  Mater  ejus  recedit  ad  urbem  Aleph,  T.  X, 
vu,  p.  66;  T.  D.  p.  66;  T.  A.  p.  i45;  T.  J.  p.  200; 
M.  p.  81 4.  —  Kerboga  Cbristianos  in  urbe  Antto- 
chia  obsidet,  T.  X,  vin,  p.  66;  T.  D.  p.  66;  T.  A. 
p.  i45,  i46;T.  J.  p.  200,201,202,  2o3;  A.  p.  252, 
253,  258;  G.  p.  5oi,  5o2 ,  C.  p.  662,  663;  M.  p.  81 1, 


81 5;  R.  p.  892,  893;  =  Petrum  legatum  recipit, 
T.  XI,  iv,  p.  77-78;  T.  D.  p.  77-78;  T.  A.  p.  i5o; 
T.  J.  p.  2o4;  A.  p.  259;  F.  p.  347;  G. p.  5o2,  5o3; 
C.  p.  664,  665;  M.  p.  825, 826,  827;  R.  p.  8g3.  — 
Emiri  ejus,  F.  p.  347;  G.  p-  5o4-  —  Kerboga  ludit 
scaccis,  A.  p.  260;  F.  p.  348;  G.  p.  5o4;  C.  p.  667; 
=  videt  acies  Francorum  in  pugnam  procedentes, 
T.  XI,  vu,  p.  80;  T.  D.  p.  80;  T.  A.  p.  i5i;  T.  J. 
p.  2o5;  A.  p.  260;  F.  p.  348,  349;  G.  p.  5o4,C. 
p.  667  ;  M.  p.  828 ,  82g  ;  =  apostatam  quemdam  occi- 
dit,  M.  p.  82g  ;  =  mandat  ad  principes  ut  quinque  vel 
deceniTurci  cum  totidem  Francis  decertent,  A.p.  260; 
F.  p.  34g;  G.  p.  5o4;C.  p.  664,  667;  =  fugatur,T. 
XI,  vin, p.  81-82 ;  T.  D.  p.  81-82;  T.  A.  p.  i5i ;  T.  J. 
p.  2o5,  206;  A.  p.  260,  261  ;  F.  p.  349;  G.  p.  5o4, 
5o5  ;  C.  p.  668 ,  66g ,  670 ,  M.  p.  83o  ;  83 1 , 832 , 835  ; 
R.  p,  8g3.  —  Tentorîum  ejus  a  Boamundo  captum, 
T.  J.  p.  206.  —  Varia  nominis  forma?:  Corbaga,  A, 
p.  252;  —  Corbagan,  G.  p.  5oo,  5o2,  5o3,  5o4;  — 
Corbagat ,  F.  p.  348, 34g  ;  —  Corbagath ,  F.  p.  345 , 347, 
348;  —  Corbanam,  M.  p.  808,  80g,  810,  811,  812, 
8i3,  814,815,825,826,827,  828,830;  —  Corba- 
nas,  T.  J.  p.  igi,  192;  —  Curbanas,  T  J.  p.  197, 
199,  200,  204,  2o5,  206.  — Corbaran,  R.  p.  892, 
8g3;  —  Corbaras,  A.  p.  259,  260;  —  Corboran,  C. 
p.  658,  664,  667;  —  Curbaram,  T.  A.  p.  i4a, 
i43, 1 44,  i45,  i5o,  i5i  ;  —  Curbalan,  T.  D.p.  59, 
60,  61,  63,  64.  65,  66,  77,  78,  80,  82;  —  Cor- 
balan,  T.  D.  p.  62  ;  —  Curbaan,  T.  X,  i,  p.  59, 
60,  61,  62,  63,  64,  65,  66;  T.  XI,  p.  77,  78, 
82. 

Khabur,  fluvius  Asiae,  p.  409,  annot.  b.  —  Vid.  CAa- 
bor,  Chobar. 

Khar'an,  oppidum  Asiae,  p.  4og,  annot.  a;  p.  710, 

annot.  b.  —  Vid.  Carra,  Charran. 
Kharpert,  castellum  Asiae,  p.  454,  annol.  e;  p.  456.— 

Balduinus  inclususin  castello  Kharpert,  F.  p.  454;H. 

p.  58o. — CustodescasleDiocciduntur,  F.p.454,455, 

458;  H.  p.  582.  — Goscelinus  evadit  de  Kharpert,  F. 

p.  455,  456,  458;  H.  p.  582,  583.  — Kharpert  cas- 

trum  Balak ,  F.  p.  455, 456 , 457  ;  H. p.  58o ,  582 , 584; 

=  a  Balak  diruitur,  F.  p.  458;  H.  p.  584.—  Vid. 

Cartapcta. 

Khauril,  dux  Melitiniae,  p.  368,  annot,  d;  p.  519,  an» 
not.  e;  p.  552,  annot.  e.  —  Vid.  Gabriel 

Kilidj  Arslan,  Solimani  Obus,  lconii  princeps.p.  a4o, 
annot.  6;  p.  4g5,  annot.  g;  p.  620,  annot.  e;  p.  764, 
annot.  d;  p.  886 ,  annot.  e;  =  Nicaea  expulsus.T.  IV, 
1,  p.  28;  T.  D.  p.  28;  T.  A.  p.  129;  T.  J.  p.  i83, 
1 92  ;  A.  p.  240 ;  F. p.  334,  3g8 ;  G. p.  495 ;  S.  p.  886 ; 
1=  Francos  aggreditur  prope  Dorylaeum,  F.  p.  334, 
35o;  G.  p.  4g5,  496;  C.  p.  620,  621,  623,  625;  M. 
p.  759-764.  —  Sermoejus  ad  Arabes,  T.  IV,  i,p.28, 
29;  T.  D.  p.  28,  29;  T.  A.  p.  i29,i3o;T.J.p.i83; 
M.  p.  764,  765,  766.  —  Kilidj  Arslan  Francos  in 
Romaniae  finibus  vincit,  F.  p.  398,  399;  G.  p.  532; 
H.  p.  562.  —  Variae  nominis  formae  :  Assàm ,  S.  p.  888 
et  annot.  rf;=zSolimanus,  T.  IV,  1,  p.  28,  29;  T.  D. 
p.  28,  29;  T.  A.  p.  129,  i3o;  T.  J.p.  i83,  192; A. 
p.  240;  F.  p.  334;  G.  p.  4g5;  H.  p.  562;  C.  p.  6ao, 


Digitized  by 


Google 


/ 


INDEX  GENERALIS. 


6a3,  6a5;  M.  p.  764,  765,  766;  S.  p.  886;  z=  Sul- 
HmannuB,  F.  p.  35o. 
Konieh  ,  urbs  Asia?,  p.  33ft,  annot.  d;  p.  766.  —  Vid. 
Iconium. 


957 

KnviE  eleison»  Kyrieleison,  T.  XI,  iv,  p.  77;  T.  D. 
p.  77; T.  J.  p.  178,  186,  197,  221  ;  C.  p.  684,  693; 
M.  p.  8o5;  =  décanta tur  in  officio  vigiliae  Pascha?, 
F.  p.  385,  386,  387;  G.  p.  524,  5a6. 


Labia.  —  Hasta  plena  labiis  et  nasibus  (sic),  T.  IV,  v, 

p.  33;  T.  D.  p.  33. 
Lacerta:  (sive  Lacerti),  genus  scrpentis,  F.  p.  484. 
Lagds.  —  Hœreticoruin  castri,  T.  J.  p.  177;  ~  urbis 

Nicaea? ,  T.  A.  p.  1 27  ;  T.  J.  p.  1 8 1  ;  A.  p.  239  ;  F.  p.  333  ; 

M.  p.  756,  757,  758;  =  prope  Antiocbiam,  T.  A. 

p.  i36,  190;  =  prope  Tiberiadem,  F.  p.  367;  = 

Gcnesar,  F.  p.  367,  43a;  =  Asphaltites,  F.  p.  367; 

F.  V.  p.  379;  F.  p.  38o,  38i,  43a;  G.  p.  5aa,  5a3; 

H.  p.  55 1,  556;  =  in  urbe  Hierusalem,  G.  p.  5 10. 
Laici,  T.  1, 1,  p.  10;  T.  D.  p.  10;  T.  IX,  11,  p.  54;  T. 

D.  p.  54;  T.  XI,  n,  p.  75;  T.  D.  p.  75;  T.  A.  p.  149; 

T.  J.  p.  195,  ao3;  A.  p.  a56;  r=ex  urbe  Antiochia  a 

Turcis  ejiciuntur,  T.  J.  p.  186. 
Laidus,  rex  Antiochia?,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89. 
Lambertus  Padper,  miles,  aufugit  ab  urbe  Antiochia, 

T.  X,  vm,  p.  67;  T.  D.  p.  67;  T.  A.  p.  i46;T.  J. 

p.  aoo.  —  AUeranominis  forma  :  Jamberlus  Pauper, 

T.  J.  p.  aoo. 

Lamina.  =  aurea,  T.  J.  p.  ai  a  ;  F.  p.  462  ;  ~  argenti, 

T.  J.  p.  aaa. 
Lamma argenti,  C.  p.  695. 
Lamna,  C.  p.  645. 

Lampades,  ante  Sepulcrum,  T.  J.  p.  ai 4;  F.  p.  385, 
386,  387;  G.  p.  5a4,  5a5,  5a6;  =  in  urbe  Antio- 
chia, A.  p.  a5i  ;  =  in  ccclesia  Sancti  Pétri,  Antio- 
chia?, A.  p.  a54- 

Lampreda,  piscis  genus,  F.  p.  474. 

Lamulafres,  rex  Antiochia?,  T.  D.  p.  89.  —  Vid.  Lamu- 
rajles. 

Lamdrafles,  rex  Antiochia?,  T.  XIII,  1,  p.  89.  —  Vid. 
Lamulafres. 

Lamdsteoc  fortis,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T. 
D.  p.  89. 

Langea  ,  T.  VIII ,  m ,  p.  48  ;  T.  D.  p.  48  ;  T.  X ,  1 ,  p.  5g  ; 
T.  D.  p.  5g  ;  T.  X ,  m ,  p.  6 1  ;  T.  D.  p.  6 1  ;  T.  XIII ,  m , 
p.  91;  T.  D.  p.  91;  T.  XIII,  iv,  p.  92;  T.  D.  p.  9a; 
T.  XIII,  v,  p.  93 ;  T.  D.  p.  93  ;  T.  XVI,  v,  p.  1 15  ;  T. 
D.  p.  n5;  T.  A.  p.  i4a,  i43,  i55,  i5g,  162;  T.  J. 
p.  170,  174,  192,  197,  198,  ao4>  208,  218,  220, 
224;  A.p.  240,  243,279,306;  F.p.  338,35o,362, 
389,  392,  393,  395,  4o5, 409,  421 , 436, 48i,  517,, 
5i8,  529,  536;H.p.55i,558,56o,582;C.p. 623; 
63 1,  638,  64o,  646,656,  65g,  665,  700,  714;  M. 
p.  741,  756,  760,  761,  765,  781,  787,  806,  808, 
810,  83 1,  845.  —  La  tus  Christi  lancea  perfossum, 
T.  J.  p.  222. 

Lancea  Salvatoris,  A.  p.  287.  —  Revelatio  lanceae, 
T.  X,x,p.  70,  71;  T.  D.  p.  70,  71;  T.  A.  p.  147; 
T.  J.  p.  201,  202  ;  A.  p.  253 et  annot.  b;  p.  254,  a55, 
258 ,  262  ;  C.  p.  676  ,-677  ;  M.  p.  822 ,  8a3  ;  R.  p.  893. 
—  Inventio  lanceae,  T.  XI,  iv,  p.  76-77;  T.  D.  p.  76- 
77  ;  T.  A.  p.  1 49  ;  T.  J.  p.  204  ;  A.  p.  257,  262 ,  263 , 
265,  268,  269,  270,  281,  282;  F.  p.  344,  345, 
35i  ;  G.  p.  5o2 ,  507  ;  C.  p.  677,  678;  M.  p.  8a3, 
825;  R.  p.  8(j3.  — Cuspis  Arabica  lanceae,  C.  p.  677. 


—  Lancea  in  pugna  contra  Kerbogam  ab  Ademaro  fer- 
tur,  T.  XI ,  vi ,  p.  79  ;  T.  D ,  p.  79  ;  T.  A.  p.  1 5o  ;  T.  J. 
p.  2o5;  A.  p.  261  ;  M. p.  827,829,834;  R.p. 893. — 
Dubitatio  de  lancea,  A.  p.  281  ;  F.  p.  344;  C.  p.  678, 
682. — Judiciumde  lancea  A rchœfartum,  T.D.p.  100; 
A. p.  264 ,  283 , 284 , 288 ;  F.  p.  344,  345;  G.  p.  597; 
C.  p.  682  ;  —  Lancea  prope  Ascalonem  a  capeUano 
Raimundi  comitis  fertur,  T.  XVI,  m,  p.  1 13;  T.  D. 
p.  n3;T.XVI,iv,  p.  n4;T.D.  p.  n4;  A.  p.  3o3; 
=  in  ecclesia  prope  Sanctuui  Trophimum  ponenda, 
A.  p.  264.  —  Crux  prae  lancea  fertur,  A.  p.  287.  — 
Cornes  Raimundus  lanceam  diu  servat,  posteaque 
Alexio  dono  dat,  F.  p.  345  et  annot.  b;  C.  p.  708. 

LANGOBARDi,populus  ltalia?.  =  peregrini ,  T.I,  11, p.  11; 
T.  D.  p.  iiîT.A.p.  i2i,i5i;T.J.p.  174; C  p. 610; 
M.  p.  732,  835;  =  eligunt  Raginaldum  ducein, 
T.I, m,  p.  11;  T.D.  p.  11  ;T.A. p.  122.— Quidam 
Langobardus,  serviens  Boamundi,  T.  IX,  v,  p.  57; 
T.  D.  p.  57;  T.  A.p.  i4i;T.  J.  p.  196.  —  Vid.  Lan- 
go  bardas. 

Laodicensis  portus,  H.  p.  55o.  —  Cives  Laodicenses, 
C.  p.  708,  709,  716. 

Laodicia,  urbsSyriae,  C.p.  706  ,  707. — Cruce  signati  in 
urbeLaodicia,  T.  J.p.  192.  —  Principes  Christiani  ve- 
niunt  Laodiciam,  T.  XIII,  xi,  p.  99;  T.  D.  p.  99; 
T.  A.  p.  1 57  ;  T.  J.  p.  2 1 1  ;  M.  p.  855.  —  Robertus 
Normannus  Laodicia?,  C.  p.  649.  —  Angli  Laodiciam 
tcnent,  A.  p.  290;  C.  p.  649.  —  Arnulfus  pervenit 
Laodiciam,  T.  J.  p.  2i5;  C.  p.  681,  700.  —  Naves 
de  Laodicia,  A.  p.  276,  295.  —  Laodicia  Alexio  ser- 
vit, C.  p.  649.  —  Guillelmus  Ugo  de  Montilio  mittitur 
Laodiciam,  A.  p.  287.  —  Cornes  Raimundus  Laodi- 
ciam regreditur,  F.  p.  364,  368;  H.  p.  55i;  =  Bal- 
duinus  venit ,  F.  p.  365 ,  368 , 373  ;  G.  p.  5 1 8 ,  520  ;  H. 
p.  55o,  55 1,  552.  —  Slolus  Januensium  hiemat  Laodi- 
cia?, F.p.385;G.p.  523,  524;  H. p.  558. — Tancredus 
urbem  Laodiciam  imperatori  aulert,  T.  J.  p.  228;  F. 
p.  407;  G.  p.  537;  H.  p.  564;  C.  p.  706,  707,  708, 
709.  —  Laodicia  Boamundo  redditur,  C.  p.  709  ;  =  ab 
imperatore  fraudul  enter  capitur,  G.  p.  509;  C.  p.  7 1 2 . — 
Laodicia?  summa  nécessitas,  C.  p.  716.  —  Laodicia  a 
Tancredo  iterum  vi  subditur,  G.  p.  529;  C.  p.  715. 

—  Dux  Graecus  urbis  Laodicia?,  p.  709,  annot.  a. 

—  Varia?  nominis  forma?  :  Laudocia,  T.  J.  p.  2i5; 

—  Lichea ,  T.  J.  p.  2 1 1  ;  —  Lichia ,  T.  XIII ,  xi ,  p.  99  ; 
T.  D.  p.  99;  T.  A.p.  157;  —  Licia.T.  J.  p.  192;  M. 
p.  855. 

Lapathum  (fœnum  durius)  mandunt  Christiani  apud 
Antiochiam  obsessi ,  C.  p.  663. 

Lapides.  =:  in  Franco*  orantes  Romae,  in  basilica  Beau' 
Pétri ,  ab  hominibus  Guiberti  anti-papa?  deorsum  ja- 
ciuntur,  F.  p.  329;  =  in  Nicœam  tormentis  jacu- 
lantur,  F.  p.  333;  =  de  tumulis  Turcorum,  T.  A. 
p.  1 39  ;  T.  J.  p.  1 93  ;  =  in  obsidione  Marra?  jactantur 
supra  castrum  Francorum,  T.  XIII,  îv,  p.  92;  T.  D. 
p.  92;  T.  A.  p.  1 55  ;  T.  J.  p.  208;  A.  p.  269,  271; 


Digitized  by 


958 


INDEX  GENERAL1S. 


M.  p.  846,  8A7,  848;  =  in  obsidione  Archados,  A. 
p.  275,  277;  M.  p.  857.  —  Sanctus  Stephanus  lapidi- 
bus  obrutus,  T.  XIV,  1,  p.  10a  ;  T.  D.  p.  10a;  T.  A. 
p.  159;  T.  J.  p.  217;  G.  p.  509;  C.  p.  685.  —  Se- 
pulcri  lapides ,  G.  p.  5 1  o. — Lapis  ubi  Angélus  stetit ,  G. 
p.  5 10.  —  Lapides  in  obsidione  Hierusalem  dejiciun- 
tur  in  Christianos,  T.  XV,  111,  p  1 09  ;  T.  D.  p.  1 09  ;  T.  A. 
p.  160;  T.  J.  p.  aai  ;  A.  p.  398,  299;  F.  p.  358;  G. 
p.  5i3,  5i4ï  M.  p.  867;  =  quadrati  turris  David, 
F.  p.  356;  =  pretiosi,  F.  p.  359,  363;  G.  p.  5i6; 
=  in  oppugnatione  Caesare»,  H.  p.  558;  =  in  obsi- 
dione Joppe,  F.  p.  45o;  H.  p.  58o;  =  in  oppugna- 
tione Tyri,  F.  p.  465;  =  in  obsidione  Raphaniae,  F. 
p.  48o.  —  Lapis  de  cerebro  draconis  excisus,  F. 
p.  475. 
Lapilli  rubri,  F.  p.  43a. 

Laris,  urbs  jEgypti  (nunc  Elarisch),  p.  436,  annot.  h; 
p.  575,  annot.  e. —  Balduinusin  urbe  Lare  moritur, 
F.  p.  436;  H.  p.  575.  —  Babylonii  La  rem  pertrans- 
eunt,  F.  p.  48i. 

Larissa,  urbs  Graeciae,  T.  J.  p.  171  ;  C.  p.  606. 

Lasturs  (Galferius  de),  miles,  T.  J.  p.  193.  — Vid. 
Golferius  de  Turribus. 

Lasturs  (Gofferius  de) ,  miles,  T.  J.  p.  309.  —  Vid.  Gol- 
ferius de  Turribas. 

Latinus,  a,  dm.  —  Exercitus  Latinus,  T.  J.  p.  ai5;  C. 
p.  621,  6aa,  633,  64o,  664»  668,  698.  —  Duces 
Latini,  C.  p.  6ao,  647.  —  Gens  Latina,  F.  p.  447; 
C.  p.  648.  —  Monasterium  et  hospitium  Latinum  in 
urbe  Nicaea,  T.  J.  p.  181  ;  A.  p.  339,  a4o.  —  San- 
guis  Latinus,  C.  p.  64 1.  —  Latini  in  urbe  Antiocbia, 
C.  p.  659,  663;  peregrini,  C.  p.  608,  611,  617; 
M.  p.  874.  —  Petrus  Heremita  in  urbe  Hierusalem 
Latinos  alloquitur,  T.  XVI,  11,  p.  1 13;  T.D.  p.  1 1 3 ; 
T.  A.  p.  163;  A.  p.  3o6.  —  Lectiones  Latins,  F. 
p.  385;  G.  p.  5a4.  —  Lingua  Latina,  G.  p.  5o3.  — 
Latini  in  urbe  Hierusalem,  F.  p.  45 1  ;  G.  p.  5a 2. — 
Ecclésia  Sanctaa  Mariœ  Latinœ,  G.  p.  5 10. 

La  trônes,  in  Normannia,  T.  J.  p.  i70;.C.  p.  616;  = 
peregrinos  in  Sclavonia  aggrediuntur,  A.  p.  a36;  — 
a  comité  Raimundo  mutilati,  A.  p.  236.  —  Tancre- 
dus  in  Epiro  la  trônes  exercitum  subséquentes  arce- 
bat,  C.  p.  607.  —  Latrones  in  Arabia,  H.  p.  573.  — 
Latrones  Sarraceni  in  cavernis,  F.  p.  379  ;  G.  p.  533  ; 
H.  p.  555.  —  Vid.  Lalrunculi. 

Latrdnculi.  =  Sarraceni  in  cavernis,  F.  p.  379;  G. 
p.  522;  H.  p.  555;  =  in  Epiro  a  Tancredo  oppug- 
nati,  C.  p.  607.  —  Vid.  Latrones. 

Lauoocia,  urbs  Syriae,  T.  J.  p.  21 5.  —  Vid.  Laodicia. 

Laurentids  (sanctus).  —  Festum  sancti  Laurentii,  F. 
p.  428  et  annot.  e. 

Lavedalius,  dux  militiœ  jEgypti,  F.  p.  362  et  annot.  <2; 
p.  363;  G.  p.  517  et  annot.  c.  —  Vid.  AJdhal. 

Lavendalids,  dux  militiœ  iEgypti,  G.  p.  517  et  an- 
not. c.  —  Vid.  Afdhal,  Lavedalius. 

Lazarus.  —  Dominus  Lazarum  resuscitat,  G.  p.  5i2  et 
annot.  c.  —  Monumentum  Lazari,  G.  p.  5i  2. 

Leres,  C.  p.  670;  M.  p.  834»  879. 

Lecta  (lecti),  M.  p.  879. 

Lectica,  F.  p.  426;  H.  p.  575;  C.  p.  670. 

Lectiones  Latinœ,  F.  p.  385;  G.  p.  524- 

Lectds,  M.  p.  879;  =comitis  Raimundi,  T.  J.  p.  i84; 
A.  p.  a4i.  —  Lecti  coloribus  depicti,  T.  J.  p.  174. 

Legatds.  =z  Alexii  imperatoris  ad  Boamundum,  C. 
p.  611,  612;  =  Raimundi,  A.  p.  237.  —  Principes 


Babyloniam  legatos  mittunt,  T.  J.  p.  181,  189, 
190,  212.  —  Legati  emiri  Babylonis  veniunt  Antio- 
chiam,  T.  VI,  xi,  p.  45;  T.  D.  p.  44-45;  T.  VII,  xv, 
p.  49;  T.D.  p.  49;  T.  A.  p.  137,  139;  T.  J.p.  189, 
i9o;A.  p. 247;  M.  p.  784,79i,792,793;S.p.88g; 
R.  p.  893.  —  Sermo  legatorum  ad  principes  Chris- 
tianorum,  M.  p.  791,  792.  —  Legati  Christiani  ab 
emiro  Babylonis  missi  in  carcerem ,  T.  J.  p.  1 90 ,  2 1 3  v 
2 1 4  ;  =  Babylonia  revertuntur,  T.  J.  p.  2 1 2 ,  2 1 3 , 
2 1 4 ,  2 1 5  ;  A.  p.  277  ;  =  imperatoris  Alexii ,  A.  p.  286  ; 
=  emiri  Antiochiae  ad  Kerbogam,  T.  J.  p.  191,  192  ; 
=  principum  Christianorum  ad  Kerbogam ,  T.  XI,  iv, 
p.  77,  78;  T.  D.  p.  77,  78;  T.  A  p.  149,  i5o;  T.  J. 
p.  2o4;  A.  p.  259;  F.  p.  347;  G.  p.  5o2,  5o3;  C. 
p.  664,  665;  M.  p.  825,  826,  827;  R.  p.  893;  =  ut 
ad  Alexium  mittantur  decretum  est,  M.  p.  836;  = 
comitis  Raimundi,  T.  J.  p.  209;  =^  régis  Cœsareœ, 
T.  XIII,  vu,  p.  95;  T.  D.  p.  g5;  T.  A.  p.  i56;  = 
régis  Emessa?,  T.  XIII,  x,  p.  97;  T.  D.  p.  97;  T.  A. 
.  p.  157;  T.  J.  p.  210;  A.  p.  275;  =  régis  Tripo- 
leos,  T.  XIII,  x,  p.  97;  T.  D.  p.  97;  T.  A.  p.  157, 
i58;T.  J.  p.  21 1  ;  A.  p.  275,  285;  =  Romans sedis , 
H.  p.  573;  =  régis  Balduini  I  ad  cives  urbis  Hierusa- 
lem, F.  p.  4i2. 
Legumen.  —  Grana  leguminum,  A.  p.  268.  —  Vendi- 
tores  leguminum  in  urbe  Hierusalem,  F.  p.  445;  H. 
p.  578. 

Léo,  T.  J.  p.  171,  199,  222;  F.  p.  469;  =  sitiens, 
T.  VI,  x,  p.  44;  T.  D.  p.  44;  T.  A.  p.  137,  i44;  T. 
J.  p.  191  ;  =  a  Guicherio  occisus,  M.  p.  867,  868. 

—  Signum  Leonis,  C.  p.  665. 

Leodegarius  ,  episcopus  Vivariensis ,  A.  p.  235 ,  annot  a; 
p.  275. 

Léon  ardus  (sanctus).  —  Votum  Boamundi  sancto  Leo- 
nardo,  T.  J.  p.  228;  C.  p.  713.  —  Ecclesia  sancti 
Leonardi  in  Gallia,  T.  J.  p.  228. 

Leoncios  (sanctus).  —  Reliquiae  ejus,  A.  p.  290. 

Lepra,  G.  V.  p.  543. 

Letania.T.  XVI,  11,  p.  n3;T.  D.p.  n3;T.  J.p.  219; 
A.  p.  3o8;  =  major,  F.  p.  434  et  annot.  a. 

Letholdos,  miles,  T.  J.  p.  221.  — Wà:  Letoht. 

Letbot,  miles,  T.  D.  p.  108.  —  Vid.  Letoht. 

Letoht,  miles ,  ascendit  primus  in  murum  urbis  Hieru- 
salem, T.  XV,  iv,  p.  108;  T.  D.  p.  108;  T.  A.  p.  160; 
T.  J.p.  22i;  G.  p.  5i5;  C.  p.  692  et  annot.  c;  M. 
p.  867  et  annot.  a.  —  Variae  nominis  forma?  :  Lethot, 
T.  D.  p.  108 j  —  Letholdus,  T.  J.  p.  221;  —  Letol- 
dus,  T.  A.  p.  160;  M.  p.  867;  —  Lettboldus,  C. 
p.  692;  —  Lietoldus,  G.  p.  5i5. 

Letoldds,  miles,  T.  A.  p.  160;  M.  p.  867.  — Vid.  Le- 
(  toht. 

Lettholdus,  miles,  C.  p.  692  et  annot.  c.  —  Vid.  Le- 
toht. 

Leucocrota,  bestia,  F.  p.  476. 

Liban  us,  mons.  —  Montes  Libani,  A.  p.  24 1.  —  Mon- 
tana Libani,  A.  p.  288.  —  Mons  Libanus,  F.  p.  479  ; 
G.  p.  497-  —  Habitatores  Libani  montis,  A.  p.  288. 

—  Radices  montis  Libani,  F.  p.  352,  367,  462;  G. 
p.  5o6,  519,  H.  p.  55o;  C.  p.  680.  —  Cedri  Libani, 
C.  p.  661. 

Libies  (Libyes),  populus,  C.  p.  667. 
Libra,  M.  p.  781. 

Liburna  (navis),  T.  J.  p.  228;  F.  p.  465. 
Libyes.  —  Vid.  Libies. 

Lica ,  urbs  Syriae,  prope  Antiochiam.  —  Cornes Raimun- 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


959 


dus  transit  per  urbem  Licam,  T.  D.  p.  90.  —  Vid. 
Raiath. 

Licbea ,  urbs  Syrie,  T.  J.  p.  au.  —  Vid.  Laodicia. 

Lighia,  urbs  Syrie.  —  Principes  Christiani  remuât  us- 
que  Lichiam,  T.  XIII f  xi,  p.  99;  T.  D.  p.  99;  T.  A. 
p.  !5y.  _  Vid.  Laodicia. 

Licia,  urbs  Syrie,  T.  J.  p.  192;  II. p. 855.—  Vid.  Lao- 
dicia. 

Lieu,  regio  Asie,  F.  p.  482.  —  Vid.  Lycia. 
Liciniacensis  (Hugo),  miles,  G.  p.  53a,  533.  — Vid. 

Hugo  VI  Liziniacensis. 
LicTORt  F.  p.  3a a. 

Lida,  urbs  Syrie,  H.  p.  559.  —  Vid.  Lidda. 

Lidda,  urbë  Syriœ,  F.  p.  390,  46a;  G.  p.  537,  5a8. — 
Cives  de  Lidda,  F.  p.  477.  —  Vid.  Lida. 

Lietoldcs ,  miles,  G.  p.  5i  5.  —  Vid.  Letoht. 

Lignarius,  A.  p.  397;  F.  p.  471. 

Lignum.  —  Instrumenta  lignorum,  T.  II,  x,  p.  aa;  T. 
D.p.  aa  ;  T.  J.  p.  180.  —  Ligna.  T.  I,  v,  p.  i3;  T. 
D.  p.  i3;  T.  II,  xiii,  p.  a3;  T.  D.  p.  a3;  T.  VIII,  11, 
p.  5a;  T.  D.  p.  5a;  T.  A.  p.  137,  i3g;  T.  J.  p.  174, 
175,  181,  194,  ai8,  aaa;  A.  p.  369,  397,  399;  F. 
p.  344,  358;  H.  p.  58o;  C.  p.  688,  689.— Sarraceni 
cum  quodam  ligno  cruces  verberant,  T.  XIV,  1  v,  p.  1  o5  ; 
T.  D.  p.  io5;  A.  p.  397.  —Ligna. ad  Hierusalem 
obsidendam  apportata,  T.  XV,  1 ,  p.  107  ;  T.  D.  p.  107  ; 
T.  A.  p.  160;  T.  J.  p.ai8, 319, 330,331  ;  A. p.  397; 
G.  p.  5 1 3.  —  Ligna  a  Tancredo  inventa ,  T.  J.  p.  a  1 9  ; 
C.p.  689.  —  Lignum  sancte  Crucis ,  F.  p.  36a,  391, 
39a,  3q3,  4o5;  G.  p.  5io,  539,  53i,  535,  54o;  H. 
p.  56o.  —  Lignum  Crucis  invenitur  a  beata  Helena, 
G.  p.  5 10. 

Limbus  aureus,  in  templo  Domini,  G.  p.  5 16. 
Lingua.  =  cameli,  T.  X,  xn,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  = 

equi,  A.  p.  358;  =  vexilli,T.  A.  p.  i37;T.  J.  p.  191. 

Corcodrillus  non  babet  linguam,  F.  p.  475.  —  Lin- 

gua  hippopotami,  F.  p.  475;  =draconum,  F.p.  475. 
Lingua.  =  Syriaca,  T.  J.  p.  198;  =  Greca,  A.p.  343. 

—  Lingue  divers®  in  exercitu  Cbristianorum ,  F. 

p.  336,  337;  G.  p.  493. 
Linteolum  Domini  in  cruce,  A.  p.  380. 
Linter,  T.  J.  p.  174;  H.  p.  553. 
Lintion,  rex  Antiochie,  T.  XIII,  11,  p  89;  T.  D.p. 89. 
Lisiardus  ,  Turonensis  clericus,  auctor  Secundœ  partis 

Historiée  Iherosolimitanœ ,  p.  547»  ann°t- 
Litarods,  miles  quidam,  vulneratus  in  urbeïlama,  vix 

evadit,  G.  p.  534- 
Litterje.  —  Littere  principum  ad  emirum  Babylonie, 

T.  J.  p.  181;  =  imperatoris  Babylonis ,  S.  p.  889  ; 

=  régis  Caesaree,  A.  p.  373,  373;  =  imperatoris 

Alexii  ad  regem  Babylonis  apud  Ascalonem  inveniun- 

tur,  A.  p  377;  =  a  columba  delate,  A.  p.  391  et 

annot.  d;  F.  p.  474  et  annot.  a;  =  régis  Achon,  A. 

p.  291  ;  =  Gormundi, patriarche,  F.  p.  466;  =Ste- 

pbani  Carnotensis ,  S.  p.  890.  —  Vid.  Epistola. 
Lituus,  T.  XIII,  m,  p.  91  ;  T.  D.  p.  91  ;  F.  p.  477;  G. 

p.  5oo,  5o5,  5i3,  5i4t  517;  H.  p.  56a. 
Liziniacensis  (Hugo),  miles,  T.  XIV,  i,  p.  io3;  T.  D. 

p.  1  o3  ;  F.  p.  4oo.  —  Vid.  Hugo  VI  Liziniacensis. 
Lobenes  (Aimericus  de),  miles,  T.  XIII,  x,  p.  98. — 

Vid.  Aimericus  de  Lobenes. 
Lobreto  (Amanerius  de),  miles,  T.  D.  p.  98.  —  Vid. 

Aimericus  de  Lobenes. 
Loca  Sancta  in  urbe  Hierusalem,  F.  p.  36o,  366;  G. 

p.  5og,  5i5,  533;  H.  p.  549,  557,  56a ;  G.  p.  491. 


Loculi  retiquiarum  in  ecclesia  beati  Leontii ,  A.  p.  389, 
390. 

Locusta,  F.  p.  383.  —  Ifultitudo  locustarum  segetes 
yastat,  F.  p.  438,  434;  H.  p.  57a,  574. 

Lodovicus,  rex  F  rançonna ,  p.  317.  —  Vid.  Ludovi- 
cus  VII. 

LoLiuii,  C.  p.  663. 

Lombardf  ,  populus  Italiœ ,  T.  A.  p.  1 3 1 , 1 3 3  ;  T.  J.  p.  1 74. 

—  Vid.  Lumbardi. 

LoNGiNUs  Christ um  in  latere  dextro  lancea  pupugit,  F. 

p.  344 •  35 1  ;  G.  p.  5o3 ,  507. 
Longob ardia ,  regio  Italie,  A.  p.  335 ;C.  p.  610. 
Longobardus.  =  quidam  serviens  Boamundo,  T.  IX ,  v, 

p.  57  ;  T.  A.  p.  1 4i  î  T.  J.  p.  196.  —  Longobardi,  T. 

A.p.  i5i  ;  T.  J.  p.  174;  C.  p.  610;  M.  p.  733,  835. 

—  Vid.  Longobardi. 

Lora,  T.  IV,  11,  p.  3o;  T.  D.  p.  3o;  T.  A.  p.  i3o;'G: 
p.  536;  M  p.  746,  765,  766. 

Lorica,  T.  J.  p.  174,  331  ;  F.  p.  333,  473;  G.  p.  5o4; 
C.  p.  634,  638,  645; M.  p.  73a ,  741, 763 , 765, 78a , 
784,  839,  834.  —  Militesvendunfloricas,  T.  IV,  vi, 
p.  34;  T.  D.  p.  34;  T.  A.'p.  i33;  T.  J.  p.  i85;  M. 
p.  770,  771.  —  Ducente  taries,  T.  J.  p.  319;  C. 
p.  703. 

Loth,  patriarcha,  F.  p.  43s.  —  Sepulcrum  Loth,  G. 

p.  533  ;  =  uxor,  p.  620,  annot.  d. 
Loth  aria,  regio  Gallie,  T.  J.  p.  170;  G.  p.  493,  543. 

—  Vid.  Lotharingia. 
Lotharidje,  C.  p.  637,  666. 
Lothariensis  dux,  F.  p.  337,  35o;  G.  p.  5o3. 
Lotharingi  ,  populus  Gallie,  peregrini ,  F.  p.  336 ,  349 ; 

=  comités,  G.  p.  5o3.  —  Vid.  Lotharidœ,  Lotharien- 
sis. 

Lotharingia,  regio  Gains.  —  Dux  Lotharingie,  A. 
p.  337,  338,  349,  35i,  363,  367,  371,  378,  389, 
3o3 ,  3o8.  —  Varie  nominis  forme  :  Lotharia,  T.  J. 
p.  170;  G.  p.  493,  543;  —  Lotharium,  C.  p.  61 5. 

Loth  a  ri  u  m  ,  regio  Gallie,  C.p.  61 5.  —  Vid.  Lotharingia. 

Lotharius  II,  dux  Saxonum,  F.  p.  48o;  =  imperator, 
F.  p.  48o  et  annot.  d. 

Lubens  (Amanei  de),  miles,  T.  J.  p.  310.  —  Vid.  Ai- 
mericus de  Lobenes. 

Luca,  urbs  Italie,  F.  p.  339. 

Lucanus,  a  Radulfo  Cadomensi  laudatur,  C.  p.  63 5  et 

annot.  a;  p.  633  et  annot.  c;  p.  638  et  annot.  a; 

p.  64i  et  annot.  a;  p.  67 4  et  annot.  a;  p.  703  et  annot. 

b;  p.  716  et  annot.  a. 
Lucgenses  (moneta),  A.  p.  378  et  annot.  e. 
Lucifer,  A.  p.  363;  M.  p.  869  et  annot.  c. 
Lucretia ,  urbs  Macedonie,  F.  p.  33o;  G.  p.  4g4. 
Ludovicus  I,  rex,  films  Caroli  Magni,  M.  p.  738. 
Ludovicus  VI,  rex  Francorum,  A.  p.  309;  H.  p.  568. 
Ludovicus  VII,  Junior,  rex  Francorum,  filiam  Willelmi 

ducis  Aquitanorum  uxorem  ducit,  À.  p.  309;  p.  317. 

—  Historias  belli  sacri  offert  Ludovico  Willelmus 
Grassegals,  p.  3 17-3 18. 

Lugdunensis  archiepiscopus ,  A.  p.  307,  3o8.  —  Vid. 

Hugo,  Lugdunensis  archiepiscopus. 
Lumbardi,  populus  Italie,  peregrini, T.  1, 11 ,  p.  1 1;  T. 

A.  p.  131  ;  T.  J.  p.  174;  =  eligunt  Raginaldum  du- 

cem,  T.  III,  m, p.  1 1  ;  T.  D.  p.  11;  T.  A.  p.  133;  T. 

J.  p.  174.  —  Vid.  Longobardi,  Lombardi,  Longobardi. 
Luna.  —  Lune  signum,  F.  p.  434,  435;  H.  p.  574* 

575;  =  eclipsis,  F.  p.  435;  H.  p.  574;  =  cornua, 

F.  p.  477- 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERAL1S. 


Lopatdm  aureum,  F.  p.  377. 
Lupus,  F.  p.  3aa. 

Luxuria,  T.  Xf  îv,  p.  6a;  T.  D.  p.  6a;  T.  A,  p.  i43; 

T.  J.  p.  199;  F.  p.  335,  34o;G.  p.  498;  H.  p.  576; 

=  Amulfi,  À.  p.  3oa.  —  Vid.  Incontinentia. 
Luxus,/T.  J.  p.  170. 
Ltbia,  regio  Africa?,  G.  p.  5o4- 


Lygaonia  ,  regio  Asia?.  —  Franci  intrant  in  Lycaoniam, 
M.  p.  766. 

Lychinus  ferreus  in  lanipadibus,  T.  J.  p.  21 4,  ai 5. 
Lycia,  regio  Asiae,  C.  p.  658.  — Altéra  nominis  forma  : 

Licia,  F.  p.  48a. 
Lynca,  fluvius,  C.  p.  671  et  annot  a. 


M 


Mabilloms  (Jo.)  Admonitio  et  Observatio  in  Historiam 

Peregrinoram ,  seu  Tudebovem  imitatum  et  continuation , 

p.  167,  168;  p.  885,  annot.  a. 
M  acedonia  ,  regio.  —  Percgrini  transeunt  per  Macedo- 

niani,  F.  p.  33 1  ;  G.  p.  4g3,  494. — Boamundus  po- 

titur  Macedonia,  C.  p.  610. 
Macellum  ,  T.  XVI ,  v,  p.  1 1 5  ;  T.  D.  p.  1 1 5  ;  T.  A.  p.  1 6a  ; 

A.  p.  3o6;  C.  p.  65 1. 
Mageries  templi  Saloruonis  madent  sanguine,  T.  J. 

p.  aa3. 

MACHABjEi.  —  Machaba?orum  acta,  T.  J.  p.  173;  A. 
p.  a44;  F. p.  319,  43i  ;  F.  p.  46a;  =  civitas  (Mo- 
din),  F.  p.  354;  =  liber  II,  F.  p.  356;  G.  p.  5io. 

Magheronta,  castrum  Syria?,  F.  p.  46a. 

Machina.  —  Machina?  (bellica?)  peregrinorum ,  T.  XVI, 
vi,  p.  116;  T.  D.  p.  116;  T.  A.  p.  i48;T.J.p.i8i/ 
aoa,  a  18;  A.  p.  a3g,  a4a,  a48,  a64,  a68;  F.  p.  333, 
35a;  G.  p.  495,  5o6;  C.  p.  653,  674;  M.  p.  756, 
757,  775,  806,  846;  =  in  obsidione  urbis  Hierusa- 
lem,  T.  XV,  1,  p.  107;  T.  D.  p.  jo7;T.  A.  p.  160; 
T.  J.  p.  aig,  aao,  aai;  A.  p.  397,  398,  399;  F. 
p.  358;  G.  p.  5i3,  5i4,  5i5;  C.  p.  688,  690,691; 
M.  p.  863,  866,  878;  =  in  obsidione  urbis  Acra?, 
F.  p.  407  ;  G.  p.  537  ;  H.  p.  565  ;  =  in  obsidione  ur- 
bis Sydonis ,  F.  p.  4a  a ,  4a  3  ;  =  in  obsidione  castelii 
Jarras,  F.  p.  447;  H.  p.  578;  =  uavium,  F.p.  44g» 
45o;  H.  p.  58o;  =  in  obsidione  Tyrî,  F.  p.  464, 
465;  =  in  obsidione  Hasarth,  F.  p.  471  ;  =  Sarra- 
cenorum,  F.  p.  4o4;  G.  p.  535  ;  H.  p.  563;  =Tur- 
corum ,  in  obsidione  Joppe ,  F.  p.  45o ,  45 1  ;  H.  p.  58o. 
—  Machina  lignea  in  obsidione  urbis  Caesareae,  F. 
p.  389  ;  G.  p.  537  ;  H.  p.  558. 

Machomaria  (gallice  Mosquée).  =  ultra  pontem  Antio- 
chia? ante  portam ,  T.  VII ,  ix ,  p.  4g  ;  T.  D.  p.  49  ;  T. 
A.  p.  1 39  ;  T.  J.  p.  1 93.  —  Castrum  ad  Machomariam 
Antiochia?  a  Francis  aedificatur,  T.  VII,  1,  p.  45-46; 
T.  D.  p.  46;  T.  VII,  îv,  p.  4g;  T.  D.  p.  49;  T.  VII, 
xf  p.  49  ;  T.  XIII ,  vi ,  p.  94-95  ;  T.  D.  p.  g4-g5  ;  T.  A. 
p.  137, 1 38, 1 39  ;T.  J.p.  1 93  ;C.  p.  643  ;M.  p.  785, 788, 
7g3 ,  8a8.  —  Turci  sepeliuut  mortuos  ad  Antiochia? 
Machomariam,  T.  VII,  iv,  p.  49;  T.  D.  p.  49;  T. 
A.  p.  i3g;  T.  J.  p.  ig3;  M.  p.  788.  —  Porta  ante 
Machomariam  Antiochiae ,  T.  XI,  vi ,  p.  80  ;  T.  D.  p.  80; 
T.  A.  p.  1 5 1  ;  T.  J.  p.  ao5.  —  Dua?  machomariae  in 
urbe  Antiochia,  A.  p.  a43.  —  Ecclesia  Sancti  Pétri 
facta  machomaria,  A. p.  a54-  —  Ecclesia? Syria?  fiunt 
machomaria?,  A.  p.  a88.  —  Templum  Domini  fit 
machomaria ,  T.  J.  p.  16g.  —  Varia?  nominis  forma?  : 
machumaria,  T.  A.  p.  137,  i3g;  M.  p.  788,838;  — 
mahumaria,  A.  p.  3 54,  388;  —  mabummaria,  C. 
p.  643;  —  mahumeria,  T.  J.  p.  16g;  —  bafuinaria, 
A.  p.  a43;  —  moscholum,  S.  p.  8go. 

Machomet,  Sarracenorum  propheta,T.  X,iv,  p.  63; T. 


D.  p.  63;T.XVI,vi,  p.  1 15, 1 16; T. D. p.  n5,u6; 
T.  A.  p.  i44,  i63;  T.  J.p.  igg;M.  p.  788,796,810, 
839  877,  878;  =  deus,  C.  p.  644,  691,  694;  = 
antichristus ,  T.  J.  p.  333;  C.  p.  694.  —  Leges  Ma- 
chomet, A.  p.  39g;  C.  p.  673.  —  Sarraceni  pergunt 
per  muros  Hierusalem ,  Machomet  in  hasta  déférentes 
panno  coopertum,  T.  XIV,  iv,  p.  io5;  ï.  D.  p.  io5 

—  Simulacrum  argenteum  Machomet  in  templo  Do 
mini,  T.  J.  p.  333,  3a3.  —  ïdolum  in  nomine  Ma 
chomet,  F. p.  357. — Imagines  Machomet, M.  p.  878 

—  Officium  Machomet,  T.  J.p.  aa3.  —  Papa  Turco 
rum  de  génère  Machomet,  A.  p.  377.  —  Anathema 
tizare  Machomet,  A.  p.  378;  =  invocare,  R.  p.  89a 

—  Machomet  advocatus  Turcorum ,  F.  p.  34o.  — 
Castra  Machomet,  A.  p.  3o4.  —  Credere  Machomet, 
T.VI11,  11,  p.  5i  ;T.  D.  p.  5i.  —  Sepulcrum  Macho- 
met, M.  p.  878.  — Varia?  nominis  formas  :  Mahomet, 
T.  A.  V,  p.  i44»  1 63  ;  —  Machumeth,  T.  J.  p.  222, 
333;  Mahumet,  A.  p.  377,  378;  F.  p.  34o,  357;  — 
Mahummet ,  A.  p.  agg  ;  C.  p.  664 »  67a ,  69 1 , 694;  — 

—  Mahummeth,  A.  p.  3o4;  F.  V.  p.  357; —  Mal- 
phumet,  T.  VIII,  11,  p.  5i  ;  —  Malphus,  T.  D.  p.  5i  ; 

—  Mathomus,  M.  p.  788,  796,  810,  839,877,878; 

—  Baphometh,  R.  p.  89a. 

Machumaria  Antiochia?,  T.  A.  p.  137,  1 39;  M.  p.  788, 
8a  8.  —  Vid.  Machomaria. 

Machumeth,  T.  J.  p.  333,  333.  —  Vid.  Machomet. 

MachumicoljE ,  T.  J.  p.  aao,  337.  —  Vid.  Arabes,  Pa- 
nam, Sarraceni,  Turci. 

Macra,  urbs  Macedonia?  (nunc  Makri) ,  F.  p.  33 1  et  an- 
not. 6. 

Magdalenb.  —  Vid.  Maria  Mugdalene. 
Magnaijimus  (cognomen  Rolland i  seu  Achillis?),  C. 

p.  634  et  annot.  a. 
Magnus  III,  rex  Norrensium,  F.  p.  4aa  et  annot.  b,  c. 
Magi,  M.  p.  81 3.  —  Vid.  Aruspices,  Constellatores ,  &r 

tilegus. 

Mahomet,  T.  A.  V.  p.  i44,  j  63.  —  Vid.  Machomet. 
Mahumaria,  A.  p.  a54.  a88.  — Vid.  Machomaria. 
Mahumeria,  T.  J.  p.  169.  —  Vid.  Machomaria. 
Mahumet,  A.  p.  377,  378;  F.  p.  34o,  357.  —  Vid. 
Machomet. 

Mahummaria,  C.  p.  643. —  Vid.  Machomaria. 

Mahummet,  T.  J.  p.  3aa;  A.  p.  39g;  C.  p.  664,  672, 
6g  1,  6g4.  —  Vid.  MachomeL 

Mahummeth,  A.  p.  3o4;  F.  V.  p.  357.  —  Vid.  Ma- 
chomet. 

MahummicoljE,  C.  p.  630,  670,  67g,  6g  1, 698,  705.  — 

Vid.  Machumicolœ. 
Max-ad-Sidna-Mousa  (rupes Moysis,  in  Arabia),  p.  38i, 

annot.  a. 

Makri,  urbs  Macedonia?,  p.  33i,  annot.  b.  —  Vid  Ma- 
cra, 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


961 


Mala  Corona  ,  serviens  Boamundi,  T.  IX,  iv,  p.  56;  T. 

D.  p.  56;  T.  A.  p.  iài  ;  T.  J.  p.  196. 
Malafajda  (Girardus) ,  miles ,  T.  J.  p.  193.  —  Vid.  Gi- 

rardas  Malafaida. 
Malardus  ,  rex  Antiochiae ,  T.  XIII ,  1 ,  p.  89  ;  T.  D.  p.  89. 
Malatia,  urbs  Asias,  p.  368,  annot.  c.  —  Vid.  Meli- 

tinia. 

Maledoctds,  dux  militiae  Turcorum,.  F.  p.  4^6,  428; 

H.  p.  571.  572.  —  Vid.  Maududus. 
Maleducat,  emirus  Turcorum,  F.  p.  347. 
Malfetani,  populus  Italiae,  in  urbe  Constantinopoli,  G. 

p.  494. 

Malfi,  urbs  Italiae,  T.  If  vu,  p.  i5;  T.  A.  p.  123.  — 

Vid.  A  malfi,  Malphi. 
Mallei.  =  ferrei,  A.  p.  298;  =  lignei,  A.  p.  299. 
Malphi,  urbs  Italiae,  T.  D.  p.  i5;  M.  p.  7^0.  —  Vid. 
A  malfi,  Malfi. 

Malphdmet,  T.  VIII,  11,  p.  5i.  —  Vid.  Machomet. 
Malpbus,  T.  D.  p.  5i.  —  Vid.  Machomet. 

Malthildis,  Tusciae  comitissa ,  F.  p.  326  et  annot.  b. 

Malus  Puer  (Guillelmus) ,  miles,  A.  p.  283.  —  Vid. 
Guillelmas  Malus  Puer. 

Malve,  castrum  Syriae,  G.  V.  p.  543. 

Mamista,  urbs  Ciliciae  (nunc  Missis),  C.  p.  709,  712. 
—  Vid.  Mamistra. 

Mamistra,  urbsCiliciae  (nunc Missis) ,  A.  p.  255:  p.  634. 
annot. y}  p.  768,  annot.  i;na  Tancredo  capta,  T. 
IV,  in,p.  3i  ;T.D.  p.  3i;  T.  A.  p.  i3i;T.  J.  p.  i85; 
C.  p.  634,  636,  637,  639;  M.  p.  768;  =  Boamundo 
a  Tatio  data,  A.  p.  246.  — Bartholomaeus  Mamistra? 
episcopus  ordinatur,  T.  J.  p.  227;  C.  p.  704  et  an- 
not./. —  Tancredus  Graecis  Mamistram  secundo  au- 
fert,  C.  p.  706.  —  Mamistra  Boamundo  reddita,  C. 
p.  709.  —  Terrae  motus  partem  oppidi  Mamistrae 
obruit,  F.  p.  428,  43 1  ;  H.  p.  572 ,  573.  —  Mamistra 
in  jusGrœcorum  redit,  C.  p.  712.  —  Olim  Mopsues- 
tia,  p.  634 1  annot./;  p.  768,  annot.  b.  —  Varias  no- 
minis  formas  :  Mamista,  C.  p.  709,  712  ;  —  Mamis- 
tria,  F.  p.  4a8,  43i  ;  H.  p.  573;  —  Mamysta,  T.  J. 
p.  227  ;  C.  p.  636 ,  637,  704  ,  706  ;  —  Mamystana  ci- 
vilas,  C.  p.  634;  —  Manustra,  M.  p.  768. 

Mamistria,  urbs  Ciliciae  (nunc  Missis),  F.  p.  4^8,  43 1  ; 
H.  p.  573.  —  Vid.  Mamistra. 

Mamysta,  urbs  Ciliciae  (nunc  Missis),  T.  J.  p.  227;  C. 
p.  636,  637,  704,  706.  — Vid.  Mamistra. 

Mamystanus,  a,  um.  —  Mamystani,  incolae  urbis  Ma- 
mystae,  C.  p.  639.  —  Mamystana  civitas,  C.  p.  634 
et  annol./  (vid.  Mamistra). 

Manasse.  —  Tribus  Manasse,  F.  p.  447  ;  H.  p.  579. 

Manasses  1,  archiepiscopus  Remensis,  p.  168,  2i3, 
annot.  c;  =  in  urbe  Babylone  caplus,  T.  J.  p.  2i3, 
214. 

Manasses  II,  archiepiscopus  Remensis,  p.  890,  annoi. 
f.  —  Epistola  Anselmi  de  Ribodi  Monte  ad  Manas- 
sem,  R.  p.  890-893. 

Manasses  de  Herges  ,  miles ,  nepos  Balduini  II ,  F.  p.  458 
et  annot.  b  ;  H.  p.  584. 

Manbedi,  urbs  Syriae,  p.  463,  annot.  a.  —  Vid.  Men- 
bedj ,  Mombech,  Hierapolis. 

Mandulfus,  satrapa  Turcorum ,  F.  p.  429.  —  Vid,  Mau- 
dadus. 

Manganellum,  machina  bellica.  — Turci  capita  Chris- 
tianorum  manganellis  de  muro  Antiochiae  ejiciunt.T. 
J.  p.  i93. 

Manioc  ferrées,  G.  p.  534- 

Hl. 


M  ANNA,  G.  p.  5  IO. 

Manses,  monelae  genus,  A.  p.  278  et  annot.  d. 
Mansio ,  F.  p.  324 .  336  ;  G.  p.  492 ,  5 1 6. 
Manticqora,  be3tia,  F.  p.  476. 

Mantuanus  (Virgilius),  C.  p.  658  et  annol.  6;  p.  702  et 

annot.  c.  —  Vid.  Virgilius  Maro. 
Maxus,  H.  p.  577;  M.  p.  792.  —  Plaudere  manibus, 

T.  VII,  m,  p.  48;  T.  D.  p.  48;  T.  A.  p.  i38;  T.  J. 

p.  193,  2o3.  —  Fcrire  manus  prae  tristitia,  T.  A. 

p.  i32, 149.  —  Decoriare  manus  usquead  ossa,  T.  X. 

vin,  p.  67;  T.  D.  p.  67;  T.  A.  p.  i46;  T.  J.  p.  200, 

201  ;  M.  p.  8i5.  —  Manus  truncatae,  A.  p.  236.  — 

Manibus  post  terga  revinctis,  G.  p.  54 1  et  annot.  b. 
Manustra,  urbs  Ciliciae,  M.  p.  768  et  annot.  b.  —  Vid. 

Mamistra. 

Manutergium.  —  Imago  Christi  in  manutergio,  G.  V. 

p.  543. 
Mapale,  C.  p.  647* 

Mara  ,  urbs  Syriae,  F.  p.  352  ;  G.  p.  5o6.  —  Vid.  Marra. 
Marachea,  urbs  Syriae  (nunc  Marakia) ,  C.  p.  700.  — 

Vid.  Maraclea. 
Maracxea,  urbs  Syriae  (nunc  Marakia),  p.  98,  annot.  6; 

p.  211,  annol.  b;  p.  373,  annot  d;  p.  854,  annot.  b;' 

—  Ciiristianis  traditur  ab  emiro,  T.  XIII,  xi,  p.  98; 
T.  D.  p.  98;  T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  211  et  annot.  b  ; 
M.  p.  854 , 855.  —  Arnulfus  transit  prope  Maracleam , 
T.  J.  p.  2i5  ;  C.  p.  681,  700.  —  Balduinus  transit 
per  Maracleam ,  F.  p.  373;  G.  p.  520;  H.  p.  552. — 
Variae  nominis  formas  :  Marecla,  T.  J.  p.  211  ;  — 
Marachea ,  C.  p.  700  ;  —  Araclea ,  H.  p.  552  ;  —  Era- 
clea,  G.  p.  520;  —  Heraclea,  T.  J.  p.  21 5;  —  Era- 
clia,  C.  p.  681. 

Marakia,  urbs  Syriae,  p.  98,  annol.  b;  p.  21 1, annot.  b; 
p.  373,  annot.  d;  p.  854/  annot.  b.  —  Vid,  Ma- 
raclea. 

Marao.n,  rcx  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89. 
Marasch,  urbs  Syriae,  p.  4^8,  annot.  h.  —  Vid.  Mu- 
ras is. 

Marasis,  urbs  Syriae  (nuncMarasch).  — Franci  Marasim 
perveniunt ,  T.  IV,  vi ,  p.  34  ;  T.  D.  p.  34  ;  T.  A.  p.  1 32  ; 
T.  J.  p.  i85;  F.  p.  337;  G.  p.  496;  M.  p.  771.  — 
Goscelinus  urbem  Marasim  regebat,  C.  p.  710.  — 
Terrae  motus  Marasim  subvertit,  F.  p.  428,  429;  H. 
p.  572.  —  Variae  nominis  forma?  :  Marescum,  G. 
p.  496;  —  Maresium,  C.  p.  710;  —  Mariscum,  F. 
p.  337,  428;  H.  p.  572;  —  Marusis,  T.  D.  p.  34. 

Marca,T.  IX,  1,  p.  53 ;  T.  J.  p.  222,  225;  M.  p. 879; 
=rargenti,T.  XVI,  vu,  p.  1 1 6 ;  T.  D.  p.  1 16;  T.  A. 
p.  139,  i63;  T.  J.  p.  174, 1 94  ;  C.  p.  695-,  M.  p.  794. 

—  Vid.  Marcha. 

Marcha,  C.  p.  701  ;  =  argenti,  A.  p.  245,  25o,  3o6. 

—  Vid.  Marcu. 

Marchanensis  episcopus,  T.  J.  p.  216  et  annot.  c.  — 

Vid.  Arnulfus,  episcopus  Martoronensis. 
Marchio  (Guarnerius),  miles,  G.  p.  642.  — Vid.  Guar- 

nerius  Marchio. 
Marchiones,  T.  J.  p.  172. 

Marchisides  sive  Marchisida  (Tancredus),  C.  p.  612, 
618,  619,  623,  624,  625,  632,  633,  634,  637, 
639,  64 1,  645,  646,  674,  700,  702,  708,  710, 
7i3,  714. 

Marchisi  filius.  —  Vid.  Tancredus,  Willelmus. 

Marchisus  (Odo  Bonus),  p.  6o5,  annot.  a;  =  pater 
Tancredi ,  T.  J.  p.  171;  C.  p.  6o5 ;  M.  p.  744 ;  =  pa- 
ter Willelmi ,  M.  p.  742. 

121 


I 

I 

Digitized  by 


Google 


962 


INDEX  GENERALIS. 


Marchosus,  T.  J.  p.  171.  —  Vid.  Marchisus. 
Marcisopbar,  vallis  Syriae,  F.  p.  477  et  annot.  g.  — 

Vid.  Merdj AUoffar,  Merdj-Sefer,  Mergisafar,  Safr, 

Sopkar. 

Marcds  (sanctus) ,  evangelista,  cuidam  Suriano  se  osten- 

dit,  A.  p.  381. 
Marcds  (argenti) ,  T.  D.  p.  53.  —  Vid.  Marca. 
Mardolienes,  rex  Antiochiae,  T.  D,  p.  90.  —  Vid.  Mar- 

drolienus. 

Mardromenus,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  i,  p.  90.  —  Vid. 
Mardolienes. 

Mare.  =  Magnum ,  F.  p.  3ao ,  43a ,  48a ,  483  ;  G.  p.  5a3  ; 
=  Adriaticum  ,C.  p.  6 1  o  ;  M.  p.  750  ;  =  GaliJacae ,  F. 
p.  367,  4a6,  43a,  477;  G.  p.  5ig;  H.  p.  571  ;  — 
Mortuum,  F.  p.  367;  F.  V.  p.  379;  F.  p.  38o,  43a; 
G.  p.  5ia,  5aa;  H.  p.  55 1 1  556;  =  Rubrum,  F. 
p.  43i ,  43a ,  433 , 437,  483;  G.  V.  p.  54a  ;  H.  p.  573 , 
574  ;  C.  p.  693  ;  M.  p.  74 7 , 8 1  a  ;  =  Mediterraneum ,  A. 
p.  a4i>  390;  F.  p.  3a3,483;  G.  p.  491;  H.  p.  573;  = 
Indicum ,  F.  p.  483.  —  Animalia  in  mari,  F.  p.  476. 

—  Pericula  maris ,  F.  p.  48a ,  483.  —  Mare  Rubrum  a 
mari  Oceano  dirivari  dicunl,  F.  p.  43a . 

Marecla,  urbs  Syriae,  T.  J.  p.  ai  1  et  annot.  b.  —  Vid. 
Maraclea. 

Maregart  (nions) ,  p.  37 ,  annot.  a.  —  Castrum  a  Chris- 
tianis  in  monte  Maregart,  prope  Antiochiam,  aedili- 
catur,  T.  D.  p.  37  (cf.  T.  V,  v,  p.  37  et  annot.  a); 
T.  A.  p.  i33;  T.  J.  p.  187;  M.  p.  776;  R.  p.  891  et 
annot.  b.  —  Variae  nominis  formai  :  Maregoth,  T.  A. 
V.  p.  i33;  —  Margaret,  T.  A.  p.  i33;  —  Mauregard, 
p.  37 ,  annot.  a. 

Maregoth  (mons),  T.  A.  V.  p.  i33.  —  Vid.  Maregart. 

Marescum,  oppidum  Syriae  (nunc  Marasch),  G.  p.  496. 

—  Vid.  Marasis.  » 

Maresium,  urbs  Syriae  (nunc  Marasch),  C.  p.  710.  — 

Vid.  Marasis. 
Margaret  (mons)  ,  T.  A.  p.  i33. —  Vid.  Maregart. 
Màrgories,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D. 

p.  89. 

Maria,  soror  Aaron,  F.  V.  p.  38 1. 

Maria  (sancta) ,  mater  Dei ,  T.  D.  p.  37;  T.  III ,  îv,  p.  38  ; 
T.  X,  ix,  p.  68;  T.  D.  p.  68;  T.  XI,  iv,  p.  77;  T.  D. 
p.  78;  T. XIV,  1,  p.  i03;T.D.  p.  ioa;T.  A.  p.iag, 
i46;  T.  J.  p.  i83,  aoi,  ai4;  A.  p.  347,  a56,  359, 
381,  a85,  387;  F.  p.  366;  G.  p.  5o3,  5io,  5ii; 
M.  p.  831,  833  (vid.  Virgo);  =  apparet  Stephano, 
presbytero,  T.  X,  ix,  p.  68-69;  T.  D.  p.  68-69;  T. 
A.  p.  1/I6- 147 ;  T.  J.  p.  aoi;  A.  p.  356,  383,  387; 
M.  p.  83 1-833  ;=apparet  cuidam  Suriano,  A.  p.  381; 
=  apparet  Pelro  Bartholomaeo ,  A-  p.  385.  —  Partus 
ejus,  F.  p.  436.  —  B.  Maria  migrât  a  saeculo,  in  monte 
Syon,  T.  XIV,  1,  p.  103;  T.  D.  p.  103;  A.  p.  393  ; 
G.  p.  5 1 1  et  annot.  h.  —  Sepulcrum  ejus ,  T.  J.  p.  3 1 7  ; 
G.  p.  5i  1  et  annot.  h;  C.  p.  686.  —  Mater  ejus,  G. 
p,  5 1 1 .  —  Corpus  B.  Mariae  raplum  in  cœlum ,  ex  mo- 
nasterio  vallis  Josaphat ,  T.  XIV,  v,  p.  1 06  ;  T.  D.  p.  1 06. 

—  Assumptio  B.  Mariae ,  T.  J.  p.  007.  —  Episcopus  B. 
Mariae,  A.  p.  363.  —  Nativitas  B.  Mariae  (feslum),  A. 
p.  307;  F.  p.  3g4;  G.  p.  53o;  H.  p.  56i.  —  Purifi- 
catio  B.  Mariae  (festum),  T.  XIII,  x,  p.  97;  T.  D. 
p.  97;  T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  310;  M.  p.  853. 

Maria  Magdalene.  Locus  ubi  =  plorat  niortem  Salva- 
toris,  G.  p.  5 10. — Dominus  peccala  Mariae  remittit, 
G.  p.  5i3. 

Marinarics,  S.  p.  889.  —  Vid.  Nauta. 


Mariscum  ,  urbis Syriae  (nunc  Marasch),  F.  p.  337, 4^8; 

H.  p.  573.  —  Vid.  Marasis. 
Marids,  C.  p.  699. 
Marna,  fluvius  Galliae,  S.  p.  886. 
Maro  (Virgilius),  laudatur  a  Radulfo,  C.  p.  6o4.— Vid. 

Virgilias  Maro. 
Marra,  urbs  Syriae  (nunc  Marrah),  p.  85  et  annot.  a. 

—  Raimundus  Piletus  Marram  venit,  T.  XII,  m, 
p.  85;  T.  D.  p.  85;  T.  A.  p.  i53-i53;  T.  J.  p.  207; 
A.  p.  a68;  M.  p.  838,  845. —  Marra  a  comité  Rai- 
mundo  obsessa,  T.  XIII,  11,  p.  90  et  annot.  d;  T. 
D.  p.  90  et  seq.  T.  A.  p.  1 54 , 1 55 , 1 56  ;  T.  J.  p.  208 , 
309,313;  A. p.  368etannot.a;p.369,270,27i,376; 
F.  p.  353, G. p.  5o6;C.  p.  674,675,679,  680,700; 
M.  p.  845,  846,  847,  848,  849,  853.  —  Populus 
muros  Marne  diruit,  A.  p.  371,  372.  —  Raimundus 
ex  urbe  Marra  exil,  nudis  pedibus,  T.  XIII,  vu, 
p.  g5;  T.  D.  p.  95;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  209;  A. 
p.  373,  373,  386;  M.  p.  85o.  —  Raimundus  reci- 
pit  Marrae  nunlios  régis  Caesareae,  T.  J.  p.  210;  M. 
p.  85 1.  —  Cornes  Marrae,  M.  p.  85 1.  —  Guillelmus 
episcopus  Aurasicensis  morilur  Marrae,  T.  XIII,  vi, 
p.95;T.D.p.  g5;  T.  A.  p.  i55;  T.  J.  p.  209;  A. 
p.  3oi;  M.  p.  85o.  —  Altéra  nominis  forma  :  Mara, 
F.  p.  352;  G.  p.  5o6. 

Marrah,  urbs  Syriae,  p.  85,  annot.  a.  —  Vid.  Marra. 
Marrenses  cives,  C.  p.  674.  —  Vid.  Marra. 
Mars,  C.  p.  697,  698,  699.  —  Martis  simulacrum,  C. 
p.  695. 

Martene  (Edmundi)  et  Ursini  Durandi  Admonitio  in 

Radulji  Cadomensis  Historiam,  p.  593-597. 
Marthranensis  episcopus,  C.  p.  683.  — Vid.  Arnuîfus, 

episcopus  Marioronensis. 
Martoronensis  episcopos,  T.  XVI,  11,  p.  11a;  T.  D. 

p.  113.  —  Vid.  Arnuîfus,  episcopus  Marioronensis. 
Martranensis  episcopus,  A.  p.  3oi  et  annot.  b;  p.  3oa, 

3o3.  —  Vid.  Arnuîfus,  episcopus  Martoronensis. 
Martronensis  episcopus  ,  A.  p.  3o3.  —  Vid.  Arnuîfus, 

episcopus  Martoronensis. 
Marturanensis  episcopus,  T.  A.  p.  161  ;  A.  p.  3o5, 3o6. 

—  Vid.  Arnuîfus,  episcopus  Martoronensis, 
Martyrium,  pro  Cbrisli  nomine,  T.  I.  iv,  p.  i3;  T.  H, 

xiv,  p.  34;  T.  D.  p.  i3,a4;  T.  VII,  n,  p.  47;T.D. 
p.  47;  T.  VIII,  u,  p.  53;  T.  D.  p.  53;  T.  XI,  v, 
p.76;T.D.p.  76;  T.  XIII,  xu,  p.  100;  T.  D.  p.  100; 
T.  XIII,  xiii,  p.  103;  T.  D.  p.  103;  T.  A.  p.  îaa, 
i38,  149,  i58;  T.  J.  p.  175,  182,  19a,  194,  aia; 
F.  p.  319,  34 1;  M.  p.  734,  796,  800. 
Marusis,  urbs  Syriae  (  nunc  Murasch),  T.  D.  p.  34-  — 
Vid.  Marasis. 

M ATHOMUS  ,  M.  p.  788 ,  796  ,8lO,  839  ,  877  ,  878.  — 

Vid.  Machomet. 
Maududus  Ibn-el-Tunthekin  ,  Mausehe  princeps,p.4a6, 
annot.  e;=  dux  militiae  Turcorum  Balduinum  fugat, 
F.  p.  4^6,  439;  H.  p.  571;  rrapudDamascum  inte- 
remptus ,  F.  p.  4a8  et  annot.  b  ;  p.  429;  H.  p.  671, 67a. 

—  Variae  nominis  formae  :  Maledoctus,  F.  p.  4a6, 
4s8;  H.  p.  571,  573;  —  Mandulfus,  F.  p.  439. 

Mauregard  (mons),  p.  37,  annot.  a.  —  Vid.  Mare- 
gart. 

Mauri,  populus.  =  In  urbe  Tripoli,  A.  p.  385. 
Mauricius  (sanctus)  debellat  paganos,  M.  p.  796;  = 

contra  Kerbogam  pugnat,  M.  p.  883. 
Mausoleum  argenteum,  G.  V.  p.  543. 
Medan,  urbs  Syriœ,  p.  477»  annot«  d-  —  Vià.  Meiàa 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERAUS. 


963 


Medda,  urbs  Syriae,  F.  p.  A77  et  annot.  d.  —  Vid. 
Me  dan. 

Medi  ,  populus  Asiœ ,  G.  V.  p.  54a  ;  =  prope  Dorylaeura , 
G.  p.  4g5;  M.  p.  763;  =  Christianos  aggrediuntur, 
F.  p.  4o8,  409  ;  G.  p.  5o4;  C.  p.  647,  667;  =  ad 
succurrendum  Antiochiae  congregati  ,  M. p.  778,  808. 

—  Darius  Medus ,  F.  p.  483. 
Media,  regio  Asiae,  F.  p.  320. 
Medicus,  M.  p.  764. 

Mediolanensis  archiepiscopus ,  C.  p.  709  et  annot.  b. 

—  Vid.  Anselmus. 

Mediterranecm  (mare),  A.  p.  34 1,  290 ;  F.  p.  3s3;G. 
p.  491;  H.  p.  573.  —  Silus  maris  Mediterranei ,  F. 
p.  483. 

Medracontes  (seu  Chamaedracontes),  genus  serpentis, 
F.  p.  484. 

Megaloatelon  ,  emirus  Kerbogae,  F.  V.  p.  347;  G. 
p.  5o4. 

Mel,  M.  p.  738,852;  =  silvestre,  F.  p.  365,  373;  G. 

p.  5ao;  H.  p.  55o. 
Melchisedech  ,  filius  Noe,  M.  p.  881;  zzrurbem  Hie- 

rusalem  condidit,  M.  p.  881. 
Meleager,  C.  p.  645. 

Meleduchach  ,  emirus  Kerbogae,  G.  p.  5o4  (cf.  F.  V. 

p.  347,  annot.  11  et  îa). 
Meletania  ,  urbs  Asiœ  (nunc  Malatia),  T.  J.  p.  337;  C. 

p.  704,  7o5.  —  Vid.  Melitinia. 
Meletina,  urbs  Asiae  (nunc  Malatia),  H.  p.  55 1 ,  55a. 

—  Vid.  Melitinia. 

Melgorienses,  moneta?  genus,  A.  p.  378  et  annot.  g. 
Melione  (Gerardus,  senex  de),  M.  p.  833.  —  Vid.  Ge- 

rardus  de  Melione. 
Melitima  ,  urbs  Asiae  (nunc  Malatia) ,  G.  p.  519. —  Vid. 

Melitinia. 

Melitinia,  urbs  Asiae  (nunc  Malatia),  p.  368,  annot.  c. 

—  Ttirci  aggrediuntur  Melitiniam,  T.  J.  p.  237  ;  F. 
p.  368,  369;  G.  p.  519;  H.  p.  55 1,  553;  C.  p.  704, 
7o5. — Dux  Melitiniae,  F.  p.  368  et  annot.  d;  p.  369; 

G.  p.  5i9  ;  H.  p.  55 1  (vid.  Gabriel).  —  Urbem  Meli- 
tiniam Balduino  reddit  dux,  F.  p.  369;  G.  p.  519; 

H.  p.  55a.  —  Variae  nominis  formae  :  Meletania,  T.  J. 
p.  337  ;  C.  p.  704»  7o5 ;  —  Meletina,  H.  p.  55 1,  55s  ; 

—  Melitima,  G.  p.  519. 
Melo,  urbs  Asiae,  F.  p.  483. 

Melon,  urbs  Galliae,  p.  781,  annot.  e.  —  Vid.  Wi7i- 

dunum. 
Memnon.  —  Vid.  Mennon. 

Memphis,  Memphys,  urbs  jEgypti,  C.  p.  688.  —  Rex 

urbis  Memphis,  G.  p.  703,  703. 
Mexander  Ephesids.  —  a  Josepho  laudatur,  F.  p.  46o. 
Menbedj,  urbs  Syriae,  p.  463,  annot.  a.  —  Vid.  Man- 

bedj,  Mombech,  Hierapolis. 
Mennon  ,  Memnon.  —  Mennonis  sepulcrum,  F.  p.  479. 
Mensa.  =  Boamundi ,  T.  J.  p.  2 î 6  ;  C.  p.  657  ;  =  Tur- 

corum,  C.  p.  670. 
Mergatores  capere ,  F.  p.  333. 

Mercatds,  T.  J.  p.  186;  =r  in  urbe  Constantinopoli , 
T.  I,  11,  p.  1 1  ;  T.  D.  p.  11;  T.  I,  vi,  p.  i5;  T.  D. 
p.  i5,  T.  A.  p.  131,  i33;  T.  J.  p.  174»  176;  M. 
p.  733 ,  744;  =  per  terram  imperatoris  Alexii,  T.  II, 
1,  p.  18;  T.  D.  p.  i8;T.  VI,  v,  p.  4i;T.D.  p.4i;T. 
A.  p.  135,  i35;  T.  J.  p.  178,  180,  189;  A.  p.  386; 
M.  p.  749,  755,  783;  —  in  urbe  Marasi,  T.  IV,  vi, 
p.  34;  T.  D.  p.  34;  T.  A.  p.  i3a  ;  T.  J.  p.  i85;  =  de 
equis,  in  urbe  Caesarea,  T.  XIII,  vu,  p.  95-,  T.  D. 


p.  95;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  310;  =  in  obsidione 
castri  Archœ,  T.  XIII,  xn,  p.  100;  T.  D.  p.  100  ;  T. 
A.  p.  i58;  T.  J.  p.  an;  =  de  equis  et  asinis,  in 
urbe  Tripoli,  T  XIII,  xiii,  p.  101  ;  T.  D.  p.  101; 
T.  A.  p.  i58  ;  G.  p.  507  ;  M.  p.  857.  —  Quaerere  mer- 
catum,  T.  A.  p.  ia4;  T.  J.  p.  177;  =  praebere,  M. 
p.  85 1. 

Merces.  =  magna,  A.  p.  393  ;  =  artificum,  A.  p.  397  ; 
=:  parata,  F.  p.  33  3.  —  Conslitulae  mercedes,  A. 
p.  303. 

Mercumus  (sanctus).'  =  contra  Kerbogam  pugnat,  T. 

A.  p.  i5i;  T.  J.  p.  3o5;  M.  p.  833.  —  Reiiquiae 

sancti  Mercurii,  A.  p.  390. 
Merdj-Alsoffar,  p.  477,  annot.  g. —  Vid.  Marcisophar. 
Merdj-Sefer,  p.  477,  annot.  g.  —  Vid.  Marcisophar. 
Meretrices  in  exercitu  Chrislianorum,  T.  X,  ix,  p.  69; 

T.  D.  p.  69;  T.  A.  p.  i46;T.  J.  p.  301  ;  A.  p.  35a; 

F.  p.  34o ,  345  ;  G.  p.  498 , 499 ,  5oo ,  5o  1  ;  M.  p.  83 1 . 

—  Vid.  Feminœ,  Mulierculœ,  Mulieres. 
Mergisafar,  p.  477,  annol.  g.  —  Vid.  Marcisophar. 
Mesopotamia,  regio  Asiae,  F.  p.  3so,  337,  364,  4o8, 

431,  4a3,  445.  456;  G.  p.  5o4,  517;  H.  p.  549, 

557,  570;  C.  p.  637.  —  Exercitus  Mesopotamiae ,  F. 

p.  383.  —  Eufrates  transit  per  Mesopotamia  m,  F. 

p.  433;  H.  p.  573. 
Mesraïm  (filius),  M.  p.  872. 

Messes,  A.  p.  291;  F.  p.  35a,  365;  G.  p.  507,  5o8, 
53 1;  =  igne  combustae,  F.  p.  437;  H.  p.  571;  = 
abundae,  F.  p.  437.  —  Locuslae  messes  vastant,  F. 
p.  4a8,  434;  H.  p.  57a,  574. 

Messinopolis  ,  urbs  Macedoniae,  F.  p.  33 1. 

Messionis  tempus,  F.  p.  353. 

Metallom  carum,  T.  J.  p.  22a,  333. 

Metropolis,  F.  p.  467. 

Michael  (sanctus).  —  Dedicatio  sancti  Michaelis  (fes- 

tum),  T.  I,  m,  p.  13;  T.  D.  p.  13;  T.  A.  p.  132; 

T.  J.  p.  175;  M.  p.  733.  — Altéra  nominis  forma: 

Mikael,  T.  A.  p.  1 22. 
Michaleti,  monetae  genus,  T.  J.  p.  228.  —  Vid.  Afi- 

chelati. 

Michelati  aurei ,  monetae  genus,  T.  J.  p.  228;  C. 

p.  709  et  annot./.  —  Altéra  nominis  forma  :  Micba- 

leti,  T.  J.  p.  228. 
Mikael  (sanctus),  T.  A.  p.  122.  —  Vid.  Michael. 
Milidunum  ,  urbs  Galliae  (nunc  Melun),  M.  p.  781  et 

annot.  e. 

Milites.  =Godefridi,  T.  XV,  m,  p.  109;  T.  D.  p.  109; 
T.  J.  p.  176;  A.  p.  267  ;  =  gregarii,  A.  p.  242  ;  = 
rernanserunt  pedites,  T.  IV,  1,  p.  29;  T.  D.  p.  29; 
T.  A.  p.  1 3o ,  1 32  ;  T.  J.  p.  1 84  ;  F.  p.  347  ï  M.  p.  766  ; 
=  vendunt  arma, T.  IV,  vi ,  p.  34;  T.  D.  p.  34;  T.  A. 
p.  i32;  T.  J.  p.  1 85 ;  M.  p.  770-771;  =  babentes 
equos,  T.  J.  p.  189. —  Très  milites  in  turri  quadam 
ante  castellum  Antiochenum  contra  Turcos  pugnant, 
T.  X,  xi,  p.  71;  T.  D.  p.  71;  T.  A.  p.  i47-i48;  T. 
J.  p.  202;  A.  p.  2  58;  M.  p.  824;  =  famé  cruciati, 
M.  p.  8i5;  R.  p.  892;  lx  pugnam  contra  septem 
millia  Sarracenorum  sustinent,  A.  p.  25o;  m  Ker- 
bogae,  T.  J.  p.  199,  200;  z=  albi,  M.  p.  83a;  =  in 
obsidione  Marrae,  T.  XIII,  m,  p.  91;  T.  D.  p.  91, 
T.  XIII,  iv,  p.  92  ;  T.  D.  p.  9a  ;  T.  XIII,  x,  p.  93  ;  T. 
D.  p.  93;  T.  A.  p.  i54,  i55;  T.  J.  p.  309-310;  A. 
p.  268,  371;  =  in  valle  Dessem,  A.  p.  374;  = 
plebei ,  A.  p.  374  ,  =  equitant  contra  Tripolim , 
T.  XIII,  x,  p.  97-98  ,  T.  D.  p.  97-98;  T.  XIII,  xn, 

121  . 


Digitized  by 


Google 


964 


INDEX  GENERALES. 


p.  99-100;  T.  D.  jk  99-100;  T.  A.  p.  i57-i58;  T. 
J.  p.  210-311;  M.  p.  853-854;  =  exeunt  de  exer- 
citu  prœdandi  causa,  et  prœliantur  cum  Arabibua, 
T.  XIV,  i,  p.  io3;  T.  D.  p.  io3;  T.  A.  p.  i5g;  = 
aggrediuntur  urbem  Hierusalem,  T.  XIV,  1,  p.  io3; 
T.  D.  p.  io3;  T.  XIV,  iv,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5;  T. 
A.  p.  159;  F.  p.  354,  355,  358;  =  eunt  ad  portum 
Joppe,  T.  XIV,  h,  p.  io3-io4;  T.  D.  p.  io3-io4; 
T.  A.  p,  159,  A.  p.  394-295;  =  puguant  in  cas- 
lello  ante  Hierusalem,  T.  XV,  iv,  p.  jo8;  T.  D. 
p.  108;  =  processionem  faciunt  cîrca  Hierusalem, 
A.  p.  297.  —  Numerus  miiitum,  A.  p.  298. — Milites 
eunt  Neapolim,  T.  XVI,  1,  p.  m;  T.  D.  p.  111;  T. 
A.  p.  161;  z=eunt  Ascalonem,  T.  XVI,  11,  p.  112; 
T.  D.  p.  11a;  T.  XVI,  vi,  p.  n5;  T.  D.  p.  n5;  T. 
A.  p.  161,  16a,  i63  ;  A.  p.  3o3,  3o4,  3o5,  3o6; 
=r  euntes  Hierusalem  equos  amitlunt  et  pediles 
ûunl,  F.  p.  365;  H.  p.  55o-55i;  =  Balduini  régis, 
F.  p.  383,  3gi,  393,  4i3,4ai;  G. p.  5a  1,527,  ^34; 
H.  p.  557,  559,  56a,  563,  566,  571,  577.  —  Facti 
de  armigeris  milites,  F.  p.  391.  —  Miles  armiger 
régis  Balduini,  G.  p.  534-  —  Armiger  Goscelini  mi- 
les factus,  F.  p.  463.  —  Milites  in  urbe  Joppe,  in 
Franciam  redituri ,  F,  p.  397  ;  =  in  urbe  Rama  oc- 
ciduntur,  F.  p.  397,  4oa  ;  G.  p.  53 1, 534;  H.  p.  56i, 
563.  —  Très  milites  ad  urbem  Hierusalem  ab  urbe 
Rama  perveniuot,  F,  p.  4oa  ;  G.  p.  534.  —  Miles 
quidam  fertvexillum  Balduini /F.  p.  4i4-  —  Milites 
Balduini  II,  F.  p.  443,  447,  ^72,  477,  479.  —  Mi- 
lites relinquunt  uxores,  F.  p.  48o. 

Militia.  =  Imperatoris ,  T.  A.  p.  i4g;  T.  J.  p.  ao3;  = 
Boamundi,  T.  A.  p.  i5o;  T.  J.  p.  ao5;  =  Ker- 
bogœ,  T.  J.  p.  199;  =  régis  Babylonis,  F.  p.  36a, 
4n,  4i4;  G.  p.  5 1 7 ;  =  Chrîsti , T. XUI ,  xti,p.  100; 
T.  D.  p.  100;  T.  XIII,  xni,  p.  toi;  T.  D.  p.  101  ; 
T.  A.  p.  126,  137,  i53,  i55,  i56,  i58f  i63;  T.  J. 
p.  178,  180,  181,  198,  307,  a  10,  ai  1  ;  A.  p.3o7;C. 
p.  6o3;  M.  p.  740;=  soldani  Persiae,  T.  J.  p.  19a, 
197,  ao4;  G.  p.  5o3;  R.  p.  89a;  =  Balduini,  F. 
p.  374,  383,  397,  417;  G.  p.  5ao,  5ai,  527,  53i, 
533;  H.  p.  553,  555,  557,  563,  575;=  régis  Tur- 
corum ,  F.  p.  4a6 ,  4a  9 ;  G.  p.  5a8 ,  529  ;  H.  p.  565 , 
566;  =  conductilia,  F.  p.  45g;  =  christiana,  H. 
p.  58i.  —  Militia  vita  est  liominis,  C.  p.  64i. 

Minagiom  ,  merces  modii,  H.  p.  578. 

Mingbre  in  pugillum  alterius ,  et  bibere ,  T.  1 , 111 ,  p.  1  a  ; 
T.  D.  p.  12;  T.  A.  p.  133;  T.  J.  p.  i75;  M.  p.  733. 

Mirdalin  ,  Turcus  quidam  de  Antiochia,  cum  Kerboga 
loquitur,  A,  p.  260  et  annot.  a.  —  Vid.  Amirdalis  et 
Amyriïalis. 

Mirgdlandus  ,  rex  Antiochiae ,  T.  XIII,  1,  p.  89. 

Miriathos,  emirus  Solimani,  F.  p.  334;  G.  p.  496. 

MiRMiON,rex  Antiochiae , T.  XIII,  1,  p.  90;  T.  D.  p.  90. 

Missa,  A.  p.  245,  278,  290;  F.  p.  477;  =  dominica, 
F.  p.  387  ;  G.  p.  526.  —  Turci  quemdam  presby- 
terum  célébra ntem  missam  super  altare  inveniunt, 
eumque  martyrizant,  T.  I,  îv,  p.  i3;  T.  D.  p.  i3; 
T.  A.  p.  1 2  a  ;  T.  J.  p.  1 75  ;  M.  p.  735.  —  Chrisliani 
missas  cantare  faciunt,  T.  X,  ix,p.  69,  T.  D.  p.  69; 
T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D.  p.  79;  T.  A.  p.  i5o;  T.  J. 
p.  ao5;  M.  p,  837.  —  Clerici  missas  célébrant  in 
urbe  Hierusalem ,  T.  A.  p.  1 63  ;  A.  p.  3o6;  M.  p.  87a , 
873.  —  Missa  Natalis  Domini  in  ecclesia  Bethléem 
celebratur,  F,  p.  366;  G.  p.  5a3;  =  de  Nativitale 
Virginis  Marias,  F.  p.  394;  G.  p.  53o,  H.  p.  56 1. 


Missis,  urbs  Ciliciae,  p.  634,annol./,-  p.  768,  annot. b. 

—  Vid.  Mamistra. 

Mitilena,  urbs,  C.  p.  647.  —  Vid.  Mitylena. 

Mitha,  capitis  tegumenlum,  C.  p.  645. 

Mitylena,  urbs  insulae  Lesbi,  G.  p.  494;  C.  p.  647. 

—  Varias  nominis  formas  :  Mitilena,  C.  p.  647;  — 
Mytylena,  G.  p.  494. 

Moabitis  regio,  pars  Syriae,  F.  p.  463. 

Modin  ,  civitas  Machabaeorum ,  F.  p.  354. 

MoDios.  =  frumenti,  T.  XVI,vm,  p.  11 7;  T.  D.  p.  117; 
=  hordei,  T.  XVI,  vin,  p.  1 17;  T.  D.  p.  117.  — 
Merces  modii  consuetudinaria ,  F.  p.  445;  H.  p  .578. 

—  Modius  triticeus,  F.  p., 448. 

Moenia.  =  Antiochiae  ,  T.  IX ,  v ,  p.  57;  T.  D.  p.  57  ;  T. 

A. p.  i4i;  C.p.  653;  654,  659,660,  661,662,672; 

M.  p.  775,  776,  799,  808;  =  Hierusalem,  T.  J. 

p.  aao,  aai,  333;  C.  p.  690,  691,  693,  693;  M. 

p.  866,  867;  =  Ascalonis,  F.  p.  3go;  =  Calipti, 

F.  p.  457.  —  Vid.  Murus. 
Moïses.  —  Vid.  Moyses. 
Mol  a.  —  Molas  manuales  volvere ,  F.  p.  389. 
Molendini,  in  valle  Moysis,  F.  p.  38 1;  G.  p.  523;  H. 

p.  556. 

Mombech  ,  urbs  Syriœ  (nunc  Manbedj,  sive  Menbedj), 
p.  463  et  annot.  a.  —  Mombech  princeps  (vid.  Has- 
san) ,  F.  p.  463  et  annot.  a. — Balac  urbem  Mombech 
obsidet,  F.  p.  463.  —  Varias  nominis  formœ  :  Hiera- 
polis,  F.  p.  463;  —  Ierapolis,  G.  V.  p.  54?. 

Mommellou  (Achardus  de),  miles,  T.  A.  p.  i5q. — Vid. 
Achardas  de  Montemerlo. 

Mommerlo  (Achardus  de),  miles,  T.  D.  p.  io3. — Vid. 
Achardas  de  Montemerlo. 

Monachi,  F.  p.  3a3  ;  =  anle  Nicâsam,  F.  p.  333;=: 
in  urbe  Antiochia,  T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D.  p.  79;  T. 
III,  i,p.  89; T.  D.  p.  89;  T.  A.  p.  i5o;T.  J.  p.  i95, 
2o5  ;  A.  p.  260 ;  M.  p.  828 ,  835  ;  =  a  Turcis  Antio- 
chia ejiciuntur,  T.  J.  p,  186. 

Monasteriom  ,  F.  p.  3a  i  ;  =  latinum  in  urbe  Nicaea  se 
facturum  promittit  Alexius,  T.  J.  p.  181;  A.  p.  a3g- 
a4o.  —  Monasteria  urbis  Constantinopolis,  F.  p.  33 1; 
=  in  urbe  Antiochia,  T.  XIII,  i,  p.  89;  T.  D.  p.  89; 
T.  A.  j>.  i54;  T.  J.  p.  186. 

Monastericm  sancti  Aaron,  in  Arabia,  F.  p.  38 1. 

Monasteriom  sancti  Georgii,  prope  Antiochiam,  p.  53 
et  annot.  a;  p.  194,  annot.  c;  p.  a5o,  annot.  b  ;  p.  793, 
annot.  d;  =  fit  castrum ,  T.  IX ,  i ,  p.  53  ;  T.  D.  p.  53  ; 
T.  A.  p.  139;  T.  J.  p,  194;  A.  p.  a5o;  M.  p.  793, 
79^. 

MONASTERIUM  SANCTI  GEORGII  RaMATENSIS,  F.  p.  397. 

Monasteriom  sancti  Leonardi  ,  in  Gallia,  T.  J. 
p.  aa8. 

Monasteriom  sancti  Maria  ,  in  valle  Josaphat,  T.  XIV, 

v,  p.  106;  T.  D.  p.  106. 
Monasteriom  sancti  Pétri,  Romse,  F.  p.  336, 329. 
Monasteriom  sancti  sepolcri.T.  D.  p.  116;  F.  p.  385, 

386 ,  387.  —  Vid.  Sepulcrum. 
Moneta.  =  A  Raimundo  comité  facta,  p.  264  etann.  c; 

—  régis  Babylonis,  A.  p.  277;  =  Sarracena,A.p.378; 
=  exercitus  Christianorum ,  A.  p.  278. 

Mons  ,  M.  p.  880.  =  Prope  Babylonem,  Guillelmo  quo- 
dam  jubente,  movetur,  T.  J.  p.  2i3-2i4;  =  prop« 
Dorylamm,  F.  p.  336;  M.  p.  760,  761,  762,  765; 
=  prope  Antiochiam,  A.  p.  a4i»  242,  243,  248, 
a53,  256,  259-,  C.  p.  64i-64a;  M.  p.  844;  =  in 
valle  Dessem ,  A.  p.  274  ;  =  prope  Baruth,  F.  p.  374, 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


965 


375,  376,  377;  =  salsus  prope  mare  Mortuum,  F. 
p.  38o. 

Mons  Casinos,  in  Itah'a.  —  Monasterium  ftfontis  Casini, 

T.  J.  p.  2  24  ;  C.  p.  700  et  annot.  e. 
Mons  Gaddii.  —  Ecclesiam  in  monte  Gaudii  cornes  Rai- 

mundus  condcre  jubetur,  A.  p.  264. 
Mons  Glavianus,  prope  Baruth,  F.  p.  ^3  et  annol.  c. 
MonsOliveti,  T.  XIV,  v,  p.  106;  T.  D.  p.  106;  A. 

p.  293 ,  297,  299 ,  309 ;  F.  p.  356 ,  436  ;  C.  p.  684 , 

685 ,  686.  —  Vid.  Oliveti  (mons). 
Mons  Peregrinus,  castrum,  a  comité  Raimundo  muni- 

lur,  T.  J.  p.  226;  F.  p.  A11  et  annot.  b;  p.  419;  G. 

p.  539  ;  C.  p.  707.  —  Guillelmus  Jordanus  dominus 

castri,  H.  p.  569.  —  Guillelmus  Pictavensis  itad  cns- 

Irum  Montis  Peregrîni,  C.  p.  709. 
Mons  Regalis,  castrum  in  Arabia,  a  Balduino  aedifi- 

catur,  F.  p.  43 1 -432;  G.  V.  p.  543  ;  H.  p.  573. 
Mons  Syon,  in  urbe  Hierusalem,  T.  XIV»  1,  p.  102  ;  T. 

D.  p.  102;  T.  A.  p.  159;  A.  p.  293,  297,  298;  F. 

p.  355 ,  356;  G.  p.  5io-5i  1.  —  Vid.  Syon  (mons). 
Montana,  T.  J.  p.  1 74 ;  =  Bulgariae ,  F.  p.  33o;  = 
prope  Civito,  T.  I,  iv,  p.  1 3  ;  T.  D.  p.  1 3  ;  T.  A. 
p.  122;  T.  J.  p.  175;  =  prope  Nicaeam,  T.  A.  p.  127  ; 
T.  J.  p.  181  ;  A.  p.  239;  M.  p.  757;  =  prope  Dory- 
laeum,  T.  III,  111,  p.  26;  T.  D.  p.  26;  T.  A.  p.  129. 
T.  J.  p.  182;  M.  p.  762;  =  Diabolica,  T.  IV,  vi, 
p.  33-34  ;  T.  D.  p.  33-34  ;  T.  A.  p.  1 32  ;  T.  J.  p.  1 85  ; 
M.  p.  770-771;  =  Antiochiae,  T.  V,  11,  p.  35;  T. 
D.  p.  35;  T.  V,  m,  p.  36;  T.  D.  p.  36;  T.  VII,  v, 
p.  49  ;  T.  D.  p.  5o  ;  T.  IX ,  1-11 ,  p.  53-54;  T.  D.  p.  53- 
54;  T.  IX,  vu,  p.  58;  T.  D.  p.  58;  T.  X,  xi,  p.  71- 
72;  T.  D.  p.  71.72;  T.  XI,  1,  p.  74  ;  T.  D.  p.  74;  T. 
XI ,  vn-ix ,  p.  80,81,82;  T.  D.  p.  80,  81, 82  ;  T.  XIII , 
i,p.  88;  T.  D.  p.  89;  T.  A.  p.  i32,  i33,  i36,  i38, 
i3g,  i4o,  i4i,  142,  i48,  i5i,  i54;  T.  J.  p.  186, 
187,  190,  192,  ig3,  194,  195,  2o3,  2o5;  A. 
p.  260,  274;  F.  p.34o;G.  p.  498;  M.  p.  785,  786, 
799,  83o;  R.  p.  892,  893.  —  Castrum  in  monlanis 
Antiochiae,  T.  XII,  vu,  p.  88;  T.  D.  p.  88;  T.  A. 
p.  1 54;  T.  J.  p.  208;  M.  p.  844-  —  Tancredi  mon- 
tana,  T.  VI,  11,  p.  3g;  T.  D.  p.  3g;  T.  A.  p.  i34; 
T.  J.  p.  188;  =  prope  valiem  Dessem,  T.  XIII,  ix, 
p.  96;  T.  D.  p.  96;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  210;  M. 
p.  852  ;  =  Libani,  A.  p.  288;  =  prope  Hierusalem , 
T.  XIV,  m,  p.  io5;T.  D.  p.  io5;  A. p.  292,  2g4;=r 
prope  Caesaream  Palaeslinae,  T.  XVI,  1 ,  p.  1 1 1  ;  T.  D. 
p.  1 1 1;  T.  A.  p.  161;  A.  p.  3o5;  =  prope  Hebron, 

F.  p.  379;  G.  p.  522;  H.  p.  555-,  =  Arabise,  F. 
p.  38 1;  H.  p.  555,  556;  =  Romaniœ,  F.  3g8  ;  = 
prope  Ramam,  F.  V.  p.  4oi,  4o2  ;  F.  p.  4o2,  4i7i 

G.  p.  5o8,  534;  H.  p.  562,  563.  —  Sarraceni  in 
montanis,  F.  p.  427.  —  Montana,  prope  Baruth,  F. 
p.  374 ,  376 ,  379 ,  473 ;  H.  p.  553;  =  Tyriorum ,  F. 
p.  485.  —  Altéra  nominis  forma  :  Montanea  (q.  vide). 

Montanea.  =  prope  Civito ,  T.  I,  iv,  p.  1 3  ;  T.  J.  p.  1 75  ; 
=  prope  Dorylaeum ,  T.  III,  m  ,  p.  26  ;  T.  D.  p.  26  ; 
T.  J.  p.  182  ;  =  Diabolica,  T.  IV ,  vi , p.  33-34 ;  T.  D. 
p.  33-34  ;  T.  J.  p.  1 85  ;  =  Antiochiae  ,T.  V,  11,  p.  35, 
T.  D.  p.  35;  T.  V,  m,  p.  36;  T.  D.  p.  36;  T.  VII, 
v,  p.  49;  T.  D.  p.  5o;  T.  IX,  mi,  p.  53-54:  T.  D. 
p.  53-54;  T.  IX,  iv,  p.  56,  T.  D.  p.  56;  T.  IX,  vu, 
p.  58;  T.  D.  p.«58;  T.  X,  xi,  p.  71-72;  T.  D.  p.  71- 
7  2  ;  T.  XI ,  1 ,  p.  74  ;  T.  D.  p.  74  ;  T.  XI ,  vu-ix ,  p.  80. 
81,  82;  T.  D.  p.  80,  81,  82;  T.  XIII,  i,p.  88;T.  D. 
p.  89;  T.  J.  p.  186,  187,  190,  192,  193,  194,  195, 


2o3,  2o5.  —  Castrum  in  montaneis,  T.  XII,  vu, 
p.  88;  T.  D.  p.  88.  —  Tancredi  montanea,  T.  VI,  n, 
p.  39;  T.  D.  p.  39;  T.  J.  p.  188;  prope  valiem 
Dessem ,  T.  XIII ,  ix ,  p.  96  ;  T.  D.  p.  96  ;  T.  J.  p.  2 1 0  ; 
=  prope  Hierusalem,  T.  XIV,  m,  p.  io5;  T.  D. 
p.  io5;  =  prope  Caesaream  Palaeslinae,  T.  XVI,  1, 
p.  1 1 1  ;  T.  D.  p.  1 1 1 .  —  Vid.  Montana. 

Monte  (Balduinus,  cornes  de),  miles,  T.  A.  p.  121  ;  T. 
J.  p.  174.  —  Vid.  Balduinus,  cornes  de  Monte. 

Monte  il,  locus  Galliae ,  p.  238,  annot.  b.  —  Vid.  Mon- 
tilium. 

Montemkrlo  (Achardus  de),  miles,  T.  XIV,  11,  p.  io3. 

—  Vid.  Achardus  de  Montemerlo. 
Monte-Merulo  (Acardus  de),  miles,  A.  p.  295;  M. 

p,  865.  —  Vid.  Achardus  de  Montemerlo. 
Montepellerio  (Willelmus  de),  T.  D.  p.  92.  —  Vid. 

Willelmus  de  Montepesîerio. 
Montepeslerio  (Willelmus  de),  miles,  T.  XIII,  iv, 

p.  92.  —  Vid.  Willelmus  de  Montepeslerio. 
Monte-Pislerio  (Willelmus  de),  miles,  T.  D.  V.  p.  92. 

—  Vid.  Willelmus  de  Montepeslerio. 
Monte-Scabioso  (Gaufredus  de).  —  Vid.  Gaufredus  de 

Monte-Scabioso. 

Montensis  cornes,  C.  p.  642  ;  M.  V.  p.  744.  —  Vid.  Bal- 
duinus, cornes  de  Monte. 

Montilium,  castrum  inGallia,  A.  p.  287.  289;  ==  Gal- 
lice  Monteil,  p.  238,  annot.  b.  —  Vid.  Guillelmus 
Ugo ,  dominus  de  Montilio. 

Mopsdestia,  urbs  Cilicia-  (nunc  Missis),  p.  634  et  annot. 
/;  p.  768  et  annot.  b.  —  Vid.  Mamistra. 

Morabilis,  rex  Antiocbiae,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T. D. p. 89. 

Morbcs  exercitum  Cbristîanum  ante  Hierusalem  urgel, 
T.  J.  p.  218. 

Mordandds,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  11,  p.  89;  T.  D. 

P.  89. 

Morfia,  uxor  Balduini  II,  p.  445  et  annot.  a;  =  in 
ecclesia  Bethléem  coronatur,  F.  p.  445. 

Morfirius,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89. 

Morliamjs,  rex  Antiochiae,  T.  D.  p.  89.  —  Vid.  Mor- 
Uonus. 

Morlionus,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  i,  p.  89.  —  Vid. 
Morlianus. 

Morplurius  ,  rex  Anliochiae,  T.  D.  p.  89.  —  Vid.  Mor- 
Jirius. 

Mortariolum  aureum,  G.  p.  5 16. 

Mortuom  mare,  F.  p.  367;  F.  V.  p.  379;  F.  p.  38o, 

432;  G.  p.  5i2,  522;  H.  p.  55 1,  556.  —  Vid.  Mare. 
Mords,  rex  Anliochia?,  T.  XIII,  i,  p.  89;  T.  D.  p.  89. 
Moscholom  magnum  prope  pontem  Antiochiae,  S. 

p.  890  et  annol.  a.  —  Vid.  Machomaria. 
Moses.  —  Vid.  Moyses. 

Mostaali  Beabir-illah  Abul-Kasem  Ahmed,  calipha 
jEgypti,  p.  362  et  annot.  c;  G.  p.  517  et  annot.  6; 
p.  791,  annot.  d;  —  rex  jEgypti,  F.  p.  362,  397; 
G.  p.  517,  53i;  H.  p.  56i. 

Mosthaoher  Billah  Abul-Ahmed,  calipha  Abbasida 
Bagdadensis,  M.  p.  81 1  et  annot.  a.  —  Epistola  Ker- 
bogae  ad  Caliphnm  scripta,T.  X,  iv,  p.  62-63;  T.  D. 
p.  62-63;  T.  A.  p.  1 43-i 44;  T.  J.  p.  igg;M.p.8n. 

—  Vid.  Apostolicus,  Calipha,  Papa. 

Mothon,  insula,  F.  p.  449;  =  a  Veneticis  capta,  F. 
p.  470.  —  Boamundus  junior  venit  Mothon,  F. 
p.  482. 

Moyet-Bisan,  rivulus  prope  Meddam,F.  p.  477  et  an- 
nol. e. 


Digitized  by 


Google 


966 


INDEX  GENERALIS. 


Moïses,  H.  p.  53i;C.p.  673,674^.  p.  723,  731.— 
Tabulae  Moysis,  F.  p.  356;  G.  p.  5io;  =  vallis,  F. 
p.  38 1;  G.  p.  523.  —  Moyses  silicem  percussit,  F. 
p.  38i;  G.  p.  523;  H.  p.  556.  —  Rupes  Moysis,  F. 
p.  38 1  et  annot.  a.  —  Moyses  cum  Domino  loquitur, 
F.  p.  38 1  et  annot.  c;  G.  p.  523. 

Mola,  T.  VIII,  11,  p.  5i  ;  T.  J.  p.  169;  M.  p.  782;  = 
episcopi  Podiensis ,  T.  II ,  iv,  p.  1  g  ;  T.  D.  p.  1  g  ;  T.  J. 
p.  178;  A.  p.  237.  —  Mulae  a  Chrislianis  capta?,  A. 
p.  25o;  M.  p.  764,  784,  7g3,  834,  873,  879;  = 
Rainiundo  cooûli  a  Cameîœ  rege  missae,  T.  J.  p.  210; 
=  a  Tripoleos  rege  Raimundo  missae,  T.  XIII,  x, 
p.  97;T.D.  p.  97;  T.  A.  p.  157;  A.  p.  278,  286;  = 
aGibelii  domino  datae,  A.  p.  278.  —  Mulae  in  urbe 
Hierusalem/r.  A.  p.  161;  =  Fulcherii  Carnotensis, 

F.  V.  p.  379;  F.  p.  38o;  =:  a  Turcis  captas,  F.  V. 
p.  398;  =  Bernardi  patriarcbae,  G.  p.  71 1;  =  Gos- 
celini,  F.  p.  456.  —  Est  alce  mulis  comparanda,  F. 
p.  476. 

MoLiERCULiE'.zr:  viculi  Birri,  F.  p.  466,*  =  in  urbe  An- 
tiochia,  G.  p.  5oo-5oi:  =  urbis  Arsutb,  G.  p.  5a 7. 

—  Vid.  Feminœ,  Mereirices,  Mulieres. 

Mulieres.  =  cruce  signatœ,  T.  J.  p.  172  ,  174;  F.  p. 
333,  335;  G.  p.  495-496;  M.  p.  760,  761,  764;  = 
in  Antiociiia  urbe,  T.  J.  p.  186.  —  Mulier  quœdam 
ictu  sagittae  ante  Antiochiam  occumbit ,  T.  V,  v,  p.  36  ; 
T.  D.  p.  36;  T.  A.  p.  i33;T.  J.  p.  187;  M.  p.776-  — 
Mulieres  Antiocbiae  ad  mûri  feneslras  veniunt  specla- 
tum  misera  fata  Turcorum,  T.  VII,  m,  p.  48; T.  D. 
p.  48;  T.  A.  p.  i38;  T.  J.  p.  ig3.  —  Mulieres  ex 
Chrislianorum  exercitu  ejiciuntur,  F.  p.  34o;  G. 
p.  49g;  =  pravae  cum  Cbristianis  jacent,  T.  X,  ix, 
p.  6g;  T.  D.  p.  6g;  T.  A.  p.  i46;  T.  J.  p.  201;  A. 
p.  252,  F.  p.  345;  G.  p.  498,  499;  M.  p.  821.  — 
Mulieres  Turcorum  a  Francis  occisae,  F.  p.  349»  35o. 

 Mulier  quœdam  apparet  Stephano,  A.  p.  256  (vid, 

Maria).  —  Mulieres  in  obsidione  urbis  Hierusalem, 
A.  p.  298,  29g.  —  Mulieres  captivare,  A.  p.  3o3. 

—  Mulieres  a  Turcis  capta?  per  Romaniam ,  F.  p.  3g8  ; 

G.  p.  532 ;  =  pcr  Syriam  capta;  a  Turcis,  F.  p.  43o  ; 

—  urbis  Joppe,  F.  p.  45o;  H.  p.  58o.  —  Conslupra- 
tio  mulierum,  M.  p.  728.  —  Vid.  Feminœ,  Mere- 
trices,  Mulierculœ. 

Molio,  C.  p.  64i. 

Moltones  (gallice  moutons),  T.  A.  p.  i3o.  —  Vid.  Mun- 
tones. 

Mulus ,  T.  IV,  1,  p.  2g;  T.D.  p.  29;  T.  D.  p.  5i;  T.XI, 
,v,  p.  78  ;  T.  D.  p.  78  ;  T.  XI ,  vin ,  p.  82  ;  T.  D.  p.  82,  ; 
T.  A.  p.  i3o,  i5o;  T.  J.  p.  16g;  F.  p.  33o,477îg- 
p.  4g8;  M.  p.  782.—  Muli  a  Christianis  capti,  T.  V, 
1 ,  p.  35 ;  T.  D.  p.  35 ;T.  XV,  iv,  p.  110;  T.  D.  p.  1 1  o; 
T.  XVI,  vin,  p.  117;  T-  D-  P-  ll7i  T-  A  P-  l3a' 
i5i;T.  J.  p.  i83,  186,  204,  ao5;  A.  p.  25o,  278, 
2g4;  F.  p.  34g,  43o;  G.  p.  5o5,  532,  536,  54i;H. 
p.  573;  C.  p.  606,  61g,  64 1,  65i,  710;  M.  p.  764. 


784,  7g3,  834,  873,  87g.  —  Muli  a  Turcis  capti, 

F.  p.  3g8,4og. 
Muntones  (gallice  moutons).  —  Muntonibus  Franci 

utuntur  ad  portandum,  T.  IV,  1,  p.  29;  T.  A. 

p.  i3o.  —  Vid.  Aries,  Moltones. 
Muratorii  (Ludovici  Antonii),  in  Gesta  Tancredi  prav 

fatio,  p.  599-601. 
Mdrendla  ,  T.  J.  p.  225;  C.  p.  701. 
Morgulandcs  ,  rex  Antiochiae,  T.  D.  p.  89.  —  Vid.Mir- 

gulandas. 

Morus  urbis  Nicaeae,  T.  Il,  x,  p.  22;  T.  D. p. 22; T. H, 
xni ,  p.  23  ;  T.  D.  p.  23  ;  T.  A.  p.  1 26, 127;  T.  J.  p.  180, 
181  ;  A.  p.  239;  F.  p.  333;  =  civitalis  Antiochiae, 
T.  VII,  m,  p.  48;  T.  D.  p.  48;  T.  VIII,  11,  p.  5i; 
T.  D.  p.  5i;  T.  X,  xi,  p.  71,  72;  T.  D.  p.  71,  72; 
T.  XI,  vi,  p.  80;  T.  D.  p.  80;  T.  A.  p.  i46,  148, 
i5i;  T.  J.  p.  186,  193,  194,  aoo,  201,  202,  2o5; 
A.  p.  242,  248,  25r,  252,  253,  254,  25g,  268;  F. 
p.  33g,  343,  G.  p.  4g8,  499,  5oi,  5o2;C.  p.  64i, 
642,652,653,654,  655,  65g, 660,  661, 662, 665, 
666;  M.  p.  775,  794,  79g,  800,  8o5,  809,810, 
828,  844.  —  Murum  in  urbe  Antiocbia  Christiani  fa- 
ciunt,  T.  X,  xi,  p.  72;  T.  D.  p.  72;  T.  A.  p.  i48; 
T.  J.  p.  202;  A.  p.  25g;  C.  p.  65g;  M.  p.  824.  — 
Murus  urbis  Marrae,  T.  XIII ,  1,  p.  8g;  T.  D.  p.  89; 
T.  XIII,  11,  p.  go,  91;  T.  D.  p.  go,  gi;  T.  XIII,  iv, 
p.  92,  T.  D.  p.  g2,  T.  XIII,  v,  p.  g3;  T.  D.  p.  93; 
T.  A.  p.  i54,  i55;  T.  J.  p.  208,  20g;  A.  p.  268, 
26g,  270,  271,  272;F.p.  352;G.p.  5o6,C.p.  679; 
M.  p.  846,  847,  848;  =  castri  Archae,  T.  XIII,  x, 
p.  g7;  T.  D.  p.  g7.  —  Mûri  Tripolis,  A.  p.  286.  — - 
Murus  aquaeducti  in  urbe  Tripoli,  A.  p.  285;  =:  civi- 
tatis Hierusalem,  T.  XIV,  îv,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5; 
T.  XV,  m,  p.  108;  T.  D.  p.  108;  T.A.p.  i5g,  160; 
T.  J.  p.  218,  21g,  220,  221 ,  222;  A.  p.  293,  297, 
298;F.  p.  356,  357,  358,427,  466;G.  p.  5i3, 5i4, 
5 1 5 ;  C.  p.  687,  688,  689 ,  690, 691 ,  692 ;  M.p.  864, 
867,  882.  —  Muros  Hierusalem  ampleclentes  cruce 
signati  osculantur,  T.  J.  p.  220 ,  C.  p.  69 1 .  —  Mûri  ur- 
bis Laodiciae,  C.  p.  707  ;  =  castri  Arsuth,  F.  p.  388, 
4o2;  H.  p.  558;  =  urbis  Cœsareœ,  F.  p.  389;  G. 
p.  527;  H.  p.  558,  55g;  =  urbis  Ramae,  G.  p.  534; 
=  urbis  Acrœ ,  F.  p.  4o6  ;  G.  p.  536 ,  537;  H.  p.  564  ; 
=  urbis  Tripolis,  F.  p.  4ao;  H.  p.  569;  =  urbis 
Barutb,  F.  p.  42i;H.  p.  569;  =  urbis  Joppe,  F.  429, 
45o,  45 1,  H.  p.  572/  58o;  =  urbis  Tyri,F.  p.  465; 
H.  p.  570;  =  castri  Karpert,  H.  p.  584. 

Mus.  — Manducare  mures,  F.  p.  34*.  —  Mures  in 
terra,  F.  p.  434-  —  Multitudo  murium  in  regione 
Acconita,  F.  p.  485.  —  Elepbas  sub  aspectu  mûris 
trépidât,  C.  p.  692. 

Musione  (Usuardus  de),  miles,  T.  A.  p.  123.  —  Vid. 
Usuardus  de  Musione. 

Mustela ,  F.  p.  484. 

Mytylena,  urbs,  G.  p.  494-  —  Vid.  Mitylcna. 


N 


Naaman  ,  princeps  Syriae,  G.  p.  4g7  et  annot.  b. 
Nabatanea  regio,  F.  p.  462.  —  Vid.  Nabathœa. 
Nabathjsa  régna,  C.  p.  66g.  —  Vid.  Nabatanea. 
Nabogodonosor,  rex  Cbaldaeus,  capit  Hierusalem,  F. 
p.  46i,  462. 


Nabuzardan  incendit  domum  Domini,  F.  p.  462. 
Nahr-Belnias,  fluvius  prope  Balenam  Bsive  Valeniam , 

C.  p.  64i  et  annot.  d. 
Nahr-Coodeire,  fluvius  prope  Cœsaream  Palestine,  p. 

475,  annot.  d.  —  Vid.  Nahr-el-Ahhdar. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


967 


Nahr-el-Akhdar  (sive  Nahr-Coudeire),  fluvius  prope 
Cœsareom  Palœslinae,  p.  475,  annot.  d.  —  In  aquis 
fluvii  corcodrillus  habetur,  F.  p.  475.  — Vid.  Nahr- 
Coudeire. 

Nahr-Halod  ,  fluvius  prope  Acrain ,  F.  p.  479  et  annol .  d. 

—  Vid.  Belœus. 
Nahr-Ibrahim,  fluviua  Syriœ,  p.  101,  annot.  e;  p.  858, 

annot.  c.  —  Vid.  Braim ,  Bray. 
Napi  silvestres,  M.  p.  81 5. 

Narbonensis,  A.  p.  366.  —  Peregrini  Narbonenses,  C. 
p.  676. 

Nasus.  —  Hasta  plena  labiis  et  nasibus  (sic) ,  T.  IV,  v, 
p.  33;  T.  D.  p.  33.  —  Nasus  truncatus,  A.  p.  336. 

Natale  Domini,  T.  A.  p.  ia3,  i33;  F.  p.  459,  477; 
G.  p.  5a3,  54a;  H.  p.  55o,  554,  556,  578,  584; 
M.  p.  743. 

Natalicium  Domini,  F.  p.  477.  —  Vid.  Natale. 
Natatoria  Siloe,  G.  p.  5i  1. 
Natiia,  A.  p.  269. 

Nativitas  Christi ,  T.  I ,  vi ,  p.  1 4  ;  T.  D.  p.  1 4  ;  T.  I ,  ix , 
p.  16;  T.  D.  p.  16;  T.  V,  v,  p.  37;  T.  D.  p.  37;  T. 
A.  p.  ia3,  124,  i33;  T.  J.  p.  176,  177,  187;  A. 
p.  270,  290;  F.  p.  354,  355,  366,  4i5,  445;  G. 
p.  509,  5i  1,  5i8,  522,  523;  H.  p.  567,  579,  584; 
M.  p.  745,  777.  —  Ecclesia  Nativitatis  Dominiez  in 
Bethléem,  A.  p.  295;  G.  p.  509,  5i  1 ,  5i 9.  —  Locus 
Nativitatis,  A.  p.  3o3.  —  Nativitas  Sanctœ  Ma  rire,  A. 
p.  307  ;  F.  p.  394  ;  G.  p.  53o  ;  H.  p.  56 1 . 

Natura,  urbs  Macedoniœ,  F.  p.  33 1. 

Nauta.  —  Nautœ  a  Turcis  occisi  aut  fugati  ad  portuin 
Sancli  Simconis,  T.  X,  vm,  p.  67-68;  T.  D.  p.  67- 
68; T.  A.  p.  i46;  T.  J.  p.  201  ;  A.  p.  349;  M.  p.8i5. 
—  Nautae  in  portu  Joppe,  A.  p.  294,  295*,=:  in  porta 
Ascalonis,T. XVI, vu, p.  n6;T.  D.p. n6;G.p.  5i8; 
M.  p.  879  ;  =:  Genuenses ,  A.  p.  298  ;  =  Venetici ,  F. 
p.  452,  459;  =  prope  Attaliam,  F.  p.  483;  =r  in 
portu  Bari,  F.  p.  329.  —  Nauta  quidam  fert  cartulam 
Tancredo ,  F.  p.  396.  —  Nautœ  Balduini ,  F.  p.  4 1 5  ; 

H.  p.  567;  =  Tancredi,  C.  p.  61 3. 
Nave  (Jhesu),  M.  p.  723. 

Naves,  M.  p.  755;  =  in  portu  Brundisino,  F.  p.  33o; 
G.  p.  4q3  ;  =  in  portu  Civito ,  S.  p.  885  ;  =  in  lacu  Ni- 
cœno ,  T.  A.  p.  1 27  ;  T.  J.  p.  1 8 1  ;  A.  p.  339  ;  F.  p.  333  ; 
M.  p.  756,  757,  758;  =  per  alveum  fluvii  Ferni 
usque  Anliochiam  deducunlur,  T.  VI,  v,  p.  4i  ;  T.  D. 
p.  4i;  T.  A.  p.  i35;  T.  J.  p.  189;  F.  p.  33g;  G. 
p.  497,  498;  M.  p.  782  ;  =  in  flumine  Oronte,  T.  J. 
p.  186;  G.  p.  497;  C.  p.  643;  =  igne  combustas  in 
portu  Sancti  Simeonis,  T.  X,  vin,  p.  67-68;  T.  D/ 
p.  67-68  ;  T.  A.  p.  i46;  T.  J.  p.  201  ;  =  Genuensium 
in  portu  Sancti  Simeonis,  A,  p.  242 ,  248,  274,  290; 
=  Veneticorum,  A.  p.  276;  F.  p.  383,  4^9,  452, 
453,  459;  H.  p.  58o,  58i  ;  =  Grœcorum ,  A.  p.  276, 
290;  =  inquodam  portu  ( prope  Archas) ,  T.  XIII,  xii, 
p.  îoo;  T.  D.  p.  100;  T.  A.  p.  1 58;  T.  J.  p.  211  ;  A. 
p.  276  ;  M.  p.  856  ;  =  applicant  portui  Joppe ,  T.  XIV, 

I,  p.  io3;T.  D.  p.  io3;T.  A.  p.  159,  T.  J.  p.  326; 
A.  p.  294,  395,  298;  F.  p.  383;  F.  V.  p.  394;  F. 
p.  4oo;  M.  p.  864,  865;  =  Laodiciœ,  A.  p.  276, 
395 ;  F.  p.  385;  G.  p.  5i9,523,534;  H.  p.  558;  = 
paganorum  in  portu  Ascalonis,  T.  XVI,  vu,  p.  116; 
T.  D.  p.  n6;  T.  A.  p.  i63;  A.  p.  3o6,  3o7;  F. 
p.  453;  M.  p.  879.  —  Pons  de  navibus,  A.  p.  243; 
F.  p.  33o/.  —  Naves  Angloruni,  A.  p.  290,  291  ;  = 
Sarraccnorum  prope  Baruth,  F.  p.  375,  376,  421  ; 


G.  p.  5ai  ;  =  rostrata?,  F.  p.  385,  407,  419,  42,9, 
449;  G.  p.  524.  537,  54i;  H.  p.  565,  58o.  —  Ré- 
miges navium  in  obiidione  Cœsareœ,  F.  p.  389;  H. 
p.  558.  —  Naves  in  portu  Tortosœ,  G.  p.  533;  =  Ba- 
biloniorum  ante  Joppen,  F.  p.  4i4,  4i5,429,43o, 
45o,  45 1;  G.  p.  54 1  ;  H.  p.  567,  572;  =  Sarrace- 
norum  captœ.  F.  p.  4i5,  453;  H.  p.  $67;  =  Boa- 
mundi,  F.  p.  4 18;  =  in  obsidione  urbis  Baruth,  F. 
p.  42 1;  H.  p.  569;  =  Norrensium,  F.  p.  4aa;  = 
coroitissœ  Siciliœ,  F.  p.  434  ;  =  Babiloniorum  Tyrum 
adeunt,  F.  p.  44 1  ;  =  ante  Joppen,  F.  p.  45o,  452; 

H.  p.  58o,  58 1  ;  =  a  Veneticis  capta?,  H.  p.  582;  = 
Phœnicum,  F.  p.  46 1  ;  =  Babiloniorum  piratarum, 
F.  p.  481  ;  =  Boamundi  junioris,  F.  p.  48a  ;  =  pe- 
riclitantur  circa  gurgitem  Attaliœ,  F.  p.  482,  483 
bellitœ,  F.  p.  44 1  ;  =  onerariœ,  H.  p.  58o;  =  mer- 
cibus  onustœ,  F.  p.  44 1. 

Navicula,  F.  p.  333;  F.  V.  p.  4o3;  F.  p.  43o,  432. 

Nazareth,  urbs  Palœstinœ,  F.  p.  462;  G.  p.  5 12,  519. 

j.  Neapolis,  urbs  Macedoniœ,  F.  p.  33 1. 

11.  Neapolis,  civitas  Palœstinœ  (Curiœ,  dicit  Robertus), 
p.  87 1 ,  annot.  b.  —  Robertus  Flandrensis  it  Neapolim , 
T.  J.  p.  219;  C.  p.  690.  —  Urbs  Neapolis  Tancredo 
et  Eustachio  traditur ,  T.  XVI ,  1 ,  p.  1 1 1  ;  T.  D.  p.  1 1 1  ; 
T.  A.  p.  1 6 1  ;  A.  p.  3o5  ;  M.  p.  87 1  ;  a  Turcis  capta 
atque  diruta ,  F.  p.  43  7  ;  G.  V.  p.  543  ;  H.  p.  571.  — 
Bestia  quaedam  apud  Neapolim,  F.  p.  475. —  Cbris- 
liani  transeunt  per  Neapolim,  F.  p.  477.  — Turris 
urbis  Neapolis ,  G.  V.  p.  543.  —  Variœ  nominis  forma?  : 
Neapolitana  urbs  seu  civitas ,  T.  D.  p.  111;  M,  p.  87 1  ; 
—  Neopolitana  urbs,  T.  A.  p.  161;  —  Sebasla,  C. 
p.  690;  —  Sebastia,  T.  J.  p.  319;  —  Sichem,  F. 
p.  437;  —  Sicbima,  H.  p.  571;  —  Sichar,  T.  J. 
p.  319;  —  Sychar,  C.  p.  690. 

Neapolitands,  a,  um.  —  Turris  Neapolitana,  G.  V. 
p.  543  ;  =  civitas,  T.  D.  p.  111  ;  M.  p.  87 1 .  —  Cives 
Neapolitani  ,  M.  p.  871,  873.  —  Vid.  11.  Neapolis. 

Nebula.  —  Nebulœ  in  Sclavonia ,  T.  J.  p.  1 75  ;  A.  p.  336. 

Nemus  prope  Neapolim,  T.  J.  p.  319;  C.  p.  690. 

Neopolitana  urbs,  T.  A.  p.  161.  —  Vid.  11.  Neapolis. 

Neptalim  (terra),  F.  p.  436,  46 1  ;  H.  p.  571. 

Neptunls,  C.  p.  673. 

Nioea,  civitas  Asiae,  T.  I,  m,  p.  1 1  ;  T.  I,  iv,  p.  i3; 
T.  A .  p.  1 3  3 ,  1 2  6  ;  T.  J.  p.  1 74 ,  1 75, 1 80  ;  F.  p.  3a8  ;  M. 
p.  733 , 734  ;  S.  p.  885.  —  Concilium  Nicaeae ,  M.  p.  758 , 
759;  S.  p.  887.  —  Descriptio  Nica?ae,  A.  p.  239;  M.  p. 
756,  758;  S.  p.  886.  —  Nica?a  a  Godefrido  et  Roberto 
Flandrensi  aliisque  principibus  obsidetur,  T.  II,  ix,  p. 
32  et  seq.  ;  T.  D.  p.  33  et  seq.  ;  T.  A.  p.  1  a6 ,  1 37  ;  T. 
J.  p.  180,  181  ;  A.  p.  239;  F. p.  333,  333;  G.  p. 494, 
495;  C.  p.  61 5,  616,  617;  M.  p.  755, 756,  757;  S. 
p.  886,  887;  =z  imperatori  a  Turcis  tradita,  T.  II, 
xiv,  p.  34  et  annot.  a;  T.  D.  p.  34;  T.  III,  1,  p.  s4; 
T.  A.  p.  127,  128;  T.  J.  p.  181,  183;  A.  p.  339, 
240  ;  F.  p.  333 ,  334 , 35o  ;  G.  p.  4g5 , 532  ;  C.  p.  6 1 8  ; 
M.  p.  758;  S.  p.  886;  R.  p.  891.  —  Christiani  Nicœa 
discedunt,T.III,  i,p.  24;  T.  D.  p.  24; T.  A.  p.  128; 
T.  J.  p.  182  ;  A.  p.  24o;  F.  p.  334;  C.  p.  620;  M. 
p.  759;  S.  p.  888;  R.  p.  891.  —  Solimanus  Nicœa 
fugatus,  T.  IV,  1,  p.  28;  T.  D.  p.  28;  T.  A.  p.  129; 
T.  J.  p.  i83,  192;  F.  p.  398;  G.  p.  495,  532;  H. 
p.  562.  —  Nicœa  Christian is  a  Domino  tradita ,  T.  X , 
ix,  p.  69;  T.  D.  p.  68;  T.  A.  p.  i46;  T.  J.  p.  soi; 
A.  p.  34 1,  363;  M.  p.  821.  —  Insula  Nicœar,  S. 
p.  887.  —  Variœ  nominis  forma?  :  Nicsna  urbs,  T.  A. 


Digitized  by 


Google 


968 


INDEX  GENERALIS. 


p.  12a;  G.  p.  494,  53a;  —  Nichena  civitasi  T.  V. 
p.  22. 

Nicjsna  urbs ,  T.  A.  p.  1 22  ;  G.  p.  494 ,532.  —  Vid.  Ni- 
cœa. 

Nichena  civitas,  T.  V.  p.  22.  —  Vid.  Nicœu. 
Nichomia,  urbs  Asia?,  T.  D.  p.  11,  22.  —  Vid.  Nico- 
media. 

Nicolaos  (sanclus) ,  apparet  Petro  Desiderio,  A.  p.  281. 

Nicomeoia ,  urbs  Asi»,  T.  I,  in,  p.  1 1  ;  T.  D.  p.  1 1  ;  T. 
II,  ixf  p.  22;  T.  D.  p.  22;  T.  A.  p.  122,  126;  T.  J. 
p.  i74.  380;  F.  p.  328,  332;  G.  p.  494;  M.  p.  733, 
755;  S.  p.  886.  —  Pantaleon  martyr  in  urbe  Nico- 
media,  S.  p.  886  et  annot.  d.  —  Ossa  occisorum  ul- 
tra Nicomediara  inventa,  F.  p.  332;  G.  p.  4g4.  — 
Varia?  nominis  forma?  :  Nicomia,  T.  I,  ni ,  p.  1 1  ;  T. 
II,  ix,  p.  22;  T.  J.  p.  180;  —  Nichomia,  T.  D. 
p.  1 1 ,  22. 

Nicomia,  urbs  Asia?,  T.  I,  m,  p.  1 1;  T.  11,  ixt  p.  22  ; 
T.  J.  p.  180.  —  Vid.  Nicomedia. 

Nilds,  fluvius  vEgypti,  F.  p.  436;  G.  p.  542,  543;  H. 
p.  573.  —  Liltus  Nili,  H.  p.  575.  —  Corcodrillus  in 
aquis  Nili,  F.  p.  475.  —  Hippotamus  [sic]  in  Nilo, 
F.  p.  475.  —  Pisces  Nili,  F.  p.  436;  H.  p.  575.  — 
Nilus  yEthiopiam  circuit,  F.  p.  432.  —  Varia?  nominis 
forma?  :  Geon,  F.  p.  432  ;  —  Gion,  H.  p.  573;  — 
Gyon,F.  p.  433,436. 

Noe.  —  Araca?us  nepos  Noe,  F.  p.  353.  —  Melchise- 
dech  fuisse  fertur  filius  Noe,  M.  p.  881. 

Noirandus,  rex  Antiochia?,  T.  XIII,  1,  p.  89,  90;  T.  D. 

p.89. 

Nomisma,  G.  p.  494.  —  Vid.  Numisma. 

Normandia  ,  regio  Gallia?.  —  Cornes  de  Norraandia,  A. 
p.  242.  —  Vid.  Normannia. 

Normannia  ,  regio  Gallia?,  C.  p.  6o5.  —  Cornes  Nor- 
mannia?, T.  J.  p.  170,  222,  225;  A.  p.  24o,  259, 
3o2,  3o6  ;  F.  p.  329,  335,  35o,  358;  G.  p.  493, 
494,  5o6,  5i3,  5i4;  C.  p.  616,  621,  622,  646, 
682  (vid.  Robertus,  cornes  Normanniœ).  —  Milites  Nor- 


mannia?, C.  p.  610,  662.  —  Altéra  nominis  forma  : 

Normandia,  A.  p.  242. 
Normannicus,  a,  um.  —  Militia  Normannica ,  C.  p.  632, 

672  .  691.  —  Jugum  Normannicura,  C.  p.  64g. 
Norm annigen a ,  C.  p.  685.  —  Vid.  Normannus. 

NûRMANNUS  ,  A  ,  DM ,  T.  J.  p.  2 1  7  ;  F.  p.  327  ,  32Q,  33o  ; 

C.  p.  6  io.  —  VexiJla  Normaunorum,  C.  p.  621,  666. 
—  Peregrini  Normanni,  F.  p.  328,  336;  G.  p.  4g3  ; 
C.  p.  610,  6i4,  621,  672  ,  676,  682,  693.  —  Altéra 
verbi  forma  :  Nortmannus,  M.  p.  739. 
Norrenses  (populus).  —  Peregrini  Norrenses ,  F.  p.  4a  a; 
H.  p.  570. 

Nortmannus,  M.  p.  739.  —  Vid.  Normannus. 
Notarius.  =  Kerboga?  principis,  T.  X,  iv,  p.  62;  T.  D. 

p.  62;T.  A. p.  i43;T.  J.p.  199;  M.  p.  811;  zz  régis 

Balduini,  A.  p.  309. 
Nubles  ,  rex  Antiocbia? ,  T.  XIII ,  1 ,  p.  89  ;  T.  D.  p.  89. 
Numidia,  regio  Africa?.  —  Situs  Numidia?,  F.  p.  432 ; 

H.  p.  573. 

Nomisma,  F.  p.  332,  4i4,  448,  453,  456,459,464; 
G.  p.  5i 6,  54 1  • 

NUMMULARII,  G.  p.  5io. 

Nommus ,  T.  XVI ,  vni ,  p.  1 1 7  ;  T.  D.  p.  1 1 7  ;  F.  p.  334 , 
448,  469  ;  M.  p.  849.  —  Exstinguere  sitim  per  unum 
nummum,  T.  XIV,  m,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5.  — 
Quinque  vel  sex  nummi,  A.  p.  294.  —  Nummus 
aeneus,  F.  p.  334. 

Nuntius,T.  IX,  m,  p.  54;T.  D.  p.  54;T.  IX, iv,  p.  56; 
T.  D.  p.  56;  T.  XIII,  vi,  p.  95;  T.  D.  p.  95;  T.  XIII, 
x,  p.  97;  T.  D.  p.  97;  T.  XVI,  1,  p.  111;  T.  D. 
p.  m;  T.  A.  p.  139,  i4o,  149.  i56,  167,  1 58, 
159,  161  ;  T.  J.  p.  i77j  180,  181 ,  182,  189,  190, 
191 ,  195,  204,  210,  211 ,  229;  A.  p.  260,  294. 
3o5;  C.  p.  622;  M.  p.  791,  825,  826,  827,871, 
872  ;R.  p.  893,  =  Alexii,  C.p.  610,  611. — Vid.  Le- 
gâtas. 

Nux ,  T.  X ,  xii ,  p.  73  ;  T.  D.  p.  73 ;  T.  A.  p.  i48 ;  T.  J. 
p.  2o3;  F.  p.  456;  H.  p.  583;  M.  p.  781,  852. 


0 


OBLATioaltaris,  F.  p.  329;  G.  p.  5o5,  5og,  5i5,  5 18, 
522,  533. 

Obsides  pro  Balduino  II  dati ,  F.  p.  468,  469,  4y3;  H. 
p.  584. 

Occidens,  T.  X,  v,  p.  63;  T.  D.  p.  63. 

Oceands ,  A.  p.  290;  F.  p.  432,  483;  H.  p.  570,  573; 

C.  p.  610;  M.  p.  73o.  —  Vid.  Mare. 
Oculds,  C.  p.  636;  M.  p.  875. 

Odo  Belgentiacus,  miles,  p.  83i  et  annot.  h;  =  sa- 

gitta  toxicata  vulneratur,  M.  p.  83 1. 
Odo,  primus  arcbiepiscopus  ecclesia?  Tyria?,  F.  p.  447- 
Odo  Bonos  marchisus,  p.  6o5  et  annot.  a.  —  Vid.  Mar- 

chisus. 
Officina,  T.  J.  p.  216. 

Officium.  —  Officium  pro  defuncto,  T.  J.  p.  i84;  A. 
p.  24 1.  —  Impendere  officium,  T.  J.  p.  207.  —  Offi- 
cium Macbumeth,  T.  J.  p.  2  23;  =  Resurrectionis , 
A.  p.  3oo  ;  =  diurnum  in  vigilia  Paschae,  F.  p.  385, 
386;  G.  p.  524,  525. 

Oc,  rexBasan,  M.  p.  812. 

Oleum,  T.  VI,  v,  p.  4i  ;  T.  IX,  11,  p.  54;  T.  D.  p.  54; 
T.  XIII,  ix,  p.  97;  T.  D.  p.  97;  T.  XIII,  xii,  p.  100, 


T.  D.  p.  100;  T.  XVI,  vin,  p.  117;  T.  D.  p.  117; 
T.  A.  p.  i4o,  157,  i58;  T.  J.  p.  ig5,  210, 21 1,  ai4; 
F.  p.  358;  G.  p.  5oo,  5i4;  M.  p.  771,  782;  zz  sic- 
cum,  A.  p.  283. 

Olimpias,  mater  Alexand ri,  F.  p.  484- 

•Oliva,F.  p.  377;  H.  p.  554. 

Oliverids,  miles,  C.  p.  627. 

Oliveti  mons,  T.  XV,  m,  p.  109;  T.  D.  p.  109;  T.  J, 
p.  217;  A.  p.  293,  297,  309;  F.  p.  356,  436;  G. 
p.  5ii,5i2;  H.  p.575;C.  p.  684,  685,  686.  — Ec- 
clesia in  Monte  Oliveti,  T.  XIV,  v,  p.  106;  T.  D. 
p.  106;  G.  p.  5 12.  —  Eremita  montis  Oliveti,  T.  J. 
p.  217,  218;  A.  p.  293;  C.  p.  685,  686. 

Olla  ,  C.  p.  670  ;  M.  p.  834. 

Olds  horti,  T.  XIII,  ix,  p.  96;  T.  D.  p.  96. 

Oltmpias.  —  Vid.  Olimpias. 

Omarus,  regulus  urbis  Asa?,  p.  264»  annot.  e. 

Omechios  (sanctus).  —  Reliquiae  ejus,  A.  p.  290. 

Omnium  Sanctorum  solemnitas,  T.  I,  vm,  p.  16;  T. 
D.  p.  16;  T.  XII,  1,  p.  83;  T.  D.  p.  83;  T.  XII,  vi, 
p.  87  ;  T.  D.  p.  87  ;  T.  A.  p.  124,  i53;T.J.  p.  177* 
206,  207. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


969 


Onager,  F,  p.  â-ji. 

Operami.  =  in  obsessîone  Antiochiae,  M.  p.  785;  =  in 

obsessione  urbis  Hierusalem,  A.  p.  397;=:  patris  fa- 

milias,  C.  p.  698. 
Oppidum.  =  Antiochenum,  T.  X,  i,  p.  60 ,  61 ,  6a;  T. 

D.  p.  60,  61,62;  T.  X,vm,  p  68;  T.  D.  p.  68;  T. 

X.xi.p.  71,  7a;  T.  D.  p.  71,7a;  T.  XI,  ix,  p. 8a; T. 

D.  p.  8a;  T.  A.  p.  i4a,  i43;  T.  J.  p.  197,  198; 

M.  p.  809;  =  castelli  Jarras,  F.  p.  447- 
Oracdldm  in  urbe  Antiocbia,  T.  J.  p.  195. 
Oralionus  ,  rex  Antiochiae ,  T.  D.  p.  89.  —  Vid.  Drahonus. 
Orange,  urbs  Galliae,  p.  a4i ,  aonot.  c  —  Vid.  Aurasica  ', 

Oriensis, 

Orationes.  =  pro  defunctis  in  Hierosolymitana  via ,  T. 
X,  vin,  p.  67;  T.  D.  p.  67;  =  in  processione,  T. 
XIV,  v,p.  io5,  106;  T.  D.p.  io5,  106;  T.  XVI,  11, 
p.  n3;  T.  D.  p.  n3;  T.  A.  p.  160;  A.  p.  345;  F. 
p.  386.  —  Oraliones  facere,  T.  XV,  v,  p.  1 10;  T.  D. 
p.  110;  T.  A.  p.  161,  16a;  A.  p.  369,  37a,  a86, 
297,  3o3,  3o6;  F.  p.  4i3,  4i3;  G.  p.  499,  533, 
5a5,  5a6;H.p.  58 1.  —  Dominica  oratio.G.  p.  5ia; 

C.  p.  686. 

Oratoriom,  in  monte Oliveti,  G.  p.  5ia;  =  in  monte, 
ubi  Moyses  cum  Deo  locutus  est,  G.  p.  5a3;  H. 
p.  556. 

Ordotius,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D. 
p.  89. 

Organdus,  rex  Antiochiae,  T.  D.  p.  89. 

Orgennus,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89. 

Orgidandds,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1 ,  p.  89. 

Orgilandos,  rex  Antiochiae,  T.  D.  p.  89. 

Oriculus  (sanclus). —  Corpus  ejus,  M.  V.  p.  733. 

Oriens,  T.  X,  v,  p.  63;  T.  D.  p.  63. 

Oriensis  episcopus,  T.  XIII,  vi,  p.  g5;  T.  D.  p.  g5; 

T.  A.  p.  i55;  T.  J.  p.  309;  M.  p.  85o.  —  Vid.  WiU 

lelmus,  A  urasicensis  episcopus. 
Oriolium,  Jocus  Italiœ  (nunc  Onofo),  C.  p.  606. 
Orion,  C.  p.  665. 

Oringes,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  90;  T.  D.  p.  90. 

Orldinus,  interpres,  T.  J.  p.  3o4- —  Vid.  Arluinus. 

Orontes  ,  fluvius  Syriae ,  p.  34 ,  annot.  b;  T.  IX ,  1 ,  p,  53  ; 
T.  D.  p.  53;  A.  p.  a4i;F.  p.  339;  G.  p.  497.  —  Turci 
prope  fluvium  Orontem  fugantur,  T.  VII,  m,  p.  47; 
T.  D.  p.  47-48  ;  T.  J.  p.  i85-i86.— Orontes  prope  An- 
tiochiam  fluit,  T.  VI,  1 ,  p.  39;  T.  XIII,  1,  p.  89;  T. 

D.  p.  89;  T.  A.  p.  i34,  i3g,i54,i56;T.  J.  p.  186, 
188,  193,  193-,  A.  p.  s4i,  a4a,  a43,  a45,  347, 


a48,  349,  a5o,  a5a;  F.  p.  33g,  343-,  G.  p.  497, 
498;  C.  p.  64i,  64a,  643,  647,  670;  M.  p.  793, 
844  ;  S.  p.  890  ;  R.  p.  89 1 , 89a  ;  =  est  inter  Christia- 
nosethostes,  T.  J.  p.  188;  F.  p.  34a  —  Pons  de  navi- 
bus  super  Orontem,  A.  p.  a43;  F.  p.  33g.  —  Orontes, 
fluviua  Damascenus,  C.  p.  64a. —  Alveus  Orontis ,  F. 
p.  339.  —  Orontes juxta Caesaream  fluit,  T.  XIII ,  vu , 
p.g5;T.  D.p.  g5;T.  J. p.  aïo; M. p.  85i.— Vadum 
fluvii.T.XIII,  vni,p.g6;T.D.  p.  g6;T.A.  p.  i56; 
T.  J.  p.  310;  A.  p.  35o.  —  Variae  nominis  forraae  : 
Farfar,  T.  VII,  m,  p.  47;  T.  XIII, i,  p.  8g,  g5;  T. 
A.  p.  i54,  i56;T.  J.  p.  i85,  186,  310;  C.  p.  64», 
64a,  643,  647,  670;  G.  p.  497;  M.  p.  844,  85 1;  — 
Pharfar,  T.  D.  p.  47; T.  XIII,  1,  p.  8g;  T.  D.  p.  8g; 
T.  D.  p.  g5.—  Fernus ,  F.  p.  33g ,  34a  ,  4a 3  ;G.  p.  497. 

Orosids  (Pauhis),  a  Fulcherio  laudatur,  F.  p.  46i. 

Ortrentum  ,  portus  Ilaliae,  T.  I,  v,  p.  i4;  T.  D.  p.  i4  ; 
T.  A.  p.  133.  —  Vid.  Olrentam. 

Osanna  (kosanna) ,  G.  V.  p.  543. 

Ostiolom  Sepulcri,  F.  p.  386.  —  Vid.  Ostium. 

Ostiom.T.  XIV,  v.  p.  106;  T.  D.p.  106;  A.p.3o8;  = 
Sepulcri,  F.  p.  386,  387;  G.  p.  5a4,  536.  —  Vid. 
Ostiolum. 

Ostrom,  T.  J.  p.  333;  C.  p.  6g3,  6g4. 

Otbo,  episcopus  Ostiensis,  p.  3a6,  annot.  a.  — Vid. 

Vrbanus  II ,  papa. 
Otrentom,  portus  Italiœ.  —  Peregrini  in  urbe  Otrento, 

T.I,  v,  p.  i4;T.  D.  p.  i4;  T.  A.  p.  ia3; F.  p.  48a; 

C.  p.  633;  M.  p.  743.  —  Variae  nominis  forma  :  Or- 

trentum,  T.  I,  v,  p.  i4;=  Hydruntum,  F.  p.  48a; 

C.  p.  6a3. 

Ovidius.  —  A  Radulfo  Cadomensi  laudatur,  C.  p.  61g 
et  annot.  6;  p.  634  et  annot.  d;  p.  654  et  annot.  b; 
p.  656  et  annot.  d;  p.  671  et  annot.  a;  p.  688  et 
annot.  e;  p.  6ga  et  annot.  b;  p.  699  et  annot./;  = 
a  Roberlo  monacbo  laudatur,  M.  p.  865  et  annot.  d. 

Ovilk,  F.  p.  335,  375. 

Ovis,  T.  III,  m,  p.  37;  T.  D.  p.  37;  T.  XI,  iv,p.  78; 
T.  D.  p.  78;  T.  XI,  vin, p.  83  ;  T.  D.  p.  81;  T.  XII, 
xii,  p.  100;  T.  D.p.  îoo;  T.  XVI,  m,  p.  n3;T.  D. 
p.  n3;T.  XVI,  vin,  p.  117;  T.  D.p.  117;  T.  A. 
p.  1 39 ,  1 44 ,  1 5o ,  1 5 1 ,  1 58,  1 63  ;  T.  J.  p.  1 83 , 1  g  1 , 
3o4,  3o5,  ai  1;  A.  p.  374,  394  »  3o3,  3o6;F.  p.333, 
335, 363 , 375;  G.  p.  5 17, 536  ;  H.  p.  584;  M.  p.  745 , 
834,  856,  87g.  —  Caro  ovis,  A.  p.  3o4. 

OvoM,T.X,xii,p.  73;  T.  D.  p.  73;  T.  A.  p.  i48;  T. 
J.  p.  ao3;  M.  p.  781. 


Pabula  Flandriae,  T.  J.  p.  170;  C.  p.  616. 

Pagani.  —  Sanctum  Sepulcrum  habent,  T.  J.  p.  171, 
173;  A.  p.  3og.  —  Sanctum  Sepulcrum  eripere  de 
manu  paganoruro;  T.  I,  vu,  p.  i5;  T.  D.  p.  i5;  T. 
J.  p.  16g,  176,  200  j  A.  p.  3o8;  F.  p.  3a4.  3a6.  — 
Bellum  contra  paganos  prope  Dorylaeum,  T.  III,  m, 
p.  37;  T.  D.  p.  37;  F.  p.  334,  335,  35o.  —  Amicitia 
paganorum , T.  J.  p.  181. —  Pagani  mortui,S.  p.  890. 
— Gens  paganorum ,  T.  X ,  v,  p.  63  ;  T.  D.  p.  63  -,  T.  A. 
p.  i4a,  i44,  i45;  T.  J.  p.  197,  igg:  A.  p.  a6o;  F. 
p.  34 1. —  Pagani  Antiochiam  obsident,  T.  X,  xn, 
p.  73  -,  T.  D.  p.  73  ;  T.  A.  p.  i54  ;T.  J.  p.  3o3  ;  A.  p.  3Ô3  ; 
F.  p.  35o. —  Pars  paganorum  Christiana  fit ,  T.  XI ,  ix , 

m. 


p.  83,  T.  D.  p.  83.  —  Pagani  ab  Aleph,  T.  XII,  ni, 
p.  85  ;  T.  D.  p.  85.  —  Paganorum  terrae ,  T.  A.  p.  1 5s  ; 
T.  J.  p.  193,  206;  =  regnum,  A.  p.  359;  =  timor, 
A.  p.  356. — Pagani  occidunt  peregrinos ,  T.  J.  p.  1 73; 
=r  civitalis  Albarae,  A  p.  366.  —  Boamundi  nomen 
magnum  inter  paganos,  A.  p.  367.  —  Pagani  in  ob- 
sessione Ma rrae,  T.  XIII,  11,  p.  go;  T.  D.  p.  go;  T. 
XIII, iv,  p.  g3;T.  D.  p.  93  ;  T.  A.  p.  i54,  i55;T.J. 
p.  308,  aog;  A.  p.  a68,  370,  373.  — Cadavera  pa- 
ganorum Cbristiani  manducant,  T.  XIII,  v,  p.  g4; 
T.  D.  p.  94;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  30g  ;  A.  p.  371; 
F.  p.  35a.  —  Pagani  in  valle  Dessem,  T.  XIII,  ix, 
p.  g6,  g7;T.  XIII ,  xn  ,  p.  100;  T.  D.  p.  96,  g7,  100; 

122 


Digitized  by 


Google 


970 


INDEX  GENERALIS. 


T.  A.  p.  i56,  167;  T.  J.  p.  3  i o ;  =  in  Castro  Àrcha, 
T.  XIII ,  x ,  p.  97  ;  T.  D.  p.  97;  T.  XIII ,  xi ,  p.  99  ,  T. 
D.p.  99;  T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  aïo;  =  urbis  Tortosae 
fugiunt ,  T.  XIII ,  xi ,  p.  98  ;  T.  D.  p.  98  ;  T.  A.  p.  1 57; 
T.  J.  p.  an  ;  =  urbis  Gibelli ,  T.  XIII,  xi,  p.  99  ; 
T.  D.  p.  99;  T.  A.  p.  i57;  T.  J.  p.  an;  =  Tripo- 
Ieoscaesi,T.  XIII, xn,  p.  99; T.  D.  p.  99; T.  A. p.  157, 
i58  ;  T.  J.  p.  a  1  i;=sanctum  Georgium  martyrio  affi- 
ciunt ,  T.  XIII ,  xni ,  p.  1  oa  ;  T.  D.  p.  1  oa  ;  T.  A.  p.  1 58  ; 
T.  J.  p.  a  1  a  ;  =  a  militibus  Christi  prope  Hierusalem 
victi,  T.  XIV,  i,p.  io3;T.  D.  p.  io3;F.  p.  355;  = 
Christianos  aggrediuntur  prope  Joppem,  T.  XIV,  11, 
p.  io3-io4;D.  p.  io3-io4;  A.  p.  395. — Liberare 
Hierusalem  a  manibus  paganorum ,  T.  XIV,  iv,  p.  1  o5  ; 
T.  D.p.  io5;T.  A. p.  i6o;T.  J.  p.  170,  171,173.— 
Pagani  in  urbe  Hierusalem  pugnant,  T.  XV,  m, 
p.  i©8,  iog;T.  D.  p.  108,  109,  T.  A.  p.  159,  160; 
T.  J.  p.  a  18,  319,  aao,  aa i,  aaa;  =  in  urbe  Hie- 
rusalem occisi.T.XV,  iv,  p.  109,  110;  T. D.  p.  109, 
110;  T.  A.  p.  160;  161  ;  T.  J.  p.  aai,  aaa,  aa3;  F. 
p.  359,  36o. — Exspoliare  paganos,  T.  XV,  v,  p.  110; 
T.  D.  p.  no.  —  Cadavera  paganorum  extra  Hierusa- 
lem cremata,  T.  XV,  v,  p.  1 10;  T.  D.  p.  1 10;  T.  A. 
p.  161.  —  Praeliari  cum  paganis,  T.  XVI,  11,  p.  lia, 
T. D.p.  lia; T.  A.  p.  161;  A.p.3oa,  3o3;F.  p. 36a. 

—  Pagani  vasa  collo  portant  prope  Ascalonem,  T. 
XVI ,  iv,  p.  1 1 4  ;  T.  D.  p.  1 1 4  ;  T.  A.  p.  1 6a  ;  A.  p.  3o6  ; 
=  a  Christianis  vincuntur,  T.  XVI,  v,  p.  n4-ii5; 
T.  D.  p.  n4-n5;T.  A.  p.  16a,  iG3;A.p.  3o6,3o7, 
3o8;  F.  p.  36a,  363;  =  prope  Hierusalem  Cbristia- 
nos  décollant,  F.  p.  386;  =  a  Christianis  fuganlur, 

F.  p.  4i3;=de  captione  BaIduinigaudent,F.p.4oo. 

—  Vid.  Arabes,  Sarraceni,  Tarci. 

Paganimitas,  A.  p.  a35. —  Vid.  Paganismus ,  Paganitas. 

Paganismus,  T.  A.  p.  1 55.  —  Vid.  Paganimitas,  Paga- 
nitas. , 

Paganitas  ,  T.  XIII ,  iv,  p.  9a  ;  T.  D.  p.  9a ,  T.  J.  p.  ao8 , 
A.  p.  3oo.  —  Vid.  Paganismus ,  Paganimitas. 

Pagands,  serviens  Boamundi,  T.  IX,  v,  p.  57  et  nnnot. 
c;  T.  D.  p.  57; T.  A.  p.  i4i;  T.  J.  p.  i96;  =  primus 
ascendit  in  murum  Antiocliiae,  T.  J.  p.  196. 

Paganos  Belyacensis,  miles,  M.  p.  833. 

Pal^stina,  regio  Syriae,  F.  V.  p.  396;  F.  p.  45a,  46a, 
485;  M.  p.  87a.  —  Caesarea  Palaestinac,  F.  p.  354, 
389,  475;  G.  p.  5o8,  537;  M.  p.  858.  —  Saraceni 
Palaeslinae,  F.  p.  474-  —  iMures  per  Palaestinam,  F. 
p.  485. 

PaljEstinus  ,  a ,  um.  —  Palaestinus  furor, C.  p.  691. — Pa- 
laestini,  populus  Syriae,  F.  p.  469.  —  Bellum  a  Pa- 
laestinis  instat,  T.  J.  p.  ai  g.  —  Terra  Palaestinorum , 

G.  p.  5o8. 

Palagonia  ,  regio  Macedoniae ,  T.  D.  p.  1 6  ;  T.  A.  p.  1  a4  ; 
T.  J.  p.  177;  M.  p.  745.  —  Vid.  Pelagonia. 

Palatini  régis  Francise,  C.  p.  65o. 

Palatidm  ,  urbis  Constantinopolis ,  F.  p.  33 1  ;  =  a  Chris- 
tianis crematur,  T.  I,  11 ,  p.  11;  T.  D.  p.  1 1;  T.  A. 
p.  îai;  1 48;  M.  p.  73a.  —  Palatium  Bagi-Seian,  An- 
tiochiae,  T.  X,  xi,  p.  71-73;  T.  D.  p.  71-73;  T.  XII, 
vu,  p.  88;  T.  D.  p.  88;  T.  XIII,  vi,  p.  94-95;  T.  D. 
p.  94-g5;  T. A.  p.  i48,  i54,  i56;T.J.p.3oa,ao8, 
309;  C.  p.  657;  M.  p.  8a4,  844;  =  Boamundi,  T. 
.  J.p.216;  zzzin  urbe  Marra,  T.  A. p.  i55;  T.  J.p.  309; 
=  mirum  (in  somnio  Anselmi),  T.  J.  p.  31 5;  C. 
p.  681. 

Palea,  T.  I,  vi,  p.  i4;  T.  D.  p.  i4;T.  VIII,  11,  p.  53; 


T.  D.  p.  53;  T.  A.  p.  133;  T.  J.  p.  176,  i94;  C. 
p.  64 1 ,  663,  691 ,  69a. — Sacci  paleis  plein  tormen- 
tis  objeclî,  T.  J.  p.  331;  C.  p.  693.  —  Cara  palea, 
A.  p.  345. 
Palla,  C.  p.  645. 

Palladius  (sanctus). —  Vifgultum  Palladii,  C.  p.  64o. 
Pallium,  T.  VII,  îv,  p.  49;  T.  D.  p.  49;  T.  XVI,  vu, 

p.  117;  T.  D.  p.  117;  T.  A.  p.  i39;T.J.  p.i93;A. 

p.  358,  390;  F.  p.  3a5,  33i,  333,  349,  363;  G. 

p.  494,  5o5;  C.  p.  61 1,  619,  64i,  670,  677,  714; 

M.  p.  788,835;  S.  p.  887;  =  Boamundi,  T.  I,  vu, 
•   p.  i5;  T.  A.  p.  ia3;  M.  p.  741. —  Pallia  Boamundo 

Godefridoque  data,  T.  J.  p.  313.  —  Pallium  Ade- 

mari,  A.  p.  363;  =  Chymerae,  F.  p.  475. 
Palmje,  C.  p.  633,  693.  —  Sabbatum  in  Palmis,  A. 

p.  355.  —  Dies  Palmarum,  F.  p.  436;  G.  p.  5io. — 

Peregrinorum  palmae,  A.  p.  3oi.  —  Palmarum  rami, 

apud  Jherico,  in  horto  Abrahae,  F.  p.  364,  366;  G. 

p.  5i8;  =  rami,  H.  p.  575.  —  Palmae  prope  Segor, 

F.  p.  38o;G.  p.  533. 
Palmyra,  nomen  graecum  urbis  Balbac,  F.  p.  368.  — 

Vid.  Balbac. 

Palus,  1,  C.  p.  703.  —  Capila  Turcoruin  in  palis  sus- 
pensa ,  A.  p.  347  ;  C.  p.  646, 648. — Pali  in  obsessionc 
urbis  Hierusalem,  A.  p.  397. 

Palus,  udis.  Palus  prope  Antiochiam,  T.  J,  p.  198;  A. 
p.  34 1,  343,  347,  348;  C.  p.  653,  671  (vid.  Lacas); 
=  prope  Marram,  A.  p.  370,  371;  :=  prope  Caesa- 
ream  Palaeslinae,  A.  p.  391.  —  Fons  Siloe  est  quasi 
palus,  A.  p.  294. 

Pamphilia  ,  regio  Asiae,  F.  p.  48a;  G.  p.  5o4. 

Panadox,  urbs  Macedoniae,  F.  p.  33 1. 

Paneas,  urbs  Palaestinae,  F.  p.  367,  435,  46i,  46a; 
H.  p.  55o,  55 1,  571.  —  Vid.  Cœsarea  Philippi. 

Panis,T.  X,  xi,  p.  73;  T.  D.  p.  7a;  T.  A.  p.  i48;T. 
J.  p.  189,  30a ,  333  ;  A.  p.  395,  3o4;  F.  p.  339;  G. 
p.  507;  M.  p.  73i;  =  carus,  T.  X,  xn,  p.  73;  T. 
D.p.  73;  T.  A.  p.  136,  i48;  T.  J.  p.  180,  ao5;  A. 
p.  345,  358;  F.  p.  337,  336,  34o,  34i,  365,  366, 
377,  394 , 456  ;  G.  p.  493 ,  498  ;  H.  p.  554  ;  C.  p.  649 , 
65 1,  660,  675,  710;  M.  p.  755.  —  Mercalus  panis, 
T.  XIII,  xiii,  p.  101;  T.  D.  p.  101.  — Quaererepa- 
nem,  M.  p.  877.  —  Panis  inopia  in  obsessione  Hie- 
ro8olimilana,  T.  XIV,  1,  p.  io3;  T.  D.  p.  io3etseq. 
T.  A.  p.  169;  T.  J.  p.  330,  A.  p.  2g5;  F.  p.  358;M. 
p.  864-  —  Hordeaceus  panis,  T.  XIV,  m,  p.  io4; 
T.  A.  p.  159;  =  bis  coctus,  T.  XVI,  vin,  p.  117; 
T.  D.  p.  117;  =parvus,  T.  A.  p.  i48;  T.J.p.3o3; 
A.  p.  3o4;  G.  p.  498;  M.  p.  8i5.  —  Rex  Tripoleos 
panes  dat  Balduino,  F.  p.  373;  G.  p.  5ao.  —  Pauxil- 
lum  panis,  H.  p.  583 ;  =  inopia  in  urbe  Halapia,  F. 
p.  469.  —  Panis  sanctificatus,  F.  p.  477.  —  Quinque 
panes ,  G.  p.  5 12  et  annot.  g,  —  Cismarinus  panis, 
C.  p.  610. 

Pannigulus.  —  Miltere  panniculos  in  piscinam,  T.  A. 
p.  laa.  —  Panniculus  igne  succensus,  A.  p.  399. 

Pannonia,  regio,  G.  p.  4g3. 

Pannds,  A. p.  390;  F.  p.  336,338,  365 ;  F.  V.  p.3g4; 
M.  p.  806.  —  Mercatus  depannis,  T.  D.  p.  101.  — 
Cruces  in  pannis ,  F.  p.  33o. — Machomet  panno  coo- 
pérais, T.  XIV*  iv,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5.  —  Pannus 
sericus  Boamundi ,  T  J.  p.  1 76 ;  z=z sericus ,  F.  p.  33a  ; 
=  insutus ,  A.  p.  368  ;  =  subtilissimus,  A.  p.  284. 

Pantalbon  (sanctus),  martyr,  S.  p.  886  et  annot.  d. 

Panthera  ,  in  Hyrcania ,  F.  p.  476. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS 

Papa.  —  Papa  Turcorum,  A.  p.  377;  M.  p.  811  (vid. 

Calipka)  ;  =  Romanus,  T.  I,  i,  p.  g ;  T.  D.  p.  9  ;  T. 

A.  p.  121;  T.  J.  p.  ,7,,  1?3;  p.  p.  361,  4o8,  4i7, 

43i,  466,  467 ;  G.  p.  5i6;  H.  p.  565,  573,  58o;  M. 

p.  727,  729  (vid.  Anacletus,  Anicius,  Calixtus,  Cfe- 

mens,  Gelasius,  Gregorius,  Paschalis,  Urbanus). 
Papilio  (Gallice  pavillon,  tente),  T.  VI,  vu,  p.  42;  T. 

D.  p.  4a;  T.  XI,  vin,  p.  81;  T.  D.  p.  81;  T.  XIII, 

ix,  p.  96;  T.  D.  p.  96;  T.  A.  p.  ia5,  i35,  i36 ,  i5i, 

i56;  T.  J.  p.  i75,  178,  189,  190,  2o5,  210;  A. 

p.  3o5;  F.  p.  335,  375,  394,  4o5,  4a6,  436;  G. 

p.  496,  5o7;  H.  p.  553,  575;C.p.  711;  M.  p.  782, 

852. 

Papyrus  depilatus ,  T.  J.  p.  2 1 4 ,  2 1 5. 

Paraclitds  Spiritus,  G.  p.  5i  1 ,  5 16. 

Paradisus,  M.  p.  74i,  748,  83g;  S.  p.  888.  —  Para- 
disi  fluvius,  F.  p.  432,433;  H.  p.  573,  574;  = 
situs,  F.  p.  433;  H.  p.  573,  574;  =  terra,  H.  p.55i, 
555.  —  Paradisus  deliciarum,  M.  p.  729,  734. 

Parca  ,  C.  p.  686. 

Pardilo  (Bernardus  de),  miles,  T.  J.  p.  193.  —  Vid. 

Bernardas  de  Pardilo. 
Paries,  T.  J.  p.  222,  223;  A.  p.  266;  G.  p.  5i6. 
Parids,  a,  um.  —  Columnae  pariae,  C.  p.  661. 
Parma,  C.  p.  698;  M.  p.  809,  83g. 
Paro,  navis  piratarum,  F.  p.  483. 
Parrochia,  C.  p.  701. 

Parthi,  populus  Asiae,  G.  p.  497;  G.  V.  p.  542;  C. 
p.  667,  670;  M.  p.  844;  =  prope  Dorylaeum,  G. 
p.  495;  =  prope  Ascaloneni,  T.  D.  p.  1  i5;zrzChris- 
tianos  aggrediuntur,  F.  p.  4o8;  G.  p.  5o4;  =  vicli, 
F.  p.  444. 

Parthia,  regio  Asias,  F.  p.  320,  448,  473;  G.  p.  497; 
H.  p.  579. 

Parthica  gens,  F.  p.  448;  H.  p.  579;  C.  p.  660. 
Pascha  Domini.  =  Celebrare,  T.  XIII,  xii,  p.  100;  T. 

D.  p.  100;  T.  A. p.  i25,  i58;T.J.  p.  178,  21 1 ,  214, 

226;  A.  p.  270,  286  el  annot.  b;  p.  3oi  ;  F.  p.  33o, 

385,  386,  387,  4oo  et  annot.  a;  p.  4o6  et  annot.  c  ; 

p.  407,  44i,  48o ;  G.  p.  493,  524,  526,  533,  536, 

537  ;  H. p.  558 ,  564 ,  565 ,  576  ;  C.  p.  7o4  ;  M.  p. 856  ; 

S.  p.  890.  —  Pascha  floridum,  H.  p.  575. 
Paschalis  II,  papa,  p.  4o8,  annot.  d;  =  Boainundum 

confortât,  T.  J.  p.  228;  G.  p.  538;  =:  recipit  Daim- 

bertum,  T.  J.  p.  228;  F.  p.  4o8^G.  p.  538.  —  Pas- 

chalis  privilegium  pro  ecclesia  Hierosolimitana,  F. 

p.  467,  468.  —  Paschalis  moritur,  F.  p.  436  ;  H. 

p.  575.  —  Successor  Paschalis,  F.  p.  44a. 
Pascua,  prope  Antiochiam ,  A.  p.  25o;  F.  p.  34a;  C 

p.  644  î=  prope  Edessam,  F.  p.  338;=  prope  Ha- 

lapiam,  F.  p.  469. 
Passio  Domini,  A.  p.  279,  282  ,  296;  G.  p.  5io,  5i2, 

5i5.  —  Passionis  insignia,  A.  p.  3o2;  =  locus,  A. 

p.  3o3;  G.  p.  509,  5 10. 
Pastor.  —  Pastores  Arabes,  A.  p.  3o3,3o4:  =  populi, 

F.  p.  322;  S.  p.  887. 
Pater  noster  dicere,  A.  p.  258. 
Pathara  ,  locus ,  F.  p.  482. 

Patibdlum,  A.  p.  297;  H,  p.  558;  =  Crucis,  T.  X,  x, 
p.  70;  T.  D.  p.  70;  T.  XV,  m,  p.  108;  T.  D.  p.  108; 
T.  A.  p.  147,  i6o;  T.  J.  p.  aoi  ;  G.  p.  5io. 

I.  Patriarcha.  —  Sepulturœ  Patriarcharum  (i.  e. 
Abrahae,  Isaac  et  Jacob),  F.  p.  379  et  annot.  b; 
p.  38i;  G.  p.  522  ;  H.  p.  555. 

II.  Patriarcha  ,  F.  p.  467 ;  =  Antiochiœ ,  T.  XIII ,  1 ,  p.  89  ; 


971 

T.  D.  p.  89;  T.  A.  p.  i54;  T.  J.  p.  186;  C.  p.  709; 
M.  p.  844  ;  =  redimit  imaginem  Salvatoris ,  T.  J, 
p.  195;  =  ex  ecclesia  sanctœ  Mariae  ejicitur,  T.  J. 
p.  195;=  a  Turcis  Jigatur,  T.  J.  p.  186;  =  e  car- 
cere  extrahitur,  T.  J.  p.  197.  _  Patriarcha  latinus 
electus,  p.  263,  annot.  a.  —  Patriarcha  Hieroso- 
Hmaj  electus  (Arnulfus),  T.  XV,  v,  p.  111;  T.  D. 
p.  1 11  ;  T.  A.  p.  161,  162;  A.  p.  3o2,  3o5,3o6;F. 
p.  36i,  4a6,43i,  436;  G.  p.  5i6,  5i9;  H.  p.  57i, 
573;  M.  p.  870,  872,  873,  874,  879;  =  (Daim- 
bertus),  T.  J.  p.  226,  227,  228;  A.  p.  3o8;  F. 
p.  366,  382,  385,  386,  387,  4o8,  467;G.  p.  5i8, 
519,522,  523,524,  525,5a6,537,  538;H.  p. 554, 
565;  C.  p.  7o3~(Ebremarus),  F.  p.  412  et  annot. 
a;  p.  4i3,  417,  44a  ;  G.  p.  538,  54o;  H.  p.  577;  = 
(Gormundus),  F.  p.  445  el  annot./;  p.  45o,  45i, 
459,  466,  468;  H.  p.  578,  58o,  58i,  583,  584;  = 
(Gibelinus),  F.  p.  468. 
Padlds  (sanctus),  F.  V.  p.  4o5;  M.  p.  766.  —  Vigilia 
Pauli,  T.  A.  p.  i52;  T.  J.  p.  206;  A.  p.  261;  F. 
p.  35 1;  M.  p.  836;  R.  p.  893.  —  Paulus  a  S.  Petro 
ordinatur,  M.  p.  771  ;  =  colaphum  a  Domino  acci- 
pit,  F.  p.  477  et  annot.  h.  —  Pauli  conversio,  F. 
p.  478  et  annot.  a;  =  naufragium,  F.  p.  48a  et 
annot.  b;  =  zona,  M.  p.  858. 
Pauper  (Lambertus).  — Vid.  Lambcrlns Pauper. 
Padperes.  —  Pauperes  exercilus,  A.  p.  278.  =  a  Scia  vis 
occiduntur,  A.  p.  236.  —  Decimœ  dalae  pauperibus, 
T.  XIII,  m,  p.  96;  T.  D.  p.  96;  A.  p.  278. —  Pau- 
peres apud  Marram  cadavera  Turcorum  manducant, 
T.  XIII,  v,  p.  94  ;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  209;  A. 
p.  271;  =  occisi  a  paganis  cruces  in  dextris  humeris 
habent,  A.  p.  272;  =  convalescunl,  A.  p.  273.  — 
Pauperes  pedites,  T.  XIV,  11,  p.  io4;  T.  D.  p.  io4; 
A.  p.  274.  —  Vid.  Ehemosyna. 
Pavimentum  in  ecclesia  Sancti  Pelri  Antiochena,  T.  J. 
p.  195;  G.  p.  5o2,.5o7;C.  p.  661,  676;  R.  p.  8g3; 
=  ecclesiœ  Sepulcri,  G.  p.  524;  M.  p.  869;  =  tem- 
pli  Salomonis,  M.  p.  868. 
Pax  securitatis,T.  J.  p.  170. — Induciae pacis,  M. p.  794, 

795;  R.  p.  892. 
Peccatum  ,  T.  J.  p.  200  ;  F.  p.  335 ,  34o  ;  G.  p.  499 ,  5o  1 , 
524;  M.  p.  829;  S.  p.  887.  —  Hemissio  peccatorum, 
T.  J.  p.  169;  A.  p.  269;  F.  p.  324,  325;  G.  p.  492, 
5i2;M.  p.  729;  =  confessio,T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D. 
p.  79;  T.  A.  p.  i5o;  T.  J.  p.  2o4;  A.  p.  276;  F. 
p.  335,  4i3. 

Pedites ,  T.  XVI ,  vi,  p.  1 i5%;  T.  D.  p.  1 1 5; T.  A.  p.  128, 
i3o,  i34,  1 36 ,  i4i»  i55,  162;  T.  J.  p.  16g,  170, 
182,  184,  190,  191,  196,  209,  226;  A.  p.  242, 
244,  a46,  248,  249,  359,  260,  261,  270,  271, 
273 ,  285 ,  392 ,  294 ,  3o3 ,  3o6 ;  F.  p.  324 ,  327,  333, 
334,  347,  359,  365,  373,  375;  M.  p.  785,  794, 
828;  S.  p.  887,  889.  —  Prope  Demonis  fluvium 
pedilibus  opem  ferunt  équités,  F.  p.  33o.  —  Pedi- 
tes ab  Arabibus  circumcincti  et  occisi,  T.  XIV,  11, 
p.  io4;T.  D.  p.  io4;  T.  A.  p.  159;  F.  p.  394.  — Pedi- 
tes eunt  Neapolim  ,T.XVI,  1,  p.  1 1 1  ;  T.  D.p.  1 1 1  ;=z 
milites  efficiuntur,  F.  p.  365;  H.  p.  55o;M.  p.  828. — 
Pedites  Balduini  régis ,  F.  p.  383, 39 1 ,  3g3  ;  H.  p.  557, 
559;  =  Sarraceni,  F.  p.  397,  Au,  4i4,  417,  44 1, 
45o,  A5 1 ,  464,  47a,  478 ;  H.  p.  56 1 ,  58 1  ;  M.  p.  834  ; 
=zChristiani,  F.  p.  398;  F.  V.  p.  4o4;  F.  p.  4o5,  4i  a, 
4i3,  4aa,  4a6,447,47a,  477,  478,  479;  H.  p.  566, 
571.  —  Vid.  Pedones. 

122 . 


Digitized  by 


972 


INDEX  GENERALES. 


Pedones,  T.XI,  vu,  p.  80;  T.  D.  p.  80;  T.  A.  p.  161; 

T.  J.  p.  188;  A.  p.  3o5.  —  Vid.  Petites. 
Pegasus,  aies,  F.  p.  476;  C.  p.  61 4. 
Pelagonia,  regio  Macedoniœ,  T.  I,  ix,  p.  16;  T.  A. 

p.  ia4;T.  J.  p.  177;  A.  p.  336;  M.  p.  745. — Allera 

nominis  forma  :  Palagonia ,  T.  D.  p.  16  ;  T.  A.  p.  1  a4  ; 

T.  J.  p.  177;  M.  p.  745. 
Pelasga  classis,  C.  p.  713. 

Pblet  (Raimundus),  miles,  A.  p.  a84.  ag4,  ag5. — 

Vid.  Raimandus  Piletus. 
Pelides  (Achilles),  C.  p.  633. 
Pella,  urbs  Macedoniœ,  F.  p.  33o  et  annot.  g. 
Pella,  in  Palœstina,  F.  p.  46a. 
Pelta,  F.  p.  3g3,  4o5;  C.  p.  609,  6a6,  64o,G45. 
Pelufres,  rex  Antiocbiœ,  T.  XIII ,  1 ,  p.  90.  —  Vid.  De- 

lufres. 

Pentapolis,  H.  p.  55 1. 

Pentecoste,  T.  XIII,  xiii,  p.  10a  ;  T.  D.  p.  10a  ;  T.  A. 

p.  i58;T.  J.  p.  aia;  M.  p.  858. 
Peba.  —  Habere  peram,  T.  XVI,  vi,  p.  n5;  ï.  D. 

p.  n5;  T.  A.  p.  i63  ;  A.  p.  3o6;  M.  p.  877.  —  In 

pera,  M.  p.  791. 
Perditor,  F.  p.  337. 

Peregrini  ,  a  Turcis  occisi  prope  Nicomediam ,  F.  p.  33a  ; 
=crueesignati,T.  J.p.  17a,  173, 174. 175, 177, 179, 
180, 187,  195,  aoa;  A.  p.  336,  347;  F.  p.  3a5t3a7, 
33o;  M.  p.  731,  741,  765  ;  =  mortui  propter  aquœ 
inediam,  T.  J.  p.  i84;  =  in  urbe  Antiochia  igne  cre- 
mali ,  T.  VIII ,  11 ,  p.  5a  ;  T.  D.  p.  5a  ;  ï.  J.  p.  194.  — 
Arma  pauperum  peregrinorurn  ante  Kerbogam  de- 
lata,  T.  X,  m,  p.  6x  ;  T.  D.  p.  61  ;  T.  A.  p.  i43;  T.  J. 
p.  198, 199;  M.  p.  8 10. — Peregrini  mortui ,  T.  X ,  ix , 
p.  69;  T.  D.  p.  69.  —  Peregrini  mortui  in  via,  T.  XI, 
11,  p.  76;  T.  D.p.  76;  T.  A.  p.  149;  T.  J.  p.  ao4;  G. 
p.  494 ;  =  viclores ,  T.  A.  p.  1 5a  ;  T.  J.  p.  306  ;  =  in 
urbe  Antiochia  requicscunt.  T.  XIII,  il.  p.  90;  T.  D. 
p.  90  ;  1=  in  urbe  Marra ,  T.  XII I ,  vi ,  p.  9/1 ,  g5 ,  T.  D. 
p.  94,  95;  T.  A.  p.  i55,  i5G;  T.  J.  p.  ao8,  309;  A. 
p.  368,  369,  370,  371,  373;  F.  p.  35a;  =juxta 
Cœsaream  boxpitati,  T.  XIII,  vu ,  p.  95  ;  T.  D.  p.  g5'; 
T.  A.  p.  1 56;  T.  J.  p.  310;  =  in  vallem  Fnrfar  intrant, 
T.  XIII,  vin,  p.96;T.D.p.  96;  T.  A.  p.  i56,  i57; 
T.  J.  p.  a  10;  =  in  vallem  Dessem  perveniunt  et  cas- 
tra aggrediuntur,  T.  XIII,  ix,  p.  96,  97;  T.  D.  p.  96, 
97  ;  T.  XIII ,  xii ,  p.  1 00  ;  T.  D.  p.  1 00  ;  T.  A.  p.  1 56 , 
157  ;  T.  J.  p.  310;  =  capti  ante  Tripolim  atque  li- 
béral!,  T.  XIII,  x,  p.  98;  T.  D.  p.  98;  T.  XIII,  un, 
p.  ioi;T.  D.  p.  ioi;T.A.p.  157,  i58;T.  J.p.  an; 
M.  p.  857.  —  Emirus  Gibelli  promittit  se  damnum 
peregrinis  Sancti  Sepulcri  deinceps  non  iliaturum , 
T.  XIII,  xi,  p.  99;  T.  D.  p.  99;  M.  p.  855.  —  Pere- 
grini perveniunt  Hierusalem,  T.  XIV,  1,  p.  10a;  T. 
D.  p.  ioa;  T.  A.  p.  i58,  i5g;  T.  J.  p.  317,  218; 
G.  p.  509;  =  tributum  Hierusalem  persolvebant,  T. 
XV,  iv,  p.  109;  T.  D.  p.  109;  T.  A.  p.  160.  —  Con- 
tumeliac  peregrinorum  ,  M.  p.  868.  —  Arnulfus  quœ- 
rit  crucem  quam  peregrini  ante  urbera  captam  ado- 
rare  solebant,  A.  p.  3oa;  =  intrant  Hierusalem,  T. 
XV,  iv,  p.  109;  T.  D.  p.  109;  T.  A,  p.  160,  1614  A. 
p.  3oo;  F.  p.  359;  ==.  inveniunt  partem  crucis  Do- 
mini,  T.  XVI,  m,  p.  n3;  T.  D.  p.  n3;zz:  prope 
Ascalonem  paganos  vincunt,  T.  XVI,  iv,  p.  n4; 
T.  D.  p.  n4;  T.  A.  p.  163,  i63;  T.  J.  p.  aa5;  A. 
p.  3o4,  3o5.  —  Ascalon,  portus  peregrinorum,  T. 
J.  p.  336.  —  Joppe,  portus  peregrinorum,  F.  p.  383 , 


385  ;  G.  p.  5a4i  537;  H.  p.  557.  —  Peregrini  im- 
pediti,  F.  p.  383,  4n,  4aa,470;G.  p.  538,  53g; 
H.  p.  557,  558 ,  568;  =  a  partibus  transmarinis  ve- 
nientes  exercitum  augent,  F.  p.  4a8;  H.  p.  571  ;  zr 
Venetici ,  F.  p.  44g  î  H.  p.  58o ,  584  ;  =  veniunt  Hie- 
rusalem ,  F.  p.  48o.  —  Filii  peregrinorum,  M.  p. 881 , 
88a.  —  Falsi  peregrini,  R.  p.  8g3.  —  Locus  sepul- 
turae  peregrinorum ,  G.  p.  5n  (vid.  Haceldama). — 
Vid.  Chris tiani,  Franci. 
Peregrinos,  T.  X,  ix,  p.  70;  T.  D.  p.  70;  M.  p.  822 
(vid.  Petras  Bariholomœus).  —  Peregrinus  quidam 
émit  ensem  Amiravissi,  T.  XVII,  vu,  p.  1 16;  T.  D. 
p.  116. 

Pergama,  urbs  Asiœ,  C.  p.  672. 

Pergameni,  cives  urbis  Pergami,  F.  p.  484. 

Perrea,  T.  D.  p.  107.  —  Vid.  Petraria. 

Persje  ,  populus  Asiœ ,  G.  V.  p.  54a  ;  H.  p.  549  ;  C.  p.  707  ; 
=z  prope  Dorylœum  fugati,  T.  III,  m,  p.  a6;  T.  D. 
p.  36;  T.  A.  p.  139;  T.  J.  p.  i83;  M.  p.  763 \  =  con- 
tra Antiochiam  congregati,  T.  A.  p.  i4a,  i5i  ;  T.  J. 
p.  197,  ao5;  G.  p.  5oo,  5o3  ;  C.  p.  647,  648,  658, 
659 ,  663 ,  664  »  665 , 667 ,  669 , 670, 673  ;  M.  p.  778, 
808,  83 1.  —  Persarum  rex,  F.  p.  345;  M.  p.  791, 
79a,  81 1  et  annot.  6;  p.  81 3,  R.  p.  893;  z=gens, 
F.  p.  3s3,  334;  C.  p.  668,  669,  671  ;  M.  727,  73o; 
=  regnum,  C.  p.  664;  M.  p.  810,811;  z=lex,  R. 
p.  893  ;  =  lingua,  F.  p.  443  ;  H.  p.  577.  —  Altéra 
nominis  forma  :  Perses, T.  X,  1,  p.  59;  T.  D.  p.  59. 

Perses  ,  popul  us  Asiœ ,  T.  X ,  1 ,  59  ;  T.  D.  p.  5g.  —  Vid. 
Pcrsœ. 

Persia,  regio  Asiœ,  T.  I,  iv,  p.  i3;  T.  D.  p.  i3;  T.  X, 
1,  p.  5g;  T.  D.  p.  5g;  T.  A.  p.  123,  i5o;  F.p.320, 
332,  34o,  364»  4aa,  4a3,  443,  446;  G.  p.  497; 
H.  p.  54g»  557,  570,  577;  C.  p.  712.  —  Cruxab 
Heraclio  e  Persia  reportata,  F.  p.  444-  —  Soldanus 
Persiœ,  T.  X ,  1 ,  p.  5g  ;  T.  D.  p.  59;  T.  XI,  iv,  p.  78; 
T.  D.  p.  78;  T.  A.  p.  i4a,  i5o;  T.  J.  p.  192,  197, 
ao4;  F.  p.  34o;  G.  p.  Û97  ;  C.  p.  656  et  annot.  a. 

—  Exercitus  e  Persia,  F.  p.  383.  — Turci  in  Persia, 
F.  p.  364-  —  Christiani  capli  in  Persia,  F.  p.  4". 

—  Variœ  nominis  formœ:  Persida,  T.  D.  p.  i3;  F. 
p.  3ao,  364.  383,  4aa;  H.  p.  549,  557,  577;  = 
Persis,T.  A.  p.  laa,  i5o;F.  p.  33a,  34o,  443,444, 
446;  G.  p.  497;  H.  p.  570;  C.  p.  71a. 

Persicds,  a,  dm.  —  Persica  gens,  F.  p.  3a3,  334;  C. 
p.  668,  66g,  671  ;  =  lingua,  F.  p.  443;  H.  p.  577. 

—  Persica  régna,  C.  p.  664.  —  Vid.  Persœ. 
Persida,  regio  Asiœ,  T.  D.  p.  1 3 ;  F.  p.  3ao,  364, 

383,  4aa;  H.  p.  54g,  557,  577  (vid.  Per*ia);  = 
F.  p.  336  et  annot.  c  (vid.  Pisidia). 
Persis,  regio  Asiœ,  T.  A.  p.  133,  i5o;  F.  p.  332 ,  34o, 
4a3 ,  443 ,  444 ,  446  ;  G.  p.  4g7  ;  H.  p.  570;  C.  p.  712. 

—  Vid.  Persia. 

Pertica,  T.  J.  p.  aai  ;  A.  p.  ag7;  F.  p.  436;  C.  p.  691. 

Pes.  —  Nudi  pedes,  T.  XIV,  iv,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5; 
T.  XVI,  11,  p.  ii3;T.  D.p.  n3;T.  J.  p.  169,  A. 
p.  357,  260,  aga,  ag6,  397,  3o3.  —  Fugerepede, 
T.  X,  vin,  p.  67;  T.  D.  p.  67;  T.  A.  p.  i46;  T.  J. 
p.  aoo,  aoi. —  Pedes  abscisi,  A.  p.  a36. — Christi 
pedes  clavis  affixi,  T.  J.  p.  aaa. 

Petha.  z=  prope  Antiochiam,  T.  J.  p.  187.  —  Petac 
ailatae  ad  foveam  implendam  prope  Hierusalem,  T. 
XV,  m,  p.  108;  T.  D.  p.  108;  T.  A.  p.  160.  —  In 
obsidione  urbis  Hierusalem,  pétris  utuntur  Chris- 
tiani, T.  J.  p.  aao.  —  Petra  firma,  T.  J.  p.  194.  — 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES 

Murus  de  petra,  T.  A.  p.  ,48  ;  T.  J.  p.  202.  —  E 

pétra  aquam  Moyses  produxit,  G.  p.  5a3  ;  H.  p.  556. 

—  PelraB  scissœ  sunt,  M.  p.  881. 
Petrà-Mora  (Guarinus  de),  miles,  M.  p.  857.  _  Vid. 

Gaarinus  de  Petra-Mora. 
Petraria,  A.  p.  259,  269,  275,  298,  299;  F.  p.  333, 

34o,  358,  389;  G.  p.  495,  498,  5o7,  5i3,  5i4, 

535.  —  Variai  noininis  forrase:  Petrera,  T.  XV,  11 

p.  107;  —  Perrea,  T.  D.  p.  107. 
Petrera,  T.  XV,  11,  p.  107.  —  Vid.  Petraria. 
Pétri  (Willelmus) ,  miles,  A.  p.  a55.  —  Vid.  Willelmus 

Pétri. 

Pétri  (Guillelmus  de  Cuniliaco),  miles,  A.  p.  273.  

Vid.  Guillelmus  Pétri  de  Cuniliaco. 
Petrds  (sanctus).  —  Anliochia  a  Deo  ei  iradita,  T  IV 
vi,  p.  34;  T.  D.  p.  34;  T.  XI,  iv,  p.  78;  T.  D.  p.'78  j 
T.  A.  p.  i32,  i5o;  T.  J.  p.  i85,  2o4;  A.  p.  a58, 
259;  G.  p.  5o3,  5oG;  C.  p.  664,  665;  M.  p.  771; 
R.  p.  893.  —  Petrus  apparet  Stephano  presbytero, 
T.  X,  ix,  p.  68-69;  T.  D.  p.  68  69;  T.  A.  p.  146;  T. 
J.  p.  201  ;  M.  p.  821,  822  ;  =  apparet  Pelro  Bartho- 
lomreo  prope  Marram,  T.  X,  x.  p.  71  ;  T.  D.  p.  71  ; 
A.  p.  268,  269,  270,  283;  =  apparet  prope  Ar- 
cham,  A.  p.  279,  280,  283  ;  z=  claudum  curât,  T. 

J.  p.  217.  —  Reconcilialio  Pelri ,  M.  p.  777.   

In  fide  Pétri,  A.  p.  2 58.  —  Vigilia  S.  Pétri,  T.  A. 
p.  iSa  ;  T.  J.  p.  206  ;  A.  p.  261  ;  F.  p.  35 1  ;  M.  p.  836;  ' 
R.  p.  893.  —  Festum  S.  Pétri  a  Vinculis,  T.  XII, 
iv,  p.  86  ;  T.  D.  p.  86  :  T.  XV,  v,  p.  1 1 ,  ;  T.  D.  p.  1 1 ,  ; 
T.  A.  p.  i53,  161  ;  T.  J.  p.  207;  M.  p.  839,  870.  — 
Vincula  Pétri  Romam  allata,  M.  p.  839.  —  Porta  S. 
Pétri  (in  urbe  Anliochia) ,  T.  J.  p.  189.  —  Vexillum 
S.  Pétri,  G.  p.  538.  —  Trophimus,  discipulus  S.  Pé- 
tri, A.  p.  264  et  annot.  d.  —  Evangelium  S.  Pelri, 
A.  p.  281  et  annot.  b;  p  .288.  — Cathedra  S.  Pelri 
(in  urbe  Antiochia),  T.  A.  p.  i53,  i54;  T.  J.  p.  208; 
F.  p.  339,  35i. 
Petrds,  Albarensis  episcopus,  p.  99,  annot.  b;  —  eleo 
tus  episcopus ,  T.  XII ,  v ,  p.  86 ,  87  ;  T.  D.  p.  86 , 87  ; 

T.  A.  p.  i53  et  anuot.  c;  T.  J.  p.  207;  A.  p.  266  et 

annot.  b;  M.  p.  84o  et  annot.  b;  =:  Antiochiae  conse- 

cratur,  T.  J.  p.  207  ;  M.  p.  84o  ;  =  populum  convocat 

ad  urbem  Marram ,  A.  p.  269.  —  Raimundus  urbem 

Marram  vultei  dare,  A.  p.  270.  —  Sermo  Pelri  Alba- 
rensis episcopi  ad  comilem  Raimundum,  A.  p.  270, 

271.  —  Petrus  muros  Marrae  urbis  dirui  incassum 

prohibet,  A.  p.  271,  272  ;  =  it  Caphardam,  A.  p.  272  ; 

=  sequitur  Raimundum,  A.  p.  273;  =  a  Raimundo 

ad  Godefridum  mittitur,  T.  XIII,  xi,  p.  99;  T.  D. 

p.  99  ;  A.  p.  277  ;  ==  fidem  accipit  Arnulfi ,  A.  p.  282  ; 

=  benedictionem  judicialem  super  ignem  facit,  juxta 

Archam,  A.  p.  283;  F.  V.  p.  344;  =  castra  servat 

prope  Archam,  A.  p.  285;  zzr  praeficitur  Sarracenis 

ligna  ferentibus,  in  obsessione  urbis  Hierusalem,  A. 

p.  297  ;  z=z  non  se  humiliter  agit,  A.  p.  3oi;  =  tradit 

Godefrido  turrem  David ,  A.  p.  3oi. 
Petrus,  Apamiensis  archiepiscopus ,  p.  4^7  et  annot./; 

=  venit  ad  Balduinum  II ,  ab  Antiochenis  missus , 

F.  p.  447. 

Petrus,  frater  Pontii  Raginaldi,  a  Graecis  mortaliter 

vulneratur,  A.  p.  236. 
Petrus  Bartholomjsus,  peregrinus  Provincialis ,  A. 

p.  253;  C.  p.  676  ;  =  rusticus,  A.  p.  281.  —  Ejus 

mores,  C.  p.  678.  —  Ejus  imperitia,  A.  p.  257,  258, 

280.  —  Visio  ejus ,  T.  X ,  x ,  p.  70-7 1  ;  T.  D.  p.  70-7 1  : 


973 


T.  A.  p.  147;  T.  j.  p.  201>  ao2;  A  p  aM^  a54 
a55,  257  ;  C.  p.  676 ,  677  ;  M.  p.  82 2 ,  8*3 ;  =  Mnc- 
tam  lanceam  invenit,  T.  XI,  iv,  p.  76-77;  T.  1). 
p.  76;  T.  A.  p.  149;  T.  J.  p.  2o4;  A.  p.  257;  F. 
P.  344;  G.  p.  502;  C.  p.  677;  M.  p.  823.  —  Ap- 
paret ei  B.  Andréas,  Antiochiœ,  A.  p.  a57 , 258,  s59, 
262 ,  a63,  264.  —  Apparet  ei  B.  Andréas  cum  S.  Pe- 
tro,  juxta  Marram,  T.  XIII,  m,  p.  91  ;  T.  D.  p.  91  ; 
A.  p.  268,  269,  270.  —  Apparet  ei,  Antiochiœ,  Ade- 
marus  defunctus,  A.  p.  262,  263,  285.  —  Apparet 
ei  B.  Andréas  apud  Roiam ,  A.  p.  265,  266;  =  apud 
Archam,  A.  p.  279,  280.  —  In  obsidione  Archados 
moritur  Petrus,  combustus  igne,  A.  p.  264,  283, 
*84,  287,  288;  F.  p.  344,  345;  G.  p.  5o7;  C.' 
p.  682  ;  zzz  cum  Raimundo  de  Aguilers  loquitur,  A. 
p.  a84.  a85.  —  Ad  Raimundum  Sancti  /Egidii  allô- 
cutio  Pelri,  A.  p.  264,  287,  288.  -  Petrus  sepeli- 
tûr,  A.  p.  288.  —  Praeceptum  Pelri  Bartholoma?i,  A. 
p.  255,  292,  3oi. 
Petrus Desiderius,  sacerdos.  —  Visiones  ejus,  A. p.  281, 

289.  —  Sanctus  Andréas  ei  apparet,  A.  p.  289.  

Sanctus  Georgius  ei  apparet,  A.  p.  290.  —  Reliquias 
sanctorum  in  ecclesia  beati  Leontii  invenit,  A.  p.  289, 

290.  —  Petro  Desiderio  episcopus  Ademarus  appa- 
ret,  A.  p.  296. 

Petrus  Eremita  sive  Heremita,  T.  J.  p.  169;  F.  p. 
327.  —  Ejus  visio,  T.  J.  p.  169.  —  Ejus  mores, 
C.  p.  664;  M.  p.  73i  ;  =  peregrinorum  dux,  T.  I, 
11,  p.  10,  11  ;  T.  D.  p.  10,  11;  T.  A.  p.  121;  T.  J. 
p.  i74;  F.  p.  327.  328;  G.  p.  493;  M.  p.  73i;  = 
Constantinopolim  venit, T.  1, 11,  p.  1 1  ;  T.  D.  p.  1 1  ;T. 
A.  p.  121;  T.  J.  p.  i74;  A.  p.  24o;  G.  p.  493;  M. 
p.  732.  —  Alexius  eum  prodit,  A.  p.  24o.  — Turci 
Petrum  aggrediunlur,  T.  I,  iv,  p.  i3;  T.  D.  p.  i3; 
T.  A.  p.  122;  T.  J.  p.  i75;  F.  p.  328;  G.  p.  4g4;  M. 
p.  734 , 735.  —  Petrus  Constantinopolim  recedit,  T. 
I,  iv,  p.  i3;  T.  D.  p.  i3;  T.  A.  p.  122;  T.  J.  p.  i75; 
M.  p.  735;  r=  e  castris  ante  Antiochiam  latenter  re- 
cedit, T.  VI,  m,  p.  4o;T.  D.  p.  4o;  T.  A.  p.  i35; 
T.  J.  p.  188;  M.  p.  781  ;  =  in  tenda  Boamundi  jacet, 
T.  J.  p.  188;  =  ad  Kerbogam  mittitur,  T.  XI,  iv, 
p.  77;  T.  D.  p.  77;  T.  A.  V.  p.  i49;.T.  J.  p,  ao4ï  A.' 
p.  259;  F.  p.  347;  G.  p.  5o2,  5o3;  C.  p.  664,  665; 
M.  p.  82  5,  826,  827;  R.  p.  893;  z=  remanet  Hieru- 
salem, dum  Franci  eunt  Ascalonem, T.  XVI ,  11 ,  p.  1 1 3  ; 
T.  D.  p.  1  i3;  T.  A.  p.  162;  A.  p.  3o6;  M.  p.  873,- 
zzrpraefectus  pauperibus de cleroet  populo,  A.  p.  278; 
=  asino  utitur,  T.  J.  p.  169;  C.  p.  664. 
Petrus  Tudebovis,  sacerdos,  sepelit  corpus  fratris  sui 
Arvei,  T.  X,  vin,  p.  67;  T.  D.  p.  67;  =  in  proces- 
sione  circa  Hierusalem  adest,  T.  XIV,  v,  p.  106;  T. 
D.  p.  106.  —  Vid.  Tudebovis. 
Petrus  de  Aliphi,  miles,  urbem  Plastentiam  petit, 
T.  IV.  iv,  p.  3a  ;  T.  D.  p.  32  ;  T.  A.  p.  1 3 1  ;  T.  J.  p.  1 85  ; 
M.  p.  769  et  annot.  b;  S.  p.  888  et  annot  /  — Variae 
noininis  formœ  :  Petrus  de  Aliph ,  T.  D.  p.  32  ;  —  de 
Alpibus,  T.  A.  p.  i3i;  M.  p.  769. 
Petrus  de  Alpibus,  miles,  T.  A.  p.  1 3 1  et  annot.  e; 

M.  p.  769.  —  Vid.  Petrus  de  Aliphi. 
Petrus  de  Castellione  vicecomes,  miles,  ad  urbem 
Antiochiam  miltitur,  T.  IV,  v,  p.  33;  T.  D.  p.  33;  T. 
A.  p.  i32;  M.  p.  770;  ~  castrum  Machomariae  con- 
servât, T.  VIII ,  1 ,  p.  5o ;  T.  D.  p.  5o  ;  T.  J.  p.  1 93  ;  = 
Tripolim  aggreditur,  T.  XIII,  x,  p.  98;  T.  D.  p.  98; 
T.  J.  p.  210.  —  Variae  noininis  forma?  :  de  Castelion, 


Digitized  by 


Google 


974 


INDEX  GENERÀLIS. 


T.  XIII,  x,  p.  98;  —  de  Castellon,  T.  D.  p.  5o,  98; 
T.  J.  p.  193;  —de  Stillone,  T.  J.  p.  310; 
Pbtrds  de  ^  Picca  ,  capellanus  Bertranni  de  Scabrica , 
ad  emirum  Babiloniae  a  Christianis  mittitur,  T.  J. 
p.  181. 

Petrus  Raimundus  Dalphul,  miles,  A.  p.  354;  =  a 
Raimundo  contra  Antiochiam  missus ,  T.  IV,  v,  p.  33  ; 
T.  D.  p.  33;  T.  A.  p.  i3a;  ==  emirum  quemdam  ca- 
pit,  T.  J.  p.  189;  =  castrum  Machomariae  conser- 
vât, T.  VIII,  1,  p.  5o;  T.  D.  p.  5o;  T.  J.  p.  ig3;  — 
in  urbe  Antiochia  moritur,  T.  J.  p.  189.  —  Variae 
nominis  forma?  :  d* Alboz ,  T.  D.  p.  5o  ;  —  de  Alto 
Pullo,  A.  p.  354;  —  de  Polio,  T.  J.  p.  i93;  —  de 
Pul,  T.  A.  p.  1 3a  ;  —  Petrus  Raymundi  de  Pullo,  T. 
J.  p.  189. 

Pbtrds  Raimundus  de  Pollo,  miles,  T.  J.  p.  193.  — 

Vid.  Petrus  Raimundus  Dalphul. 
Petrus  Raimundus  de  Pul,  miles,  T.  A.  p.  i3a;  — 

Vid.  Petrus  Raimundus  Dalphul. 
Petrus  Raymundi  de  Pullo,  miles,  T.  J.  p.  189.  — 

Vid.  Petrus  Raimundus  Dalphul. 
Petrus  de  Roas,  miles,  contra  Antiochiam  mittitur, 

T.  IV,  v,  p.  33  ;  T.  D.  p.  33  ;  T.  A.  p.  i3a  ;  M.  p.  770; 

=  mittit  comiti  Raimundo  hastam  plenam  labiis  et 

nasibus  (sic)  Turcorum,  T.  IV,  v,  p.  33;  T.  D.  p.  33; 

=  apprehendit  Rusam,  T.  IV,  vi,  p.  33;  T.  D. 

p.  33;  T.  A.  p.  i3a. —  Altéra  nominis  forma  :  Petrus 

deRoasa,  T.  A.  p.  i3a. 
Petrus  de  Stillone,  T.  J.  p.  210.  —  Vid.  Petrus  de 

Castellione. 
Phaeton,  C.  p.  619,  665. 

Pharamia  ,  urbs  ^Elgypti ,  a  Balduino  1  diruta ,  F.  p.  436  ; 

G.  V.  p.  543;  H.  p.  575.  —  Babilonii  transeunt  per 
Pharamiam,  F.  p.  48 1.  — Altéra  nominis  forma: 
Pharan,  G.  V.  p.  543. 

Pharan,  urbs  /Egypti,  G.  V.  p.  543.  —  Vid.  Pharamia. 

Pharaon,  rex  yEgypti,  M.  p.  81a. 

Pharetra  ,  F.  p.  349 ,  393 ,  472  ;  G.  p.  5o5  ;  C.  p.  609 , 

626,  660,  667,  669,  671,  707,  7i5;  M.  p.  764, 

787. 

Pharfar,  flumen  Syriae,  T.  D.  p.  47  ;  T.  XIII,  1 ,  p.  89  ; 

T.  D.  p.  89;  T.  XIII,  vu,  p.  g5; T.  D.  p.  95.  —  Vid. 

Farfar,  Orontes. 
Phi  al  a  aurea,  G.  p.  5 16. 
Philadelphia,  urbs,  F.  p.  46a. 

Philemia,  urbs  Pisidiae  (nunc  Akschehr),  T.  D.  p.  74. 

—  Vid.  Philomelium,  Philomena,  Filoména. 
Philippensium  vallis,  F.  p.  33 1;  G.  p.  494. 
Philippus,  apostolus,  M.  p.  858.  —  Filiœ  Philippi,  M. 

p.  858  et  annot.  h. 
Philippus,  filius  Herodis,  H.  p.  55o. 
Philippus  I,  rex  Francise,  T.  J.  p.  170,  a a8,  339;  F. 

p.  3a  1,  337;  G.  p.  491,  493,  543;  C.  p.  616;  M. 

p.  739 ,  740 ,811.  —  Filia  régis  Philippi ,  T.  J.  p.  aa8 , 

339;  F.  p.  4io.  —  Philippus  rex  moritur,  F.  p.  4i8; 

H.  p.  568. 

Philisteus,  a,  um,  G.  V.  p.  542.  —  Urbs  Philistea,  F. 
p.  354,  4o8,  44i;  G.  p.  5o8. 

Philistiim  terra,  F.  p.  474,  48i;  G.  V.  p.  542,  543. 

Philistini.  —  Civitates  Phiiistinorum  ,  F.  p.  377,  394 , 
45i;  G.  p.  53o;  H.  p.  58i. 

Philomelium,  urbs  Pisidiae  (nunc  Akschehr) ,  p.  74, 
annot.  b;  p.  336,  annot.  c.  —  Vid.  Philomena,  Filo- 
ména, Philemia. 

Philomena,  urbs  Pisidiae  (nunc  Akschehr),  p.  74  et  an- 


not. 0.  —  Imperator  Alexius  venit  Philomenam ,  T. 
XI,  i,p.  74;  T.  D.  p.  74;  T.  A.  p.  i48,  149;  T.  J. 
p.  2o3;  M.  p.  8-1 6,  817.  — Variae  nominis  forme: 
Filoména,  T.  J.  p.  2o3:  —  Philemia,  T.  D.  p.  74; 

—  Philomelium,  p.  74 1  annot.  b;  p.  336,  annot.  c. 
Phoebus,  F.  p.  35o,  36i,  4o8,  4i5,  420,  421,  426, 

437,452,467;  C.  p.  619,629,  636,  637,  642, 
666,  672 ,  700. 
Phoenice,  regio  Syriae,  F.  p.  462;  G.  p.  5o8.  —  Vid. 
Phœnicia. 

Phoenigea,  regio  Syrias,  F.  p.  425,  462.  — Vid.  Phœ- 
nicia. 

Phoenices,  populus  Syriae,  C.  p.  712.  —  Terra  Phœni- 
cum,  F.  p.  46o;  H.  p.  571.  —  Phœuices  urbem  Ty- 
rum  condiderunt ,  F.  p.  46o;  =  contra  Assyrios  pug- 
nant,  F.  p.  46o,  46 1;  =  in  urbe  Sydone,  C.  p.  639; 
=  in  exercitu  Kerbogae,  C.  p.  667. 

Phœnicia,  regio  Syriae,  C.  p.  656.  —  Variae  nominis 
formas:  Phœnice,  F.  p.  46a;  —  Phoenicea,  F. 
p.  4s5,  46a. 

Phryges,  populus  Asiae,  C.  p.  699. 

Phul,  rex  Assyriorum,  F.  p.  461 . 

Phylacterium,  G.  p.  5o4. 

PlIYSIGULARl,  M.  p.  8l 4. 

Picardus  (Willelmus).  —  Vid.  Willelmus  Picardus. 
Picca  (Petrus  de),  T.  J.  p.  181.  —  Vid.  Petrus  de 
Picca. 

Picchardus  (Guilielmus),  miles,  T.  J.  p.  31 1.  —  Vid. 

Willelmus  Picardus. 
Piccinaci,  populus,  T.  J.  p.  176,  177,  178,  179.  — 

Vid.  Pincinnati. 
Pictavensis  comes.  —  Gens  comitis  Pictavensis  in  urbe 

Antiochia ,  X.  XI ,  vi ,  p.  79  ;  T.  D.  p.  79.  —  Piclaven- 

sis  comes  cruce  signatur,  A.  p.  307  et  aunot.  g;  F. 

p;  398,  399,  4oo;  G.  p.  53s,  533;  C.  p.  709.  — 

Vid.  Guilielmus,  Pictavensis  comes. 
Pictavini,  genus  monctae,  A.  p.  378  et  annol.  b. 
Pictor  Achivus ,  C.  p.  66 1 . 

Pigmatici,  populus,  G.  p.  494.  —  Vid.  Pincinnati. 
Pilatus,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89. 
Pilatus  (Pontius),  A.  p.  380;  C.  p.  678.  —  Vid  Pontius 
Pilatus. 

Piletus  (Raimundus).  —  Vid.  Raimundus  Piletus. 
Pincenatbs,  populus,  M.  p.  746.  —  Vid.  Pincinnati. 
Pincenati,  populus,  A.  p.  336,  387,  346;  M.  p.  743. 

—  Vid.  Pincinnati. 

Pincinati  ,  populus ,  T.  V.  p.  1 4  ;  T.  II ,  îv,  p.  19,  30.  — 
Vid.  Pincinnati. 

Pincinnati,  populus.  =  homines  Godefridi  invadunt, 
T.  I,  vi,  p.  i4;  T.  D.  p.  i4;  T.  A.  p.  ia3;  M.  p.  743; 
=  Boamundum  aggrediuntur,  T.  I,  x,  p.  17 ;  T.  D. 
p.  17,  T.  A.  p.  134  ;  M.  p.  746.  —  Mons  Pincinnato- 
rum,  A.  p.  337.  —  Pincinnati  Raimundum  comitem 
aggrediuntur,  T.  II,  iv,  p.  19,  30  ;  T.  D.  p.  19,  30; 
A.  p.  336,  337;  =  sunt  in  exercitu  imperatoris, 
A.  p.  346;  M.  p.  743.  —  Variae  nominis  formae  : 
Pincinati,  T.  V.  p.  i4î  T.  II,  îv,  p.  19,  30;  —  Pin- 
cenati, A.  p.  a36,  337,  a46;  M.  p.  743;  —  Pincena- 
tes,  M.  p.  746;  —  Pinànachi,  T.  V.  p.  19;  —  Pin- 
zinaci,  T.  A.  p.  ia4;  —  Piccinaci,  T.  J.  p.  176,  177, 
178,  179;  —  Pigmatici  (?) ,  G.  p.  4g4. 

Pinus  ,  arbor,  C.  p.  690. 

Pinzinachi  ,  T.  V.  p.  19.  —  Vid.  Pincinnati. 

Pinzinaci,  T.  A.  p.  134.  —  Vid.  Pincinnati. 

Piper,  F.  p.  453. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


975 


Pirata  Babilonii,  F.  p.  48i;  H.  p.  58o. 

Pirros,  emirus ,  T.  A.  V.  p.  i4o,  i4i;  M.  p.  797,  798, 
799,  800,  8o5.  —  Vid.  Pyrus. 

Pisam,  popultiA  It.iliae.  —  Pisanorum  episcopus  (vid. 
Daimbcrtus) ,  T.  J.  p.  aa6;F.  p  365;G.  p.5i8,5i9; 
H.  p.  55o;  G.  p.  704.  —  Navcs  Pisanorum,  T.  J. 
p.  aa6,  G.  p.  5i8,  536,  537;  C.  p.  704.  —  Pisani 
peregrini,G.  p.  5 18,  619,  5s4,  537. —  Classis  Pi- 
sanorum, G.  p.  533. 

Piscina  in  caslro  Exerogorgo,  T.  I,  m,  p.  13;  T.  A. 
p.  taa;  T.  J.p.  175;  =  in  tirbe  Hierusalem,  G.  p.  5 1  1; 
M.  p.  881. 

Piscis,  A.  p.  295;  F.  p.  474*  483. — Piscesfluvii  Nili, 

F.  p.  436.  —  Signum  Piscis,  F.  p.  459  et  annot.  g. 

—  Duo  Pisces,  G.  p.  5 12.  —  Nullus  piscis  in  mari 

Mortuo,  G.  p.  5a 3. 
Pisioia,  regio  Asie,  p.  336  et  annot.  c.  —  Altéra  no- 

minis  forma  :  Persida ,  F.  p.  336. 
Pix,  T.  J.  p.  aao;  A.  p.  399;  C.  p.  691. 
Plaça.  =  Domini,  A.  p.  a57,  a58,  379. 
Plana,  je,  T.  A.  p.  i4i- 

Plana,  orom.  =  urbis  Dorylau ,  F.  p.  334  ;  G.  p.  495 ;  = 
Antiochias,  T.  IX,  v,  p.  56;  T.  D.  p.  56;  T.  J.  p.  186, 
1 96  ;  C.  p.  639  ;  M.  p.  808  ;  =  Hierusalem ,  A.  p.  398  ; 
=  urbis  Joppe,  F.  p.  391,  39a  ;  =  urbis  Ramas,  F. 
p.  397;  G.  p.  53 1  ;  =  juxta  Sarmit,  F.  V.  p.  43o; 
=  iEgypIi.  F.  p.  483.  —  Vid.  Planities. 

Planeta,T.  X,  tu,  p.  65;  T.  D.  p.  65,  T.  A.  p  i45; 
T.  J.  p.  aoo;M.  p.  8i4- 

Planities  urbis  Dorylasi,  F.  p.  334;  G.  p.  495;  =  An- 
tiochiœ,  A.  p.  34 1,  ^53,  a6o;  C.  p.  639,  639,  64i. 
643,  648,  659,  671;  M.  p.  808,  839;  S.  p.  889; 
=  Cilicia3,  C.  p.  639  et  annot.  c;  =  prope  Baruth, 
F.  p.  375,  376;  G.  p.  53i;  H.  p.  553;  =  urbis 
Hierusalem,  A.  p.  398;  =  Laodiciœ,  C.  p.  706, 
707;  =  Tripoleos,  C.  p.  707;  =  urbis  Joppe, 
F.  p.  391,  393.  —  Vid.  Plana,  Planum. 

Plan  dm,  Anliochiss,  T.  J.  p.  186;  G.  p.  5o8,  5a  1.  — 
Vid.  Plana,  Planities. 

Plastentia,  urbs  Asiae,  p.  3a, annot.  b;  p.  1 3 1,  annot. 
d;  p.  769,  annot.  a;  —  a  Turcis  obsessa;  T.  IV,  iv, 
p.  3a,  T.  D.  p.  3a;  T.  A.  p.  i3i;  T.  J.  p.  i85;  M. 
p.  769  ;  =  Petro  de  Alipb  concessa,  T.  IV,  iv,  p.  3a , 
T.  D.  p.  3a;  T.  A.  p.  i3i;  T.  J.  p.  i85;  M.  p.  769; 
S.  p.  888  et  annot.  e. 

Platea,  =  urbis  Clari  Montis,  M.  p.  737;  =  Con- 
stantinopolis ,  F.  p.  33 1  ;  =  Boamundi ,  T.  V,  v, 
p.  36;  T.  D.  p.  36;  T.  A.  p.  i33;  T.  J.  p.  187;  = 
Antiochiae,  T.  A.  p.  i4a;  T.  J.  p.  197;  A.  p.  360  j 
C,  p.  663;  M.  p.  8o5,  8i4;  =  in  urbe  Marra,  T. 
J.  p.  309;  M.  p.  849;  =  circa  Templum  Domini, 
T.  XV,  iv,  p.  109;  T.  D.  p.  109;  =  urbis  Hierusa- 
lem, A.  p.  3oo;  F.  p.  357;  M.  p.  868;  =  urbis 
Baruth,  H.  p.  569. 

Pladoere.  —  Vid.  Manus. 

Plautds  ,  C.  p.  668  et  annot.  6. 

Pldmbdm.  —  Ecclesiœ  coopertss  plumbo ,  T.  1 , 11 ,  p.  1 1  ; 
T.  D.  p.  11;  T.  A.  p.  iai;T.  J.p.  i74;  F. V. p. 357; 
C.  p.  661;  M.  p.  73a.  —  Lapides  plumbo  fusili  si- 
gillati,  F.  p.  356.  —  Rex  Balduinus  plumbum  tempii 
Salomonis  vendebat,  F.  V.  p.  357. 

Pluto,  C.  p.  671,  694. 

Pluvia.  =  In  obsessione  Antiochena,  F.  p.  34iï  G. 
p.  498  ;  C.  p.  646 ,  647  ;  S.  p.  888  ;  R.  p.  892  ;  =  in 
exercitu  Balduini,  F.  p.  365,  368.  —  Vid.  Imber. 


Podibnsis,  episcopus  (vid.^<femariu);  =  canonicus,  A 

p.  a 35  (vid.  Raimundus  de  Aguilers). 
Poeni  leones,  C.  p.  61 1. 
Pogesi,  genus  monetas,  A.  p.  378  et  annot.  h. 
Polippds,  piscis,  F.  p.  483. 

Pollo  (Petrus  Raimundus  de),  miles,  T.  J.  p.  193.  — 

Vid.  Petrus  Raimundus  Dalphul. 
Polus  ,  T.  VII ,  m ,  p.  48  ;  T.  D.  p.  48  ;  T.  X ,  vu ,  p.  65  ; 

T.  A.  p.  i38;T,  J.  p.  aoo;  C.  p.  63o.  —  Régna 

poli,  T.  J.  p.  173 ;  =  signa,  C.  p.  665,  666;  =  cen- 

trum,  M.  p.  876. 
Poltpus.  —  Vid.  Polippus. 
Pomeriubi  ,  prope  Hierusalem ,  C.  p.  690. 
Pompeids  Hierusalem  dirait,  F.  p.  46a. 
Pomdm.  —  Pomorum  ubertas  prope  Antiochiam,  T.  IV, 

11,  p.  35;  T.  D.  p.  35;  T.  A.  p.  i33;  T.  J  p.  186; 

M.  p.  775.  —  Poma  in  littore  maris  Mortui,  F. 

p.  38o,  38 1.  —  Pomum  aureum  standari,  T.  XVI, 

vu,  p.  116;  T.  D.  p.  116,  T.  A.  p.  16a  ;  A.  p.  3o6; 

M.  p.  879. 

Pons,  prope  Nicœam,  T.  III,  1,  p.  34;  T.  D.  p.  34;  T. 
A.  p.  ia8;  T.  J.  p.  18a  ;  M.  p.  759;  =  ex  navibus 
super  Orontem,  A.  p.  343;  F.  p.  339;  G.  p.  498;C. 
p.  643,  643;  M.  p.  775 ;  =  super  Orontem,  T.  J. 
p.  186,  C.  p.  671;  M.  p.  784.  —  Super  pontem  civi- 
tatis  Anliochias  Turci  occiduntur  a  Chrislianis,  T. 
VII,  1,  p.  45-46;  T.  D.  p.  45-46;  T.  VII,  m,  p.  47; 
T.  D.  p.  47;  T.  VII,  iv, p.  49;  T.  D.  p.  49 ;  T.  VIII ,  1 , 
p.5o,  5i;  T.  D.  p.  5o,  5i;  T.  A.  p.  137,  i38,  139, 
i54;  T.  J.  p.  193,  193;  A.  p.  348,  349»  35o,  353; 
C.  p.  643,  655;  M.  p.  785,  786,  787;  S.  p.  889, 
890.  —  Pons  Antiochias,  T.  VIII,  1,  p.  5o-5i;  T.  D. 
p.  5o-5i;T.  XII, vi,  p.  88;  T.  D. p.  88;  T.  A.  p.  i54, 
1 56  ;  T.  J.  p.  1 93 ,  308,  309  ;  A.  p.  343 ,  359 ,  a6o , 
363  ;  C.  p.  648,  665;  M.  p.  785,  787,  788,  793, 
844,  868.  —  Pons  turris  ligne»,  F.  p.  358;  G. 
p.  5i5;  C.  p.  700.  —  Pons  super  flumina  Jor  et 
Dan,  F.  p.  4a6;  H.  p.  571. 

Pons  Ferreus,  p.  34,  annot  b;  —  super  Orontem,  T. 
J.  p.  186;  C.  p.  671  ;  M.  p.  784.  —  Ad  Pontem  Fer- 
reum  Cbristiani  appropinquant,  T.  V,  i,p.  34-35; 
T.  D.  p.  34  35;  T.  A.  p.  i3a;T.  J.p.  i85,  186 ;  M. 
p.  771.-*  Sarraceni  eu n Ira  Chribtianos  ad  Pontem 
Ferreum  veniunt,  T.  VI,  vu,  p.  43,  44;  T.  D.p.  43, 
44  ;  T.  A.  p.  1 36 ,  1 37;  T.  J.  p.  1 90 ,  1 9 1  ;  C.  p.  647, 
648;  M.  p.  783,  784;  S.  p.  889.  —  Kerboga  ad 
Pontem  Ferreum  ca*tra  meiatur,T.  X,  11,  p.  60-61; 
T.  XI,  vin,  p.  81;  T.  D.  p.  6o,8i;T.  A.  p.  i43,  i5i; 
T.  J.  p.  198,  3o5;  M.  p.  809,  833. 

Pontius,  cornes  Tripolitanus ,  p.  443,  annot  k;  =  cum 
Balduino  II  ad  auxilium  Antiochias  venit,  F.  p.  443, 
443;  H.  p.  577;  =  régi  Balduino  obsequi  récusât, 
F.  p.  447;  H.  p.  579;  =  pacem  facit  cum  rege,  F. 
p.  447;  H.  p.  579;  =  armigerum  Goscelini  ad 
gradum  militis  provehit,  F.  p.  463;  =  obsidet  Ty- 
rum,  F.  p.  463,  467;  =  sequitur  Balduinum,  F. 
p.  471;  =  Borsequinum  fugat,  F.  p.  473;  =  obsi- 
det oppidum  Raphaniam,  F.  p.  479,  48o. 

Pontius  de  Baladuno,  miles,  A.  p.  335,  375;  =  inve- 
nit  sanctam  lanceam,  A.  p.  357;  =  apud  Arcbam 
occiditur,  T.  XIII,  xu,  p.  ioo;  T.  D.  p.  100;  T.  J. 
p.  an;  A.  p.  375;  M.  p.  857.  —  Varias  nominis  for- 
mas: Pontius  de  Balan,  T.  XIII,  xu,  p.  100,  —  de 
Baulan,  T.  D.  p.  ioo;  —  de  Balau,  T.  J.  p.  an;  — 
Balonensis,  M.  p.  857. 


Digitized  by 


976 


INDEX  GENERALIS. 


Pontiu&  de  Balan,  miles,  T.  XIII,  xn,  p.  100.  — 

Vid.  Pontiut  de  Baïadano. 
Pontids  de  Balad  ,  miles ,  T.  J.  p.  2 1 1 .  —  Vid.  Pontias 

de  Baïadano. 

Pontius  Balonensis,  miles,  M.  p.  867.  — Vid.  Pontius 
de  Baïadano. 

Pontius  de  Badlan,  miles,  T.  D.  p.  100.  —  Vid.  Pon- 
tias de  Baïadano. 

Pontids  Pilatus,  A.  p.  280;  C.  p.  678. 

Pontius  Raginaldus,  miles,  a  Grsecis  occisus,  T.  II,  m , 
p.  19;  T.  D.  p.  19;  T.  J.  p.  178;  A.  p.  a36.  —  Al-  - 
tera  nominis  forma  :  Pontius  Rainaldus,  A.  p.  236. 

Populus,  arbor,  F.  p.  475. 

Porchetus  (Rainaldus),  miles,  T.  VIII,  11,  p.  5i,  52; 

T.  D.  p.  5i,  62.  —  Vid.  Rainaldus  Porchetus.  . 
Porchitus  (Raynaldus),  miles,  T.  J.  p.  192,  194.  — 

Vid.  Rainaldus  Porchetus. 
Porcus,  T.  X,vn,  p.  66;  T.  D.  p.  66;  T.  A.  p.  i45;  F. 

p.  456;  M.  p.  745. 
Porporati,  genus  monetae,  T.  J.  p.  188.  —  Vid.  Parpa- 

ratum. 

Porta.  =  Castri  Exerogorgi,  T.  I,  m,  p.  12;  T.  A. 
p.  1 22  ;  T.  J.  p.  1 7 5  ; = Constantinopoleos ,  T.  J.  p.  1 76; 
M.  p.  744;  =  urbis  Nicaeae,  T.  À.  p.  126;  T.  J. 
p.  180;  A.  p.  239;  M.  p.  757;  =  urbis  Tarsi,  C. 
p.  63 1,  632.  —  Portas  Antiochiae,  T.  V,  11,  p.  35; 
T.  D.  p.  35;  T.  IX,  vi,  p.  57-58;  T.  D.  p.  57-58; 
T.  X,  xi,  p.  72;  T.  D.  p.  72;  T.  XI,  yi,  p.  8o;T. 
D.  p.  80;  T.  XII,  vu,  p.  88;  T.  D.  p.  88;  T.  A. 
p.  i32,  i33,  137,  139,  i4i,  i42,  i45,  i48,  i5i, 
i54,  i56;  T.  J.  p.  186,  187,  189,  192,  193,  197, 
200,  202,  2o5,  208,  209;  A.  p.  248,  249,  25o, 
25i,  253,  254,  256,  258,  262;  F.  p.  343;  G. 
p.  5oo;  C.  p.  642,  643,  645,  649,  65o,  655,  665, 
666;  M.  p.  776,  784,  785,  788,  794.  798,  800, 
801,  81 5,  828;  S.  p.  889;  R.  p.  891,  892 ,  893.  — 
Porta  Sancti  Pétri,  Antiochiae,  T.  J.  p.  189;  =  urbis 
Caphaliae,  M.  p.  852;  ==  urbis  Marras,  T.  A.  p.  i55; 
M.  p.  845,  846,  848;  =  urbis  Tripoleos,  T.  A. 
p.  1 57  ;  T.  J.  p.  211.  —  Porla  Hierusalem  per  quam 
peregrini  tributa  persolvebant ,  T.  XV,  iv,  p.  109; 
T.  D.  p.  109;  T.  XV,  v,  p.  1 10;  T.  D.  p.  1  io;  T.  A. 
p.  i6o;  =  urbis  Hierusalem,  T.  XV,  v,  p.  110;  T. 
A.  p.  161  ;  T.  J.  p.  217,  218,  227;  F.  p.  445;  G. 
p.  5og;  C.  p.  685,  6g3  ;  M.  p.  867,  880,  882;  = 
Syon;  G.  p.  509,  5 10;  =  Sancti  Stephani  (in  urbe 
Hierusalem),  T.  J.  p.  218;  G.  p.  509,  5i3,  5i4;  C. 
p.  687;  =  Aurea,  G.  p.  5io;  C.  p.  685;  =  Josa- 
phat,  T.  J.  p.  221;  G.  p.  509;  C.  p.  6g3;  =  Davi- 
tica,  F.  p.  452;  G.  p.  509,  5n;  M.  p.  867;  = 
Speciosa,  T.  J.  p.  217;  C.  p.  685;  =.  urbis  Baruth, 

F.  p.  421  ;  H.  p.  566;  =  urbis  Joppe,  F.  p.  429, 
43o;  H.  p.  572  ;  =  castelli Khartpert ,  F.  p.  454;  H. 
p.  582;  =  urbis  Ascalonis,  F.  p.  474;  M.  p.  875, 
876,  878;  =  urbis  Laodiciae,  C.  p.  706,  707,  709. 

Portar  1  or u m  magister,  F.  p.  454,  455. 
Porticus,  C.  p.  681;  =  templi  Salomonis,  A.  p.  3oo; 
C.  p.  685. 

Portus.  =  Antiochiae,  A  p.  275,  276,  290;  F.  p.  33g; 

G.  p.  497  ;  C.  p.  643  ;  =  quidam  prope  Archas ,  T. 
XIII,  xii,  p.  100;  T.  D.  p.  100;  T.  A.  p.  i58;  T.  J. 
p.  211;  A.  p.  276;  M.  p.  856;  =  Tortosae,  T.  A. 
p.  1 57  ;  T.  J.  p.  2 1 1  ;  A.  p.  276 ;  M.  p.  854  ;  =  Lao- 
diciae, A.  p.  2761F.  p.  385;  C.  p.  712;  =  Joppes, 
T.  XIV,  1,  p.  io3;  T.  D.  p.  io3;  T.  A.  p.  i5g;  A. 


p.  294 ;  F.  p.  385;  =  Acrae  urbis,  G.  p.  537;  H. 
p.  565;  =  urbis  Bari,  F.  p.  329;  =  Brundusinus, 

F.  p.  33o,  417;  H.  p.  568;  =  Durachii,F.  p.  33o; 
=  Tyri,  F.  p.  4i5,  422,  465;  H.  p.  567;=  Sy- 
donis,  F.  p.  4i5;  H.  p.  567;  =  urbis  Barutb,  F. 
p.  421;  H.  p.  569,;  =  urbis  Constantinopolitanae,  M. 
p.  755. 

Portus  Ferreus,  p.  34-  —  Vid.  Pons  Ferreus. 

Portus  Sancti  Simeonis,  urbs  Syriae,T.  VII,  v,  p.  49; 
T.  D.  p.  5o;  T.  XH,  vu,  p.  88;  T.  D.  p.  88;  T.  A. 
p.  i54;  T.  J.  p.  208;  A.  p.  25o.  —  Genuenses  ad 
Portum  Sancti  Simeonis,  A.  p.  242 ,  290.  —  Chris- 
tiani  a  Turcis  vincuntur  prope  Portum  Sancti  Si- 
meonis, T.  VII ,  1 ,  p.  46  et  seq.  ;  T.  D.  p.  46  et  seq.  ; 
T.  A.  p.  137,  i38;  T.  J.  p.  192;  A.  p.  248,  249;  G. 
p.  498;  M.  p.  785,  844;S.  p.  889;  R.  p.  891,  892. 

—  Angli  ad  Portum  Sancti  Simeonis,  A.  290.  — 
Naves  ad  Portum  Sancti  Simeonis ,  T.  X ,  vm ,  p.  67  ; 
T.  D.  p.  67,  68;T.  A.  p.  i46;T.  J.  p.  201;  A.  p.  248; 

G.  p.  498.  —  Petrus  Bartholomaeus  it  ad  Portum 
Sancti  Simeonis,  A.  p.  255.  —  Insula  ad  Portum 
Sancti  Simeonis ,  A.  p.  255. 

Posterula  mûri  Antiochcni,  A.  p.  25 1,  252. 
Postes  ,  T.  II ,  xm ,  p.  23  ;  T.  D.  p.  23  ;  T.  A.  p.  1 27. 
Prjeco.T.  A.  p.  i4i;T.  J.  p.  180;  A. p.  25g;F.  p.  436; 

C.  p.  660,  691;  M.  p.  837;  =  Christi,  F.  p.  324. 
Pr*conari,  T.  XV,  111,  p.  108;  T.  D.  p.  108;  T.  XV, 

iv,  p.  iio;T.  D.  p.  110;  T.  XVI,  11,  p.  112;  T.  D. 

p.  112;  T.  A.  p.  i5i,  i52,  160,  162;  T.  J.  p.  173. 

196,  2o5,  206  ;  A.  p.  3o6;  M.  p.  837. 
P&econarius.  =  monitus,  F.  p.  477. 
Pragursores  ,  T.  X ,  11 ,  p.  60  ;  T.  D.  p.  60  ;  T.  A .  p.  1 43 , 

161;  T.  J.  p.  i84,  i85;  A.  p.  3o5;  F.  p.  334,  335, 

355,  374,  3gi;  G.  p.  495,  528,  533. 
Prjefecti,  T.  J.  p.  172. 
Pretoria,  urbs  Macedoniae,  F.  p.  33 1. 
PrjETOrium  Cayphae,  T.  J.  p.  217;  C.  p.  685. 
Prataria  Sopbar,  F.  p.  477. 

Prelion,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89. 

—  Vid.  Brelion. 

Presbyter.  —  Presbyteri,  T.  D.  p.  10;  T.  I,  m,  p.  12  ; 
T.  XI,  11,  p.  75;  T.  D.  p.  75;  T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D. 
p.  79;  T.  A.  p.  121 ,  122,  i5o;  T.  J.  p.  173,  175, 
2o3 ,  2o5  ;  A.  p.  245 , 2  56 , 290  ;  F.  p.  467  ;  M.  p.  729 , 
828 ,  835.  —  Presbyter  quidam  missam  celebrans  a 
Turcis  occiditur,  T.  I,  iv,  p.  i3;  T.  A.  p.  122;  T. 
J.  p.  175;  M.  p.  735.  —  Presbyteri  ejecti  Antiochia  a 
Turcis,  T.  J.  p.  186;  =z  in  obsidione  Marne,  T.  XIII, 
iy,  p.  92;  T.  D.  p.  92;  T.  A.  p.  i55;  T.  J.  p.  208; 
=  faciunt  processionem  circa  Hierusalem,  T.  XIV, 
iv,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5;T.  A.  p.  160,  162;  T.  J. 
p.  221;  A.  p.  3o6;  =  machinammovent,  T.  J.  p.  221. 

—  Decimae  datae  presbyteris,  T.  J.  p.  207.  —  Chris- 
tiani  peccata  sua  confite  n  tu  r  presbyteris,  F.  p.  4i3. 

—  Vid.  Sacerdotes,  Clerici. 
Prester,  genus  serpentis,  F.  p.  484. 
Primicerius,  M.  p.  735. 
Primiflamen  ,  F.  p.  466. 

Principatu  (Richardus  de).  — Vid.  Richardus  de  Prin- 
cipatu. 

Processio,  T.  X,  îx,  p.  69;  T.  D.  p.  69;  T.  XI,  vi, 
p.  79;  T.  D.  p.  79;  T.  A.  p.  125,  i5o;  T.  J.  p.  178, 
2o4;  A.  p.  245,  260;  M.  p.  827,  828,  835;  =  circa 
Hierusalem,  T.  XIV,  iv,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5;  T. 
XIV,  v,  p.  106;  T.  D.  p.  106;  T.  A.  p.  160;  T.  J. 


Digitized  by  Google 


INDEX  GENERALIS. 


977 


p.  22 i  ;  A.  p.  296 ,  297  ;  M.  p.  867  ;  —  in  urbe  Hie- 

rusalem,  T.  XVI,  11,  p.  n3;T.  D.  p.  n3;T.  A. 

p.  16a;  A.  p.  3o6;  F.  p.  4i3,  436,  451,470;  H. 

p.  575  ;  =  ad Sepulcmm  ,  G.  p.  5 1 5 ,  5a3  ;  M.  p.  868 , 

869 ,  873  ;  =  ad  templum  Doniinicum ,  F.  p.  386  ;  G. 

p.  5a5 ,  5a6  ;  =  Syrorum ,  in  urbe  Sali  m ,  F.  p.  477. 
Prodigiuii  ,  T.  J.  p.  a  1 5 ,  a  1 6  ;  A.  p.  a4o  ;  F.  p.  484  ;  C. 

p.  657,  658;  etc.;  =  incœio,  T.  X,  xn,  p.  33;  T.  D. 

p.  7a;  T.  A.  p.  i48;T.  J.p.  173,303;  A.  p.  a45;F. 

p.  4i6,  434*  435,  436,  468,  469;  G.  p.  498;  H. 

p.  567,  568.  57i,  574.  575;  C.  p.  646,  665;  M. 

p.  801,  8a4.  8u6. 
Promissions  Terra,  F.  p.  46o,  461. 
Propheta,  A.  p.  396;  F.  p.  485;  G.  p.  5a6;  M.  p.  813, 

81 3,  858,  868, 883. 
Prophetia,  F.  p.  388;  G.  p.  5 10. 
Propugnaculum  ,  A.  p.  359,399;  F.  p. 358, 388,  4a4, 

4a7;G.  p.  5i3,  5i4;  H.  p.  558,  55gt  58o;C.p.  660, 

O79;  M.  p.  794,815.847,  85a;  S.  p.  886. 
Proselyti,  in  urbe  Coustantinopoli,  G.  p.  494  et  «11- 

not.  b. 

Pkostibulum,  A.  p.  388. 

Proteus,  Paotiieus,  C.  p.  703. 

Proverbium.  =  rusticanum,  F.  V.  p.  4o6,  4a4;  F. 

p.  469,  48a;  C.  p.  700,  713.  —  Proverbia  Salomo- 

nis,  M.  p.  778.  85a.  —  Proverbium  quoddam  pue- 

rorum,  C.  p.  65 1. 
Provincia,  rcgio  Galliae,  A.  p.  364;  C.  p.  660. 
Provinciales,  populus  Galliae.  —  Provincialium  mores, 

T.  J.  p.  170.  1 7 1  ;  C.  p.  65 1  ;  zzr  cupiditas ,  C.  p.  65 1 . 

—  Provinciale»  peregrini,  A.  p.  344.  a49,  a53;  F. 

p.  337,  349;  G.  p.  5i3;  C.  p.  65i,  675,  676,  677, 

678,  683;  M.  p.  8a8;  =  turcati  in  urbe  Arlasio,  C. 

p.  673;  =  cadavera  Sarracenorum  eviscerant,  G. 

p.  5 1 6  ;  =  de  comité  Raimundo  turpia  mulia  compo- 

nunt,  ne  in  regem  eligatur,  A.  p.  3oi.  —  Cornes 

Provincialis,  F.  p.' 398;  G.  p.  493,  494»  495,  5o3. 

5o6,  53s,  533,  53g  ;C.  p.  674»  707  (vid.  Raimun- 

das  cornes). 

Psalmus  cantatur,  A. p.  345,  356, 3o3,  3o8;  F.  p.  3s8; 

G.  p.  5a6;  M.  p.  828. 
Ptholomaida,  urbs  Syriœ,  F.  p.  354  •  377,  4o6,  4o8, 

43a ,  4a5 , 438 , 434 ,  447, 45o ,  45 1 ,  45a ,  458 ,  46a , 

479,  48i;  G.  p.  5o8.  —  Vid.  Acra. 
Ptolomaida,  urbs  Syriae,  H.  p.  564,  565,  571,  579, 

58o,  58 1,  58a  ,  584.  —  Vid.  Acra. 
Ptolomenses,  H.  p.  554* 

Publicani,  populus.  =  a  Christianis  fugati,  T.  111,  m, 
p.  a6;  T.  D.  p.  36;  T.  A.  p.  139;  M.  p.  763.  —  Pu- 
blicanorum  castrum  prope  Antiochiam,  T.  IV,  v, 
p.  33;  T.  D.  p.  33;  T.  A.  p.  i3s  ;  M.  p.  770.  —Pu- 
blicani subsidio  Antiochiœ  veniunt,  T.  IX,  m ,  p.  55  ; 
T.  D.  p.  55;  T.  X,  1,  p.  59;  T.  D.  p.  5g;  T.  A. 
p.  i4o,  i4a;  T.  J.  p.  196,  197;  M.  p.  808 ;  S. 
p.  888;  =  in  Castro  Arcba,  T.  XIII,  x,  p.  97;  T. 
D.  p.  97;  T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  310. 


Publics  Strus  laudatur,  F.  p.  4a8. 

Pugillus,  T.  I,  m,  p.  13;  T.  A.  p.  îas;  T.  J.  p.  175. 

Pugio,  F.  p.  393,  409;  H.  p.  58s. 

Pdgna  ,  A.  p.  360  ;  F.  p.  34g  ;  G.  p.  5o4  ;  C.  p.  664 , 667  ; 

M.  p.  835,836. 
Poisatio  (Evrardus  de),  miles.  —  Vid.  Evrardus  de 

Paisatio. 

Pol  (Petrus  Raimundus  de),  miles,  T.  A.  p.  i3a.  — 

Vid.  Petrus  Raimundas  Dalphul. 
Polcber,  rex  Antiochiœ,  T.  XIII,  1 ,  p.  8g. 
Pollo  (Petrus  Raymundi  de),  miles,  T.  J.  p.  189.  — 

Vid.  Petras  Raimundas  Dalphul. 
Pulpitum,F.  p.  385. 
Pcjlvinàr,  A.  p.  3o8;  F.  p.  45 1. 
Purificatio  Sancta?  Maris,  T.  Xlll,  x,  p.  97;  T.  D. 

p.  97  ;  T.  A.  p.  1 56 ,  1 57  ;  T.  J.  p.  a  1  o  ;  M.  p.  85a. 
Purpura,  T.  J.  p.  333;  F.  p.  460. 
Purpuratum,  genus  moneto,  p.  4o  et  annot.  a;  T.  VI, 

111,  p.  4o;  T.  D.  p.  4o;  T.  A.  p.  i35.  —  Vid.  Por- 

porati. 

Pusiatensis  (Hebrardus) ,  miles,  T.  J.  p.  333  ;  C.  p.  697. 

—  Vid.  Hebrardus  Pusiatensis. 

Puteolo  (Ewardus  de) ,  miles ,  M.  p.  833.  —  Vid.  Evrar- 
dus de  Paisatio. 

Puteus.  =  ante  portam  castri  Exerogorgi,  T.  I,  m, 
p.  1  a;  T.  A.  p.  îaa ;  T.  J.  p.  175;  M.  p.  733;  =  in 
urbe  Marra,  A.  p.  370;  C.  p.  674;  =  prope  Hieru- 
salem,  T.  XIV,  m,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5;  A.  p.  393. 

—  Pufei  a  blindant  in  loco  ubi  est  Palmyra,  F. 
p.  368;  =  urbis  Tyri,  F.  p.  46 1.  —  Puteus  Jacob, 
C.  p.  686,  687. 

Pyramides,  in  urbe  Hierusalem,  C.  p.  686. 

PttrenjEUS.  —  Nives  Pyrenaei,  C.  p.  669. 

Pyrgos  ,  urbs  Syriae ,  M.  p.  858.  —  Vid.  Turris  Stratonis, 
tu  Cœsarea. 

Pyrrhus  ,  T.  J.  p.  195,  196.  —  Vid.  Pyrus. 

Pyrrcs,  T.  A.  p.  i4o,  i4i.  —  Vid.  Pyrus. 

Pyrus,  p.  34a,  annot.  d;  p.  65i,  annot.  c;  =  Arme- 
nus,  C.  p.  65 1,  65a,  654;  =  spoliatus  annona,  C. 
p.  653.  —  Apparet  Dominus  Pyro,  F.  p.  343  et  annot. 
d;  p.  343;  G.  p.  499-  —  Pyrus  amicitiam  cum  Boa- 
mundo  jungit ,  T.  IX ,  m ,  p.  54-56  ;  T.  D.  p.  54-56  ;  T. 
A. p.  i4o;T.  J.p.  ig5, 196;  A. p. 35 1, 363;  F.  p.  343. 
35o;C.  p.  653;  M.  p.  796,  797,  798,  79g;  =  mandat 
tilium  suum  pignus  Boamundo ,  T.  IX ,  îv,  p.  56  ;  T.  D. 
p.  56;  T.  A.  p.  i4o,  i4i;T.  J.  p.  196;  F.  p.  343; G. 
p.  49g  ;C.  p.  65a  ;  M.  p.7g8;=signum  dat,C.  p.  654; 
M.  p.  7 99 . 800  ;  =  pavet ,  T.  IX ,  v,  p.  57  ;  T.  D.  p.  57  ; 
T.  A.  p.  i£i;  T.  J.  p.  196;  M.  p.  800.  — Frater  ejus 
a  Francis  interimitur,  T.  IX,  vi,  p.  57  et  annot.  d; 
T.  D.  p.  57; T.  A.  p.  i4i;T.  J.p.  196;  C.p.  655.— 
Duo  Pyri  fratres  a  Fulcherio  occiduntur,  M.  p.  800  et 
annot.  b;  p.  8o5.  —  Varia?  nominis  forma?  :  Pirrus, 
T.  A.  V.  p.  i4o,  i4i;  M.  p.  797,  798,  799,  800, 
8o4;  —  Pyrrhus,  T.  J.  p.  195,  196;  —  Pyrrus, 
T.  A.  p.  i4o,  i4i. 


Q 

Quadragesima  ,  A.  p.  354;  S.  p.  889.  Quintana,  ludus  equestris,  M.  p.  791  et  annot.  c. 


111.  123 


Digitized  by 


978 


INDEX  GENERAUS. 


R 


Racemus,  T.  XIV,  m,  p.  io5;T.D.  p.  io5;  F.  p.  456. 
Racha  ,  Iocus  in  Syria.  —  Christiani  victi  juxta  Racha , 
F.  p.  409. 

Rachel.  —  Sepultura  ejus,  F.  p.  38 1  et  annot.  e;  G. 

p.  5i  1.  —  Rachel  plorat  filioa,  G.  p.  5a5. 
Rade  m  on  s ,  rex  Antiochia? ,  T.  XIII ,  1 ,  p.  89  ;  T.  D.  p.  89. 
Radoan,  rex  Calipti,  F.  p.  4n.  —  Vid.  Rodoan,  rex 

Alapiœ. 

Raduanus,  rex  Kalepti,  C.  p.  714,  71 5.  —  Vid.  Radoan 
et  Rodoan.  % 

Radulfus,  pater  Hunfredi,  T.  A.  p.  126.  — Vid.  Hun- 
jredus ,  Jilius  Radulfi. 

Radulfus  Cadombnsis.  —  Prœfalio  ejus,  C.  p.  6o3.  — 
Radulfus  militât  sub  Boamundo ,  C.  p.  6o3.  —  Radulfi 
familiaritas  cum  Tancredo ,  C.  p.  6o3 ,  6o4-  —  Ra- 
dulfus alioquitur  Arnulfum  patriarcham ,  C.  p.  6o4  ; 
=  adolescentulus  Cadomi ,  C.  p.  648  ;  =  videt  mor- 
tem  Boamundi  j unions,  C.  p.  658  et  annot.  c. 

Radulfus  de  Fontenella ,  miles Turonensis,  C.  p.  66a  ; 
=  exit  Antiochia ,  C.  p.  G62. 

Radulphus.  —  Vid.  Radulfus. 

Rafanya  (sive  Rafineh),  oppidum  Syria?,  p.  479,  an- 
not. b;  p.  680,  annot.  c.  —  Vid.  Raphania. 

Hafineh,  oppidum  Syriae,  p.  4/9» annot.  b.  —  Vid.  Ra- 
fanya ,  Raphania. 

Rages,  urbs  Mesopotamiœ ,  T.  J.  p.  227  ;  C.  p.  705.  — 
Vid  Edessa. 

Raginaldus  Alemannorum  et  Lumbardorum  dux  eligi- 
tur,  T.  I,  m,  p.  11;  T.  D.  p.  11;  T.  A.  p.  122;  T.  J. 
p.  174;  M.  p.  732,  733;  =  Turcis  insidialur,  T.  I, 
m,  p.  12;  T.  D.  p.  12  ;  T.  A.  p.  122;  T.  J.  p.  175; 
M.  p.  733;  =  Turcis  Cbristianos  tradit,  T.  I,  m, 
p.  12;  T.  A.  p.  122;  T.  J.  p.  175;  M.  p.  734.  — 
Varias  nominis  forma?  :  Rainaldus,  M.  p.  732,  733, 
734;  —  Rainaudus,  T.  D.  p.  12  ;  —  Raynaldus,  T.  J. 
p.  174;  —  Reginaldus,  T.  D.  p.  11.  —  Reinaldus,  T. 
A.  p.  122. 

Raginaldus  ,  dapifer  Hugonis  Liziniacensis,  occiditur  in 
obsidione  Hierusaletn,  T.  XIV,  1,  p.  io3;  T.  D. 
p.  io3.  —  Altéra  nominis  forma  :  Reginaldus,  T.  XIV, 
1,  p.  io3. 

Raginaldus  (Pontius).  —  Vid.  Pontias  Raginaldus. 
Raiboldus  Cremiuh,  miles,  ascendit  super  mu  ru  m 

Hierusalem,  T.  J.  p.  218,  219;  C.  p.  689.  —  Vid. 

Ray  rnb  aidas. 

Raim undus  ,  cornes Sancti  /Egidii.  —  Ejus  indoles ,  T.  J. 
p.  170, 171  ;C.  p.  6 16, 617. —  Raimundus  crucesigna- 
tur,  T.J.p.  170;  F.  p.  327  ; G.  p.  493;  M.  p.  739,  740; 
=  intrat  in  Sclavaniam ,  T.  I ,  v,  p.  1 3 , 1 4  ;  T.  D.  p.  1 3 , 
i4î  T.  A.  p.  123;  T.  J.  p.  175;  A.  p.  235,  236;  F. 
p.  327;  =  latrones  Sclavos  mutilât,  A.  p.  236;  = 
pervenit  Durachium,  T. II, m, p.  18, 19; T. D.  p.  18, 
1 9  ;  T.  J.  p.  1 78 ,  1 79  ;  A.  p.  2 36  ;  =  Pincinnalos  ag- 
greditur,  T.  II,  iv,  p.  19,  20;  T.  J.  p.  178;  A.  p.  236, 
237;  =imperatoris  li Itéras  accipit,  T.  II,  m,  p.  19; 
T.  D.  p.  19;  T.  II,  v,  p.  20;  T.  D.  p.  20;  T.  J. 
p.  178,  179;  A.  p.  236,  237;  —  pervenit  Rusam  rl 
deinde  Rodesto,  T.  II,  v,  p.  20;  T.  J.  p.  179 ;  =  ac- 
cipit legatos  imperatoris ,  T.  II ,  vi ,  p.  20  ;  T.  D.  p.  20  ; 
T.  J.  p.  179;  A.  p.  237;  =  Constantinopolim  prope- 


rat,  T.  II,  vi,  p.  20;  T.  D.  p.  20;  T.  A.  p.  125;  T.  J. 
p.  179;  A.  p.  237;  M.  p.  744;  =  récusât  imperato- 
ris homo  fieri,  T.  Il,  vi,  p.  20-21;  T.  D.  p.  20-21; 
T.  II," vu,  p.  21;  T.  D.  p.  21;  T.  A.  p.  126;  T.  J. 
p.  179;  A.  p.  238;  F.  p.  332;  G.  p.  6i3;  M.  p.  749; 
=  vitam  et  honorem  imperalori  jurât  quod  nec  per 
se  nec  per  alium  ei  terram  auferet,  T.  II,  vu  1,  p.  2 1- 
22;  T.  D.  p.  21-22;  T.  A.  p.  126,  i53f  i56;Ï.J. 
p.  179,  208,209;  A. p.  238,  267;  M.  p.  7^9,  843, 
849.  —  Exercitus  Raimundi  Constantinopolim  per- 
venit, T. II,  vu,  p.  21;  T.  D.  p.  21;  T.  A.  p.  126;  T. 
J.  p.  179,  180;  A.  p.  238.  —  Raimundus  Sancti 
jEgidii  obsidet  Nicœam,  T.  II,  x-xi,  p.  23;  T.  D. 
p.  23;  T.  A.  p.  126,  127;  T.  J.  p.  180;  A.  p.  239; 
F.  p.  332  ;  G.  p.  494  ;  C.  p.  6 1 6 ,  6 1 7  ;  M.  p.  756 . 
757;  =Turcos  fugat,  T.  II,  xi,  p.  23;  T.  D.  p.  23, 
T.  A.  p.  i27;T.  J.  p.  180;  A.  p.  239;  F.  p.  333;  G. 
p.  495;  C.  p.  617;  M.  p.  757;  S.  p.  886  et  annot.  g; 
=  fodit  turrim,  T.  II,  xui,  p.  23;  T.  D.  p.  23;  T. 
A.  p.  127;  T.  J.  p.  181;  A.  p.  239;  C.  p. 618;  =  Ni- 
caeadiscedit,  G.  p.  4g5;  =  cum  Turcis  dimicat  prope 
Dorylaeum,  T.  III,  1,  p.  25  et  seq.  T.  D.  p.  25;  T. 
III,  m,  p.  26;  T.  D.  p.  26;  T.  A.  p.  128,  129;  T.  J. 
p.  182  ;  A.  p.  a4o;  F.  p. 334*  335; C. p.  629; M. p.  759, 
762.  —  Raimundi  œgritudo.  T.  J.  p.  184  ;  A.  p.  24 1 , 
245,  25o.  — Raimundus  in  terram  Herminiorum 
intrat,  T.  IV,  iv,  p.  32  ;  T.  D.  p.  3?  ;  T.  A.  p.  1 3 1  ;  = 
contra  Anliochiam  équités  clam  mittil,  et  accipit  has- 
tam  labiis  et  nasibus(jic)  plenam,  T.  IV,  v,  p.  33;  T. 
D.  p.  33  ;  T.  A.  p.  1 3 1 ,  1 32  ;  M.  p.  770  ;  =  obsidet  An- 
tiochiam,  A.  p.  243;  C.  p.  642  ;= legatos  emiriBabi- 
lonis  recipit,  T.  VI,  xi ,  p.  45  ;  T.  D.  p.  45;  =  urbes 
Rubeam ,  Rufam ,  etc.  occupât,  C.  p.  65o;  =castrum 
pontis  sénat,  T.  VII,  1 ,  p.  46;  T.  D.  p.  46;  T.  VIII, 
i,p.5o;T.  D.  p.  5o;T.  A.  p.  137;  T.  J.  p.  193;  A. 
p.  245,  249,  25o;  C.  p.  642,  643,  646,  655;  M. 
p.  793  ;  =  ad  Portum  Sancti  Simeonis  milites  ducit, 
T.  VII,  11,  p.  46  et  seq.  T.  D.  p.  46  et  seq.  T.  A. 
p.  i38;  T.  J.  p.  192;  A.  p.  248,  249  ;  M.  p.  785-,  S. 
p.  889;  R.  p.  891,  892  ;  =  prope  Farfar  Turcos 
viricit,  T.  VII,  m,  p.  47;  T.  D.  p.  47;  T.  A.  p.  i38; 
A.  p.  25o.  — Boa  mu  n  dus  Anliochiam  sibi  traditum  iri 
Raimundo  nunciat ,  T.  IX ,  v,  p.  56  ;  T.  D.  p.  56  ;  T. 
A.  p.  1 4  i  ;  M.  p.  799.  —  Raimundus  intrat  Antio- 
cbiam,  C.  p.  655.  —  Raimundi  aula  incenditur,  C. 
p.  660.  —  Raimundus  jurât  se  nunqUam  abiturum, 
T.  X,  ix,  p.  70;  T.  D.  p.  70;  T.  A.  p.  147;  T.  J. 
p.  201  ;  A.  p.  246.  — Raimundi  porta  in  urbe  Antio- 
chia, T.  A.  p.  i48;  T.  J.  p.  202.  —  Raimundus 
audit  vision  es  Pétri  Bartbolomœi  de  sancta  lancea, 
À.  p.  253, 254,  255,  265,  266;  F.  p.  344;  C. p. 676, 
677;  =  lanceam  sanctam  invenit,  T.  XI,  iv,  p.  77; 
T.  D.  p.  76,  77;  T.  J.  p.  202  ;  A.  p.  257,  270;  C. 
p.  677  ;  =  contra  Boamundum  iratus,  C.  p.  678, 
679;  =  vexillifer  exercitus,  A.  p.  257,  270;  F. 
p.  344;  =  aegrotat,  A.  p.  258,  25g,  262;  —  custo- 
dit  civitatem  Antiochia  m,  T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D. 
p.  79;  T.  XI,  ix,  p.  82;  T.  1).  p.  81;  T.  A.  p.  i5o; 
T.  J.  p.  2o5;  A.  p.  i5g;  F.  p.  34§,349;  M.  p.  827, 
828,  835;=  contra  Kerboga m  exit,  G.  p.  5o3;  C. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


979 


p.  666,  667;  =  portam  pontis  munit,  A.  p.  259, 
363;  =  dat  erairo  vexillum  suum,  T.  XI,  ix,  p.  8a; 
T.  D.  p.  8a;  T.  A.  p.  i5i,  i5a;  T.  J.  p.  ao6;  A. 
p.  361,  a6a;  M.  p.  835.  —  Exercitus  Raimundi,  T. 
XII,  11,  p.  84;  T.  D.  p.  84;  T.  A.  p.  i5o,  i5a,  i59; 
T.  J.  p.  ao6,  aïo;  A.  p.  369.  364;  F.  p.  34g;  C. 
p.  676  ;  M.  p.  838 ,  854 , 865  ;  R.  p.  893.  —  Quidam 
ex  Raimundi  exercitu  in  urbe  Artasio  turcati,  C. 
p.  672.  —  Raimundus  Hugonem  Constantinopolim 
mittit,  T.  A.  p.  i52.  —  Raimundi  epistola  ad  Urba- 
num,  F.  p.  35o,  35 j.  —  Visuçpost  mortem  Adema- 
rus  nonnulla  ei  mandari  jubet ,  A.  p.  363,  3Ô3,  364. 
—  Raimundus  in  terram  Sarracenorum  intrat,  et 
Albaram  invadit ,  episcopumque  civitali  eligit,  T. 
XII ,  v,  p.  86  ;  T.  D.  p.  86  ;  T.  A.  p.  1 53  ;  T.  J.  p.  207; 
A.  p.  364,  365,  366,  267;  F.  p.  35a;  G.  p.  5o6;  M.  * 
p.  84o.  —  De  Raimundo  Boamundus  queritur,  T. 
XII,  vi,  p.  87,  88;  T.  D  p.  87,  88;  T.  A.  p.  i53, 
i54;  T.  J.  p.  ao8;  A.  p.  367,  368;  M.  p.  843.  — 
Raimundus  palatium  Cassiani  munit  Antiochiae,  T. 
XII,  vu,  p.  88;  T.  D.  p.  88;  T.  XIII,  vi,  p.  94-95  ; 
T.  D.  p.  94-95;  T.  A.  p.  i54,  i56;T.  J.  p.  208;  M. 
p.  844;  =  discedil  Antiochia,  et  transit  per  Rubeam 
et  per  Albariam,  T.  XIII,  m,  p.  90;  T.  D.  p.  90;  T. 
A.  p.  i54;  T.  J.  p.  208;  A.  p.  268;  M.  p.  845;  = 
obsidet  Marram,  T.  XIII,  n,  p.  90;  T.D.  p.  90;  T. 
A.  p.  1 54 ;  T.  J.  p.  208,  209;  A.  p.  268,  269,  270; 
F.  p.  352;  G.  p.  5o6;  C.  p.  674,  675,  679;  M. 
p.  845 ,  846 ,  847 ,  848,  849.  —  Altercatio  Raimundi 
cum  Tancredo,  C.  p.  675,  676.  —  Castrum  ligneum 
Raimundus  facit,  T.  XIII,  m,  p.  91;  T.  D.  p.  91; T. 
A.  p.  i54,  i55;T.  J.  p.  208;  A.  p.  269.  —  Altercatio 
Raimundi  cum  Boamundo,  A.  p.  270;  C.  p.  676;  M. 
p.  84g  »  85o.  —  Seraio  episcopi  Albarensis  ad  Rai- 
mundum,  A.  p.  270,  271.  —  Raimundus  in  ccncilio 
Russiœ ,  T.  XIII ,  vi ,  p.  94  ;  T.  A.  p.  1 56  ;  T.  J.  p.  209  ; 
A.  p.  371;  M.  p.  85o;  =  bomines  suos  Antiochia  a 
Boamundo  ejectos  audit,  T.  XIII,  vu,  p.  95;  T.  D. 
p.  95;  A.  p.  a86;  F.  p.  35a;  H.  p.  549;  C.  p.  675; 
=  Marra,  midis  pedibus,  egreditur,  T.  XIII,  vu, 
p.  g5;  T.  D,  p.  95;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  ao9;  A. 
p.  373,  386;  M.  p.  85o;  =  pervenit  Capbardam,  T. 
XIII ,  vu ,  p.  95  ;  T.  D.  p.  95  ;  T.  A.  p.  1 56  ;  T.  J.  p.  309  ; 
A.  p.  373  ;  M.  p.  85o.  —  Raimundum  sequitur  co- 
rnes Normannus,  A.  p.  373;  F.  p.  353;  G.  p.  5o6; 
C.  p.  674;  M.  p.  85 1.  —  Raimundi  amicus  tieri  cu- 
pit  rex  Cœsareœ,  T.  XIII,  vu,  p.  95;  T.  D.  p.  95;  T. 
A.  p.  i56;  T.  J.  p.  309,  aïo;  A.  p.  373;  M.  p.  85i. 

—  Raimundus  Farfar  transit,  T.  XIII,  vin,  p.  96; 
T.  D.  p.  96;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  310;  M.  p.  85i; 
=  in  vallem  quamdam  intrat,  T.  XIII,  vm,  p.  96; 
T.  D.  p.  96;  T.  A.  p.  1 56 ;  T.  J.  p.  a  10;  A.  p.  a7a;  M. 
p.  85 1;  =  Capbaliam  pervenit,  T.  XIII,  ix,  p.  96; 
T.  D.  p.  96;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  310;  M.  p.  85i, 
853  ;  =  Gibellum  vult  aggredi,  A.  p.  373;  =z  hostes 
dissipât,  A.  p.  373.  —  Raimundus  in  valle  Dessem, 
T.  XIII,  ix,  p.  96,  97;  T.  D.  p.  96,  97;  T.  J.  p.  310 ; 
A.  p.  374,  375;  M.  p.  85a;  =  lanceam  diu  servat, 
F.  p.  345.  —  Raimundi  nomen  magnum,  A.  p.  275. 

—  Raimundus  audit  visionem  Pétri  Desiderii,  A. 
p.  289;  =  nuntios  régis  Emessae  accipit,  T.  XIII,  x, 
p.  97;  T.D.  p.  97;  T.  A.  p.  i57;T.  J.  p.  210;  A. 
p.  275;  M.  p.  853;  =  nuntios  régis  Tripoleos  acci- 
pit, T.  XIII,  x,  p.  97;  T.  D.  p.  97;  T.  XIII,  xii, 
p.  100;  T.  D.  p.  ioo;  T.  XIII,  xiii,  p.  101;  T.  D. 


p.  101;  T.  A.  p.  i57,  i58;  T.  J.  p.  211;  A.  p.  275; 
M.  p.  853  ;  =  terram  Tripoleos  desiderat ,  M.  p.  853  ; 
=  Arcbam  obsidet,  T.  XIII,  x,  p.  97,  98^  T-  D 
p.  97,  98;  T.  XIII,  xi,  p.  99;  T.  D.  p.  99;  T.  A. 
p.  157,  i58;T.  J.  p.  310,  3ii;A.p.  264,^75,376, 
a78,  a89;  F.  p.  35a;  G.  p.  5o6;  C.  p.  680,  681  ; 
M.  p.  853,  855;  =  asserit  lanceam  esse  veram,  G. 
p.  507  ;  =  a  Tancredo  discedit,  A.  p.  378.  —  Rai- 
mundum allopitur  Petrus  Bartholomœus ,  A.  p.  a64, 
387,  a88.  —  Raimundus  Arnulfo  minatur.C.  p.  683; 
=  vult  urbem  Tripolim  obsideri,  A.  p.  389;  ~  cum 
rege  Tripoleos  pacem  facit;  T.  XIII,  xm,  p.  101;  T. 
D.  p.  101;  T.  A.  p.  1 58;  =  vult  Alexium  imperato- 
rem  exspectare,  A.  p.  386;  =  mittit  Hugonem  de 
Montilio  Laodiciam,  A.  p.  387,  389;  =  cum  rege 
Acbon  paciscitur,  A.  p.  agi;  =  Hierusalem  perve- 
nit, T.  XIV,  1 ,  p.  1  oa  ;  T.  D.  p.  1 03  ;  T.  A.  p.  1 5g  ;  T. 
J.  p.  ai 8;  =  obsidet  Hierusalem  a  meridie,  in  monte 
Syon,  T.  XIV,  1,  p.  10a;  T.  D.  p.  10a;  T.  XV,  1, 
p.  1 07  ;  T.  D.  p.  1 07  ;  T.  A.  p.  1 59  ;  T.  J.  p.  a  1 8 ,  aaa  ; 
A.  p.  ag3,  298;  F.  p.  358;  G.  p.  5i3,  5i4;  C. 
p.  687,  693;  M.  p.  863,  866.  —  Milites  e  Raimundi 
exercitu  eunt  ad  portum  Joppe,  T.  XIV,  n,  p.  io3, 
io4;  T.  D.  p.  io3,  io4;  T.  A.  p.  159;  A.  p.  294, 
295;  M.  p.  865.  —  Operarii  Raimundi,  A.  p.  297. 
—  Raimundus  ducil  castelluui  usque  ad  murum 
Hierusalem,  T.  XV,  m,  p.  108,  109;  T.  D.  p.  108, 
109;  T.  A.  p.  160;  M.  p.  866,  867;  =  foveam  im- 
pleri  curât,  T.  XV,  m,  p.  108;  T.  D.  p.  108;  T.  A. 
p.  160;  =  intrat  in  civitatem  Hierusalem,  T.  XV, 
m,  p.  109;  T.  D.  p.  109;  T.  A.  p.  160,  161;  A. 
p.  299;  F.  p.  359;  M.  p.  867;  =  capit  turrem  Da- 
vid et  Sarracenos  jubet  doci  Ascalonem ,  T.  XV,  îv, 
p.  109;  T.D.  p.  1 09  ;  T.  A.  p.  160,  i6i;T.J.  p.  224; 
A.  p.  3oo,  3o  1 ,  3o3  ;  F.  p.  36 1  ;  C.  p.  703  ;  M.  p.  867, 
868;  =  non  vult  Godefrido  suffragaii,  C.  p.  703.  — 
Raimundum  principes  bortantur  ut  regnum  accipiat, 
A.  p.  3oi.  —  In  Jordane  aspergitur  Raimundus,  A. 
p.  s55,  3oi,  3o3  ;  =  it  Ascalonem  post  Godefridum, 
T.  XVI,  11,  p.  11  a; T.  D.p.  11a;  T.  XVI,  w,  p.n3, 
n4;  T.  D.  p.  n3,  n4;  T.  XVI,  v,  p.  n5;  T.  D. 
p.  n5;  T.  A.  p.  161,  162,  iu*3;  A.  p.  3o3,  3o5, 
3o6;  M.  p.  874,  876.  —  Ascalonitœ  Raimundo  ur- 
bem suam  dedunt,  quam  Sarracenis  reddit,  T.  J. 
p.  335,  336;  C.  p.  703.  —  Capellanus  Raimundi  fert 
lanceam,  T.  XVI,  m,  p.  1 13;  T.D.  p.  1 13.  —  Rai- 
mundus Turcum  quemdam,  nomine  Boamundum, 
ad  Afdbal  mittit,  A.  p.  3o5;  =:  usque  Laodiciam  Sy- 
rie regreditur,  F.  p.  364,  368,  H.  p.  55i.  —  Uxor 
Raimundi  in  urbe  Laodicia,  F.  p.  364  —  Rai- 
mundus inimicus  Tancredi,  C.  p.  707,  708;  =  it 
Constantinopolim,  F.  p.  364,  398;  G.  p.  53s ;  C. 
p.  708;  =  lanceam  Alexio  dono  dat,  p.  345,  an- 
not.  b;  C.  p.  708;  —  redit  ad  Francos,  F.  p.  398, 
399;  G.  p.  532;  =  a  Tancredo  capitur,  C.  p.  708; 
= Tortosam  obtinet ,  F.  p.  399  ;  G.  p.  533  ;  H.  p.  562  ; 
=  Tripolim  urbem  obsidet,  T.  J.  p.  aa6;  F.  p.  4io; 
C.  p.  707,  708;  =  Montem  Peregrinum  munit,  T. 
J.  p.  336;  F.  p.  4i  1  etannot.  b;  G.  p.  53g;  C.  p.  707. 
—  Hugo  Liziniacensis,  frater  Raimundi,  F.  p.  4 00  et 
annot.  e;  G.  p.  533,  533,  534;  H.  p.  56 j.  —  Mors 
Raimundi,  F.  p.  4n;G.  p.  539;  H.  p.  565.  —  Guil- 
lelmus  Jordanis,  nepos  Raimundi,  F.  p.  4n,  419; 
G. p.  5$g;H.p.  565.  —  Bcrlrannus,  Raimundi  filins, 
F.  p.  419;  H.  p.  569. 


Digitized  by 


Google 


980 


INDEX  GENERALIS. 


Raimundus  (Bernardus) ,  A.  p.  344-  —  Vid.  Bernardus 
Raimundus. 

Raimundus,  frater  Willelmi,  Aquitanorum  ducis,  A. 

p.  309;  =  principatum  Antiochiae  accîpit,  A.  p.  3og. 
Raimcndds  de  Aguilbrs  ,  canonicus  Podiensis,  A.  p.  335  ; 
=  episcopo  Vivariensi  bistoriam  suamdedicat,  A. 
p.  a 35;  =  scriptor  Historiée  Belli  tacri,  A.  p.  337, 
338;  =  capeHanus  comitis  Raimundi  Sancti  jEgidii, 
A.  p.  a 57;  =  custodit  Petrunt  Bartbolomaeum ,  A. 
p.  355;  =  invenit  sanctam  lanceam,  A.  p.  357,  a8a; 
=  fert  sanctam  lanceara  contra  Kerbogam ,  A.  p.  261  ; 
=  Sanctum  Andréa  m  eu  m  Pelro  Bartholomaeo  col- 
loquentem  audit,  A.  p.  a65.  —  Raimundi  oratio  de 
obsidione  Arcbados,  A.  p.  375,  376.  —  Raimundus 
promovetur  ad  sacerdotium  in  itinere,  A.  p.  276.  — 
Raimundi  verba,  quum  ignem  ingredi  parât  Petnis 
Barthoiomaeus ,  A.  p.  a83.  —  Raimundus  cum  Petro 
Bartholoma3o  loquiiur,  A.  p.  384,  a85;  =  visionem 
Pétri  Desiderii  audit,  A.  p.  a8g  ;  =  in  ecciesia  Sancti 
Leontii  relîquias  sanctorum  invenit,  A.  p.  290;  = 
in  veritate  se  coraperisse  dicit  quid  Albarensis  episco- 
pus  deliquerit,  A.  p.  3oi, 
Raimundus  Dalphul  (Petrus),  miles.  —  Vid.  Petrus 

Raimundus  Dalphul 
Raimundus  de  in.sula  ,  miles ,  capit  litteras  régis  Cajsa- 

reae,  A.  p.  27a ,  373. 
Raimundus  Pelet,  miles,  A.  p.         394.  —  Vid.  Rai- 
mundus Piletus. 
Raimundus  Piletus  ,  miles  ex  comitis  Raimundi  exer- 
citu,  M.  p.  838;  =  in  terram  Sarracenorum  intrat, 
T.  XII,  ii,  p.  84;  T.  D.  p.  84;  T.  A.  p.  i5a;  T.  J. 
p.  206;  M.  p.  838  ;  =castmm  Tbelemanit  capil,  T. 
XII,  11,  p.  84;  T.  D.  p.  84;  T.  A.  p.  i5a;  T.  J. 
p.  306  ;  M.  p.  838;  =  quoddam  caslrum  occupât,  T. 
XII ,  11 , p.  84  ;  T.  D.  p.  84  ;  T.  A.  p.  1 53  ;  T.  J.  p.  206  ; 
M.  p.  838;  z=  a  Sarracenis  prope  Marram  huperatur, 
T. XII,  111,  p.  85; T.  D.  p.  85; T.  A.  p.  i5a,  i53;  T. 
J.  p.  207;  M  p.  838,  845;  =  manet  in  urbe  Tbe- 
lemanit, M.  p.  838,  839;  =  venit  ad  urbem  Torto- 
sara,T.XHI,  x,  p.  98;  T.  D.  p.  98;  T.  A.  p.  i57; 
T.  J.  p.  210,  21 1;  A.  p.  276;  M.  p.  854;  =  Petrum 
Bartholomaeum  populi  furore  libérât,  A.  p.  284;  = 
praeliatur  cum  Arabibus  prope  Hierusalem ,  T.  XIV,  1 , 
p.  io3;  T.  D.  p.  io3;  T.  A.  p.  i5g;  M.  p.  863, 864  ; 
=  it  ad  poi  lum  Joppen ,  T.  XIV,  11,  p.  io3,  10&; 
T.  D.  p.  io3,  io4;  T.  A.  p.  i5g;  A.  p.  294»  295; 
M.  p.  865.  —  Altéra  nominis  forma  :  Raimundus  Pe- 
Ict,  A.  p.  284,  294. 
Raimundus,  vigecomes  deTohena,  miles,  castellum  Ma- 
cboraariae  conservai,  T.  VIII,  1,  p.  5o;  T.  D.  p.  5o; 
T.  J.  p.  193;  =  sequitur  Raimundum  Piletum  us- 
que  Marram,  T.  J.  p.  206,  307;  =  aggreditur  Tri- 
polim ,  T.  XIII,  x,  p.  98;  T.  D.  p.  98;  T.  J.  p.  210; 
=  aggreditur  Tortosam,  T.  XIII ,  x ,  p.  98  ;  T.  D.  p.  98  ; 
T.  A.  p.  i57;T.J.p.2io,2i  i;M.p. 854  ;  =  praeliatur 
cum  Arabibus  prope  Hierusalem,  T.  XIV,  1,  p.  io3  ;  T. 
D.  p.  io3;  T.  A.  p.  i59;M.  p.  863,  864;  =  it  ad 
portum  Joppen ,  M.  p.  865.  —  Varia?  nominis  forma  : 
Raimundus  de  Taurina,  T.  A.  p.  159;  T.  J.  p.  193 , 
206 ,  2 1  o  ;  M.  p.  863 , 865  ;  —  de  Torina  ,T.  D.  p.  98  ; 
T.  J,  p.  210;  —  de  Tentoriis,  T.  A.  p.  157;  M. 
p.  854. 

Rainaldus,  M.  p.  732,  733,  734.  —  Vid.  Raginaîdus, 

Alemannorum  et  Lumbardorum  dus. 
Rainaldus,  cornes.  —  Vid.  Rainardus,  cornes  Tullensis. 


Rainaldus  (Pontius),  miles,  A.  p.  a36.  —  Vid.  Pontius 
Raginaîdus. 

Rainaldus  Poiichbtus,  miles,  a  Turcia  prope  Portum 
Sancti  Simeonis  captus,  T.  J.  p.  193;  =r  a  Turcis 
Antiochiae  occiditur,  T.  VIII ,  11 ,  p.  5 1 ,  5a  ;  T.  D.  p.  5 1 , 
53  ;  T.  J.  p.  1 94.  —  Altéra  nominis  forma  :  Raynaldas 
Porcbitus,  T.  J.  p.  19a. 

Rainardus,  cornes  Tullensis,  p.  80 ,  annol.  a;  p.  ao5, 
annol.  b;  p.  83 1,  annot.  a;  =  dpeit  contra  Turcos 
septimam  aciem,  T.  XI,  vu,  p.  8o;  T.  D.  p.  80;  T. 
A.  p.  i5i;  T.  J.  p.  3o5;  M.  p.  83i. 

Rainaudus,  T.  D.  p.  12.  —  Vid.  Raginaîdus. 

Rainulfus,  frater  Richardi  de  Principatu,  cruce  signa- 
tur,  T.  A.  p.  123;  T.  J.  p.  176. 

Rainulfus  cornes,  T.  A.  p.  ia4;  T.  J.  p.  176.  —  Vid. 
Richardus  ,Jilius  comiiis  Rainulfi. 

Rama,  civitas  Syriae  (nunc  Ramla),  p.  354,  aonot.  t;  G. 
p.  5o8;  p.  859,  annot.  a.  —  Christian!  veniunt  ad 
urbem  Ramam,  T.  XIII,  xm,  p.  ioa;T.  D.  p.  103; 
T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  aia;  A.  p.  391,  393,  3g5;F. 
p.  354  ;  G.  p.  5o8;  C.  p.  683;  M.  p.  85g.  —  Epiaco- 
pus  Rauiae  (vid.  Robertus  episcopus).  — Tancredus  ad 
urbem  Ramam  venit,  T.  XVI,  1,  p.  1 1 1, 1 13;  T.  D. 
p.  1 1 1,  1 13  ;  T.  A.  p.  161;  A.  p.  3o5;  M.  p.  87a.  — 
Godefridus  in  campestribus  Rama?,  A.  p.  3o3.  —  La- 
truncuJi  prope  Ramam,  F.  p.  379;  G.  p.  5aa;  H. 
p.  56 1.  —  Rama  custoditur,  F.  p.  383;  H.  p.  557. 
—  Franci  ad  urbem  Ramam  veniunt,  F.  p.  390;  G. 
p.  527;  H.  p.  559.  —  Sarraceni  Ramam  aggrediun- 
tur,  F.  p.  397,  3g8, 4oo;  G.  p.  53 1,  533;  H.  p.56i, 
56a. —  Christiani  Ramas inclusi  atque  occisi.F.p.  4oi, 
4oa  ;  G.  p.  534  ;  H.  p.  563 ,  563.  —  Balduinus  venit 
ad  urbem  Ramam,  F.  p.  4ia,  4i3;  G.  p.  54o;  H. 
p.  566.  —  Ebremarus  Ramam  pervenil,F.*p*4i3. — 
Jnsidiae  Ascalonilarum  prope  Ramnm,  F.  p.  417.  — 
Christiani  in  urbe  Rama  congregati,  F.  p.  45i;  H. 
p.  58 1 .  —  Turris  Ramae ,  G.  p.  53 1 , 534- — Varias  no- 
minis forma?  :  Arimathia ,  F.  p.  354  ;  —  Ramatha ,  F. 
p.  354,  397,  45 1;  G.  p.  5o8;  H.  p.  58i;  — Ramola, 
T.  A.  p.  i58;  M.  p.  859,  873;  —  Raniora,  T.  A. 
p.  161;  T.  J.  p.  aia  ;  —  Ramore,  A.  p.  3o5;  —  Ra- 
mula  (q.  vide). 

Ramatensis.  =  episcopus,  T.  XIII,  xm,  p.  102;  T. 
D.  p.  103  ;  T.  J.  p.  21 1  ;  A.  p.  292;  F.  p.  354,  397; 
G.  p.  509,  53 1,  534;  H.  p.  562  (vid.  Robertus,  epi- 
scopus Ramatensis)  ;  =G.  V.  p.  543  (vid.  Rogerus).  — 
Ramatenses  congregati  a  Baldnino  II,  F.  p.  477'  — 
Varias  nominis  formas  :  Ramulanus,  H.  p.  56 1 ,  56a, 
563;  —  Ramulensis,  G.  p.  53 1,  533,  534. 

Ramatha,  urbe  Syriae  (nunc  Ramla),  F.  p.  354  et  an- 
nol. i;  p.  397,  45i;  G.  p.  5o8;  H.  p.  58i.  —  Vid. 
Rama. 

Rambulandus,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  90;  T.  D. 
p.  90. 

Ramla,  civitas  Syriae,  p.  354,  annot.  1;  p.  869,  annot. 

o.  —  Vid.  Rama. 
Ramola,  civitas  Syriae  (nunc  Ramla),  T.  A.  p.  i58;  M. 

p.  859,  872.  —  Vid.  Rama. 
Ramora,  urbs  Syriae  (nunc  Ramla),  T.  A. p.  161; T.  J. 

p.  212  et  annot.  h.  —  Vid.  Rama. 
Ramore  ,  urbs  Syriae  (nunc  Ramla) ,  A.  p.  3o5.  —  Vid. 

Rama. 

Ramola,  urbs  Syriœ  (nunc  Ramla),  A.  p.  291,  393, 
395, 3o3 ;  F. p.  379 ,  383 , 390 , 397, 4oo,  4oi , 4oa , 
4i3,  4i3,  417;  G.  p.  5o8,  533,  537,  53i,  534, 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


54o  ;  H.  p.  557,  559 ,  56 1 ,  56a ,  566  ;  C.  p.  683.  — 
Vîd.  Rama. 

Ramdlanos,  H.  p.  56 1,  56a,  563.  —  Vid.  Ramatensis. 

Ramulensis,  G.  p.  53 1,  533,  534-  —  Vid.  Ramatensis. 

Raphania,  oppidum  Syriœ  (nunc  Rafanya  sire  Rqfineh) , 
p.  479,  annot.  a;  p.  680,  annot.  c;  G.  p.  715.  — 
Balduinus  obsidet  Raphaniam,  F.  p.  479  •  48o.  — 
'Fluvius  Raphaniœ,  F.  p.  479  etannot.  c.  —  Comiti 
Tripolitano  Raphania  dalur  possidenda,  F.  p.  480. 

—  Opes  Raphaniœ,  C.  p.  680. 

Ratis,  T.  J.  p.  aa8;  A.  p.  3oi;  F.  p.  33o,  421,  449, 
48a. 

Rad  (Unfridus,  filius) ,  miles ,  T.  J.  p.  1 76.  —  Vid.  Ra- 

dulfus  et  Hunfredus. 
Ravenna,  urbs  Italiœ,  F.  p.  3a6.  —  Ravénnœ  archie- 

piscopus,  p.  3a  5  ,  annot.  d;  F.  p.  3a6. 
Ravennenses  peregrini,  G.  p.  5 a  8. 
Raymbaldds  carnotensis,  miles,  ascendil in  murum ur- 

bis  Hierusalem,  eique  manus  ainputatur,  T.  J.  p. 

a  18 ,  a  1 9.  —  Vid.  Raiboldus. 
Raymondus,  cornes  Sancti  /Egidii,  T.  J.  p.  170.  —  Vid. 

Raimundus. 

Raynalbus,  T.  J.  p.  174  (vid.  Rayinaldas ,  Aîemannorum 

et  Lumbardorum  dax);z=:T.  J.  p.  176  (vid.  Rainulfus); 

=  T.  J.  p.  ao5  (vid.  Rainardas). 
Raynaldcs,  frater  Pontii,  a  Grascis  vulneratur,  T.  J. 

p.  178.  —  Vid.  Pontius  Rayinaldas. 
RàynaldusPorchitus,  miles,  T.  J.  p.  19a.  —  Vid.  Rai- 

naldus  Porchetus. 
Rebecca.  —  Ejus  sepultura  in  Hebron,  F.  p.  379. 
Reblata  ,  regio  Syriœ,  F.  p.  46a. 
Recldsus  ,  in  monte  Oliveti ,  A.  p.  393.  —  Vid.  Eremita, 

Solitarius. 

Reginaldus,  T.  D.  p.  1 1.  —  Vid.  Raginaldus,  Aîeman- 
norum et  Lumbardorum  duœ. 

Reginaldus,  T.  XIV,  1,  p.  io3.  —  Vid.  Ruginaldus  du- 
pifer. 

Reinaldus,  T.  A.  p.  laa.  —  Vid.  Raginaldus,  Aleman- 

noram  et  Lumbardorum  duœ. 
Reinaldus,  cornes,  T.  A.  p.  i5i;  p.  83 1,  annot.  a.  — 

Vid.  Rainardus. 
Reliqdi^.  =  Sancti  Andreœ,  A.  p.  a65;  =  sanctorum 

in  ecclesia  beati  Leontii,  A.  p.  389,  390;  =  sancti 

Cypriani,  A.  p.  390;=  in  processione,  A.  p.  397; 

M.  p.  867;  =  in  urbe  Constantinopoli ,  F,  p.  33 1  ; 

M.  p.  769,  75o.  —  Jurare  super  reliquias ,  F.  p.  4 18; 

H.  p.  568. 

Reiiensis.  =  archiepiscopus,  T.  J.  p.  ai3,  ai4;  R. 
p.  890  (vid.  Mariasses  I,  archiepiscopus  Remensis;  Ma- 
nasses  II).  —  Remenses  facti  Orientales,  F.  p.  468. 

—  Episcopatus  Remensis,  M.  p.  733;  =:  ecclesia,  R. 
p.  890.  —  Vid.  Remi. 

Remi  ,  urbs  Galliae,  R/  p.  890. 
Reptilia,  F.  p.  476. 

Responsorium  {Congregati  sont),  T.  A.  p.  i46;  T.  J. 
p.  aoi;  =  (Gaude,  virgo  Maria),  A.  p.  387.  —  Vid. 
Responsum. 

Responsum  (Congregati  sunt),  M.  p.  833  et  annot.  a.  — 

Vid.  Responsorium. 
Resurrectio. —  Officium  Resurrectionis ,  A.  p.  3oo.  — 

Resurrectio  Domini,  G.  p.  5i3  et  annot./ 
Retia,  T.  J.  p.  i74. 

REDSA,urbs  Macedoniae  (nunc  Ruskujan) ,  T.  D.  p.  ao. 

—  Vid.  Rusa. 

Revelationes,  A.  p.  357,  378  et  seq.  —  Vid.  Visio. 


Rex.  —  Per  quem  reges  régnant,  M.  p.  79a,  855.  — 
Rex  urbis  Acbon ,  A.  p  391.  —  Antiocbiae  regmn  no- 
mina  ,T.  XIII ,  1 ,  p.  89-90  ;  T.  D.  p.  89-90  ;  M.  p.  844-  — 
Rex  urbis  Aleph,  T.  X,  xn,  p.  73;  T.  D.  p.  7  3  (vid. 
Rodoan,  régulas  Alapiœ)  ;  r=  Caesareae  (ad  Orontem), 
T.  XIII,  vu,  p.  95;  T.  D.  p.  o5;  T.  A.  p.  i56;  M. 
p.  85 1  (vid.  Aboussalama-Marshad)  ;  =  Camelae,  T. 
XIII,  x,  p.  97;  T.  D.  p.  97  ;  T.  A.  p.  157  (vid.  Genah 
Eddaule,  Emessœ  princeps);  =  Damasci,  T.  X,  1, 
p.  5g;  T.  X,  xn,  p.  73;  T.  D._p.  59,  73  (vid.  Decca- 
cas  Ibn-Toutousch)  ;  =  Persarum,  F.  p.  345;  M. 
p.  791 ,  793  ,  81 1 ,  8i3  ;  R.  p.  89a  (vid.  Soldanus)  \  = 
Tripoleos,  T.  XIII,  x,  p.  97,  98;  T.  D.  p.  97,  98;  T. 
A.  p.  1 58  (vid.  Abu  Ali  Ibn  Ammar).  —  Rex  in  urbe 
Hierusalem  eligitnr,  T.  XV,  v,  p.  1 1 1;  T.  D.  p.  1 10, 
111;  T.  XVI,  1,  p.  n4;T.  D.  p.  n4;  T.  A.  p.  161; 
T.  J.  p.  aa5;  A.  p.  395,  396,  3oo,  3oi,  44i;  M. 
p.  869,  870  (vid.  Godefridas). 

Rhbda,  C.  p.  64 1. 

Rhedarius,  C.  p.  64 1. 

Rhodos,  insula,  F.  p.  449;  =  a  Veneticis  capta,  F. 

p.  470.  —  Boamundus  junior  venil  Rhodum ,  F. 

p.  483.  —  Varias  nominis  formas  :  Rodus ,  F.  p.  48s  ; 

C.  p.  647;  —  Rodos,  G.  p.  494- 
Ribeira  (la).  —  Vid.  Uego  de  la  Ribeira. 
Ribeire  (la).  —  Vid.  Rego  de  la  Ribeira. 
Riberie  (la)  ,  T.  D.  p.  98.  —  Vid.  Begu  de  la  Ribeira. 
Riberi- Monte  (Anselmus  de),  miles,  A.  p.  376.  — Vid. 

Anselmus  de  Riboamundi. 
Ribesmdndds  (Anselmus  de) ,  miles,  T.  V.  p.  100.  — 

Vid.  Anselmus  de  Riboamundi. 
Riboamundi  (Anselmus  de) ,  miles ,  T.  XIII ,  xn ,  p.  1 00. 

—  Vid.  Anselmus  de  Riboamundi. 

Ribodi  honte  (Anselmus  de),  miles,  G.  p.  507;  M. 

p.  857;  R.  p.  890.  —  Vid.  Anselmus  de  Riboamundi. 
Riboti  Mons,  locus  Galliae,  C.  p.  680. 
Riboti  Monte  (Anselmus  de),  miles,  F.  p. 35a.  —  Vid. 

Anselmus  de  Riboamundi. 
Ricardds  de  Principatd,  miles,  C.  p.  638,  639.  — Vid. 

Richardus  de  Principatu. 
Ricad  (Guillelmus),  miles,  A.  p.  397.  —  Vid.  Guillel- 

mus  Ricau. 

RlCCARDDS,  T.  J.  p.  176,  l8o,  l8a,  198,  300,  339.  

Vid.  Richardus  de  Principatu. 

Richardi  (Willelmus,  filius),  T.  X,  vm,  p.  67;  T.  D 
p.  67.  —  Vid.  Willelmus,  filius  Richardi. 

Richardus  de  Principatu,  miles.  —  Ejus  origo,  C. 
p.  638. —  Richardus  cruce  signatur.  A.  p.  ia3;  T.  J 
p.  176;  C.  p.  638;  M.  p.  744;  =  Brachium  sancti 
Georgii  Iran  sfretat  la  tenter,  T.  A.  p.  1 36;  T.  J.  p.  180  ; 
=  Tnrcos  invadit  prope  Dorylœum ,  T.  III ,  ni ,  p.  36  ; 
T.  D.  p.  36;  T.  A.  p.  139  ;  T.  J.  p.  183  ;  =  contra 
Balduinum  pugnat,  C.  p.  638  et  annot.  6;  p.  639; 
=  scit  linguam  Syriacam,  T.  J.  p.  198;  =  pater 
Rogeri,  principis  Àntiochiae,  T.  J.  p.  339;  F.  p.  43 6. 

—  Varias  nominis  formas  :  Ricardus  de  Principatu ,  C. 
p.  638 ,  639  ;  —  Riccardus  de  Principatu ,  T.  J.  p.  1 76 , 
180,  18a,  198,  aoo,  339; — Richardus  princeps , 
M.  p.  744. 

Richardus,  filius  comitis  Rainulfi,  miles,  cruce  signa- 
tur, T.  A.  p.  134;  T.  J.  p.  176. 

Rilomundo  (Anselmus  de),  miles,  T.  J.  p.  an.  — Vid. 
Anselmus  de  Riboamundi. 

Risbemundus  (Anselmus  de),  miles,  T.  D.  p.  100.  — 
Vid.  Anselmus  de  Riboamundi. 


Digitized  by 


Google 


982 


INDEX  GENERAL1S. 


Rivera  (Bego  délia),  miles,  T.  J.  p.  210.  —  Vide  Bego 
de  la  Ribeira. 

Roais,  urbs  Mésopotamie,  A.  p.  262,  267,  270.  — 
Vid.  Edessa. 

Roas  f  Petrus  de),  miles.  —  Vid.  Petrus  de  Roas. 
Roasa  (Petrus  de),  miles,  T.  A.  p.  i32.  —  Vid.  Petrus 
de  Roas. 

Robertus,  cardinalis.  —  Praesidente  Roberto,  Ever- 
marus  in  locum  Daimberii  ejecli  pa  tria  relia  créa  tu  r, 
G.  p.  538. 

Robertus,  episcopus  Ramatensis,  p.  102,  annot.  b; 

p.  212,  annot.  i;  p.  292,  annot.  b;  p.  354»  annot.  k; 

p.  397,  annot.  c;  p.  509,  annot.  a;  p.  859,  annot. 

c;  zzz  a  senioribus  Christiania  eligitur  episcopus , 

T.  XIII,  xiii,  p.  102;  T.  D.  p.  102 ;  T.  A.  p.  i58; 

T.  J.  p.  212;  A.  p.  292;  F.  p,  354;  G.  p.  509;  M. 

p.  85g.  —  Sarraceni  Roberlum  aggrediunlur,  F. 

p.  397,  398,  402  ;  G.  p.  53 1.  534,  H.  p.  56 1,  562. 

—  Noctu  Joppen  fugitivusndit  Robertus,  F.  p.  /102; 

G.  p.  534,  535;  H.  p.  563. 
Robertus  MoNAGHDS,concilioClariMontisinierfuit,  M. 

p.  72 1  ;  :=auctor  Historiée  Belli  Sacri,  M.  p.  722  etseq. 
Robertus  de  Ans  a  ,  miles ,  T.  A .  p.  1 23  ;  =  Turcos  prope 
Doryheum  aggreditur,  T.  III,  m,  p.  2 fî;  T.  A.  p.  129; 
T.  J.  p.  182. 

Robertus  ,  filius  Girardi  ,  Boamundi  cônes  La  bilis  , 
T  VI,  x,  p.  44;  T.  D.  p.  44;  T.  A.  p.  i36,  i37; 
T.  J.  p.  191  ;  p.  668,  annot.  a,  zzz  cruce  signatur, 
T.  J.  p.  176;  =  Turcos  aggreditur  prope  Dorylaeum, 
T.  J.  p.  182;  zzz  Turcos  aggreditur  prope  Ponlem 
Ferreum,  T.  VI.  x ,  p.  44  ;  T.  D.  p.  44  ;  T.  A.  p.  1 36, 1 37  ;  - 
T.  J.  p.  191  ;  =  contra  Kerbogam  pugnat,  C.p.  6f>8. 
Robertds,  filius  Toustani,  miles,  cruce  signatur,  T.  A. 

p.  123;  T.  J.  p.  176. 
Robertus,  cornes  Flandrcnsis.  —  Ejus  origo,  G.  p.  543  ; 
zzz  indoles,  T.  J.  p.  1 70  ;  C.  p.  6 1 6.  —  Robertus  cruce 
signatur,  T.  J.  p.  170,  317;  F.  p.  3a8;  G.  p.  493; 
M.  p.  739 ,  740  ;  =  venit  Romam ,  T.  I ,  v,  p.  1 4  ;  T. 
D.  p.  i4;  T.  A.  p.  123;  T.  J.  p.  175;  F.  p.  329;  M. 
p.  740;  =  mare  transit,  F.  p.  329;  G.  p.  4g3;  = 
venit  Conslantinopolim,  M.  p.  744;  =  jusjurandum 
Alexio  facit,  F.  p,  332;  =  deprecatur  Raimundum, 
T.  II,  vi,  p.  20;  T.  D.  p.  20;  T.  II,  vu,  p.  21;  T.  D. 
p.  21  ;  T.  A.  p.  126;  T.  J.  p.  179;  A.  p.  237,  238; 
=  Nicœam  obsidet,  T.  II,  ix,  p.  22,  T.  D.  p.  22; 
T.  A.  p.  1 26, 127  ;  T.  J.  p.  181  ;  F.  p.  332  ;  G.  p.  494; 
C.  p.  61 6;  M.  p.  756;  =  Turcos  prope  Doryiseum 
aggreditur,  T.  III,  1,  p.  25;  T.  D.  p.  25  et  seq;  T. 
A.  p.  128,  129  ;  T.  J.  p.  182,  i83;  F.  p.  335;  C. 
p.  626,  627  ;  M.  p.  759;  =  obsidet  Antiochiam,  C. 
p.  642  ;  M.  p.  776.  —  Ejus  paupertas,  C.  p.  646.  = 
Robertus  terram  Sarracenoruin  cumBoamundo  intrat, 
T.  V,  vu,  p.  37,  38;  T.  D.  p.  37,  38;  T.  A.  p.  i34;  T. 
J.  p.  187,  188;  A.  p.  242,  243;M.  p.  778;  R.p.891; 
=  cum  Boamundo  Turcos  fugat,  A.  p.  244;  R. 
p.  891  ;  =  Turcos  prope  flumen  aggreditur,  T.  VI, 
îx,  p.  43  ;  T.  D.  p.  43,  A.  p.  246,  247  ;  =  vallem 
prope  Sedium  occupât,  C.  p.  65o;  =  prope  Farfar 
Turcos  fugat,  T.  D.  p.  47  ;  =  a  Turcis  Georgii  filius 
appellatur,  G.  p.  543.  —  Boaraundus  Antiochiam  sibi 
traditum  iri  Roberto  dicit,  T.  IX,  v,  p.  56  ;  T.  D. 
p.  56;  T.  A.  p.  i4i;  T.  J.  p.  196;  A.  p.  25i.  — 
Murum  Antiochiœ  conscendit  Robertus,  A.  p.  25 1; 
=  jurât  se  nunquam  abiturum,  T.  X,  ix,  p.  70;  T. 
D.  p.  70;  T.  A.  p.  147;  T.  J.  p.  201  ;  A.  p.  246; 


=  urbem  Antiochiam  incendit,  C.  p.  660,  661;  zz 
de  lancea  dubitat,  C.  p.  678—  exit  Antiochia  Ker- 
bogam aggressurus,T.  XI,  vi, p. 79,81;  T.  D.  p.  79, 
8i;  T.  A.  p.  i5o,  i5i;  T.  J.  p.  2o5;  A.  p.  259;  F. 
p.  348 , 349  ;  G.  p.  5o3  ;  M.  p.  82  7, 833  ;  R.  p.  Sg3  ;  = 
custodit  Antiochiam,  C.  p.  666;  =  castrum  civitatis 
capit ,  A.  p.  262  ;  =  Hugonem  Magnum  Conslantino- 
polim  mittit,  T.  A.  p.  i52.  —  Roberti  Flandrensis 
epistola  ad  Urbanum  papam,  F.  p.  35o,  35 1.  — 
Robertus, in  ecclesia  Sancti  Pétri,  concilio  Antiochia 
congregato  adest,  T.  XII,  vi,  p.  88;  T.  D.  p.  88;  T. 
A.  p.  1 53, 1 54  ;  T.  J.  p.  208  ;  A.  p.  26*7  ;  r=  it  cum 
comité  Raimundo  per  Syriam,  A.  p.  268;  =  Ru- 
siam  ad  colloquium  Venit,  T.  XIII,  vi,  p.  g£;  T.  D. 
p.  g4  ;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  209;  A.  p.  271;  M. 
p.  85c  ;  =  venit  Laodiciam ,  T.  XIII ,  xi ,  p.  9g  ;  T.  D. 
p.  98;  T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  211;  M.  p.  855;  =  ob- 
sidet  GibeHum,  T.  XIII,  xi,  p.  99;  T.  D.  p.  99;  T. 
A.  p.  157;  T.  J.  p.  211,  2i5;  A.  p.  277;  F.  p.  35a; 
G.  p.  507  ;  M.  p.  855;  =  Antiochiae  cum  Boamundo 
cœnat,  T.  J.  p.  2i5,  216;  C.  p.  657,  658;  —  obsi- 
det Archam,  T.  XIII,  xi,  p.  99;  T.  D.  gg,  T.  A. 
p.  157,  1 58;  A.  p.  277,  278  ;  F.  p.  352  ;  G.  p.  507; 
C.  p.  680;  681 , 682  ;=cumregeTripoleospaciscitur, 
T.  XIII,  xii-xim,  p.  100,  îoi  ;  T.  D.  p.  100,  ion  ; 
T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  211  ;  zzz  obsidet  Hierusalem 
n  seplcntrione,  T.  XIV,  1,  p.  102  ;  T.  D.  p.  102;  T. 
A.  p.  159;  T.  J.  p.  218,  222;  A.  p.  293,  298, 
299;  F.  p.  '358;  G.  p.  5i3;  C.  p.  687,  6g3;  M. 
p.  863;  zzz  eligitur  ad  machinas  faciendas,  il  Nea- 
polim,  T.  J.  p.  219;  A.  p.  297;  C.  p.  6go;  =  favet 
Godefrido,  A.  p.  3oi  ;  =  it  Ascaloncm,  T.  XVI,  11, 
p.  112;  T.  D.  p.  11a:  T.  XVI,  m,  p.  n3;  T.  D; 
p.n3;T.XVI,iv,p.n4;T.  D.  p.  n/i;T.A.p.  161* 
162;  A.  p.  3o5,  3o6;  M.  p.  874;  =  in  Frnnciam 
redit,  T.  J.  p.  226;  F.  p.  364;  G.  p.  5i8. 
Robertus  Guiscardus  seu  Wiscardus  ,  dux  Apuliae ,  C.  p. 
606;  =  paler Boamundi; T.  J. p.  171, 176; F.  p. 327; 
G.  p.  493,  543  ;  C.  p.  6o5, 606  ;  M.  p.  742  ;  zzz  pater  Ro- 
gerii,  ducis  Apuliae,  T.  J.  p.  171  ;  M.  p.  742.  — Tan- 
credus,  ejus  nepos,  T.  J.  p.  217;  C.  p.  685,  700. 

—  Richardus,  ejus  nepos,  C.  p.  638.  —  Robertus 
Alexium  imperatorem  fugat,  T.  J.  p.  171,  217;  C.  p. 
6o5, 606  ;  rz:  Henricuni  imperatorem  vincit ,  C.p.  6o5  ; 
=  Gregorium  papam  auxilio  juvat,  T.  J.  p.  171  ;  =: 
venit  Romam,  T.  J.  p.  171  ;  C. p.  6o5,  606.  —  Ro 
berti  artes,  C.  p.  675,  700;  =  Octo  fratres  ejus 
T.  J.  p.  17 1  ;  =  XI  fratres,  C.  p.  6o5.  —  Robertus 
frater  Rogeri,  comitis  Siciliae,  F.  p.  428;  H.  p.  571 

—  Compatrem  suum  Robertus  a  mœnibus  castri  sui 
dejicit,  T.  J.  p.  224;  C.  p.  700;  =  vivus  pro  mortuo 
in  monasterium  Montis  Casini  tumuiandus  fertur,  T. 
J.  p.  224;  C.  p.  700;  =  nepotem  suum,  ad  concor- 
diam  elicitum,  prius  aqua  calida,  et  deinde  gelida 
perfundit ,  T.  J.  p.  224;  C.  p.  700;  =  ecclesias  vas- 
tat,  T.  J.  p.  224;  C.  p.  700,  701  ;  =  Alexander  se- 
cundus,  T.  J.  p.  224;  C.  p.  701. 

Robertus,  cornes  Normannus.  —  Ejus  mores,  T.  J. 
p.  170;  C.  p.  616.  —  Robertus  cruce  signatur,  T. 
J.  p.  1 70  ;  F.  p.  328  ;  G.  p.  493  ;  C.  p.  61 6  ;  M.  p.  739, 
74o;  =  cum  Urbano  papa  loquitur  prope  Lucam,  F. 
p.  329;  =  venit  Romam,  T.  I,  v,  p.  i4;  T.  A.  p.  ia3; 
T.  J.  p.  175  -,  F.  p.  329;  M.  p.  ;4o;=:  in  Calabriam 
secedit ,  F.  p.  32g;  G.  p.  4g3;  =  apud  Brundusium 
ratem  conscendit,  F.  p.  33o;  =  venit  Constantino- 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERAL1S. 


983 


poliin,  M.  p.  744;  =  îNicœam  pervenit,  T.  A.  p.  127  ; 
T.  J.  p.  181  ;  A.  p.  239;  F.  p.  33a;  G.  p.  494;  C. 
p.  6 1 6  ;  M.  p.  756  ;  =  contra  Turcos  prope  Dorylœum 
pugnat  cum  Boanmndo ,  T.  III,  1 ,  fi,  p.  a 5  et  seq.  T. 
D.  p.  ai  et  seq.  T.  III,  111 ,  p.  26;  T.  D.  p.  26;  T.  A. 
p.  128,  129;  T.  J.  p.  182;  A.  p.  a4o;  F.  p.  335;  C. 
p.  62 1,  622;  M.  p.  759,  760,  761  ;  =  Boamunduin 
incrcpat,  C.  p.  622.  —  Balduinus  dux  militiœ  ejus, 
C.  p.  632,  633.  —  Robertus  obsidet  Antiocbiam,  C. 
p.  64a;  =  recedit  Laodiciam,  C.  p.  649;  —  sequi- 
tur  Boamundum,  A.  p.  a4a;=.  tentoria  custodit, 
T.  VI,  vin,  p.  43;  T.  D.  p.  43;  =  abest  a  castris, 
A.  p.  a43;  :=juratse  nunquam  abiturum,  T.  X,  ix, 
p.  70;  T.  D.  p.  70;  T.  A.  p.  147;  T.  J.  p.  aoi  ;  A. 
p.  a46;=  tertiani  aciern  tîucit  contra  Kerbogam,  T. 
XI,  vi.  p.  79,  8i  ;T.D.  p.  79,  81;  T.  A.  p.i5o,  i5i; 
T.  J.  p.  2o5;  A.  p.  259;  F.  p.  348,  349;  G.  p.  5o3; 
C.  p.  666,  667;  M.  p.  827,  83i  ;  R.  p.  893;=  Hugo- 
nem  Constanlinopolim  miltit,  T.  A.  p.  i5a.  —  Epi- 
stola  Roberti  Normanni  ad  Urbanumpapam ,  F.  p.  35o, 
35 1.  —  Robertus,  in  eccle&ia  Sancli  Pétri,  concilio 
Anliocbiœ  congregato  adest,  T.  XII,  vi,  p.  87,  88; 
T.  D.  p.  87,  88;  T.  A.  p.  i53,  i54;  T.  J.  p.  208;  A. 
p.  267;  =  de  lancea  dubitat,  C.  p.  678;  —  Rusiam 
ad  colloquium  venit,  T.  XIII,  vi ,  p.  94  ;  T.  D.  p.  94; 
T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  209;  A.  p.  271  ;  M.  p.  85o; 
=  venit Capbardam  ,T.  XIII,  vu,  p.  95;  T.  D.  p.  96; 
T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  209;  M.  p.  85o;  =  sequitur 
Raimundum  comitem ,  A.  p.  373  ;  F.  p.  35a;  G.  p.  5o6  ; 
C.  p.  674;  M.  p.  85 1  ;  =  obsidet  Arcbam,  C.  p.  680, 
682  ;  =  cum  rcge  Tripoleos  paciscitur,  T.  XIII,  xn  , 
p.  100;  T.  D.  p.  100;  T.  A.  p.  i58;T.  J.  p.  ai  1  ;  M. 
p.  853  ;= obsidet  H  ierusalem ,  a  septentrione,T.  XIV, 
i,p.  102;  T.  D.  p.  102;  T.  A.  p.  i5g;  T.  J.  p.  ai8, 
aai,  222;  A.  p.  293,  397,  398,  399;  F.  p.  358; 
G.  p.  5i3,  5i4;  C.  p.  687,  691.  693;  M.  p.  863  ; 
=  non  vult  rex  fieri,  T.  J.  p.  335;  =  favet  Gode- 
frido,  A.  p.  3oi  ;=  it  Ascalonem  posl  Godefridum; 
T.  XVI,  11,  p.  113;  T.  D.  p.  113;  T.  XVI,  m, 
p.  n3;  T.  D.  p.  n3;  T.  XVI,  ivt  p.  n4;  T.  D. 
p.  n4;  T.  A.  p.  161,  163;  A.  p.  3o5,  3o6;  M.  p. 
874,  875;  =  émit  standarum  amiravissi ,  T.  XVI, 
vu,  p.  116;  T.  D.  p.  116;  T.  A.  p.  163,  i63;  A. 
p.  3o6;  =  standarum  arripit  a  quodam  Turco,  M. 
p.  875,  879;  =  in  patriam  redit,  T.  J.  p.  336;  F. 
p.  364;  G.  p.  5 18.  —  Capellanus  ejus,  A.  p.  381. 
Robertus  de  Surda  Valle  ,  miles ,  cruce  signatur,  T. 

A.  p.  133;  T.  J.  p.  176. 
Robert  os ,  frater  Tancredi,  C.  p.  611. 
Rododi monte  (Anselmus  de),  miles,  T.  A.  p.  i58.  — 

Vid.  Anselmus  de  Riboamundi.  v 
Rodesto,  urbs  Macedoniœ,  F.  p.  33 1.  —  Raimundum 
recipit  Rodesto,  T.  II,  v,  p.  ao;  T.  D.  p.  20;  T.  J. 
p.  179;  À.  p.  337.  —  Peregrini  veniunt  Rodesto, 
F.  p.  33 1.  —  Variae  nominis  formœ  :  Rodestoi,  A. 
p.  337;  —  Rodosto,  F.  p.  33 1. 
Rodestol,  urbs,  A.  p.  337.  —  Vid.  Rodesto. 
Rodoan  ,  regulus  Halebi,  sive  Alapiœ,  p.  346,  annot.  b; 
p.  4i  1,  annot.  c;  p.  497,  annot.  g;  p.  889,  annot.  d; 
p.  891,  annot.  a.  —  Nuntius  Bagi  Seian  ad  Rodoan 
mittitur,  G.  p.  497  ;  S.  p.  889;  R.p.  891.  —  Exerci- 
tus  Rodoan  contra  Antiocbiam  venit,  A.  p.  346;  S. 
p.  889;  R.  p.  891. — Rodoan  capitquemdamTurcum, 
Hilarium  nomine , T.  J.  p.  1 90  ;  =  Antiocbiam  urbem 
obsidet ,  T.  X,  xii,  p.  73  ;  T.  D.  p.  73  ;  —  a  Tancredo 


prope  Artasium  fugatur,  F.  p.  4u  ;  G.  p.  539;  H. 
p.  565;  C.  p.  714,  7i5.  — Signum  Rodoan  oaptum 
a  Tancredo,  F.  p.  4i  1 .  —  Variœ  nominis  formœ  :  Ra- 
doan.F.  p.  4u;  —  Raduanus,  C.  p.  714*  7i5. 

Rodope,  mons  Tbraciœ,  G.  p.  660. 

Rodos,  insula,  G.  p.  494-  —  Vid.  Rhodus. 

Rodosto,  urbs  Macedoniœ,  F.  p.  33 1.  — Vid.  Rodesto. 

Rodus ,  insula,  F.  p.  48a;  C.  p.  647.  —  Vid.  Rhodus. 

Roga  ,  stipendium  imperatoris,  T.  I,  x,  p.  17;  T.  D. 
p.  17;  T.  A.  p.  124  ;  T.  J.  p.  177;  A.  p.  237. 

Roger  1  us,  episcopus  Belvacénsis,  p.  168;  p.  2 1 3,  an- 
not. b;  =  in  urbe  Babylone  capitur,  T.  J.  p.  2 1 3,  a  1 4. 

Rogerius,  castellanus  de  Insula,  a  Turcis  occisus,  R. 
p.  89a  et  annot.  n. 

Rogerius I,  cornes  Siciliœ,  T. I,  vu,  p.  16; T.  A.  p.  ia3  ; 
T.  J.  p.  171,  176;  C.  p.  6o5;  p.  743,  annot.  a.  — 
Uxor  ejus ,  F.  p.  438  et  annot.  a;  H.  p.  57 1 .  =  Variœ 
nominis  formœ  :  Rogerus,  F.  p.  4a8;  =  Rotgerius, 
T.  I,  vu,  p.  16;  T.  D.  p.  11. 

Rogerius  II,  dux  Apuliœ.  T.  J.  p.  17 1  ;  F.  p.  48a  et  an- 
not. a;  M.  p.  74a ;  =  filius Roberti Guiscardi,  M.  742. 

Rogerius  de  Barnavilla,  miles,  Nicœam  pervenit,  T. 
A.  p.  127;  T.  J.  p.  181  ;  =  a  paganis  occisus,  in 
ecclesia  Snncti  Pétri  Anliochena  sepeîitur,  T.  J. 
p.  198;  A.  p.  252 ;  M.  p.  808,  809;  R.  p.  892.  — 
Variœ  nominis  formœ  :  Rogerius  de  Bardavilla,  M. 
p.  808 ;  —  de  Barnevilla,  A.  p.  25a  ;  —  de  Barnonis 
Villa,  R.  p.  892. 

Rogerius  de  Bithiniacavilla,  miles,  a  Turcis  occisus, 
R.  p.  893  et  annot.  a. 

Rogerus  ,  secundus  episcopus  Ramatbensis ,  G.  V. 
p.  543. 

Rogerus,  princeps  Antiochiœ,  succedit  Tancredo,  T.  J. 
p.  229;  F.  p.  42  5;  H.  p.  570;  ==  filius  Richardi, 
T.  J.  p.  229;  F.  p.  426;  =  ad  auxilium  Balduini 
venit,  F.  p.  426;  H.  p.  571  ;  =  pacem  facit  cum 
Daber  Eddin,  Damasci  rege,  F.  p.  4^9;  =  a  Turcis 
interûcitur,  p.  229,  annot.  e;  F.  p.  44a,  444;  H. 
p. 576,  577. — Mores  ejus,  F.  p.  44a;  H.  576,  577. 

—  Altéra  nominis  forma  :  Roggerius,  T.  J.  p.  339. 
Rogerus  de  Bardavilla,  miles,  M.  p.  808  et  annot.  b. 

—  Vid.  Royerius  de  Barnavilla. 

Roggerius,  Tliarsi  episcopus,  T.  J.  p.  337;  C.  p.  704 
et  annot.  e. 

Roggerius,  filius  Riccardi ,  T.  J.  p.  339.  —  Vid  Ro- 
gerus, princeps  Antiochiœ. 

Rogus  Pétri  Bartbolomœi  apud  Arcbam ,  A.  p.  283 , 
284;  F.  p.  344»  345;  G.  p.  507. —  Rogi  ignium, 
M.  p.  854. 

Roi  a,  urbs  Syriœ,  A.  p.  254,  271.  —  Vid.  Ruiuth. 
Roias  (Petrus  de).  —  Vid.  Petrus  de  Roas. 
Roua,  urbs  Syriœ,  A.  p.  2Ô5.  —  Vid.  Ruiath. 
Roxn-Eddin  Abul  Modhaffer  Kasim-Borkiaruk,  sol- 

danus  Persiœ,  C.  p.  656,  annot.  a.  —  Vid.  Bor- 

kiaruc. 

Rollandus,  C.  p.  627;  =  cognominatur  Magnanimus 
(?),  C.  p.  624  et  annot.  a. 

Roma,  urbs  Ilaliœ,  C.  p.  648.  —  Robertus  Guiscardus 
Romam  venit,  T.  J.  p.  171;  C.  p4  6o5,6o6. —  Romœ 
legatus,  T.  I,  1,  p.  10.  —  Peregrini  veniunt  Ro- 
mam, T.  I,  v,  p.  i4;  T.  A.  p.  i23;  T.  J.  p.  i75;  F. 
326,  329;  M.  p.  740.  —  Slepbanus  Carnotensis  ve- 
nit Romam,  F.  p.  329;  M.  p.  740;  S.  p.  885.  — 
Papa  Romœ,  F.  p.  32 1  ;  G.  p.  491  ;  H.  p.  575;  M. 
p.  751  (vid.  Romanus).*-  Boamundus  it  Romam ,  T. 


Digitized  by 


98/1 


INDEX  GENERAL1S. 


J.  p.  228;  G.  p.  538.  —  Daimbertus  venit  Homam, 
F.  p.  4o8;  G.  p.  538  ;  H.  p.  565.  —  Peregrini  urbis 
Romœ ,  F.  p.  333.  —  Patriarcha  Ebremarus  Romain 
iter  facit,  F.  p.  417.  —  Arnulfus  it  Romani,  F. 
p.  43 1  ;  H.  p.  573.  —  Roma,  caput  Occidentis ,  M. 
p.  750.  —  Vincula  sancti  Pétri  Romani  allata,  M. 
p.  839. 

Romania  ,  regio  Asiœ,  T.  I,  111 ,  p.  1 1  ;  T.  D.  p.  11; 
T.  II,  ii,  p.  18;  T.  D.  p.  18;  T.  II,  ix,  p.  22  ;  T. 
D.  p.  22;  T.  ÏV,  1,  p.  29;  T.  D.  p.  29;  T.  VI,  v, 
p.  4i  ;  T.  D.  p.  Ai  ;  T.  VI,  vi,  p.  42;  T.  D.  p.  42; 
T.  X,  1,  p.  60;  T.  D.  p.  60;  T.  X,  ni,  iv,  p.  62, 
63,  T.  D.  p.  62,  63;  T.  XII,  vi,p.  87;  T.  D.  p.  87; 
T.  A.  p.  126,  i3o,  «35,  i36,  142,  i43,  i44;  T. 
J.  p.  174»  180,  i83,  189,  190,  192,  198,  199,  207, 
227;  A.  p.  24o,  241,  262;  F.  p.  321,  323,  332, 
333,  334,  ^36,  35o;  G.  p.  491,  494»  495,  5o2, 
532;  H.  p.  562;  C.  p.  612,  691,  705,  709;  M. 
p.  733,  758,  759,  764,  765,  782,  798,  809,  81 1, 
81 3;  S.  p.  888;  R.  891.  —  Bella  Romaniœ,  T.  J. 
p.  220.  —  Christianorum  clades  per  Romaniam ,  F. 
p.  398,  399.  —  Altéra  nominis  forma;  Romana  re- 
gio, T.  A.  p.  i42. 
Romands,  a,  dm.  —  Romani,  T.  1,  1,  p.  10;  =  in  urbe 
Constantinopoli ,  G.  p.  4g4-  —  Episcopus  Romanus, 
A.  p.  266;  M.  p.  727.  —  Cardinales  Romani,  M. 
p.  727,  730;  =  cives,  F.  p.  326.  —  Papa  Romanus, 
F.  p.  36 1 ,  4o8 , 466 , 467  ;  G.  p.  5 1 6  ;  H.  p.  565 , 573 , 
58o;  M.  p.  727,  729.  —  Romani  facli  Orientales, 
F.  p.  468.  —  Imperator  Romanus  ,  F.  p.  48o;  M.  p. 
75o.  —  Romana  sedes ,  T.  1 ,  1 ,  p.  9 1  t  o ;  T.  D.  p.  9  ; 
T.  A.  p.  121;  T.  J.  p.  i73;G.  p.  538;  H.  p.  573.  — 
Distinctio  Romana,  G,  p.  538;  =  ecclesia,  T.  J. 
p.  169,  228;  A.  p.  259;  F.  p.  326,  35i,  467.  — 
Patria  Romana,  F.  p.  326.  —  Romana  rcgio  (pro 
Romaniu),  T.  A.  p.  i4s. 
Roob  cavea,  F.  p.  477. 

Ros  cœli,  T.  XIII ,  îx,  p.  97  ;  T.  D.  p.  97  ;  T.  J.  p.  186. 
Roscignolum,  urbs  Italie  (nunc  Roscigno),  T.  J.  p.  176, 
annot.  /. 

Rosignolo  (cornes  de),  miles,  T.  I,  x,  p.  17.  —  Vid. 

Goffridus,  cornes  de  Rosignolo. 
Rossa,  urbs  Macedoniœ  (nunc  Ruskujan),  A.  p.  237.  — 

Vid.  I.  Rusa. 

Rossilione  (Goffridus,  cornes  de),  miles,  T.  J.  p.  176. 

—  Vid.  Goffridus,  cornes  de  Rossilione. 

RoTiE  castri  lignei,  in  obsidione  urbis  Marrœ,  T.  XIII, 
m,  p.  91;  T.  D.  p.  91  ;  T.  A.  p.  i54;  T.  J  p.  208; 
M.  p.  846. 

Rotbertus.  —  Vid.  Robertus. 

Rotgbrids.  —  Vid.  Rogerïus. 

Rothasia,  urbs  Mesopotamiœ,  F.  V.  p.  368  ;  G.  p.  496. 

—  Vid.  Edessu. 

Rothasiensis  Balduinus,  F.  V.  p.  368;  G.  p.  5 18. 

Ru bea  ,  urbs  Syriœ,  p.  90,  annot.  b;  '=  comiti  Rai- 
mundo  servit,  C.  p.  65o  et  annot. y.  —  Cornes  Rai- 
mundus  pertransit  Rubeam ,  T.  XIII,  11,  p.  90;  T. 
A.  p.  i54;  T.  J.  p.  208.  —  Bagi-Seian  prope  Ru- 
beam venit ,  C.  p.  656.  —  Colloquium  apud  Ru- 
beam, T.  XIII,  vi,  p.  94;  T.  D.  p.  94;  T.  A.  p.  i56. 

—  Vid.  Ruiath. 

Rubeds  (Guido),  miles,  C.  p.  65o.  — Vid.  Guido  Tro- 
seilus. 

Rdbim,  civitas  Palœstinœ,  G.  V.  p.  542. 
Rubor  in  cœlo,  F.  p.  34». 


Rdbrdm  mare,  F.  p.  43 1,  437,  483;  G.  V.  p.  542;  C. 
p.  693;  H.  p.  573;  M.  p.  747»  812.  —  Silus  maris 
Rubri,  F.  p.  432,  433;  H.  p.  573,  574. 

Rudandcs,  rex  Antiocbiae,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D. 
P-89. 

Rofa,  urbs  Syriœ,  comiti  Raimundo  servit,  C.  p.  65o. 
Rugea  ,  urbs  Syriœ ,  F.  p.  423  et  annot.  â.  —  Vid. 
Ruiath, 

Rdgia,  urbs  Syriœ,  T.  A.  p.  i54,  1 56 ;  F.  p.  4a3,  ao- 
nol.  d,  M.  p.  845,  85o.  — Vallis  de  Rugia  prope 
Anliocbiam,  T.  IV,  v,  p.  33;  T.  D.  p.  33;  T.  A. 
p.  i32;  M.  p.  770.  —  Vid.  Ruiath. 

Rugsinolo  (Cornes  de),  miles,  T.  D.  p.  17.  — Vid. 
Goffridus,  cornes  de  Rosignolo. 

Rdiath,  urbs  Syriœ,  prope  Anliochiam,  T.  A.  p.  1 54 * 
1 56  ;  A.  p.  254,  265  ;  F.  p.  423  et  annot.  d;  p.  65o, 
annot.  f.  —  Vallis  Ruiath,  prope  Antiocbiam,  T.  IV, 
v,  p.  33;  T.  D.  p.  33;  T.  A.  p.  i32;  M.  p.  770. 

—  Urbs  Ruiath  a  Petro  de  Roas  capta,  T.  IV,  vi, 
p.  33  ;  T.  D.  p.  33  ;  T.  A.  p.  1 32  ;  M.  p.  770  ;  =  comili 
Raimundo  servit,  C.  p.  65o.  —  Bagi-Scian  prope 
Ruiath  venif ,  C.  p.  656.  —  Cornes  Raimundus  transit 
per  Ruiath,  T.  XIII,  11,  p.  90;  T.  D.  p.  90;  T.  A. 
p.  i54  ;  T.  J.  p.  208;  M.  p.  845.  —  Colloquium 
principum  apud  Ruiath,  T.  XIII,  vi,  p.  94;  T.  D. 
p.  94;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  209;  A.  p.  271  ;  M. 
p.  85o.  — Variœ  nominis  formœ  :  Roia,  A.  p.  a54, 
271  ;  —  Roiia,  A.  p.  265;  —  Rubea,  T.  XIII,  11, 
p.  90;  T.  XIII,  vi,  p.  94;T.  D.  p.  94;T.  A.  p.  i54, 
j 56;  T.  J.  p.  208;  C.  p.  65o;  —  Rugea ,  F.  p.  423; 

—  Rugia ,  T.  IV,  v,  p.  33;  T.  D.  p.  33;  T.  A.  p.  i3a, 
1 56 ;  M.  p.  770;  —  Rursia,  T.  D.  p.  33;  —  Rusa, 
T.  IV,  vi,  p.  33;  T.  A.  p.  i32;M.p  770;  — Rusia, 
T.  XIII,  vi ,  p.  94;  T.  D.  p.  94;  A.  p.  271  ; — Russa, 
T.  J.  p.  209  ;  F.  p.  423;  —  Stibrea,  T.  J.  p.  208; 

—  Lica,  T.  D.  p.  90. 

Rdinardds,  cornes  Tullensis,  p.  80,  annot.  a;  p.  2o5, 

annot.  b.  —  Vid.  Rainardus. 
Rupes  quœdam  in  templo  Domini ,  F.  p.  356,  357.  — 

Super  hanc  rupem  sletit  angélus,  F.  p.  356,  357.  — 

Rupes  prope  castrum  Cartapetam,  F.  p.  458;  H. 

p.  584.  —  Rupes  Moysis,  F.  p.  38 1  et  annot.  a;  G. 

p.  523;  H.  p.  556.  —  lsmarus  et  Rodope,  rupes 

Thraciœ,  C.  p.  660. 
Rursia,  urbs  Syriœ,  prope  Anliochiam, T.  D.  p.  33.  — 

Vid.  Ruiath. 

I.  Rdsà,  urbs  Macedoniœ  (nunc  Ruskujan),  p.  747,  an- 
not a.  —  Boamundus  pervenit  Rusam,  T.  II,  ï,  p.  18, 
T.  D.  p.  ao;  T.  A.  125;  T.  J.  p.  178;  M.  p.  747.— 
Rusa  a  comité  Raimundo  superata,  T.  II,  v,  p.  20; 
T.  D.  p.  20;  T.  J.  p.  179;  A.  p.  237.  — Vid.  Rossa, 
Susa. 

II.  Rusa,  urbs  Syriœ,  prope  Anliochiam,  T.  IV,  vi, 
p.  33;  T.  A.  p.  i32;  M.  p.  770.  — Vid.  Ruiath. 

Roscignolo  (cornes  de),  miles,  T.  J.  p.  177.  —  Vid. 
Goffridus,  cornes  de  Rosignolo. 

Ruscindlo  (episcopus  de),  moriturin  obsidione  Antio- 
chiœ  urbis,  T.  J.  p.  189.  —  Vid.  Girardus,  episco- 
pus Arianensis. 

Rdscds,  arbor,  F.  p.  475. 

I.  Rdsia,  urbs  Macedoniœ  (nunc Ruskujan) %T.  D. p.  18. 

—  Vid.  I.  Rusa. 

II.  Rdsia,  urbs  Syriœ,  prope  Antiochiam,  T.  XIII,  vi. 
p.  94;  T.  D.  p.  94;  A.  p.  271.  —  Vid.  Ruiath. 

Ruskujan,  urbs  Macedoniœ,  p.  747,  annot.  a.  —  Varia* 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALI  S 


nominis  formas  :  Reusa ,  T.  D.  p.  20 ;  —  Bossa,  A. 
p.  337;  —  Rusa,  T.  II,  i,p.  18;  T.  II,  v,  p.  20;  T. 
A.  p.  ia5;  A.  p.  2137;  M.  p.  747;  —  Rusia,  T.  D. 
p.  18;  —  Russa,  T.  J.  p.  178,  179;  —  Susa,  M. 

}.  Russa  ,  urbs  Macedonise  (nunc  Raskujan),  T.  J.  p.  178, 
179.  —  Vid.  /.  Rusa. 


II.  Russa,  urbs  Syriœ,  prope  Antiochiam,  T.  J.  p.  309. 

—  Vid.  Ruiath. 
Russignolo  (cornes  de),  miles.  —  Vid.  Goffridus,  cornes 

de  Rosignolo. 

Russinolo  (cornes  de),  miles,  T.  A.  p.  124.  —  Vid, 

Gojfridus,  cornes  de  Rosignolo. 
Ruteni,  peregrini,  C.  p.  676. 


Sabakha  Bardouil,  p.  436,  annot.  j. 
Sabaoth.  —  Rex  Sabaoth,  G.  p.  5 16;  M.  p.  854- 
Sabaquet  Baridoil,  p.  436,  annot.  j.  —  Vid.  Sabakha 
Bardouil. 

Sabbaticus  fluvius  prope  Rapbaniam ,  F.  p.  479  et  an- 
not. c. 

Sabbatom  sanctum,  G.  p.  5a4- 

Sabinus  (Sanctus).  —  Ecclesia  ejus,  T.  J.  p.  229.  — 

Vid.  Ecclesia  Sancti  Sabini  Canusina. 
Sabra  (Willelmus  de) ,  miles.  —  Vid.  Willelmus  de 

Sabra. 

Sabratensis  (Guillermus),  miles,  M.  p.  865.  —  Vid. 

Willelmus  de  Sabra. 
Saburra,  F.  p.  432. 

Saccus,  T.  XVI,  vi,  p.  1 15;  T.  A.  p.  i63;  A.  p.  3o6. 
—  Sacci  paleîs  pleni  contra  lapides  mœnia  defendunl , 
T.  J.  p.  221;  C.  p.  691,  692. 

Sacbrdos.  —  Sacerdotes,  A.  p.  260,  276,  283;  F. 
p.  335,  34 1,  348;  G.  p.  5o4;  M.  p.  761,  763,  764, 
797,  821,  847-  —  Sacerdos  quidam  (Slephanus),  T. 
J.  p.  201,  A.  p.  255,  256,  279,  282  ;  =  quidam 
(Pelrus,  episcopus  Albarae),  A.  p.  266  et  annot.  b; 
rz:  (Petrus  Desiderii),  A.  p.  281;  =  bellicus,  C. 
p.  693.  —  Décimas  datas  sacerdotibus ,  T.  XIII,  m, 
p.  91  ;  T.  D.  p.  91.  —  Quarta  pars  praedae  danda  sa- 
cerdotibus, A.  p.  278.  —  Sacerdotes  faciunt  proces- 
sionem  circa  Hierusalem ,  T.  A.  p.  160.  —  Sacerdotes 
cadavera  Sarracenorum  extra  muros  Hierusalem  ejici 
jubent,  T.  XV,  v,  p.  no;  T.  D.  p.  100.  — Vid.  Pres- 
byteri. 

Sacramentum,  T.  A.  p.  125;  Tf  J.  p.  227,  228;  M. 
p.  749;  =  imperatoris,  M.  p.  749  >  843,  849;  =  Tc- 
figi,  M.  p.  782;  =  pacis,  M.  p.  794;  =  principum 
in  obsidione  Antiochiae,  T.  X,  x,  p.  70;  T.  D.  p.  70; 
T.  A.  p.  147  î  T.  J.  p.  201 .  —  Vid.  Juramentum. 

Sacrilegus,  T.  J.  p.  191.  —  Vid.  Hilarius. 

Sa'd  el  Daula,  dux  Babylonensium ,  p.  393,  annot.  a; 
p.  529,  annot.  c;  p.  56o,  annot.  c;  =  interficitur, 
contra  Francos  pugnans,  F.  p.  3g3;  G.  p.  529;  H. 
p.  56o. 

Safr,  campus  Syriœ,  p.  4771  annot.  g.  —  Vid.  Marci- 
sophar,  Sophar. 

Sagata,  urbs  Syriae  (nunc  Saïda),  T.  J.  p.  212  et  an- 
not./ —  Vid.  Sagitta,  Sydon. 

Sagitta,  urbs  Syriae  (nunc  Saïda)%  p.  212,  annot.  /; 
p.  858,  annot./;  F.  V.  p.  377;  G.  p.  5o8.  —  Chris- 
tiani  perveniunt  Sagittam,  T.  XIII,  xin,  p.  joi;  T. 
D.  p.  101;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  212 ;  F.  p.  353; 
M.  p.  858.  —  Vid.  Sydon. 

Sagitta,  T.  IV,  11,  p.  3o;  T.  D.  p.  3o;  T.  VII,  m, 
p.  48;  T.  D.  p.  48;  T.  VII,  iv,  p.  49;  T.  D.  p. 
49;  T.  VIII,  1,  p.  5o;  T.  D.  p.  5o;  T.X,  1.  p.  59; 
T.  D.  p.  59;  T.  XIII,  iv,  p.  92;  T.  D.  p.  92;  T. 

ni. 


XIV,  v,  p.  1 06  ;  T.  D.  p.  1 06  ;  T.  A.  p.  1 3o ,  1 38 , 1 39 , 
142;  T.  J.  p.  i83,  i84,  187,  193,  195,  197,  220 , 
A.  p.  239,  243,  253,  261,  282,  284,  298,  299; 

F.  p.  333,  335,  338,  349,  356,  362.  363,  363, 
375,  388,  393,  4o5,  409,  4i4>  4» 5,  420,  427, 
45o,  465,  478,  48i;  G.  p.  495,  5o4,  5o5,  5i3, 
5 17, 5 18,  52i,  532,  535,  536,  54o,  54 1  ;  H.  p.  55 1, 
553,  558,  566,  568,  569,  58o;  C.  p.  607,  608, 
625,  626,  627,  628,  647,  659,  660,  665,  666, 
669,  671,  679,  682,  691,  707;  M.  p.  761,  762, 
764,  765,  775,  787,  788,  806,  807,  8i4,  83o, 
83 1,  845,  846.  847,  848,  856,  866,  867,  874. 

—  Ictu  sagitta;  mulier  qusedam  occumbit,  T.  V,  v, 
p.  36;  T.  D.  p.  36;  T.  A.  p.  i33;  T.  J.  p.  187;  M. 
p.  776.  —  Sagitta  ignita,  T.  J.  p.  221  ;  =  flammi- 
voma,  C.  p.  692.  —  Toxicatae  sagittae,  M.  p.  756, 760, 
784,786,831. 

Sagittarii,  T.  II,  xiii.  p.  23;  T.  D.  p.  23;  T.  XVI, 
iv,  p.  n4;T.  D.  p.  n4;T.  A.  p.  127,  162;  T.  J. 
p.  181  ;  A.  p.  295,  3o6;  F.  p.  332,  334,  4o5,  43o; 

G.  p.  5o4;  C.  p.  6io,  715;  M.  p.  866;  R.  p.  892. 

—  Pugna  sagittariorum ,  F.  p.  398.  —  Sagittarii 
Damasceni,  F.  p.  4i  1 ,  4i4- 

Sagmarius,  T.  D.  p.  34;  A.  p.  288;  F.  p.  44i.  —  Vid. 

Saumarius,  Saumerius. 
Saïda,  urbs  Syriae,  p.  212,  annot./;  p.  858,  annot./ 

— Vid.  Sydon, 
Sal,  A.  p.  3o4;  F.  p.  34i  »  38o;  G.  p.  522,  523;  H. 

p.  55 1.  —  Sal  estis  terrae,  F.  p.  322.  —  Mons  salis 

prope  mare  Mortuum,  F.  p.  38o. 
Salamandra,  F.  p.  476. 
Salem,  nomen  urbis  Hierusalem,  M.  p.  881. 
Salem,  caslrum  Syriae,  p.  477»  annot./.  —  Vid.  Salu- 

mias. 

Saliba  armorum  genus,  T.  J.  p.  174. 

Salim,  castrum  Syriae,  p.  477»  annot./  —  Vid.  Salome, 
Salumias. 

Saliunca,  herbae  genus,  C.  p.  663. 

Sallustius  a  Radulfo  laudatur,  C.  p.  63o  et  annot.  a. 

Salm anassar  ,  rex  Assyriorum,  expugnat  Tyrum,  F. 
p.  46o,  46i  ;  =  Samariam  capit,  F.  p.  46 1. 

Salome,  castrum  Syriae  (nunc  Salim),  F.  p.  477  et  an- 
not./ —  Vid.  Salumias. 

Salomon,  rex  Juda,  F.  p.  376,  4a4;  G.  p.  543;  M. 
p.  778 ,  852;  =  urbem  Hierusalem  composuit ,  M. 
p.  881.  —  Sepulcrum  Salomonis  in  monte  Syon,  A. 
p.  293.  —  Templum  Salomonis  in  urbe  Hierusalem, 
T.  XIV,  v,  p.  106;  T.  J.  p.  217;  F.  p.  356,  357;  F. 
V.  p.  4oo;  G.  p.  5 10.  —  Urbs  Bal  bac  a  Salomone 
conditur,  F.  p.  367.  —  Salomon  Deum  precatur,  F. 
p.  386,  G.  p.  525.  —  Castrum  Arsulh  a  Salomone 
conditum,  F.  p.  388. 

Salomon,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89. 

T  2f\ 


Digitized  by 


Google 


986 


INDEX  GENERÀLIS. 


Salomoniaccs,  C.  p.  685,  694,  697. 
Salpices,  F.  p.  478. 
Salpista  ,  F.  p.  394. 

Saltatrices  paganorum,  in  urbe  Antiochia,  A»  p.  252. 
Salumbria,  urbs  Macedoni»  (nuncSiu'vri),  F.  p.  33 1  cet 
annot.  b. 

Salumias,  castrum  Syriae  (nunc  Salim),  p.  477  et  an- 
not f.  —  Variae  nominis  formée  :  Salem,  p.  477»  an- 
not f;  —  Salome,  F.  p.  477. 

Salvator  mundi,  T.  A,  p.  i46;  T.  J.  p.  201.  —  Lan- 
cea  Salvatoris,  T.  X,  x,  p.  70,  71  ;  T.  D.  p.  70,  71; 
T.  A.  p.  147,  i5o,  T.  J.  p.  201 ,  202;  A.  p.  253, 
254;  =  Sepulcrum,  T.  A.  p.  160,  161;  =  imago  in 
ecclesia  Sancti  Pétri,  in  urbe  Antiochia,  T.  J.  p.  195 , 
216. 

Samaria,  urbs  Palaestinue,  A.  p.  261,  262;  =  a  rege 

Assyriorum  capto,  F.  p.  46 1. 
Samarzana,  urbs  Asiee,  T.  XIII,  it  p.  89.  —  Vid.  Sara- 

mania. 

Sambocus,  arbor,  F.  p.  475. 

Samosate,  oppidum  Asiae,  F.  p.  338. 

Samson,  F.  p.  376;  M,  p.  8o5.  —  Altéra  nominis 

forma  :  Sanson ,  M.  p.  80 5. 
Samson,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89. 
Samuel,  M.  p.  723. 

Samus,  insula,  C.  p.  647;  =  a  Veneticis  capta,  F. 
p.  470. 

Sancta  Maria  Pomensis,  T.  VI,  1,  p.  39;  T.  D.  p.  39. 

Sancta  Sanctorom,  F.  p.  383;  G.  p.  5oi. 

Sancti  pro  Cbristianis  debellanl  paganos  ,  T.  X,  îx, 
p.  69;  T.  D.  p.  69;  T.  XI,  vin,  p.  81;  T.  A.  p.  i5i; 
T.  J.  p.  173;  M.  p.  796;  =  prope  Dorylaeum  se 
ostendunl,  T.  J.  p.  i83  ;  G.  p  496;  =  contra 
Kerbogam  pugnant,  T.  XI,  vin ,  p.  81  ;  T.  A.  p.  i5i  ; 
T.  J.  p.  2o5;  M.  p.  83o,  835,  836  (vid.  Georgias, 
Mer  carias ,  Theodvrns ,  Dcmetrius ,  Mauricius } .  —  Sanc- 
torum  reliquiae  in  ecclesia  Sancti  Leoutii ,  A.  p.  289 , 
290;  =  reliquiae  in  Constantinopoli  urbe,  F.  p.  33 1 . 

Sancti  jEgidu  comes.  — Vid.  Raimandas,  cornes  Sancii 
Mgidii. 

Sancti  Abgentei  (Palatium),  extra  urbem  Conslauti- 

nopolim.  —  Boamundum  imperator  in  Sancto  Ar- 

genteo  recipi  jubet,  T.  J.  p.  178. 
Sancti  Geobgii  (Castrum),  T.  IX,  1,  p.  53  et  annot.  a; 

p.  ig4,  annot.  c;  p.  25o,  annot.  b;  p,  793,  annot. 

d.  —  Vid.  Monasteriam  Sancti  Georgii. 
Sancti  HelijE  (lurris),  in  portu  urbis  Laodiciae,  C. 

p.  712. 
Sanctimoniales,  F.  p.  323. 

Sancti-Paulensis  comes,  C.  p.  64a.  —  Vid.  Engel- 

randas  de  Sancto  Paalo. 
Sancti  Remigu  (Cella),  M.  p.  722.  —  Vid.  Cella  Sancti 

Remigii. 

Sancti  Simeonis  (Portus).  —  Vid.  Portas  Sancti  Simeonis. 
Sancto  Paulo  (Engelrandus  de),  miles,  A.  p.  276.  — 

Vid.  Engelrandas  de  Sancto  Paalo. 
Sancto  Valerico  (Bernardus  de),  miles,  T.  J.  p.  221. 

—  Vid.  Bernardas  de  Sahcto  Valerico. 
Sanctos  Abraham,  castellum  Syriae  (Hebron),  p.  4o3, 

annot.  d.  —  Cives  Sancti  Abraham,  F.  p.  4o3;  H. 

p.  563.  —  Vid.  Hebron. 
Sandalije,  T.  J.  p.  228;  C.  p.  7 1 3  et  annot.  b. 
Sanguis.  —  Equorum  et  asinorum  sanguinem  bibere, 

T.  I,  m,  p.  12;  T.  D.  p.  12;  T.  A.  p.  12a;  T.  J. 

p.  175;  A.  p.  258;  M.  p.  733.  —  Sanguis  in  alveo 


fluminis  Bardari,  C.  p.  608;  =  in  Rumine  Oronte, 
T.  VII,  111»  p.  48 ;  T.  D.  p.  48;  T.  A.  p.  i38;  T.  J. 
p.  19a;  M.  p.  787,  788;  =  in  urbe  Marra,  M. 
p.  849 ;  =  per  cisternas  Tripokos  nuit,  T.  XIII,  xn, 
p.  99;  T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  211;  A.  p.  285;  M. 
n.  856:  zzz  per  templum  Do  mini  fluit,  T.  XV,  nr, 
p.  109;  T.  D.  p.  109;  T.  A.  p.  160;  T.  J.  p.  2a3;  A. 
p.  3oo-,  F.  p.  359;  G.  p.  5i5;  C.  p.  698,  699;  M. 
p.  868,  869;  =  Cliristi,  T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D. 
p.  79  ;  T.  A.  p.  1 5o  ;  A.  p.  262 ,  a63 ,  265 ,  3o3  ;  =z 
Sanctae  Teclae,  A.  p.  290;  =  in  navibus  Sarraceno- 
rum,  F.  p.  453;  H.  p.  58i. 

Sansadole,  filius  Bagi  Seian,  F.  V.  p.  347.  —  Vid. 
Chems  Eddaalah. 

Sansidoles,  filius  Bagi  Seian.  G.  p.  497  et  annot.  e; 
p.  5oo.  —  Vid.  Chems  Eddaalah. 

Sanson,  M.  p.  8o5.  —  Vid.  Samson. 

Sanxadole,  filius  Bagi  Seian,  F.  V.  p.  347-  —  Vid. 
Chems  Eddaalah. 

Sanxadones,  filius  Bagi  Seian,  F.  p.  34o  et  annot.  b; 
G.  p.  5o4.  —  Vid.  Chems  Eddaalah. 

Sanzedolas,  filius  Bagi  Seian,  T.  X,  1 ,  p.  60;  T.  D. 
p.  60;  T.  A.  p.  i4a  ;  T.  J.  p.  192,  197;  z=  Kerbo- 
gam obtestatur,  T.  X,  1 ,  p.  60 ;  T.  D.  p.  60;  T.  A. 
p.  i42;T.J.p.  192,197,198. — Vid.  Chems  Eddaalah 

Saphirus,  lapis,  F.  p.  363. 

Sara.  —  Ejus  sepultura  in  Hebron,  F.  p.  379  et  an- 
not. b. 

Saraa,  urbs  Syriae,  F.  p  462. 
Saraceni,  S.  p.  888,  889,  890.  —  Vid.  Sarraceni. 
Saramania,  urbs  Asiae,  T.  D.  p.  89.  —  Vid.  Samar- 
zana. 

Sarcinje  peregrinornm,  F.  p.  336,  362,  366,  45i, 

477;  G.  p.  507,  5o8,  53o;  C.  p.  608,  710,  711; 

R.  p.  892  ;  =  Turcorum ,  F.  p.  471  i  G.  p.  5o5,  627, 

53 1,  536;  C.  p.  626;  S.  p.  888;  =:  Hermeoiorum, 

M.  p.  794. 
Sarcinarids  equus,  T.  J.  p.  i85. 
Sargindla,  G.  p.  52i  ;  C.  p.  639. 
Sardanaium,  castrum  Syriae  (nunc  Zerdena),  F.  p.  443 

et  annot.  a.  —  Turci  Sardanaium  obsident,  F. 

p.  447,  448;  H.  p.  579.  —  Sardanaium  a  Borse- 

quino  obsessum,  F.  p.  471* 
Sardids,  lapis,  F.  p.  363. 
Sardonix,  lapis,  F.  p.  363. 
Saredatha,  p.  443,  annot.  a.  —  Vid.  Sardanaium. 
Sarepta  Sydooiae,  urbs  Syriae  (nunc  Sarfend),  F.  p.  352 

et  annot.  h;  G.  p.  5o8. 
Sarpend,  urbs  Syriae,  p.  352,  annot.  h.  —  Vid.  Sa- 

repla. 

Sargon,  rex  Assyriorum,  F  p.  461. 

Sarmit  ,  oppidum  Syriae.  —  Turci  victi  ab  Antiochenis 
juxta- Sarmit,  F.  p.  43o. 

Sarracena  moneta ,  A.  p.  278  ;  =  lingua,  F.  V.  p.  388. 

Sarracenus.  —  Sarraceni  obtinent  Hierusalem,  T.  J. 
p.  169;  =  Boamundum  aggrediuntur,  prope  Dory- 
laeum, T.  III,  m,  p.  26;  T.  D.  p.  26;  T.  A.  p.  128, 
*  129;  T.  J.  p.  18a,  i83;  A.  p.  a4o;  M. p.  763;  =  a 
Petro  de  Roas  fugati,  T.  IV,  v,  p.  33;  T.  D.  p.  33; 
T.  A.  p.  j  32  ;  M.  p.  770.  —  Castra  Sarracenoram 
prope  Eufraten ,  F.  p.  338.  —  Sarraceni  in  urbe  An- 
tiochia ecclesiam  Sancii  Pétri  machoinariam  faciunt, 
A.  p.  254;  =  congregati  ad  auxiliandum  Antiocbia?, 
T.  V,  vu,  p.  37-38;  T.  D.  p.  37-38;  T.  A.  p.  iU;  T. 
J.p.  187,  i88;A.p.  25o,  281  ;  S.  p.  888,890;  =le- 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


987 


gati,  S.  p.  889;=  delitescunt  in  cavernis,  M.  p.  781. 
—  Sepultura  Sarracenorum ,  A.  p.  249.  —  Sa  rr  ace  ni 
a  Francis  in  urbe  Autiocbia  occisi',  T.  IX,  vi,  p.  58; 
T.  D.  p.  58;  T.  A.  p.  i4î;T.  J.  p.  197;  A.  p.  a5a; 
G.  p.  5oo;  =  a  Kerboga  congregati,  T.  X,  1,  p.  59; 
T.  D.  p.  59;  T.  A.  p.  142;  T.  J.  p.  197;  F.  p.  349; 
G.  p.  5oo;  M.  p.  808.  —  Civitates  Sarracenorum, 
A.  p.  262,  278;  =  quoddam  castrum  a  Raimundo 
Pilelo  captum,  T.  XII,  11,  p.  84;  T.  D.  p.  84;  T.  A. 
p.  i52;  T.  J.  p.  206;  M.  p.  838.  —  Sarraceni  prope 
Marram  congregati,  T.  XII,  m,  p.  85;  T.  D.  p.  85; 
T.  XIII,  11 ,  p.  90;  T.  D.  p.  90;  T.  XIII,  iv,  p.  92;  T. 
D.  p.  92  ;  T.  XIII,  v,  p.  93;T.  D.  p.  93;  T.  A.  p.  i52, 
i53;  T.  J.  p.  207;  M.  p.  838;  =  e  civitate  Albara, 
T.  Xn,  v,  p.  86;  T.  D.  p.  86;  T,  A.  p.  i53;  T.  J.  p. 
207  ;  A.  p.  266  ;  =  civitalis  Marrae  capite  truncati  vel 
servi  facti.  T.  XIII,  v,  p.  93;  T.  D.  p.  93;  T.  A.  p. 
i54,  1 55;  T.  J.  p.  208,  209;  A.  p.  268,  270,  271 , 
272;  F.  p.  352  ;  M.  p.  848,  849.  —  Corpora  Sarra- 
cenorum manducant  Cbrisliani,  T.  XIII,  v,  p.  94  ;  T. 
D.  p.  94;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  209;  A.  p.  271; 

F.  p.  352;  G.  p.  498;  M.  p.  85o.  —  Sarraceni 
régis  Caesareae,  A.  p.  272,  273;  =  in  valle  Des- 
sein, T.  XIII,  ix,  p.  96;  T.  D.  p.  96;  T.  A.  p.  i56, 
157;  T.  J.  p.  210;  A.  p.  274,  275;  M.  p.  852;  = 
in  castro  Arcba,  T.  XIII,  x,  p.  97;  T.  D.  p.  97; 
T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  210;  A.  p.  275,  276,  277, 
278;  =  aliquot  baptizantur,  A.  p.  278;  =  Tor- 
tosœ  urbis ,  T.  XIII ,  x  -  xi .  p.  98  ;  T.  D.  p.  98  ;  T.  A. 
p.  157;  T.  J.  p.  an;  A.  p.  276;  M.  p.  854;  =  Su- 
rianos  opprimunt,  A.  p.  288;  =  Tripoleos,  T. XIII, 
x,  p.  98;  T.  D.  p.  98;  T,  XIII,  xii,p.  99,  100;  T. 
D.  p.  99,  100;  T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  210,  211;  A. 
p.  285  ;  =  facile  Christianos  in  via  secus  mare  retinere 
possunt,  A.  p.  288  ;  =  per  mare ,  A.  p.  290  ;  =  urbem 
Ramam  dimittunt,  T.  XIII,  xm,  p.  102;  T.  D.  p.  102; 
T.  A.  p.  1 58 ;  T.  J.  p.  2 1 2  ;  À.  p.  29 1 ,  292  ;  F.  p.  354  ; 

G.  p.  5o8;  M.  p.  859  ;  =  Tancreduni  aggrediuniur, 
T.  J.  p.  2 1 7,  2 18  ;  =  obsessi  in  urbe  Hierusalem ,  T. 
A.  p.  159;  T.  J.  p.  221,  222;  A.  p.  293;  G.  p.  5i3, 
5 1 4  ;  =  ecclesiam  Sanctae  Maria?  in  monie  Syon  de- 
struunt,  G.  p.  5i  1;  =  Templum  Domini  venerantur, 
F.  p.  357,  36o;  =  aggrediuntur  milites  prope  Jop- 
pen,  T.  XIV,  n,  p.  io3,  io4;  T. D.  p.  io3,  io4;  T. 
A.  p.  159;  A.  p.  295;  =  insidiantur  prope  puteos, 
T.  XIV,  m,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5;  T.  A.  p.  160;  A. 
p.  294.  —  Ludibria Sarracenorum  in  Christianos,  G. 
p.  5i3.  — Sarraceni,  super  mûris  Hierusalem,  Ma- 
homet in  hasla  portant,  et  crucem  frangunt,  T.  XIV, 
iv,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5;  A.  p.  297  ;  =  muniunt  ur- 
bem Hierusalem,  T.  XV,  i,p.  107;  T.  D.  p.  107;  T. 
A.  p.  160;  A.  p.  298;  =  caplivi  ligna  affermit,  T. 
XV,  1 ,  p.  107  ;  T.  D.  p.  107  ;  A.  p.  297.  —  Sarracenus 
speculator  a  Gbrislianis  occiditur,  T.  XV,  11 ,  p.  107  ; 
T.  D.  p.  107.  —  Sarraceni  in  urbe  Hierusalem  fortiter 
prœliantur,  T.  XV,  m,  p.  108,  109;  T.  D.  p.  108, 
109;  T.  J.  p.  220,  221,  222,  223;  A.  p.  299;  F. 
p.  358,  359 ;  G.  p.  5i4,  5i5;  =  de  turri David  As- 
calonem  a  Raimundo  illaesi  ducuntur,  T.  XV,  iv, 
p.  109;  T.  D.  p.  109;  T.  A.  p.  160;  T.  J.  p.  224;  A. 
p.  3oo;F.  p.  36i-,G.  p.  5i5;M.  p.  867,  868;  =  in 
urbe  Hierusalem  a  Christianis  occisi,  T.  XV,  iv, 
p.  109,  no; T.  D.p.  109,  no;T.  A.  p.  160,  161; T. 
J.  p.  221,  222,  223;  A.  p.  3oo;F.  p.  35g,  36o;G. 
p.  5 1 5  ;  M.  p.  869.  — Cadavera  Sarracenorum  cre- 


mata,  T.  XV,  v,  p.  110;  T.  D.  p.  110;  T.  A.  p.  161  ; 
F.  p.  359;  G.  p.  5 16;  M.  p.  869;  =  i'œtentia  cor- 
pora, F.  p.  366.  — Sarracenorum  pugnœ,  T.  XVI, 
1,  p.  11 1;  T.  D.  p.  m;  T.  A.  p.  161;  A.  p.  3o5;  F. 
p.  407  ;  H.  p.  564-  —  Sarraceni  ab  Afdhal  congre- 
gati, G.  p.  517  ;  =  episcopum  Martaronensem  appre- 
hendunt,  T.  XVI,  11,  p.  112;  T.  D.  p.  112;  T.  A. 
p.  162;  A.  p.  3oi,  3o6;  =  Ascalonem  pecudes  mit- 
tunt,T.  XVI,  m,  p.  n2;T.  D.  p.  1 13;  T.  A.  p.  162  ; 
A.  p.  3o3,  3o4,  3o6;  F.  p.  362  ;  G.  p.  517;  =  prope 
Ascalonem  a  Francis  vincuntur,  T.  XVI,  vi,  p.  1 1 5 ; 
T.  D.  p.  n5;  T.  A.  p.  162,  i63;  T.  J.  p.  225;  A. 
p.  3o4  ;  F.  p.  362 ,  363  ;  G.  p.  5 1 7 ,  5 1 8  ;  =  Christia- 
nos euntes  cum  Balduino  et  Boamundo  aggrediuntur, 
F.  p.  365,  366;  H.  p.  55o,  55 1;  =  contra  Baldui- 
nuni  congregati,  F.  p.  373;  G.  p.  52o;  G.  V.  p.  542  ; 
H.  p.  552  ;  =  prope  Baruth  congregati,  F.  p.  375, 
376,  377  ;  G.  V.  p.  542;  H.  p.  553, 554;  =  in  cavernis 
se  occultant,  F.  p.  379;  G.  p.  522,  H.  p.  555;  = 
Christiani  fiunt,  F.  p.  379,  G.  p.  522;  H.  p.  555; 
=  urbis  Segor,  F.  p.  38o.  —  Civitates  Sarracenorum, 

F.  p.  383,  388.  —  Terram  Sanctam  Sarraceni 
àggrediuntur,  F.  p.  383;  =  Francos  Arsuth  aggre- 
dientes  in  cruce  appendunt,  F.  p.  388;  H.  p.  558; 
=  Civitatem  Arsulli  Balduino  reddunt,  F.  p.  388;  F. 
V.  p.  389;  G.  p.  527;  H.  p.  558;  =  urbis  Cœsareae 
occisi  atque  igne  cremati,F.  p.  389,  390;  G.  p.  527; 
H.  p.  558,  559;  =  bisanteos  occultant  intra  se,  F. 
p.  390  ;  G.  p.  527  ;  H.  p.  559.  —  Archadius,  episco- 
pus  Sarracenorum ,  F.  p.  889  et  annot.  d;  G.  p.  527  ; 
H.  p.  559.  —  Sarraceni  contra  Francos  veniunt 
usque  Joppen,  F.  p.  391,  392,  393,  394  ♦  396; 

G.  p.  528,  529,  53o,  53 1  ;  H.  p.  559,  56o,  56i  ; 
=  contra  Christianos  congregati,  F.  V.  p.  397, 
4oo;  G.  p.  53 1  ;  =  in  Tortosa  urbe  occisi,  F.  p.  399; 

G.  p.  532  ,  533  ;  =  contra  Joppen  congregati  atque 
victi,  F.  V.  p.  4o3,  4o4,4o5;  G.  p.  535,  536;  H. 
p.  563,564;=  inurbeAcrase  defendunt,  F.  p.  4o6; 

H.  p.  564  ;  =  reddunt  urbem  Acram ,  F.  p.  407,  4o8 ; 

G.  p.  537  ;  H.  p.  565  ;  =  contra  Tancredum  ante  Ar- 
tasium  congregati,  F.  p.  4i  1;  H.  p.  565;  =  a  Bal- 
duino victi ,  F.  p.  4 1 4  ;  G.  p.  54 1  ;  H.  p.  566.  —  Na- 
ves  Sarracenorum  capta?,  F.  p.  4i5,  453;  H.  p.  567. 

—  Sarraceni  a  Joppitis  victi,  F.  p.  417;  H.  p.  568. 

—  Alexius  inimicus  Sarracenorum,  H.  p.  568.  — 
Sarraceni  in  urbe  Tripoli  occisi ,  F.  p.  420  ;  H.  p.  569  ; 
=  Barutb  Christianis  dedunt,  H.  p.  569  ;  =  in  portu 
Tyri  Christianis  peregrinis  obsunt,  F.  p.  Z»22;  =  a 
Balduino  in  urbe  Tyro  obsessi ,  F.  p.  424  ;  H.  p.  570  ; 
=  subditi  a  Christianis  recedunt,  F.  p.  427,  473; 

H.  p.  571;  =  urbem  Hierusalem  adeunt,  F.  p.  4^7; 
H.  p.  571.  —  Quidam  Sarracenus  Maududum  in- 
terimit,  F.  p.  428  et  annot.  b;  H.  p.  571.  —  Sarraceni 
auferunt  terras  Christianis,  F.  p.  434;  H.  p.  574;  = 
lugent  mortem  Balduini,  F.  p.  436;  H.  p.  575;  = 
pugnare  contra  Balduinum  II  récusant,  F.  p.  44 1; 
H.  p.  576;  =  habent  facultatem  vendeudi  in  urbe 
Hierusalem,  F.  p.  445;  H.  p.  578;  =  gaudent  de 
capto  Balduino,  H.  p.  58o;  =  Joppen  obsident,  F. 
p.  45o,  45 1;  H.  p.  58o;  =  victi  prope  Azotum,  F. 
p.  45 1;  H.  p.  58 1;  =  a  Veuelicis  navali  praelio  victi, 
F.  p.  452 , 453  ;  H.  p.  58 1 , 58 2  ;  =  a  Christianis  fugati , 
F.  p.  458;  H.  p.  584,  585.  —  Sarraceni  urbis  Tyri, 
F.  p.  465 ,  466 ,  468.  —  Feminae  Sarracenaea  Francis 
uxores  ducuntur.  F.  p.  468.  —  Sarraceni  prope  As- 


Digitized  by 


988 


INDEX  GENERALIS. 


calonem  victi,  F.  p.  474;  =  urbis  Raphani»,  F. 
p.  48o.  —  Terra  Sarracenorum ,  T.  V.  p.  37;  T.  D. 
p.  37 ;  T.  VI,  11 , p.  3g  ;  T.  D.  p.  3g ;  T.  VII,  1,  p.  45  ; 
T.  D.  p.  45;  T.  IX,  iv,  p.  56;  T.  D.  p.  56;  T.  XI,  ix, 
p.  8a  ;  T.  D.  p.  8a,  83;  T.  XII,  1,  p.  83;  T.  XII,  11, 
p.  84  ;  T.  D.  p.  84  ;  T.  XII ,  v,  p.  86  ;  T.  D.  p.  86  ;  T. 
XIII,  v,  p,  94;  T.  D.  p.  94;  T.  A.  p.  i33,  i34, 137, 
i4i»  i5a,  153;  T.  J.  p.  187,  188,  191,  196,  ao6, 
207;  A.  p.  378;  F.  p.  365;  G.  p.  5i8;  H.  p.  55o; 
M.  p.  778,  781,799,835,837,  838,  83$ ,  84o.— 
Sarracenus  quidam  a  duce  Godefrido  in  duas  partes 
divisus ,  T.  D.  p.  47  ;  A.  p.  249  ;  C.  p.  646  ;  M.  p.  786 , 
787,  868.  —  Sarracenus  (vox  contumeliosa),  T.  J. 
p.  188. 
Sartago,  M.  p.  834. 

Sarthan,  p.  443,  annot.  a.  —  Vid.  Sardanaium. 
Sarthana  ,  p.  443 ,  annot.  a.  —  Vid.  Sardanaium. 
Satanas,  T.  VII,  m,  p.  48.  —  Altéra  nominis  forma: 

Sathanas,  T.  D.  p.  48*. 
Satancs,  rex  Antiochiae,  T.  XIII,  11,  p.  89. 
Sathanas  ,  T.  D.  p.  48.  —  Vid.  Satanas. 
Satrapa  ,  F.  p.  345 ,  429 ,  472  ;  C.  p.  664 »  667,  670. 
Sadl,  rex  Juda,  C.  p.  ,653;=  Agag  pepercit,  G. 

p.  5i5. 

Saumarios,  T.  A.  p.  18a;  S.  p.  888.  —  Vid.  Sagmarius, 
Saumerius. 

Sadmerios,  T.  IV,  vi,  p.  34;  T.  A.  p.  i3a;  A.  p.  288. 

—  Vid  Sagmarius,  Saumarias. 
Saxonbs,  populus  Germanise.  —  Dux  Saxonum,  F.  . 

p.  48o.  —  Peregrini  Saxones,  G.  p.  4g3. 
Saxonia  (cornes  quidam  de)  comitem  Sancti  iEgidii 

aegrum  invisit,  T.  J.  p.  i84;  A.  p.  24 1. 
Scabrica  (Bertrannusde).T.  J.p.  181.  —  Vid.  Bertran- 

nus  de  Scabrica. 
Scagci,  iudus,  A.  p.  260;  F.  p.  3/18,  454;  G.  p.  5o4; 

C.  p.  667;  M.  p.  791. 
Scafardus  Pons,  T.  A.  p.  123.  —  Vid.  Scaphardus Pons. 
Scala.  —  Uluntur  Franci  scalis  in  Tarsi  obsidione ,  C. 
p.  63a  ;  =  in  Antiochiae  assultu  ,  T.  IX ,  v,  p.  56 ,  57  ; 
T.  D.  p.  56,  57;  T.  A.  p.  1  Ai;  T.  J.  p.  196,  197;  A. 
p.  25i;  F.  p.  343,  35o;  G.  p.  499;  M.  p.  799,  800; 
=  in  obsidione  urbis  Marrae,  T.  XIII,  h-v,  p.  90, 
92,  93 ;  T.  D.  p.  90,  92,  g3;  T.  A.  p.  i54,  i55;  T. 
J.  p.  208,  209;  A.  p.  268,  269;  C.  p.  679;  M. 
p.  847;  =  in  obsidione  Hierosolvmitana ,  T.  XIV,  1, 
p.  1  o3  ;  T.  D.  p.  1  o3  ;  T.  XV,  m ,  p.  1 09  ;  T.  D.  p.  1 09  ; 
T.  A.  p.  159;  T.  J.  p.  218,  219,221;  A. p.  293,298, 
299;  F.  p.  357,  358;  G.  p.  5i3,  5i5,  C.  p.  688, 
689,  69a;  M.  p.  864  »  866;  =  in  obsidione  urbis 
Cayphae,  T.  J.  p.  aa6;  C.  p.  704  ;  =  in  obsidione 
urbis  Caesareae ,  F.  p.  389 ,  390 ;  G.  p.  5a7  ;  H.  p  558  ; 

in  obsidione  urbis  Tripoleos ,  F.  p.  4ao  ;  H.  p.  569  ; 
=  in  obsidione  Laodiciœ.  C.  p.  707.  —  Scalae  Tur- 
corum,  C.  p.  66a.  —  Scalae  Babyloniorum  ante  Jop- 
pen,  F.  p.  429,  43o;  H.  p.  572  ;  =  Turcorum  in  ob- 
sidione castelii  Kbarpert,  H.  p.  582.  —  Jacobi  scala, 
C.  p.  700.  » 
Scalonia  ,  civitas  Syriae,  T.  XV,  iv,  p.  109  ;  T.  D.  p.  109  ; 
T.  XVI,  i-ii,  p.  111-112;  T.  D.  p.  111-iia;  T. 
XVI,  vi,  p.  1 15;  T.  D.  p.  1 15.  —  Vid.  Ascalo. 
Scandalion  ,  caslrum  Syriae ,  a  Balduino  aedificatur,  F. 
p.  435  ;  G.  V.  p.  543  ;  H.  p.  574.  —  Altéra  nominis 
forma  :  Campus  Leonis,  F.  p.  435;  H.  p.  574. 
Scapha,  T.  J.  p.  ai5;  F.  p.  377;  G.  p.  498,  535;  H. 
p.  553,  554; C.  p.  681. 


Scaphardus  Pons,  T.  I,  vu,  p.  i5;  T.  A.  p.  ia3.  — 
Pelagus  Scaphardum,  M.  p.  740.  —  Variai  nominis 
formée  :  Capbardus  Pons,  T.  D.  p.  i5;  —  Scafardus 
Pons,  T.  A.  p.  ia3.  —  Scaphatus  Pons,  T.  J.  p.  176. 

ScAPHATDs  Pons,  T.  J.  p.  176.  — Vid. Scaphardus  Pons. 

Scapola,  T.  I,  1,  p.  10;  T.  D.  p.  10;  T.  I,  vu,  p.  i5; 
T.  IV,  1,  p.  a9  ;  T.  D.  p.  a9;  T.  IV,  11,  p.  3o;T.  D. 
p.  3o ;  T.  V ,  vu ,  p.  38 ;  T.  D.  p.  38 ;  T.  XIV,  n,p.  io4; 
T.  D.  p.  io4;  T.  A.  p.  îai,  ia3,  i34,  i5g;  T.  A. 
p.  170,  174,  176,  i83,  i84,  188, 191;  H.  p.  564; 
M.  p.  787. 

Scara  ,  F.  p.  348,  39a. 

Scabioth  (Judas),  A.  p.  a8o.  —  Vid.  Judas  Scarioth. 

Sceda,  F.  p.  396.  —  Vid.  Scedula. 

Sceddla,  F.  p.  396,  474;  G.  p.  53o,  53 1;  M.  p.  811. 

—  Vid.  Sceda. 

Scerogorgo  ,  castrum  Asiae  (nunc  Eski-Kale) ,  T.  J.  p.  1 74. 

—  Vid.  Exerogorgo. 

ScHAKKAB,  vicUS,  p.  447*  a3an0^  9* 

Schaysar ,  urbs  Syriae  ad  Orontem,  p.  95,  annot./;  M. 

p.  85i,  annot.  b.  —  Vid. Xœsarea. 
Scinci,  vermes,  F.  p.  484. 
Sciphati,  monetae  genus,  T.  J.  p.  aï  a. 
Scipio  (Publius)  urbem Carlhaginem  diruit,  F.  p.  461. 
Scitale  (seu  scytale),  serpentis  genus,  F.  p.  484. 
Scithia,  regio  Asiae,  F.  p.  3ao,  475. 
Scitia,  regio  Asiae,  F.  p.  475.  —  Vid.  Scithia. 
Scitopolis,  urbs  Syriae  (nunc  Bisan),  F.  p.  462,  477  ; 

p.  703 ,  annot.  c.  —  Vid.  Besan. 
Sclavani,  populus,  T.  H,  iv,  p.  1 9  ;  T.  D.  p.  1 9  ;  T.  J. 

p.  178.  —  Vid.  Sclavi 
Sclavani  a,  regio,  T.  I,  v,  p.  i3;  T.  D.  p.  i3;  T.  II, 

m,  p.  18; T.  D.  p.  18; T.  A.  p.  i33;T.  J.p.  175?  A. 

p.  235,  236.  —  Varias  nominis  forroae  :  Scia  vin  j'a ,  T. 

D.  p.  i3,  18;  T.  A. p.  123; — Sclavonia ,  T.  J.  p.  175, 

178;  A.  p.  235,  236. 
Sclavi,  populus,  T.  D.  p.  19;  T.  J.  p.  178;  A. p.  236; 

=  comitem  Raimundum  aggrediuntur,  A.  p.  236;  = 

in  exercitu  imperatoris,  A.  p.  a46.  —  Vid.  Sclavani. 

—  Rex  Sciavorum,  A.  p.  a36  (vid.  Bodinus). 
Sclavinia  ,  regio ,  T.  D.  p.  1 3 ,  1 8  ;  T.  A.  p.  1  a3.  —  Vid. 

Sclavania. 

Sclavonia,  regio,  T.  J.  p.  175, 178;  A.  p.  a35,  a36. 

—  Vid.  Sclavania. 

Scodra,  urbs  Dalraatiae  (nunc  Scutari),  p.  a36  et  an- 
not. a. 

Scorpio,  verrais,  F.  p.  484.  — Cauda  Scorpionis,  T.  J. 

p.  aa4;  F.  p.  476;  C.  p.  701  et  annot.  b. 
*  Scothi  peregrini,  F.  p.  337.  —  Vid,  Scotti. 
Scorri  sculptores,  C.  p.  661.  —  Vid.  Scothi. 
Script dra  ,  T.  J.  p.  1 72  ;  F.  p.  344  ;  G.  p.  5a5  ;  H.  p.  55i , 

555,  556,  557,  564,  566,  574,  579;  C.  p.  700; M. 

p.  738,  8a8. 

Scrofa,  machina  bellica,  F.  p.  333.  —  Vid.  Scropha. 
Scropha,  machina  in  obsessione  urbis  Hierusalem ,  F. 

p.  358;  G.  p.  5i3. 
Sculptores,  C.  p.  661. 

Scdtari,  urbs  Dalmatiae,  p.  a36,  annot.  e.  —  Vid. 

Scodra. 
Scdtblla  ,  C.  p.  670. 

Scutigir.  —  Scutigeri  ventres  Sarracenorum  aperiunt, 

F.  p.  359;  G.  p.  5 16.  —  Sculiger  quidam  factus 
miles,  F.  p.  391.  —  Vid.  Armiger. 

Scotom,  T.  J.  p.  aao;  F.  p.  38g,  3g3,  3g5, 437, 472; 

G.  p.  5i4,  5a9,  53o,  54i;  H.  p.  558;  C.  p.  6a4, 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


989 


691;  M.  p.  74i,  787,  791,  797,  83a,  846.  —  Vi  . 
Ctypeus. 

SCYLLA  ,  C.  p.  669. 

Scytale  ,  serpe  n  lis  genus,  F.  p.  484- 
Scythia.  —  Vid.  Scithia,  Scitia. 

Sebasta,  urbs  Syriœ,  C.  p.  690.  —  Vid.  II.  Neapolis, 
Scbastia. 

Sebastia,  urbs  Syriœ,  T.  J.  p.  319.  —  Vid.  II.  Nea- 

polis,  Sebasta. 
Segbetum  régis  celare,  etc.  T.  J.  p.  172. 
Segdris,  C.  p.  707;  =  ad  viam  aperiendam,  T.  A. 

p.  1 26;  T.  J.  p.  180;  M.  p.  755 ;  =navium,  A.  p.  298. 

—  Vid.  Accettu. 
^Sedechias,  rex  Juda,  F.  p.  46a. 

Sedidm,  civitas  Syriœ  (nunc  Suweidijeh  sive  Seitunijeh), 
p.  639 ,  annot.  e.  —  Tancredus  Sedio  potitur,  C.  p.  639. 

—  Dux  Godrefridus  Sedium  occupât,  C.  p.  65o. 
Sbdulics,  auctor  Carminis  Paschalis,  T.  J.  p.  17a  et 

annot.  d. 

Segor,  villa  Syriœ  (nunc  GhorSafieh),  p.  38ot  annot. 
a.  —  Baîduinus  Segor  venil,  F.  p.  38o  ;  F.  V.  p.  38o. 

—  Segor  finis  maris  Mortui ,  F.  p.  43a. 
Seitunijeh,  civitas  Syriœ,  p.  639,  annot.  e.  —  Vid.  S$- 

dium. 

Sbleucia  ,  urbs  Asiœ,  F.  p.  48a. 
Seleocus  urbcm  Antiochiam  condidit,  F.  p.  339. 
Sella,  T.  D.  p.  47;  F.  p.  377;  H.  p.  56o;  C.  p.  647, 
671. 

Sem  (Vallis  de),  T.  A.  p.  i56.  —  Vid.  Desserti,  Desem, 
Issem. 

Semelimilecb,  dux  militiœ  Babyloniensis  t  G.  p.  53g  et 

annot.  d.  —  Vid.  Semelmul,  Afdkal. 
Semelmuc,  princeps  militiœ  Babyloniensis,  H.  p.  566. 

—  Vid.  Semelmul,  Afdhal. 

Semelmuch,  dux  militiœ  Babyloniensis,  H.  p.  565.  — 
Vid.  Semelmul,  Afdhal. 

Semelmol,  dux  militiœ  Babyloniensis,  F.  p.  4i4  et  an- 
not. a;  G.  p.  539,  54 1;  H.  p.  565,  566.  —  Variœ 
nominis  formae:  Semelimilech ,  G.  p.  539;  —  Semel- 
muc, H.  p.  566;  — Semelmucb,  H.  p.  565;  —  Se- 
melmulch ,  G.  p.  54 1 .  —  Vid.  Afdhal 

Semelmolch  ,  dux  militiœ  Babyloniensis ,  G.  p.  54 1 .  — 
Vid.  Semelmul,  Afdhal. 

Semicanus  (vox  contumeliosa) ,  T.  XI,  11,  p.  76;  T  D. 
p.  76;  T.  A.  p.  149. 

Semita  diabolicœ  montanœ,  T.  A.  p.  i3aj  M.  p.  770. 

—  Semitas  prope  Antiochiam  Turcis  claudit  Tancre- 
dus, T.  IX.  11,  p.  53,  54;  T.  D.  p.  53,  54;  T.  A. 
p.  139,  i4o;  T.  J.  p.  194,  195;  M.  p.  794.  —  Se- 
mitœ  civitatis  Antiocbiœ,T.  A.  p.  i4a.  —  Semita  cas- 
telli  in  valle  Dessem,  A.  p.  274.  —  Semitœ  Mesopo- 
tamiœ,  F.  p.  409.  —  Draco  circa  semitas  delitet,  per 
quas  elephas  graditur,  F.  p.  475. 

Sbnbscalcus  episcopi  Podiensis ,  occisus  a  Turcis ,  T.  VI , 

up.  39;  T.  D.  p.  3g;  T.  A.  p.  i34;  T.  J.  p.  188;  A. 

p.  a44;  M.  p.  779.  —  Vid.  Dapifer. 
Sbnex  gelidus  (Saturnus?),  C.  p.  665. 
Senhadolcs,  filius  Bagi  Seian,  T.  J.  p.  19a.  —  Vid. 

Chems  Eddaulah. 
Senior, T.  I,  ni,  p.  11;  T.  D.  p.  n;T.  II,  vi,  p.  ao; 

T.  III ,  p.  a5  ;  T.  D.  p.  a 5  ;  T.  IV.  m ,  p.  3 1  ;  T.  D.  p,  3 1  ; 

T.  IV,  iv,  p.  3a;  T.  D.  p.  3a  ;  T.  V,  m,  p.  36;  T. 

VI,  iv,  p.  4o;  T.  D.  p.  4o;  T.  VI,  v,  p.  4i;  T.  D. 

p.  4i;T.  VI,  xi,  p.  45 ;  T.  D.  p.  45 ;  T.  VII ,  1 ,  p.  46 ; 

T.  D.  P.  46;  T.  VII,  x,  p.  49;  T.  D.  p.  4g;  T.  VIII, 


1,  p.  5o;  T.  D.  p.  5o;  T.  VIII,  11,  p.  5i;  T.  D.  p.  5i; 
T.  IX,  m,  p.  54;  T.  D.  p.  54;  T.  X,  ix,  p.  68; 
T.  D.  p.  68;  T.  XI,  1,  p.  7.5;  T.  D.  p.  75;  T.  XI,  v, 
p.  78;  T. D.  p.  78;  T.  XII,  1,  p.  83-84;  T.  D.  p.  83- 
84;  T.  XII,  vi,  p.  87  88;  T.  D.  p.  87-88;  T.  XIII, 
v,  p.  94  ;  T.  D.  p.  g4;  T.  XIII,  xi ,  p.  98;  T.  D.  p.  98; 
T.  XIII,  xn,  p.  100;  T.  D.  p.  îoo;  T.  XIII,  xiii, 
p.  ioa;T.  D.  p.  ioa;T. XIV,  iv, p.io5;T.  D.p.  io5; 
T.  XV,  1,  p.  106;  T.  D.  p.  107;  T.  XVI,  11,  p.  112, 
n3;  T.  D.  p.  112,  n3;  T.  A.  p.  îaa,  ia8,  i3i, 
i33,  i34,  i35,  i36,  137,  i4o,  i46,  149,  i5a, 
i53,  i54.  i58,  i59, 160,  i6a;  A.  p.3o6;  M. p.  8a4, 
8a5. 

Sensadolo,  Clius  Bagi  Seian,  S.  p.  889  et  annot.  h.  — 
Vid.  Chems  Eddaulah. 

Sensadolds,  filius  Bagi  Seian,  T.  A.  p.  i4a,  i43;  M. 
p.  809  et  annot.  a;  p.  810.  —  Vid.  Chems  Eddaulah. 

Seon,  rex  Amorreorum,  M.  p.  81  a. 

Sephchbt,  locus  seu  fluvius  Ciliciœ,  C.  p.  63g. 

Sbphoris,  urbs  Palœstinœ,  F.  p.  46a,  477. 

Sepulgrdm,  regum  Judœorura,  A.  p.  a 53  î  =  Virginis, 
in  valle  Josaphat,  T.  J.  p.  a  17;  G.  p.  5i  1  et  annot.  h; 
=  sancti Stephani ,  A.  p.  ag3  ;  =  Mennonis,  F.  p.  479  ; 
=  Rachel,  F.  p.  38 1  et  annot.  e;  G.  p.  5i  1;  =  Ma- 
homet, M.  p.  878. 

Sspolcrcm  sanctum.  —  Sepulcri  sancti  via ,  T.  1 , 1 ,  p.  9 , 
10;  vu,  p.  i5,  16;  T.  D.  p.  9,  i5,  16;  T.  II,  m, 
p.  18 ;  T.  D.  p.  18;  T.  X,  xn,  p.  73 ;  T.  D.  p.  73;  T. 
XII,  1,  p.  83;  T.  D.  p.  83;  T.  XII,  vi,  p.  88;  T.  D. 
p.  88;  T.  XIII,  vi,  p.  94;T.D.  p. 94;  T. XIII,  vu, 
p.  95;  T.  D.  p.  95; T.  A.p.iai,  ia3,i26,  i54,>56; 
T.  J.  p.  173,  174.  176,  178,  180.  ao3,  206,  ao8, 
aog;  M.  p.  728,  731,  739,741*743,817,837,843, 
844,  85o.  —  Sepulcri  sancti  iter,  T.  VI,  iv,  p.  4o; 
T.  D.  p.  4o;  T.  VII,  m,  p.  47;  T.  D.  p.  47;  T.  XI, 
11 ,  p.  75  ;  T.  D.  p.  75  ;  T.  XII ,  vi ,  p.  87  ;  T.  D.  p.  87  ; 
T.  A.  p.  i38,  149,  i5a,  i53;T.J.p.  171,  176,303, 
ao6 ,  307  ;  M.  p.  8a3.  —  Fidelitas  Sepulcri  sancti ,  T. 
IV,  iv,  p.  32;  T.  D.  p.  32;  T.  VIII,  11,  p.  5i;T.  D. 
p.  5i;T.  A.  p.  i3i;  T.  J.  p.  i85;  M.  p.  768.  —  Vir- 
tus  Sepulcri,  T.  VII,  m,  p.  48;  T.  D.  p.  48;T.  A. 
p.  139,  i54.  — ,Nomen  Sepulcri  sancti,  T.  XI,  vin , 
p.  81;  T.  D.  p.  81;  T.  XII,  1,  p.  83;  T.  D.  p.  83;  T. 
XII,  11,  p.  84;  T.  D.  p.  84;  T.  XIII,  11,  p.  90;  T.  D. 
p.  90;  T.  XIII,  ix,  p.  97;  T.  D.  p.  97 ;  T.  XIII,  11, 
p.  99;  T.  D.  p.  gg;  T.  XIV,  n,  p.  io4;  T.  D.  p.  io4; 
T. XVI, m,  p.  n3;  T. D.p.  n3;T.  XVI,  iv,  p.  u4; 
T.  D.  p.  n4;T.  A.  p.  i36,  i48,  i5i;  T.  J.  p.  175, 
2o5  ;  A.  p.  3o6  ;  C.  p.  664. — Exercitus  Sepulcri  sancti , 
T. XIV,  1,  p.  io3;  T.  D.p.  io3.  —  Peregrini  Sepulcri, 
T.  XVI,  m,  p.  n3;  T.  D.  p.  n3;  M.  p.  746,  747. 
748,  74g.  —  Sepulcrum  sanctum  adjuvans  Christia- 
nos.T.  XIV,  1,  p.  io3;  T.  D.  p.  io3.  —  Adjutorium 
Sepulcri,  T.  J.  p.  191.  — Vindicta Sepulcri,  A.  p. 307. 
—  Liberare  Sepulcrum  sanctum,  T.  XIV,  iv,  p.  io5; 
T.  D.  p.io5;  T.  J.p.  173,  174,3100;  F.  p.  35i;  M. 
p.  79g.  —  Eradere  Sepulcrum ,  F.  p.  463  ;  G.  p.  5 1 7  ; 
H.  p.  565;  M.  p.  871,  878;  =  intrare,  T.  XV,  1, 
p.io6;  T.  D.  p.  107;  T.  A.  p.  160;  =  venerari,  A. 
p.  307  ;  F.  p.  366;  G.  p.  5 18;  H.  p.  55o.  —  Sepul- 
crum veneralum  orationibus ,  ceremoniis  et  hostiis , 
G.  p.  5 18,  53 1.  — -  Cbristiani  inlrant  in  Sepulcrum, 
T.  XV,  iv,  p.  no;  T.  D.  p.  110;  T.  A.  p.  161;  A. 
p.  3oo;  F.  p.  36o;  G.  p.  5i5;  M.  p.  868,  869.  — 
Crux  ad  Sepulcrum  defertur,  F.  p.  36i.  —  Processio 


Digitized  by 


Google 


990 


INDEX  GENERALES. 


de  Sepulcro  ad  Templum  Domiui,  T.  XVI,  h, 
p.  n3;  T.  D.  p.  ii3;  M.  p.  873.  —  Sepulcri  mo- 
nasterium,  T.  D.  p.  116  ;  F.  p.  385,  386,  387;  = 
canonici,F.  p.  36i,  383 ,  385;  G.  p.  5i6;H.p.  556. 
/  — Videre  Sepulcrum,  T.  J.  p.  169,  171;  M.  p.  795, 
863.  —  Sepulcrum  gloriosum ,  M.  p.  869.  —  Ignis 
apud  Sepulcrum ,  vigilia  Pascbae ,  per  semetipsum  in 
lampadibus  accenditur,  T.  J.  p.  ai 4,  ai 5;  F.  p.  385, 
386,  387;  F.  V.  p.  àoo;  G.  p.  5a&,  5a5,  5a6.  — 
Sepulcri  ostioîum,  F.  p.  386;  G.  p.  5a4;  =  claves, 

F.  p.  386,  387;  G.  p.  5a6.  —  Domini  Sepulcrum, 
T.  J.  p.  ai6,  317,  339;  A.  p.  377,  3oo,  3oi,  3o3, 
3o8;  F.  p.  366;  G.  p.  491,  5io,  5*3,  5i5,  5i6, 
5a3 ,  53o  ;  G.  V.  p.  543 ,  543  ;  H.  p.  554  ;  C.  p.  685  ; 
M.  p.  738,  791,  793,  879.  —  Archidiaconus  Sepul- 
cri, G.  p.  538.  —  Corpus  Gaudemari  ante  Sepulcrum 
positum ,  A.  p.  3o8. 

Sepcltura  patriarcharum ,  F.  p.  379  et  annot.  b;  p.  38 1  ; 

G.  p.  533;  H.  p.  555;  =  peregrinorum,  prope  Hie- 
rusalem,  G.  p.  5 11.  (vid.  Haceldama).  — Sepultura 
dominica,  G.  p.  534  (vid.  Sepulcrum  Sanctum). 

Sequana,  fluvius  Galliae,  S.  p.  886. 

Seeicds,  a,  dm.  —  Sericum  vestimentum,  A.  p.  349- 

—  Pannus  sericus,  F.  p.  333.  —  Crux  serica,  F. 
p.  3a5. 

Sermo  (gallice  sermon).  —  Sermonem  facit  Arnulfus,T. 

XIV,  v,  p.  io5;T.  D.  p.  106. 
Serpentes,  F.  p.  475,  483,  484  (vid.  Reptilia).  — 

Antidotum  tyriacum  in  corpore  serpentis,  F.  p.  483. 

—  Serpentes  sibilum  basilisci  perhorrescunt,  F. 
p.  484-  —  Serpens  tortuosus,  M.  p.  871. 

Serra,  urbs  Macedoniae.  —  Boamuodus  venit  Serram, 

T.  A.  p.  ia5;  T.  J.  p.  178. 
Servantes  ,  T.  IX ,  p.  53  ;  T.  D.  p.  53  ;  T.  IX ,  iv ,  p.  56 , 

57;  T.  D.p.  56-57;T.  A. p.  i3g;  T.  J.  p.  ig4,  206; 

G.  p.  53 1.  —  Boamundi  serviens,  T.  IX,  iv,  p.  56; 

T.  D.  p.  56;  T.  A.  p.  i4i,  i5a;  T.  J.  p.  196,  306. 
Sbsostris,  rex  Mgypl'i ,  F.  p.  483. 
Siga,  G.  p.  535. 

Sicardds,  miles ,  Tripolim  aggreditur,  T.  XIII ,  x ,  p.  98  ; 

T.  D.  p.  98;  T.  J.  p.  310.  —  Altéra  nominis  forma  : 

Sichardus,  T.  V.  p.  98. 
Sichar,  nomen  urbis  Neapolis,  T.  J.  p.  319.  — Vid.  11. 

Neapolis. 

Sichardus,  miles,  T.  V.  p.  98.  —  Vid.  Sicardus. 
Sicharids,  rex  Antiochiae,  T.  D.  p.  89. 
Sicheii,  urbs  Palaestinœ,  F.  p.  427;  H.  p.  571.  —  Vid. 
II.  Neapolis. 

Sichima  ,  urbs  Palaestinae ,  H.  p.  57 1 .  —  Vid.  II.  Neapolis. 
Sicilia  ,  regio ,  T.  I ,  vu ,  p.  1 6  ;  T.  A.  p.  1  a3  ;  T.  J.  p.  1 7 1 , 

1  -76.  —  Peregrini  Sicilia?,  M.  p.  743.  — Comitissa 

Siciliœ,  F.  p.  4a8,  433,  434,  436;  H.  p.  57i,  573 

(vid.  Adelaides). 
Siculi  ,  populus.  —  Comilissa  Siculorum,  F.  p.  433 ;  H. 

p.  573  (vid.  Adelaides).  —  Gentilitas  Siculorum,  C. 

p.  6o5.  —  Siculi  a  Normannis  victi,  C.  p.  663. 
SiDON.urbs  Syriae  (nunc  Saïda),  F.  p.  48i;  H.  p.  567, 

569,  570,  578,  58o.  —  Vid.  Sydon. 
Sidonii,  cives  urbis  Sydonis,  H.  p.  554-  —  Vid.  Sydo- 

nii. 

Sigilldm  comitis  Raimundi,  A.  p.  375. 

Signiensis  episcopcs,  T.  J.  p.  338.  —  Vid.  Bruno,  Sig- 

niensis  episcopus. 
Signifer.  =  Heremitae,  M.  p.  735;  =  emiri  Babylonia?, 

T.  A.  p.  i63.  —  Hugo  Majnus,  signifer  exercitus,  M. 


p.  740.  —  Signifer  Raimundi,  C.  p.  667;  rz  Boa- 
mundi, T.  J.  p.  18a  ;  =  Cbriati,  G.  p.  538;  =  régis 
Balduini ,  A.  p.  307 ,  3o8.  —  Praecursores  signiferi , 
F.  p.  355.  —  Sancti  signiferi,  M.  p.  796,  83a.  — 
Vid.  Veœillifer. 
Signdm,  M.  p.  83 1  ;  =  peregrinorum,  M.  p.  741.  — 
Sonare  signum,  T.  Il,  v,  p.  30;  T.  A.  p.  ia3;  T.  J. 
p.  176,  179;  F.  p.  436.  —  Clamons  signum,  A. 
p.  337,  374;G.  p.  496;  M.  p.  741,  761,  76a.  — Sig- 
num in  cœlo,  A.  p.  345,  357;  F.  p.  337,  34i,  4i6, 
434 ,  435 ,  468 ,  469  ;  G.  p.  496 ,  498 ,  543 ,  543  ;  H. 
p.  574,  575;  C.  p.  648;  M.  p.  801,  8i4,  834,  836. 
—  Signum  (pro  vexillo),  A.  p.  a5i;  F.  p.  348,  365, 
374,  393,  393,  4n»  4i4.  474,  477;  G.  p.  5oo, 
5o4,5c>9,  539,  53o,  53i;  M.  p.  83i,  835.  —  Cas- 
tella  et  villas ,  posito  signo ,  sibi  vindicant  Franci ,  A. 
p.  375,  293. 

Sigward  ,  filius  régis  Norrensium ,  cruce  signatus ,  F. 
p.  423  et  annot.  b;  p.  570,  annot.  a;  =urbem  Sy- 
donem  expugnat,  F.  p.  423,  4a3;  H.  p.  570. 

Silex,  T.  J.  p.  31 5;  =  a  Moyse  percutitur,  F.  p.  38 1 
et  annot.  a. 

Silivri,  urbs  Macedoniae,  p.  33 1,  annot.  0.  — Vid.  Sa- 
lumbria. 

Siloe,  fons,  T.  XIV,  111,  p.  io4;  T.  D.  p.  io4;  T.  A. 

p.  i5g;  A.  p.  394;  F.  p.  355;  G.  p.  5n;C.  p.  686; 

M.  p.  864.  —  Vid.  Syloe. 
Simeon,  miles,  urbem  Alfiam  capit,  T.  IV,  iv,  p.  32; 

T.  D.  p.  33;  T.  A.  p.  i3i;T.  J.p.  i85;  M.  p.  768  et 

annot.  e. 

Simeonis  (Portus  Sancti).  —  Vid.  Portas  Sancli  Simeo- 


nu. 


Similago  ,  A.  p.  261. 

Simon,  capellamis,  A.  p.  a65. 

Simulagrum,  argenteum in  templo  Domini,  T.J. p.  222; 

C.  p.  694, 695. 
Sion  ,  T.  J.  p.  317,  318;  F.  V.  p.  355.  —  Vid.  Syon 

(Mons.) 

Sipontdm,  urbs  Italiae,  C.  p.  606. 

Sjrds,  populus,  H.  p.  573,  584;  C.  p.  667.  — Vid. 

Syrus,  Suriani. 
Siria,  regio  Asiae,  H.  p.  549,  557,  $7l»  573,  578,  58o. 

—  Vid.  Syria . 

Sisara,  dux  militiae  régis  Jabin,  F.  p.  460. 

Sis  ara  ,  urbs  Syriœ  (nunc  Schaysar) ,  F.  p.  423.  —  Vid. 

Cœsarea  super  Orontem. 
Sistrum,  M.  p.  873,  880. 

Sms,T.  I,  ni,  p.  ia;T.  A.  p.  121,  i22;T.J.  p.  i73, 
1 75  ;  F.  p.  3a  1  ;  M.  p.  733.  —  Christiani  sitim  patiun- 
tur  in  Bomania,  T.  IV,  i,  p.  29;  T.  D.  p.  29;  T.  A. 
p.  i3o;  T.  J.  p.  i84;  F.  p.  336,  398;  G.  p.  532 ;  H. 
p.  56a  ;  M.  p.  76 1  ;  =  ante  Antiochiam ,  G.  p.  497.  — 
Sitis  Christianorum  prope  Marram ,  T.  XII,  ni ,  p.  85  ; 
T.  D.  p.  85  ;  T.  A.  p.  1 53  ;  T.  J.  p.  307  ;  =  in  civitate 
Gibelon,  T.  XIII,  xni,  p.  ibi;  T.  D.  p.  101;  T.  A. 
p.  1 58  ;  T.  J.  p.  313;  M.  p.  858;  =  in  obsidione 
Hierosolymae,  T.  XIV,  ni,  p.  io4;  T.  D.  p.  io4-io5; 
T.  A.  p.  i5g,  160;  G.  p.  5i3;  M.  p.  864, 865,  866. 

—  Sarraceni  siti  exstincti,  F.  V.  p.  389;  F.  p.  4o5j 
G.  p.  536  ;  H.  p.  563.  —  Equi  siti  exstincli,  F.  p.  472. 

—  Sitis  Babyloniorum ,  F.  p.  48 1. 
Situla,  mensurà  liquidorum  ,  F.  p.  48i. 
Sivardds,  p.  422,  annot.  b.  —  Vid.  Sigward. 
Sivracensis.  —  Petrns  Tutlebovis  sacerdos  Sivracensis, 

T.  XIV,  v,  p,  io6,  T.  D.  p.  106. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


991 


Smaragdus,  lapis,  F.  p.  363. 

Soc manu s  Ibn  Ortok,  olim  Hierosolyma?  dominus, 
p.  197,  annot.  c;  p.  497»  annot./;  p.  809,  annot.  e; 
p.  889 ,  annot.  c  ;  R.  p.  89 1  ;  =  accipil,  nuntium  Bagi 
Seian,  G.  p.  497  ;  S.  p.  889;  =  venit  cum  Kerboga 
ad  auxiliandura  Antiochiœ,  T.  X,  1,  p.  59;  T.  D. 
p.  59  ;  T.  A.  p.  1 4a  ;  T.  J.  p.  197  ;  M.  p.  809  ;  =  An- 
liochiam  obsidct,  T.  X,  xn,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  R. 
p.  89a.  —  Vid.  Sosmun. 

Sodoma,  urbs  Palaeslina?,  F.  p.  367,  379;  G.  p.  5i2, 
522  ;  C.  p.  620. 

Sodomi,  cives  Sodoma?,  H.  p.  555. 

Solarium  ,  T.  XIII ,  iv,  p.  9a  ;  T.  D.  p.  9a  ;  T.  A.  p.  1 55; 
T.  J.  p.  208;  M.  p.  846,  847. 

Soldais  es ,  Persia?,  T.  X,  1,  p.  59;  T.  D.  p.  59;  T.  X, 
iv,  p.  6a;  T.  D.  p.  6a;  T.  XI,  v,  p.  78;  T.  D.  p.  78; 
T.  A.  p.  i4a,  i43,  i5o;T.  J.p.  19a,  197,  199,  ao4; 
M.  p.  81 1.  —  Vid.  Borkiaruc,  soldanus. 

Solea,  C.  p.  663. 

Solidanus  ,  T.  X ,  iv,  p.  6a  ;  T.  XI ,  v,  p.  78  ;  C.  p.  656 

et  annot.  a;  p.  664.  —  Vid.  Soldanus. 
Soi  idarii,  H.  p.  '^70. 

SOLIDATA,  A.  p.  2 58. 

Solidus  ,  rnonetae  genus ,  T.  VI ,  m ,  p.  4o ;  T.  D.  p.  4o ; 
T.  X,  xii,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  T.  A.  p.  i35,  p.  i48; 
T.  J.  p.  195,  ao3;  A.  p.  245,  a58,  271,  278; 
G.  p.  498;  M.  p.  81 5.  —  Solidi  denarioruin,  T.  J. 
p.  188.  —  .Estimatio  aolidorum,  A.  p.  278. 

Solima.  —  Rex  Solimae,  F.  p.  478;  =  nomen  urbis 
Hierusalem,  M.  p.  881. 

Soliman,  F.  p.  398;  G.  p.  532. 

Solimanus,  T.  IV,  1,  p.  28-29;  T-  D-  P-  ^8-39;  T.  A. 
p.  129,  i3o;  T.  J.  p.  i83,  192  ;  A.  p.  24o;F.  p.  334: 
G.  p.  49^;  H.  p.  56a;  C.  p.  620,  623,  625;  M. 
p.  764,  765,  766;  S.  p.  886.  —  Vid.  Kilidj  Arslan. 

Solimanus  Vbtcs,  T.  IV,  i,  p.  28;  T.  D.  p.  28;  T.  A. 
p.  129;  T.  J.  p.  i83;  M.  p.  764,  765.  —  Vid.  Soli- 
manus Ibn  Cotulmisch. 

Solimanus  Ibn  Cotulmisch,  Iconii  princeps,  p.  764, 
annot.  e;  =.  pater  Kilidj  Arslan,  T.  IV,  1,  p.  28;  T. 
D.  p.  28;  T.  A.  p.  129;  T.  J.  p.  i83;  M.  p.  764;  = 
totam  Romaniam  abstulit  Alexio  imperatori ,  M.  p.  764 
et  annot.  e;  p.  765. 
'  Solinus  a  Fulcberio  laudatur,  F.  p.  4;6,  483,  484- 

Solitarjus  in  monte  Oliveti,  T.  J.  p.  217,  218;  A. 
p.  293;  C.  p.  685;  =  solitarius  cum  Tancredo  loqui- 
tur,  T.  J.  p.  2 1 8  ;  C.  p.  685 ,  686  ;  =  peregrinos ,  in  ob- 
sidione  urbis  Hierusalem,  consiliis  juvat,  T.  J.  p.  a  18; 
A.  p.  293;  C.  p.  688.  —  Vid.  Eremita,  Beclusus. 

Soliom  David,  A.  p.  296. 

Solstitium,  G.  p.  496,  5i3;  =  hiemale,  F.  p.  38 1  et 

annot./;  p.  887,  annot.  b. 
Soltanus,  Persidis,  F.  p.  34o,  345;  G.  p.  497,  5oo, 

5o3.  —  Vid.  Borkiaruc,  soldanus. 
Somnium  imperatoris  Constantin! ,  M.  p.  750  et  annot. 

a;  —  Ànselmi  de  Ribodi  Monte,  T.  J.  p.  21 5;  A. 

p.  276,  277;  C.  p.  680,  681;  rremiriBalak,  F. 

p.  455,  464;  H.  p.  584. 
Sooh,  urbs  Syria?  (nomen  hebraicum  urbis  Tyri),  F. 

p.  352  ,  4a4 ,  46o.  —  Vid.  Tyrus. 
Sopbar,  Campus  Svria?,  F.  p.  477  et  annot.  g.  —  Vid. 

Marcisophar,  Safr. 
Sopman  ,  emirus  Kerboga? ,  F.  V.  p.  347 ;  G.  p.  5o4- 
Sorda  Vallb  (Robertus  de),  miles,  T.  J.  p.  176.  — 

Vid.  Robertus  de  Surda  Valle. 


Sortes,  T.  X,  vu,  p.  65;  T.  D.  p.  66;  T.  A.  p.i45;T. 

J.  p.  aoo;  M.  p.  8i3,  8i4- 
Sortilbgcs,  M.p.  81 4-  — Vid.  Aruspices,  Constellatores , 

Mayas. 

Sosman,  rex  urbis  Hierusalem,  G.  p.  497  et  annot./. 

—  Vid.  Socmanus  Ibn  Ortok. 

Sou  Krbk,  torrens ,  p.  873,  annot.  c;  =  in  valle  Asca- 
lonis,T.  XVI,  111 ,  p.  1 13;  T.  D.p.  1 13;  T.  A.  p.  16a  ; 
A.  p.  3o3;  M.  p.  873,874,  879. 

Spado,  F.  p.  33 1. 

Spatha  ,  C.  p.  63a  et  annot.  b. 

Spatula.  —  Cruces  in  corporibus  mortuorum  super  spa- 
tulam  reperla?,  F.  p.  33o.  —  Crucemin  spatula  dex- 
tra  gestare,  M.  p.  741. 

Spegiosa  porta  urbis  Hierusalem,  T.  J.  p.  317;  C. 
p.  685. 

Speculatores  Boamundi,  T.  J.  p.  190,  191;  F. p.  334; 
G.  p.  ùyb  ;  =  Francorum ,  F.  p.  36a ,  374  ;  G.  p.  5 1 7, 
5ao.  —  Vid.  Cursores,  Exploratores. 

Spelunca  ,  prope  Antiochiam,  M.  p.  781;  =  prope Hie- 
rusalem, T.  XIV,  ni,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5;  T.  A. 
p.  io5.  —  Dracones  in  speluncis,  F.  p.  475.  —  Spe- 
lunca?  prope  Liddam,  G.  p.  5a8;  zz:  prope  Ascalo- 
nem,  H.  p.  555.  —  Vid.  Caverna. 

Sphinx.  —  Vid.  Spinx. 

Spicjs,  T.  IV,  i,  p.  29;  T.  D.  p.  29;  T.  A.  p.  i3o;  T. 

J.  p.  i84.  —  Locusta?  in  spicis,  F.  p.  434. 
Spjnx,  C.  p.  61 3. 

Spiritus  Sanctus,  T.  I,  vu,  p.  »5;  T.  D.  p.  i5,  27;  T. 
IU,  iv,  p.  a8;  T.  VI,  xi,  p.  45;  T.  D.  p.  45;  T.  XIV, 
T,  p.  1  oa  ;  T.  D.  p.  1  oa  ;  T.  A.  p.  1 29 ,  1 3a ,  1 37  ;  T. 
J.  p.  169, 176,  191,  a i4,  a  16,  217;  A.  p.  393,  307  ; 
F.  V.  p  4o6;G.  p.  5o8,  5n,5i6;  M.  p.  801,  823, 
8Û9,  863;  S.  p.  887. 

Spitachchet,  locus  seu  fluvius  in  Cilicia,  C.  p.  639. 

Standarum  emiri  Baby Ionise  a  Roberto,  comité  Nor- 
nianno ,  emptum ,  T.  XVI ,  vu ,  p.  1 1 6  ;  T.  D.  p.  1 1 6  : 
T.  A.  p.  163,  i63;  A.  p.  3o6;  M.  p.  875,  879.  — 
Varia?  nominis  forma?  :  stantarum ,  T.  XVI ,  vu ,  p.  1 1 6  ; 
T.  D.  p.  116;  A.  p.  3o6; —  standare,  F.  p.  45i. 

Standarz,  vexilla  Turcorum,  F.  p.  45i.  —  Vid.  Stan- 
darum. 

Stantarum  nmiravissi  a  Roberto  Normanno  craitur,  . 
T.  XVI,  vu,  p.  1 16;  T.  D.  p.  116;  A.  p.  3o6.  —  Vid. 
Standarum. 

Starcja,  F.  p.  463.  (Vid.  du  Cange,  Gloss.  s.  v.  Silarcia). 
Stater,  A.  p.  361. 

Statio  in  processione,  T.  XIV,  iv,  p.  io5;T.  D.  io5. 
Stella.  —  Stella?  fluere  in  lerram  videnlur, T.  J.  p.  173; 
C.  p.  665.  —  Stella  in  très  partes  divisa,  A.  p.  357. 

—  Stella?  pluunt,  F.  p.  4 16;  G.  p.  543;  H.  p.  S67; 
=  obnubilant,  F.  p.  483. 

Stella,  urbs  Maccdonia?,  F.  p.  33o  et  annot.  g. 

Stellio,  chama?ieon,  F.  p.  476. 

Stepranus  (sanctus),  protomarlyr,  lapidibus  obruitur, 
T.  XIV,  1,  p.  103;  T.  D.p.  103;  T.  A.  p.  159;  T.  J. 
p.  317;  G.  p.  509;  C.  p.  685,  686;  M.  p.  863.  — 
Ecclesia  Sancti  Stephani,  in  urbe  Hierusalem ,  T.  XIV, 
1,  p.  ioa;  T.  D.  p.  102;  T.  XIV,  iv,  p.  io5;  T.  D. 
p.  io5  ;  T.  A.  p.  1 59  ;  A.  p.  293 ,  398  ;  G.  p.  509  ;  M. 
p.  863.  —  Sepuicrum  sancti  Stepbani,  A.  p.  293. 

—  Porta  Sancti  Stephani,  urbis  Hierusalem,  T.  J. 
p.  218;  G.  p.  509,  5i3,  5i4;  C.  p.  687. 

Stbphanus,  cornes  Blesensis  alque  Carnotensis.  —  Ejus 
indoles,  T.  J.  p.  170;  C.  p.  616.  —  Slepbatîus  cruce 


Digitized  by 


992 


INDEX  GENERALIS. 


signatur,  T.  J.  p.  170;  F.  p.  3a8;  G.  p.  4g3;  M. 
p.  739 ,  7^0  ;  =  cum  Urbano  papa  loquitur,  F.  p.  329  ; 
=  Romam  venil,  F.  p.  329;  M.  p.  7^0;  S.  p.  885; 
3=  in  Calabria  hiemat ,  F.  p.  329;  G.  p.  4g3;  =  in 
portu  Brundusino  raton  conscendit,  F.  p.  33o;  = 
Constantinopolim  venit,  M.  p.  744;  S.  p.  885;  =  ab 
Àlexio  fanquam  filins  suscipitur,  S.  p.  885,  886;=: 
Nicœam  urbem  pervenit,  T.  A.  p.  127;  T.  J.  p.  181, 

F.  p.  332;  G.  p.  Agi;  C.  p.  616;  M.  p.  756;  S. 
p.  886 ,  887  ;  =  contra  Turcos  prope  Dorylœum  di- 
raicat,  F.  p.  335;  =  obsidet  Antiocbiam,  C.  p.  642; 
M.  p.  81 5;  S.  p.  887-890;  =  gubernator  exercitus 
ante  Antiocbiam ,  T.  XI ,  1 ,  p.  74  ;  T.  A.  p.  1 48  ;  T.  J. 
p.  203;  C.  p.  616,  642 ,  64g;  M.  p.  8i5;  S.  p  888; 
z=z  dux  victoria;  contra  Turcos,  C.  p.  646  et  annot. 
a;  p.  64;;  =  recedit  Antiocbia ,  T.  XI ,  1 ,  p.  74;  T.  D. 
p.  74;  T.  A.  p.  i48;  T.  J  p.  2o3;  A.  p.  258;  F. 
p.  342,  398;  G.  p.  5oi,  532;  C.  p.  64q,  657;  = 
in  urbe  Tarso,  in  Cilicia,  ntnncl,  C.  p.  649  ,  65 1  ;  z= 
Alexandretam  recedit,  T.  XI,  1,  p.  74;  T.  D.  p.  74; 
T.  A.  p.  1 48 ;  T.  J.  p.  2o3 ;  C.  p.  658 ,  65g  ;  M.  p.  8 1 5 , 
816 ;  =  obviant  iraperalori  venit,  T.  X,  1,  p.  74-75; 
T.  D.  p.  74-75;  T.  A.  p.  i48,  149,  2o3,  2o4;  G. 
p.  5oi;  M.  p.  816,  817;  =  in  Franciam  redit,  F. 
p.  442  ;  S.  p.  890;  =  ab  obsiclione  urbis  Hierusalein 
abest  ,T.  J.  p.  2 18  ;  C.  p.  687  ;  =  cum  Francis  Hieru- 
salein redit,  F.  p.  398,  4oo;  G.  p.  532;  H.  p.  56 1; 
=  vult  in  Franciam  redire,  F.  p.  4oo;  =  in  urbe 
Joppe  manet.G.  p.  53 1,  532;  H.  p.  56i;  =  in  urbe 
Rama  interficitur,  F.  p.  602;  G.  p.  533,  534;  H. 
p.  563;  =  consilium  dat  Balduino,  G.  p.  533. — 
Epistolae  a  Slephano  uxori  scriptœ,  S.  p.  885-890. 

Stephakus  ,  Burgundise  cornes,  cruce  signatur,  F. 
p.  3g8;  G.  p.  532  ;=;in  urbe  Joppe  manct,  F.  p.  4oo; 

G.  p.  533;  H.  p.  56 1;  =  in  urbe  Rama  occiditur,  F. 
p.  402  ;  G.  p.  533 ,  534  ;  H.  p.  563. 

Stepiianus  Valantinus,  sacerdos,  A.  p.  282,  286; 
p.  821,  annot.  a.  —  Visiones  ejus,  T.  X,  ix,  p.  68- 
70;  T.  D.  p.  68-70;  T.  XI,  vi,  p.  7g;  T.  D.  p.  7g; 
T.  XI,  vin,  p.  81;  T.  D.  p.  81;  T.  A.  p.  i46,  147; 
T.  J.  p.  201;  A.  p.  255,  256,  257,  27g,  282,  286; 

F.  p.  346;  G.  p.  5o2;  M.  p.  821.  822.  —  Stepbanus 
cognomine  Valanti,  A.  p.  282. 

Stercds.  — »  Grana  annonœ  in  stercore  comedere,  F. 
p.  34 1. 

Stbrquilinidm,  T.  J.  p.  2i5. 

Stillone  (Petrus  de),  miles,  T.  J.  p.  210.  —  Vid.  Pc- 

trus  de  Castellione. 
Stipbndium  ,  T.  V,  vi ,  p.  37  ;  T.  D.  p.  37  ;  T.  A.  p.  1 33  ; 

T.  J.  p.  2i5;  G.  p.  536;  H.  p.  563;  C.  p.  714;  M. 

p.  744;  =  peccati,  H.  p.  576. 
Stipula,  A.  p.  2gg;  M.  p.  765,  876. 
Stola  ,  T.  VII ,  11 ,  p.  47  ;  T.  D.  p.  47  ;  T.  VIII ,  11 ,  p.  52  ; 

T.  D.  p.  52;  T.  A.  p.  i38;  T.  J.  p.  ig4,  221;  A. 

p.  260,  265 ;  F.  p.  462;  C.  p.  692;  M.  p.  797;  = 

martyrii,  T.  A.  p.  127;  T.  J.  p.  182,  192. 
Stolos ,  F.  V.  p.  387  ;  G.  p.  537  ;  =  navium ,  F.  p.  385  ; 

G.  p.  524. 
Stomachatio,  T.  D.  p.  i5. 

Stratonis  turris,  F.  p.'  354,  390;  G.  p.  5o8.  —  Vid. 

Turris  Stratonis. 
Stupa,  A.  p.  299. 

Styx,  flumen,  C.  p.  671,  684,  686. 
Subdiaconus.  =  Arnulfus  non  est,  A.  p.  3o2. 
Subrea  ,  nrbs  Syria?,  T.  J.  p.  208.  —  Vid.  Ruiath. 


Sudes  ,  M.  p.  775 ,  79 1 ,  846 ,  848. 
Suevi,  populus.  =  peregrini,  G.  p.  4g3;  C.  p.  676. 
Sulfur,  T.  J.  p,  220;  A.  p.  299  ;  H.  p.  555;  C.  p.  691. 
Sullimannos  a  Francis  fugatur,  F.  p.  35o.  —  Vid. 
Kilidj  Arslan. 

Supera  (Guidelmus  de),  miles,  T.  J.  p.  ig3.  —  Vid. 

Guidelmas  de  Supera. 
Sur,  civitâs  SyriaB,  F.  V.  p.  377.  —  Unde  nomen,  A. 

p.  288,  G.  p.  5o8.  —  Christiani  perveniunt  ad  urbem 

Sur,  T.  XIII ,  xin ,  p.  1  o  1  ;  T.  D.  p.  1  o  1  ;  T.  A .  p.  1 58  ; 

T.  J.  p.  212;  A.  p.  273;  F.  p.  353;  M.  p.  858.  — 

Vid.  Tyrus. 

Surani,  populus,  T.  A.  p.  12g,  i33;  T.  A.  V.  p.  1 34 ; 
T.  A.  p.  i35,  137,  i38,  i3g,  142,  i5i,  i52,  1 53 ; 
M.  p.  785,  794,  832,  836.  — Vid.  Sarianus. 

Surda  Valle  (Robertus  de) ,  miles,  T.  A.  p.  1 23 —  Vid. 
Robertus  de  Surda  Valle. 

Surianus,  a,  um. —  Suriani ,  populus. —  Unde  nomen, 
A.  p.  288.  —  Suriani  a  Turcis  superati,  T.  III,  iv, 
p.  27;  zzzconlra  Francos  pugnant  prope  Dorylœum, 
M.  p.  763;  =  Antiocbia  ejecti,  T.  J.  p.  186;  =  An- 
liochiœ  abnegant  Christum,  T.  V,  11 ,  p.  35-36;  T.  D. 
p.  35  36  ;  T.  VII ,  ni ,  p.  48  ;  T.  D.  p.  48  ;  T.  A.  p.  i38  ; 
T.  J.  p.  186,  187;  F.  p.  34o,  35i;G.  p.  497.  498; 
C.  p.  62g,  639;  S.  p.  888;  =  Francis  alimenta  ven- 
dunt,T.  VI,  m,  p.  39-40;  T.  D.  p.  3g-4o;  T.  A.  V. 
p.  i34;  T.  A.  p.  i35;  T.  J.  p.  188;  M.  p.  781.  785; 
=  Turcos  apprcbendunt,  T.  VI,  xi,  p.  44;  T.  D. 
p.  44;  T.  A.  p.  137;  T.  J.  p.  igi;  M.  p.  784;  = 
alimenta  Turcis  feront ,  T.  IX ,  11 ,  p.  54  ;  T.  D.  p*  54  ; 
T.  A.  p.  i4o;  T  J.  p.  194,  ig5;  M.  p.  794 ;  =  contra 
urbem  Anliocbiam  congrogati,  C.  p.  667,  712,  714; 
=  Bagi-Seian  occidunt,  T.  IX,  vu,  p.  58;  T.  D. 
p.  58;  T.  A.  p.  i42;  T.  J.  p.  197;  =lanceam  sanc- 
tam  vident,  T.  XI,  iv,  p.  77;  T.  D.  p.  77;  =  Tur- 
cos fugientes  occidunt,  T.  XI,  v,  p.  82;  T.  XJI,  1, 
p.  83;  T.  D.  p.  82,  83;  T.  A.  p.  i5i;  T.  J.  p.  2o5, 
206;  M.  p.  832,  833,  836;  =  Chrislianis  viam  ad 
urbem  Hier  usaient  indicant,  A.  p.  288;  =  castri  Ta- 
ia mania?  se  dedunl  Raimundo  Pileto ,  T.  XII ,  11 ,  p.  84  ; 
T.  D.  p.  84;  T.  A.  p.  i5a;  T.  J.  p.  206;  M.  p.  838; 
=  prope  Marram  a  Turcis  fugantur,  T.  XII,  m, 
p.  85;  T.  D.  p.  85;  T.  A.  p.  i53;  T.  J.  p.  207;  M. 
p.  838  ;  =  Francis  in  urbem  Marram  nihil  aiïerunt , 
T.  XIII,  v,  p.  g4;  T.  D.  p.  g4.  —  Suriani  urbis  Be- 
thléem, F.  p.  354,  355.  —  Visio  cujusdam  Suriani, 
A.  p.  281,  282.  —  Suriani  niontis  Libani  a  Turcis 
oppressi,  A.  p.  288;  =  sequuntur  Evangelrum  sancti 
Pétri,  A.  p.  281,  288.  — Suriani  urbis  Hierusalem , 
T.  XV,  11,  p.  107;  T.  D.p.io7;F.p.  378,  45i,46o; 
G.  p.  5 1 6;  H.  p.  584,  585.  —  Pars  crucis  dominiez 
a  quodam  Suriano  in  urbe  Hierusalem  revelalur,  F. 
p.  36 1  ;  G.  p.  5 16.  —  Suriani  in  cavernis  latitant,  F. 
p.  37g;  G.  p.  522  ;  H.  p.  555 ;=z:  ignem  sacrum,  vi- 
gilia  Pascbae,  spectaturi  conveniunt,  F.  p.  385,  386, 
387;  G.  p.  524  »  526.  —  Suriani  urbis  Ramœ,  F. 
p.  397;  G.  p.  53 1.  —  Surianus  quidam  a  rege  Bal- 
duino Hierusalem  mittilur,  F.  p.  4o3 ,  4o4  ;  G.  p.  535. 

—  Suriani  captivi  liberali,  F.  p.  43o;  H.  p.  573;  = 
lugent mortem  Balduini  régis,  F.  p.  436;  H.  p.  575. 

—  FeminaeSurianae,  F.  p.  469.  —  Suriani  Christiani , 
G.  p.  5o8.  —  Suriani  Christiani  in  urbe  Salim,  F. 
p.  477.  —  Lingua  Suriana  sive  Syraj  T.  J.  p.  1 98;  A. 
p.  3o8;  F.  p.  367;  G.  p.  5o3.  —  Lillus  Surianum, 
C.  p.  64g.  —  Vid.  Siri,  Surani ,  Syri ,  Syriucus. 


Digitized  by  Google 


INDEX  GENERALIS. 


993 


Sus.  —  Christiani  sues  sarcinis  onerant,  F.  p.  336.  — 

Sues  (machins  bellicœ),  M.  p.  775. 
Susa,  ûrbs  Macedoniœ  (mine  Ruskajan),  M.  p.  767  et 

annot.  a.  —  Vid.  I.  Rasa. 
Su su M,  porta  Antiochiœ,  C.  p.  64a  et  annot.  a. 
StwEiDiJin ,  urbs  Syriœ,  p.  63g,  annot.  e.  —  Vid  &- 

diam. 

Sychar  t  urbs  Syriœ ,  C.  p.  690.  —  Vid.  II.  Neapolis. 
Sydon,  filius  Chanaan,  F.  p.  35a;  G.  p.  5o8. 
Sydon,  urbs  Syriœ  (nunc  Saida). — Origo  urbis,  F. 
p.  46 1  ;  G.  p.  5o8.  —  Alexander  subjugat  Sydonem , 

F.  p.  46a.  —  Chriatiani  ad  urbem  Sydonem  perve- 
niunt,  T.  XIII,  xm,  p.  101;  T.  D.  p.  101;  T.  A. 
p  i58;  T.  J.  p.  aia;  F.  p.  35a,  353;  C.  p.  683;  M. 
p.  858. —  Balduinus  Sydonem  pertransit,  F.  p.  3^7  ; 

G.  p.  5ai.  —  Portus  Sydoni*.  F.  p.  4i5;  H.  p.  567. 
—  Sydon  capiemla,  F.  p.  4ao;  H.  p.  56g;  =  a  Bal- 
duino  capitur,  F.  p.  4aa ,  4a3.  437  ;  G.  V.  p.  54a  ;  H. 
p.  570. —  Gens  Sydonis,  F.  p.  446;  H.  p.  578:  C. 
p.  6ag.  —  Eustachius,  dominus  Sydonis,  F.  p.  45o; 

H.  p.  58o.  —  Sydonem  Babylonii  aggrediuntur,  F. 
p.  48i.  —  Varia?  nominis  forme  :  Sidon,  F.  p.  48 1; 
H.  p.  567,  569 ,  570 ,  574  »  578 ,  58o  ;  —  Sag  ila ,  T. 
J.  p.  aia;  —  Sogitla,  T.  XIII,  xm,  p.  101,  T.  D. 
p.  101;  F.  V.  p.  377;  G.  p.  5o8 

Sydonii,  incolœ  urbis  Sydonis,  F.  p.  35a;  G.  p.  5o8, 

H.  p.  554. 
Sylla,  C.  p.  699. 

Syloa,  fons,  T.  A.  p.  1 59.  —  Vid.  Siloe ,  Syloe. 

Syloe,  fons,  A.  p.  394;  F.  p.  355;  G.  p.  Su,  5i3  ;  C. 
p.  686;  M.  p.  864-  —  Vid.  Siloe,  Syloa. 

Sylva.  =r  prope  Tortoaam ,  T.  XIII ,  x ,  p.  98  ;  T.  D.  p.  98  ; 
=  in  Hircania ,  F.  p.  476  ;  =  nulla  prope  Hierusalem , 
G.  p.  5i3.  —  jEtheritangœ  sylvœ,  C.  p.  6ag,  661. 

Symon,  leprosus.  —  Domus  ejus,  G.  p.  5ia  et  an- 
not. e. 

Symon,  mngus,C.  p.  68a. 

Syna,  mons,  H.  p.  573.  —  Vid.  Synai  (mons). 

Synai,  mons,  F.  p.  43a;  G.  p.  5io.  —  Altéra  nominis 
forma  :  Syna  (mons) ,  H.  p.  573. 

Syon,  nomen  urbis  Hierusalem,  M.  p.  88 1,  88a. 

Syoh,  mons  ,  F.  p.  356;  G.  p.  5 10;  G.  V.  p.  54a;  C. 
p.  687.  —  Tancredus  in  monte  Syon ,  T,  J.  p.  a  1 7.  — 
Raimundus  Sancli  yEgidii  castrameiatur  in  monte 


Syon,  T.  XIV,  1,  p.  10a;  T.  D.  p.  10a; T.  A.  p.  159; 
T.  J.  p.  ai8;  A.  p.  ag3,  397,  398;  F.  p.  358;  G. 
p.  5i3  ;  C.  p.  687  ;  M.  p.  863.  —  Sepulcra  in  monte 
Syon,  A.  p.  ag3.  —  Fons  Siloe  ad  radicem  montis 
Syon,  T.  XIV,  m,  p.  io4;  T.  D.  p.  io4;  A.  p.  ag4; 
F.  p.  355  ;  M.  p.  864.  —  Porta  Syon ,  G.  p.  509 ,  5 1  o . 

—  Extra  civitatem  mons  Syon  est ,  G.  p.  5 1 1 .  —  Pro- 
cessio  in  monte  Syon,  T.  XIV,  iv-v,  p.  io5,  106; 
T.  D.  p.  1  o5 ,  1 06.  —  Sedes  Daimberti  in  monte  Syon , 
F.  p.  378.  —  Terra  Syon,  G.  p.  4g7» 

Sybagusa,  urbs  Siciliœ,  a  Richardo  de  Principalu  re- 

licta  fratrt  Tancredo,  C.  p.  638. 
Syria,  regio,  T.  X,  1,  p.  60;  T.  D.  p.  6o;  T.  X,  iv, 

p.  63  :  T.  D.  p.  63  ;  T.  J.  p.  1  g8  ;  A.  p.  a66 ,  a68 ,  a86  ; 

F.  p.  3ao,  337,  339,  364  »  46a;  G.  p.  5o3,  5 1  g  ; 
H.  p.  54g,  557;  C.  p.  647,  656;  M.  p.  798,  809, 
810,  811,  88i;S.  p.  888.  —  Syria;  caput,  T.  IV,  vi, 
p.  34; T.  D.  p.  34;  T.  X,  m,  p.  6a;  T.  D.  p.  6a;  T. 
A.  p.  i3a,  i43,  i44;  T.  J.  p.  199;  F.  p.  33g;  M. 
p.  76g,  771.  —  Hiems  occidentali  similis  in  Syria, 
S.  p.  88g.  —  Salmanassar  pugnat  contra  Syriam,  F. 
p.  46o.  —  Borsequinus  Syriam  proculcat,  F.  p.  471. 

—  Rex  Syriœ,  F.  p.  478.  —  Syria  interior,  F.  p.  35a  ; 

G.  p.  5o6;  C.  p.  63g;  =  citerior,  C.  p.  637;  =.  su- 
perior,  F.  p.  367;  zzzhumilis,  F.  p.  48o.  —  Civitates 
Syriœ,  F.  p.  47g;  G.  p.  4g6,  4g7;  S.  p.  88g.  — Exer- 
citus  Syriœ,  F.  p.  383,  4a6.  —  Turci  per  Syriam 
transeunt,  F.  p.  4a5;  H.  p.  571.  —  Turci  ingre- 
diuntur  Syriam ,  F.  p.  4*g,  43o,  445;  H.  p.  57a, 
578.  —  Venelicî  in  Syria,  F.  p.  44g;  1^.  p.  58o.  — 
Expeditio  Balduini  in  Syriam ,  F.  p.  473. 

Syriacus,  a,  dm.  — Syriaca  regio,  T.  A.  p.  i4a;  = 

lingua,  T.  J.  p.  198  ;  F.  p.  367. 
Syriam  Christiani,  G.  p.  5o8.  —  Vid.  Surinai. 
Syrtes,  C.  p.  66g. 

Syrus.  —  Syri,  populus  Syriœ,  A.  p.  3o8;  F.  p.  34o, 
35 1,354, 355 ,  36 1 , 378 , 37g ,  385 ,  386 ,  387,  3g7, 
4o3 , 4o4  »  43o , 436 , 45 1 , 46o , 46g , 477  ;  G.  p.  4g7» 
4g8, 5o3,5i6,  5aa,  5a4,5a6,  53i,535;H. p.  555, 
573 ,  575 , 584 ,  585  ;  C.  p.  6ag ,  63g ,  64g  ;  S.  p.  888. 

—  Vid.  Surianas. 

Sysara,  urbs  Syriae  (nunc  Schaysar) ,  C.  p.  7 15.  —  Vid. 
Cœsarea  ad  Orontem. 


Taberna,  C.  p.  646. 

Tabernaculum.  —  Francoru m  tabernacula ,  T.  J.  p.  a  1  g  ; 

F.  p.  335,  365;  C.  p.  6go;  =  ante  Antiochiam,  F. 

p..  33g;  =  incensa  ante  Archam,  A.  p.  a8g;  = 

Sarracenorum  prope  Ascalonem,  y.  p.  363,  3g4; 

H.  p.  56 1;  =  Turcorum,  F.  p.  365;  =  Balduini 

régis,  F.  p.  376  ;  =  Sarracenorum  prope  Ramam,  F. 

p.  3g7,  4oi,  4i4;  =  propeJoppen,  F.  p.  4o5,4o6; 

H.  p.  564;  =  juxta  Sarmit,  F.  p.  43o;H.  p.  57a;  — 

Damascenorum ,  F.  p.  446;  =  Christianorum,  F. 

p.  477.  —  Tabernaculum  Israeliticum ,  C.  p.  683.  — 

Vid.  Tentorium. 
Tabula  legis  Moysis,  F.  p.  356;  G.  p.  5io. 
Tabdlatdm  cœli  in  ecclesia  Sancti  Pétri  Antiocbiœ,  T. 

J.  p.  ig5.  —  Tabulata  sanguine  madent  in  templo 

Salomonis,  T.  J.  p.  a  a 3. 

m. 


Tada  sulphurea,  G.  p.  5 1 4- 

Talamania,  castrum  Syriœ  (nunc  Tel~Aniania)%  p.  84, 
annot.  a;  T.  A.  p.  1 5a  ;  M.  p.  838  et  annot.  6.  —  Vid. 
Thelemanit. 

Talamaniz,  castrum  Syriœ  (nunc  Tel-A mania) ,  T.  J. 

p.  ao6.  —  Vid.  Thelemanit. 
Talemanite,  castrum  Syriœ  (nunc  Tel-A  mania  ),  T.  D. 

p.  84.  —  Vid.  Thelemanit. 
Talpa,T.  VIII,  i,p.  5o-5i;  T.  D.p.  5o-5i;T.J.p.  ig3; 

C.  p.  66g. 
Tamna,  urbs  Judœœ,  F.  p.  46  a. 
Tan  aces,  gens.=Raimundum  aggrediuntur,  A.  p.  a36. 
Tangredicus  currus,  C.  p.  688. 
Tancredus  de  Alta  Villa,  miles,  p.  6o5,  annot.  e. 
Tancredus,  Marchisi  filius,  C.  p.  6i3;  M.  p.  744.  — 

Ejus  parentes ,  T.  J.  p.  171,  a  1 7  ;  C.  p.  6o5 ,611  — 

125 


Digitized  by 


Google 


994 


INDEX  GENERALIS. 


Tancredus  cognatus  Boamundi,  T.  I,  vu,  p.  16;  T. 
D.  p.  16;  T.  III,  iv,  p.  27;  T.  D.  p.  27;  T.  J.  p.  171, 
C.  p.  606,  618;  M.  p.  744.  —  Ejus  indoles,  T.  J. 
p.  171,  172  ;  C.  p.  60&,  606.  —  Tancredus  cruoc  sig- 
natur  cum  Boamundo,  T.  I,  vu,  p.  16;  T.  D.  p.  16; 
T.  A.  p.  123;  T.  J.  p.  171,  172, 176;  C.  p.  606,607, 
611;  M.  p.  744;  =  fœdus  cum  Boamundo  init,  C. 
p.  607  ;  =  Grascos  (îigat  prope  flumen  Bardarum ,  T.  I , 
x,  p.  17  ;  T.  D.  p.  17;  T.  A.  p.  124;  T.  J.  p.  177;  C. 
p.  607,  608 ,  609 ,  6 1  o ;  M.  p.  746  ;  =  castrum  quod- 
dam  vull  aggredi,  T.  A.  p.  125;  T.  J.  p.  178;  = 
dux  militiae  Boamundi ,  T.  A.  p.  1 25 , 1 1 6  ;  T.  J.  p.  1 78  ; 
C.  p.  612;  M.  p.  747;  =  Boamundo  condolet,  C. 
p.  6 1 2 ,  6 1 3  ;  =  Bracbium  Sancli  Georgiî  clam  trans- 
itât, T.  A.  p.  i26;T.J.p.  i8o;C.p.6i3;M.p.755; 
=  homo  imperatoris  effici  non  vull,  G.  p.  4g5  ;  C. 
p.  6i3,  6i4t  61 5,  618,  6 1 9 ;  =  Boamundo  legatos 
mittit,  C.  p.  61 4 *  61 5  ;  =  obsidet  Nicœam  et  Turcos 
vincit,  T.  A.  p.  127;  T.  J.  p.  181  ;  C.  p.  617;  M. 
p.  755;  =  tentorium  Alexii  petit,  C.  p.  619,  620; 
=  sequitur  Boamundum,  C.  p.  620,  621;  =  contra 
Turcos  dimicat  prope  Dorylœum,  T.  III,  1,  p.  25 
et  seq.;  T.  D.  p.  25  et  seq.;  T.  A.  p.  128,  129; 
T.  J.  p.  182,  i83;  C.  p.  621,  623,  624;  M.  p.  759; 
=  luget  Willehnum ,  fralrem  suum,C.  p.  624»  625; 
=n  dividit  se  ab  exercitu,  T.  IV,  11,  p.  3o;  T.  D. 
p.  3o  ;  T.  A.  p.  1 3o;  T.  J.  p.  1 84  ;  C.  p.  629 ,  63o  ;  M. 
p.  767  ;  =  venit  Tarsnm ,  T.  IV,  11 ,  p.  3o  ;  T.  D.  p.  3o  ; 
T.  A.  p.  i3o;  T.  J.  p.  i84;  C.  p.  63o,63i,  632;  M. 
p.  767;  =  Turcos  fugat,  T. IV,  m,  p.  3i;  T.  D.  p.  3i; 
T.  A.  p.  i3o,  i3i;  T.  J.  p.  i84,  i85;  F.  p.  337;  C. 
p.  63 1;  M.  p.  767.  —  Balduinus  Tancredum  aggre- 
ditur,  T.  IV,  u-iii,  p.  3i;  T.  D.  p.  3i;  T.  A.  p.  i3o, 
i3i;  T.  J.  p.  i85;  F.  p.  337;  C.  p.  633;  M.  p.  767. 
—  Tancredus  Tarso  violenter  expulsus,  T.  IV,  ni, 
p.  3i;  T.  D.  p  3i;  T.  A.  p.  i3i;  T.  D.  p.  i85;  F. 
p.  337  ;  C.  p.  633 ,  634  ;  M.  p.  767*  768  ;  =  Adanam 
sive  Atbenam  capit ,  T.  IV,  m ,  p.  3 1  ;  T.  D.  p.  3 1  ;  T.  A. 
p.  i3i;  T.  J.  p.  i85;  C.  p.  634  et  annol.  a;  p.  636, 
637,  639;  M.  p.  768;  =  Mamistram  capit,  T.  IV,  ni, 
p.  3i;  T.  D.  p.  3i;  T.  A.  p.  i3i;  T.  J.  p.  i85;  C. 
p.  634  et  annot./;  p.  636,  637,  63g;  M.  p.  768;  = 
pacem atque conimercium  Balduino  dat,  C.  p.  637.  — 
Pax  intereos  frangitur  in  urbe,  C.  p.  638.  —  Pax  in- 
ter  eos  renovatur,  C.  p.  63g.  —  Tancredus  potitur 
planitie  Ciliciœ,  C.  p.  63g;  =  venit  Arlasium,  C. 
p.  63  g,  64o,  64 1;  =  oppida  Barisan  atque  Hersen 
capit,  C.  p.  64 iî  =  urbem  Valeniam  sive  Balenam 
capit,  C.  p.  64 1;  =  obsidet  Antiochiam,  C.  p.  642, 
643,  646.  —  Montanea  Tancredi,  T.  VI,  11,  p.  3g; 
T.  D.  p.  39;  T.  A.  p.  i34;  T.  J.  p.  188.  —  Tancredus 
Turcos  fugat  atque  pecuniam  capit,  C.  p.  644;  = 
singulari  certamine  très  Turcos  fodit,  C.  p.  645; 
=  Emmam  Harencque  occupât,  C.  p.  65o;  =  Car- 
pentarium  et  Petrum  Heremitam  apprehendit,  fu- 
gientes,  T.  VI,  iv,  p.  4o;  T.  D.  p.  4o;T.A.  p.i35; 
T.  J.  p.  188,  189;  M.  p.  781.  —  Castellum  Areg  in 
fide  Tancredi,  T.  J.  p'.  191.  —  Castrum  B.  Georgiî 
Tancredus  corroborât,  T.  IX,  11,  p.  53-54;  T.  D. 
p.  53-54;  T.  XI,  vm,  p.  81;  T.  D.  p.  81  ;  T.  A.  p. 
i3g,  i4o,  î5i;  T.  J.  p.  ig4,  ig5,  2o5;  A.  p.  25o; 
M.  7g4,  833;  =  semitas  Turcis  claridit,  T.  IX, 
11,  p.  53,  54;  T.  D.  p.  53,  54;  T.  A.  p.  i4o;  T.  J. 
p.  ig4,  ig5;  A.  p.  25o;  M.  p.  7g4;  =  it  ad 
portum  Sancli  Simeonis,  T.  J.  p.  ig2.  —  Terra 


Tancredi,  T.  IX,  vu,  p.  58;  T.  D.  p.  58;  T.  A. 
p.  i42;  T.  J.  p.  197  ;  M.  p.  806.  —  Tancredus  scit 
lingunra  Syriacam,  T.  J.  p.  198;  =Francorum  deus, 
T.  X,  vu,  p.  66;  T.  D.  p.  66;  T.  A.  p.  i45;  =  igna- 
rus  deditionis  Antiochiae ,  C.  p.  657  et  annot.  a;  =  in- 
trat  Antiochiam, C. p.  657;  =  jurât  se  nunquam  ab 
Hierosolymitano  itinere  recessurum,  T.  X,  ix, 
p.  70;  T.  D.  p.  70;  T.  A.  p.  147;  T.  J.  p.  201;  = 
iratus  quod  Antiochiae  inclusus  sit,  T.  X,  xi,  p.  71; 
T.  D.  p.  71;  =  de  lancea  dubitat,  C.  p.  678;  = 
quintam  aciem  ducit  contra  Kerbogam,  T.  XI,  vi, 
p.  79-81;  T.  D.  p.  79-81;  T.  A.  p.  i5o-i5i;  T. 
J.  p.  2o5;  A.  p.  259;  G.  p.  5o3;  C.  p.  666,  667, 
670,  671,  672;  M.  p.  828;  R.  p.  8g3;  =  venit  Ha- 
rengum,  C.  p.  671;  =  ad  colloquium  in  urbem 
Rusiam  venit,  A.  p.  271;  =  Raimundum  comitem 
sequitur  Caphardam,  A.  p.  272;  F.  p.  352;  =  Gi- 
bellum  obsideri  probibet,  A.  p.  273;  =  sequitur 
Raimundum,  A.  p.  273;  F.  p.  352;  G.  p.  5o6;  C. 
p.  674.  —  Discordia  Tancredi  cum  Raimundo  ante 
Marram,  C.  p.  675.  —  Tancredus  venit  Antiochiam, 
C.  p.  675;  =  obsidet  Archas,  C.  p.  680  ;  =  disce- 
dit  a  Raimundo,  A.  p.  278;  =  Bethléem  venit  et 
occupât,  T.  J.  p.  2 1 7  ;  A.  p.  2g5  ;  F.  p.  354  ;  G.  p.  5og  ; 
C.  p.  683,  684.  —  Tancredi  vexillum  in  ecclesia,  A. 
p.  2 g 5.  —  Tancredus  urbem  Hierusalem  conlera- 
platur,  T.  J.  p.  2 17  ;  C.  p.  684 ,  685  ;  =  cum  eremita 
quodam  colloquitur,  T.  J.  p.  217,  218;  C.  p.  685, 
686;  =  Sarracenos  quinque  fugat,  T.  J.  p.  217, 
218;  C.  p.  686.  —  Tancredi  turris,  T.  J.p.  218;  C. 
p.  687. — Tancredus  obsidet  Hierusalem  ab  occidente, 
T.  XIV,  1,  p.  102;  T.  D.  p.  102;  T.  A.  p.  i5g;  T.  J. 
p.  217,  218,  221;  G.  p.  5i3,  5i4:  C.  p.  687,  688, 
68g;  M.  p.  863;  =  trabes  aliquot  invenit,  T.  J. 
p.  218,  219;  C.  p.  68g;=fluxu  ventris  ]aborat,T. 
J.  p.  2 1  g  ;  C.  p.  68g  ;  =  inlrat  Hierusalem ,  A.  p.  3oo , 
3og;  G.  p.  5i5.  —  Tancredus  in  templo  Domini.T. 
J.  p.  222,  223,  224;  C.  p.  6g4 ;  =  dat,  in  lemplo 
Salomonis,  vexillum  Sarracenis,  quos  postea  occidit, 
T.  XV,  iv,  p.  1 10;  T.  D.  p.  1  io;  T.  A.  p.  161;  T.  J. 
p.  222,  223;  G.  p.  5i5;  C.  p.  6g4»  6g5;  =  de  hac 
caede  iratus ,  T.  A.  p.  1 61  ;  =  thesauros  templi  aufert, 
T.  J.  p.  224;  F.  p.  35g; G.  p.  5i6;  C.  p.  6g4,  6g5, 
6g6,  700;  =  ab  Arnulfo  increpatur,  T.  J.  p.  224. 
225 ;C.  p.  6gg,  700,  701,  702  ;  =  septuaginta  mar- 
cas templo  Domini  dono  dat,  T.  J.  p.  225;  F.  p.  35g. 
C.  p.  702;  Neapolim  capit,  T.  XVI,  1,  p.  111; 
T.  D.  p.  111;  T.  A.  p.  161;  A.  p.  3o5;M.  p.  871;  = 
a  Godefrido  revocatur,  T.  XVI,  1 ,  p.  1 1  j  ,  1 1 2  ;  T.  D. 
p.  1 1 2  ;  T.  A.  p.  1 6 1  ;  A.  p.  3o5  ;  M.  p.  872  ;  =  prope 
Ramam  Arabes  fugat,  T.  XVI,  1,  p.  1 1 1-1  » 2;  T.  D. 
p.  1 1 1-1 12  ;  T.  A.  p.  161;  A.  p.  3o5;  M.  p.  872  ;  = 
it  Ascaloncm,T.XVI,  iv,  p.  1 1 4 ;  T.  D.  p.  n4;  T. 
A.  p.  161,  162;  A.  p.  3o5,  3o6;  C.  p.  702;  M.  p.  874, 
876;  =  sub  rege  Godefrido  militât,  T.  J.  p.  226;  F. 
p.  364;  G.  p.  5i8;  C.  p.  703 ;  =  dux  militiae  Go- 
defridi,G.  p.  5i8;  =  urbem  Besan capit, T.  J.  p.  226; 
C.  p.  703,  704  ;  =  Caypham  urbem  capit  et  obtinet, 
T  J.p.  22Ô;F.p.377  et  annot.  b;H.  p.  554;C.  p.  704? 
=  malevolus  Balduino,  F.  p.  377 ;  G.  p.  523;  H. 
p.  554;  =  templum  Domini  atque  vicum  templo 
adjacentem  possidet,  G.  p.  523;  =  Hierusalem  non 
intrat  post  mortem  Godefridi,  T.  J.  p.  227,  228;  = 
reliquit  Balduino  Caypham  cum  Tibcriade ,  F.  p.  384  ; 
G.  p.  523;  H.  p.  558;  m  in  principatum  Antiochiae 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


995 


accitur,  T.  J.  p.  228,  F.  p.  384,  3g5;  F.  V.  p.  3g6; 

G.  p.  5a3 ,  5a4  ;  H.  p.  558  ;  C.  p.  706  ;  =  Mamistram  , 
Adanam,  etc.  Gracia  aufert,  C.  p.  706;  =  ad  auxi- 
lium  Balduini  vocatur,  F.  p.  3g5,  396;  G.  p.  53o, 
53 1  ;  H.  p.  56 1;  —  accipit  comité  m  Pictavensem ,  F. 
p.  399;  G.  p.  53a;  C.  p.  709;  =  Laodiciam  abim- 
peratore  aufert,  T.  J.  p.  228;  F.  p.  407;  G.  p.  537; 

H.  p.  564;  C.  p.  706,  707,  708,  709;  =  comitem 
Raimundum  capit ,  C.  p.  708  ;  =  accipit  Boamundum , 
Ucet  invitas,  F.  p.  407;  G.  p.  537;  H.  p.  564;  C. 
p.  709  ;  =  a  Boamundo  spoliatur,  C.  p.  709.  —  Boa- 
mundus AntiochiamTancredo committit,  T.  J.  p.  228 ; 

F.  p.  4o8,  4>  1;  G.  p.  539;  H.  p.  565;  C.  p.  712 , 
ji3,  71 4-  — Contra  Parlhos  venit  Tancredus,  F. 
p.  4 08;  C.  p.  710;  =  a  Parthis  fugatur,  F.  p.  409, 

C.  p.  710,  711;  =  Benedictum  salval ,  C.  p.  710;  = 
Edessam  serval ,  F.  p.  4iô;  C.  p.  6o3,  712.  —  Ejus 
oratio  in  ecclesia  Sancti  Pétri,  C.  p.  713.  —  Tan- 
credus aque  haustu  contentas,  C.  p.  714;  =  contra 
Balduinum  Edessenum  pugnat,  F.  p.  4 10.  —  Turci 
ex  clientela  Tancredi,  F.  p.  4 10.  —  Tancredus  Ro- 
doan ,  regem  Alapie ,  fugat  prope  Artasium ,  F.  p.  4 1 1  ; 

G.  p.  539;  H.  p.  565;  C.  p.  714,  7i5;  =  Apamiam 
ob»idet,  €.  p.  715,  7 1 6 ;  =  Laodiciam  iterum  capit, 

G.  p.  539;  C.  p.  71 5;  =  ad  auiilium  Edessae  venit, 
F.  p.  421,  422;  H.  p.  569;  =  Antiochiam  regredi- 
tur,  F.  p.  422  ;  H.  p.  56g  ;  =  urbem  Apamiam  capit, 
F.  p.  423  et  aonol.  e  ;  H,  p.  570;  =  contra  Turcos 
cum  fialduino  venit,  F.  p.  423,  424;  H.  p.  570:  = 
Antiochie  moritur,  T.  J.  p.  229  ;  F.  p.  425  ;  H.  p.  570. 

—  familiaritas  Tancredi  cum  Radulfo ,  C.  p.  6o3 ,  6o4- 
Tancredus  ,  frater  Richardi  de  Principatu ,  C.  p.  638. 
Tapetia  Boamundo  atque  Godefrido  a  rege  Babylonio 

data,  T.  J.  p.  212. 

Tarentinos,  T.  J.  p.  171;  =  episcopus,  T.  J.  p.  2i3, 
2i4  (vid.  Jacobui). 

Tabentum,  urbs  Italie,  T.  D.  p.  i4;  T.  J.  p.  176.  — 
Vid.  Otrentam. 

Tarso,  urbs  Cilicie,  T.  IV,  11,  p.  3o;  =  a  Tancredo 
capta,  T.  IV,  11,  p.  3o-3i;  T.  A.  p.  i3o,  i3i;  T.  J. 
p.  184,  i85;  F.  p.  337;  G.  p.4g6;C.  p.  63o,  63i, 
632  ;  M.  p.  767.  —  Urbem  Tarso  aufert  a  Tancredo 
Balduinus.T.  IV,  ui,p.  3i;T.D.  p.  3i;T.  A. p.  i3i; 
T.  J.  p.  i85;  F.  p.  337  ;  C.  p.  633,  634,  636,  6.37; 
M.  p.  767,  768.  —  Rogerius  episcopus  Tarso  ordi- 
natur,  T.  J.  p.  227  ;  C.  p.  704.  —  Stephanus  Blesensis 
in  urbe  Tarso  ob  egeslatem  mansit ,  C.  p.  649. — Hugo 
Magnus  in  urbe  Tarso  sepelitur,  F.  p.  399  ;  G.  p.  532  ; 

H.  p.  562  ;  C.  p.  680.  —  Iterum  Tancredus  Tarso 
Grecis  aufert,  C.  p.  706.  —  Portus  Tarso ,  C.  p.  708. 

—  Tarso  deditur  Boamundo,  C.  p.  709.  —  Tarso  in 
jus  Grecorum  redit,  C.  p.  712.  —  Varia  nominis 
forais  :  Tharso ,  T.  D.  p.  3o  ;  T.  J.  p.  227  ;  F.  p.  399  ; 

—  Tarsus ,  T.  A.  p.  1 3o ,  1 3 1  ;  T.  J.  p.  1 84  ;  H.  p.  562  ; 

—  Tliarsus  (q.vide). 

Tarsus,  urbsGUcie,  T.  A.  p.  i3o,  i3i;  T.  J.  p.  i84; 

H.  p.  562.  —  Vid.  Tarto. 
Tartara,  C.  p.  617,  674. 

Tartareus,  a,  um.  —  Manus  Tartarea,  T.  I,i,  p.  io;T. 

D.  p.  1  o;  T.  A.  p.  1 2 1 .  —  Mfhislri  Tartarei ,  A.  p.  262. 
Tartaron,  genus  monete,  F.  p.  334  et  annot.  a. 
Tartoan,  missus  a  Vege  Assyriorum,  Azotum  capit,  F. 

p.  46i. 

Tatic,  famiiiaris  imperatoris  Alex» ,  A.  p.  245,  246.  — 
Vid.  Titidus. 


Ta  urina  (Raimundus  de),  miles,  T.  A.  p.  159;  T.  J. 
p.  193,  206,  210;  M.  p.  863,  865.  —  Vid.  Raimun- 
dus de  Torena. 

Taurus,  mons,  C.  p.  63o. 

Taxus, arbor,  F.  p.  475. 

Tecla  (sancta).  — Sanguis  sancte  Tecle,  A.  p.  290. 

Tectum  templi  Salomonis,  T.  XV,  iv,  p.  110;  T.  D. 
p.  110;  T.  A.  p.  161;  F.  V.  p.  357,  35g;  G.  p.  5i5; 
M.  p.  869.  —  Tecta  domorum,  C.  p.  693. 

Te  Deum  Laudamus,  T.  XI,  ivt  p.  77;  T.  D.  p.  77;  F. 
p.  452,  466;  G.  p.  526;  M.  p.  823. 

Teglaphalassar,  rex  Assur,  F.  p.  46 1. 

Tbl-Amania  ,  castrum  Syrie,  p.  838,  annot.  6.  —  Vid. 
Thelemanit. 

Telamonius  (Ajax) ,  C.  p.  633. 

Telandus,  rex  Antiochie,  T.  XIII,  1,  p.  90. 

Tellbascher,  castrum  Mésopotamie,  p.  337,  annot. 
c;  p.  4i3 ,  annot.  c;  p.  637 ,  annot.  b;  —  Boamundo 
a  Titido  datur,  A.  p.  246;  =  a  Balduino  capitur,  F. 
p.  337;  G.  p'.  496;  C.  p.  637.  =  Turci  castrum 
Tellbascher  obsidcnl,  F.  p.  423;  H.  p.  570.  — 
Tellbascher,  castrum  Goscelini ,  F.  p.  456;  H.  p.  583. 

—  Goscelinus  venit  Tellbascher,  F.  p.  457  ;  H.  p.  583. 

—  Varie  nominis  forme  :  Thelbascbar,  p.  423 ,  an- 
not. c;  —  Torvexel,  H.  p.  583;  —  Trabexel,  G. 
p.  496;  —  Turbassellum,  C.  p.  637;  —  Turbessel, 
H.  p.  570;  —  Turbezel,  F.  p.  337,  4*3,  456,  457; 

—  Tursol ,  A.  p.  246. 
Tempe  Thessala,  C.  p.  674. 

Templum  Domini,  in  urbe  Hierusalem,  M.  p.  791,881; 
=  factum  Mabuniaria,  T.  J.  p.  169,  222;  F.  p. 357, 
36o;  T.  XIV,  v,  p.  106  ;  T.  D.  p.  106;  T.  J.  p.  222, 

F.  p.  356;  G.  p.  5 10.  —  Rotunditas  templi,  T.  J. 
p.  2 1 7  ;  F.  p.  356  ;  C.  p.  685.  —  Rupes  in  templo ,  F. 
p.  35o,  357.  — Simulacrum  argenteum  in  templo ,  T. 
J.  p.  222.  —  Sarraceni  in  templo  Domini  occisi, 
T.  XV,iv,  p.  109,  iio;T.  D.p.  109,  no;F.p.  359; 

G.  p.  5 1 5  ;  C.  p.  694  *  695 ,697.  —  Templum  spoliât 
Tancredus,  T.  J.  p.  222,  223,  224;  F.  p.  35g;  G. 
p.  5 16;  C.  p.  694,  695,  699,  700.  —  Templum 
spoliât  Arnulfus,  T.  J.  p.  225;  C.  p.  700,  701.  — 
Tancredus  septuaginta  marcas  templo  Domini  dono 
dat,T.  J.  p.  225;  F.  p.  359;  C.  p.  702.  —  Christiani 
ad  templuDi  Domini  eunt,  F.  p.  36o.  —  Conciliuni 
anle templum,  T.  XV,  v, p.  no;  T.  D.  p.  1 10.  —  Pro- 
cessio  ad  templum  Domini ,  T.  XVI,  11,  p.  n3;  T. 
D.  p.  1 1 3; T.  A. p.  162;  A. p. 3o3. — Visitare templum 
Domini ,  F.  p.  366.  —  processio  Balduini  Christiano- 
rumque  ad  templum  Domini,  F.  p.  386,  387;  G. 
p.  525,  526.  —  Porta  aurea  Templi,  G.  p.  5io.  — 
Templum  Tancredus  possidet,  G.  p.  523.  —  Tem- 
plum Salomonis,  M.  p.  881.  —  Templi  longitudo, 
T.  XIV,  v,  p.  106;  T.  D.  p.  106;  T.  J.  p.  217;  F. 
p.  356,  357;  C.  p.  685.  —  Balduinus  I  plurabum 
tecli  vendit,  F.  V.  p.  357.  —  Sarraceni  in  templo 
Salomonis  occisi,  T.  XV,  iv,  p.  109;  T.  D.p.  109, 
110;  T.  A.  p.  160;  T.  J.  p.  222,  223;  A.  p.  3oo;F. 
p.  359;  C.  p.  694,  696,  697,  699;  M.  p.  868.  — 
Templi  maceries  sanguine  madent,  T.  J.  p.  223.  — 
Sarraceni  super  templo  Salomonis  occisi,  T.  XV,  iv, 
p.  109,  1 10;  T.  D.p.  109,  no;T.  A. p.  160, 161;  G. 
p.  5 1 5  ;  M.  p.  869.  —  Electio  patriarche  in  templo ,  G. 
p.  519.  —  Prandium  Balduini  in  templo  Salomonis, 
F.  p.  387;  F.  V.  p.  4oo. 

Tenda,  T.  VI,  i,p.  39;  T.  D.  p.  39,  4o;  T.  J.  p.  174, 


125. 


Digitized  by 


Google 


996 


INDEX  GENERALIS. 


188;  =  Boanmndi,  T.  J.  p.  188.  —  Vid.  Taber- 
naculum,  Tenta,  Tentoriwn. 

Tenta,  T.  .VI,  »v,  p.  4o.  —  Vid.  Tenda. 

Tentoridm.  — ^Tentoria ,  T.  II ,  xni ,  p.  23  ;  T.  D,  p.  23  ; 
T.  ni ,  11 ,  p.  a5  ;  T.  D.  p.  a5  ;  T.  VI ,  vin ,  p.  43  ;  T.  D. 
p.  43 ;  T.  VI,  xi,  p.  45 ;  T.  D.  p.  45  ;  T.  VIII ,  1 ,  p.  5o ; 
T.  D.  p.  5o;  T.  IX,  vi,  p.  58;  T.  D.  p.  58;  T.  XI,  1, 
p.  74; T.  D.  p.  74; T.  XI,  vu,  p.  80-81;  T.  D.  p.  80- 
81  ;  T.  XIII,  ix,  p.  96  ;  T.  D.  p.  96  ;  T.  XIII,  x,  p.  97  ; 
T.  D  p. 97; T. XVI,  vu,  p.  ii7;T.D.p.  117; T.  À. 
p.  123,  i25,  127,  128,  129,  i35,  i36,  137,  139, 
142,  i48,  i5i,  i56,  157,  162,  i63;  T.  J.  p.  178, 
179,  180,  181,  182,  i83,  189,  190,  191,  192, 
193,  203,  2o5,  210;  A.  p.  240,  241,  243,  247* 
249,  252,  255, 259, 261, 265, 268, 274, 277,293, 
298 ,  3o4 .  3o6 ,  307  ;  F.  p.  33 1 ,  332 , 334 ,  336 ,  34 1 , 
349,  3.52,  362,  363,  365,  373,  375,  379,  391, 
394;  F.  V.  p.  4oi,  4o5,  4a3,  43o,  44i.  45i,  469, 
471,  474,  477;  G.  p.  4g3,  495,  496,  5o5,  507, 
5i8,53o,  536,  53g,  54i;  H.  p.  56i,  563;  C. 
p.  617,637,647.  661,  670;  M.  p.  740,  744,  760, 
761,  762,  763,  764,  776,  777,  791,  816,  825, 
826,  832,  833,  846,  852,  857,  858,  863,  876, 
879.  —  Tentoria  deaurata,T.  J.p.  174.  —  Tentorium 
imperatoris  Alexii,  C.  p.  619;  =  Boamundi.  T.  J. 
p.  186.  —  Tentoria  putrefacta,  G.  p.  498.  —  Tento- 
rium Kerboga,  T.  J.  p.  206;  A.  p.  260;  G.  p.  5o2, 
5o4  î  =  Afdhal ,  M.  p.  879  :  =  Balduini ,  F.  p.  426  ;  H. 
p.  571  ;  =  Tancrcdi  ante  Laodiciam ,  C.  p.  708,  709. 

Tentoriis  (Raimundus,  vicecomes  de),  miles,  T.  A. 
p.  1 57  ;  M.  p.  854.  —  Vid.  Raimundus  de  Torena. 

Terra.  —  Terram  hutnidam  fodiunt  Chrisliani  el  super 
pectora  sternunt,  pro  nimia  silis  ariditale,  T.  I,  m , 
p.  1 2  ;  T.  A.  p.  1 22  ;  T.  J.  p.  175.  —  Terra  silebat  in 
conspectu  eorum,  M.  p.  768;  =  déserta  et  inaquosa, 
in  Romania ,  T.  IV,  1 ,  p.  29  ;  T.  D.  p.  29  ;  T.  A.  p.  1 3o  ; 
T.  J.  p.  i84;  M.  p.  759,  766;  =zsancta,  F.  p.  383, 
4n,  4a2;  H.  p.  570.  —  Terra  motus  F.  p.  43 1;  H. 
p.  573,  574;  =  ante  Antiocbiam,  A.  p.  245,  254; 
F.  p.  34 1;  C.  p.  646,  647;  =  in  urbe  Hierusalem, 
F.  p.  4i5;  G.  p.  542;  H.  p.  567;  =  in  terra  sancta, 
F.  p.  427,  428;  H.  p.  571;  =  die  Sancli  Laurentii, 

F.  p.  428,  429;  H.  p.  572. 
Tbstambïitom.—  Tabulas  Testamenti,  F.  V.  p.  356; 

G.  p.  5 10.  —  Vêtus  Testamentiim ,  M.  p.  723. 
Testodo.  — In  obsidione  urbis  Nicaa  testudine  Franci 

utuntur,  A.  p.  239;  =  in  obsidione  urbis  Marrœ,  M. 
p.  846. 

Tetigus,  familiaris  Alexii,  T.  A.  p.  i35,  i36;  T.  J. 
p.  189;  M.  p.  782.  —  Vid.  Titidus. 

Teutonicus,  a,  dm.  —  Teutonicus  rex,  T.  J.  p.  171. 
—  Peregrini  Teutonici,  F.  p.  337;  G.  p.  4g3. — 
Cornes  quidam  Teutonicus,  G.  p.  5o5.  —  Dux  Teuto- 
nicus, M.  p.  731.  —  Altéra  nominis  forma  :  Theuto- 
nicus,  G.  p.  5o5. 

Thabor,  urbs  Galilaa,  F.  p.  462  ;  =  mons,  F.  p.  477  i 
G.  p.  5ia. 

Thadbds,  apostolus,  G.  V.  p.  543. 

Thadj  el  Molue  Bori  ,  tilius  Daher  Eddin,  p.  4771  an- 
not. i;  =  aggreditur  Balduinum  atque  fugatur,  F. 
p.  477*  478. 

Thadomor,  urbs  Sy ri®,  F.  p.  367  et  annot  i.  —  Vid. 
Balbac. 

Thanas,  rex  Antiocbia,  T.  XIII,  1,  p.  89  ;  T.  D.  p.  89. 
Tharsensis,  C.p.  632,  633,  636. 


Tharso,  urbs  Cilici»,  T.  D.  p.  3o;  T.  J.  p.  227;  F. 

p.  399.  —  Vid.  Tarso. 
Tharsds  ,  urbs  Cilicîœ ,  T.  J.  p.  227  ;  F.  p.  337, 48a  ;  G. 

p.  496 ,  532  ;  C.  p.  629 ,  63o ,  633 ,  636 ,  637 , 649 , 

680 ,  704 ,  706 ,  708 ,  709  ,  7 1 2  ;  M.  p.  767.  —  Vid. 

Tarso. 

Theatra  urbis  Laodicia,  C.  p.  706. 

Thecue,  urbs  Palastina,  F.  p.  462. 

Thelbasgoar,  urbs  Mesopotamia,  p.  423,  annot.  c.  — 
Vid.  Tellbascher. 

Thelem anit,  castrum  Syria  (nunc  Tel-Amania) ,  p.  838 , 
annot.  b;  =.  a  Raimundo  Pileto  captum,  T.  XII,  11 , 
p.  84  et  annot.  a;  T.  D.  p.  84;  T.  A,  p.  i52;  T  J. 
p.  206;  M.  p.  838.  —  Varia  nominis  forma:  Tala- 
mania,  T.  A.  p.  i52;  M.  p.  838;  —  Talamaniz,  T.  J. 
p.  206  ;  —  Talemanite,  T.  D.  p.  84. 

Theodorus  (sanctus),  T.  3t,  ix,  p.  69;  T.  D.  p.  69;  T. 
XI ,  vin ,  p.  8 1  ;  T.  D.  p.  8 1  ;  T.  J.  p.  1 73  ;  =  contra 
paganos  prope  Dorylaum  dimicat,  T.  J.  p.  i83;  = 
contra  Kerbogam  pugnat.  T.  XI,  vin,  p.  81;  T.  D. 
p.  81  ;  T.  J.  p.  2o5. 

Thbssalonica,  urbs.  —  Raimundus  cornes  venitThes- 
salonicam,  A.  p.  237.  —  Peregrini  ad  urbem  Thes- 
salonicam  veniunt,  F.  p.  33 1;  G.  p.  493. 

Thessalds,  a,  dm.  —  Tliessala  Tempe,  C.  p.  674. 

Theutonicus,  G.  p.  5o5.  —  Vid.  Teutonicus. 

Thihalet,  oppidum  Asia,  H.  p.  572.  —  Vid.  TriaUth. 

TeiMIAMATHA,  G.  p.  526, 

Thobias,  rex  Antiochiae,  T.  D.  p.  89. 
Tholomaida,  urbs  Syria,  G.  p.  536,  537.  —  Vid. 
i4cra. 

Thomas  (sanctus) .  —  Apparet  ei  Dominus ,  A.  p.  293.  — 
Corpus  sancti  Thoma  in  urbe  Edessa,  G.  V.  p.  543. 
Thomas,  miles,  M.  p.  833. 

Thoros,  dux  civil atis  Edessa,  p.  337,  annol.  d;  =  ad 
Balduinum  legationem  mittit,  F.  p.  337;  =  a  civi- 
bus  occiditur,  F.  p.  338 ,  33g. 

Thragia,  regio,  C.  p.  660.  —  Vid.  Tracta. 

Thracius,  a,  dm.  —  Thracium  littus,  C.  p.  61 3. 

Threicios,  a,  dm,  C.  p.  620. 

Thdribdldm  ,  G.  p.  526. 

Thymiamata.  —  Vid.  Thimiamatha. 

TiberiÂs,  urbs  Palastina,  H.  p.  55 1,  558,  563,  568, 
578,  584.  —  Vid.  Tyberias. 

Tiberids,  iniperator,  H.  p.  55o. 

Tigndm,  F.  p.  358;  C.  p.  661. 

Tigris,  bcstia,  F.  p.  476. 

TlNTINNABDLDM,  G.  p.  52  6. 

Tirii,  incola  urbis  Tyri,  H.  p.  554.  —  Vid.  Tyrii. 
Tirds,  urbs  Syria,  G.  V.  p.  542;  H.  p.  571.  —  Vid. 
Tyrus. 

Titidds ,  familiaris  imperatoris  Alexii,  p.  78a,  annot. 
e;  A.  p.  a45.  —  Senno  ejus  ad  principes  exercilus 
T.  VI,  v,  p.  4i-4a  ;  T.  D.  p.  4i-4a;  T.  A.  p.  i35 
i36;  T.  J.  p.  189;  M.  p.  782.  —  Titidus  princi 
pes  ante  Antiocbiam  relinquit,  T.  VI,  v,  p.  42;  T, 
D.  p.  42;  T.  A.  p.  i36;  T.  J.  p.  189;  A.  p.  a45 
M.  p.  782,  783;  =  naribus  truncus,  A.  p.  245 
246. —  Varia  nominis  forma  :  Tetigus,  T.  A.  p.  1 35 
i36;T.  J.p.  189;  M.  p.  782;  —  Tatic,  A.  p.  a45 
246. 

Titos  ,  imperator,  urbem  Hierusalem  destruit,  F.  p.  462 

=  videt  fluvium  Sabbaticum ,  F.  p.  479. 
Tobds,  rex  Antiochia,  T.  XIII,  1,  p.  89. 
Tolandds  ,  rex  Antiocbiœ ,  T.  D.  p.  90. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALES. 


997 


Toldbquinus,  rei  Daniasci,  H.  p.  57a.  —  Vid.  Daher 

Eddin  Tughdekin,  Tuldcquinus. 
Tomandus,  rex  Antiochiœ,  T.  D.  p.  90. 
Toj»azius,  lapis,  F.  p.  363. 

ToftiNA  (Raimundus,  vicecotnes  de),  T.  VIII,  1,  p*  5o; 

T.  D.  p.  5o;  T.  XIII,  x,  p.  98.  —  Vid.  Raimundus, 

viceeomes  d*  Torena. 
ToftiNA  (Raimundus  de),  miles,  T.  D.  p.  98;  T.  J. 

p.  a  1  o.  —  Vid.  Raimundus  de  Torena, 
Toumentum  ,  A.  p.  298 ,  299  ;  F.  p.  333 ,  45o , 47 1 ,  48o; 

H.  p.  58o;  C.  p.  691;  M.  p.  853,  857;  =  balearicum , 

C.  p.*Ô79,  703 ;  =  murale,  C.  p.  680. 

Tornaiz  (Faraldus  de),  miles,  A.  p.  267.  —  Vid.  Fa- 

raldus  de  Tornaiz. 
Tortosa,  civitas,  portus  Syrias,  C.  p.  680;  M.  p.  854; 

=  a  Raimundo  Pileto  capta,  T.  XIII,  x-xi,  p.  98;  T. 

D.  p.  98;  T.  A.  p.  157 ;  T.  J.  p.  211;  A.  p.  276,  M. 
p.  854.  —  Àrnulfus  per  Torlosam  transit,  C.  p.  681 , 
700.  —  Balduinus  cum  Boamuodo  per  Tortosam 
transit,  F.  p.  368; H.  p.  55i;  =  Balduinus  transit,  F. 
p.  373;  G.  p.  520;  H.  p.  552.  —  Tortosa  a  Francis 
capitur,  F.  p.  3gg  ;  G.  p.  532 ,  533  ;  H.  p.  56a.  —  Al- 
téra nominis  forma  :  Tortuosa,  C.  p.  680,  681,  700. 

Tortoora,  urbs  Syriœ,  p.  354»  annot./.  —  Vid.  Dora. 
Tortcosa,  civitas  Syria,  C.  p.  680,  681,  700.  —  Vid. 
Tortosa. 

Torvexel,  castcllum  Mesopotamia? ,  H.  p.  583.  —  Vid. 
Tellbascher. 

Todstani  (Roberlus,  Blius),  miles,  T.  A. p.  12 3. — Vid. 

Roberlas  ,jilius  Tout  tant. 
Trabexel,  castrum  Mesopotamiœ ,  G.  p.  496  et  annot.  e. 

—  Vid.  Tellbascher. 
Trabs,  C.  p.  643,  661.  —  Tancredus  aliquot  trabes  in- 

venit,  T.  J.  p.  218,  219;  C.  p.  689.  —  Trabs  quasi 

pons,  G.  p.  5 1 5  ;  G.  p.  692;  =  trabs  inler  muruin 

et  machinain  posita,  T.  J.  p.  221;  A.  p.  297;  G. 

p.  5 14;  C.  p.  691;  M.  p.  866.  —  Trabcs  ferrais,  M. 

p.  846;  =  crucis,  A.  p.  279;  =  monasterii  Saucli 

Pelri,  F.  p.  329. 
Tracia,  regio,  G.  V.  p.  54a.  —  Vid.  Thracia. 
Traconis,  regio  Syriae,  F.  p.  46a. 
Tra janopolis  ,  urbs  Macedoniœ  (nunc  Trajanopoli) ,  F. 

p.  33 1  et  annot.  b. 
Trames  angustissimus  prope  Baruth,  F.  p.  374;  G. 

p.  5ao,  5a  1. 
Transalpin  1,  A.  p.  a35. 
Transbuphratea  regio,  C.  p.  637. 
Trassellus  (Guido),  miles.  —  Vid.  Guido  Trosellus. 
Trrvia  (gallice  Trêve  de  Dieu),  F.  p.  3a3  et  annot.  b; 

p.  3a4;  G.  p.  49a. 
Trialetb,  oppidum  Asiœ.  —  Terrœ  motus  oppidum 

Trialeth  subruit,  F.  p.  4ag;  H.  p.  57a.  — Altéra 

nominis  forma  :  Thihalet,  H.  p.  57a. 
Tribonos,  F.  334,  36a. 

Tributum.  =  peregrini  per  porlam  urbis  Hierusaiem 

transeuntes  persolvebant ,  T.  XV,  iv,  p.  109;  T.  D. 

p.  109  ;  T.  A.  p.  160. 
Trinitas  (sancta),  T.  D.  p.  37;  T.  m,  iv,  p.  a8;  T.  A. 

p.  129,  i48;  T.  J.  p.  ao4;  G.  p.  5i6;  S.  p.  887. 
Tripoleos  rex.  —  Vid.  Abu  Ali  Ibn  Ammar. 
Tripoli* ,  civitas  Syriae,  A.  p.  a8i,  a85;  C.  p.  680.  — 

Sarraceni  Tripoleos  veniunt  Antiochiam,  T.  J.  p. 

190.  —  Rex  Tripoleos  nunlios  Raimundo  mittit,  T. 

XIII,  x,  p.  97;  T.  D.  p.  97;  T.  XIII,  xii,  p.  iooîT. 

D.p.  ioo;T.A.  p.  157,  i58;T.  J.p.211;  A.  p.  275, 


278;  M.  p.  853.  —  Milites  Ghristiani  contra  Tripolim 
equitant ,  T.  XIII ,  x ,  p.  97-98  ;  T.  D.  p.  97-98  ;  T.  XIII , 
xii,  p.  99,  100;  T.  D.  p.  99-100;  T.  A.  p.  157, 
i58;  T.  J.  p.  210,  21 1  ;  A.  p.  273,  285,  a86;  M. 
p.  853,  854*  —  Cornes  Raimundus  vult  eam  obsi- 
dere,  A.  p.  289;  M.  p.  853.  — *  Ghristiani  prope  Tri- 
polim morantur,  T.  XIII,  xm,  p.  101  ;  T.  D.  p.  101  ; 
T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  211;  A.  p.  273,  a85.  286, 
289,  291;  F.  p.  352;  G.  p.  507;  C.  p.  683;  M. 
p.  858 , 857, 858.  —  Aquœ  ductus  urbis  Tripoleos ,  A. 
p.  a85.  —  Balduinus  per  Tripolim  transit,  F.  p.  373; 

G.  p.  520,  5 28;  H.  p.  552  ;=rcruce  signati  transeunt, 
F.  p.  399  ;  G.  p.  533.  —  Tripolis  a  comité  Raimundo 
obsidetur,  T.  J.  p.  226;  F.  p.  Ai  1  ;  G.  p.  539;  H. 
p.  565;  C.  p.  707,  708;  =  a  Guillelmo  Jordane  Ber- 
tranno  expugnalur,  F.  p.  419;  G.  p.  539;  H.  p.  569. 

—  Gassis  Tripoleos ,  G.  p.  54 1 .  —  Capitur  Tripolis , 

F.  p.  420  et  annot.  b;  p.  437;  G.  V.  p.  542;  H.  p»  569. 

—  Cornes  Tripoleos,  F.  p.  420;  H.  p.  56g.  —  Bal- 
duinus venit  usque  Tripolim,  F.  p.  429  ;  H.  p.  572  ; 
=  Balduinus  II  venit,  F.  p.  447,  448;  H.  p.  579; 
=  crux  fertur,  F.  p.  452 ,  457  ;  H.  p*  583.  —  Babi- 
lonii  contra  Tripolim  eunt,  F.  p.  48  t.  —  Altéra  no- 
minis forma  :  Tripulis,  T.  XIII,  x,  p.  97  ;  xii,  p.  99, 
100;  xm,  101  ;  T.  D.  p.  97,  99,  100,  101. 

Tripolitanus,  a,  dm. —  Tripolitanorum  rex,  G.  p.  5ao; 

H.  p.  552.  —  Tripolitani  cum  Christian is  pugnant, 
A.  p.  285;  =  vendunt  panem  Christiania,  F.  p.  366; 

G.  p.  5 1 8  ;  =  occisi ,  F.  p.  420.  —  Tripolitanus  consul 
(Berlrandus),  F.  p.  421,  423;  H.  p.  569,  571.  — 
Tripolitanus  cornes  (Pontius),  F.  p.  442,  443,  464, 
467,  471»  472,  479;  H.  p.  577,  579.-—  Gens  Tri- 
polilana ,  F.  p.  426.  —  Tripolitani  cum  Balduino 
congregati,  F.  p.  44 1  ;  H.  p.  576;  =  veniunt  usque 
Turbezel,  vastanlque  campestria  Calipli,  F.  p.  457, 
458;  =  ad  sua  remeant,  F.  p.  469. 

Tripolis,  urbs  Syriae,  T.  XIII,  x,  p.  97;  T.  D.  p.  97; 
T.  XIII,  xii,  p.  99,  100;  T.  D.  p.  99,  100;  T.  XIII, 
xm,  p.  101  ;  T.  D.  p.  101.  —  Vid.  Tripolis. 

Tripus,  C.  p.  670. 

Trirèmes,  F.  p.  429,  449.  48 1  ;  H.  p.  58o. 
Troandus  ,  rex  Antiochiœ,  T.  XIU ,  1 ,  p:  90  ;  T.  D.  p.  90. 
Troja,  urbs  Asiœ,  C.  p.  675. 

Trophimus  (sanclus),  discipulus  sancti  Pelri,  A.  p.  264 
et  annot.  d. 

Trosellus  (Guido),  miles. —  Vid.  Guido  Trosellus. 
Trossellus  (Wido),  miles,  T.  A.  p.  i46.  —  Vid.  Guido 
Trosellus. 

Trosteri  (Robertus,  fdius),  miles,  T.  J.  p.  176. — 
.  Vid.  Robertus,  Jilius  Toustani. 

Trusellus  (Guido),  miles.  —  Vid.  Guido  Trosêllus. 

Tuba,  T.  A.  p.  i55;  T.  J.  p.  174,  208;  A.  p.  297, 
3o4;  F.  p.  33o,  449»  45o,  46o,  474;  G.  p.  493, 
495;  H.  p.  58o;  C.  p.  6i3,  657,  690;  M.  p.  873, 
880;  =  aerea,  H.  p.  58o,  58i. 

Tudabovis  (Arnaldus),  miles,  T.  XII,  m,  p.  85.  — 
Vid.  Arnaldus  Tudabovis. 

Todebodus  (Arnaldus),  miles,  T.  D.  p.  85.  —  Vid.  Ar- 
naldus Tudabovis. 

Tudebodus  (Arveus),  miles,  T.  D.  p.  67.  —  Vid.  Ar- 
veus  Tudebovis. 

Tudbboius  (Petrus),  sacerdos,  T.  D.  p.  106.  —  Vid. 
Petrus  Tudebovis. 

Tudebovis  (Arvedus),  miles,  T.  X,  vin,  p.  67.  — 
Vid.  Arvedus  Tudebovis. 


Digitized  by 


Google 


998  INDEX  GENERALIS. 

Tvdbbovis  (Pelrrn),  sacerdos,  Z  XIV,  v,  p.  106 
Vîd  Peints  Todeèow. 
Tughdekin,  rex  Damasci,  p.  4iô,  annot.  a;  p.  4e6, 
annot.  c;  p.  428,  annot.  6;  H.  p.  57i.  —  Vid 
DakerEddîn  TugAdetin. 
Togobwm,  A.  p.  254;  F  p.  44g. 
Toldbqcinus,  rex  Damasci,  F.  p.  426,  42g,  44i, 
446,  447,  472,  473,  477,  478;  H.  p.  57i.  —  Vid 
DaherEddinTaghdetin. 
Tdllbnsis  combs.  —  Vid.  flainardas. 
Tomba.  —  Turcorum  tumbas  frangunt  Christian prope 
Antiochiam,  Z.  VII,  iv,  p.  4g;  T.  D.  p.  49;  Z  A. 
P:  iSg;  Z.  J.  p.  I93;  A.  p.  249;  M.  p.  788,  793.  — 
Vid.  Cimiterium. 
Tomolus.  =  sepullurm  dominiez ,  G.  p.  5a4.  —  Tumuli 
Turcoram  ante  Antiochiam  ,  M.  p.  7g3.  —  Zu- 
mulum  erigit  Boamundus  ante  Aotiochise  porta, 


â — am,  C. 

p.  642.  —  Tumulus  comitis  Cunnani,  C.  p.  648;  = 
Laodiciœ,  C.  p.  706 ,  707.  —  Vid.  Sepultum,  Sepul- 
crum,  Tamba. 
Zdnica,  A.  p.  268,  283,  284;  F. p.  325;  C. p.  682. 
Tobbassbllvm  ,  castrum  Mesopotamiœ,  C.  p.  637  et 
annot.  b.  —  Vid.  Teîlbascher. 
Tvrbbssbl,  castrum  Mésopotamie,  H.  p.  570.  —  Vid. 
Teîlbascher. 

Tobbezbl;  castrum  Mesopotamiœ,  F.  p.  337  et  annot 
c;p.  423,  annot.  c;  p.  456 ,  457.  —  Vid.  Teîlbascher. 
Tobcanos,  a,  dm,  H.  p.  555. 

Tubcati.  —  Armenii  atque  Grasci  turcati,  A.  p.  25 1. 
—  Quidam  ex  turcatis  cum  Boamundo  loquitur,  A. 
p.  25 1.  —  Suriani  turcati,  A.  p.  288;  =  Provin- 
ciales quidam  in  urbe  Artasio,  C.  p.  672. 
TuncENSisarcus,  M.  p.  875. 

Tunct,  populus  Asiae,  T.  I,u,p.  11  ;  T.  D.  p.  11  ;  T.  A. 
p.  121;  T.  J.  p.  i7i;  A.  p.  238;  F.  p.  32it  323; 
G.  p.  4gi  ;  C.  p.  611,  6i4;  M.  p.  73i ,  762;  =  in 
urbe  Constantinopoli ,  G.  p.  4g4  ;  =  Christianos  oh- 
sident  in  castro  Exerogorgo,  T.  It  m,  p.  12;  T.  A. 
p.  122;  T.  J.  p.  i74,  \75;  M.  p.  y33,  y34;  =  ven- 
dunt  Chrislianos  captos,  T.  It  m,  p.   12;  T.  A. 
p.  i22;  T.  J.  p.  1 75  ;  M.  p.  734  ;  =  Petrum  Heremi- 
tam  aggrediuntur,  et  Galterium  occidunl,  T.  I,  iv, 
p.  \3;  T.  A.  p.  122;  T.  J.  p.  i75;  A.  p.  2A0;  F. 


p.  328;  G.  p.  4g4;  M.  p.  734,  735,  736;  =  Rai- 
mundum  aggrediuniur,  T.  II,  m,  p.  ig;  T.  D. 
p.  igf  T.  J.  p.  ij5,  1 78;  A.  p.  236;  =  Nicomediam 
diruunt,  S.  p.  886;  =  in  urbe  Nicaea,  T.  A.  p.  126, 
i27;  T.  J.  p.  180,  181  ;  A.  p.  23g,  24o;  F.  p.  332; 
M.  p.  756;  S.  p.  886;  =  Orientales,  F.  p.  332; 
G.  p.  4g4;  =  a  Raimundo  prope  Nicaeam  fugali, 
T.  U,  xi-xn,  p.  23;  T.  D.  p.  23;  T.  J.  p.  180;  A. 
p.  23g;  F.  p.  333;  G.  p.  hg5;  C.  p.  6i7;  M.  p.  y57; 
S.  p.  886;  =  murum  Nicasœ  restaurant,  T.  II,  xut, 
p.  23;  T.  D.  p.  23;  T.  A.  p.  127;  T.J.  p.  181;  A. 
p.  23g  ;  =  imper atori  Aiexio  reddunt  Nicœam  urbem , 
T.  U,  xiv,  p.  a4;  T.  D.  p.  24;  T.  IU,  1,  p.  24; 
T.  A.  p.  127,  128;  T.  J.  p.  181,  182;  A.  p.  23g, 
2âo;  F.  p.  333,  334,  35o;  G.  p.  4g5;  C.  p.  618; 
M.  p.  758;  S.  p.  886,  887  ;  =  Boamundum  aggre- 
diuniur, T.  III,  1,  p.  25  et  seq.;  T.  D.  p>  25;  T.  IU, 
ni,  p.  26;  T.  D.  p.  26;  T.  A.  p.  128,  129;  T.  J. 
p.  182 ,  i83;  A.  p.  24o,  241  ;  F.  p.  334,  335,  336, 
35o;  G.  p.  495,  496;  C.  p.  620,  621,  622,  623, 
624.  6a5,  626,  627,  628,  629;  M.  p.  759.  760, 
761,  762,  763;  S.  p.  888 ;  — Turci  se  esse  de  Fran- 


corum  generatione  dicunt,  T.  III,  iv,  p.  27, 
p.  28;  T.  A.  p.  12g;  Z  J.  p.  i83;=a  Franc 
gati,  Romaniam  rastant,  T.  IV,  1,  p.  28-2g;  a 
p.  a8-2g;  T.  A.  p.  i3o;  T.J.  p.  i83t  i84;  A.p  2 
F.  p.  336;  M.  p.  763,  764,  765,  766.  —  Assâi 
princeps  Turcorum,  S.  p.  888  et  annot.  e.  —  Tun 
a  Francis  victi  prope  Heracleam,  T.  IV,  //,  p.  3o; 
T.  D.  p.  3o;  T.  A.  p.  i3o;  T.  J.  p.  i8â;  G.  p.  4g7; 
M.  p.  767;  S.  p.  888;  =  prope  Tarsum  fugati, 
T.  IV,  m,  p.  3i;  Z  D.p.  3m;  Z  A.p.  i3o,  i3i; 
T.  J.  p.  184 1  i85;  F.  p.  337;  C.  p.  63o,  63i,  632, 
636;  M.  p.  7&7,  768.  —  Turci  Artasienses,  C. 
p.  63g,  64o.  —  Turci  contra  Edessam  congregati, 
F.  p.  338,  33g  ;  r=r  Antiocheni,  A.  p.  2 5 1,  252, 
262;  C  p.  63g,  64o,  64i  ;  S.  p  888,  88g;  = 
obsident  Plastentiam  urbem,  Z  IV,  iv,  p.  32;  Z  D. 
p.  32;  T.  A.  p.  i3i  ;  Z  J.  p.  i85;  M.  p.  76g.— 
Très  Turci  a  Tancredo  occisi,  C.  p.  645;= in  custo- 
dia  Antiocbiw,  Z  IV,  v,  p.  33;  Z.  D.  p.  33;  Z.  V,  1, 
p.  35;  Z.  D.  p.  35;  Z.  V,  v,  p.  37;  Z  D.  p.  37; 
Z.  IX,  11,  p.  54;  Z  D.  p.  54;  Z IX,  v,  p.  57;  Z.  D. 
p.  57  ;  Z.  X,  x,  p.  71  ;  Z.  D.  p.  71  ;  Z.  A.  p.  i3i , 
i32  ;  Z.  J.  p.  \85;  A.  p.  242,  277;  F.  p.  33g,  35o; 
G.  p.  4g8,  4gg;  C.  p.  64 1,  642,  643,  644,  646; 
M.  p.  770;  S.  p.  888;  =  a  Francis  victi  prope  Su- 
vium  Orontem,  Z.  V,  1,  p.  35;  Z.  D.  p.  35;  Z  A. 
p.  i32;  Z.  J.  p.  i85,  186;  F.  p.  34o;  G.  p.  4g8; 
M.  p.  77i;  =  Chrislianos  Aniiocbia  ejiciunt,  T.J. 
p.  186;  —  peregrinos  coanguslant,  Z.  V,  m,  p.  36; 
Z.  D.  p.  36;  Z.  A.  p.  i33;  Z.  J.  p.  187;  F.  p.  34u 
342;  C.'p.  643,  647;  M.  p.  y76,  777;  =  congre 
gati  ad  succurrendum  Antiochiœ,  T.  V,  vu,  p.  3j; 
Z.  D.  p.  37;  Z  A.  p.  j33,  j34;  Z  J.  p.  187, 
188;  A.p.  242,  246;  M.  p.  778;  5.  p.  88g;  R. 
p.  8g  1;  =  Antiochia  exeunt  et  Chrislianos  aggre- 
diuniur, Z.  VI,  1,  p.  38-3g;  T.  D.  p.  38-3g;  T.  A. 
p.  i34;  T.  J.  p.  188;  A.  p.  243,  244;  F.  p.  34n 
C.  p.  643;  M.  p.  779,  780;  R.  p.  8g  1  ;=Turcialii 
contra  Antiochiam  veniunt,  T.  VI,  v,  p.  4i  ;  T.  D. 
p.  4i;  T.  VI,  vit,  p.  42;  T.  D.  p.  42;  T.  IX,  m, 
p.  55;  T.  D.  p.  55;  T.  A.  p.  i36;  T.  J.  p.  18g;  C. 
p.  647;  M.  p.  783.  —  Turci  Christianos  constrin* 
gunt,  T.  VI,  vi,  p.  42;  Z  D.  p.  42;  T.  A.p.  i36; 
T.  J.  p.  igo;  F.  p.  342;  =  contra  Chrislianos  prope 
Oumen  veniunl  et  vincuntur,  T.  VI,  ix,  p.  43;  T.  D. 
p.  43,  45;  T.  VI,  xi,  p.  44,  45;  T.  A.  p.  i36f  i37; 
T.  J.  p.  igo,  191;  A.  p.  246,  247;F.  p.  342;  C. 
p.  647,  648;  M.  p.  783,  784,  785;  S.  p.  88g  ;  =  famé 
cruciali  in  urbe  Antiochia ,  C.  p.  648,  649 ,  65 1 ,  652  ; 
=  castrum  Areg  exspoliant,  T.  VI,  xi,  p.  44;  T. 
D.  p.  44;  T.  A.  p.  i3y;  T.  J.  p.  191  ;  A.  p.  247 
annot.  c;  M.  p.  784;  R-  p.  891;  =  vincunt  Chris- 
tianos prope  foriam  occidentalem  Antiochias,  R. 
p.  8gi;  =  Christianos  prope  Portum  Sancii  Simeonis 
fugaot,  T.  VU,  11,  p.  46  et  seq.  ;  T.  D.  p.  46;  T.  A. 
p.  i38;  T.  J.  p.  192;  A.  p.  248,  249;  G.  p.  498; 
M.  p.  785;  S.  p.  889;  R.  p.  891-892  ;  =  capita 
Chrislianorum  morluomm  abscidunt,  T.  J.  p.  ig3; 
M.  p.  785,*  =  prope  pon lem  vincuntur,  T.  VII,  m, 
p.  47-48;  T.  D.  p.  47-48;  T.  A.  p.  i38;  T.  J. 
p.  192,  193;  A.  p.  249;  M.  p.  785,  786,  787,  788; 
S.  p.  889,  890;  R.  p.  892;  =  mortuos  sepeliunt  ad 
Machomariam,  T.  VII,  iv,  p.  49;  T.  D.  p.  49;  T.  A. 
p.  i3g;  T.  J.  p.  193;  A.  p.  249;  M.  p.  788.  —  Con- 
suefudo  sepuîturae  Turcorum,  M.  p.  788.  —  Turci 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


999 


caslruni  Machomariae  aggrediuntur,  T.  VIII,  i,  p.  5o; 
T.  D.  p.  5o;  T.  J.  p.  193;  A.  p.  a5o.  —  Turcorum 
equos  in  pascuis  Franci  inveniunt,  A.  p.  a5o;  F. 
p.  34a;  M.  p.  793. —  Turci  Rainaldum  décollant, 
T.  Vin ,  11 ,  p.  5a  ;  T.  D.  p.  5a  ;  T.  J.  p.  1 94  ;  =  eccle- 
siam  Beati  Pétri  contaminant,  T.  J.  p.  195.  —  Turcis 
semitas  claudit  Tancredus,  T.  IX,  11,  p.  53-54;  T. 
D.  p.  53-54;  T.  A.  p.  i4o;  T.  J.  p.  134,  195; 
A.  p.  a5o;  M.  p.  794.  —  Turci  pacis  inducias  quœ- 
runt,  M.  p.  794;  R.  p.  89a;  ~  a  Chrislianis  in  An- 
tiocbia  urbe  interfecti,  T.  IX,  vi,  p.  58;  T.  D.  p.  58; 
T.  A. p.  i4a,  i54;T.  J.p.  196,  197;  A. p.  a5i,a5a; 
F.  p.  34a,  343,  35o;  G.  p.  5oo;  C.  p.  655;  M. 
p.  800,  8o5,  85a  ;  R.  p.  89a  ;  =  in  castellurn  urbis 
confugiunt,  T.  IX,  vi,  p.  58;  T.  D.  p.  58;  T.  A. 
p.  i4a;  T.  J.  p.  197;  A.  p.  a5a;  F.  p.  343;  G. 
p.  5oo;  C.  p.  655;  M.  p.  806,  807,  8i4,  816;  R. 
p.  89a  ;  —  Exercitus  Turcorum  contra  Anliocbiam 
venit,  T.  X,  i,  p.  5g.  60,  61  ;  T.  D.  p.  59-61  ;  T.  X, 

iv,  p.  63;  T.  D.  p.  63;  T.  X,  vu,  p.  66;  T.  D.  p.  66; 
T.  X,  xii,  p.  72; T.  D.p.  73;  T.  XI.  1,  p.  74-75; T. 
D.  p.  74-7  5  ;  T.  XI ,  v,  p.  7  7  ;  T.  D.  p.  7 7  ;  T.  A.  p.  1 4o , 
i4a.  i45,  i48,  149,  i5o;  T.  J.  p.  196,  197,  198, 
199,  aoo,  aoi  ;  A.  p.  a5a,  a53,  a55,  257,  a58, 
379,  a8i,  283;  F.  p.  345,  346,  347,  35i;  G. 
p.  5oo  ;  C.  p.  658 ,  65g ,  66 1 ,  663 ,  665  ;  M.  p.  808  ; 
81 5,  816.  817;  R.  p.  893,  893. —  Turci  Roge- 
rium  de  Barnavilla  occidunt,  T.  J.  p.  198;  A. 
p.  353;  M.  p.  808,  809;  R.  p.  893;  =  nautas  occi- 
dunt prope  Portum  Sancli  Simconis ,  T.  X,  vm, 
p.  67-68;  T.  D.  p.  67-68;  T.  A.  p.  i46;  T.  J.  p.  301  ; 
=:  très  milites  in  lurri  quadam  aggrediuntur,  T.  X , 
xi,  p.  71  ;  T.  D.  p.  71  ;  T.  A.  p.  j47*  itë;  T.  J. 
p.  303;  A.  p.  359;  M.  p.  834 ;  =  principes  Turci, 
F.  p.  347  ;  =  in  castello  Antiochiae  Turci  cum  nostris 
pugnant,  T.  X,  xi,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  T.  A.  p.  147, 
i48;  T.  J.  p.  303;  A.  p.  356;  M.  p.  806,  807, 
8i4i  816, 833  ;  R.  p.  893.  —  Multa senioribus  Chris- 
tianorum,  si  Turci  fiaut,  promittil  Kerboga,  T.  XI, 

v,  p.  78;  T.  D.  p.  78;  T.  A.  p.  i5o;  T.  J.  p.  ao4.— 
Turcos  liment  Christian i,  T.  XI,  vi,  p.  79;  T.  D. 
p.  79;  T.  A.  p.  i5o;  T.  J.  p.  303,  304,  3o5  ;  H. 
p.  549.  —  Legalio  Francorum  ad  Turcos,  T.  XI, 
iv- v,  p.  77-79;  T.  D.p.  77-79;  T.  A.  p.  149,  i5o; 
T.  J.  p.  3o4;  A.  p.  359;  F.  p.  347;  G.  p.  664,  665; 
M.  p.  835,  836,  837.  —  Turcorum  Deus,  A.  p.  363. 

—  Balduinus,  cornes  Edessae,  cum  Turcis  praeliatur, 
A.  p.  367.  —  Turci  aggrediuntur  Francos  prope  An- 
tiocbiam  et  fugantur,  T.  XI,  vu,  p.  80;  T.  D.  p.  80; 
T.  XIII,  11,  p.  90;  T.  D.  p.  90;  T.  A.  p.  i5i,  i54; 
T.  J.  p.  3oa,  3o3,  3o4,  3o5,  306;  A.  p.  a6o,  361  ; 
F.  p.  348,  35i  ;  G.  p.  5o3,  5o4,  5o5;  C.  p.  666, 
667,  668,  669,  670,  671,  673,  674;  M.  p.  839, 
83o,  83i,  833,  833,  834,  835,  836;  R.  p.  8g3; 
=  occisi  ab  Hermeniis  et  Surianis,  T.  XI,  ix,  p.  83; 
T.  D.  p.  8*;  T.  A.  p.  i5i;  T.  J.  p.  ao5,  ao6; 
M.  p.  836  ;  =  prope  castrum  Thelemanit,  M.  p.  838. 

—  Fuga  Turcorum,  A.  p.  363.  —  Turci  de  Asa, 
A.  p.  364  ;  =  a  Godefrido  fugati,  A.  p.  367;  = 
prope  Marram  congrcgali,  T.  XII,  m,  p.  85; 
T.  D.  p.  85;  T.  XUI,  11,  p.  90;  T.  D.  p.  90;  T.  A. 
p.  i5a,  i53,  i54,  i55;  T.  J.  p.  307,  308;  A. 
p.  368,  271  ;  C.  p.  674,  675,  679;  M.  p.  838,  845, 
846,847,848;  — a  Christianis  occisi  in  urbe  Marra. 
M.  p.  849,  85s;  =  Surianos  prope  Marram  occi- 


dunt, T.  XII,  m,  p.  85;  T.  D.  p.  85;  T.  A.  p.  i53 
T.  J.  p.  307;  M.  p.  838  ;  =  urbis  Albarœ,  M.  p.  84o 

—  Caesareœ,  T.  XIII,  vin,  p.  95-96;  T.  D.  p.  95*96 
T.  A.  p.  i56;;T.  J.  p.  310;  A.  p.  373,  373-,  M. 
p.  85 1  ;  =:  peregrinos  occidunt,  A.  p.  373;  =  in 
Castro  Archa,  T.  XIII,  x,  p.  97;  T.  D.  p.  97;  T.  A. 
p.  157;  T.  J.  p.  310;  G.  p.  5o6;  M.  p.  853,  855; 
=  Surianos  opprimunt,  A.  p.  388;  F.  p.  354.  — 
Amicitia  cum  Turcis,  A.  p.  377.  — Papa  Turcorum 
A.  p.  377.  —  Turci  Tripoleos,  T.  XIII,  x,  p.  98; 
T.  XIII,  xii,  p.  99,  100;  T.  D.  p.  98,  99,  100; 
T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  310,  31 1  ;  A.  p.  a85;  M. 
p.  853;  =  urbis  Hierusalem,  G.  p.  509;  M.  p.  869; 
m  aggrediuntur  Christianos  milites  prope  Joppen, 
T.  XIV,  11,  p.  io3,  io4;  T.  D.  p.  io3,  io4;  T.  A. 
p.  159;  A.  p.  395;  M.  p.  865;  ==  super  mûris  Hie- 
rusalem cruces  contumeliis  afficiunt,  A.  p.  397;  = 
in  turri  Davilica,  F.  p.  36 1  ;  G.  p.  5i5;  C.  p.  693, 
703;  M.  p.  867,  868;  =  prope  Ascalonem,  T.  XVI, 
vi,  p.  n5;  T..D.  p.  n5;  T.  A.  p.  162,  i63;  A. 
p.  3o3;F.  p.  363;  G.  p.  5i7,  5i8;  M.  p.873,873, 
874,  875,  876,  877,  878,  879.  —  Terra;  Turcis 
ablata?  a  Chrislianis,  F.  p.  364-  —  Turci  Balduinum 
aggrediuntur,  F.  p.  364,  365;  G.  p.  5 1  g;  H.  p. 
54g,  55o,  55 1  ;  =  Damasceni ,  F.  p.  368,  4ii; 
G.  p.  519,  54o ,  54 1  ;  H.  p.  55 1  ;  =  urbem  Melili- 
niam  aggrediuntur,  T.  J.  p.  337;  F.  p.  368;  G. 
p.  519;  H.  p.  55i,  55a;.  C.  p.  704,  7o5;~Boa- 
raundum  retinent  et  ligant,  T.  J.  p.  227;  F.  p.  369; 

F.  V.  p.  384;  G.  p.  L19,  5s3;  H.  p.  55a;  C.  p.  705. 

—  Gaudemarus  contra  Turcos  pugnat,  A.  p.  307. — 
Turci  contra  Balduinum  congregali,  F.  p.  373;  G. 
p.  5ao;  H.  p.  55a  ;  =  prope  Barutli,  F.  p.  374, 
375,  376,  377;  G.  p.  530,  53i;  H.  p.  553,  554. 

—  Turci  ante  Joppen,  G.  p.  53o;  =  Francos  in 
Romania  vincunt,  F.  p.  3g8;  G.  p.  533;  H.  p.  56a; 
C.  p.  70g ;  =  ante  Ramam  Chrislinnos  fugant,  H. 
p.  56s,  563  ;  =  Boamundum  îiberan!,  F.  p.  407; 

G.  p.  537;  H.  p.  564;  C.  p.  70g  ;  =  Christianos 
prope  Rachn  fugant,  F.  p.  409;  =  in  Mesopotamia 
viclores,  C.  p.  710,  711;=  Artasium  ingrediuntur, 
C.  p.  713,  7i4;  =  cum  Balduino  Edesseno  contra 
Tancredum  pugnanl,  F.  p.  4io;  C.  p.  6o3;  =  contra 
Tancredum  congregati,  F.  p.  4i  1  ;  C.  p.  714,  7  •  5; 
=  a  Balduino  fugantur,  F.  p.  4i3,  4>4,  4i5; 

G.  p.  539,  54o,  54i,  543;  H.  p.  565,  566, 
567;  =  urbem  Ede>sam  aggrediuntur,  F.  p.  4s  1, 
433;  H.,  p.  569  ;  =  castrum  Tellbascher  obsidenl, 
F.  p.  4s3;  H.  p.  570;  =  prope  Caesaream  castra- 
melantur,  F.  p.  4s3,  434;  =  regnum  Hieroso- 
limitanum  invadunl ,  F.  p.  4a5,  4s6,  437;  H. 
p.  571;==:  urbem  Sicbem  diripiunt,  F.  p.  437;  H. 
p.  571  ;  =  secedunt  in  parles  Damasci,  F.  p.  438; 

H.  p.  57i;  =  Syriam  vastant,  F.  p.  43g,  43o;  H. 
p.  573;  =  ab  Anliochenis  juxta  Sarmit  victi,  F. 
p.  43o,  A3 1  ;  H.  p.  573,  573;  =  Rogerum,  prin- 
cipem  Anliochiœ,  prope  Artasium  occidunt,  F. 
p.  443;  H.  p.  576,  577  ;  =  a  Balduino  prope  Sar- 
danaium  victi ,  F.  p.  443  ;  H.  p.  577  ;  =  Syriam  ingre- 
diuntur atque  Antiochiam  coarctant,  H.  p.  445,  446; 
F.  p.  578;  =  castelli  Jarras,  F.  p.  447;  H.  p.  578, 
57g;  =  Sardanaium  obsidenl,  F.  p.  447,  448;  H. 
p.  579 ;  =  in  castello  Kharpert  occisi,  F.  p.  455;  H. 
p.  58s;  =  cum  Balak  fugati,  F.  p.  464;  =  de  urbe 
Tyro,  F.  p.  465,  466,  468.  —  Balduinus  e  cuslodia 


Digitized  by 


Google 


1000  INDEX  GENERALIS. 

Turcorum  exil,  F  p.  468.  -  Tard  ad suceur  rendue 
Halapœ  reniant t  F.  p.  46g;  =  terram  Antiochenam 
estant,  F.  p.  4?0;  =Castrum  Hasarih  obsideni  F. 
P.  47i,  472;=  victi,  F  p.  472;=cum  Christianis 
pugnant,  F  p.  478;  =  quoddam  pseudo-casiellum 
obsideni,  F  p.  48o;= obsideni  Cerepum,  F  p.  48i , 
—  Boamundumjuniorem  inlerËciunt,  T.  J.  p.  2,6; 
A  p.  3o9~R0berlum  Fkndrensem  Georgii  Btium 
appeilabant,  G.  p.  543.  ~  Vid.  Turcus. 
Tvncopou  homines  Godefridi  invadunt ,  T.  I ,  vi 
P-  '4;  T.  A.  p.  J33;  T.  J.  p.  ,76;  M.  p.  743;  = 
Boainundum  aggrediuntur,  T.  I, 


P-  ni  T.  A.  p.  ,34,  T.  J.p        a  p.  6o7,  608; 
M-  P-  746;=in  obsidione  Mcwna,  T.  A.  p  ,27- 
T.  J.  p  ,8,  ;  F  p.  333;  M.  p  757,  758;  =propè 
Tarsum,  C.p  63,;  =  in  urbeArtasio,  C.p  64o.  - 
Gentis  illiusorigo,  A.  p.  a46.  -  Vid.  Turcopolitam. 
runcoPouTAN,,  popnlas  Asia>,  in  urbe  Antiochia,  S. 
p-  888—  Vid.  Turcopoli. 
Tdrcus,  i.  —  Tureas princeps  Adanm  urbis,  C.p  634, 
635,  636 1  63g.  ~  Quidam  Turcus  in  carcere  Boa- 
mundi,  T.  J.  p  ,go,  ,gi.  —Sermo  cujusdam  Turci 
ad  militem  Chrislianum,  F.  p.  443  ;  H.  p.  5gg.  _ 
Turcus  quidam  Aniiochiam  Chrislianis  tradit,  A. 
p  25,;  G.  p.  4gg;  M.  p.  796.  —  Soliman  Turcus, 
F.  p.  3g8;  G.  p.  53a;  Il  p.  56a.  -  Vid.  Tard. 
TcnvA,  T.  XI,  vu,  p  8o;  T.  D.  p.  8o;  T.  A.  p.  ,36, 
'5i;  T.  J.  p.  ,go,  ,g9t  2o5;  A.  p.  a3g,  a46,  a6,t 
3o3,  3o4;  G  p  54 1  ;  II.  p  56o,  C.  p.  6o7;  M. 
p.  757,  7g4,  79g;  =  animalium,  T.  J.  p.  a,o;  = 
pedcslris,  C.  p.  6ag. 
TuRottExsts,  C.  p.  66a. 

Tvrbibds  (Golferius  de),  miles.  —  Vid  Gotferias  de 
Turribus. 

TuBBis.  =  murali$,  T.  II,  x,  p.  aa;  T.  D.  p.  aa  ;  T.  A. 
p.  ,a6;  =  urbis  Nicœx,  A.  p.  a3g  ;  G.  p.  4g5; 
M.  p.  ?56;  S.  p.  886;  =  Ugnea,  T.  Il,  x,p.aa; 
T.  D.p.  aa;  T.  X.  x,,p.  7,;  T.  D.  p.  7i;  T.  XIII, 
m,  p.  g,  ;  T.  D.  p.  g,  ;  T  A.  p.  126;  T  J.  p,  180; 
A.  p.  a6g;  F.  p.  333,  388;  M.  p.  756t  775f846, 8i7, 
866,  878;  S.  p.  886.  —  Fodere  turrim,  T.  II,  xui, 
p.  a3;  T  D.p.  a3;  T.  A.  p.  ia7;  T.  J.  p.  181  ; 
A.  p.  a 3g.  —  Turris  ad  Macbomariam,  T.  VII,  x, 
p.  4g;  T.  D.  p.  4g;  T.  XIII,  vi,  p.  94-g5;  T.  D. 
p.  gâ-g5;  T.  J.p.  ig3;  =  in  urbe  Antiochia,  T.  IX, 
m,  p.  54;  T.  D.  p.  54;  T.  IX,  v,  p.  56-57;  T.  D. 
p.  56-57;  T.  X,  xit  p.7i  ;  T.  D.  p.  7i .  T.  XI,  ,x, 
p.  8a;  T.  D.  p.  82;  T.  XII,  vu,  p.  88;  T.  D.  p.  88; 
T.  A.  p.  iào,  i4j,  i4a,  iâ7,  i5i,  i54;  T.  J. 
p.  186,  \8g,  ig5,  ig6,  202,  208;  A.  p.  242,  a58, 
26a,  282,  286;  F.  p.  343;  G.  p.  âgg;  C.  p.  652, 
654,  655;  M.  p.  775,  7g8,  800,  8o5,  808,  828, 
844;  =  prope  castrum  Antiochia?,  M.  p.  806.  80 7, 
8q4;  =  prope  Pontem  Ferreum,  T.  X,  n,  p.  61; 
T.  D.  p.  61  ;  T.  A.  p.  i43;  T.  J.  p.  198.  —  Turrim 
scandvre,  T.  X,  rx,  p.  6g;  T.  D.  p.  6g.  —  Turris 
Ugnea  in  ob&idione  urbis  Marrse ,  T.  X1IÎ ,   ur  , 
p  91  ;  T.  D.  gi  ;  T.  A.  p.  i55;  T.  J.  p.  208,  20g; 
A.  p.  269,  270;  C.  p.  679;  M.  p.  846,  8ù7,  848, 
84g  ;  =  Turres  urbis  Capbahae ,  M.  p.  852  ;  z=  urbis 
^Archœ,  T.  X  p.  31 5;  C.  p.  681,  682.  —  Turres 
urbis  Hierusalem,  T.  XV,  m,  p.  108-109;  T.  D. 
p.  108- 10g;  T.  A.  p.  160;  T.  J.  p.  217,  2i8t 
219,  220,  221;  A.  p.  293,  298,  3oo;  F.  p.  466; 
G.  p.  5i3,  5i4,  5i5;  C.  p.  686,  687,  688, 


6go,  6g 7  ;M.  p.  866.  —  Turris  in  monte  Oiiv 
p.  2,7;  =  Turris  David,  T.  XV,  iv,  p.  wg, 
p.  10g;  T.  A.  p.  ,6o;  T.  J.  p.  2i7,  222, 
225;  A.  p.  gg3,  3oo,  3oi,  3o2;  F.  p.  356, 
G  p  5,3,  5,5;  C.  p.  684,  686,  687;  M.  p.  8 
=  Tancredi,  T.  J.  p.  218;  =iignea  in  obsessk 
Hierusalem,  T.  I  p.  21g;  220,  22,;  A.  p.  2gt> 
F.  p.  358;  G.  p.  5,3,  5,4,  5,5;  C  p.  6go,  6g, , 
=r  urbis  Joppes,  A.  p.  2g4;  =  urbis  Laodidse, 
C.  p.  7o6,  707,  7,2;  =  Ugnea  in  obsidione  caslri 
Arsuth,  F.  p.  388;  H.  p.  558;  =  in  obsidione  urbis 
Cmareœ,  F.  p.  38g;  H.  p.  558;  =in  obsidione  urbis 
BaruU,,  F.  p  42,  ;  H.  p.  56g;  =  in  obsidione  urbis 
Tyri,  F.  p.  424  ;  H.  p.  57o;  =  castri  Cartapets,  F. 
p.  458;  H.  p.  584;  =  Ugnea  in  obsidione  Tyri,  F. 
p.  465;  =  prope  Meddam,  F.  p.  477; =quaedam  a 
Ba/duino  diruta,  F.  p.  478;  =  Neapolitana,  G.  V. 
p.  543;  =  fortitudinis,  M.  p.  828. 
Tdrms  Stra ton,s  (nomen  urbis  Cœsareœ  Palœstinœ), 
F.  p.  354,  3go;  G.  p.  5o8;  M.  p.  858.  —  Vid.  III. 
Cœsarea,  Kaisarieh. 
Torsbllus  (Guido  seu  Wido),  miles,  T.  J.  p.  200;  T. 
V.  p.  ,46.  —  Vid.  Guido  Troseïius. 
Tvbsol,  urbs  Cilicias,  Boamundo  a  Tilido  data,  A. 
p.  a46.  —  Vid.  Tettèascher. 
Toscan,,  peregrini,  Laodiciw  applicant,  F.  p.  365;  H. 
p.  55o.  —  Altéra nomims  forma  :  Tusciani,  H. p.  55o. 
Tusciani,  peregrini,  H.  pt  55o.  —  Vid.  Tnsconi. 
Totebovis,  p.  67.  —  Vid.  Tudebovis. 
Tybebias,  urbs  Palaeslinae,  F.  p.  46a. — Lacas  de  Tybe- 
riade,  F.  p.  36y  ;  G.  p.  5 12.  —  Boamundus  cum 
Balduino  per  Tyberiadem  transit,  G.  p.  5ig;  H. 
p.  55,. — A  Tancredo  Tyberias  relinquiiur Balduino, 
F.  p.  384;  G.  p.  523;  H.  p.  558.  —  Gens  de  Tybe- 
riade,  F.  p.  3g t.  —  Hugo  Tyberiadis  dominus,  F. 
p.  4o3,4i6;  G.  p.  5a â ,  535 ;  H.  p.  563,  568.  —  Bal- 
du  in  us  prope  Tyberiadem  castra  point  atque  fugatur, 
F.  p.  426.  —  Terra  Tyberiadis  a  Daher  Eddin  vas- 
tanlur,  F.  p.  446;  H.  p.  578.  —  Christian,  de  Tybe- 
riade,  F.  p.  45 1.  —  Guillelmus  de  Buris,  Tyberiadis 
dominus,  F.  p.  454.  —  Christian,  Tyberiadem  ve- 
niunt,  F.  p.  458,  477;  H.  p.  584.  —  Altéra  nomiois 
forma  :  Tibcrias,  H.  p.  55,,  558,  563t  568,  5?8, 
584. 
Tydevs,  C.  645. 

Tyrii,  incola?  urbis  Tyri.  —  Excursus  Tyriorum,  H. 
p.  574-  —  Tyrii  in  civitale  sua  incîusi,  F.  p.  46o;  = 
nolebant  regibus  Assyriorum  esse  subjecti,  F.  p.  4 60, 
46 1  ;=  urbem  Carthagincm  condiderunt ,  F.  p.  46 j. 
—  Carmelus,  mons  Tyriorum,  F.  p.  462.  —  Tyrii 
victuaîia  dant  Balduino,  H.  p.  554;=  a  Chrislianis 
obsessi,  F.  p.  459,  46o,  464,  465,  466;  =Franci 
facti  Tyrii,  F.  p.  46g;  =  a  Balduino  congregati,  F. 
p.  477.  —  Mures  in  montants  Tyriorum,  F.  p.  485. 
—  Apollonius  Tyrius,  G.  p.  5o&.  —  Vid.  Tirii. 
Tyrvs,  urbs  Syriae,  A.  p.  288;  G.  p.  5o8.  —  IVomen 
urbis  Tyri,  A.  p.  288;  G.  p.  5o8.  —  Silus  urbis  Tyri, 
F.  p.  46o,  46i.  —  Tjrus  a  Saltnanassar  expugnatur, 
F.  p.  460,  46i.  —  Alexander  Tyrum  capit,  F.  p.  462. 
—  Aquae  ductus  Tyri,  F.  p.  46 1.  —  Christiani  ad 
urbem  Tyrum  veniunt,  T.  XJII,  xm,  p.  ioi  ;  T.  D. 
p.  loi  ;  T.  A.  p.  i58;  T.  J.  p.  212;  A.  p.  273;  F. 
p.  352,  353;  C.  p.  683;  M.  p.  858;  =  Balduinus 
per  Tyrum  îransil,  F.  p.  377;  G.  p.  5a  1.  —  Portas 
Tyri,  F.  p.  4i5,  4^3  .  465;  H.  p.  567.  —  Chssis 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 

Babylonica  in  porlu  Tyri,  F.  p.  4l5  ,  4  3 ,  43o;  H. 
p.  567.  —  Balduinus  urbem  Tyrum  obsidet  frustra 
P"  4a4  ;  H  P-  570.  -Turci  prope  Tyrum  trans- 
cunt,  F.  p.  4a5;  H.  p.  57,.  -  Castrum  ScandaUon 
prope  Tyrum  aedificat  Balduinus,  F.  p.  435 .  Qt  y. 
p.  54a ,  543  ;  H.  p.  574  ;  =  naves  Babylonien  Tyrum 
adeunt,  F.  p.  44i;  H.  p.  576.  -  Tyri  archiepi- 
scopus  (Odo),  F.  p.  447.  -  Obsident  Tyrum  Chris- 
tian*, F.  p.  459,  46o,  464,  465,  466;  H.  p.  584, 
585.  —  Tyrus  Christianis  deditur,  F.  p.  466,  467, 


1001 


468,  47o.  —  Ecclesia  Tyri,  F.  p.  466,  467.  — 
Pars  urbis  Tyri  Veneticis  conceditur,  F.  p.  467.  — 
Balduinus  Tyro  exit,  F.  p.  480.  —  Babyionii  aggre- 
diuntur  Tyrum,  F.  p.  48i.  —  Vitruro  mittit Tyrus, 
C.  p.  661.  —  Variae  nominis  formai  :  Tirus,  G.  V. 
p.  54a;  H.  p.  57i;  — Soor,  F.  p.  35a,  4a4,  46o; 
—  Sur,  T.  XIII,  xiii,  p.  101  ;  T.  D,  p.  101  ;  T.  A. 
p.  i58;  T.  J.  p.  21a;  A.  p.  a73,  a88;  F.  V.  p.  377; 
G.  p.  5o8;  M.  p.  858/ 
Tzintzildcas,  dux  urbis  Laodiciœ,  p.  709,  annot.  a. 


Udonus  Impius,  rex  AntiocbiaB,  T.  XIII,  1,  p.  90;  T.  D. 
p.  90.  . 

Ugo  (Guillelmus)  de  Montilio,  miles,  A.  p,  287,  389. 

—  Vid.  Guillelmus  Ugo  de  Monlilio. 
Ugo  de  Bellafayre,  miles,  a  Cbristianis  principibus, 

Nicaeam  obsidentibus,  ad  emirum  Babyloniœ  milti- 

tur,T.  J.p.  181. 
Ugo  Forsonea,  miles,  T.  J.  p.  20a.  —  Vid.  Hugo  lo 

Forsenet. 

Ugo  Magnus,  T.  J.  p.  170;  p.  3 17.  —  Vid.  Hugo  Mag- 
nus. 

Ulyxbs  ,  C.  p.  699. 

Umbilicus.  =  terrarum  Hierusalem,  F.  p.  46a;  M. 
p.  739.  —  Perforare  umbilicum,  M.  p.  737. 

Uncds  ferreus,  F.  p.  333;  G.  p.  495. 

Unfridos,  filius  Rau,  T.  J.  p.  176.  —  Vid.  Hunjredus, 
Jilius  Radulfi. 

Ungari,  populus,  A.  p.  338.  —  Vid.  Hungari. 

Ungaria,  T.  J.  p.  174.  —  Vid.  Hungaria. 

Ungria,  T.  D.  p.  10.  —  Vid.  Hungaria. 

Urbands  II ,  papa  electus,  F.  p.  3s6  et  annot.  a;  p.  366  ; 
G.  p.  491;  C.  p.  606  ;  R.  p.  890.  —  Urbanum  adit  Pe- 
trus  eremita,  T.  J.  p.  169.  —  Urbanus  convoeat  con* 
cilium  Clari  Montis ,  T.  1 , 1 ,  p.  1  o  ;  T.  D.  p.  1  o  ;  T.  A. 
p.  131;  T.  J.  p.  169,  170,  173;  F.  33i,  335,  337; 
G.  p.  491,  493;  M.  p.  737,  730.  —  Ejus  sermo  in 
concilie  T.  I,  i,  p.  10;  T.  D.  p.  10;  T.  A.  p.  îai  ;T. 
J.  p.  173;  F.  p. 33i, 333,  333,  334;G.  p.  491,  49a; 


u 

M.  p.  737,  738,  739,  730  —  Urbanus  Ademarum 
iegatum  désignât,  T.  J.  p.  171;  F.  p.  334;  G. 
p.  543;  C.  p.  653,  673,  674;  M.  p.  73i;  =  Roma 
expulsus,  F.  p.  3a6;  prope  Lucam  loquilur  cum 
RobertoNormanno,  F.  p.  339.  —  Hommes  Urbani 
in  basilica  Sancti  Pétri,  F.  p.  339. —  Epistolam  ad« 
Urbanum  cruce  signali  mitlunt,  F.  p.  35o,  35 1. 

Urceolus,  C.  p.  670. 

Urceds  aureus,  T.  J.  p.  ai  a. 

Urina.  —  Bibere  urinam,  M.  p.  733.  —  Vid.  Mingert. 
Ursinds,  Armenus,  urbi  Adanae  prœest,  C.  p.  634  et 

annot./;  p.  635,  636. 
Urscs,  Barensium  episcopus ,  p.  a i3,  annot.  e;  =  cap- 

ius,  fidem  Cbrîsti  negat,  T.  J.  p.  ai3;  =  Chris- 

tianos  captivos  Babyloniœ  occidi  vult,  T.  J.  p.  ai3; 

=  videns  miraculum,  amens  fit,  T.  J.  p.  31 4. 
Usi,  populus.  =  Raimundum  comitem  aggrediuntur, 

T.  II,  îv,  p.  19;  T.  D.  p.  19;  T.  J.p.  178. 
Usuaroos  de  Mdsione,  miles,  venit  Romam,  T.  A. 

p.  133. 

Utensilia  capta  a  Cbristianis,  F.  p.  349,  43o,  45 1  ; 

G.  p.  5o5,  54 1;  H.  p.  573;  =  in  urbe  Cœsarea, 
F,  p.  390;  H.  p.  559;  =  Hierosolimitanorum ,  F. 
p.  47». 

Utres,  pleni  aquœ,  T.  IV,  11,  p.  3o;  T.  D.  p.  3o;  T.  A. 
p.  i3o;T.J.  p.  i84;F.  p.  358;  G.  p.  5i3;  M. p. 767, 
866.  — Ulres  venlo  inflare  ad  natandum,  F.  p.  455; 

H.  p.  583. 


V 


Vacca,  T.X,  vu,  p.  66;  T.  D.  p.  66;  T.  A.  p.  i45. — 

Franci  equitant  vaccas,  M.  p.  766. 
Vaddm  fluvii  Orontisseu  Farfar,  T.  XIII,  vin,  p.  96; 

T.  D.  p.  96;  T.  A.  p.  i56  ;  T.  J.  p.  310;  A.  p.  35o. 
Vagina  ensis  Bagi  Seian ,  T.  IX,  vu,  p.  58;  T.  D.  p.  58; 

T.  A.  p.  i43;  T.  J.  p.  197;  =  ensis,  G.  p.  54i- 
Valanti  (Stephanus),  sacerdos',  A.  p.  383.  —  Vid.  Ste- 

phanus  Valantinus,  sacerdos. 
Valantinds  (Stepbanus),  sacerdos,  A.  p.  386.  —  Vid. 

Stephanus  Valantinus,  sacerdos. 
Valanzani,  genus  monetae,  A.  p.  378  et  annot./ 
Valenia,  urbs  Syriae  (nunc  Belnias),  p.  365,  annot.  c; 

p.  55o,  annot.  a;  p.  64i,  annoi.  e;  p.  65o,  annot.  b. 

—  Vid.  Belnias. 
Valenium,  urbs  Syriœ  (nunc  Belnias),  F.  p.  365  et 

annot.  c;  H.  p.  55o  et  annot.  a.  —  Vid.  Belnias. 
Vallavensis,  p.  317. 

m. 


Va llis.  =  Philippensium ,  F.  p.  33 1  ;  G.  p.  494  ;  =  Pala- 
goniae,  A.  p.  337;  =  Andrinopolis ,  T.  I,  vm,  p.  16; 
T.  A.  p.  ia4;  T.  J.  p.  177;  M.  p.  745;  =quacdam, 
T.  A.  p.  135;  T.  J.  p.  178;  M.  p.  747;  =  NicasB,  T. 
J.  p.  i8o;  F.  p.  336.  —  Vailis  de  Rugia,  T.  IV,  v, 
p.  33;  T.  D.  p.  33;  T.  A.  p.  i3s;  M. p.  770;  =Do- 
rotillœ ,  F.  p.  35o  ;  C.  p.  700  et  annot./;  =  Antiochia?, 
T.  IV,  vi,  p.  34;  T.  D.  p.  34;  T.  A.  p.  i32  ;  T.  J. 
p.  i85,  199,  303,  306;  M.  p.  770,  771;  =  Farfar 
seu  Orontis,  T.  XIII,  vm,  p.  96;  T.  D.  p.  96;  T.  A. 
p.  i56;T.  J.  p.  310;  A. p.  373;M.  p.  85i;  =comitis 
prope  Sedium,  C.  p.  65o;=r  Doxœ  seu  Dapne,  C. 
p.  65o  et  annot.  e;  =  prope  Caphaliam,  T.  XIII,  il, 
p.  96;  T.  D.  p.  96;  T.  A.  p.  i56;  T.  J.  p.  310;  M. 
p.  85 1,  853:  =  Dessein,  T.  XIII,  ix,  p.  96;  T.  D. 
p.  96;  T.  XIII,  xii,  p.  100;  T.  D.  p.  100;  T.  A. 
p.  1 56,  157;  T.  J.  p.  310;  A.  p.  374;  M.  p.  85a, 

126 


Digitized  by 


1002  INDEX  GENERALIS. 

856, —Tripoleos,  T.  J.p.  2it;=pvope  Hierusalem 
T-  J.  p.  218;  A.  p.  293;  F.  p.  355;  C.  p.  686,  687; 
=  Josapbat,  T.  XIV,  v,  p.  106;  T.  D.  p.  106;  T.  J. 
s  17*  *'8>  32i;  A.  p.  *98;  F.  p.  355 ,  436;  G. 
p-  5og,  5u,  5i3;  H.  p.  575;  C.  p.  685 ,  686t  687; 
=Jordanis,  G.  p.  5is;  =  secus  mare  prope  Ascalo- 
nom,  T.  XVI,  m,  p.  ii4;T.  D.p.  n4;  T.  A.p.  162; 
A.  p.  3o6;  M.  p.  874;  =  Came!*,  T.  J.  p.  226;  C. 
p.  704 ;  =  Damasci,  T.  /.  p.  226;  C.  p.  7o4;=sil- 
vestris,  F.  p.  37g  et  annote;  G.  p.  522;  H.  p.  555 , 
556.  —  V allia  ubi  Moysea  aiiicem  percussit,  F. 
p.  38 1;  G.  p.  523;  H.  p.  556;=prope  Tyberiadem, 
F.  p.  426;  =  Marcisophar,  F.  p.  477  et  annot.  g; 
=  Buvii  Belœi  (Nahr-Halôu )tF.p.4 7 g. 
Vallon  a  (La),  urbs  mari lima ,  T.  J.  p.  177,  annot.  c; 
p-  4i8,  annot  6.  —  Vid.  Aalon. 
Vallcm.  —  Antiochiee,  A.p.  248,  24g ,  252; G. p.  4g7; 
=  cnsteUi  prope  pontem  AntiocbJœ,  A.  p.  a5o;  R. 
892; 


p.  #g2;  —  urbis  Marne,  A.  p.  268;=  urbis  Hieru- 
salem, A.  p.  2gg. 
Valonta,  urbs  Syrlœ  (ounc  Belnios),  T.  J.  p.  21 5;  C. 
p.  68 j,  700.  —  Vid.  Belnios. 
Vabdab,  Bumen,  p.  33ot  annot  g;  F.  p.  33 1;  p.  4g3, 
annot  h;  p.  607,  annot  b.  —  Varia?  nominis  formas; 
Bardarum,  T.  I,  x,  p.  16,  17;  T.  A.  p.  i*4;  M. 
p.  746;  —  Bardarium,  F.  p.  33ot  33 1  ;  —  Bardai, 
T.  J.  p.  217;  C.  p.  607,  685;  —  Bardacum,  G. 
p.  4g3. 

Vas ,  C.  p.  65g.  —  Vasa  coilo portare,  T.  X VI,  iv,  p.u4; 
T.  D.  p.  n A.  —  Vas  aqum,  G.  p.  5i3;  M.  p.  767, 
879-  —  V*sa  Burea,  T.  J.  p.  212;  G.  p.  5o5,  5i6; 
C.  p.  711;  M.  p.  834  ;  =  argentea,  T. ./.  p.  223;  F, 
p.  426;  G.  p.  5i6;  C.  p.  711;  M.  p.  834;= capta, 
F.p.  363;G.p.54i. 
Vascoldm  aquaa,  T.  XIV,  ni,  p.  io4;  T.  D.  p.  io4;  T. 
A.  p.  i5g,  162;  A.  p.  3o6. 
Venator  (Ebrardus).  —  Vid.  Ebmrdus  Venator. 
Venator  (Evrardus).  —  Vid.  Ebrardus  Venator. 
Vendomensis  cornes,  F.  p.  àoo  et  annot.  d;  G.  p.  533 
H.  p.  56 1  (vid.  Gaafridus,  cornes  Vendomensium).— 
Aftera  nominis  forma  :  Vindocinensis,  H.  p.  56 i. 
Veneticvs,a  ,  um. — Venetici  in  urbe  Constantinopoli ,  G. 
p.  4gâ-  — iVaves  Veneticae,  A.  p.  276;  F.  p.  44g*  — 
Peregrini  Venelici,  F,  383;  =  in  insula  Curpho  hie- 
mant,  F.  p.  44g  ;  H.  p.  58o;  =  in  Syriam  navigant, 
F.  p.  44g ,  45o ,  45a  ;  H.  p.  58o ,  58 1.  —  Veneticorum 
dux  (Dominions  Michaelis),  F.  p.  45a  et  annot.  b;  H. 
p.  58i.  —  Venetici  in  portu  Acra,  F.  p.  452,  453; 
H.  p.  58 1;  =  Sarracenos  vincunt  navali  prœlio,  F. 
p.  452,  453;  H.  p.  58 î,  582;  =  in  urbe  Hieru- 
salem, F.  p.  44g  y  45g;  H.  p.  584;  =  Tyrum  obsi- 
dent  atque  capiunl,  F.  p.  45g,  464 ,  465,  466, 
470;  H.  p.  584.  —  Tertia  pars  Tyri  Veneticis  conce- 
ditur,  F.  p.  467. —  Venelici  insuias  imperatoris  Gras- 
corum  violenter  occupant,  F.  p.  4jo,  4*ji- 
Versicvli,  G.  p.  5a 6  et  annot.  b. 
Veryex.  —  Verveces  sarcinis  onerant  Cbristiani,  F. 
p.  336,  366;=eduntChristiani,  F.  p.  373.— Ver- 
veces a  muribus  devorantur,  F.  p.  485.  —  Signum 
Vervecis,  F.  p.  4^7. 
Vespasianus  ,  imperator,  F.  p.  46a. 
Vestis.  =  aiba,  G.  p.  496.  —  Vestes  a  rege  Tripoleos 
date,  A.  p.  378,  386;  =  a  rege  Emessa?  dafae,  M. 
p.  853.  —  Regales  vestes ,  G.  p.  5a6  ;  ==  Turcorum ,  C. 
p.  670;  Ai  p.  788,  835,  879;  =  séries,  M.  p.  764. 


Vbxillarws,  M.  p.  81 3. 

Vexillifer.  =  episcopi  Podiensis  occiditur,  A.  p 
(vid.  Senescalcas)  ;  nzHeraclius  vulneratur,  A.  p. 
282.  —  Cornes  Baiwundus  vexillifer  exercitus, 
p.  257.  —  Vexillifer  exercitus,  A.p.  2go;C.p.  667;- 
Sepulcri,  G.  V.p.  542. 
Vbxilldm.  =  episcopi  Podiensis,  T.  VI,  1,  p.  3g;  T.  D. 
p.  3g;  T.  A.  p.  i34;  T.  J.  p.  188;  A.  p.  244,  261;  G. 
p.  5o4  ;  M.  p.  77g;  =  Beats  Marisa  Turcis  captum, 
A.  p.  247;  =  Boamundi,  T.  VI,  x,  p.  44;  T.  D. 
p.  44  ;  T.  IX,  vi,  p.  58;  T.  D.  p.  58;  T.  XI,  ix,  p.  82  ; 
T.  D.p.  82;  T.  A.p.  137,  i4i,  142,  i5i,j52;  T.J. 
p.  igi,  ig7,  206;  F.  p.  343;  G.  p.  5oo,  538;  C. 
p.  666,  668;  M.  p.  835;  =  Sancti  Pétri,  G.  p.  538; 
=  album,  T.  XI,  vin,  p.  81;  T. Dp.  81;  T.  A.  p.  i5i; 
T.  J.  p.  i83,  2o5;  F.  p.  4i4;  M.  p.  7g6,  7g7,  835; 
=  Baimundi,  T.  XI,  ix,  p.  82  ;  T.  D.  p.  82;  T.  A. 
p.  ï5\,  i52;  T.  J.p.  206,  225;  C.p.  702  ;  M. p.  835; 
=  in  obsidione  Marras,  T.  XIII,  m,  p.  gi;  T.  D. 
p.  gi;  T.  XIII,  iv,  p.  g2;  T.  D.  p.  g2;  T.  A.  p.  i55; 
T.  J.  p.  208;  =  Cbristiaoorum,  T.  XIII,  xi,  p.  g8; 
T.  D.  p.  g8;  T.  A.  p.  157;  T.  J.  p.  211;  A.  p.  2gj; 
F.p.  334,348,  362,455,466;  G.p.4g5;H.p.  582; 
C.  p.  648,  665;  M.  p.  854  ;  =  Hugonis  Magni,  M. 
p.  83o,  83ï;=Francorum,  T.  A.p.  i5i;  T.  J.p.  206; 
M.  p.  767,  784,  83o,  83i;  =  Tancredi,  T.  XV,  iv, 
p.  1 10;  T.  D.  p.  110;  A.  p.  2g5;  C.  p.  632;=  An- 
tiochenorum ,  F. p.  43o ;  =  Normannorum ,  C.p.  621, 
666,  667;  =  auream  comilis  Normanni,  M.  p.  761; 
=  amiravissi ,  T.  XVI,  vu,  p.  116;  T.  D.  p.  116;  T. 
A.  p.  162,  \63;  A.  p.  3o6;  M.  p.  8j5;  =  sanclas 
crucis,  T.  III,  m,  p.  26;  T.  D.  p.  26;  T.  A.  p.  128; 
T.  J.p.  182;  F. p.  448;  G. p.  517,  528,54i;  =  Ar* 
menorum,  F.  p.  338;  =  album  Balduini,  F.p.  365, 
374,  3g2,  3g3,  4i4;  G.  p.  52g;  =  Balduini perdi- 
tum,  F.  p.  426;  H.  p.  571;  =  Sarracenorum,  F. 
p.  45 1.  —  Vid.  Standamm. 
ViA=Domini,  T.  A.p.  j  a  1  ;=universm  lerrœ,  C.  p.  7o5; 
=  Sancti  Sepuicri  (vid.  Sepulcrum  Sanctum);  = 
Caroli  Magni,  T.  I,  ti ,  p.  1 1;  T.  D.  p.  11;  T.  A.p.  121; 
T.  J.  p.  1 74  ;  M.  p.  73a  ;  =  ad  urbem  Damascum ,  A. 
p.  274  ;  =  maritima,  A.  p.  274*  288;  =  usque  ad 
urbem  Hierusalem,  A.  p.  288. 
Vicarivs  spiritualis,  A,  p.  3oi;  =  Sancti  Pétri,  F. 
p.  35i. 

Vicecomes,  T.  IV,  v,  p.  33;  T.  D.  p.  33;  T.  VIII,  1, 
p.  5o;  T.  D.  p.  5o;  T.  XUI,  x,  p.  98;  T.  D.  p.  98; 
A.  p.  261. 

Vicvs.  —  Vicum  unum  in  unaquaque  capta  civitate 
Genuenses  babebunt,  F.  p.  388.  —  In  urbe  Hieru- 
salem vicum  templo  Domini  adjacentem  Tancredus 
possidet,  G.  p.  5a3. 
Vienna,  urbs  Gallise.  —  ArchiepiVcopus  Vienna,  F. 

p.  44a  et  annot.  d.  (Vid.  Calixtus  II,  papa,.) 
Villa,  T.  X,  x,  p.  70;  T.  D.  p.  70;  F.  p.  3atv  379;  = 
in  campesiribus  Jordanis,  A.  p.  393;  =  prope  mare 
Mortuum  (Segor),  F.  p.  38o;  =  Arabiae,  F.  p.  38i. 
Vimen.  —  Bâtis  de  vimine,  A.  p.  3oi. 
Vincvlvm  ferreum ,  T.  X ,  11 ,  p.  6 1  ;  T.  D.  p.  61  ;  T.  XVI, 
î,  p.  111;  T.  D.  p.  111;  T.  XVI,  vi,  p.  1 16;  T.  D. 
p.  116;  T.  A.  p.  i43;  T.  J.  p.  186,  197,  198,  204. 
Vindocinensis,  H.  p.  56 1.  —  Vid.  Vindomensis. 
Vinea,  prope  Antiochiam,  T.  V,  n,  p.  35;  T.  D.  p.  35; 
T.  A.  p.  i33;  T.  J.  p.  186;  M.  p.  775;  =  prope  Hie- 
rusalem, T.  XIV,  m,  p.  io5;  T.  D.  p.  io5;  F. 


Digitized  by 


Google 


INDEX  GENERALIS. 


1003 


p.  459.  —  Vineae  a  locustis  vastantur,  F.  p.  434. 
—  Vinea  patris  familias ,  C.  p.  698. 

Vindm,  T.  I,  ni,  p.  12;  vin,  p.  16  ;  T.  V,  1,  p.  35;  T. 
D.  p. 35;  T.  VI,  v,  p.  4i;T.D.  p.4i;T.  IX,  11,  p. 54; 
T.  D.  p.  54;  T.  X,  xn,  p.  73;  T.  D.  p.  73;  T.  XI, 
vin,  p.  8a;  T.  D.  p.  8a;  T.  XIII,  ix,  p.  97;  T.  D. 
p.  97;  T.  XIII,  xn,  p.  100;  T.  D.  p.  100;  T.  A. 
p.  îaa,  ia4,  i3a  ,  i35,  i4o,  i48,  i5i,  157,  i58;T. 
J.  p.  174,  177, 186, 187,  1S9,  195,  ao3,  ao5,  210, 
an,  aaa;  A.  p.  a4a,  276,  278,  288,  294,  295, 
3o4;  F.  p.  327,  373,  377;  G.  p.  492,  5oo,  507, 
520;  H.  p.  554;  C.  p.  7i4;  M.  p.  731,  733,  771, 
779,  782,  852;  rz:  Cypri,  C.  p.  649. 

Virga,  A.  p.  297  ;  =  Moysis,  F.  V.  p.  356;  F.  p.  38 1; 
H.  p.  556;  =  Aaron,  G.  p.  5 10. 

Virgilids  Maro  a  Radulfo  Cadomensi  laudatur,  G. 
p.  6o4«  611  et  annota;  p.  61 3  et  annot.  a;  p.  619 
et  annot.  a;  p.  624  et  annot.  c;  p.  632  et  annot.  d; 
p.  633  et  annot.  b;  p.  645  et  annot.  a;  p.  656  et 
annot.  b;  p.  658  et  annot.  a,  b;  p.  6Ç2  et  annota; 
p.  678  et  annot.  d;  p.  689  et  annot  c;  p.  700  et 
annot  g;  p.  702  et  annot  c. 

Virgo.  =  Mater  Dei ,  T.  D.  p.  a  7  ;  T.  III  f  1  v,  p.  38  ;  T.  X , 
ix,  p.  68;  T.  D.  p.  68;  T. XI,  p. 77; T.  D.  p.  77;T. 
A.  p.  139;  T.  J.  p.  i83,  301,  3i4;  A.  p.  a56,  a85, 
387  ;  G.  p.  5io,  5ii;  M.  p.  831,  83a. —  Sepulcrum 
Virginis,  T.  J.  p.  317  ;  G.  p.  5i  1  et  annot.  h;  C. 
p.  686.  —  Partus  Virginis,  F.  p.  436.  —  Locus  ubi 
Virgo  plorat  in  urbe  Hieïusalem,  G.  p.  5 10.  (Vid. 
Maria  (Sancta).  —  Virgines  filiae  Philippi  apostoli, 
M.  p.  858. 


Visio  Stephani  sacerdotis,  T.  X,  ix,  p.  68-70;  T.  D. 
p.  68-70;  T.  XI,  vi,  p.  7g;T.D.  p.  79;  T.  XI, vin, 
p.  81;  T.  D.  p.  81;  T.  A.  p.  i46, 147;  T.  J.  p.  301-, 
A.  p.  355 ,  a56,  357,  379,  383,  386,  387;  =  Pyri, 
F.  p.  343 ,  343  ;  =  Pétri  Bartholomaei ,  T.  X,  x ,  p.  70- 
71;  T.  D.  p.  70-71;  T.  A.  p.  147;  T.  J.  p.  301,  aoa  ; 
A. p.  s53,  354, s55, 357,458, 359,  363,  a63, 364, 
365,  366,  268,  269,  270,  279,  280,  285 ;  =  Pelri 
Desiderii,  A. p.  281,  28g,  290,  296,  297  ;  =  Ebrardi 
sacerdotîs,  A.  p.  281,  282,  283;=  episcopi  Atensis, 
A.  p.  282;  =  Bertranni  sacerdotîs,  A.  p.  28a;  = 
Hugonis,  archiepiscopi  Lugdunensis,  A.  p.  3o8;  = 
matris  Godefridi,  A.p.3o8,3o9;z=clerici  cujusdam, 
in  urbe  Antiochia,  F.  p.  346. 

Vision,  rex  Antiochia?,  T.  XIII,  1,  p.  89;  T.  D.  p.  89. 

Vita.  —  Vitam  et  honorem  jurare,  T.  II,  vin,  p.  21; 
T.  D.  p.  21.  —  Liber  vitae,  A.  p.  3o8. 

Vitis.  —  Folia  vitis ,  T.  X ,  xn ,  p.  73  ;  T.  D.  p.  73  ;  f.  A . 
p.  1 48  ;  T.  J.  p.  2o3.  —  Vitis  talpa ,  T.  J.  p.  1  g3. — De 
genimine  vitis,  C.  p.  714  et  annot  a. 

Vitrcm,  F.  p.  479;  C.  p.  661. 

Vitta.  —  Vittœ  Turcorum  interfectorum ,  G.  p.  53o. 

Vivariensis  episcopus,  A.  p.  235,  275.  —  Vid.  Leode- 
garius,  episcopus  Vivariensis. 

Vodina,  urbs,  p.  33o,  annot.  a.  —  Vid.  Bodena. 

Voldgris,  F.  p.  474.  — Volucres  non  bibunt  ex  mari 
Mortuo.F.p.  38o. 

Volumen.  —  Volumina  gentiHum,  T.  A.  p.  i45;  T.  J. 
p.  200. 


Waoi  Gbarandbl,  urbs  Arabix,  p.  432,  annot.  b.  — 
Vid.  Helim. 

Wallo  conestables,  a  Turcis  occisus,  R.  p.  892  et  an- 
not d.  —  Vid.  Gualo. 

Walo,  miles,  M.  V.  p.  794.  — Vid.  Gualo. 

Waltbrios  sine  Habere,  miles,  T.  A.  p.  123.  —  Vid. 
Galterius  sine  Habere. 

Walterds  sine  Pecdnia,  miles,  F.  p.  3s8;  M.  p.  735. 
—  Vid..  Galterius  sine  Habere. 

Wascones,  peregrini,  G.  p.  4g3;  C.  p.  676. 

Wido,  frater  Boamundi,  T.  A.  p.  149.  —  Vid.  Guido. 

Wido  Trossellus,  miles,  T.  A.  p.  i46.  —  Vid.  Guido 
Trosellus. 

Wido  Tursellus,  miles,  T.  A.  V.  p.  i46.  —  Vid.  Guido 
Trosellus. 

Wilhelmds,  cornes,  pater  Richardi  de  Principatu,  C. 
p.  638. 

WlLLRLMIDES ,  G.  p.  633. 

Willelmds,  Aurasicensis  episcopus,  p.  95,  annot  a; 
p.  i55,  annot  c;  p.  34i.  annot.  b;  p.  85o,  annot.  b; 
=  comiti  Sancti  ,/Egidii  officium  quasi  defuncto  im- 
pendit, T.  J.  p.  i84;  A.  p.  a4i;  =  sanctam  knceam 
invenit,  A.  p.  357;  rzconvocat  populum  apud  Mar- 
ram,  A.  p.  369;  =  visionem  Pétri  Desiderii  audit, 
A.  p.  389;  =  moritur  Marrae,  T.  XIII,  vi,  p.  95,- 
T.  D.  p.  g5;  T.  A.  p.  i55;  T.  J.  p.  309;  A.  p.  3oi; 
M.  p.  85o. 

Willelmds  I,  rex  Anglorum,  T.  J.  p.  170;  G.  p.  4g3  ; 
C.  p.  616. 


W 

Willelmds  II,  junior,  rex  Angliae,  G.  p.  491. 
Willelmds,  cornes  Pictavensis,  G.  p.  53a ;  C.  p.  709. 

—  Vid.  Guillelmus,  cornes  Pictavensis. 
Willelmds,  dux  Aquitanorum,  in  ecclesia  Sancti  Ja- 

cobi  in  Gallicia  moritur,  A.  p.  309. 
Willelmds  de  Bernevilla,  miles,  aufugit  Antiochia, 

T.  X ,  vin ,  p.  67  ;  T.  D.  p.  67.  —  Varias  nominis 

formae  :  Guillelmus  de  Bernevilla,  T.  D.  p.  67;  — 

Wiilelmus  de  Bernella ,  T.  V.  p.  67  ;  —  de  Bernon- 

villa.T.  V.  p.  67. 
Willelmds  Botinds,  miles,  Tripolim  aggreditur,  T. 

XIII,  x,  p.  98;  T.  D.  p.  98;  T.  J.  p.  aïo.  —  Varia 

nominis  forma?  :  Guillelmus  Botins,  T.  D.  p.  98;  — 

Guilielmus  Buti,  T.  J.  p.  210. 
Willelmds  Carpentarids,  p.  65o,  annot  j  ;  p.  781 , 

annot  d;  =  vicecomes  castri  Meleduni,  M.  p.  781; 

=  a  Graecis  captus,  p.  743 ,  annot.  e;  =z  latenter  re- 

cedit  Antiochia,  T.  VI,  iv,  p.  4o;  T.  D.  p.  4o;  T.  A. 

p.  i35;  T.  J.  p.  188;  C.  p.  65o;  M.  p.  781;  =  a 

Boamundo  increpatur,  T.  VI,  iv,  p.  4o-4i;  T.  D. 

p.4o-4i;T.  A.  p.  i35;T.  J.  p.  188,  189;  C.  p.65o; 

=  furtim  fugit,  T.  VI,  iv,  p.  4i;  T.  D.  p.  4i;  T.  A. 

p.  i35;T.  J.  p.  189;  C.  p.  65i;  M.  p.  783;  =con- 

sanguineus  Hugonis  Magni,  M.  p.  783.  —  Cogno- 

minis  origo,  M.  p.  781. 
Willelmds  filids  Richardi,  miles,  aufugit  Antiochia, 

T.  X ,  vin ,  p.  67  ;  T.  D.  p.  67  ;  T.  J.  p.  aoo. 
Willelmds  Grassegals,  miles,  Historias  Beili  Sacri 

Ludovico  VII,  régi  Francorum,  offert,  p.  017,  3 18. 


Digitized  by 


INDEX  GENERALIS 


1004 

Willelmus  de  Grentamasnil ,  miles,  fugitper  murum 
Anliochia,  T.  X,  vm,  p.  67;  T.  D.  p.  67;  T.  A. 
p.  i46;T.  J.  p.  200;  A.  p.  256;  C.  p.  66a.  —  Variée 
nominis  formas  :  Guillelmus  de  Grentemaisnil ,  T.  A. 

p.  1 46  ;  Wilbelmus  de  Grente  Maisnil,  C.  p.  66a; 

—  Willelmus  de  Grentemesnil ,  T.«A.  V.  p.  i46;  — 
Guillelmus  de  Gunlamasnil ,  T.  D.  p.  67  ;  —  Guiler- 
mus  de  Granmasnil,  T.  V.  p.  67;  —  Willelmus  de 
Grandis  Mainil,  A.  p.  a56  ;  —  Guilielmus  de  Grande- 
masneda,  T.  J;  p.  200. 

Willelmus  Jordan,  miles,  G.  p.  539.  —  Vid.  Guillel 
mus  Jordanus. 

Willelmus,  Marchisi  filius ,  frater  Tancredi,  C.p.  61 1; 
=:  cmce  signatur,  T.  I,  v,  p.  i4;  T.  A.  p.  ia3;  C. 
p.  61 1;  M.  p.  74a;  =  a  duce  urbis  Dyrachii  appre- 
henditur,  T.  J.  p.  1 76  ;  M.  p.  74a  ;  =  a  Turcis  prope 
Dorylaeum  oocidilur,  T.  III,  iv,  p.  27;  T.  D.  p.  27; 
T.  A.  p.  129;  T.  J.  p.  i83;  C.  p.  623,  624. 

Willelmus  de  Monte  Pislerio,  miles,  contra  Antio- 
chiam  venit,  T.  IV,  v.  p.  33;  T.  D.  p.  33;  T.  A. 
p.  i32;  —  castrum  Machomariae  serval,  T.  VIII,  1, 
p.  5o;  T.  D.  p.  5o;  T.  J.  p.  io3;  =  pugnat  in  ob- 
sidione  Marne,  T.  XIII,  iv,  p.  92;  T.  D.  p.  92; 
T.  A.  p.  i55;  T.  J.  p.  208;  M.  p.  847.  —  Varia? 


nominis  formas  :  Guillelmus  de  Monte  Peïlerio, 
T.  D.  p.  92;  —  de  Monte  Peslerio,  T.  XIII,  iv, 
p.  92. 

Willelmus  Pétri,  dominus  Pelri  Bartholomaei ,  A. 
p.  255;  A.  p.  273,  274.  —  Vid.  Guillelmus  Pétri  de 
Caniliaco. 

Willelmus  Picardus,  miles,  in  obsidione  Archae  occi- 
ditur,  T.  XIII,  xii,  p.  99;  T.  D.  p.  99;  T.  A.  p.  i58; 
T.  J.  p.  211;  M.  p.  857.  —  Altéra  nominis  forma  : 
Guilielmus  Piccbardus,  T.  J.  p.  211. 

Willelmus  de  Sabra,  miles,  servat  caslellum  Macho- 
mariae ,  T.  VIII ,  1 ,  p.  5o  ;  T.  D.  p.  5o  ;  =  il  ad  porlum 
Jaffae,  T.  XIV,  11,  p.  io3-io4;  T.  D.  p.  io3-io4;  T. 
A.  p.  159;  A.  p.  294,  295;  M.  p.  865. 

Wiscardida,  C.  p.  607,  611,  6i3,  619,  632,  670, 
678,  685,  694.  7°°- 

Wiscardides,  C.  p.  61 3,  61 5 •  686,  703. 

Wiscardigena,  C.  p.  610,  611,  666. 

Wiscardus  (Robertus),  miles,  G.  p.  543;  C.  p.  6o5, 
606,  638,  652,  675,  685,  700,  701.  —  Vid.  Ro- 
bertus Guiscardus. 

Wischardus  (Robertus),  miles,  M.  p.  742.  —  Vid.  Ro- 
berlus  Guiscardus. 

Wiso  Trusellus,  miles.  —  Vid.  Guido  Trosellus. 


Zepiyoptos  (nomen  gr*cum  castri  Exeiogorgi),  p.  733,  anoot.  a.  -  Vid.  Exerogorgo  el  Scerogorgo. 


Yabne,  urbs  Syriae,  p.  354,  annol.  d;  p.  5o8,  annot.  g. 
—  Vid.  Jamnia. 

Ychonium,  urbs  Asiae  (nunc  Konieh),  F.  p.  336  et  an- 
not. d.  —  Vid.  Iconium. 

Yconium,  urbs  Asiae  (nunc  Konieh) ,  G.  p.  496.  —  Vid. 
Iconium. 

YdumjEUs  ,  G.  V.  p.  542. 

Ydruntini,  T.  J.  p.  171. 


Ysoardus  I,  comcs  Diensis,  A.  p.  289  et  annol./;  = 
dominus  Pétri  Desiderii,  A.  p.  289,  296. 

Yvo  de  Grentamasnil,  miles,  aufugit  Antiochia,  T.  X, 
vm,  p.  67;  T.  D.  p.  67;  T.  J.  p.  200;  G.  p.  5oi;  C. 
p.  662.  — Variae  nominis  forma?  :  Ibo,  T.  J.  p.  200; 
—  Ivo  de  Grente  Maïsnil ,  C.  p.  662  ;  —  Ivo  de  Gun- 
lamasnil, T.  D.  p.  67. 


Zabulon  (Terra),  F.  p.  426,  462;  H.  p.  571. 

Zebar,  urbs  maritima  Syriae  (nunc  Djebaïl),  T.  A. 

p.  i58.  —  Vid.  Gibelon. 
Zebari  ,  urbs  Syriae  (nunc  Djcbaïl) ,  T.  J.  p.  2 1 2.  —  Vid. 

Gibelon. 

Zbbaris,  urbs  Syriae  (nunc  Djebaïl) ,  M.  p.  858  et  an- 
nol. b.  —  Vid.  Gibelon. 

Zephirus,  C.  p.  669,  687,  690,  692. 

Zerdena,  oppidum  Syriae,  p.  443,  annot.  a.  —  Vid. 
Sardanaium. 


Zib,  castellum  Syriae,  F.  p.  354,  et  annol.  b.  —  Vid. 
Ziph. 

Zinzicla,  T.  J.  p.  175.  —  Vid.  Cincicla,  Cincida,  Eni- 
cicla. 

Ziph,  caslellum  Syriae  (nunc  Zib),  F.  p.  354  et  an- 
not. b. 
Zizania,  C.  p.  663. 

Zodiacus,  H.  p.  574.  —  Signa  Zodiaci,  C.  p.  665. 
Zona,  T.  A.  p.  122.  —  Zona  Pauli,  M.  p.  858. 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


Digitized  by 


Google 


Karl  Krau»bart 


gitizedbyGOO^^;.';,;- 


Digitized  by 


Google 


Karl  Krausbart 

D  u  C  h  t)  i  n  'J  o  r  o  i 

8021  StraBlach  j.  f^ho. 


gitized  byV^.OOgtC 


t«nttr.9.Tel.0t17 


Digitized  by 


Google 


Karl  Krau»bart 

B  u  C  h  b  i  n  o  o  r  o  i 

8021  StraBlûch  î.Mo. 


gitized  byV^iOOgte 


Digitized  by 


Google 


Karl  Krautbart 

Buchrjin-Joroi 

8021  Strôfclôt-h  j.M. 


S021 

Google 


Digitized  by 


Google